سحاب رحمت تاریخ و سوگنامه حضرت سیدالشهداء علیه السلام

مشخصات کتاب

سرشناسه : اسماعیلی یزدی، عباس، ۱۳۳۲ -

عنوان و نام پدیدآور : سحاب رحمت: تاریخ و سوگنامه حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام/ تحقیق و نگارش عباس اسماعیل‌یزدی.

مشخصات نشر : قم: مسجد مقدس صاحب‌الزمان (جمکران)، ۱۳۸۳.

مشخصات ظاهری : ۸۴۳ ص.

شابک : ۳۵۰۰۰ ریال 964-6705-18-9 : ؛ ۳۵۰۰۰ ریال (چاپ ششم) ؛ ۴۲۰۰۰ ریال (چاپ هفتم) ؛ ۶۳۰۰۰ ریال (چاپ هشتم) ؛ ۹۰۰۰۰ ریال: چاپ نهم 978-964-6705-18-0 :

وضعیت فهرست نویسی : برون‌سپاری.

یادداشت : چاپ قبلی: مسجد مقدس صاحب‌الزمان (جمکران)، ۱۳۷۷(۸۶۸ ص) .

یادداشت : چاپ پنجم.

یادداشت : چاپ ششم: تابستان ۱۳۸۴.

یادداشت : چاپ هفتم: ۱۳۸۵.

یادداشت : چاپ هشتم: تابستان۱۳۸۶.

یادداشت : چاپ نهم: تابستان ۱۳۸۷.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : حسین‌بن علی (ع)، امام سوم، ۴ - ۶۱ق -- سرگذشتنامه

موضوع : واقعه کربلا، ۶۱ق.

شناسه افزوده : مسجد جمکران (قم)

رده بندی کنگره : BP۴۱/۴/الف۵۷س۳ ۱۳۸۳

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۵۳

شماره کتابشناسی ملی : ۱۱۱۴۵۴۴

اشاره

سخن ناشر

بسم الله الرحمن الرحیم(یا صاحب الزمان ادرکنا)«مقتل‌نگاری» تنها «تاریخ‌نویسی» نیست، ترسیم لحظه به لحظه‌ی یک واقعه‌ی عظیم انسانی - اسلامی - است، که به انگیزه‌ی کشف تمام جوانب عقیدتی، عقیدتی، اخلاقی، سیاسی و اجتماعی آن صورت می‌گیرد.«مقتل‌نگاری» ابزاری برای «انگیزش احساس‌ها» در راستای بهره گیری‌های مورد نظر در «آیین شهیدان» است، آیینه‌ای برای تجسم بخشیدن به «صحنه‌های عشق و عرفانی» است که در زمان و مکانی خاص، و با اشخاص و شرایطی ویژه تحقق یافت تا سرمشقی برای همه‌ی آیندگان باشد.«مقتل‌نگاری» وقایع‌نگاری محض نیست، تفسیری بر آیه‌های «ایمان» و «عشق» و «ایثار» است که بر آسمان بلند «عاشورا» و زمین قدسی «کربلا» تجلی یافت و پشتوانه‌ای عملی و عینی برای بقای آیه‌های نورانی «قرآن» شد.«مقتل‌نگاری» ارائه‌ی «شاهدی صریح و صمیمی» برای اثبات «صدق و ثبات» سردارانی است که به فرمایش سالارشان «شهادت» را «سعادت» دیدند و «زندگی با ستمکاران» را جز «تباهی و خسران» نیافتند ⁽¹⁾«مرگ شرافتمندانه» افتخارآمیز را

«عین زندگی» دانسته و «زندگانی ذلیلانه» و حقارت‌آمیز را «عین مرگ و نابودی» برشمردند. ⁽¹⁾

«مقتل‌نگاری» فراداشتن «مشعلی فروزان و هدایتگر» بر سر راه انسان‌هاست، تا «زشتی» و «زیبایی»، «حق» و «باطل»، «ایمان» و «کفر» را از هم تمیز دهند و «خداجویان» را از «پیروان شیطان»، «شایستگان ولایت» را از «غاصبان خلافت» و «عدالت‌پیشگان» را از «سیاست‌بازان» بازشناسند.همه‌ی شهادت‌ها یادنامه می‌طلبد، شهادت هر یک از امامان نگارش کتابهایی در شرح جانبازی‌ها و بزرگداشت خاطره‌ی ایثارگری‌های ایشان را می‌طلبد، اما دور از انتظار نیست که یادنامه‌های فراوان به نام «مقتل»، با بیشترین تفاصیل و با تأکید بر جزئی‌ترین وقایع، تنها برای امام حسین علیه‌السلام نگاشته شود و ذکر و یاد شهادت او و یارانش، دقت و همت بسیاری از مؤلفان و محققان را به خود اختصاص دهد، زیرا این خود امامان بزرگوار ما بودند که با آگاهی از شهادت خویش و آگاهانیدن دیگران نسبت به آن می‌فرمودند:«لا یوم کیومک یا ابا عبدالله».«هیچ روزی همچون روز عاشورایی تو نیست، ای ابا عبدالله» ⁽²⁾وقتی فرشتگان آسمان بر امام حسین علیه‌السلام گریانند و پریان و پرندگان در زمین

و هوا بر او نوحه‌گرند ⁽¹⁾آیا همنوایی انسان‌ها با این آفریدگان اقتضا نمی‌کند که با یادآوری آنچه بر خاندان ولایت و عصمت علیهم‌السلام گذشت، گریه و نوحه‌ای همیشگی داشته باشند؟آسمان بر امام حسین علیه‌السلام گریسته است، چهل روز در عزای حسین علیه‌السلام چشم

آسمان گریان بوده است ⁽²⁾آیا سزاست چشم زمینان بر مصیبت او گریان نشود؟آنگاه که امام سجاد علیه‌السلام عمری را با یاد کربلا می‌گذراند و هیچ آبی را جز با اشک ریزان بر مصائب عاشورا نمی‌نوشد ⁽³⁾آنگاه که او امام صادق علیه‌السلام در ایام محرم غرق در ماتم می‌گردد، لبخند از لبانش محو می‌شود، در روز عاشورا به عزا می‌نشیند و خود روضه‌خوان جد غریب خویش می‌شود ⁽⁴⁾آنگاه که امام رضا علیه‌السلام غمنامه‌ی خویش را در عزای جد بزرگوارش می‌سراید و یادآوری روز عاشورا را مایه‌ی مجروح گشتن پلک‌ها و ریزان شدن سیل اشک‌های خود می‌شمارد ⁽⁵⁾آنگاه که امام زمان علیه‌السلام خود را نوحه‌خوان همیشگی و گریه کننده‌ی هر شب و روز بر مصایب جد بزرگوار خویش می‌داند و گریه کردن بر او را تا آنجا که - به جای

راشک - خون از دیده ببارد، وظیفه‌ی خود می‌شمارد ⁽¹⁾آیا رواست شیعه از گریه بیاساید و خانه‌ی دل را از ماتم، و جام دیده را از اشک در مصیبت مولایش امام حسین علیه‌السلام خالی بدارد؟سوز و حرارت قتل امام حسین علیه‌السلام در دل‌های مؤمنان ودیعتی همیشه ماندنی است ⁽²⁾

دل مؤمن گنجینه‌ی مهر و محبت اوست و آتش جانسوز شهادت او آرامش و آسایش مؤمن را می‌گیرد. کتابهای «مقاتل» که شرحی بر مظلومیت او هستند، تذکار این ودیعت، تجدید این محبت و تشدید این آتش طاقت سوزند.نام و یاد امام حسین علیه‌السلام موجب جاری شدن اشک هر مؤمن است ⁽³⁾و اشکباری مؤمنان در عزای او سنتی همیشگی است. کتابهای «مقاتل» که سوگنامه‌ی شهادت او و یاران او هستند، فرصتی برای احیای نام و ابقای یاد و اقامه‌ی عزا پدید می‌آورند. و چنین است که نیاز به «مقتل» و بیان ذکر وقایع عاشورا واقعیتی اجتناب‌ناپذیر می‌نماید و علاقه و ارتباط مؤمنین با «مقتل» و یادنامه‌های عاشورا، امری طبیعی به نظر می‌رسد.اما باید دید چه رازی در سوگمندی مؤمنان نهفته است و چه ارتباطی بین این «عزاداری و اشکباری» با «ایمان و دینداری» آنان وجود دارد؟

چرا زیارت امام حسین علیه‌السلام موجب رستگاری است؟ ⁽¹⁾چرا سلام دادن بر او را مایه‌ی فوز و سعادت شمرده‌اند؟ ⁽²⁾چرا آن را سبب آمرزش گناهان و پیرایش صحیفه‌ی اعمال دانسته‌اند؟ ⁽³⁾چرا گریستن یا گریاندن یا به گریه واداشتن خویش بر مصایب او را موجب ورود در بهشت ⁽⁴⁾و پر شدن چشمان از اشک در عزای او را، سبب رهایی از آتش دوزخ به حساب آورده‌اند؟ ⁽⁵⁾

چرا هر گریه و بی‌تابی را مکروه، اما بی‌تابی و گریه‌ی دردمندانه بر مظلومیت او را مایه‌ی اجر و ثواب به شمار آورده‌اند؟ ⁽⁶⁾چرا ثواب عزاداری بر او را، با ثواب دو هزار حج و دو هزار عمره و دو هزار جهاد در رکاب پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برابر دانسته‌اند؟ ⁽⁷⁾چرا عزاداران و گریه‌کنندگان بر او مشمول سلام و دعای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم قرار

گرفته‌اند؟ ⁽¹⁾آیا جز این است که زیارت و سلام بر امام حسین علیه‌السلام و گریه و عزاداری برای او نشانگر مهر و محبت نسبت به اوست و محبت به او زمینه‌ساز اطاعت از او، و محبت و اطاعت او متلازم با محبت و فرمانپذیری از خداست؟ ⁽²⁾به راستی آیا می‌شود امام حسین علیه‌السلام را به عنوان «چراغ هدایت» و «کشتی نجات» ⁽³⁾پذیرفت و در تاریکی ضلالت ماند و در غرقاب فتنه‌ها و گناهان گوهر حیات معنوی خویش را از دست داد؟آیا می‌شود حسین علیه‌السلام را به عنوان «دعوتگر به سوی خدا» ⁽⁴⁾شناخت، خطبه‌های

سرشار از هدایت و دعوت او را از زبان «مقاتل» شنید، رفتارهای دعوتگرانه‌ی او را در تابلوی گویای تاریخ دید، خون مطهر او و فرزندان و یاورانش را در راه فراخوانی مردم به سوی خدا برچهره‌ی کتب عاشورایی نظاره کرد و بازهم آرام وبی‌تفاوت وبی‌مسئولیت نشست و در راه احیای آنچه او می‌خواست، از خطرها هراسید؟آیا می‌توان ندای یاری خواهی او را شنید و بی‌گفتن لبیکی گذشت؟در همین کتب مقاتل است که می‌توان رمز و رازهای قیام را به دست آورد.

می‌توان پیشینه‌های حرکت را دید و اسباب و علل آن را بررسی کرد.می‌توان راه و رسم استقامت را شناخت و موانع راه را ارزیابی کرد. می‌توان ویژگی‌های شهیدان را دریافت و از آنان تأثیر پذیرفت. می‌توان دیدگاه‌های آنان را در همه‌ی ابواب مورد ابتلاء مورد تحلیل قرار داد.می‌توان با عنایت به شیوه‌های به کار گرفته شده توسط دشمن، در تهیه و تدارک ابزارهای دفاعی لازم کوشید. می‌توان حسینی شد و در صف مبارزه با یزیدیان زمانه به خیل شهیدان پیوست و خدایی شد. با چنین دیدگاهی است که کتب مقاتل جایگاه واقعی و ارزش حقیقی خویش را پیدا می‌کنند.اولین کتاب مقتل در عهد امام صادق علیه‌السلام توسط «ابومخنف» یا به وسیله‌ی «ابوالقاسم اصبغ بن ناته» نوشته شده است ⁽¹⁾پس از آن ده‌ها کتاب مقتل به رشته‌ی تحریر درآمده که اکثر آن‌ها در طی تاریخ از بین رفته و جز نامی از آنها و مؤلفین گرانقدرشان در کتب رجال باقی نمانده است.نخستین مقتل به زبان فارسی در قرن چهارم هجری توسط «ابوعلی محمد بلعمی» تألیف گردید که ترجمه‌ای خلاصه شده از «تاریخ طبری» بود و به نام «تاریخ بلعمی» شهرت یافت. ⁽²⁾

که قدیمی‌ترین آنها «مقتل الحسین علیه‌السلام» تألیف «ابو مؤید اخطب خوارزمی» از علمای قرن ششم هجری است.مقتل‌نویسی با استناد به منابع مختلف صورت می‌گرفته که مهم‌ترین آنها عبارتند از:

1- روایاتی که از امامان بزرگوار علیهم‌السلام در این باره نقل شده است.2- گزارش‌های «امام سجاد علیه‌السلام» و اهلبیت امام علیه‌السلام در ضمن خطبه‌ها و عزاداری‌ها.3- کسانی که جزء لشکر امام علیه‌السلام بودند، ولی به فیض شهادت نایل نیامدند، مانند: «عقبة بن سمعان».4- سربازان و گزارشگرانی از میان لشکر دشمن همچون «حمید بن مسلم» و «هلال بن نافع» که نتوانستند عظمت‌ها و مظلومیت‌ها را ببینند و گزارش نکنند.5- کسانی که نه جزء لشکر دشمن و نه در شمار یاران امام حسین علیه‌السلام بودند ولی به هر تقدیر شاهدی مورد اطمینان برای نقل پاره‌ای وقایع به شمار می‌آمدند ⁽¹⁾کتابی که پیش رو دارید مقتلی به زبان فارسی، تألیف حجة الاسلام والمسلمین آقای شیخ عباس اسماعیلی یزدی می‌باشد که از امتیازاتی ویژه برخوردار بوده و مؤلف محترم در مقدمه به آنها اشاره نموده است.به امید موفقیت همه‌ی دست‌اندرکاران تحقق و نشر علوم و تاریخ اهل بیت علیهم‌السلام، این کتاب را به پیشگاه فرزند گرامی و وارث و منتقم خون امام حسین علیه‌السلام حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف تقدیم می‌داریم.واحد تحقیقات مسجد مقدس جمکران‌ذیقعده 1419 / زمستان 1377

مقدمه‌ی مؤلف‌

بسم الله الرحمن الرحیم‌الحمد لله رب العالمین و العاقبة للمتقین‌والجنة للموحدین والنار للملحدین و صلی الله علی محمدسید المرسلین و علی آله آل الله سیما مولانا المظلوم و أبانا الرؤوف‌حجة بن الحسن المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف‌واللعنة علی أعدائهم أعداء الله‌الی یوم لقاء الله‌سلام و درود بی‌پایان الهی و ملائکه مقرب و رسولان برگزیده‌اش بر سید مجاهدان، امام عارفان، سالار شهیدان، خورشید هدایت، مشعل راه سعادت، اسوه‌ی ایثار و وفا، آموزگار صبر و استقامت، صاحب محنت و رنج و بلا، مظهر فداکاری و ایثار و سخا، جامع عطوفت و جوانمردی و شجاعت، تبلور جانبازی و از خود گذشتگی و شهامت، مولای عالمیان و سرور آزادگان، حضرت ابا عبدالله حسین بن علی بن أبیطالب روحی و أرواح العالمین له الفداء.سلام و صلوات بی‌حد و حصر بر او که شجاعتش یادآور دلیرمردی حیدرکرار و وجود اقدسش تمامی کمالات و فضائل انبیاء الهی را دارا بود.با شهادتش به جهانیان آموخت که حق ثابت و پابرجاست، و باطل سرانجامش نابودی و فناست، و با برگزیدن مرگ سرخ شرافتمندانه بر زندگی با ستمگران، حماسه‌ی جاوید «عاشورا» را پدید آورد، و هنگامه‌ی عاشورای خونین را آن چنان

پرشور و پرصلابت ایجاد کرد که هرگز با گذشت قرنها کم‌فروغ نشود، و همواره درس فداکاری و جانبازی را به بشریت بیاموزد.و سلام و درود بر شهیدان راه او، که با خون خود درخت توحید و ولایت را آبیاری نمودند، و دین خود را به صاحب عاشورا به نیکوترین وجهی ادا کردند.

راستی صاحب عاشورا کیست؟انسان، بسیار کوچک‌تر از آنست که بتواند به کرانه‌های ساحت وجود بی‌انتهایش دست یازد. هر روزی که می‌گذرد ابعاد تازه‌ای از قیام و نهضت او آشکار گشته، و هر چه بیشر در معقول و منقول، عمیق‌تر و در قلمرو اندیشه کامل‌تر می‌شود، حیرت او نسبت به عظمت آن بزرگوار بیشتر می‌گردد.امام حسین علیه‌السلام حقیقتی است جامع و کامل، که هریک ازخردمندان و دانشمندان و نویسندگان و محققین در طول تاریخ، به فراخور درک و علم و اندیشه‌ی خود، تنها در گوشه‌هایی از آن دریای بیکران سیر کرده و توشه اندوخته‌اند.هدایت بشر همچنانکه علت محدثه می‌خواهد، نیازمند علت مبقیه نیز هست. علت محدثه‌ی آن با بعثت انبیاء عظام از آدم تا خاتم علیهم‌السلام در طول قرون و اعصار محقق گشته، و تحقق علت مبقیه هم به ولایت کبری امکان‌پذیر شده است. و امام حسین علیه‌السلام علت مبقیه، و رمز بقای دعوت انبیاء، و شریعت سیدالمرسلین می‌باشد، که هم نبوت و هم ولایت، به یمن وجود او باقی مانده است.بنی‌امیه که بنای حکومت آنان در سقیفه پایه‌گذاری شد و با نیرنگ و سیاست یهود و نصاری شکل گرفت، درصدد محو اسلام و قرآن بودند و این فکر پلید را پیوسته در سر می‌پروانیدند، که با از بین رفتن ارکان ایمان، حتی نامی از اسلام باقی

نماند.معاویه آن عنصر خبیث و نیرنگ‌باز، با نقشه‌های جنایت‌بار خویش، زمینه‌ی حکومت فرزند نامشروع خود را فراهم آورد و یزید هم آشکارا در جهت محو اسلام می‌کوشید. او چنین خیال می‌کرد که با به شهادت رساندن امام حسین علیه‌السلام همه چیز تمام می شود، اتفاقا اوضاع و شرائط و ظواهر حال نیز نشان می‌داد که بعد از حادثه‌ی عاشورا، دیگر هیچ نام و نشانی از دین و قرآن باقی نخواهد ماند.اما دیری نپائید که سیمای پرفروغ سالار شهیدان و پیشوای آزادیخواهان، از پس ابرهای تیره و تار، برای همگان آشکار گشت، و دوست و دشمن به حقیقت آن سرور پی بردند، و سر لوحه‌ی صفحات زرین تاریخ را به آن حضرت اختصاص دادند، ولی از یزید و

معاویه نامی جز برای ننگ و نفرین باقی نماند.امروز نه تنها شیعیان، عاشق و دلباخته‌ی امام حسین علیه‌السلام هستند، بلکه از هر کیش و آئینی در گوشه و کنار گیتی، دلهای ستمدیدگان و آزادیخواهان به عاشورا و کربلا معطوف، و از مدرسه‌ی عشق و ایثار بهره‌ها می‌برند.گاندی - مصلح بزرگ هند - می‌گوید:«من برای مردم هند چیز تازه‌ای نیاوردم، فقط نتیجه‌ای را که از مطالعات و تحقیقاتم درباره‌ی تاریخ زندگی قهرمانان کربلا بدست آورده بودم، ارمغان ملت هند کردم».«اگر بخواهیم هند را نجات دهیم، واجب است همان راهی را بپیمائیم که حسین بن علی پیمود...» ⁽¹⁾ماربین آلمانی می‌گوید:«پیروان وجدان اگر با نظر دقیق، اوضاع و احوال آن دوره و پیشرفت

مقاصد بنی‌امیه و وضع سلطنت و دشمنی و عداوت آنها را با حق و حقیقت بنگرند، بدون تأمل تصدیق خواهند کرد که حسین علیه‌السلام با قربانی کردن عزیزترین افراد خود و با اثبات مظلومیت و حقانیت خود، به دنیا درس فداکاری و جانبازی آموخت و نام اسلام و اسلامیان را در تاریخ ثبت و در عالم بلند آوازه ساخت».«و اگر چنین حادثه‌ی جانگدازی پیش نیامده بود، قطعا اسلام به حالت کنونی باقی نمی‌ماند و ممکن بود یکباره اسلام و اسلامیان محو و نابود گردند...». ⁽¹⁾

توماس کارلایل - مورخ مشهور انگلیسی - می نویسد:«بهترین درسی که از تراژدی کربلا می‌گیریم آنست که حسین و یارانش ایمان استوار به خدا داشتند، آنها با عمل خود روشن کردند که تفوق عددی در جائی که حق با باطل روبرو می‌شود اهمیتی ندارد، پیروزی حسین با وجود اقلیتی که داشت باعث شگفتی من است» ⁽²⁾دانشمند معاصر مسیحی «انطون بارا» کتاب «الحسین فی الفکر المسیحی» را متواضعانه به آستان آن جناب تقدیم نموده است.امام حسین علیه‌السلام تنها در محدوده‌ی عصر خویش مشعل هدایت و کشتی نجات نبوده بلکه در طول قرون و اعصار، توده‌های فراوانی را به سوی خود جلب کرده، که به شاهراه هدایت رهنمون شده‌اند، یک نمونه آن دانشمند معاصر است که کتاب «شیعنی الحسین» را در مورد کیفیت هدایت یافتنش به آیین حق، در پرتو بررسی تاریخ عاشورا به رشته‌ی تحریر درآورده است.ا

نگیزه‌ی تألیف:بهار جوانی سپری شد، خزان پیری فرارسید. هنگام کشت و زراعت بذری نیفشانده، از عمر خویش ثمری نچیده و حاصلی نیندوختم. سرمایه‌ی گرانمایه را بر باد داده، خود را بسان تاجری که تمام هستی خود را از دست داده و ورشکست شده، و یا چون مسافری که راه طولانی در پیش دارد و بی‌زاد و راحله از قافله دور مانده باشد همی بینم.در معاصی شد همه عمرم تباه قامتم خم گشت زین بار گناه‌موی من در روسیاهی شد سفید یعنی از رو قاصد مرگم رسیدنه از ایمان بهره‌ای، نه از تقوی و اعمال صالح توشه‌ای، و نه به صفات خوبان آراسته!

بلکه از هر جهت اسباب ناامیدی و یأس را در خود مشاهده کردم.ناگزیر از وسیله‌ای بودم تا از هلاکت حتمی نجات یابم. با دقت بر وسائل الهی نظر افکندم، عنایات حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام را نسبت به خلق شاملتر و عمومی‌تر یافتم، چه باب آن بزرگوار وسیع‌تر و کشتی او به سوی ساحل نجات سریع‌تر، و بهره‌وری از انوار او آسان‌تر است.گرچه تمام ائمه علیهم‌السلام وسیله‌ی هدایت و کشتی نجات و پناه خلق هستند ⁽¹⁾ولی رسول گرامی اسلام از امام حسین علیه‌السلام بالخصوص نام برده است ⁽²⁾و حضرت

حسین علیه‌السلام بابی از ابواب بهشت ⁽¹⁾و چراغ هدایت در تاریکیهاست.لذا امیدوار شده، دست توسل به دامان پرمهرش دراز نموده، بسان موری باران ملخی به سویش شتافتم.بر این اساس، بعد از انتشار کتاب «ینابیع الحکمة» برای پرمحتوی شدن مجالس و منابر، با توصیه‌ی جمعی از دوستان در مورد تألیف کتاب مقتلی جامع و مستند، پس از چند سال بررسی و مطالعه، کتاب حاضر تهیه و آماده‌ی چاپ گردید.ضمن تشکر و قدردانی از برادرانی که حقیر را در این مهم یاری داده‌اند، توجه

خوانندگان عزیز را به نکاتی چند جلب می‌نمایم:1- زندگی سراسر افتخار سالار شهیدان و ابعاد مختلف نهضت جاوید آن حضرت، در صفحات این کتاب نمی‌گنجد ⁽²⁾طبعا سخنان ناگفته فراوانی برای آیندگان باقی خواهد ماند.چه بسیار درسها و حقایقی که هنوز بر زبان گویندگان و سخنوران جاری نگشته، و حتی از نظر تیزبینان و اندیشمندان نهفته مانده است.لذا از دانشمندان بصیر و محققین خبیری که با مطالعه‌ی دقیق تاریخ خصوصا تاریخ کربلا، درصدد تحلیل و بررسی این وقایع بوده، ملتمسانه درخواست می‌کنم برای رفع نقایص و تکمیل این بضاعت ناچیز حقیر را یاری فرمایند.

3- هیچ حادثه‌ای در تاریخ اسلام و مسلمین همانند واقعه‌ی کربلا سراغ نداریم که منشأ این همه قیامهای مذهبی و دینی و اجتماعی و باعث تحول تاریخ اسلام باشد.چگونه ممکن است از کنار چنین حادثه‌ای گذشت و ابعاد وسیع آن را بررسی نکرد؟ما نیز اگر چه نتوانستیم حقیقت قیام آن بزرگوار را آنگونه که هست بررسی کنیم و دست ما از آن کوتاه می‌باشد، ولی مهم‌ترین فراز زندگی آن حضرت یعنی: تاریخ کربلا را بازگو کردیم، تا منشأ تحولی در جامعه‌ی مذهبی ما شود، و دوستان آن سرور درس خود را از جریان کربلا که حاوی نمونه‌های صبر و استقامت و ایثار و فداکاری و شجاعت و بردباری و... است فراگیرند.3- منظور از تدوین و تألیف کتاب حاضر، بیان حوادث و وقایع مربوط به حرکت حضرت ابا عبدالله علیه‌السلام از مدینه تا کربلا و جریانات عاشورای حسینی و ذکر مقتل آن بزرگوار است، به گونه‌ای که خواننده با اصل آنچه واقع شده، در حد توان آشنا گردد، لذا از پرداختن به نکات و دقایق و درسهائی که از نهضت امام حسین علیه‌السلام می‌توان برداشت کرد، جز درمواردی اندک خودداری شده است.

4- در عباراتی که از کتب فارسی نقل شده، گرچه تلاش بر این بوده که عین آنها بازگو گردد، لکن در بسیاری از موراد جهت تسهیل استفاده‌ی همگان، با تغییراتی مختصر، عبارات به صورت فارسی روز درآمده است.5- با اینکه ده‌ها کتاب مقتل تألیف شده لکن معمولا یا مختصر است مثل «لهوف» مرحوم عالم کامل سید بن طاووس رحمه‌الله، و یا حاوی مطالب اضافی است که خواننده را از اصل مطلب باز می‌دارد، ولی در این کتاب سعی شده مطالب لازم و مستند آورده شود.با کمک قرآن مجید و مشورت از درگاه خداوند متعال «سحاب رحمت» نام‌گذاری شد، امید است باران رحمت خداوند از ابر آسمان ولایت حسینی

علیه‌السلام بر دلهای زنگ زده و تاریک ما ببارد، تا از باب واسعه‌ی رحمت الهی بهره‌مند گردیم.بارالها! به درگاه تو شکایت می‌کنیم: از فقدان پیامبرمان، و غیبت اماممان، و سختی دوران بر ما، و وقوع آشوب‌ها و یکپارچگی دشمنان بر ضد ما، و بسیاری دشمن و کمی عده‌ی ما.بار الها! این غم و اندوه را با فتح سریع و یاری با عزت از جانب خودت، و با ظهور امام و پیشوای با عدالت زایل فرما.معبودا! به حق بپذیر و اجابت فرما.15 شعبان المعظم 1419روز ولادت با سعادت منجی بشریت‌حضر ت حجة بن الحسن المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف‌حوزه‌ی علمیه قم‌عباس اسماعیلی یزدی

ولادت حضرت امام حسین علیه السلام

مشهور نزد علما شیعه آنست که ولادت آن حضرت در مدینه، روز سوم شعبان سال چهارم هجرت بوده است.در توقیع حضرت ولی‌عصر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - به قاسم بن علاء همدانی، - وکیل حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام - آمده که؛ مولای ما حضرت حسین علیه‌السلام روز پنج‌شنبه سوم شعبان متولد شدند، پس آن روز را روزه‌دار، و این دعا را بخوان:«اللهم انی أسئلک بحق المولود فی هذا الیوم...» ⁽¹⁾سید بن طاووس نیز سوم شعبان را برگزیده است ⁽²⁾ولی بعضی چون شیخ مفید در «الارشاد» ولادت آن حضرت را در شب پنجم شعبان ذکر فرموده‌اند ⁽³⁾شیخ طوسی نیز از حضرت صادق علیه‌السلام روایت نموده که: ولادت آن حضرت در شب پنجم ماه شعبان سال چهارم هجری بوده است. ⁽⁴⁾به سند معتبر از حضرت رضا علیه‌السلام از پدرانش از علی بن الحسین علیهم‌السلام روایت شده که: چون حضرت حسین علیه‌السلام متولد شد، حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم به أسماء بنت عمیس فرمود: «فرزندم را بیاور». من آن بزرگوار را در جامه‌ای سفید پیچیده خدمت آن حضرت بردم، آنجناب در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه گفت.

و او را در دامنش نهاد و گریست.

اسماء عرض کرد: پدر و مادرم به فدایت، گریه‌ی شما از چیست؟ فرمود: برای این فرزندم می‌گریم، گفت: این کودک که الان به دنیا آمده! فرمود: بعد از من گروهی از ستمکاران او را خواهند کشت، خداوند شفاعت مرا به آنها نرساند.آنگاه فرمود: فاطمه را از این جریان باخبر نکنی، چون تازه این فرزند برایش متولد شده است.سپس به حضرت علی علیه‌السلام فرمود: او را چه نام می‌گذاری؟ گفت: بر شما سبقت نمی‌گیرم، گرچه دوست داشتم نام او را حرب ⁽¹⁾بگذارم، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: من هم بر پروردگارم سبقت نگیریم، که جبرئیل علیه‌السلام نازل شد و فرمود:ای محمد، خدای بزرگ تو را سلام می‌رساند و می‌فرماید:«علی منک کهارون من موسی».«علی نسبت به تو به منزله‌ی هارون نسبت به موسی است».او را به اسم پسر هارون نام‌گذار که شبیر است.پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: زبان من عربی است، جبرئیل عرض کرد: او را «حسین» نام بگذار.چون روز هفتم شد دو گوسفند سیاه و سفید برای او عقیقه کردند، و یک رانش را به قابله دادند و سرش را تراشیده، به وزن موی سرش نقره تصدق نمودند. و خلوق (که چیز خوشبوئی است) بر سرش مالیدند، و فرمودند: ای اسماء،«الدم فعل الجاهلیة».«خون - بر سر نوزاد مالیدن - از آداب دوران جاهلیت است». ⁽²⁾

حضرت صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: چون حضرت حسین علیه‌السلام به دنیا آمد، خداوند

به جبرئیل دستور داد که با هزار ملک فرود آید تا از جانب خداوند و خودش به حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم تهنیت بگوید.چون جبرئیل نازل می‌شد در یکی از جزایر دریا به ملکی از حاملان عرش عبور نمود که نامش فطرس بود که خداوند به او دستور داده، و او کندی کرده، پس بالش را در هم شکسته و در آن جزیره انداخته بود، و فطرس هفتصد سال در آنجا به عبادت خداوند مشغول بود تا روزی که امام حسین علیه‌السلام متولد شد. و به روایت مناقب: خداوند او را از میان عذاب دنیا و آخرت مخیر گردانید و او عذاب دنیا را اختیار نمود.پس او را به مژگان دو چشم معلق گردانید و هیچ حیوانی از آنجا عبور نمی‌کرد و پیوسته از زیر او دود بدبوئی بلند می‌شد ⁽¹⁾چون دید که جبرئیل با ملائکه فرود می‌آیند از جبرئیل پرسید؛ به کجا می‌روید؟ گفت: خداوند نعمتی به حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم عطا فرموده، مرا برای تهنیت و مبارکباد فرستاده است. فطرس گفت: مرا نیز با خود ببر، شاید حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم برایم دعا کنند، جبرئیل او را به همراه خود برد.چون خدمت پیامبر صلی‌الله علیه وآله وسلم رسید ازجانب خداوند و خود، مبارکباد گفت و شرح حال فطرس را به عرض رسانید، حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: به او بگو خود را به این مولود بمالد و به مکان خود برگردد.فطرس خود را به حضرت حسین علیه‌السلام مالید و بالا رفت و در آن حال می‌گفت: ای رسول خدا، بزودی امت تو این مولود را شهید کنند، چون او را بر من حقی است، هر که او را زیارت کند من زیارت او را به حضرت حسین علیه‌السلام می‌رسانم، و هیچ مسلمانی او را سلام

ندهد مگر آنکه به او می‌رسانم، و هیچ کس بر او صلوات نفرستد مگر آنکه به او

می‌رسانم ⁽¹⁾به روایت مناقب؛ چون فطرس به آسمان بالا رفت می‌گفت: کیست مثل من و حال آنکه من آزاد شده‌ی حسین فرزند علی و فاطمه و جدش احمد علیهم‌السلام هستم.

گزیده‌ای از فضائل و معجزات حضرت امام حسین علیه السلام

1- امام باقر علیه‌السلام فرمود: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در خانه‌ی ام‌سلمه بود و به او سفارش نمود که کسی نزد آن حضرت نیاید. حضرت حسین علیه‌السلام که در آنوقت خردسال بود وارد شد، ام‌سلمه نتوانست جلو او را بگیرد، ولی دنبالش آمد، دید حضرت حسین علیه‌السلام روی سینه‌ی آن حضرت است و آن جناب گریه می‌کند و چیزی در دست دارد و آن را می‌بوسد.پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: ای ام‌سلمه، این جبرئیل است که به من خبر می‌دهد: این حسین کشته می‌شود، و این خاکی است که روی آن کشته شود، آن را نزد خود نگهدار، چون خون شد بدان که حبیبم کشته شده است.ام‌سلمه عرض کرد: یا رسول‌الله، از خداوند بخواه که از او دفع نماید.پیامبر فرمود: خواستم، ولی خداوند به من وحی فرستاد که برای او درجه و مقامی است که هیچکس بدان نمی‌رسد، و او را شیعیانی است که شفاعت کنند و شفاعت آنها پذیرفته شود.و به راستی مهدی علیه‌السلام از فرزندان اوست. خوشا به حال کسی که از اولیای حسین علیه‌السلام باشد، بخدا سوگند شیعیانش در روز قیامت رستگار و کامیابند ⁽¹⁾2- ابی‌ذر گوید: دیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم حسن و حسین علیهماالسلام را می‌بوسید و می‌فرمود: هر که حسن و حسین علیهماالسلام و ذریه‌ی ایشان را از روی اخلاص دوست داشته باشد، زبانه‌ی آتش به صورت او نرسد و هر چند گناهانش به عدد ریگهای بیابان باشد، مگر گناهی داشته باشد که او را از ایمان خارج نماید ⁽²⁾

3- رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

«حسین منی وأنا من حسین، أحب الله من أحب حسینا، حسین سبط من الأسباط».«حسین از منست و من از حسینم، خداوند دوست دارد کسی را که حسین را دوست دارد، حسین سبطی از أسباط (پیامبران) است» ⁽¹⁾سید مرتضی رحمه‌الله در کتاب «غرر و درر» روایت کرده که:روزی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم جهت میهمانی با اصحاب بیرون تشریف بردند، در راه با حضرت حسین علیه‌السلام ملاقات کردند.پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از اصحاب خود پیش افتاد و به جانب حسین آمد، امام حسین علیه‌السلام چنانکه عادت اطفال است از آن حضرت فرار می‌کرد، گاهی به این سمت و گاهی به آن سمت، تا حضرت او را نگیرد و پیامبر او را می‌خندانید.«ثم أخذه فجعل احدی یدیه تحت ذقنه و الاخری تحت فاس رأسه و أقنعه فقبله و قال: أنا من حسین وحسین منی، أحب الله من أحب حسینا حسین سبط من الاسباط»«پس پیامبر او را گرفت و یک دست زیر زنخ او گذاشت و با دست دیگر سر او را گرفت و او را نگهداشت و می‌بوسید و می‌فرمود: من از حسینم و حسین از من است، خداوند دوست می‌دارد هر

کس که حسین را

دوست دارد، حسین سبطی از اسباط (پیامبران) است» ⁽¹⁾4- سلمان رحمه‌الله گوید: از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره‌ی حسن و حسین علیهماالسلام شنیدم که می‌فرمود: بار خدایا من این دو را دوست دارم، پس تو ایشان را دوست بدار، و دوست دار هر کس را که آن دو را دوست بدارد.و می‌فرمود: هر کس حسن و حسین علیهماالسلام را دوست دارد من او را دوست دارم، و هر که من او را دوست داشته باشم خداوند دوستش دارد، و هر کس خداوند او را دوست دارد داخل بهشت کند. و هر که ایشان را دشمن دارد من او را دشمن دارم و هر که را من دشمن دارم خدا او را دشمن دارد و هر که را خدا دشمن دارد داخل دوزخ کند.و می‌فرمود: این دو فرزندم دو ریحانه‌ی (دو گل بوستان) من از دنیا هستند ⁽²⁾5- چون اسامة بن زید بیمار شد (به مرض وفات) حضرت حسین علیه‌السلام به عیادت او رفت، اسامة گفت: واغماه، آن حضرت فرمود: برادر، اندوه تو برای چیست؟ گفت: شصت هزار درهم قرض دارم.آن جناب فرمود: قرض تو بر عهده‌ی من، گفت: می‌ترسم بمیرم. حضرت فرمود: پیش از مردنت قرض تو را اداء می‌کنم و چنین کرد. ⁽³⁾6- اعرابی به مدینه آمد و پرسید: کریم‌ترین مردم در این شهر کیست؟ حضرت حسین علیه‌السلام را معرفی کردند. داخل مسجد شد دید آن حضرت مشغول نماز است، چند شعر در مدح آن جناب سرود.امام حسین علیه‌السلام به قنبر فرمود: آیا از مال حجاز چیزی مانده است؟ قنبر عرض کرد: بلی چهار هزار دینار طلا. فرمود بیاور، که او سزاوارتر است (پس آن حضرت به خانه رفت)

و ردای مبارک خود را برداشت و چهار هزار دینار را در آن

پیچید و از شکاف در بیرون کرد، و آن زرها را به او داد و چند شعر در عذرخواهی سرود.اعرابی زر را گرفت و گریست. آن حضرت فرمود: گویا عطای ما را کم شمردی؟ عرض کرد: نه، لیکن می‌گریم که دستی با این سخاوت چگونه در میان خاک پنهان خواهد شد.مثل این داستان از حضرت امام حسن علیه‌السلام نیز روایت شده است ⁽¹⁾7- چون آن حضرت در کربلا شهید گردید، بر پشت مبارک، اثر پینه مشاهده شد، سبب آن را از حضرت امام زین‌العابدین علیه‌السلام پرسیدند، فرمود: از بس که انبانهای طعام بر پشت مبارک خود می‌گذاشت و به خانه‌ی بیوه‌زنان و یتیمان و مساکین می‌برد. ⁽²⁾8- عبدالرحمن سلمی به یکی از فرزندان آن حضرت سوره‌ی حمد یاد داد، چون کودک آن را نزد پدر بزرگوارش خواند، آن حضرت هزار دینار طلا و هزار حله به عبدالرحمن عطا کردند و دهانش را پر از مروارید نمودند. مردم گفتند: مزد او اینقدر نبود؟ فرمود: این چه عطائی باشد در برابر آنچه او تعلیم فرزندم کرده است. آنگاه دو شعر سرودند ⁽³⁾9- به آن حضرت گفته شد که چه بسیار از پروردگار خود ترسانی؟! فرمود: از عذاب قیامت ایمن نیست مگر آنکه در دنیا از خدا بترسد.آن حضرت 25 حج پیاده بجای آورد در حالیکه شتران و محملها از عقب او در حرکت بودند

⁽¹⁾10- روزی امام حسین علیه‌السلام به جمعی از مساکین گذشت که عباهای خود را افکنده، نان خشکی در آن گذاشته می‌خوردند، چون حضرت را دیدند برای خوردن نان او را دعوت کردند. آن جناب با آنها نشست و فرمود: خداوند متکبران را دوست نمی‌دارد، و اگر صدقه نبود با شما می‌خوردم.آنگاه به ایشان فرمود: من دعوت شما را اجابت کردم، شما نیز دعوت مرا اجابت کنید و آنها را به خانه برد و به رباب فرمود: هر چه برای مهمان ذخیره کرده‌ای حاضر ساز. آنها را ضیافت کرده، به آنها لباس پوشایند و نوازش نموده روانه فرمود ⁽²⁾11- اهل قبله (جمیع فرقه‌های مسلمین) اجماع کرده‌اند بر اینکه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:«الحسن و الحسین امامان قاما أو قعدا».«حسن و حسین هر دو پیشوا هستند چه قیام کنند، چه قیام نکنند».و نیز اجماع کرده‌اند که آن حضرت فرمود:«الحسن و الحسین سیدا شباب أهل الجنة».«حسن و حسین سید و سرور جوانان بهشت‌اند» ⁽³⁾12- اسماعیل بن یزید به اسناد خود از محمد بن علی علیهماالسلام روایت کرده که مردی در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم گناهی کرد از ترس پنهان شد، تا اینکه حسن و حسین علیهماالسلام را در راهی تنها یافت، ایشان را بر دوش خود سوار کرد و به خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آورد و گفت: ای رسول خدا، «انی مستجیر بالله و بهما».«به خداوند و این دو فرزند تو پناه آوردم از گناهی که کردم».رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم چنان بخندید که دست بر دهان مبارک گذاشت و فرمود: برو که

آزادی و به امام حسن و امام حسین علیهماالسلام فرمود: شفاعت شما را در حق او قبول کردم،

آنگاه این آیه نازل شد:«و لو أنهم اذا ظلموا أنفسهم جاؤوک فاستغفروا الله و استغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحیما) ⁽¹⁾«اگر آنها هنگامیکه به خود ستم کردند به نزد تو آیند و از خدا طلب آمرزش کنند و پیامبر نیز در حق آنها استغفار کند، خدای را توبه‌پذیر و بخشایشگر می‌یابند» ⁽²⁾13- اعرابی خدمت حضرت حسین علیه‌السلام آمد و گفت: یابن رسول‌الله، ادای دیه‌ی کامله ضامن شده‌ام و بر آن قادر نیستم. پیش خود گفتم: باید از کریم‌ترین مردم سؤال کنم و کسی را از شما اهل بیت رسالت کریمتر گمان ندارم.آن حضرت فرمود: برادر عرب، از تو سه مسأله سؤال می‌کنم، اگر یکی از آنها را جواب گفتی ثلث آن مال را به تو عطا می‌کنم، و اگر دو سؤال جواب دادی دو ثلث آنرا خواهی گرفت، و اگر هر سه را جواب گفتی تمام آن مال را به تو عطا می‌کنم.اعرابی گفت: یابن رسول‌الله، چگونه روا باشد مثل تو که از اهل علم و شرفی از مثل من سؤال کند، آن حضرت فرمود: از جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که فرمود:«المعروف بقدر المعرفة».«معروف به اندازه‌ی معرفت است».اعرابی گفت: هر چه خواهی سؤال کن، اگر دانم جواب می‌گویم و گر نه از شما یاد می‌گیرم و لا قوة الا بالله.

حضرت فرمود: أفضل اعمال چیست؟ اعرابی گفت: ایمان به خداوند.فرمود: چه چیز مردم را از هلاکت نجات می‌دهد. گفت: اعتماد بر خداوند.

فرمود: زینت مرد در چیست؟ گفت: علمی که با آن حلم باشد.فرمود: اگر به این شرف دست نیابد؟ گفت: مالی که با آن مروت و جوانمردی باشد، فرمود: اگر این را نداشته باشد؟ گفت: تهیدستی که با آن شکیبائی باشد.فرمود: اگر این را هم نداشته باشد، اعرابی گفت: صاعقه‌ای از آسمان فرود آید و او را بسوزاند که غیر از این اهلیت ندارد.امام حسین علیه‌السلام خندید و کیسه‌ای که هزار دینار زر در آن بود نزد او افکند، و انگشتری که نگین آن دویست درهم قیمت داشت به او عطا کرد و فرمود:با این زرها ذمه‌ی خود را ادا نما و این انگشتر را در نفقه‌ی خود صرف کن.اعرابی آن را گرفت و این آیه را تلاوت کرد:(الله أعلم حیث یجعل رسالته) ⁽¹⁾«خدا داناتر است که رسالت خود را در کجا قرار دهد»

⁽¹⁾14- شیخ طوسی در تهذیب ازحضرت صادق علیه‌السلام روایت کرده که فرمود: زنی در حال طواف دست خود را بیرون آورد، مردی که در عقب او طواف می‌کرد دست خود را به دست آن گذاشت. خداوند دست آن مرد را به دست او چسبانید، هر چند سعی می‌کرد نمی‌توانست جدا کند، تا اینکه مردم طواف را قطع نمودند. فرماندار را خبر کردند، چون حاضر شد، دانشمندان (اهل تسنن) را طلبید، آنها گفتند: باید دست آن مرد را قطع نمود زیرا که او جنایت کرده است.فرماندار گفت: آیا کسی از فرزندان محمد صلی الله علیه و آله و سلم در اینجا هست؟ گفتند: آری حضرت حسین بن علی علیهماالسلام امشب داخل مکه شده است. فرماندار آن حضرت را طلبید و گفت: ببین چه بلائی بر سر ایشان آمده!حضرت رو به سوی کعبه گردانید و مشغول دعا شد مدتی دعا کرد، بعد نزد ایشان آمد و دست آن مرد را از دست آن زن خلاص نمود، فرماندار گفت: آیا او را به این کار عقاب کنیم؟ آن حضرت فرمود: نه ⁽²⁾15- ابوخالد کابلی از یحیی بن ام طویل روایت کرده که گفت:روزی در محضر امام حسین علیه‌السلام نشسته بودیم، ناگاه جوانی گریان داخل شد، حضرت از گریه‌ی او پرسید.گفت: مادرم الان از دنیا رفت و وصیت نکرد و مالی دارد، و مرا دستور داد که چون بمیرد کاری نکنم تا به خدمت شما عرض نمایم.حضرت فرمودند: برخیزید تا نزد این زن برویم، چون به در خانه رسیدیم حضرت ایستاد و دعا نمود که خداوند او را زنده کند تا وصیت خود را بعمل آورد. چون آن جناب از دعا فارغ شد، خداوند آن زن را زنده کرد، برخاست و نشست. سپس گفت: ای مولای من، داخل خانه شو و آنچه مصلحت می‌دانی مرا به آن امر نما.

حضرت داخل خانه شد و بر بالین او نشست. آنگاه فرمود: وصیت کن خدا تو را رحمت کند، آن زن گفت: ای پسر رسول خدا، من این مقدار مال دارم که در فلان مکان می‌باشد،

ثلث آن را به شما واگذاشتم، به هر که خواهی از دوستانت بده، و دو ثلث آن برای این پسرم باشد اگر می‌دانید از موالی و دوستان شماست. و اگر از مخالفین شما باشد همه‌ی اموال برای شماست، چون مخالفان در اموال مؤمنین حقی ندارند.سپس از حضرت خواست که بر او نماز کنند و در دفن او حاضر شوند و دوباره جان بحق تسلیم کرد ⁽¹⁾16- مردی خدمت امام حسین علیه‌السلام آمد و درباره‌ی ازدواج با زن ثروتمندی مشورت کرد و خود نیز مال بسیار داشت، حضرت موافقت نکردند. آن مرد مخالفت نمود و با او ازدواج کرد. در اندک زمانی تهیدست شد.حضرت فرمودند: مگر نگفتم با او ازدواج مکن، اکنون از او جدا شو، و فلا زن را بگیر، خداوند عوض بهتری به تو می‌دهد.جون آن مرد با آن زن ازدواج کرد یک سال بیشتر نگذشت که ثروت بسیار بهم رسانید و برای او پسر و دختری آورد و حالش نیکو شد. ⁽²⁾17- امام صادق علیه‌السلام از پدرانش چنین روایت می‌کند: روزی امام حسین علیه‌السلام به عیادت عبدالله بن شداد رفت که تب شدیدی داشت، چون حضرت داخل شد تب از او رفت، بیمار گفت: راضی شدم به آنچه خداوند به شما بحق داده است، تب نیز از شما می‌گریزد.آن حضرت فرمود: خداوند هیچ چیز را خلق نکرده مگر آنکه به او دستور داده که از ما اطاعت نماید، ناگاه صدائی شنیدیم و کسی را ندیدیم که می‌گفت: لبیک،

حضرت فرمود: آیا امیرالمؤمنین علیه‌السلام تو را امر نکردند که نزدیک نشوی مگر به دشمن ما، یا کسی که گناهکار باشد تا کفاره‌ی گناه او باشی، چرا نزدیک این مؤمن آمده‌ای؟ ⁽¹⁾

الجنة و محبیه فی الجنة، و محبی محبیه فی الجنة»:«ای مردم، این حسین فرزند علی است او را

بشناسید، سوگند بخدائی که جانم بدست اوست، همانا او در بهشت است و دوستان او و دوستان دوستان او نیز در بهتشند» ⁽¹⁾20- در بعضی کتب معتبره از طاووس یمانی، و در احادیث معتبره از شیعه و سنی روایت شده است که: چون آن حضرت در شب تار در مکانی می‌نشست از سفیدی و نوری که از پیشانی و پایین گردن آن حضرت ساطع بود، مردم آن حضرت را به آن نور می‌شناختند، زیرا که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم این دو جا را بسیار می‌بوسید.شیعه و سنی در احادیث معتبره روایت کرده‌اند: بسیار اتفاق می‌افتاد که حضرت فاطمه علیهاالسلام در خواب بود و حضرت حسین علیه‌السلام در گهواره می‌گریست و جبرئیل گهواره‌ی آن حضرت را می‌جنبانید، و با او سخن می‌گفت و او را ساکت می‌گردانید. چون فاطمه علیهاالسلام بیدار می‌شد می‌دید که گهواره می‌جنبد و کسی باآن حضرت سخن می‌گوید و لکن آن شخص را نمی‌دید، و پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم به آن بانو می‌فرمود که او جبرئیل است ⁽²⁾21- از شجاعت و بزرگواری آن حضرت روایت کرده‌اند که: روزی در مدینه آن حضرت و ولید بن عقبه - فرماندار مدینه - درباره‌ی مزرعه‌ای اختلاف کردند، حضرت عمامه ولی را از سرش برداشت و بر گردنش پیچید و او را بر زمین کشید، مروان گفت: هرگز ندیده‌ام کسی بر فرماندار چنین جرأتی بکند.ولید گفت: حق با اوست و مزرعه از آن حضرت می‌باشد.حضرت فرمود: حال که اقرار کردی مزرعه را به تو بخشیدم

⁽¹⁾22- در «کشف الغمه» روایت شده که: انس گوید: روزی در خدمت حضرت حسین علیه‌السلام بودم که کنیز آن حضرت گلی نزد آن جناب گذاشت. حضرت فرمود: تو را آزاد کردم، گفتم: یک گل برای تو می‌آورد او را آزاد می‌کنی! حضرت فرمود: خداوند می‌فرماید:(و اذا حییتم بتحیة فحیوا بأحسن منها أوردوها) ⁽²⁾«چون تحیت کنند شما را به تحیتی به نیکوتر از آن پاسخ دهید، یا همان را رد کنید»؛تحیت نیکوتر من این بود که او را آزاد کنم ⁽³⁾23- یکی از غلامان آن حضرت خیانتی کرد که مستحق عقوبت گردید، دستور داد او را بزنند. غلام گفت: ای مولای من.(والکاظمین الغیظ)«فروبندگان خشم خود».حضرت فرمود: دست از او بردارید، گفت: مولای من.(والعافین عن الناس)«عفوکنندگان از مردم».حضرت فرمود: تو را عفو کردم. گفت: مولایم.(والله یحب المحسنین) ⁽⁴⁾«خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد».حضرت فرمود: برای خدا تو را آزاد کردم و دو برابر آنچه قبلا به تو می‌دادم برای

تو مقرر کردم. ⁽¹⁾24- ابن عبد ربه از علماء سنی در کتاب «عقد الفرید» نقل کرده که به امام

سجاد علیه‌السلام عرض شد: چرا اولاد پدر بزرگوار شما کم است؟! فرمود: تعجب است که چگونه مثل من اولادی از برای او باشد، چونکه پدرم در هر شبانه‌روز هزار رکعت نماز می‌کرد ⁽²⁾(پس چه زمان فرصت می‌کرد که نزد همسر خود برود).25- اهل تسنن روایت کرده‌اند که روزی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از خانه عایشه بیرون آمد چون به در خانه‌ی فاطمه علیهاالسلام رسید، صدای گریه‌ی حضرت حسین علیه‌السلام را شنید، فرمود: ای فاطمه، مگذار حسین بگرید، که گریه‌ی او مرا به درد می‌آورد. ⁽³⁾26- ابن شهر آشوب از حضرت امام رضا علیه‌السلام، و اهل تسنن نیز بطرق متعدده روایت کرده‌اند که: روزی حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هر که می‌خواهد به محبوبترین اهل زمین پیش اهل آسمان نظر کند، به سوی حضرت حسین علیه‌السلام بنگرد. ⁽⁴⁾27- عصام بن المصطلق شامی گوید: به مدینه وارد شدم چون حسین بن علی علیهماالسلام را دیدم، روش نیکو و منظر پاکیزه‌ی او مرا به شگفت انداخت، حسد مرا واداشت که بغض و عداوتی که از پدرش در سینه داشتم ظاهر کنم، نزدیک آمدم و گفتم: توئی پسیر ابوتراب؟ آن حضرت فرمود: آری، من هر چه توانستم دشنام و ناسزا به آن حضرت و پدرش گفتم.آن جناب از روی مهربانی به من نظر کرد و فرمود:أعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم (خذ العفو و امر بالعرف و أعرض عن الجاهلین... ثم لا یقصرون)

⁽¹⁾«گذشت را شیوه‌ی خود قرار ده، به نیکی فرمان بده و از جاهلان اعراض کن...»که آیات اشاره به اخلاق نیکوئی است که خداوند به پیامبرش دستور داده است. آنگاه به من فرمود: کار را بر خود سبک و آسان کن و از خدای برای من و خود طلب آمرزش نما، براستی اگر از ما طلب یاری کنی ما تو را یاری نمائیم، و اگر عطا طلب کنی به تو ببخشیم، اگر طلب ارشاد کنی تو را ارشاد کنیم.عصام گوید: من از گفته و تقصیر خود پشیمان شدم و آن حضرت به فراست دریافت و فرمود:(لا تثریب علیکم الیوم یغفر الله لکم و هو أرحم الراحمین) ⁽²⁾«ملامتی بر شما نیست خداوند شما را بیامرزد و او أرحم الراحمین است».این آیه‌ی شریفه را حضرت یوسف به برادران خود فرمود که از او عفو خواستند.پس آن جناب فرمود: اهل شامی؟ گفتم: بلی، فرمود: «شنشنة أعرفها من أخزم» این مثلی است، و مقصود آنست که «دشنام به ما، عادت و خوی اهل شام می‌باشد که معاویه در میان آنها رواج داده است». پس فرمود: هر حاجتی که داری به نحو گشاده‌رویی از ما بخواه که برآوریم.عصام گفت: از این اخلاق شریفه‌ی آن حضرت در مقابل آن همه جسارتها که از من سرزد چنان زمین بر من تنگ شد که دوست داشتم به زمین فروبروم، لذا آهسته از نزد آن حضرت بیرون آمدم در حالی که به مردم پناه می‌بردم که آنجناب ملتفت نشود، و بعد از آن کسی نزد من از حضرت و پدرش محبوبتر نبود. ⁽³⁾28- سید شریف زاهد ابو عبدالله علوی حسینی در کتاب «تعازی» روایت کرده

که امام حسن علیه‌السلام به امام حسین علیه‌السلام تعظیم می‌نمود چنانکه گویا آن حضرت از امام حسن علیه‌السلام بزرگتر است.

از ابن‌عباس روایت کرده که سبب آنرا از امام حسن علیه‌السلام پرسیدم، فرمودند: امام حسین علیه‌السلام هیبتی دارند مانند هیبت امیرالمؤمنین علیه‌السلام.ابن‌عباس گوید: که امام حسن علیه‌السلام با ما در مجلسی نشسته بود هرگاه که امام حسین علیه‌السلام می‌آمد حالش تغییر می‌کرد، به جهت احترام امام حسین علیه‌السلام. ⁽¹⁾29- منهال گوید: سوگند به خدا مشاهده کردم که سر مبارک حضرت حسین علیه‌السلام بالای نیزه به زبانی گویا قرآن قرائت می‌کرد و سوره‌ی کهف را می‌خواند تا به این آیه رسید (أم حسبت أن أصحاب الکهف و الرقیم کانوا من آیاتنا عجبا) ⁽²⁾«آیا گمان کردی که اصحاب کهف و رقیم از آیات شگفت ما بوده است؟»پس مردی گفت: بخدا سوگند سر مبارک تو ای فرزند رسول خدا تعجبش بیشتر است. ⁽³⁾30- از پیامبر گرامی صلی الله علیه وآله و سلم مشهور است که آن حضرت فرمود:«ان للحسین علیه‌السلام فی بواطن المؤمنین معرفة مکتومة»«براستی که برای حضرت حسین علیه‌السلام معرفتی پنهانی در دل مؤمنین است» ⁽⁴⁾

31- به سند معتبر از حضرت صادق علیه‌السلام روایت شده که: روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در خانه‌ی فاطمه علیهاالسلام، حضرت حسین علیه‌السلام را در دامن خود نشانده بودند.

ناگاه گریان شدند و به سجده افتادند، آنگاه فرمودند: ای فاطمه، ای دختر محمد، خداوند متعال در این ساعت، خود به من وحی فرستاد و الطاف بی‌پایان به من نمود و فرمود: ای محمد، آیا حسین را دوست می‌داری؟ گفتم: آری، نوردیده و گل بوستان و میوه‌ی دل من است.پس به من فرمود: ای محمد چه مبارک مولودی است حسین، رحمت و برکات و صلوات و خشنودی خدا را بر او می‌فرستم، و نقمت و لعنت و غضب و عذاب و رسوائی و نکال من برکسی است که او را بکشد، یا با او دشمنی کند، یا با او منازعه نماید.او سید شهیدان از اولین و آخرین در دنیا و آخرت است، او سید جوانان اهل بهشت از جمیع خلق است، و پدر او أفضل و نیکوتر از اوست، سلام مرا به او برسان و بشارت ده که او پرچم و علامت راه هدایت، و هادی اولیاء من، و گواه بر خلق، و خازن علم من است، و حجت من بر اهل آسمانها و زمین، و بر جن و انس می‌باشد. ⁽¹⁾32- محمد بن مسلم گوید: از امام باقر و امام صادق علیهماالسلام شنیدم که می‌فرمودند:«ان الله تعالی عوض الحسین علیه‌السلام من قتله أن جعل الامامة فی ذریته والشفاء فی تربته و اجابة الدعاء عند قبره، و لا تعد أیام زائریه جائیا و راجعا».«خداوند عوض شهادت حضرت حسین علیه‌السلام امامت را در ذریه او، و شفاء را در تربتش قرار داد، و دعا را نزد قبر آن حضرت مستجاب گردانید، و روزهای رفتن و برگشتن زائرش از عمرشان حساب نمی‌شود».محمد بن مسلم گوید: به حضرت صادق علیه‌السلام عرض کردم: هرگاه به برکت

آن حضرت آنقدر فضیلت داده می‌شود برای خود آن جناب چه خواهد بود؟!

فرمودند: خداوند آن حضرت را به پیامبرش صلی الله علیه و آله و سلم ملحق گردانیده و در درجه و مقام با او می‌باشد، آنگاه این آیه را تلاوت فرمودند:(والذین آمنوا و اتبعتهم ذریتهم بایمان الحقنا بهم ذریتهم) ⁽¹⁾«آنانکه ایمان آوردند و ذریه‌هایشان با ایمان از آنها پیروی کردند، ذریه‌هایشان را به آنها ملحق نمائیم» ⁽²⁾33- نقل شده است که هنگامی که شمر روی سینه‌ی حضرت نشست و اراده‌ی کشتن آن جناب را داشت لبهای مبارک آنها جناب حرکت می‌کرد، شمر یقین داشت که او را نفرین می‌کند، چون سر خود را پیش برد، شنید که آن حضرت می‌فرماید: خداوند، من به عهد خود وفا کردم و جان را در راه تو نثار نمودم، تو نیز به عهد خود وفا کن و گناهکاران امت جدم را به من ببخش، و می‌دانم که در عهد تو خلافی نیست،هاتفی او را آواز داد که؛ ما هم به عهد خود وفا نمودیم. ⁽³⁾34- ابوهریره گوید: از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از این آیه سؤال کردم،(و جعلها کلمة باقیة فی عقبه) ⁽⁴⁾«آن را سختی پایدار در تبار او قرار داد»فرمودند: خداوند امامت را در پشت حسین علیه‌السلام قرار داد، از صلب او نه نفر امام بیرون می‌آیند که مهدی علیه‌السلام از ایشانست. ⁽⁵⁾

35- شیخ صدوق رحمه الله می‌نویسد: ابوالحسن علی بن ثابت دوالیبی در سال 352، از محمد بن علی بن عبدالصمد از علی بن عاصم از حضرت جواد علیه‌السلام از پدران

بزرگوارشان علیهم‌السلام (به صورت سلسلة الذهب) از حضرت امام حسین علیه‌السلام برایم نقل کرد که فرمود: خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم رفتم، و أبی بن کعب نزد آن حضرت بود، رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به من فرمودند:«مرحبا بک یا أباعبدالله، یا زین السموات و الأرض»«مرحبا به تو ای ابا عبدالله، ای زیور آسمانها و زمین» ⁽¹⁾أبی عرض کرد: ای رسول خدا، چطور کسی جز شما زیور آسمانها و زمین است؟!آن حضرت فرمودند: ای ابی،«و الذی بعثنی بالحق نبیا ان الحسین بن علی فی السماء أکبر منه فی الأرض، و انه لمکتوب عن یمین عرش الله: مصباح هدی و سفینة نجاة...».«سوگند بخدائی که مرا به پیامبری بحق مبعوث نمود همانا حسین بن علی علیه‌السلام در آسمان بزرگوارتر از زمین است، و همانا در سمت راست عرش خدا نوشته شده: او مشعل هدایت و کشتی نجات، پیشوای نستوه، (صاحب) عزت، شرف، و دریای علم و ذخیره (پروردگار) است» ⁽²⁾

بسیاری از فضائل آن حضرت را می‌توانید در تفسیر این آیات ملاحظه کنید: آیه‌ی تطهیر ⁽³⁾آیه‌ی مباهله ⁽⁴⁾سوره هل أتی ⁽⁵⁾سوره‌ی

والفجر خصوصا آیه‌ی(یا أیتها النفس المطمئنة، ارجعی الی ربک راضیة مرضیة) ⁽¹⁾آیه‌ی (و فدیناه بذبح عظیم) ⁽²⁾آیه‌ی کهیعص، آیه‌ی (و اولو الأرحام بعضهم أولی ببعض فی کتاب الله) ⁽³⁾آیه‌ی (و من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیه سلطانا) ⁽⁴⁾آیه‌ی (حملته أمه کرها و وضعته کرها) ⁽⁵⁾آیه‌ی (فما بکت علیهم السماء و الأرض) ⁽⁶⁾آیه‌ی (أم حسبت أن أصحاب الکهف و الرقیم کانوا من آیاتنا عجبا) ⁽⁷⁾آیه‌ی (الذین أخرجوا من دریارهم بغیر حق) ⁽⁸⁾آیه‌ی (و اذا الموؤدة سئلت بأی ذنب قتلت) ⁽⁹⁾برخی از روایات وارده در شأن نزول آیات یاد شده درضمن فصلهای کتاب خواهد آمد.

خصائص حضرت سیدالشهداء

ویژگیهای آن حضرت چندان زیاد است که باید گفت: امام حسین علیه‌السلام همه چیزش مخصوص است.مرحوم شیخ جعفر شوشتری کتاب جداگانه‌ای در این خصوص نوشته است.اشاره به برخی از این ویژگیها زینت بخش این کتاب خواهد بود: ⁽¹⁾1-امتیاز نور آن بزرگوار در عالم بالا، که این امتیاز در آن عالم به لحاظ نستبی است که با نور رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم دارد، چنانکه فرموده:«حسین منی و أنا من حسین».و در این عالم، امتیاز آن سبب حزن و اندوه است چنانه از قضیه حضرت آدم ظاهر می‌شود.بالاخره امتیاز خاص نور آن بزرگوار در دوران حمل که: والده‌ی ماجده‌اش علیهاالسلام فرمود: چون پنج ماه ازحملش گذشت درشب تار احتیاج به چراغ نداشتم.2- عظمت جد و پدر و مادر و برادر و خواهر که برای هیچکس جمع نشده است.3- محبت شدید رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و امیرالمؤمنین علیه‌السلام و فاطمه زهرا علیهاالسلام به حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام.4- مقام شفاعت آن بزرگوار را احدی ندارد، چون خداوند عوض شهادت، این مقام را به آن حضرت عطا فرموده است، با اینکه دیگران هم در روز قیامت شفاعت می‌کنند ولی بغیر از چهارده معصوم علیهم‌السلام همه احتیاج به شفاعت آن بزرگوار دارند. همچون فطرس ملک که صدها سال معذب بود، با شفاعت حضرت

سیدالشهداء علیه‌السلام آزاد شد.

و به روایتی اهل محشر (آنها که نجات پیدا می‌کنند) هزار صف می‌باشند. نهصد و نود و نه صف از آنها به شفاعت امام حسین علیه‌السلام به بهشت می‌روند و یک صف آنها را سایر امامان علیهم‌السلام شفاعت کنند و در آن صف نیز امام حسین علیه‌السلام شریک باشد. ⁽¹⁾5- ائمه علیهم‌السلام از نسل آن حضرتند. نه امام که آخرین آنها حضرت مهدی علیه‌السلام می‌باشد از فرزندان حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام می‌باشند.6- شهادت آن بزرگوار را هزاران سال قبل از تولد آنجناب خداوند به جبرئیل خبر می‌دهد، جبرئیل روضه می‌خواند و انبیاء و اوصیاء با خبر می‌شوند. و در هر موقعیتی که پیش می‌آمد حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم و امیرالمؤمنین علیه‌السلام به دیگران گوشزد می‌کردند.7- عظمت اصحاب آن بزرگوار که حضرتش فرمودند:«فانی لا أعلم أصحابنا أوفی و لا خیرا من أصحابی و لا أهل بیت أبر و لا أوصل من أهل بیتی».«همانا من اصحابی با وفاتر و بهتر از اصحابم سراغ ندارم، و خاندانی نیکوکارتر و مهربانتر از خاندان خود ندانم». (در فصلی مستقل بحث بیشتر خواهد شد)8- ویژگی هنگام تولد و حمل آن حضرت که قبلا به آن اشاره شد.9- عظمت آن بزرگوار در عالم آخرت.10- عظمت آن حضرت در برزخ.11- برپا شدن عزای آن حضرت در قیامت و تظلم حضرت زهرا علیهاالسلام درباره‌ی امام حسین علیه‌السلام، که بعدا خواهد آمد.

12- اخلاق نمونه و صفات حمیده و برجسته‌ی آن بزرگوار، چون شجاعت و سخاوت و...حدیثی در سخاوت آن حضرت در باب فضائل گذشت و در شجاعت آن بزرگوار روایت شده است که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم شجاعت خود را به امام حسین علیه‌السلام داد و شکی نیست

که پیامبر از همه‌ی مردم شجاع‌تر بود، و مشهور است که بعد از واقعه‌ی کربلا دیگر ذکری از شجاعت امیرالمؤمنین علیه‌السلام نمی‌شد، و در هر جا ذکر شجاعت حسین بن علی علیهماالسلام بود.چون ظهور شجاعت امام حسین علیه‌السلام در روز عاشورا از ظهور شجاعت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در یک روز از ایام جنگ آن حضرت، زیادتر شد. ⁽¹⁾13- عبادات آن حضرت، همچون نماز آن بزرگوار که مخصوص خودش بود.14- فضائل و ثواب گریه بر آن حضرت، که صدها حدیث وارد شده - و بعضی از آنها را در فصلی جداگانه نقل خواهیم کرد - و گریه حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم و امیرالمؤمنین علیه‌السلام و مادرش فاطمه زهرا علیهاالسلام و برادرش امام مجتبی علیه‌السلام و ائمه بعد علیهم‌السلام و گریه انبیاء و اولیاء و ملائکه که برای احدی جز او نقل نشده است.برای چه کسی این گونه وارد شده که حضرت صاحب الأمر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - بفرمایند: «فلأندبنک صباحا و مساء و لأبکین لک بدل الدموع دما».15- شرف و عظمت کربلای آن حضرت بر تمام زمینها حتی بر کعبه، که حدیث آن خواهد آمد.16- ثواب زیارت آن حضرت قابل وصف نیست حتی درباره‌ی هیچ یک از معصومین علیهم‌السلام به این مقدار وارد نشده، تا آنجا که می‌فرمایند: زائر او خدا را در عرش زیارت کرده است. که بعضی از روایات آن نقل خواهد شد.

همچنین زیارت آن حضرت در روز اربعین یکی از پنج نشانه‌ی مؤمن معرفی شده است. و در تمام ایام سال و لیالی متبرکه زیارت آن حضرت وارد شده است.17- سفارش بپا داشتن مجالس عزداری آن حضرت، تا آنجا که حتی قبل از ولادت آن بزرگوار، انبیاء الهی مجالس آن امام مظلوم را برپا می‌کردند و برای آن حضرت

عزاداری می‌نمودند.18- توسل به آن حضرت نزدیکترین راه به سوی خداوند است، و همه می‌توانند با آن حضرت ارتباط برقرار کنند.19- استغاثه به آن حضرت تمام گرفتاریها را برطرف می‌کند.20- امید گنهکاران و باب نجات امت، امام حسین علیه‌السلام است.21- خداوند در عوض شهادت شفاء را در تربت آن حضرت قرار داده است.22- فضیلت تربت آن بزرگوار وسجده بر آن، که وارد شده: هرگاه ملکی به زمین می‌آید و بر می‌گردد، ملائکه از او تربت آن حضرت را به عنوان هدیه طلب می‌کنند.در روایات آمده که سجده بر تربت آن بزرگوار حجابهای هفتگانه را پاره می‌کند و سبب قبولی نماز است.23- خوردن هر خاکی حرام است مگر تربت آن بزرگوار به قصد استشفاء.24- حرم آن حضرت یکی از چهار مکانی است که مسافر می‌تواند در آنجا نماز را تمام بخواند.25- امام حسین علیه‌السلام یکی از درهای بهشت است، از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده که فرمودند:«ألا وان الحسین باب من أبواب الجنة، من عانده حرم الله علیه رائحة

الجنة».«آگاه باشید که حسین دری از درهای بهشت است، هر کس با او دشمنی کند خداوند بوی بهشت را بر او حرام می‌سازد». ⁽¹⁾26- امام حسین علیه‌السلام از هیچ بانوئی شیر نخورد و تغذیه او منحصرا توسط رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم انجام می‌شد، بدین طریق که هر روز حضرت زبان مبارکش را در دهان امام

حسین علیه‌السلام قرار می‌داد و او می‌مکید و سیر می‌شد.27- سالار شهیدان آینه‌ی تمام نمای حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بود، و نقل شده است که آن حضرت از سینه تا قدم از همه‌ی مردم به رسول خدا شبیه‌تر بود.28- در شب میلاد آن بزرگوار به احترام حضرتش آتش جهنم خاموش شد.29- هنگام ولادت امام حسین علیه‌السلام ملائکه به ریاست حضرت جبرئیل گروه گروه بر رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نازل می‌شدند و به آن حضرت تبریک می‌گفتند.30- اولین مولودی که هنگام ولادت او جد و پدر و مادرش گریستند آن حضرت بود.31- هر یک از معصومین علیهم‌السلام نام آن بزرگوار را می‌بردند و می‌گریستند، و مؤمنین کامل نیز چون او را یاد کنند گریه می‌کنند.32- امام حسین علیه‌السلام آنقدر هیبت و ابهت داشت که امام حسن مجتبی علیه‌السلام هیبت او را در سطح هیبت امیرمؤمنان علیه‌السلام می‌انگاشت و به او چون پدرش احترام می‌گذاشت.(حدیث آن در فصل فضائل از منتهی الامال گذشت).33- به هنگام شهادت سالار شهیدان بادهای سرخ وزیدن گرفت، هوا تیره و تار شد بطوریکه کسی چیزی را نمی‌دید و تا هفت روز افق سرخ بود، شبها نیز آسمان به رنگ خون می‌شد.

هر سنگی بر می‌داشتند خون جاری می‌شد و ده‌ها آثار و دگرگونی در اجسام که بعضی از آنها هنوز هم ادامه دارد، از جمله:جاری شدن خون از درخت چنار «زرآباد» - از قصبات قزوین - که هر سال روز عاشورا هزاران نفر برای دیدن چنار خونبار به آنجا می‌روند. و مرحوم آیة الله مرعشی نجفی در حاشیه «عروة» به هنگام شمردن خونهای پاک می‌نویسد: همچنین خونی که از درخت موجود در قریه‌ی «زرآباد» از توابع قزونین خارج می‌شود.34- عذاب قاتل آن حضرت از همه اهل جهنم بیشتر است، و وارد شده که او اهل تابوت می‌باشد یعنی نصف عذاب اهل دنیا بر اوست.

و خواهد آمد که خداوند به حضرت موسی فرمود: ای موسی، اگر در مورد اولین و آخرین مرا بخوانی تو را اجابت می‌کنم، مگر در مورد قاتل حسین بن علی که خود انتقام او را از قاتلش خواهم گرفت.35- مطابق روایات فراوانی، اولین کسی که در رجعت بر می‌گردد، سالار شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام می باشد که بعد از حکومت حضرت بقیة الله الأعظم - ارواحنا فداه - چهل هزار سال فرمانروائی می‌کنند.36- دعا در حرم امام حسین علیه‌السلام مستجاب است.37- امام حسین علیه‌السلام وارث (مصائب و فضائل و کمالات) همه پیامبران است، چنانکه در زیارت وارث آمده است.38- تولد آن حضرت در ماه شعبان است که شهادت هیچکدام از معصومین در آن ماه نقل نشده است. و شهادت آن بزرگوار در ماه محرم است که تولد هیچ یک از معصومین علیهم‌السلام در آن ماه اتفاق نیفتاده است. ⁽¹⁾39- صبر آن حضرت، که آن بزرگوار تمام مراتب صبر را دارا بودند، چون حتی

در وقتی که بر خاک افتاده، تمام اعضایش پاره پاره، سرش شکافته، قلبش از نیزه سه پهلو چاک، لبهایش از عطش خشک شده، سر و رویش از خون خضاب شده بود، صدای اسغاثه عیال و اطفالش از یک طرف، شماتت دشمنان از طرف دیگر، در آن حال فرمود:«صبرا علی قضاءک، لا معبود سواک».«بر قضای تو شکیبائی می‌نمایم، معبودی جز تو نیست».در زیارت ناحیه‌ی مقدسه وارد شده:«لقد عجبت من صبرک ملائکة السموات».«براستی ملائکه آسمانها از صبر تو به شگفت آمدند».

40- خصوصیات زیارت آن حضرت:الف: در زیارت حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام علاوه بر سلام بر خود آن مظلوم بر اعضاء و جوارح آن بزرگوار سلام داده می‌شود، سلام می‌کنی بر سر بریده‌ی او، سلام بر سینه‌ی شکسته‌اش، سلام بر بدنش، سلام بر محاسن خون آلودش، سلام بر بدن برهنه‌اش، سلام بر سر بر نیزه‌اش، سلام بر خون او، و... اما در زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فقط بر خود آنجناب سلام داده می‌شود، می‌گوئیم:«السلام علیک یا نبی الله، یا خاتم النبیین»و هکذا از صفات خودش که راجع به اسم و لقبند. ⁽¹⁾ب: هنگام زیارت آن بزرگوار هفت دفعه باید گفت: «لبیک داعی الله»، و (ممکن است) این هفت لبیک جواب هفت استغاثه‌ی آن حضرت ⁽²⁾باشد که اختصاص به اهل آن زمان ندارد.

⁽¹⁾ج: درباره‌ی زیارت امام حسین علیه‌السلام امام به مفضل فرمودند:«لا تزورن خیر من أن تزورن».مفضل گوید: عرض کردم: چرا ترک زیارت ما از زیارت کردن بهتر است؟ فرمودند: زیرا هنگامی که به زیارت آن بزرگوار می‌روید خوشحالی می‌کنید، غذاهای لذیذ صرف می‌نمائید، با اینکه حسین بن علی علیه‌السلام مهموم و مغموم، تشنه و گرسنه شهید شده است...

⁽¹⁾

فضیلت گریستن بر حضرت سیدالشهداء

احادیث زیادی از نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت عصمت علیهم‌السلام در فضیلت گریستن بر مصائب آنها خصوصا بر أباعبدالله الحسین علیه‌السلام نقل شده، که به جهت تواتر مشکل سند نخواهند داشت، گذشته از اینکه اکثر این احادیث از کتاب شریف «کامل الزیارات» نقل شده است که مورد وثوق، اعتماد و استناد فقهای کرام - رضوان الله علیهم - می‌باشد.ما نمونه‌ای از احادیث را یادآور شده، و در پایان برای رفع شبهاتی که بعضی از جهال در این زمینه القاء کرده‌اند، مطالبی را بطور فشرده متذکر می‌شویم:1- حضرت امام زمان - عجل الله تعالی فرجه الشریف - خطاب به جد بزرگوارشان امام حسین علیه‌السلام می‌فرمایند:«و أقیمت لک الماتم فی أعلا علیین و لطمت علی الحور العین، و بکت السماء و سکانها، و الجنان و خزانها و الهضاب و أقطارها، و البحار و حیتانها، والجنان و ولدانها، و البیت و المقام و المشعر الحرام و الحل والاحرام».«مجالس ماتم برای تو در أعلا علیین (عالم ملکوت) برپا شد. حوریان بهشتی در عزای تو بر سر و صورت زدند و آسمان و ساکنانش، و بهشت و نگهبانانش، کوهها و دامنه‌هایش، و دریاها و ماهیانش، و باغهای بهشتی

و نوجوانانش، خانه‌ی کعبه و مقام ابراهیم، و مشعر الحرام و حرم خانه‌ی

خدا (کسانی که محرم هستند) و اطراف آن همگی در ماتم تو گریستند». ⁽¹⁾2- محمد بن مسلم از امام باقر علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمودند: هر مؤمنی که برای کشته شدن حسین علیه‌السلام اشک بریزد تا بر گونه‌اش جاری شود،«بوأه الله بها غرفا فی الجنة یسکنها أحقابا».«خداوند او را در غرفه‌هایی از بهشت جای دهد که همیشه ⁽²⁾در آنجا ساکن باشد» ⁽³⁾3- امام صادق علیه‌السلام فرمود: علی بن الحسین بر پدرش حسین بن علی علیهماالسلام بیست سال - یا چهل سال - ⁽⁴⁾گریست. و هیچگاه طعام نزد آن حضرت گذاشته نمی‌شد مگر اینکه بر حسین علیه‌السلام می‌گریست، تا اینکه غلامی از حضرتش پرسید: یابن رسول الله، فدایت شوم، بر شما می‌ترسم هلاک شوید!فرمود:(انما أشکو بثی و حزنی الی الله و أعلم من الله ما لا تعلمون). ⁽⁵⁾«همانا پریشان حالی و اندوهم را جز به خدا نمی‌گویم و از جانب خدا می‌دانم آنچه را که شما نمی‌دانید».

«انی لم أذکر مصرع بنی فاطمة الا خنقتنی العبرة لذلک».«هیچ وقت متذکر شهادت اولاد فاطمه نمی‌شوم مگر اینکه به جهت آن گریه گلویم را می‌گیرد» ⁽¹⁾4- یکی از غلامان علی بن الحسین علیه‌السلام گوید: روزی مولای خود را دیدم که در ایوانی در سجده می‌گرید: به حضرتش عرض کردم: مولایم، علی بن الحسین«أما آن لحزنک أن ینقضی».«آیا وقت آن نرسیده که اندوه شما پایان یابد؟».حضرت سر از سجده برداشته فرمود: وای بر تو - یا مادر به عزایت بنشیند - بخدا سوگند، کمتر از آنچه من دیدم به یعقوب رسید، و او به خدا شکوه کرد تا آنجا که فرمود: (یا أسفی علی یوسف) ⁽²⁾«وا اسفا بر فراق یوسف»و او فقط یک فرزند را گم کرده بود«و أنا رأیت أبی و جماعة من أهل بیتی یذبحون حولی!».«و من دیدم پدرم و گروهی از اهل بیتم را که در کنارم کشته، و سر بریده شدند»... ⁽³⁾5- ابو عماره‌ی نوحه سرا گوید: هیچ روزی از حسین علیه‌السلام نزد امام صادق علیه‌السلام یاد نمی‌شد که در آن روز تا شب حضرت متبسم دیده شود (بلکه در تمام آن روز محزون و گریان بود) و مداوم می‌فرمود:

«الحسین عبرة کل مؤمن».«حضرت حسین اشک چشم (و سبب گریه و حزن)

هر مؤمن است» ⁽¹⁾6- ابوبصیر از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که حسین بن علی علیهماالسلام فرمود: من کشته‌ی اشک چشمم، هیچ مؤمنی مرا یاد نکند جز اینکه گریه‌اش بگیرد. ⁽²⁾7- فضیل بن یسار نقل می‌کند که امام صادق علیه‌السلام فرمودند: هر کس نزد او یادی از ما اهل بیت شود، و از چشمانش - ولو به قدر بال پشه‌ای - اشک بیاید، گناهانش آمرزیده شود هر چند مانند کف دریاها زیاد باشد. ⁽³⁾8- فضل بن شاذان گوید: از امام رضا علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمود: چون خداوند متعال به ابراهیم خلیل علیه‌السلام امر نمود که بجای فرزندش اسماعیل گوسفندی - را که برای او فرستاده بود - قربانی کند، حضرت ابراهیم آرزو کرد کاش مأمور می‌شد اسماعیل را در راه خداوند ذبح کند، و مأمور به کشتن گوسفند بجای آن نمی‌شد، تا آنکه دل او به کشتن عزیزترین فرزندش به درد می‌آمد، و بدین وسیله به بالاترین درجات افراد مصیبت دیده و پاداش آنها دست می‌یافت.خداوند به او وحی فرستاد: ای ابراهیم، محبوب ترین خلق من پیش تو کیست؟ پاسخ داد: خدایا خلقی را نیافریدی که نزد من از حبیب تو محمد صلی الله علیه و آله و سلم محبوبتر باشد.فرمود: آیا او را بیشتر دوست داری یا خود را؟ عرض کرد: البته او را بیشتر دوست دارم.خداوند فرمود: آیا فرزند او را بیشتر دوست می‌داری یا فرزند خودت را؟ پاسخ

داد: فرزند او را.خداوند فرمود: آیا کشته شدن فرزند او بدست دشمنانش دل تو را بیشتر به درد می‌آورد

یا قربانی کردن فرزندت بدست خود؟ پاسخ داد: پروردگارا، کشته شدن او بدست دشمنانش البته بیشتر دل مرا به درد می‌آورد.فرمود: ای ابراهیم، گروهی که ادعا می‌کنند از امت محمد صلی الله علیه و آله و سلم هستند فرزندش حسین را از روی ظلم و دشمنی مانند گوسفند می‌کشند و با این عمل مستوجب سخط و خشم من می‌شوند.حضرت ابراهیم (از آنچه شنید آزرده خاطر گشته) به جزع آمده و دلش به درد آمد و گریست.خداوند به او وحی فرمود که: ای ابراهیم، فدا نمودم جزع تو را بر فرزندت اسماعیل - اگر او را قربانی می‌کردی - به جزع و گریه بر حسین علیه‌السلام، و بر تو ارزانی داشتم بالاترین درجات مصیبت دیدگان را، و این است معنای گفتار خداوند:(و فدیناه بذبح عظیم) ⁽¹⁾«ذبیحه بزرگی را فدای او کریدم» ⁽²⁾9- حضرت رضا علیه‌السلام فرمود: هر کس مصیبت ما را یاد کند و برای آنچه با ما کرده‌اند بگرید، در روز قیامت با ما، و در درجه‌ی ما باشد.و هر کس مصیبت ما را به یاد دیگران آورد و بگرید و بگریاند، چشمش گریان نشود روزی که همه‌ی چشمها گریانست.و هر کس بنشیند در مجلسی که امر ما در آن احیاء می‌شود، دلش نمیرد روزی که همه‌ی دلها می‌میرد.

⁽¹⁾10- امام صادق علیه‌السلام فرمود: روزی امام حسین علیه‌السلام به محضر رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم شرفیاب شد، حضرت به او نظر فرمود و او را روی زانوی مبارک خود نشانید و فرمود: «ان لقتل الحسین علیه‌السلام حرارة فی قلوب المؤمنین لا تبرد أبدا».«همانا به خاطر کشته شدن حسین علیه‌السلام حرارتی در دلهای مؤمنین است که هرگز سرد نمی‌شود».پس فرمود: پدرم فدای کشته هر اشکی.به امام عرض شد، یابن رسول الله، کشته‌ی هر اشک یعنی چه؟فرمود: هیچ مؤمنی متذکر او نمی‌شود مگر اینکه گریان شود. ⁽²⁾11- در حدیث مناجات حضرت موسی علیه‌السلام با خداوند آمده است که حضرت موسی عرض کرد: پروردگارا، چرا امت محمد را بر سایر امتها فضیلت دادی؟ خدای متعال فرمود: به جهت ده خصلت.حضرت موسی عرض کرد: آن خصلتها چیست؟ تا به بنی اسرائیل امر کنم که انجام دهند.خداوند فرمود: نماز، زکات، روزه، حج، جهاد، جمعه، جماعت، قرآن، علم و عاشورا.حضرت موسی عرض کرد: پروردگارا عاشورا چیست؟ فرمود: گریه و تباکی و مرثیه و عزاداری بر مصیبت فرزند محمد صلی الله علیه و آله و سلم. ای موسی، در آن زمان هیچ بنده‌ای نیست که گریه یا تباکی بر عزای فرزند مصطفی نماید، مگر اینکه بهشت برای او حتمی است.و هیچ بنده‌ای نیست که مقداری از مالش را در محبت فرزند پیامبر انفاق کند - به طعام یا غیر

آن - مگر اینکه خداوند در دنیا هر درهمی را به هفتاد درهم به او برکت دهد، و به فضل خدا وارد بهشت گردد و گناهانش آمرزیده شود.سوگند به عزت و جلالم، هیچ مرد و زنی نیست که در روز عاشورا یا غیر آن (برای عزای امام حسین علیه‌السلام) قطره‌ای اشک بریزد مگر اینکه برای او ثواب صد شهید نوشته

شود ⁽¹⁾12- امام صادق علیه‌السلام به فضیل فرمودند: آیا دور هم جمع می‌شوید و ذکر احادیث ما می‌کنید؟ عرض کرد: آری فدایت شوم.فرمودند: این نوع مجالس را دوست دارم، پس (با اینگونه مجالس) امر ما را زنده کنید، خدا رحمت کند کسی که امر ما را زنده کند.ای فضیل، هر کس ما را یاد کند یا نزد او یادی از ما بشود و به اندازه‌ی بال مگسی از دیده‌اش اشک جاری گردد، خداوند همه‌ی گناهان او را می‌آمرزد، اگر چه اندازه‌ی کف دریا باشد. ⁽²⁾13- ریان فرزند شبیب گوید: روز اول محرم خدمت حضرت رضا علیه‌السلام رسیدم، به من فرمود: پسر شبیب، آیا روزه داری؟ گفتم: نه، فرمود: این روزی است که زکریا به درگاه پروردگار خود دعا نمود و گفت:(رب هب لی من لدنک ذریة طیبة انک سمیع الدعاء) ⁽³⁾«پروردگارا مرا از سوی خود ذریه‌ای پاک ببخش، که همانا تو شنونده‌ی دعائی»خداوند متعال دعای او را مستجاب کرد و به ملائکه فرمود: (تا زکریا را - در حالیکه در محراب مشغول نماز بود - ندا کردند که: خداوند تو را به یحیی بشارت

می‌دهد). ⁽¹⁾پس هر کس این روز را روزه بدارد و خدای را بخواند، او را اجابت کند چنانکه دعای زکریا را مستجاب کرد.

آنگاه فرمود: ای پسر شبیب، محرم ماهی است که مردم جاهلیت در گذشته همواره حرمت آن را نگاه می‌داشتند و به خاطر احترامش ستم و جنگ را در آن حرام می‌دانستند، اما این امت نه حرمت ماه و نه حرمت پیامبر خود را نگاه داشتند، و در این ماه ذریه او را کشتند، زنانش را اسیر کردند، و اثاث او را به غارت بردند، خداوند هرگز آنها را نیامرزد.«یابن شبیب، ان کنت باکیا لشی‌ء فابک للحسین بن علی بن أبی طالب علیه‌السلام فانه ذبح کما یذبح الکبش، و قتل معه من أهل بیته ثمانیة عشر رجلا ما لهم فی الأرض شبیهون. و لقد بکت السموات السبع و الأرضون لقتله، و لقد نزل فی الأرض من الملائکة أربعة آلاف لنصره فوجده قد قتل، فهم عند قبره شعث غبر الی أن یقوم القائم علیه‌السلام فیکونون من أنصاره، و شعارهم یا لثارات الحسین علیه‌السلام».«ای پسر شبیب، اگر می‌خواهی برای چیزی گریه کنی برای حسین بن علی علیهماالسلام گریه کن، زیرا او را مانند گوسفند ذبح کردند و هیجده مرد از خاندانش با او کشته شدند که در رو زمین مانند آنها نبود. برای کشته شدن او هفت آسمان و زمین گریستند، و چهار هزار فرشته برای یاری او به زمین آمدند، چون او را کشته یافتند پیوسته نزد قبر آن حضرت تا هنگام ظهور حضرت قائم - عجل الله تعالی فرجه الشریف - آشفته موی و گردآلود بمانند، پس از یاران او خواهند بود، و شعار آنها یا لثارات الحسین است، یعنی ای انتقام گیرندگان خون حسین علیه‌السلام بپا

خیزید».ای پسر شبیب، پدرم از پدرش از جدش حدیث کرد که: چون جدم

حسین علیه‌السلام کشته شد از آسمان خون و خاک سرخ بارید.ای پسر شبیب،«ان بکیت علی الحسین علیه‌السلام حتی تصیر دموعک علی خدیک غفر الله لک کل ذنب أذنبته صغیرا کان أو کبیرا قلیلا کان أو کثیرا».«اگر بر حسین علیه‌السلام گریه کنی چندانکه اشک تو بر گونه‌هایت روان گردد، خداوند هر گناهی که کرده باشی؛ کوچک یا بزرگ، اندک یا بسیار بیامرزد».ای پسر شبیب، اگر دوست داری که خداوند متعال را ملاقات کنی در حالی که گناهی بر تو نباشد، حضرت حسین علیه‌السلام را زیارت کن.ای پسر شبیب، اگر دوست داری که در غرفه‌های بهشتی همنشین پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم و خاندانش باشی، کشندگان حضرت حسین علیه‌السلام را لعنت کن.ای پسر شبیب، اگر می‌خواهی که ثوابت مانند ثواب کسانی باشد که با حضرت حسین علیه‌السلام شهید شدند هر گاه یاد او کنی بگو:«یا لیتنی کنت معهم فأفوز فوزا عظیما».«کاش با آنها بودم و به رستگاری بزرگ نائل می‌شدم».ای پسر شبیب، اگر دوست داری که در درجات بالای بهشت با ما باشی، برای اندوه ما اندوهناک و از شادی ما شادمان باش، و بر تو باد ولایت و دوستی ما، که اگر مردی سنگی را دوست بدارد خدا او را در روز قیامت با آن سنگ محشور گرداند. ⁽¹⁾

14- ابوهارون مکفوف گوید: حضرت صادق علیه‌السلام به من فرمود: «ای ابا هارون برای من در مرثیه‌ی حسین علیه‌السلام شعری بخوان». من شروع به خواندن کردم.

رمود: آنچنانکه برای خود می‌خوانید - یعنی به آهنگ مرثیه و رقت آور - پس من شروع به خواندن کردم و گفتم:امرز علی جدث الحسین فقل لأعظمه الزکیةبر مزار حسین علیه‌السلام گذر نما، و به قطعات پاک و نورانی پیکرش بگو.حضرت گریست و فرمود: باز بخوان. من قصیده‌ی دیگری را خواندم. پس حضرت گریست و ناله‌ی زنان را از پشت پرده می‌شنیدم.چون فارغ شدم فرمود: ای ابا هارون، هر کس شعری در مرثیه‌ی حسین علیه‌السلام بخواند، و خود بگرید و ده تن را بگریاند، بهشت برای آنان نوشته شود.و هر کس در مرثیه‌ی حسین علیه‌السلام شعری بخواند، و خود بگرید و پنج نفر را بگریاند، بهشت برای آنان ثبت گردد. و هر کس در رثاء حسین علیه‌السلام شعری بخواند، و خود بگرید و یک نفر را بگریاند، بهشت برای آندو نوشته شود.و هر کس نزد او یادی از حسین شود، و از دیده‌اش به اندازه‌ی بال مگسی اشک بیرون آید، پاداش او بر خداوند عزوجل است، و برای او جز به بهشت راضی نشود. ⁽¹⁾15- ابوعماره منشد گوید: امام صادق علیه‌السلام به من فرمود: ای اباعماره، در مرثیه‌ی حسین علیه‌السلام برایم اشعاری بخوان. من خواندم و حضرت گریست.باز خواندم و آن حضرت گریست، بخدا سوگند پیوسته شعر می‌خواندم و آن حضرت می گریست، تا از اندرون خانه صدای گریه شنیدم.پس امام علیه‌السلام فرمود: ای اباعماره، هر کس در مرثیه‌ی حسین بن علی علیهماالسلام شعری بخواند و پنجاه کس را بگریاند بهشت پاداش اوست.

و هر کس در رثاء حضرت حسین علیه‌السلام شعری بخواند و چهل کس را بگریاند بهشت اجر اوست.و هر کس در مرثیه‌ی حضرت حسین علیه‌السلام شعری بخواند و سی نفر را بگریاند بهشت از برای اوست.و هر کس در رثای حضرت حسین علیه‌السلام شعری بخواند و بیست تن را بگریاند بهشت از آن اوست.و هر کس در عزای حضرت حسین علیه‌السلام شعری بخواند و ده کس را بگریاند بهشت برای اوست.و هر کس در عزای حضرت حسین علیه‌السلام شعری بخواند و یک تن را بگریاند مزدش بهشت خواهد بود.و هر کس در مرثیه‌ی حضرت حسین علیه‌السلام شعری بخواند و خود بگرید بهشت از آن اوست.و هر کس در رثای حضرت حسین علیه‌السلام شعری بخواند و تباکی کند (یعنی خود را وادار به گریه نماید) بهشت از برای اوست. ⁽¹⁾16- ابان بن تغلب نقل می‌کند که امام صادق علیه‌السلام فرمودند:«نفس المهموم لظلمنا تسبیح، و همه لنا عبادة، و کتمان سرنا جهاد فی سبیل الله».«کسی که بجهت ستمی که به ما شده محزون باشد نفس کشیدن او تسبیح خداوند است، و نگرانی او برای ما عبادت است، و مخفی داشتن اسرار ما جهاد در راه خداست».

آنگاه امام صادق علیه‌السلام فرمودند: باید این حدیث شریف را با طلا نوشت. ⁽¹⁾17- زید شحام گوید: با جماعتی از اهل کوفه در حضور امام صادق علیه‌السلام بودیم که جعفر بن عفان وارد شد، آن حضرت او را نزدیک خود خواند، آنگاه فرمود: ای جعفر، عرض کرد: لبیک، خدا مرا فدای شما گرداند، فرمود: به من خبر رسیده که تو در مرثیه‌ی حسین علیه‌السلام نیکو شعر می‌گوئی.عرض کرد: آری، خدا مرا فدای شما گرداند. فرمود: شعری بخوان.پس او شعری برای آن حضرت خواند و آن جناب و کسانی که گرد او بودند گریستند، و اشک بر صورت و محاسن آن حضرت جاری شد.آنگاه فرمود: ای جعفر، بخدا سوگند ملائکه مقرب خدا حاضر بودند و سخن تو را درباره‌ی حسین علیه‌السلام شنیدند، و همچون ما بلکه بیشتر از ما گریستند.و به تحقیق خداوند در این ساعت بهشت را با تمامی نعمتهای آن بر تو واجب گردانید و تو را آمرزید.ای جعفر، آیا بیش از این بگویم؟ عرض کرد: آری ای سید من.فرمود: هیچکس نیست که درباره‌ی حسین علیه‌السلام شعری بگوید و بگرید و بگریاند، مگر اینکه خداوند بهشت را بر او واجب گرداند و او بیامرزد. ⁽²⁾18- روایت است که چون پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم داستان شهید شدن حسین علیه‌السلام و محنتهایی را که بر او وارد می‌شود، به دخترش فاطمه خبر داد، حضرت فاطمه علیهاالسلام گریه شدیدی نمود و عرض کرد: پدر جان، آن واقعه در چه زمانی است؟فرمود: در زمانی که من و تو علی علیه‌السلام نیستم. گریه حضرت فاطمه شدیدتر شد و عرض کرد: پدر جان، پس چه کسی برای او گریه و عزاداری می‌کند؟پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: ای فاطمه، زنان امت من برای زنان اهل بیتم و مردان آنها

رای

مردان اهل بیتم گریه می‌کنند. و نسل بعد از نسل هر ساله مراسم عزاداری برپا می‌کنند، و چون روز قیامت شود، تو زنها و من مردها را شفاعت می‌کنیم، و هر کس که بر مصیبتهای حسین علیه‌السلام گریه کرده باشد، دستش را گرفته و او را داخل بهشت می‌نمائیم.ای فاطمه، هر چشمی روز قیامت گریان است مگر چشمی که بر مصائب حسین علیه‌السلام گریه کند که او به نعمتهای بهشتی خندان و شادمان خواهد بود. ⁽¹⁾19- امیرالمؤمنین علیه‌السلام (در حدیث اربعمأة) می‌فرمایند: روز قیامت هر دیده‌ای گریان و هر چشمی بی‌خواب و خوفناک است، مگر دیده‌ی کسی که خداوند او را به کرامت و بزرگی مخصوص فرموده و بر گرفتاریهای حضرت حسین و خاندان پیامبر علیهم‌السلام گریسته باشد.و فرمود: همانا خداوند به زمین توجه نمود و ما را اختیار کرد، و برای ما شیعیان ما را انتخاب نمود. شیعیان ما را یاری می‌کنند، با شادی ما شاد می‌شوند و با حزن ما محزون می‌گردند، مال و جان خود را در راه ما می‌بخشند، ایشان از ما هستند و به سوی ما بر می‌گردند. ⁽²⁾20- ابوبصیر گوید: خدمت حضرت صادق علیه‌السلام بودم و با آن بزرگوار صبحت می‌کردم...آن حضرت فرمود: ای ابابصیر، هر وقت به فرزندان حسین علیه‌السلام نگاه می‌کنم چنان بغض گلویم را می‌گیرد که نمی‌توانم از گریه خودداری کنم، بجهت مصائبی که بر آنها و بر پدرانشان وارد شده است.ای ابابصیر، همانا فاطمه زهرا علیهاالسلام بر حسین گریه می‌کند و صیحه می‌زند. پس آتش جهنم چنان افروخته می‌شود که اگر مأموران جهنم

اهل زمین را بسوزاند. پس افسار جهنم را مادامی که فاطمه گریان است نگاه می‌دارند، و از ترس اهل زمین آن را حفظ می‌کنند و تا فاطمه ساکن نگردد جهنم آرام نمی‌گیرد.و (از گریه فاطمه علیهاالسلام) نزدیک است دریاها شکافته گردد و بعضی در بعضی داخل شوند...و پیوسته ملائکه دلسوزی می‌کنند و با گریه فاطمه می‌گریند، و خداوند را می‌خوانند و تضرع و زاری می‌نمایند.و از ترس (نابودی) اهل زمین ساکنان عرش خدا و اطراف آن با تضرع دست به دامن خدا می‌شوند، و صدای ملائکه به تقدیس خداوند بلند می‌گردد.و اگر صدائی از آنها به اهل زمین برسد بیهوش می‌شوند و کوهها از ریشه بیرون آیند و زمین با اهلش مضطرب شده بجنبند...سپس فرمود: ای ابابصیر،«أما تحب أن تکون فیمن یسعد فاطمة؟».«آیا دوست نداری از کسانی باشی که فاطمه را کمک می‌کنند؟»چون چنین فرمود چنان گریان شدم که قدرت بر صحت و کلام نداشتم... ⁽¹⁾21- بعد از شهادت حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام ابلیس لعین از خوشحالی پرواز کرد و تمام زمین را بگشت، و یاران خود را جمع کرد و به آنها گفت: ای گروه شیاطین، ما امروز به آرزوی خود رسیدیم و مردم را اهل جهنم کردیم، مگر کسی که در این مصیبت گریه کند و به دوستی آل محمد علیهم‌السلام پای‌بند باشد.پس تا می‌توانید مردم را به شک اندازید و از این مصیبت باز دارید، تا زحمت من به هدر نرود. ⁽²⁾

فرزندش گریه می‌کند.«فلا یبقی فی السموات ملک الا بکی رحمة لصوتها، و ما تسکن حتی یأتیها النبی صلی الله علیه و آله و سلم فیقول: یا بنیة، قد أبکیت أهل السموات و شغلتهم عن التقدیس و التسبیح، فکفی حتی یقدسوا».«در آسمانها فرشته‌ای نمی‌ماند مگر اینکه برای دلسوزی صدای فاطمه علیهاالسلام گریه می‌کند، و آن مخدره ساکت نمی‌شود تا پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نزد او می‌آید و می‌فرماید: دخترم، اهل آسمانها را به گریه انداختی و آنها را از تقدیس و تسبیح خداوند باز داشتی، آرام گیر تا آنها تقدیس نمایند» ⁽¹⁾احادیث و اخبار در موضوع گریه بر سالار شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام بسیار زیاد می‌باشد، بحدی که اگر نگوئیم متواتر لفظی است بی‌تردید متواتر معنوی خواهد بود.رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و أئمه أطهار علیهم‌السلام شیعیان را پیوسته به گریه کردن و گریاندن بر امام حسین علیه‌السلام ترغیب می‌فرمودند، که نمونه‌ای از احادیث آن را ملاحظه کردید.متأسفانه بعضی از جهال این احادیث را انکار کرده یا بدون تأمل و بی‌دلیل، آنها را تأویل نموده، ادعا می‌کنند: اگر این احادیث صحیح باشد موجب تعطیل احکام و ترخیص در ارتکاب معاصی خواهد بود.واضح است که این گفتار ناشی از عدم تدبر در اخبار یاد شده می‌باشد، اگر نگوئیم مقصودشان ترویج افکار وهابیت و امثال آنست.

تعجب است چگونه این کلمات را بر قلم جاری می‌کنند با اینکه همیشه گریه بر حضرتش موجب توبه و بیداری گروهی از گمراهان و هدایت آنها به راه راست بوده، و چه بسیار حکایاتی نقل شده، یا خود در جریان آنها بوده‌ایم که افرادیکه از هیچ

گناهی روگردان نبوده‌اند در اثر گریه بر آن حضرت بیدار شده، در فکر اصلاح خود بر آمده، و در شمار صالحین قرار گرفته‌اند.بعلاوه: چه کسی گفته است گناه بکن تا برای پاک شدن گریه کنی؟! وقتی می‌گویند: اگر سرما خوردی فلان قرص مداوایت می‌کند، آیا معنایش این است که «برو سرما بخور!؟»علما، امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند و مردم را از ارتکاب معاصی باز می‌دارند و چون یکی از گناهان کبیره، یأس از رحمت خداست، گناهکار را از این طریق امیدوار نموده، بلکه مداوا می‌کنند.تعطیل مجالس عزاداری از ترس اغترار مردم به اهل بیت علیهم‌السلام مانند تعطیل بیمارستانهاست که وسیله مداوا از امراض جسمی است.پس راه صحیح همین است که مردم را با امر به معروف از گناه، و با ترویج بهداشت از بیماری باز دارند و در عین حال همانطور که وجود بیمارستانها از ضروریات است، مجالس عزاداری نیز برای مداوا لازم است، چنانکه در حدیث آمده است:«ألا ان الفقیه کل الفقیه هو الذی لم یقنط الناس من رحمةالله تعالی و لا یؤمنهم من عذابه» ⁽¹⁾وانگهی در شرع مقدس آیات و روایات زیادی در امر به توبه و استغفار وارد شده است، آیا کسی اینها را مجوز معصیت می داند؟!

بلکه می‌گویند: گناه نکن، حال اگر کسی گناه کرد، آیا باید او را مأیوس نمود، یا گفت: توبه کن؟یکی از عواملی که انسان را موفق به توبه می‌کند، گریه بر حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام

می‌باشد که رحمت واسعه‌ی پروردگار را شامل حال او می‌گرداند.عده‌ای دیگر که غور در اخبار ننموده، با افکار و خیالات خود، احادیث را توجیه کرده‌اند، می‌گویند:معنای این احادیث این نیست که نفس گریه کردن مطلوب باشد و این آثار و ثوابها بر آن مترتب باشد، بلکه چون ذکر امام حسین علیه‌السلام و مرثیه و شعر خواندن و گریه بر حضرتش انکار منکر است، و محاربه با دشمنان دین و پادشاهان ستمگر موجود در هر زمان - خصوصا بنی‌امیه - و سبب نابودی ستمگران و بیان ظلم، و افشای اعمال زشت آنها است، و خلاصه؛ چون شعاری برای انقلاب و جهاد می‌باشد این ثوابها بر آنها مترتب است.و لکن از مفاد اخبار غافل بوده‌اند که گریه بر امام حسین علیه‌السلام از أهم عبادات بلکه نزدیک‌ترین راه برای رسیدن به معرفت حق تعالی است.بلی آنچه بر شمرده‌اند نیز هست و لکن نه اینکه همه‌ی مظلوب از گریه همین باشد و بس، بلکه گریه‌ی مطلوب، عمل قلب است ⁽¹⁾که جایگاه محبت می‌باشد و چشم یاری

کننده‌ی آنست، و هر چه گریه زیاد شود محبت بیشتر می‌گردد،

و آیا دین غیر از محبت است؟!جهاد با دشمنان دین حتی در رکاب رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم نیز اگر برگرفته از حب و اخلاص نباشد نفعی ندارد، چرا که فرموده‌اند:«المرء مع من أحب» ⁽¹⁾از حبیب بن مظاهر - که خود در راه حسین علیه‌السلام جان‌فشانی کرد - در خواب سؤال می‌کنند: آیا آرزوئی داری؟ می‌فرماید: یک آرزو دارم، که به دنیا برگردم و در جمله عزاداران حسین علیه‌السلام داخل شوم. ⁽²⁾حبیب بن مظاهر از این جهت آرزوی گریه بر آن حضرت دارد که در روز عاشورا در میدان نبرد جای گریه و شیون بر مظلومیت او نبود و گریه بر مظلوم دوا و برای قلب او شفاست، و تیری است بر قلب دشمنان او.گریه موجب ازدیاد دوستی به اهل بیت علیهم‌السلام و بغض دشمنان می‌شود، چون معقول نیست کسی برای دیگری گریه کند و او را دوست نداشته باشد و از دشمنان ییزاری نجوید، و هر چه محبت بیشتر شود طاعت زیادتر می‌گردد چنانکه به آن اشاره فرموده صادق آل محمد علیهم‌السلام:«ان المحب لمن أحب مطیع» ⁽³⁾کسی که بر حضرت حسین علیه‌السلام گریه می‌کند با آن حضرت مرتبط می‌شود، رنگ آن حضرت را می‌گیرد و آن رنگ الهی است که:

(و من أحسن من الله صبغة) ⁽⁴⁾«چه کسی از خدا از نظر رنگ نیکوتر است»،

و با آن بزرگوار سنخیت پیدا می‌کند، یعنی خوی و صفات آن سرور در او پیدا می‌شود، و به او نزدیک می‌شود، آیا چه عبادتی چنین آثاری دارد؟بلی از بهترین راه‌های کمال بشر و رسیدن به اوج ترقی و بندگی پروردگار گریه است و با گریه بر سرور شهیدان علیه‌السلام انسان با خاتم انبیاء و آل او علیهم‌السلام - که بالاترین رتبه و درجه را نزد پروردگار دارند - همنشین و هم‌رتبه می‌گردد.گریه اداء حق پیامبر و آل اوست و وسیله‌ی یاری آن حضرت می‌شود، گریه‌کننده به انبیاء عظام و ملائکه مقرب و عباد صالحین تأسی نموده است. چون انبیاء - از آدم تا خاتم - همه از گریه‌کنندگان بر آن حضرت بوده‌اند.در مجالس گریه‌اش ملائکه مقربین حاضر می‌شوند بلکه هر کجا مجلس عزاداری اوست در حقیقت حرم آن حضرت می‌باشد. ⁽¹⁾همه‌ی مردم در روز قیامت گریانند مگر چند گروه، که از آنهاست گریه‌کنندگان بر امام حسین علیه‌السلام که مورد شفاعت پیامبر و آل او خواهند بود.

و حضرتش دارای خصوصیتی است که در مسیر تقرب به خداوند بابش أوسع و کشتی وی در موجهای خطرناک به ساحل نجات نزدیکتر، و لنگرگاهش استوارتر می‌باشد و او باب نجات امت است.

گریه‌ی بر سیدالشهداء علیه‌السلام موجب حفظ شریعت محمدی صلی الله علیه و آله و سلم و احیاء مکتب اهل بیت علیهم‌السلام است، و چه زیبا یکی از بزرگان فرموده:«الاسلام محمدی الحدوث و حسینی البقاء».با همین عزاداری مردم به شریعت نزدیک می‌شوند و احکام الهی را می‌آموزند، اگر عاشورا نبود مردم از دین بیگانه می‌شدند، و تجدید حیات دین به عاشوراست.مجالس حسینی است که در آنها مکارم اخلاق و صفات حمیده چون وفا و غیرت و شهامت و عفاف و امانت و شجاعت و ایثار و صبر و استقامت و عدم خضوع در برابر ظالم احیاء می‌شود. مبلغین در همین مجالس مردم را ارشاد می‌کنند، احکام الهی را یاد می‌دهند، بلکه این مجالس وسیله‌ی آگاهی و رشد سیاسی جامعه و زمینه‌ساز نهضت‌ها و انقلابهای دنیا است، که مقدمه ظهور حضرت مهدی - عجل الله تعالی فرجه الشریف - خواهد بود.

فواید گریه بر سیدالشهداء

اشاره

با مراجعه به روایات کثیره در فضیلت گریه بر آن بزرگوار کتاب شریف «الخصائص الحسینیه» مرحوم شوشتری قدس سره، بعضی از فوائد آن را بیان می‌کنیم:1- کفاره‌ی گناهان است، که برای گریه کننده بر حضرتش گناهی باقی نمی‌ماند، روایات آن متواتر است.2-سبب بالا رفتن درجات می‌شود، و هیچ رتبه‌ای بالاتر از رتبه‌ی خاتم انبیاء و اوصیا او علیهم‌السلام نمی‌باشد و گریه‌کننده با ایشان و در درجه‌ی ایشان خواهد بود.3- صله‌ی حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم می‌باشد.4- همراهی با حضرت فاطمه‌ی زهرا علیهاالسلام است، زیرا آن بی‌بی هر روز گریه می‌کند. امام صادق علیه‌السلام فرمودند: آیا دوست نمی‌دارید که از جمله کسانی باشید که یار و معین حضرت فاطمه علیهاالسلام می‌باشند.5- و نیز همراهی با حضرت بقیة الله علیه‌السلام است که آن حضرت می‌فرمایند:«فلأندبنک صباحا و مساء».«هر صبح و شام برایت ناله سرمی‌دهم».6- اداء حق پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه هدی علیهم‌السلام می‌باشد.7- نصرت و یاری امام حسین علیه‌السلام است.8- تأسی به ابنیاء و ملائکه و بندگان صالح خدا می‌باشد، چون آنها هم برای امام حسین علیه‌السلام گریه می‌کنند.بزرگان بابی مستقل در گریه‌ی انبیاء و ملائکه بر سیدالشهداء علیه‌السلام نوشته‌اند.9- گریه نکردن بر امام حسین علیه‌السلام جفا به حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم می‌باشد.10- اداء مزد رسالت می‌باشد که مودت ذی‌القربی است.

11- شایسته صلوات خداوند می‌شود، چنانکه در حدیثی وارد شده:«ألا و صلی الله علی الباکین علی الحسین رحمة و شفقة» ⁽¹⁾12- گریه بر امام حسین علیه‌السلام فدای ذبح اسماعیل است، که چون ابراهیم گوسفند را عوض پسرش فدا نمود آرزو کرد کاش پسرش را ذبح کرده بود تا به بالاترین درجات نائل آید، خداوند قضیه کربلا را به او وحی نمود و او بر آن حضرت گریست، پس وحی شد که این جزع را در عوض ذبح اسماعیل قبول کردیم.13- سبب نجات از هول قیامت و عذاب آن است.14- فردای قیامت همه‌ی چشمها گریان است، مگر چشمی که بر امام حسین علیه‌السلام گریه کرده باشد.15- در وقت مردن، گریه‌کننده چنان خوشحال می‌شود که آن سرور تا روز قیامت در دلش باقی می‌ماند.16- چون از قبر بر آید سرور و خوشحالی از صورت او ظاهر باشد و ملائکه به استقبال اوع آیند و او را به ثواب الهی بشارت دهند.17- مورد شفاعت پیامبر و اهل بیت او علیهم‌السلام قرار گیرد.18- پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم دست گریه‌کننده بر حسین علیه‌السلام را می‌گیرد و از صراط عبور می‌دهد.19- گریه بر آن حضرت حرارت جهنم را خاموش می‌کند.20- اجر یک قطره اشک بر آن حضرت این است که در بهشت جاویدان بماند و پیوسته بر درجات بهشتی او بیفزایند.21- چشمی که بر امام حسین علیه‌السلام گریه کند نزد خدا محبوب است.22- ملائکه مقرب خدا آن اشک را می‌گیرند و به خزان بهشت تحویل می‌دهند

که با

آبهای بهشتی مخلوط کنند، تا گوارائی و عطر آن آبه هزار برابر گردد.23- برای هر عمل ثواب محدودی است مگر گریه بر سیدالشهداء علیه‌السلام که اجرش را نهایتی نیست.24- با گریه محبت به آن حضرت پیدا می‌شود و بغض دشمنانش بیشتر می‌گردد.25- گریه‌کننده با آن بزرگوار سنخیت پیدا می‌کند، در او صفات و کمالات و خوی آن حضرت ظاهر می‌گردد، رنگ آن حضرت با بخود می‌گیرد و حسینی می‌شود.26- موجب حفظ شریعت محمدی صلی الله علیه و آله و سلم و تضمین بقای دین مبین است.27- سبب هدم ظلم و نابودی ستمگران و باعث انقلابها و نهضتهای مختلف جهان می‌باشد.28-احیاء مکتب اهل بیت علیهم‌السلام در گریه بر امام حسین علیه‌السلام است.29- به گریه‌کننده ثواب صد شهید داده می‌شود.30- هرگز دلش نمی‌میرد، بلکه حیات ابدی پیدا می‌کند.

چند داستان در رابطه با گریه بر آن بزرگوار

1- از سید علی حسینی نقل شده که گفت: در مشهد مقدس روز عاشورا یکی از رفقا برای ما کتاب مقتل می‌خواند، به این حدیث رسید که حضرت باقر علیه‌السلام فرمودند:«هر کس در مصیبت حسین علیه‌السلام اشک چشمش روان شود اگر چه به قدر بال مگسی باشد، خداوند گناهان او را بیامرزد اگر چه به قدر کف دریا باشد.»شخصی در مجلس بود انکار این حدیث کرد و گفت: این را عقل نمی‌پذیرد،

و بحث درگرفت، و بعد از آن متفرق شدیم.همان شب در خواب دید که قیامت برپا شده و مردم در زمینی هموار برانگیخته شده‌اند،.. گرما شدت یافت و تشنگی غالب گشت، هر طرف به طلب آب رفت نیافت، تا

اینکه حوض بسیار بزرگ و پر آبی را دید که آب آن از برف سردتر است. و در کنار آن دو مرد و یک زن سیاهپوش محزون ایستاده‌اند.پرسید: ایشان کیستند؟ گفتند: حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه‌السلام و فاطمه علیهاالسلام.گفت: چرا اینها سیاه پوشیده‌اند و محزون هستند؟ گفتند: مگر امروز عاشورا نیست؟! اینها به همین خاطر محزون هستند.گوید: نزدیک حضرت فاطمه علیهاالسلام رفتم و درخواست آب نمودم. آن حضرت نظر تندی به من کردند و فرمودند: تو منکر فضل گریه بر نور چشم من حسین هستی؟ که او را از روی ظلم و دشمنی کشتند! خدا لعنت کند کشنده، و ستم‌کننده بر او، و کسی را که مانع او شد از آشامیدن آب.پس از خواب بیدار شدم و از گفته‌ی خود پشیمان گشتم و به سوی خدا توبه نمودم. ⁽¹⁾2- مرحوم نوری از استاد بزرگوار خود عالم جلیل‌القدر علامه شیخ عبدالحسین تهرانی نقل می‌کند که چون میرزا نبی خان از دنیا رفت - و او از خواص محمدشاه قاجار بود و از کسانی بود که هر گناهی را مرتکب می‌شد و در تظاهر به فسق و فجور ضرب‌المثل بود - در خواب دیدم که در باغهای سرسبز و عمارتهای عالی که گویا در بهشت است تفریح می‌کنم، و با من کسی بود که صاحب خانه‌ها و قصرها را می‌شناخت.بجائی رسیدیم، گفت: اینجا برای میرزا نبی‌خان است و اگر دوست داری او را

ببینی در آنجا نشسته است، و او را نشان داد.متوجه او شدم دیدم تنها در تالاری نشسته است، چون مرا دید اشاره کرد که بیا بالا، من نزد او رفتم، ایستاد به من سلام کرد و مرا در صدر مجلس نشانید، و خود همانند زمان حیاتش نشست.من از حال و مکانش در فکر بودم، او از صورت من دریافت و گفت: ای شیخ، گویا تعجب می‌کنی از جایگاه من در اینجا، با اعمال بدم در دنیا که آتش جهنم را می‌طلبید!

گفتم: آری.گفت: من در طالقان معدن نمکی داشتم که هر سال اجاره‌ی آن را به نجف می‌فرستادم تا صرف اقامه‌ی عزداری حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام شود، و این مکان عوض آن عمل به من داده شده است.با تعجب از خواب بیدار شدم و فردا در مجلس درسم خواب را بیان کردم.یکی از فرزندان عال فاضل مولا مطیع طالقانی گفت: خوابت درست است. او در طالقان معدن نمک داشت که هر ساله نزدیک به صد تومان (به پول آن روز) اجراه‌اش بود، آن را به نجف می‌فرستاد و با نظارت پدرم صرف عزاداری حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام می‌شد.استاد فرمودند: قبلا خبر نداشتم که او در طالقان معدن دارد و درآمدش را خرج عزاداری می‌کند. ⁽¹⁾3- مرحوم فاضل دربندی در «اسرار الشهادة» می‌نویسد: شخصیتی از طائفه‌ی هندو ملقب به افتخار الدوله - که قبلا در دولت هند منصب مستوفی الممالکی داشته - هر سال در ماه محرم مال زیادی در اقامه‌ی عزای حضرت حسین علیه‌السلام بذل می‌کرد، در یکی از سالها دو برابر سالهای قبل عطا نمود،

به مرض شدیدی مبتلا گردید بطوریکه به حالت احتضار و اغماء افتاد.ناگاه صحت و سلامت برای او حاصل گردید و از جای برخاست و مسلمان شد.از او سببش را پرسیدند گفت: حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام را دیدم که فرمودند:«قم قد عافاک الله تعالی ببرکة اقامتک تعزیتی».«برخیز که خداوند بخاطر برپا داشتن عزای من تو را عافیت بخشید».وی درآموختن احکام الهی کوشش می‌کرد و با خانواده‌ی خود که آنهانیز مسلمان شده

بودند، از هند به کربلا هجرت کرد، و اموال قیمتی خود را به آستان حسینی هدیه نمود، و اکنون از أعبد و أزهد مردم آنجا می‌باشد. ⁽¹⁾4- محتشم پسری داشت که از دنیا رفت، چند بیت شعر در رثای وی گفت. شبی رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را در خواب دید که به او فرمودند:«تو برای فرزند خود مرثیه می‌گوئی ولی برای فرزند من مرثیه نمی‌گوئی!»گوید: بیدار شدم ولی چون در این رشته کار نکرده بودم، ندانستم چگونه مرثیه آن حضرت را شروع نمایم.شب دیگر در خواب آن حضرت فرمود: «چرا در مصیبت فرزندم مرثیه نگفتی؟»عرض کردم: چون تاکنون در این وادی قدم نزده‌ام.فرمودند: بگو: «باز این چه شورش است که در خلق عالم است».بیدار شدم، همان مصرع را مطلع قرار دادم و آنچه می‌بایست سرودم، تا به این مصرع رسیدم: «هست از ملال گرچه بری ذات ذوالجلال» در اینجا ماندم که چگونه این مصراع را به آخر برسانم که به مقام خداوند جسارتی نکرده باشم.شب حضرت ولی عصر - اروحنا فداه - را در خواب دیدم فرمودند: چرا مرثیه خود را به اتمام نمی‌رسانی؟ عرض کردم: در این مصرع مانده‌ام.

فرمود: بگو: «او در دل است و هیچ دلی نیست بی‌ملال»بیدار شدم، این مصرع را ضمیمه آن نموده و بیت را به آخر رساندم. ⁽¹⁾5- نقل شده که مقبل (شاعر اصفهانی) در جوانی در نهایت ظرافت و لطافت بود، در ایام محرم به جمعی رسید که به سینه‌زنی در عزای سیدالشهداء علیه‌السلام مشغول بودند، از روی مسخره چیزی خواند که عزاداران ناراحت شدند.

پس از چندی به مرض جذام مبتلا شد، بطوریکه مردم از او متنفر شده و در آتشخانه‌ی حمام قرار گرفت.سال دیگر روزی در کنار خرابه با دلی شکسته نشسته بود، جمعی از سینه‌زنان می‌خواندند:چه کربلاست امروز چه پر بلاست امروزسر حسین مظلوم از تن جداست امروزآتش در نهاد مقبل افتاد و به نظر حسرت به ایشان نگریست و گفت:روز عزاست امروز جان در بلاست امروزفغان و شور محشر در کربلاست امروزهمان شب پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله و سلم را در خواب دید، وی را نوازش کرده، از تقصیرش گذشتند. گویند نام او «محمد شیخنا» بود و آن جناب او را «مقبل» لقب دادند.لذا شروع به سرودن قضایای سیدالشهداء علیه‌السلام نمود.گوید: چون واقعه‌ی شهادت را تمام نمودم شب جمعه بود، چندان خواندم و گریستم تا آنکه در بستر بخواب رفتم، در عالم خواب خود را در حرم منور فرزند علی علیهماالسلام دیدم که منبری گذارده، و جناب پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم تشریف داشتند و در آن اثناء محتشم را حاضر کردند.

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: امشب شب جمعه است بر منبر برو و در مصیبت فرزندم چیزی بخوان. محتشم به امر آن حضرت بر منبر رفت، خواست در پله اول بنشیند حضرت فرمود: بالا برو، چون به پله دوم رفت، فرمود: بالا برو. و همچنین تا بر پله‌ی آخر منبر نشست و خواند:بر حربگاه چون ره آن کاروان فتاد شور و نشور واهمه در کمان فتاد

هم بانگ نوحه غلغله در شش جهت فکند هم گریه بر ملایک هفت آسمان فتادهر جا که بود آهوئی از دشت پاکشید هر جا که بود طائری از آشیان فتادشد وحشتی که شور قیامت زیاد رفت چون چشم اهل بیت بر آن کشتگان فتادناگاه چشم دختر زهرا در آن میان بر پیکر شریف امام زمان فتادبی‌اختیار نعره‌ی هذا حسین از او سر زد چنانکه آتش او در جهان فتادپس با زبان پر گله آن بضعه‌ی بتول رو بر مدینه کرد که یا أیها الرسول‌این کشته‌ی فتاده به هامون حسین تست وین صید دست و پا زده در خون حسین تست‌این ماهی فتاده به دریای خون که هست زخم از ستاره بر تنش افزون حسین تست‌این خشک لب فتاده و ممنوع از فرات کز خون او زمین شده جیحون حسین تست‌این شاه کم سیاه که با خیل اشک و آه خرگاه از این جهاد زده بیرون حسین تست‌وین نخل‌تر کز آتش جانسوز تشنگی دود از زمین رسانده بگردون حسین تست

این قالب طپان که چنین مانده بر زمین شاه شهید ناشده مدفون حسین تست‌مقبل گوید: پس از فراغ از تعزیه‌داری و سوگواری، جناب پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم خلعتی به محتشم عطا فرمودند.من با خود گفتم: البته اشعار من مورد قبول آن حضرت قرار نگرفته، زیرا به من دستور خواندن ندادند.ناگاه حوریه‌ای خدمت آن حضرت عرض کرد: جناب فاطمه زهرا علیهاالسلام می‌گویند: دستور فرمائید مقبل واقعه‌ای در مرثیه‌ی سیدالشهداء علیه‌السلام بخواند:

پس حضرت مرا امر فرمودند بر منبر رفتم و بر پله اول ایستادم و خواندم:روایت است که چون تنگ شد بر او میدان فتاد از حرکت ذوالجناح وز جولان‌نه سیدالشهداء بر جدال طاقت داشت نه ذوالجناح دیگر تاب استقامت داشت‌کشید پا ز رکاب آن خلاصه‌ی ایجاد برنگ پرتو خورشید بر زمین افتادهوا ز جور مخالف چو قیرگون گردید عزیز فاطمه از اسب سرنگون گردیدبلند مرتبه شاهی ز صدر زین افتاد اگر غلط نکنم عرش بر زمین افتادناگاه کسی اشاره نمود که فرود آی، دختر سید دو سرا بی‌هوش گشته، پس من فرود آمدم و منتظر عطای خیرالبرایا بودم که دیدم ضریح منور سبط خیرالبشر باز شد، و شخص جلیل‌القدری برآمد. اما زخم سینه‌اش از ستاره افزون، و جراحات بدنش از شماره بیرون، خلعت فاخری به من عطا نمود.

عرض کردم: فدایت گردم، تو کیستی؟ فرمود: من حسینم. ⁽¹⁾6- یکی از علمای بزرگ جناب حبیب را در خواب دید که در غرفه‌های بهشتی به انواع نعمتهای پروردگار متنعم و بساط نشاط برای او گسترده، بعد از عرض ارادت گفت:ای حبیب، چگونه شکر این نعمت را اداء می‌کنی که در جوانی خدمت حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم بودی، و در پیری موی‌سفید خود را در راه یاری فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بخون خود خضاب نمودی، آیا آرزوی دیگر داری؟فرمود: آرزو دارم به دنیا برگردم، و در جمله‌ی عزادارن حسین علیه‌السلام داخل شوم زیرا که از سید دو عالم شنیدم که فرمود:«هر کس در مجلس عزای فرزندم حسین علیه‌السلام از روی معرفت اشک بریزد، خداوند کریم ثواب صد شهید به او عطا فرماید و درجات او را در بهشت

بیفزاید». ⁽¹⁾7- در یکی از شهرهای هند، شخصی از دوستان اهل بیت علیهم‌السلام ثروت فراوانی داشت، هر سال در ماه محرم مجلس عزای سیدالشهداء علیه‌السلام برپا می‌کرد و مال زیادی صرف می‌نمود، و در روز و شب سفره می‌انداخت و فقراء و بیچارگان را اطعام می‌کرد، تا اینکه به فرماندار از او سعایت کردند و فرماندار چون دشمن اهلبیت بود، دستور داد او را حاضر کردند، وی را دشنام داد و امر کرد که او را بزنند و اموال او را مصادره نمایند.آنچه از ثروت و غلامان داشت همه را گرفتند، چون ماه محرم رسید آن شخص بسیار ناراحت شد، چون نمی‌توانست مجلس بگیرد.زن صالحه‌ای داشت گفت: برای چه ناراحتی، چرا گریه می‌کنی؟پاسخ داد: چون نمی‌توانم عزاء آن حضرت بپا کنم. زن گفت: ناراحت نشو، برای ما

فرزندی است او را به شهری دور ببر و به اسم غلام بفروش و از پول آن خرج عزاداری نما. آن مرد خوشحال شد، سراغ جوانش آمد و به او حکایت را بیان کرد، آن جوان گفت: من خود را فدای حسین فاطمه می‌کنم. پس آن مرد جوانش را به شهری دور برد و او را به بازار آورد.مردی جلیل‌القدر و نورانی را دید، به او گفت: با این جوان چه اراده داری؟ گفت: او را می‌فروشم. به هر مقدار که گفت: بدون چانه زدن او را خرید.آن تاجر با خوشحالی به شهر خود بازگشت و به خانه رفت و جریان را برای زن خود نقل می‌کرد که جوان از در وارد شد. آن مرد گفت: مگر فرار کردی؟ گفت: نه، گفت برای چه آمدی؟

جوان گفت: آنگاه که تو رفتی گریه گلویم را گرفت. آن بزرگوار به من فرمود: چرا گریه می‌کنی؟ گفتم: برای فراق آقایم، چون خوب مولائی داشتم به من نهایت احسان می‌نمود.آن بزرگوار فرمود: تو غلام او نیستی بلکه فرزند او می‌باشی. گفتم: ای سید و آقای من، شما کیستید؟! فرمود: من آنم که پدرت بخاطر من تو را فروخت،«أنا الغریب المشرد، أنا الذی قتلونی عطشانا».فرمود: ناراحت نشو، من تو را به پدرت برمی‌گردانم. چون برگشتی به او بگو: والی اموال تو را برمی‌گرداند با زیادی و احسان و نیکوئی فراوان.پس مرا برگردانید و از چشم من غالب شد.در این گفتگو بودند که درب خانه زده شد، چون درب را گشود شخصی گفت: امیر را اجابت کنید.آن مرد نزد امیر حاضر شد، امیر از او تجلیل کرد، و عذر می‌آورد و طلب حلیت می‌نمود، هر چه از او گرفته بود با اضافاتی رد نمود، و گفت: ای مرد صالح، در برپا داشتن عزای سیدالشهداء علیه‌السلام کوشش کن، و هر سال ده هزار درهم برایت می‌فرستم و من با خانواده و

بستگان و رفقایم هدایت یافتیم و شیعه شدیم.جناب امام حسین علیه‌السلام را دیدم، به من فرمودند: آیا اذیت می‌کنی کسی را که عزای من بر پا می‌کند، و اموال و غلامانش را می‌گیری؟! هر چه از او مصادره کرده‌ای برگردان، وگرنه به زمین دستور می‌دهم که تو را با اموالت فروبرد، در این کار تعجیل کن پیش از آنکه بلا بر تو نازل شود،«فها أنا استغفر الله و تبت الیه و اهتدیت بهدایة الامام الی صراط مستقیم والحمد لله رب العالمین» ⁽¹⁾8- آقای حاج شیخ مهدی حائری تهرانی - امام جماعت مسجد ارگ و مسجد

الغدیر - برایم نقل نمود که شبی در خواب دیدم برای استفاده در این حسینیه آمدم، مرحوم سید جواد سدهی بالای منبر روضه می‌خواند، و شور و انقلاب عجیبی ایجاد کرده و همه‌ی حاضرین را تحت تأثیر روضه‌ی خود قرار داده، و مردم به سر و صورت و سینه می‌زنند و گریه می‌کنند و بعضی هم بیهوش شده‌اند.چون منبرش تمام شد و پایین آمد مردم با او مصافحه کرده و بعضی دست او را می‌بوسیدند. من هم پیش رفته و با او مصافحه کردم و متوجه شدم از دنیا رفته است. گفتم: حاج آقا، حال شما چطور است: گفت: الحمدلله، از برکات آقا سیدالشهداء علیه‌السلام حال همه‌ی ما خوبست، روزی که آقای سلطان الواعظین شیرازی (مؤلف کتاب شبهای پیشاور) آمدند، به هر یک از ما روضه‌خوانها یک درجه داده‌اند. ⁽¹⁾9- از علی پسر دعبل خزاعی (شاعر معروف اهل بیت نقل شده) که گفت: (با اینکه از شیعیان علی بن موسی الرضا علیه‌السلام بود، و آن حضرت را بسیار را بسیار دوست می‌داشت) در وقت مردن رنگش تغییر یافت، زبانش بند آمد و صورتش سیاه شد، (از ترس ملامت دشمنان آن را مخفی داشتم، و در پنهانی او را غسل داده دفن نمودم، و از این جریان بسیار محزون بودم).

نزدیک بود از مذهبش برگردم، تا اینکه بعد از سه روز او را در خواب دیدم با روی نورانی، که جامه‌ی سفید نیکوئی در بر، و کلاهی سفید برسر داشت.گفتم: پدر جان، خداوند با تو چگونه رفتار کرد؟گفت: فرزندم، آنچه مشاهده کردی از سیاهی صورت و بند آمدن زبان بجهت شرب خمر در دنیا بود، در همان حال بودم تا اینکه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با لباس و کلاهی سفید تشریف آوردند، و به من خطاب کردند: «أنت دعبل؟»؛ «توئی دعبل» (که برای شهیدان اهل بیت من مرثیه می‌گفتی، و دوستان ما را در مصیبت ایشان می‌گریاندی)؟عرض کردم: بلی یا رسول‌الله،فرمود: از آن مراثی که در حق ایشان گفته‌ای چیزی بخوان، (پس قبر من وسیع شد و صندلی گذاردند، و حضرت

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بر آن نشستند، و ملائکه بسیار در خدمت آنجناب بودند) من خواندم:لا أضحک الله سن الدهر ان ضحکت و آل احمد مظلومون قد قهروامشردون نفوا عن عقر دارهم کأنهم قد جنوا ما لیس یغتفرهرگز روزگار و اهل آن خندان و شادمان نباشند (و روزگار بکام ایشان نگردد) و حال آنکه به اهل بیت پیامبر خدا ظلم و ستم رسیده، و همگی خوار و زار گردیدند و مظلوم و مقهور می‌باشند.ایشان را به زور و ستم از خانه‌هایشان دربدر کردند، بطوریکه گویا گناهی از ایشان سرزده که آمرزیدنی نیست.رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم (گریستند) و جامه‌ی سفیدی که پوشیده بودند به من عطا فرمودند و مرا شفاعت کردند. ⁽¹⁾نظیراین قضیه ازسید حمیری نقل شده، چون اونیز شرب خمر می‌نمودند بعلاوه اوبر

مذهب کیسانیه و قائل به امامت محمد حنفیه بود، ولی در دوستی امیرالمؤمنین علیه‌السلام و عداوت منافقین و معاندین اصرار داشت و قصائد فراوانی در فضائل آنجناب و طعن و لعن بر مخالفین آن حضرت انشاء می‌نمود، و مکرر علماء اهل سنت را مجاب می‌کرد و ایشان را هجو می‌نمود، و حتی خلفاء بنی‌عباس از ترس زبان او نهایت حرمت و التفات به او می‌نمودند.چون بیمار شد (و در حال جان دادن بود) زبانش بسته و رویش سیاه شد،

مخالفان از این جهت خوشنود شدند و شادمانی کردند.روزی حضرت صادق علیه‌السلام به اصحاب خود فرمودند: سید حمیری در چه حالی است؟ کیفیت حال او را خدمت آنجناب عرض نمودند.آن حضرت فرمود: مداح و شاعر ماست در چنین حالی نباید او را بخود واگذاشت. لذا به عیادت او تشریف بردند، چون به بالین او نشستند و چشم او بر آن حضرت افتاد اشک از چشم او سرازیر شد، و زبان نداشت که سخن بگوید.حضرت صادق علیه‌السلام دعائی خواندند، زبان او باز شد، عرض کرد: فدایت شوم ای فرزند رسول خدا،«أبأولیاءک یفعل هذا؟!».«آیا با دوستانت اینگونه رفتار می‌شود؟»فرمود: «قل بالحق یکشف ما بک».«به طریقه‌ی حق، شیعه‌ی اثناعشریه معتقد شو (به امامت من قائل شو) تا آنچه بر تو عارض شده رفع شود».او گفت: «تجعفرت باسم الله و الله أکبر».

«بنام خداوند جعفری شدم و خداوند از هر چیزی بزرگتر است»و قصیده را تمام کرد که خداوند متعال روی او را سفید گردانید و ناخوشی او رفع گردید، مدتی دیگر زنده ماند و به اخلاص تمام خدمت آن حضرت نمود و آن جناب او را «سید» لقب داد، وگرنه حمیری سیادت به معنای معروف را نداشت. ⁽¹⁾10- در بعضی از کتب معتبره‌ی اصحاب ذکر شده است که در مدینه زنی بدکاره

بود که به اعمال زشت معروف بود. او هسمایه‌ای داشت که همیشه بر تعزیه‌داری حضرت امام حسین علیه‌السلام مواظبت می‌نمود. روزی به عادت همیشه مشغول تعزیه، و دیگی بر بالای آتش گذارده بود که طعامی برای عزاداران مهیا کند، آن زن فاسق احتیاج به آتش پیدا نمود، به خانه همسایه آمد تا آتش بردارد.نزدیک آن دیگ آمد، متوجه شد آتش آن خاموش شده لذا آتش آن را با فوت روشن نمود به سبب تأثیر حرارت آتش و دود چند قطره آب از دیدگانش بیرون آمد. آتش را برداشت و به خانه‌ی خود رفت.ایام تابستان بود و آن زن عادت به خواب قیلوله داشت. چون بخواب رفت دید که قیامت برپا شده، مأموران جهنم او را گرفتند و به غل و زنجیر آتشین بستند و فرمودند: خداوند متعال بر تو غضب نموده و به ما دستور داده که تو را بجهنم بریم.آن زن فریاد می‌کرد و استغاثه می‌نمود و کسی به فریاد او نمی‌رسید، ملائکه عذاب او را می‌کشیدند تا آنکه به کنار جهنم رسیدند، چون خواستند او را در جهنم بیندازند شخصی نورانی بر ایشان فریاد زد که دست از وی بردارید.ملائکه عذاب از او دور شدند، و در کمال ادب و ملایمت عرض کردند: یابن رسول‌الله، این زن زناکار است و عمر خود را صرف کار بد و معصیت خدا نموده! فرمود: بلی اما در این روز بر جماعت عزادار وارد شد و آتش به جهت ایشان افروخت، و به این سبب از حرارتآتش دست او آزرده شد، و اشک از دیدگانش بیرون آمد.چون ملائکه این سخن را شنیدند او را برگردانیدند و گفتند:«کرامة لک یابن الشافع و الساقی»و بحرمت آن برگوار از او گذشتند و او را به ساقی کوثر و فرزندش حسین سبط رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بخشیدند.

چون آن زن از خواب بیدار شد به تعجیل خود را به عزاخانه رسانید و خواب خود را برای ایشان نقل نمود، و در آن مجلس شورشی از نو پیدا شد و چنان گریه و زاری و افغان نمودند که چشم روزگار ندیده بود، و آن زن به برکت عزاداری سیدالشهداء علیه‌السلام توبه کرد و بقیه عمر خود را صرف عزاداری آنجناب نمود. ⁽¹⁾

فضیلت زیارت حضرت سیدالشهداء

بزرگان، زیارت آن حضرت را از ضروریات دین و مذهب دانسته‌اند، و در بعضی اخبار آن را فرض و واجب شمرده، که هر کس بدون جهت ترک کند حق خداوند و رسول را ضایع نموده، و موجب عاق جناب پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، و از دوزخیان بشمار آید.روایات در فضل زیارت آن حضرت خصوصا در ایام مخصوص چون روز عاشورا، و روز اربعین، و روز عرفه، و شب نیمه شعبان و روز آن، و شبها و روزهای قدر، و شب جمعه و... متواتر است که جمع آنها کتابی مستقل می‌طلبد، لکن برای نمونه تعدادی از آنها ذکر می‌شود:1- محمد بن مسلم نقل می‌کند که امام باقر علیه‌السلام فرمودند: شیعیان ما را امر کنید به زیارت قبر حسین علیه‌السلام، چون آمدن نزد قبر آن حضرت بر هر مؤمنی که اقرار به امامت آن جناب از جانب خداوند عزوجل دارد واجب است. ⁽¹⁾2- امام صادق علیه‌السلام فرمودند: اگر کسی از شما در تمام عمرش حج بجا آورد ولی حسین بن علی علیه‌السلام را زیارت نکند، حقی از حقوق خداوند و حقوق رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را ترک نموده است، چون حق حسین علیه‌السلام فریضه‌ای است از جانب خداوند که ادای آن بر هر مسلمانی واجب است.

⁽¹⁾3- صفوان جمال نقل می‌کند که وقتی حضرت صادق علیه‌السلام به حیره ⁽²⁾تشریف آوردند به من فرمودند: آیا نزد قبر حسین علیه‌السلام می‌روی؟ عرض کردم: فدایت شوم، آیا شما و را زیارت می‌کنید؟فرمود: چگونه او را زیارت نکنم؟ در حالی که خداوند هر شب جمعه او را زیارت می‌کند ⁽³⁾و به سوی قبر او نازل می‌شوند ملائکه و انبیاء و اوصیاء، و محمد صلی الله علیه و آله و سلم بهترین انبیاء و ما بهترین اوصیاء.صفوان عرض می‌کند: فدایت شوم، شما آن حضرت را در هر شب جمعه زیارت می‌کنید تا زیارت و تجلیات پروردگار را درک کنید؟ فرمود: آری ای صفوان، به این زیارت ملتزم باش تا زیارت قبر حسین علیه‌السلام برای تو نوشته شود. و این است فضیلت و این است سرافرازی. ⁽⁴⁾4- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمود: قبر حسین بن علی علیه‌السلام بیست ذراع در بیست ذراع باغی از باغهای بهشت است و عروج فرشتگان به سوی آسمان از آنجا می‌باشد. و هیچ ملک مقرب و نبی مرسلی نیست مگر اینکه از خداوند می‌خواهد که حسین علیه‌السلام را زیارت کند. پس گروهی نازل می‌شوند و گروهی بالا می‌روند. ⁽⁵⁾5- امام رضا علیه‌السلام از پدر بزرگوارشان نقل می‌فرمایند که امام صادق علیه‌السلام فرمودند:

ایام زیارت حسین علیه‌السلام از عمر زائرین به حساب نمی‌آید، و از آن کاسته نمی‌شود. ⁽¹⁾6- موسی بن جعفر علیه‌السلام فرمودند: کسی که حسین علیه‌السلام را زیارت کند و عارف بحق

او باشد، خداوند گناهان گذشته و آینده ⁽²⁾او را می‌آمرزد. ⁽³⁾7- محمد بن مسلم از امام باقر علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمودند: اگر مردم فضیلت زیارت قبر حسین علیه‌السلام را می‌دانستند از شوق می‌مردند و از حسرت بندهای دلشان می‌گسست.عرض کردم: چه فضیلتی دارد؟ فرمود: کسی که با شوق نزد قبر حسین علیه‌السلام برود، خداوند برای او هزار حج قبول شده و هزار عمره‌ی خالص صحیح، و ثواب هزار شهید از شهدای بدر و ثواب هزار روزه‌دار، و ثواب هزار صدقه قبول شده، و ثواب آزاد کردن هزار بنده در راه خدا به او عطا فرماید. و در آن سال از هر بلائی محفوظ باشد که آسانترینش شیطان است. و برای حفظ او دو ملک بزرگوار موکل شوند تا او را از تمام جهات، حفظ نمایند.اگر در آن سال بمیرد در موقع غسل و کفن کردن او ملائکه‌ی رحمت حاضر شوند، و برای او استغفار نمایند، و با استغفار او را تا قبرش تشییع و همراهی کنند. و به

اندازه‌ی دید چشم قبر او گشاده گردد، و خداوند او را از فشار قبر و ترس نکیر و منکر امان دهد. و دری به سوی بهشت برای او باز گردد، و کتابش را بدست راستشس بدهند.و در روز قیامت به او نوری عطا شود که بین مشرق و مغرب را روشن می‌کند، و منادی ندا کند: این کسی است که با شوق قبر حضرت حسین را زیارت کرده، پس هیچکس در

قیامت نمی‌ماند مگر اینکه آرزو می‌کند؛ ای کاش از زوار حسین علیه‌السلام بودم. ⁽¹⁾8- زید شحام گوید: به امام صادق علیه‌السلام عرض کردم: پاداش کسی که حسین علیه‌السلام را زیارت کند چیست؟ فرمودند: مانند کسی که خداوند را در عرش زیارت کند.عرض کردم: پاداش کسیکه یکی از شماها را زیارت کند چه باشد؟ فرمودند: مانند کسی که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را زیارت کند. ⁽²⁾9- ابوبصیر از امام صادق علیه‌السلام و ابوحمزه از امام سجاد علیه‌السلام نقل می‌کنند که آندو بزرگوار فرمودند: کسی که دوست دارد صد و بیست و چهار هزار پیامبر با او مصافحه کنند، قبر ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام را در نیمه شعبان زیارت کند، چون أرواح انبیاء علیهم‌السلام برای زیارت از خداوند اذن می‌گیرند، و به آنها اذن داده می‌شود.پنج نفر از آن پیامبران اولوالعزم هستند.عرض کردیم: آنها چه کسانی هستند؟ فرمودند: حضرت نوح و ابراهیم و موسی و عیسی و محمد علیهم‌السلام.عرض کردیم: معنای اولوالعزم چیست؟ فرمودند: بر تمام خلایق - بر جن و انس از شرق تا غرب زمین - برانگیخته شدند.

⁽¹⁾10- محمد بن مسلم از امام باقر علیه‌السلام نقل می‌کند که حضرت فرمودند: از شیعیان ما کسی که به زیارت قبر حسین علیه‌السلام نرود، ایمان و دین او ناقص است، و اگر داخل بهشت هم بشود در رتبه پایین‌تر از مؤمنین قرار دارد. ⁽²⁾11- امام صادق علیه‌السلام فرمودند: کسی که گمان می‌کند از شیعیان ماست و به زیارت قبر حسین علیه‌السلام نرود تا بمیرد، از شیعیان ما نیست، و اگر داخل بهشت هم بشود، مهمان اهل بهشت خواهد بود. ⁽³⁾12- هارون بن خارجه گوید: از امام صادق علیه‌السلام پرسیدم از حال کسی که بدون جهت زیارت قبر حسین علیه‌السلام را ترک کند؟ فرمودند: او مردی از اهل آتش است. ⁽⁴⁾13- محمد بن احمد گوید: همسایه‌ای داشتم معروف به علی بن محمد، او گفت: در هر ماه حسین علیه‌السلام را زیارت می‌کردم تا اینکه سنم زیاد شد و ضعیف و ناتوان گردیدم، زیارت حضرت را برای مدتی ترک کردم.تا روزی پیاده به قصد زیارت رفتم، چون رسیدم سلام کردم و دو رکعت نماز زیارت خواندم و خوابیدم.در خواب حضرت حسین علیه‌السلام را دیدم از قبر خارج شدند و به من فرمودند: ای علی، تو که مردی نیکو و مطیع بودی، چرا به من جفا کردی؟! عرض کردم: ای آقای من، جسمم ضعیف شده، و پاهایم ناتوان گشته و احساس می‌کنم سال آخر عمرم می‌باشد، حدیثی از شما روایت شده دوست دارم از خودتان بشنوم، فرمودند: بگو.عرض کردم: از شما روایت شده که فرمودید: کسی که در زندگیش مرا زیارت کند بعد از مردنش من او را زیارت می‌کنم. فرمودند: بلی همینطور است، و اگر او را

در آتش جهنم بیابم خارج می‌کنم. ⁽¹⁾14- امام صادق علیه‌السلام فرمودند: کسی که قبر حسین علیه‌السلام را در روز عرفه زیارت کند، خداوند پاداش یک میلیون حج با حضرت قائم - عجل الله تعالی فرجه الشریف - و یک میلیون عمره با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، و آزاد کردن یک میلیون بنده، و فرستادن یک میلیون اسب به جهاد در راه خدا برای او بنویسند، و خداوند او را بنده‌ی صدیق بنامد که به وعده‌اش ایمان آورده، و ملائکه گویند: فلانی صدیق است که خداوند او را از بالای عرش پاک

نموده، و در زمین کروبی خوانده شود. ⁽²⁾15- ابوبصیر گوید: از امام باقر و امام صادق علیهماالسلام شنیدم که فرمودند:کسی که دوست دارد جایگاه و مأوایش در بهشت باشد زیارت مظلوم را ترک نکند.عرض کردم: آن مظلوم چه کسی است.فرمودند: (آیا مظلوم را نمی‌شناسی)«الحسین بن علی صاحب کربلا».«امام حسین علیه‌السلام صاحب کربلاست».کسی که با شوق و از روی دوستی با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و فاطمه و امیرالمؤمنین علیهماالسلام برای زیارت نزد او بیاید، خداوند او را بر سفره‌های بهشتی قرار دهد، که با آنها طعام میل کنند آن زمانی که مردم در حساب هستند. ⁽³⁾16- مرحوم شوشتری قدس سره می‌فرماید: مقام زائر آن حضرت بجائی می‌رسد که به او می‌گویند: تو هم از ساقی کوثر باش، خودت سیراب شو و دیگران را هم آب بده.

⁽¹⁾

فواید زیارت حضرت سیدالشهداء

اشاره

با مراجعه به روایاتی که در فضل زیارت آن حضرت وارد شده، می‌توان موارد زیر را برشمرد، گرچه همه‌ی آن آثار و فوائد قابل بیان نیست، چون در حدیث وارد شده: «اگر فضل آن را بدانند از شوق می‌میرند»:1- روزی را زیاد می‌کند و فقر را از بین می‌برد. ⁽²⁾2- زیارت‌کننده گناهانش بخشیده می‌شود، در اخبار بسیاری وارد شده گناهان گذشته و آینده او بخشیده می‌شود. و در بعضی روایات آمده؛ مانند نوزادی که تازه به دنیا آمده هیچ گناهی برای او باقی نمی‌ماند. ⁽³⁾3-حسنات او افزوده می‌شود. ⁽⁴⁾4- سبب دخول بهشت می‌شود، بلکه 40 سال قبل از دیگران به بهشت می‌رود، در حالی که سائر مردم در موقف مشغول حسابند. ⁽⁵⁾5- درجات او بالا می‌رود. ⁽⁶⁾6- دعایش مستجاب و حاجتهای او برآورده گردد. ⁽⁷⁾7- از آتش دوزخ رهائی یابد. ⁽⁸⁾

8- شفاعت زائر در حق دیگران قبول شود، در بعضی روایات آمده: شفاعت او در حق صد نفر قبول می‌شود که همه استحقاق آتش دارند که در دنیا از مسرفین

بودند. ⁽¹⁾9- در روز قیامت هر کس آرزو می‌کند که از زوار حسین علیه‌السلام باشد، بجهت آنچه از کرامت خدای متعال برای آنها مشاهده می‌کند. ⁽²⁾10- ثواب هزار حج و عمره قبول شده به او داده می‌شود که در بعضی اخبار تا صدهزار وارد شده، و در بعضی روایات آمده: هر قدم که بگذرد ثواب یک حج و چون بردارد ثواب یک عمره دارد. ⁽³⁾11- ثواب جهاد در راه خدا به او می‌دهند و در بعضی روایات؛ ثواب هزار شهید از شهدای بدر برای او نوشته می‌شود. ⁽⁴⁾12- ثواب هزار روزه‌دار به او داده می‌شود. ⁽⁵⁾13- عمر را طولانی می‌کند و از کوتاهی آن جلوگیری می‌نماید. ⁽⁶⁾14- جان و مالش حفظ می شود. ⁽⁷⁾15- در عوض صرف مال در راه زیارت آن حضرت، خداوند هزاران برابر به او می‌دهد ⁽⁸⁾

هزار نماز از نمازهای بنی‌آدم برابر است، و ثواب آن نمازها برای زوار قبر

آن حضرت است. ⁽¹⁾18- ملائکه برای او دعا و طلب مغفرت و آمرزش کنند، و در وقت رفتن او را مشایعت نمایند، هر گاه وفات کند او را تشییع کنند و در غسل و کفن او حاضر شوند و بر او نماز کنند. ⁽²⁾و ثواب تسبیح و تقدیس آنها به او داده شود، و هر قدمی که در راه زیارت بردارند او را دعا می‌کنند. ⁽³⁾19- در بهشت هم‌صحبت و همسایه و در جوار پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و أهل بیت او باشد، و در یک سفر با آنها غذا بخورد.با زیارت، صله‌ی رحم رسول‌الله و خاندان او نموده و با ترک آن - بدون عذر - عاق آنها می‌شود.با زیارت، محبت او به اهل بیت علیهم‌السلام زیاد شده و مشمول دعای آنها می‌گردد. ⁽⁴⁾20- ثواب هزار صدقه قبول شده در نامه‌ی عمل او نوشته شود. ⁽⁵⁾21- خداوند نزد حمله‌ی عرش و ملائکه مقربین به او مباهات می‌کند. ⁽⁶⁾22- ثواب آزاد کردن هزار بنده در راه خدا به او داده شود. ⁽⁷⁾32- خداوند به او نظر می‌فرماید، و در بعضی روایات وارد شده: چنان است که خدا را در

عرش زیارت کرده باشد، یعنی زائر نهایت قرب به حق تعالی را پیدا

می‌کند. ⁽¹⁾24- هر عملی منقطع می‌شود هر چند ثوابش می‌ماند، مگر زیارت امام حسین علیه‌السلام، که توسط فرشتگان تا روز قیامت تداوم می‌یابد. ⁽²⁾25- هر غمگین و اندوهناک و صاحب دردی نزد قبر آن حضرت دعا کند و به آن بزرگوار توسل جوید، هم و غمش برطرف گردد، مرضش شفا یابد و حاجتش روا شود. ⁽³⁾26- اگر زائر شقی باشد سعید می‌شود. ⁽⁴⁾27- زائر از کروبیین شمرده می‌شود. ⁽⁵⁾28- زائر آن حضرت زائر خدا و رسول است. ⁽⁶⁾29- روایات زیادی وارد شده که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: من ضامنم هر کس حسینم را زیارت کند، در روز قیامت او را ملاقات کنم و از هول و شدائد آن خلاص نمایم. ⁽⁷⁾30- ایمان او کامل می‌شود، و ترک زیارت سبب نقص ایمان می‌باشد، بلکه تارک آن از شیعیان محسوب نشود. ⁽⁸⁾31- سائر اهل بهشت میهمان زائرین آن حضرت هستند، چون کسانیکه بزیارت نروند اگر به بهشت بروند مالک بهشت نیستند بلکه مهمان دیگران هستند،

و رتبه‌ی او از دیگران پائین‌تر است. ⁽¹⁾

32- یکصد و بیست و چهار هزار پیامبر با او مصافحه کنند. ⁽²⁾33- از فشار قبر و عذاب آنر هائی یابد. ⁽³⁾34- از هول و وحشت قیامت در امان باشد، و نامه‌ی عمل او بدست راستش داده شود. ⁽⁴⁾35- تا یک سال از هر بلا و آفتی در امان باشد و ملائکه از شش جهت نگهبان او باشند. ⁽⁵⁾36- مدت زیارت از عمر زائر محسوب نمی‌شود. ⁽⁶⁾37- زیارت آن حضرت أفضل اعمال است. ⁽⁷⁾38- از مکرمین گردد و در زیر پرچم حضرت امام حسین علیه‌السلام قرار گیرد. ⁽⁸⁾39- علی بن محمد در خواب خدمت حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام عرض می‌کند: حدیثی از شما روایت شده دوست دارم از خودتان بشنوم، فرمودند: بگو.عرض کرد: از شما روایت شده که فرمودید: کسی که در زندگیش مرا زیارت کند بعد از مردنش من او را زیارت می‌کنم. فرمودند: بلی همینطور است، و اگر او را در آتش جهنم بیابم خارج می‌کنم.

⁽¹⁾40- او را زیارت نکنند مگر صدیقین. ⁽²⁾و بسیاری فوائد دیگر که برای اختصار از ذکر آنها خودداری شد، بطوری که قبلا گفتیم، همه‌ی آثار و فوائد قابل بیان نیست، چون قابلیت و ظرفیت اشخاص مختلف است و همگان تاب تحمل همه‌ی مسائل را ندارند.برای زیارت آداب و شرائطی است که در احادیث آمده و بزرگان در کتب خود نوشته‌اند و عمده‌اش خلوص نیت می‌باشد و خوبست زائر قبل از زیارت، آنها را بداند و توجه داشته باشد. (به مفاتیح‌الجنان و کتابهای دیگر مراجعه شود).

راز تفاوت پاداش زیارت در احادیث‌

برای علت اختلاف درجه و تفاوت ثواب و فضل که در احادیث برای زیارت آمده است می‌توان جهاتی را بر شمرد از آن جمله:1- بخاطر اختلاف درجات زائران است از جهت قوت و ضعف ایمان و میزان معرفت آنها به خدای متعال و ائمه اطهار علیهم‌السلام و دیگر فضائل، چون رتبه‌ی تقوی و مرتبه‌ی علم و...بنابراین به یک زائر ثواب یک حج و عمره می‌دهند و به دیگری ثواب بیست حج و عمره، به بعضی هزار حج و عمره عطا می‌شود.2- گاهی به جهت اختلاف اخلاص آنهاست که هر چه اخلاص بیشتر باشد، ثواب و فضیلت بیشتری دارد.3- به خاطر تحمل مشقت و رنج سفر و... که هر چه راهش دورتر باشد و بیشتر تحمل رنج و مشقت کند، ثواب بیشتری می‌دهند.4- یا بجهت اختلاف ایام و لیالی است، مثلا شب جمعه و شب نیمه‌ی شعبان که با شبهای دیگر فرق دارد، یا روز عرفه که با سایر ایام متفاوت است و... که در بسیاری از احادیث بیان شده است.5- مراعات کردن آداب زیارت.جهت های دیگری هم که با مراجعه به احادیث روشن می‌شود.

چند داستان در رابطه با زیارت حضرت سیدالشهداء

1- مرحوم علامه نوری از استاد خود، عالم بزرگوار میرزا خلیل تهرانی، از - یکی از شاگردان استاد کل وحید بهبهانی - فاضل معروف مولا محمد کاظم هزار جریبی، نقل می‌کند:روزی در مجلس درس استاد - در مسجد پایین پای صحن مقدس کربلای معلی - بودم مردی از زوار وارد شد و کیسه‌ای تقدیم داشت و گفت: در این کیسه زیور آلات زنانه است، در هر راهی که صلاح می‌دانید مصرف کنید.استاد فرمود: قضیه چیست؟ گفت: داستان عجیبی دارم، من اهل فلان شهر هستم، برای تجارت به یکی از شهرهای روسیه رفتم، در آنجا ثروت زیادی بدست آوردم. روزی چشمم به دختر زیبائی افتاد، بی‌درنگ عاشق وی شدم، پیش کسان او رفتم، و دختر را خواستگاری نمودم.آنها گفتند: از هیچ جهت مانعی برای ازدواج شما با دختر نیست، تنها مانعی که هست موضوع مذهب است، اگر نصرانی شوی دختر را به شما تزویج می‌کنیم.با غصه بیرون آمدم و چند روز صبر کردم، اما عشق آن دختر روز بروز زیاد می‌شد، تا اینکه دست از تجارت کشیدم و چنان حواسم مختل شد که مشرف به هلاکت شدم. لذا با خود گفتم: در ظاهر نصرانی می‌شوم.روی این فکر نصرانی شده، با آن دختر ازدواج کردم. اما چندی که گذشت و آتش شهوت فرونشست، از کار خود پشیمان شدم و خود را بسیار سرزنش کردم.نه قادر بودم به وطن برگردم و نه می‌توانستم خود را به نصرانیت راضی کنم، سینه‌ام تنگ شد، از دستورات اسلام چیزی به یادم نمانده بود. اما به لطف خدا به یاد بزرگ وسیله الهی سالار شهیدان امام حسین علیه‌السلام افتادم، و تنها راه خود را در گریستن بر مصائب آن حضرت دیدم.

این فکر در من قوت گرفت و محبت زیادی به آن بزرگوار پیدا کردم. روزها در کنجی

می‌نشستم و زانوی غم در بغل کرده، مصائب آن بزرگوار را به زبان می‌آوردم و گریه و زاری می‌کردم.همسرم از دیدن این حالت تعجب می‌کرد و از سبب گریه‌ی من سؤال می‌نمود، سرانجام به خدا توکل کرده به او گفتم که من به مذهب اسلام باقی هستم، و گریه‌ی من برای حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام است.همینکه اسم شریف آن حضرت را شنید، نور اسلام در قلبش ظاهر شد و تاریکیهای کفر را بزدود و اسلام اختیار نمود، و با من در مصیبت‌های آن حضرت گریه می‌کرد.تا اینکه تصمیم گرفتم اموال خود را برداشته و مخفیانه به کربلا مشرف شویم تا آشکارا اظهار اسلام کرده و در مجاورت قبر مقدس زندگی کنیم. متأسفانه همسرم مریض شد و از دنیا رحلت کرد.نزدیکان او جمع شدند و او را بطریق نصاری تجهیز کرده، با همه‌ی زیورهایش دفن نمودند.حزن و اندوه من زیاد شد و با خود گفتم: شب می‌روم و جسد او را بیرون می‌آورم و به کربلا برده و در آنجا دفن می‌کنم.چون شب شد قبر را شکافتم، دیدم جنازه‌ی مردی با شارب بلند و ریش تراشیده در آنجاست. متحیر شدم و سبب آن را ندانستم. با خاطر پریشان به خانه رفتم و خوابیدم.در عالم خواب دیدم کسی می‌گوید: دل خوش‌دار که همسرت را ملائکه به کربلا حمل کردند و در میان صحن مقدس، طرف پایین پا، نزدیک مناره‌ی کاشی دفن نمودند، و این جسد فلان عشار است که امروز او را در آنجا دفن کردند، او را بجای همسر تو اینجا آورده‌اند.

من خوشحال عازم کربلا شدم و خداوند مرا موفق به زیارت آن حضرت نمود. از خدام صحن مقدس سؤال کردم در فلان روز پای مناره چه کسی دفن کردید؟ گفتند: فلان عشار.

قصه خود را برای آنها نقل کردم، پس قبر را شکافتند، چون داخل قبر شدم، دیدم عیالم بهمان طوریکه در شهر خودش او را به خاک سپرده بودند میان قبر خوابیده، زیورهای او را برداشتم و به شما تقدیم می‌کنم.2- عالم بزرگوار شیخ حسن فرید گلپایگانی و مرحوم آیة الله شیخ مرتضی حائری و دیگران از مرحوم آیة الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی - مؤسس حوزه‌ی علمیه‌ی قم - نقل می‌کنند که فرمود: نزد مرحوم آیة الله میرزا محمد تقی شیرازی در بالاخانه درس خصوصی می‌خواندیم، مرحوم آیة الله سید محمد فشارکی استاد دیگرم از پایین صدای دوست خود - یعنی آیة الله میرزا محمد تقی - را شنید، بالا آمد، و این جریان موقعی بود که اهالی سامرا به بیماری وبا مبتهلا شدند و همه روزه عده‌ای می‌مردند.آیة الله فشارکی ⁽¹⁾به مرحوم میرزا فرمود: آیا من را مجتهد و عادل می‌دانید؟ فرمود: آری، فرمود: اگر حکمی بکنم آیا لازم است انجام شود؟ فرمود: آری.فرمود: من حکم می‌کنم که شیعیان سامرا از امروز تا ده روز همه مشغول خواندن زیارت عاشورا شوند و ثواب آن را هدیه به روح شریف نرجس خاتون - مادر حضرت حجت - عجل‌الله تعالی فرجه الشریف - نمایند، و او را نزد فرزندش حضرت بقیةالله علیه‌السلام شفیع نمایند، و من ضامن می‌شوم که هر کس این عمل را انجام دهد مبتلا به بیماری وبا

نشود.اهل مجلس این حکم را به تمام شیعیان رساندند، و همه عمل کردند و از فردا تلف شدن شیعه متوقف شد و کسی از آنها نمرد جز یک پاره‌دوز که معلوم نشد او زیارت را می‌خوانده یا نه، و به مرض وبا مرده یا به جهت دیگری.و همه روزه عده‌ای از سنی‌ها می‌مردند و به قدری مطلب روشن بود که از خجالت

مردگان خود را شب دفن می‌کردند، و به حرم عسکریین علیهماالسلام می‌آمدند و می‌گفتند:«انا نسلم علیک مثل ما تسلم علیک الشیعة».بنا به نقل دیگر: برخی از آنها از آشنایان شیعه می‌پرسیدند: چه عملی انجام داده‌اید که کسی از شما تلف نمی‌شود؟ گفتند: زیارت عاشورا می‌خوانیم. آنها هم مشغول شدند و بلا از آنها هم برطرف گردید. ⁽¹⁾نگارنده گوید: به تجربه رسیده است که هر کس زیارت عاشورا را اینگونه عمل نماید به مقصود و حاجت خود می‌رسد، و عده زیادی از دوستان با انجام آن به مطلوب خود نائل شده‌اند.3- فقیه زاهد عادل مرحوم شیخ جواد بن شیخ مشکور عرب - که از اجله‌ی علماء نجف اشرف و مرجع تقلید جمعی از شیعیان عراق و از ائمه جماعت صحن مطهر بود - در شب 26 صفر سال 1336 هجری در خواب حضرت عزرائیل را می‌بیند، پس از سلام از او می‌پرسد: از کجا می‌آیی؟ می‌فرماید: از شیراز و روح میرزا ابراهیم محلاتی را قبض کردم.شیخ می‌پرسد: روح او در برزخ در چه حالیست؟می‌فرماید: در بهترین حالات و در بهترین باغهای عالم برزخ، و خداوند هزار

ملک موکل او کرده است که فرمان او را می‌برند.گفتم: برای چه عملی به چنین مقامی رسیده است؟ آیا برای مقام علمی و تدریس و تربیت شاگرد؟ فرمود: نه.گفتم: آیا برای نماز جماعت و رساندن احکام به مردم؟ فرمود: نه.گفتم: پس برای چه؟ فرمود: برای خواندن زیارت عاشورا (مرحوم میرزا محلاتی سی سال آخر عمرش زیارت عاشورا را ترک نکرد، و هر روز که به سبب بیماری یا امر دیگری

نمی‌توانست بخواند نائب می‌گرفت).شیخ مرحوم روز بعد به منزل آیةالله میرزا محمد تقی شیرازی می‌رود و خواب را برای ایشان نقل می‌کند.مرحوم میرزا محمد تقی گریه می‌کند. از ایشان سبب گریه را می‌پرسند، می‌فرماید: میرزا محلاتی از دنیا رفت، او استوانه فقه بود.به ایشان گفتند: شیخ خوابی دیده، و واقعیت آن معلوم نیست. میرزا می‌فرماید: بلی خواب است، اما خواب شیخ مشکور، نه فرد عادی.فردای آن روز تلگراف فوت میرزای محلاتی از شیراز به نجف اشرف می‌رسد و صحت خواب شیخ مرحوم آشکار می‌گردد.این داستان را جمعی از فضلای نجف اشرف از مرحوم آیةالله سید عبدالهادی شیرازی (که در منزل مرحوم میرزا محمد تقی هنگام ورود شیخ مرحوم و نقل رؤیای خود حاضر بوده‌اند) نقل کرده‌اند. و نیز دانشمند گرامی جناب حاج صدرالدین محلاتی فرزند زاده‌ی آن مرحوم، از شیخ مذکور این داستان را شنیده‌اند. ⁽¹⁾5، 4 - داستان زن استاد اشرف آهنگر و داستان سید رشتی که معروف است، و مرحوم محدث قمی قدس سره در «مفاتیح‌الجنان» در باب زیارت عاشورا و زیارت جامعه

نقل کرده‌اند.6- مرحوم علامه نوری از عالم بزرگوار و متقی و معدن علم و فضل، شیخ المشایخ شیخ جواد از پدر بزرگوارش عالم متقی شیخ حسین نجفی نقل می‌کند: مردی نصرانی در بصره تجارت داشت، سود بسیار از بازرگانی بدست آورد، بطوریکه بصره را برای سکونت و تجارت خود مناسب ندید. همکاران و دوستانش برای او نوشتند به بغداد بیا، بصره برای تو سزاوار نیست. ناگزیر اموال خود را گرد آورده، به سوی بغداد حرکت کرد تا بتواند به کسب خود ادامه دهد.

در راه دزدان به وی حمله کردند و اموالش را چپاول نمودند. تاجر بینوا با دست خالی و پای پیاده خود را به ایلی از بادیه‌نشینها رسانیده و به عنوان مهمان بر آنها وارد شد. کم کم با اهل قبیه مأنوس گردید، و در تغییر مکان با آنها همراه، و در کار و شغل زراعت با آنها همکاری می‌نمود.پس از مدتی با خود گفت: گویا من بر این مردم تحمیل شده‌ام. لذا روزی با جوانان و رفقا و اندیشه خود را به میان گذاشت. به او گفتند: مطمئن باش تو برما تحمیل نشده‌ای، زیرا بودجه روزانه معینی برای خوردن و آشامیدن میهمانان منظور است، و با بود و نبود تو تغییری در آن داده نمی‌شود، آسوده باش.تا اینکه عده‌ای از آنها قصد زیارت ائمه علیهم‌السلام کردند و جهت توشه‌ی راه گندم و خرما تهیه کردند، این نصرانی هم شوق زیارت پیدا کرد و گفت: از تنهائی در اینجا خسته می‌شوم، اگر مانعی ندارد مرا هم با خود ببرید تا کمکی برای شما باشم.لذا آن نصرانی را هم با خود بردند. از توشه آنها می‌خورد و مواظب اثاث آنها بود، تا به نجف اشرف وارد شدند، زیارت کرده سپس عازم کربلا شدند.ایام عاشورا بود، چون داخل کربلا شدند، همه کربلا پر از ماتم و شور و نوحه و گریه بود. کنار صحن منزل کردند و اثاثیه خود را پیش نصرانی گذاشتند و به او

گفتند: همین جا بمان تا فردا بعد از ظهر ما نزد تو می‌آئیم.شب عاشورا بود، نصرانی در آنجا ماند. چون مقداری از شب گذشت، سه بزرگوار دید که از حرم خارج شدند، یکی از آنها به دیگری فرمود: نام زائرانی را که در این شهر آمده‌اند در دفتر مخصوص ثبت کن.دو نفر جدا شدند و رفتند، مدتی گذشت برگشتند و صورت اسامی را تقدیم نمودند. آقا نگاهی به دفتر کرد و فرمود: هنوز از افراد زائر باقی مانده است.دوباره رفتند و برگشتند و گفتند: کسی باقی نمانده است. آقا فرمود: باز هم صورت کمبود دارد، آن را کامل کنید.

برای سومین بار به همه جا مراجعه کردند، برگشتند و گفتند: هیچکس باقی نمانده است مگر این مرد نصرانی.فرمود: چرا اسم او را ننوشته‌اید.«ألیس قد حل بساحتنا».«آیا او در حریم ما وارد نشده است؟».پس آن نصرانی از خواب کفر بیدار شد و نور ایمان در دلش تابید، و خداوند عوض اموال دنیوی نعمتهای اخروی به او لطف فرمود.مرحوم نوری بعد از این داستان، سرگذشت دیگری نظیر همین نقل کرده است. ⁽¹⁾7- و نیز از فاضل صالح شیخ حسن مازندرانی نقل می‌کند که در مجلس بحث شیخ الفقهاء صاحب جواهر بودم که ایشان فرمود: دیشب در خواب دیدم مجلس بزرگی برپاست و در آن مجلس بسیاری از علماء حاضرند و دربانها ایستاده‌اند. من اجازه خواستم و داخل شدم، دیدم همه‌ی علماء گذشته تشریف دارند، و در صدر مجلس علامه مجلسی نشسته است.ا

ز اینکه ایشان بر همه مقدم بودند تعجب کردم، علت آن را از نگهبانان پرسیدم، گفتند: علامه مجلسی نزد ائمه علیهم‌السلام به «باب‌الأئمه» معروف است، و این مقام و منزلت را به خاطر اینکه چاوشی برای زوار مرسوم نموده به او داده‌اند.مرحوم نوری می‌فرماید: با رایج شدن چاوش، مردم به زیارت ائمه علیهم‌السلام تشویق ترغیب می‌شوند. و ممکن است مراد تألیفات آن بزرگوار باشد که موجب نشر احادیث و آثار اهل بیت علیهم‌السلام شد و مردم به سوی خاندان عصمت راه یافتند. ⁽¹⁾8- مرحوم شیخ علی اکبر سعیدی که ازبزرگان یزد بود نقل می‌کرد: یک دختر زرتشی اسلام آورد، و با مرحوم حاج ابوالقاسم بلور فروش ازدواج کرد، حدود بیست سال

گذشت، بچه دار نمی‌شد به او پیشنهاد شد زیارت عاشورا بخواند، این زن مسلمان شده چهل روز زیارت عاشورا را با صد لعن و سلام و دعای علقمه خواند، خداوند به او اولاد پسری عنایت کرد.9- مرحوم آیةالله شیخ علی‌اکبر نهاوندی نقل می‌کند که سید جلیل سید احمد اصفهانی معروف به خوشنویس، برایم نوشت که در روز جمعه در مسجد سهله در حجره‌ی نشسته بودم، ناگاه سید بزرگوار و معممی بر من داخل شد، به آنچه در زاویه‌ی حجره - یک فرش و تعدادی کتاب و ظرف - بود نظر کرد و فرمود: برای حاجت دنیا تو را کفایت می‌کند، تو هر روز صبح به نیابت امام زمان - عجل‌الله تعالی فرجه الشریف - زیارت عاشورا می‌خوانی، بقدر کفایت معیشت هر ماهت را از من بگیر که اصلا محتاج به احدی نباشی، و قدری پول به من داد و گفت: این کفایت یک ماه تو را می‌نماید و رو به در مسجد رفت.و من به زمین چسبیده بودم و زبانم بند آمده بودم و هر چه خواستم سخن بگویم و یا برخیزم نتوانستم، تا آن سید خارج شد، همینکه بیرون رفت گویا قیودی از آهن که

بر من بود باز شد، پس برخاستم از مسجد خارج شدم، آنچه جستجو کردم اثری از آن آقا ندیدم ⁽¹⁾10- از سلیمان اعمش نقل شده که گفت: همسایه‌ای داشتم که با او رفت و آمد می‌کردم. شب جمعه‌ای پیش او رفتم و درباره‌ی زیارت امام حسین علیه‌السلام سؤال کردم، آن شخص گفت: بدعت است و هر بدعتی گمراهی و هر گمراهی در آتش است.سلیمان گوید: با غیض و غضب از کنار او برخاستم و با خود گفتم: سحر پیش او می‌روم و برخی از فضائل حضرت حسین علیه‌السلام را برای او نقل می‌کنم، اگر بر عناد خود اصرار ورزید، او را می‌کشم.هنگام سحر سراغ او رفتم، درب خانه‌اش را کوبیدم و او را با نام صدا زدم، همسرش گفت: شوهرم به زیارت امام حسین علیه‌السلام رفته است.

سلیمان گوید: دنبال او به زیارت آن حضرت رفتم، چون داخل حرم شدم او را در سجده دیدم که گریه می‌کند، و مشغول توبه و استغفار است. بعد از مدتی طولانی سر از سجده برداشت. به او گفتم: تو دیشب منکر زیارت امام حسین علیه‌السلام بودی و آن را بدعت می‌دانستی، اکنون به زیارت آمده‌ای؟!در جواب گفت: ای سلیمان، مرا ملامت نکن. من تا دیشب ائمه را قبول نداشتم، اما خوابی دیدم که مرا به وحشت انداخت:مردی جلیل‌القدر را - با قامتی متوسط که از بزرگی جلالت و جمال و کمال قادر بر توصیف او نیستم - دیدم که گروهی اطراف او بودند، و در کنارش بزرگواری بود که تاجی برسر داشت.از یکی از خدام پرسیدم: اینها چه کسانی هستند؟ گفت: این محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم، و آن دیگری علی مرتضی علیه‌السلام - وصی او - است، با دقت نگاه کردم

ناقه‌ای از نور - که بین زمین و آسمان در حرکت بود - دیدم که بر او هودجی از نور بود و در آن دو زن نشسته بودند.گفتم: این ناقه از کیست؟ گفت: از خدیجه کبری و فاطمه زهرا علیهاالسلام است. گفتم: این جوان کیست؟ گفت: حسن بن علی صلی الله علیه و آله و سلم است.گفتم: به کجا می‌روند؟ گفت: به زیارت سیدالشهدا حسین بن علی علیه‌السلام که در کربلا مظلوم شهید شده است. آنگاه خواستم به جانب هودجی که حضرت فاطمه در آن بود، بروم، دیدم رقعه‌هائی از آسمان فرومی‌ریزد.پرسیدم: این رقعه‌ها چیست؟ گفت: در این رقعه‌ها نوشته:«أمان من الله لزوار الحسین علیه‌السلام لیلة الجمعة».«امان است از جانب خداوند برای زائرین امام حسین علیه‌السلام در شب جمعه».من هم از آن رقعه‌ها درخواست کردم، گفت: تو می‌گوئی زیارت بدعت است، به تو داده نمی‌شود، تا معتقد به فضل و شرف آن بزرگوار باشی و به زیارت او بروی. (ناگاه هاتفی ندا کرد: آگاه باشید که ما و شیعیان ما در درجه عالیه‌ای از بهشت هستیم).

پس با ترس و وحشت بیدار شدم و در همان ساعت اراده‌ی زیارت سید خودم امام حسین علیه‌السلام نمودم و اکنون به سوی پروردگار توبه می‌کنم.سوگند بخدا ای سلیمان، تا زنده‌ام زیارت آن حضرت را ترک نخواهم کرد. ⁽¹⁾11- در داستان تشرف حاج علی بغدادی چنین آمده:... سیدنا، برای من مسأله‌ای است. فرمودند: بپرس، گفتم: تعزیه خوانهای حضرت حسین علیه‌السلام می‌خوانند که سلیمان اعمش نزد شخصی آمد و از زیارت سیدالشهداء علیه‌السلام پرسید، گفت: بدعت است، پس در خواب هودجی را

میان آسمان و زمین دید. سؤال کرد که در آن هودج کیست؟ به او گفتند: حضرت فاطمه زهرا و خدیجه کبری علیهاالسلام.پرسید: به کجا می‌روند؟ گفتند: به زیارت امام حسین علیه‌السلام در امشب که شب جمعه است، و رقعه‌هائی را دید که از هودج می‌ریزد و در آن نوشته بود:«أمان من النار لزوار الحسین علیه‌السلام فی لیلة الجمعة، أمان من النار یوم القیامة»این حدیث صحیح است؟ فرمودند: آری راست و تمام است.گفتم: سیدنا، صحیح است که می‌گویند: هر کس زیارت کند حسین علیه‌السلام را در شب جمعه، برای او امان است؟ فرمودند: آری والله، و اشک از چشمان مبارکش جاری شد و گریست. ⁽¹⁾12- مرحوم آخوند ملا عبدالحمید قزوینی گوید: در طول مدت مجاورتم زیارت مخصوصه حسینیه را مداومت نموده‌ام. مگر آن ایام که تصمیم گرفتم چهل شب در

مسجد سهله بیتوته کنم، همه‌ی آنها را پیاده و غالبا از بیراهه می‌رفتم، و معمولا در ایوان اطاقهای صحن مطهر و یا در خود صحن یا توابع آن منزل می‌نمودم، چون بضاعتی نداشتم قادر بر پرداخت کرایه منزل نبودم.اتفاقا روزی به اراده‌ی کربلا بیرون رفتم، چون به بلندی وادی السلام رسیدم، جمعی از اعیان را دیدم که برای مشایعت آقازاده‌ای بیرون آمده‌اند، پس او را با کمال احترام سوار کجاوه کردند، و دعای سفر در گوش او خواندند و قدری با او همراه شدند، و او با نوکر و لوازم سفر روانه گردید.

چون این را دیدم و ذلت خود را مشاهده کردم، ملول و خجل شدم، و تصمیم گرفتم دیگر اینگونه با ذلت و خواری به زیارت نروم، چون برگشتم بر همان اراده بودم. تا آنکه وقت زیارت مخصوصه رسید، چند نفر از طلاب از من خواستند با آنها به زیارت بروم، من قبول نکردم و گفتم: کرایه مسافرخانه ندارم و پیاده هم نمی‌روم.گفتند: تو همیشه پیاده می‌رفتی! گفتم: دیگر نمی‌روم. گفتند: این دفعه که ما اراده‌ی پیاده رفتن داریم بیا که ما از راه باز نمانیم، بعد خود میدانی.بعد از اصرار، توشه راه خریدند و روانه شدیم.فردای آن روز، روز زیارت بود. صبح بیرون رفتیم تا ظهر در کاروانسرای بخوابیم و شب به کربلا برسیم. کاروانسرا مخروبه بود و هوا هم گرم و کسی نبود، بعلاوه در آنجا خوف دزد هم بود.پس از صرف غذا خوابیدیم. من از همراهان زودتر بیدار شدم. و آفتابه برداشته برای وضو رفتم. در اثنای وضو که مشغول مسح پا بودم شخصی را دیدم در لباس اعراب، پیاده از در کاروانسرا داخل گردید، و با سرعت به نزد من آمد. گمان کردم دزد است، لکن نترسیدم چون چیزی با خود نداشتم.نزدیک آمد و متوجه من شد و گفت: ملا عبدالحمید قزوینی تو هستی؟ چون بدون سابقه‌ی آشنائی نام مرا برد تعجب کردم گفتم: آری منم، گفت: توئی که گفتی من با این

ذلت و خواری دیگر به کربلا نمی‌روم؟ گفتم: آری، گفت: اینک آماده شو که مولای تو حضرت ابوالفضل و آقای تو حضرت علی بن الحسین علیهماالسلام به استقبال تو آمده‌اند، که قدر خود را بدانی و به زرق و برق بی‌اعتبار دنیا افسرده و مهموم نگردی.چون این سخن را شنیدم مات و مبهوت شدم که او چه می‌گوید. ناگاه دو نفر سوار با شمایل آن بزرگوار که شنیده و در کتب اخبار و مقتل خوانده بودم دیدم، با آلات و اسلحه حرب، حضرت ابوالفضل علیه‌السلام در جلو و علی اکبر علیه‌السلام از پشت سر، از در کاروانسرا داخل صحن گردیدند. چون این واقعه را دیدم، بی‌اختیار خود را از

بالای صفه پایین انداختم، دویدم و خود را به پای اسبهای ایشان انداخته بوسیدم، و به دور اسبهای ایشان گردیدم، و زانو و رکاب و پایشان را می‌بوسیدم.با خود گفتم: خوبست رفقا را هم بیدار کنم تا به خدمت آن دو فرزند حیدر کرار علیه‌السلام برسند، پس با سرعت به نزد ایشان رفتم و یکی را با دست حرکت دادم و گفتم: ملا محمد جعفر برخیز که حضرت عباس و علی اکبر علیهماالسلام به استقبال آمده‌اند. بیا به خدمت ایشان شرفیاب شو.ملا محمد جعفر چون این سخن را شنید گفت: آخوند چه می‌گوئی؟ شوخی می‌کنی! گفتم: نه والله راست می‌گویم. بیا ببین هر دو تشریف دارند.چون این حالت و اصرار را از من دید دانست که چیزی هست، برخاست، چون رفتیم کسی را ندیدیم، و از در کاروانسرا هم بیرون رفته، اطراف صحرا را که هموار بود و تا مسافت بسیار دور دیده می‌شد مشاهده کردیم، اثر یا غباری از آن پیاده و دو سواره ندیدیم. پس متأسف و متحیر برگشتیم.از عزم و ارده‌ی سابق نادم شدم و توبه کردم و تصمیم گرفتم که هرگز زیارت آن مظلوم را ترک نکنم، اگر چه از نظر ظاهر بر وجه ذلت و زحمت باشد. ⁽¹⁾13- استاد بزرگوار - دام ظله الوارف - نقل می‌فرمود: در نجف اشرف منزل آقای سید

حسین شاهرودی رحمه‌الله بودم، ایشان فرمود:با مرحوم شیخ علی زاهد قدس سره ⁽²⁾پیاده از مسجد سهله برمی‌گشتیم، عربی بما برخورد کرد، و از شیخ علی زاهد پرسید: شیخنا، آیا صحیح است کسی که چهل شب به مسجد سهله بیاید خدمت حضرت مهدی - ارواحنا فداه - می‌رسد؟ ایشان فرمود: شکی در آن نیست. پرسید: آیا شما به خدمت حضرت رسیده‌اید؟

فرمود: من چهل شب موفق به آمدن مسجد نشدم.عرض کرد: چرا؟فرمود: چون بعضی از شبها مصادف با شب زیارتی حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام می‌شد و به کربلا می‌رفتم و عمل مسجد ترک می‌شد.گفت: برای اتمام چهل شب، زیارت امام حسین علیه‌السلام را ترک می‌کردید، کربلا که جائی نمی‌رفت. شیخ علی زاهد فرمود: برایت قضیه‌ای را نقل کنم تا ببینی حق دارم زیارت امام حسین علیه‌السلام را ترک نکنم.فرمود: شخصی متدین و محترمی ساکن نجف اشرف بود، در اواخر همه‌ی املاک خود را فروخت و کربلا را مسکن گزید.به او گفتند: همه دوست دارند در نجف اشرف بمیرند، تو به کربلا آمدی! گفت: دستگاه امیرالمؤمنین علیه‌السلام فقط مرد قبول می‌کند، (یعنی افراد صالح و پاک که علاقه به دنیا ندارند و آلوده به گناه نیستند در بارگاه علی علیه‌السلام راه دارند.) ولی در دستگاه امام حسین علیه‌السلام همه را قبول می‌کنند؛ متقی و فاسق حتی یهود و نصاری هم در این باب اوسع الهی راه دارند.خلاصه آن مرد در کربلا فوت کرد و در همانجا مدفون شد. در شب دفن او عده‌ای او را بخواب دیدند که نقل کرده بود:چون مرا در قبر گذاشتند، نکیرین برای سؤال آمدند، بعد اعمال من را یکی به دیگری

عرضه می‌کرد.از نمازهای من شروع کردند، ملک به آنها اشکال کرد و نپذیرفت و می‌فهمیدم که راست می‌گویند و برای خدا نبوده است. چون نماز من رد شد مأیوس شدم. بعد به همین صورت تمام اعمال مرا خدشه‌دار کردند و پذیرفته نشد، تا رسید به اعمالی که مربوط به امام حسین علیه‌السلام بود.گفت: به زیارت کربلا رفته، بدون حرفی قبول کردند. در مجلس روضه شرکت کرده، قبول کردند.

در فلان مجلس خدمتی به عزاداران کرده، قبول کردند و همینطور...من در قبر عصبانی شدم و گفتم: ای ملک خدا، این اعمال هم برای من است، چطور از بقیه چیزی قبول نشد و در اینها چیزی رد نشد!به من گفتند: «خاموش باش که ما در دستگاه امام حسین علیه‌السلام وظیفه تحقیق نداریم، مأمور به ظاهریم».شیخ علی زاهد بعد فرمود: حالا من حق دارم زیارت امام حسین علیه‌السلام را ترک نکنم؟ آن عرب گفت: بلی حق با شماست.14- آقای دکتر محمد هادی امینی فرزند برومند آیة الله علامه امینی قدس سره مؤلف کتاب ارزشمند «الغدیر» می‌نویسد:پس از گذشت چهار سال از فوت پدر بزرگوارم یعنی در سال 1394 ه.ق، پیش از اذان صبح جمعه، وی را در خواب دیدم، در حالی که شاداب و خرسند بود، جلو رفته و پس از سلام و دست‌بوسی، عرض کردم: پدر جان، در آنجا چه عملی باعث سعادت و نجات شما گردید؟گفتند: چه می‌گوئی؟ مجددا عرض کردم: آقاجان، در آنجا که اقامت دارید، کدام عمل موجب نجات شما شد؛ کتاب الغدیر، یا سایر تألیفات، یا تأسیس کتابخانه یا...؟پاسخ دادند: نمی‌دانم چه می‌گوئی، قدری واضح‌تر و روشن‌تر بگو.گفتم: آقا جان، شما اکنون از میان ما رخت بربسته‌اید، و به جهات دیگر منتقل

شده‌اید، در آنجا که هستید، از میان صدها خدمات و کارهای بزرگ علمی و دینی و مذهبی، کدامین عمل باعث نجات شما گردید؟مرحوم علامه امینی درنگ و تأملی نمودند و سپس فرمودند: فقط زیارت أبی عبدالله الحسین علیه‌السلام.عرض کردم: شما می‌دانید اکنون روابط بین ایران و عراق تیره و تار است، و راه کربلا بسته، چه کنیم؟

فرمودند: در مجالس و محافلی که جهت عزاداری امام حسین علیه‌السلام بر پا می‌شود شرکت کن، ثواب زیارت امام حسین علیه‌السلام به تو می‌دهند.سپس فرمودند: پسر جان در گذشته بارها به تو یادآور شدم، و اکنون نیز به تو توصیه می‌کنم، که زیارت عاشورا را هیچ وقت و به هیچ عنوان ترک و فراموش مکن، مرتبا زیارت عاشورا بخوان و بر خودت وظیفه بدان، این زیارت دارای آثار و برکات و فوائد بسیاری است، که موجب نجات و سعادتمندی در دنیا و آخرت تو می‌باشد... و امید دعا دارم.فرزند مرحوم آیةالله امینی می‌نویسد: علامه امینی با کثرت مشاغل و تألیف و مطالعه و تنظیم و رسیدگی به ساختمان کتابخانه که داشتند، مواظبت کامل به خواندن زیارت عاشورا داشته و به آن سفارش می‌نمودند. ⁽¹⁾15- آیةالله حاج مرتضی موحد ابطحی می‌گوید: در داستان تنباکو بعد از آنکه فعالیت و کوشش علماء ایران به جائی نرسید نامه‌ای نوشتند، و به حاج آقا منیر بروجردی دادند، تا به سامرا برود، و به محضر آیة الله العظمی میرزا محمد حسن شیرازی برساند.چون حاج آقا منیر وارد سامرا می‌شود، حاج فتحعلی سلطان آبادی - استاد میرزا حسن نوری و صاحب کتاب «الکلمة الطیبة فی الانفاق» - به دیدن او می‌رود، حاج آقا منیر چای تعارف می‌کند، ایشان می‌فرمایند: نه گرسنه‌ام که سیر شوم و نه تشنه‌ام که سیراب شوم، سپس به ایشان می‌فرماید:

می‌دانم برای چه به سامراء آمده‌اید، و شروع می‌کند نامه‌ای که برای میرزا نوشته‌اند از حفظ خواندن...بعد حاج آقا منیر از حاج ملا فتحعلی درخواست دستور می‌کند، ایشان

می‌فرمایند: سه عمل را ترک نکن:اول - نماز اول ماه.دوم - نماز لیلة الدفن، هر وقت اطلاع پیدا کردی کسی مرده است، برایش نماز لیلة الدفن بخوانید.سوم - زیارت عاشورا را مداومت کنید.مرحوم حاج آقا منیر چنان مداومت به زیارت عاشورا پیدا کرد، که در دهه‌ی عاشورا برای هر یک از شهدای کربلا یک زیارت عاشورا می‌خواند، و در مجلس و محافل دائما مشغول بود، و اگر در مجلسی به سجده زیارت می‌رسید، همانجا سجده و نماز زیارت را بجا می‌آورد.آقای حاج میرزا محمد باقر - داماد ایشان - گوید: مرحوم حاج آقا منیر در حال سکرات موت هم مشغول زیارت عاشورا بود، گاهی در وسط زیارت حالت سکرات، موجب قطع زیارت می‌شد، وقتی به حال طبیعی می‌آمد باز مشغول می‌شد، تا آنکه در حال زیارت دعوت حق را اجابت کرد.

⁽¹⁾

حضرت امام حسین و قبول شهادت

این قسمت احتیاج به تحقیق بیشتری دارد، خصوصا عالم ذر، لذا به نقل عبارت «تذکرةالشهداء» اکتفا شد.)هنگامیکه خداوند ودود از راه محبت، وجود و قابلیات مخلوقات را - به صورت ذرات - خلق فرمود، به آنها خطاب نمود که:(ألست بربکم) ⁽²⁾«آیا من پروردگار شما نیستم»تمام آن ذرات بر حسب مراتب استعداد، زبان به «بلی» گشوده، و آنچه در مکنون داشتند ظاهر ساختند، و هر آنچه درخواست کردند به آنها عطا شد.(و آتاکم من کل ما سألتموه) ⁽³⁾«و هر چه درخواست نمودید به شما داده شد».نخستین کسی که از روی حقیقت و پیش از همه ذرات در «بلی» سبقت گرفت، حقیقت محمدیه (صلی الله علیه و آله و سلم) بود، چه وی اولین خلق خدا بود، از این رو وجود مبارکش در آن عالم نیز پیش از همه، آن ندا را لبیک گفت، و لهذا این وجود مسعود در تمام عوالم غیب و شهود بر تمام مراتب موجود سبقت گرفت.شخصی خدمتش عرض کرد: یا رسول‌الله، برای چه بر همه‌ی پیامبران تفضیل داده شدی، و حال آنکه در آخر همه مبعوث شدی؟ فرمود: برای آنکه در اجابت خدا بر همه سبقت گرفتم.پس از حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم حضرت علی بن ابیطالب علیه‌السلام ندای حق را «بلی»

گفت، و پس از آن سایر آل محمد علیهم‌السلام، بر حسب مراتب مقرره خودشان.

سپس سایر خلق از ملائکه و جن و انس و دیگر موجودات...در بعضی کتب است که چون محمد و آل محمد علیهم‌السلام در اجابت ندای حق بر همه‌ی خلق سبقت گرفتند، نور الهی همه‌ی ذرات وجودشان را فراگرفت و این نور در غیب و شهودشان درخشنده شد، آنگاه خداوند تمام خلق را تکلیف نمود که به جلالت و بزرگی ایشان تصدیق نمایند، کسانی که خبیث بودند چون این مقام و مرتبه را برای آل محمد علیهم‌السلام مشاهده کردند، بر آنها حسد بردند و عداوت آنها را در دل گرفتند، همانگونه که حضرت باقر علیه‌السلام در ذیل این آیه.(أم یحسدون الناس علی ما آتاهم الله من فضله).«آیا مردم حسد می‌برند بجهت آنچه خداوند از فضل خویش به ایشان عطا کرده»فرمود: سوگند بخدا، ما آن مردمی هستیم که درباره‌ی ما حسد بردند.در آن حال بواسطه این حسد و عداوت، ظلمت متراکم شد، و آن عالم را فراگرفت. در آن هنگام منادی حق ندا کرد: آیا کسی هست متصدی شود و این ظلمت را برطرف نماید، نه به قهر و غلبه بلکه به مظلومیت و مقهوریت؛ یعنی به شهادت کلیه؟عرض کردند: خدایا، شهادت کلیه چیست؟ فرمود: دور شدن از وطن و تحمل بلایا و محن، و با لب تشنه کشته شدن، و فرزندان و برادران و یاران خود را کشته دیدن، و از دشمنان دشنام شنیدن و راضی شدن به غارت اموال و اسیری زن و فرزند و در بازارها در میان نامحرمان گرداندن، و توسط دشمنان سر در طشت طلا در مجلس شراب گذاشتن، و چوب خیزران بر او زدن، و تن دادن به کنیزی دختران، و کشیدن معجر از سر خواهران، و اطفال او از تشنگی مردن، و تیر بر حلقوم طفل شش ماهه خوردن، و دستهای بریده‌ی برادر دیدن، و فرق جوان شکافته مشاهده کردن، و ناله‌ی، العطش، العطش از کودکان شنیدن، و به دوازده ضربت سر او از عقب

جدا گشتن، و بوسیله‌ی دشمنان بدنش را برهنه کردن و در

آفتاب انداختن و اسب بر آن تاختن.چون اهل عرصه این تفسیر را شنیدند، بر خود لرزیدند و از قبول آن رمیدند، و خود را قابل تحمل آن ندیدند، همانگونه که فرموده:(انا عرضنا الأمانة علی السموات و الأرض و الجبال فأبین أن یحملنها و أشفقن منها) ⁽⁴⁾«ما امانت را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه داشتیم، از حمل آن ابا نموده و از آن ترسیدند».به روایت امام محمد تقی علیه‌السلام: جوابی عرض نکردند، دوباره به ایشان ندا شد، هیچکس جواب نداد، تا دفعه‌ی سوم که به ندای عظیمی خطاب شد که؛ کیست قبول کننده‌ی شهادت کلیه تا در روز قیامت لوای شفاعت کلیه بدستش دهم؟ حضرت أبی عبدالله الحسین علیه‌السلام عرض نمود: خداوندا من بار این امانت را می‌کشم و این کار را انجام می‌دهم...و به روایتی چون عرض کرد: من آنها را خریداری می‌کنم. ندا آمد؛ ای حسین.«بم تشتریهم و تشفعهم و تعتقهم من النار؟».«به چه چیزی آنها را می‌خری، و آنان را شفاعت می‌کنی واز آتش آزاد می‌نمائی؟»عرض کرد: به هر چیز که در نزد تو عزیزتر است، ندا آمد که هیچ چیز در نزد من از جان عزیزتر نیست. عرض کرد: جان می‌دهم و امت را می‌خرم.خطاب رسید: با جان، مردها را می‌خری، زنها را به چه می‌خری؟ عرض کرد: زنان و دختران خود را در راه تو می‌دهم تا آنها را اسیر کنند و در شهرها بگردانند.

خطاب آمد: جوانان آنها را به چه می‌خری؟ عرض کرد: جوانان خود را می‌دهم تا در راه تو کشته شوند.

ندا آمد: اطفال آنها را به چه می‌خری؟ عرض کرد: طفل شیر خواره‌ام را می‌دهم تا با لب‌تشنه تیر بر حلقومش زنند.پس حضرت رب الأرباب در این باره از آن جناب عهد و پیمان گرفت و این عهد در صحیفه نوشته شد.سپس آن صحیفه به دست رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم داده شد تا امضاء نماید، چون پیامبر این عهدنامه را مطالعه فرمود، رنگش تغییر کرد و آثار حزن در چهره انورش ظاهر گردید و گریه شدیدی نمودند، و فرمودند: راضی شدم به آنچه خدا برای ما راضی است، و به این مصیبت صبر می‌نمایم، زیرا ترویج دین و شفاعت گناهکاران در آن است، آنگاه به خاتم مبارکش آن عهدنامه را مهر نمود در حالی که چشمانش اشکبار بود.بعد از آن عهدنامه را برای پدر حضرت علی علیه‌السلام آوردند، او نیز گریست و فرمودند:«ما لی و لال أبی‌سفیان».«مرا با آل ابی‌سفیان چکار!».و فرمودند: راضی شدم به آنچه خدا و رسول صلی الله علیه و آله و سلم به آن راضی شده‌اند، و آن صحیفه را امضاء نمود و به خاتم شریف مهر کرد.هنگامیکه آن صحیفه را نزد مادرش حضرت فاطمه علیهاالسلام آوردند، و به مضمونش اطلاع یافت، گریه شدیدی نمود و بیهوش شد، و زمانی که بهوش آمد از دل پرسوز ناله‌ی «واولداه، واحسیناه» برکشید، و چون ملاحظه نمود که در عوض این مصیبت عظمی ترویج دین و شفاعت کبری است، فرمود: راضی شدم به آنچه خدا و پیامبر و علی به آن راضی شدند.آن صحیفه را نزد امام حسن علیه‌السلام آوردند، او نیز گریست و راضی شد

و مهر کرد. پس تمام انبیاء و اوصیاء و ملائکه این صحیفه را مهر کردند و این مضمون را در دفتر ملکوتی ثبت نمودند.آنگاه منادی حق ندا کرد: ای مردم،

«هذا الحسین بن علی بن أبیطالب، هو حبیبی و ولیی و صفوتی و ودیعتی فیکم، أحبوه و أعزوه و لا تخالفوه و لا تنکروا علیه».«این حسین فرزند علی بن أبیطالب است، او حبیب و ولی و برگزیده و امانت من در بین شماست، او را دوست بدارید و اکرام کنید و با او مخالفت نکنید و او را انکار ننمائید».اول کسی که این ندا را اجابت کرد، محمد و آل محمد علیهم‌السلام بودند و پس از ایشان شیعیان و دوستان آنها بودند، و از اینجاست که فرمود: برای حسین در دلهای مؤمنین محبتی پوشیده است.چون منافقین این منزلت بلند را برای حضرت حسین علیه‌السلام دیدند بر بغض و حسد و عداوتشان بیفزود و نتوانستند خودداری کنند و گفتند: آیا این تکلیف - یعنی محبت و اطاعت حسین علیه‌السلام - از روی جبر و اضطرار است، یا از روی میل و اختیار؟خطاب رسید: ما کسی را به اضطرار تکلیف نمی‌کنیم.(فمن شاء فلیؤمن و من شاء فلیکفر).«هر کس خواست ایمان بیاورد و هر کس خواست کافر شود».گفتند: ای پروردگار، چون چنین است رضا نمی‌دهیم که حسین بر ما حاکم و امیر باشد، بلکه اگر در اطاعت ما نیاید او را می‌کشیم، از این سخن ارکان وجود متزلزل شد و ملائکه و انبیاء و اولیاء گریستند، و هم و غم در دلها داخل گردید و سینه‌ها تنگ شد...

⁽⁵⁾

رسول خدا امام حسین را می‌بوسید

حضرت باقر علیه‌السلام می‌فرمایند: هرگاه امام حسین علیه‌السلام در کودکی به نزد حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم می‌آمد، او را در کنار خود می‌نشانید و(چون حسین علیه‌السلام فرار می‌کرد) به امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرمود: (یا علی) او را برای من نگاه‌دار، پس او را می‌گرفت و می‌بوسید و می‌گریست.(روزی آن امام مظلوم) گفت: ای پدر، چرا گریه می‌کنید؟ حضرت فرمودند:«یا بنی أقبل موضع السیوف منک».«فرزندم، جای شمشیرهای دشمنان را می‌بوسم».فرمود: ای پدر، من کشته می‌شوم؟ فرمودند: آری بخدا سوگند، پدرت و برادرت و تو، همه کشته خواهید شد.امام حسین علیه‌السلام گفت: محل شهادت ما از یکدیگر جدا خواهد بود؟ حضرت فرمودند: بلی، فرزندم.آن بزرگوار گفت: پس چه کسی از امت تو ما را زیارت می‌کند؟ رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: زیارت نمی‌کند مرا و پدرت و برادرت و تو را مگر صدیقان از امت من. ⁽⁶⁾مرحوم شوشتری رحمه‌الله در بیان حالات سیدالشهداء علیه‌السلام در کودکی می‌فرماید: حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم این مظلوم را به انگشت ابهام خودش شیر می‌داد، بچه‌داری او با خود حضرت بود، با دست مبارک خود لباس بر او می‌پوشانید. نسبت به آن مظلوم بوسیدن مخصوص داشت، رسم است روی اطفال را می‌بوسند، حضرت بدن سیدالشهداء علیه‌السلام را می‌بوسید، زیر گلویش را می‌بوسید، سینه‌اش را باز می‌کرد و از روی دلش بخصوص می‌بوسید.

این را همه دیده بودند، لذا چون امام حسین علیه‌السلام می‌خواست به مکه برود عبدالله بن عمر آمد و گفت: یا ابا عبدالله، خواهش می‌کنم باز کنی آن مکانی را که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می‌بوسید. حضرت لباس خود را گشود، عبدالله روی ناف حضرت را بوسید.یک قسم دیگر هم بوسیدن داشت که حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرمود: «یا علی أمسکه» چون سیدالشهداء علیه‌السلام کودک بود، فرار می‌کرد امیرالمؤمنین علیه‌السلام او را نگاه می‌داشت.حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم سر تا پای آن مظلوم را می‌بوسید و گریه می‌کرد. حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام عرض کرد: چرا گریه می‌کنید؟ فرمود:«أقبل موضع السیوف».«جای شمشیرها را می‌بوسم».بوسیدن دیگر هم دارد: حضرت می‌خواست او را ببوسد، فرار می‌کرد به این طرف و آن طرف می‌دوید پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با اینکه صاحب سکینه و وقار بود، به این طرف و آن طرف می‌دوید او را می‌گرفت و لبهایش را می‌بوسید، گاهی لبهایش را باز می‌کرد دندانهای مبارکش را می‌بوسید. این بوسیدنهای حضرت خصوصیاتی دارد که باید بیان شود.از جمله حالات پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم محافظت نمودن از آن مظلوم بود، روزی حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام در مسجد به زمین خورد، حضرت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم مشغول موعظه بودند، دست از موعظه برداشتند و رو به مردم نموده، فرمودند: «تعجب نکنید نتوانستم او را به این حال ببینم».روز دیگری سجده را طول دادند، بعد از سلام نماز از آن حضرت سؤال کردند: چرا طول دادید؟ فرمودند: این طفل بر پشتم سوار بود، نخواستم برخیزم، مبادا بیفتد.

⁽⁷⁾

فضیلت یاد کردن سیدالشهداء هنگام نوشیدن آب

حضرت سکینه دختر امام حسین علیه‌السلام فرمود: چون پدرم شهید شد، او را در آغوش گرفتم و بیهوش شدم، در آن حال شنیدم که می‌فرمود:شیعتی ما ان شربتم ری عذب فاذکرونی أو سمعتم بغریب أو شهید فاندبونی‌ای شیعیان من، هر وقت آب خوشگوار نوشیدید مرا یاد کنید، و هر زمان نام غریب یا شهیدی شنیدید بر من گریه کنید. ⁽⁸⁾داود رقی گوید: خدمت امام صادق علیه‌السلام بودم، آن جناب آب طلب نمودند، چون نوشیدند رقت کردند و چشم مبارکشان پر از اشک شد و گریستند.سپس فرمودند: ای داود، خدا قاتل حسین علیه‌السلام را لعنت کند،«فما أنغص ذکر الحسن للعیش، انی ما شربت ماء باردا الا ذکرت الحسین، و ما من عبد شرب الماء فذکر الحسین علیه‌السلام (و أهل بیته) و لعن قاتله الا کتب الله له مأة ألف حسنة، و محی (حط) عنه مأة أبلف سیئة، و رفع له مأة ألف درجة، و کان کأنما أعتق مأة ألف نسمة، و حشرة الله تعالی یوم القیامة أبلج الوجه (ثلج الفؤاد)».«چه اندازه یاد حسین زندگی را ناگوار می‌کند، هیچگاه آب سرد ننوشم جز اینکه یاد حضرت حسین علیه‌السلام کنم، و هر کس آب نوشد و حضرت حسین و اهل بیتش را یاد کند، و کشنده‌ی او را لعنت

نماید، خداوند صد هزار حسنه برای او بنویسد، و صد هزار گناه از او محو کند، و صد هزار درجه برای او بالا برد، و گویا صد هزار بنده آزاد کرده است، و خداوند

متعال در روز قیامت او را با قلبی مطمئن (با صورتی درخشان) محشور فرماید» ⁽⁹⁾در حضور یکی از ائمه طاهرین علیهم‌السلام سخن از یکی از شبهای متبرکه و فضیلت آن و ثواب احیاء و اعمال خیری که در آن شب انجام گیرد به میان آمد. یکی از حاضران گفت: آه که من در آن شب غافل بودم و آن را به غفلت گذرانیدم. و بر فوت آن شب تأسف می‌خورد.امام علیه‌السلام فرمود: عمل تو در آن شب از همه بیش و ثواب تو از همه بیشتر بود، چون در آن شب آب خوردی و امام حسین علیه‌السلام را یاد کردی و با ظالمانی که بر او ظلم کردند لعنت کرده، و از ایشان تبری نمودی. ⁽¹⁰⁾در حدیث دیگر است که هر کس آب بیاشامد و از تشنگی امام مظلوم در کربلا یاد کند و بر قاتلان سیدالشهداء علیه‌السلام لعنت کند، ثواب کسی را دارد که اطفال سیدالشهداء علیه‌السلام را در روز عاشورا آب داده، و ثواب کسی را دارد که آن حضرت را در روز عاشورا اجابت نموده باشد، و در رکاب آن جناب شهید شده باشد.در حدیث دیگر فرمود: مثل آنست که هزار پیامبر خدا را از تشنگی نجات داده باشد، و هزار مرتبه در رکاب امام عادلی شهید شده باشد.

⁽¹¹⁾

انبیاء بر مصائب و شهادت امام حسین گریسته‌اند

اشاره

1- روضه خوان جبرئیل و مستمع حضرت آدم علیه‌السلام:صاحب کتاب «الدر الثمین» در تفسیر آیه‌ی شریفه‌ی(فتلقی آدم من ربه کلمات فتاب علیه) ⁽¹²⁾روایت کرده که حضرت آدم در پایه‌ی عرش اسماء پیامبر و ائمه علیهم‌السلام را دید، پس جبرئیل به او تلقین نمود که بگو:«یا حمید بحق محمد، یا عالی بحق علی، یا فاطر بحق فاطمة، یا محسن بحق الحسن و الحسین و منک الاحسان».چون نام حسین علیه‌السلام را بر زبان جاری کرد اشکش جاری شد و قلبش شکست، و گفت: ای برادر جبرئیل، چرا در یاد کردن پنجمی، قلبم می‌شکند و اشکم جاری می‌شود؟جبرئیل عرض کرد: این فرزند تو به مصیبتی مبتلا می‌شود که همه‌ی مصیبتها در مقابل آن کوچک است. فرمود: ای برادر، آن چه مصیبتی است؟جبرئیل پاسخ داد:«یقتل عطشانا غریبا وحیدا فریدا، لیس له ناصر و لا معین».«بالب تشنه غریب و بی‌کس و تنها کشته می‌شود، و برای او هیچ یاور و معینی نباشد».

ای آدم، اگر او را ببینی در حالی که می‌گوید:«واعطشاه، واقلة ناصراه، حتی یحول العطش بینه و بین السماء

کالدخان، فلم یجبه أحد الا بالسیوف و شرب الحتوف».«داد از تشنگی، فریاد از کمی یاور، به نحوی که تشنگی حائل شود بین او و آسمان مانند دود (یعنی از شدت تشنگی آسمان را چون دود ببیند). و هیچکس او را اجابت نکند مگر به ضربه‌های شمشیر و چشانیدن مرگ».پس او را ذبح کنند چون گوسفندی که از قفا بکشند، و دشمنانش وسائل او را به غارت ببرند، و سر او و یارانش را بهمراه عیالاتش در شهرها بگردانند. اینگونه در علم خداوند منان گذشته است.پس آدم و جبرئیل چون مادر جوان مرده گریستند. ⁽¹³⁾2- مجلسی در بهشت، روضه‌خوان جبرئیل و مستمع پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم:حضرت امام حسن مجتبی علیه‌السلام هنگام رفتن از دنیا رنگ مبارکش مایل به سبزی شد. پس گریست و به برادر فرمود: ای برادر، حدیث جدم درباره‌ی من و تو صحیح است، و مدت زیادی دست به گردن یکدیگر انداخته گریستند.حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام از آن حدیث پرسید، پاسخ داد که جدم فرمود:در شب معراج چون داخل بهشت شدم دو قصر بسیار بلند نزدیک هم دیدم که یکی از زبرجد سبز و دیگری از یاقوت سرخ، از جبرئیل سؤال کردم: ایندو قصر برای کیست؟ گفت: یکی از حسن و دیگری از حسین علیهماالسلام می‌باشد.گفتم: چرا رنگ آنها یکی نیست؟ سکوت نمود و جواب نداد. گفتم: چرا جواب

نمی‌دهی؟ گفت: حیا می‌کنم.چون رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم جبرئیل را سوگند داد، گفت: اما سبزی قصر حسن، چون به زهر شهید می‌شود، و هنگام مردن رنگ او سبز می‌شود. و سرخی قصر حسین به سبب آنست که او را می‌کشند، و صورتش بخون او سرخ شود.پ

س پیامبر و جبرئیل و همه‌ی حاضرین صدا به گریه و شیون بلند نمودند. ⁽¹⁴⁾3- مجلس حضرت آدم در کربلا، که در فصل فضیلت زمین کربلا می‌آید.4- مجلسی در کشتی نوح، که چون به محل شهادت آن حضرت رسید متلاطم گردید. این نیز خواهد آمد.5- چون موسی با خضر در مجمع‌البحرین ملاقات نمود، حدیث از آل‌محمد علیهم‌السلام و ابتلای ایشان نمود و صدای ایشان به ناله و گریه بلند شد. ⁽¹⁵⁾مرحوم ملا حبیب‌الله کاشانی می‌نویسد: چون حضرت موسی با خضر در مجمع‌البحرین ملاقات کرد از آل محمد علیهم‌السلام سخن به میان آمد چون به حدیث کربلا رسیدند گریستند. ⁽¹⁶⁾6- حضرت سلیمان که با حشم و خدم و جن و انس و پرندگان بر بساط خود نشسته در هوا سیر می‌کرد، چون محاذی قتلگاه سیدالشهداء علیه‌السلام رسید، باد آن را بساط را سه دور پیچانید و به سوی زمین آورد. در آنجا نیز ذکر مصیبت آن حضرت شد که حدیث آن بیاید.7- چون حضرت ابراهیم ملکوت آسمانها را مشاهده کرد و نظر بر عرش اعظم نمود، پنج نور مقدس دید که به عرش الهی احاطه کرده‌اند، پرسید: این انوار مقدسه از کیست؟ گفتند: انوار مقدسه حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله و سلم و أوصیاء و دختر وی. گفت: سبب چیست که هرگاه به ایشان نظر می‌کنم خوشحال می‌شوم، و چون به نور پنجمی نظر

می‌کنم مهموم و معموم می‌شوم؟ گفتند: ای ابراهیم نمی‌دانی به صاحب این نور مقدس چه ظلمها می‌کنند، چون مقداری از آن را شنید محزون و مغموم گردید

و زندگی بر او تلخ شد. ⁽¹⁷⁾8- چون حضرت ابراهیم علیه‌السلام خواست بتها را بشکند گفت: (انی سقیم) ⁽¹⁸⁾یعنی برای مصیبتهائی که به حسین بن علی علیهماالسلام می‌شود من بیمارم. ⁽¹⁹⁾9- مجلس دیگر برای ابراهیم علیه‌السلام هنگامی که مأمور شد به ذبح فرزندش اسماعیل، که روایت آن را در فصل گریه بر آن حضرت نقل کردیم.10- مجلس سوم برای ابراهیم خلیل علیه‌السلام؛ چون از کربلا عبور می‌کرد اسبش بلغزید و آن حضرت افتاد و سرش شکست و خون جاری شد، برای موافقت با سبط خاتم پیامبران صلی الله علیه و آله و سلم که حدیث آن می‌آید.11- مجلس دیگر در کربلا که مرثیه‌خوان آهوان صحرا بودند، و گریه‌کننده عیسی بن مریم و حواریون، چنانکه در روایت ابن‌عباس خواهد آمد. ⁽²⁰⁾12- مجلسی در طور سیناء که روضه‌خوان خداوند و مستمع موسی کلیم‌الله بود:یکی از بنی‌اسرائیل حضرت موسی علیه‌السلام را دید که به تعجیل می‌رود، و رنگ آن حضرت زرد و بدنش لرزان است، او را ضعف گرفته و چشمش به گودی رفته، از این حالت دانست که به مناجات می‌رود.عرض کرد: ای پیامبر خدا، گناه بزرگی کرده‌ام، از خدا برایم درخواست عفو کن.چون موسی علیه‌السلام با خدا مناجات کرد، عرض کرد: ای پروردگار عالمیان، از تو

سؤال می‌کنم - و تو عالمی پیش از گفتار من -.

خداوند متعال فرمود: ای موسی، هر چه از من بخواهی به تو عطا می‌کنم. حضرت موسی عرض کرد: پروردگارا، فلان بنده‌ی تو گناهی کرده و از تو عفو مسئلت دارد.خداوند فرمود: ای موسی، هر کس طلب مغفرت از من نماید او را عفو می‌کنم مگر کشنده‌ی حسین علیه‌السلام.حضرت موسی عرض کرد: پروردگارا، حسین کیست؟ خطاب رسید: همان شخصی که یاد او در جانب طور بر تو گذشت. عرض کرد: پروردگارا، چه کسی او را می‌کشد؟ فرمود: جماعتی ستمگر و گردنکش که خود را از امت جد او می‌شمارند، او را در زمین کربلا می‌کشند، و اسب او فرار می‌کند و شیهه می‌کشد و در شیهه‌اش می‌گوید:«الظلیمة الظلیمة من أمة قتلت ابن بنت نبیها. فیبقی ملقی علی الرمال من غیر غسل و لا کفن. و ینهب رحله و یسبی نساوه فی البلدان، و یقتل ناصره و تشهر رؤوسهم مع رأسه علی أطراف الرماح. یا موسی، صغیرهم یمیته العطش و کبیرهم جلده منکمش، یستغیثون و لا ناصر و یستجیرون و لا خافر».«ای داد، ای داد از امتی که فرزند دختر پیغمبر خود را کشتند. پس او به روی ریگها بی‌غسل و کفن باقی بماند، اسباب او را به غارت برند، و زنان او را به اسیری در شهرها بگردانند، و یاران او را شهید نمایند، و سرهای ایشان را با سر آن حضرت بر سر نیزه‌ها کنند و در اطراف بگردانند. ای موسی، اطفال کوچک ایشان را تشنگی هلاک کند، و پوست بدن بزرگشان بهم کشیده می‌شود، استغاثه می‌کنند و کسی آنها را یاری نمی‌کند و پناه می‌طلبند

ولی پناه‌دهنده

و حمایت کننده‌ای نیست».پس موسی علیه‌السلام گریست... و خداوند سبحان فرمود: بدان ای موسی، که هر کس بر او گریه کند یا بگریاند، یا خود را به گریه وادار نماید، بدنش را بر آتش حرام کردم. ⁽²¹⁾13- مجلس دیگر دربیت‌المقدس بود که روضه‌خوان خداوند و مستمع حضرت زکریا بود:از جمله سؤالهای سعد بن عبدالله از حضرت قائم - عجل‌الله تعالی فرجه الشریف - این بود که مرا از تأویل (کهیعص) ⁽²²⁾خبر دهید؟ فرمودند: این حروف از خبرهای غیبی است که خداوند بنده‌اش زکریا را بر آن مطلع نموده و بعد از آن برای حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم نقل فرموده است، و داستان از این قرار است:حضرت زکریا از خدا سؤال کرد: که اسماء خمسه‌ی طیبه را به او تعلیم کند، جبرئیل نازل شد و به او تعلیم نمود. هرگاه زکریا حضرت محمد و علی و فاطمه و حسن علیهم‌السلام را یاد می‌کرد، اندوه او می‌رفت و ناراحتی‌اش برطرف می‌شد، و چون حضرت حسین علیه‌السلام را یاد می‌کرد، گریه او را می‌گرفت و اشکش جاری می‌شد و نفس او بند می‌آمد.روزی عرض کرد: پروردگارا، چه می‌شود که چون آن چهار بزرگوار را یاد می‌کنم از هم و غم می‌رهم، و چون حسین علیه‌السلام را یاد می‌کنم اشکم می‌ریزد و به هیجان می‌افتم؟پس خداوند متعال او را از قضیه آن حضرت خبر داد و فرمود: (کهیعص) «کاف» اشاره به کربلاست، و «هاء» هلاکت عترت طاهره، و «یاء» یزید که به حسین علیه‌السلام ظلم می‌کند (و او را می‌کشد)، و «عین» عطش آن حضرت و «صاد» صبر آن جناب.چون زکریا این واقعه را شنید سه روز از مسجد بیرون نیامد، و مردم را از داخل شدن

منع کرد، و پیوسته گریه و ناله می‌نمود و عرض می‌کرد:خدایا، آیا دل بهترین خلق خود را در مصیبت فرزندش به درد می‌آوری! الهی، آیا بر

ساحت مقدس او گرفتاری این مصیبت بزرگ را نازل می‌کنی؟ آیا لباس این مصیبت را بر تن علی و فاطمه علیهماالسلام می‌پوشانی؟ و آیا سختی این مصیبت را بر حریم آنها روا می‌داری؟آنگاه عرض کرد: خدایا، فرزندی به من عنایت فرما که در پیری چشم من به او روشن گردد، و محبت او را در دل من زیاد کن و سپس مرا به مصیبت او مبتلا نما، چنانکه حمل حبیب خود را مبتلا به مصیبت فرزندش خواهی کرد.پس خداوند یحیی علیه‌السلام را روزی زکریا کرد، و او را در مصیبتش مبتلا نمود، حمل یحیی شش ماه بود چنانکه حمل حضرت حضرت حسین علیه‌السلام نیز شش ماه بود. ⁽²³⁾14- مجلس دیگر برای عیسی بن مریم بود که شیر مرثیه خواند و آن حضرت و حواریون گریستند. که در حدیث آن خواهد آمد

اینها. مجالس منعقد شده قبل از ولادت حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام بود، مرحوم شوشتری در «الخصائص الحسینیه» موارد دیگری نیز نقل فرموده است.

یاد مصائب و شهادت امام حسین بعد از ولادت و قبل از شهادت‌

1- امام باقر علیه‌السلام فرمود: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در خانه ام‌سلمه بودند و به او سفارش نمودند که کسی بر من وارد نشود. حسین علیه‌السلام که خردسال بود آمد، ام‌سلمه نتوانست جلو او را بگیرد تا وارد بر پیامبر شد، ام‌سلمه دنبالش رفت، دید حسین علیه‌السلام روی سینه‌ی پیامبر است و آن حضرت گریه می‌کند و چیزی در دست دارد که آن را می‌بوسد. ⁽²⁴⁾پس پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: ای ام‌سلمه، این جبرئیل است و مرا خبر می‌دهد که این

طفل کشته می‌شود، و این خاکی است که روی آن کشته خواهد شد، این خاک را نزد خود نگهدار، چون خون شد بدان که حبیبم کشته شده است.ام‌سلمه عرض کرد: ای رسول خدا، از خداوند بخواه که این شهادت از او دفع شود.پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: از خدا خواستم، ولی خداوند به من وحی فرمود: (به عوض شهادت چند چیز به او می‌دهد:) برای او درجه‌ای است که هیچکس از مخلوقات به آن نمی‌رسند، و او را شیعیانی است که شفاعت کنند و شفاعت آنها پذیرفته شود، و براستی مهدی - عجل‌الله تعالی فرجه الشریف - از فرزندان اوست. پس خوشا به حال کسی که از اولیاء و شیعیان حسین علیه‌السلام باشد، بخدا سوگند همانا ایشان در روز قیامت رستگارند. ⁽²⁵⁾2- مفضل بن عمر از امام صادق علیه‌السلام، از پدر بزرگوارش، از جدشان علیهم‌السلام روایت

کرده‌اند که روزی امام حسین علیه‌السلام بر امام حسن علیه‌السلام وارد شدند.چون نگاه به برادر خود انداختند گریستند. امام حسن علیه‌السلام فرمود: چرا گریه می‌کنید ای ابا عبدالله؟ فرمود: گریه‌ام برای رفتاری است که با شما انجام می‌دهند.فرمود: آنچه به من آید زهری است که به کامم ریزند و به آن کشته شوم.«و لکن لا یوم کیومک یا أبا عبدالله».«ولی ای أبا عبدالله، روزی چون روز تو نخواهد بود»،سی هزار نفر که همه ادعا می‌کنند از امت جد ما محمد صلی الله علیه و آله و سلم هستند و خود را به اسلام نسبت می‌دهند بر تو گردآیند،«فیجتمعون علی قتلک و سفک دمک، و انتهاک حرمتک، و سبی ذراریک و نساءک، و انتهاب ثقلک».«پس همدست شوند برای کشتن تو و ریختن

خونت، و هتک حرمتت، و اسیر کردن فرزندان و زنانت و تاراج کردن اموالت».در اینجاست که به بنی‌امیه لعنت فرود آید، و از آسمان خاکستر و خون بارد، و همه چیز حتی وحشیان بیابان و ماهیان دریا به حال تو گریان شوند. ⁽²⁶⁾3- ام‌فضل دختر حارث می‌گوید: روزی به خدمت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم وارد شدم عرضه داشتم: یا رسول‌الله، دیشب خواب وحشتناکی دیدم. فرمود: چه دیدی؟ عرض کردم: بسیار سخت است. فرمود: چیست؟ گفتم: «در خواب دیدم که گویا قطعه‌ای از پیکر شما جدا شد و روزی دامن من قرار گرفت».فرمود: خیر است، انشاءالله فاطمه پسری به دنیا می‌آورد و در دامن تو قرار می‌گیرد. پس حضرت فاطمه علیهاالسلام حسین علیه‌السلام را به دنیا آورد و همواره در دامن من بود، چنانکه رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم فرموده بود.

روزی به محضر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم وارد شدم و امام حسین علیه‌السلام را در دامن آن حضرت گذاشتم. یک مرتبه متوجه شدم که از دیدگان رسول خدا سیل اشک جاری است.گفتم: ای رسول گرامی، پدر و مادرم به فدایت، شما را چه شد؟ فرمود: اینک جبرئیل بر من فرود آمد و گفت که «امت من این فرزندم را خواهند کشت». پرسیدم: این فرزندتان را! فرمود: آری و یک مشت خاک سرخ از تربت او به من داد.حاکم نیشابوری این حدیث را در مستدرک خود آورده و تصریح کرده که این حدیث بر اساس ضوابط بخاری و مسلم صحیح می‌باشد. ⁽²⁷⁾4- مسور بن مخرمه ضمن حدیث طولانی روایت می‌کند: هنگامی که دو سال تمام از ولادت امام حسین علیه‌السلام گذشت، رسول گرامی اسلام عازم سفر شد، در اثنای راه

ایستاد، کلمه‌ی استرجاع (انا لله و انا الیه راجعون) ⁽²⁸⁾بر زبان جاری نمود و از دیدگانش اشک جاری شد.از علت این ناراحتی جویا شدند، فرمودند: «این جبرئیل است، از سرزمینی در کنار فرات به نام کربلا برای من سخن می‌گوید، فرزندم حسین بن فاطمه در آنجا کشته می‌شود».پرسیدند: چه کسی او را می‌کشد؟ فرمودند: «مردی به نام یزید، که خداوند او را مبارک نگرداند...». ⁽²⁹⁾5- اولین تعزیه‌داری پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم وقت ولادت حسین علیه‌السلام بود که فرمود: فرزند مرا بیاورید، اسماء عرض کرد: هنوز پاکیزه‌اش نکرده‌ام.فرمود: تو او را پاکیزه می‌کنی؟ خدا او را پاکیزه کرده است. حضرت نگاه اولی که به حسین علیه‌السلام کرد فرمود:

«عزیز علی، عزیز علی یا أبا عبدالله».یک اقامه عزا هم وقتی از این عالم می‌رفت، حسین علیه‌السلام را بر سینه‌اش چسبانید و فرمود:«ما لی و لیزید».مرا با یزید چکار است!اما اقامه عزای آن حضرت بعد از ارتحال در روز عاشورا بود. ⁽³⁰⁾6- در روز سیزدهم ماه مبارک رمضان حضرت علی علیه‌السلام بالای منبر کوفه از حسنین علیهماالسلام پرسید: چند روز از این ماه گذشته و چند روز باقی مانده است؟ پس فرمود: در این ماه محاسن من از خون سرم خضاب خواهد شد و گریست، و مردم گریستند.

بعد فرمود: گمان مکنید که گریه من برای این مطلب است،«والله لابن أبیطالب أشوق الی الموت من الطفل ای ثدی أمه».«سوگند بخدا، اشتیاق فرزند ابیطالب به مرگ، از طفل به پستان مادرش بیشتر است».و لکن گریه‌ی من برای این دو فرزندم است که یکی را به زهر شهید نمایند، و دیگری را با لب تشنه سر از بدنش جدا کنند ⁽³¹⁾مجالسی که بعد از ولادت حضرت حسین علیه‌السلام و پیش از شهادت آن بزرگوار منعقد شده، بسیار فراوان است و اگر گردآوری شود کتاب قطوری خواهد بود، علامه امینی قدس سره بیست نمونه آن را از کتب معتبر اهل سنت در کتاب ارزشمند «سیرتنا و سنتنا» گرد آورده،

نابع و مآخذ آنها را بیان فرموده، و رجال و اسناد آنها را بررسی نموده است. ⁽³²⁾

فضیلت زمین کربلا و تربت سیدالشهداء

1- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمودند:«قبر الحسین بن علی صلوات الله علیه عشرون ذراعا فی عشرین ذراعا مکسرا روضة من ریاض الجنة، و منه معراج الملائکة الی السماء، و لیس من ملک مقرب و لا نبی مرسل الا و هو یسئل الله أن یزوره، ففوج یهبط و فوج یصعد».«قبر حسین بن علی علیهماالسلام بیست ذراع در 20 ذراع مکسرا ⁽³³⁾باغی از باغهای بهشت و محل صعود ملائکه به آسمان است. و هیچ ملک مقرب و نبی مرسلی نیست مگر آنکه از خداوند می‌خواهد تا آن حضرت را زیارت کند، پس گروهی از آنها (برای زیارت) پایین می‌آیند و فوجی بالا می‌روند» ⁽³⁴⁾2- فضل بن یحیی از پدرش از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که حضرت فرمودند: زیارت کنید کربلا را و آن را ترک نکنید، همانا زمین کربلا بهترین اولاد انبیاء را در بر

گرفته است.آگاه باشید که ملائکه هزار سال قبل از اینکه جدم حسین علیه‌السلام در آنجا دفن شود کربلا را زیارت کردند،«و ما من لیلة تمضی الا و جبرئیل و میکائیل یزورانه».«و هیچ شبی نمی‌گذرد مگر اینکه جبرئیل و میکائیل آن را زیارت می‌کنند».پس بکوش ای یحیی، که جایت در آنجا خالی نماند. ⁽¹⁾3- امام صادق علیه‌السلام فرمودند: زمین کعبه (به خود افتخار کرد و) گفت: کیست مانند من! در حالی که خداوند خانه‌ی خویش را بر روی من بنا نمود، و مردم از راههای دور به جانب من می‌آیند، و من حرم خدا و محل امن او شده‌ام.پس خداوند به او وحی نمود که ساکت باش، سوگند به عزت و جلالم که فضیلت تو در مقایسه با آنچه به زمین کربلا عطا نموده‌ام، نیست مگر به مقدار رطوبتی که یک سوزن به هنگام فرورفتن در دریا به خود می‌گیرد، و اگر خاک کربلا نبود تو را فضیلت نمی‌دادم، و اگر نبود آن کسی که سرزمین کربلا او را دربر گرفته ترا نمی‌آفریدم، و آن «خانه» را که به آن می‌بالی نمی‌آفریدم.پس آرام، خاموش، سربزیر، متواضع، خاضع و خاشع باش، هرگز به زمین کربلا فخرفروشی مکن، وگرنه تو را در زمین فرومی‌برم و در آتش جهنم سرنگونت می‌نمایم. ⁽²⁾علامه بحرالعلوم در قصیده‌ی معروف خود به این حدیث اشاره کرده می‌فرماید:و من حدیث کربلا والکعبة لکربلا بان علو الرتبة

از حدیث (مفاخره‌ی) کعبه و کربلا برتری رتبه و شأن کربلا ظاهر شد ⁽¹⁾

4- امام باقر علیه‌السلام فرمودند: خداوند متعال بیست و چهار هزار سال پیش از خلقت کعبه، زمین کربلا را آفرید، و آن را مقدس و مبارک قرار داد.پیش از آنکه خداوند موجودات را خلق نماید این زمین پاک و پاکیزه و مبارک بود، و همیشه اینطور خواهد ماند، تا اینکه خداوند آن را بهترین زمین در بهشت، و بهترین منزل و مسکنی که اولیایش را در بهشت در آن ساکن می‌گرداند قرار دهد. ⁽²⁾5- امام صادق علیه‌السلام فرمودند: حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام از شهر خارج شده، با عده‌ای سیر می‌کردند. یکی دو میل به کربلا مانده آن جناب از رفقای خود پیشی گرفت و خود را به قتلگاه شهداء رسانید.سپس فرمود: دویست پیامبر و دویست وصی پیامبر و دویست سبط در اینجا از دنیا رفته‌اند، که همگی بدست پیروانشان شهید شده‌اند.پس آن بزرگوار در حالی که سوار بر قاطر خود بودند، پا از رکاب خارج کرده، در آنجا طواف می‌کردند و می‌خواندند:مناخ رکاب و مصارع شهداء لا یسبقهم من کان قبلهم و لا یلحقهم من أتی بعدهم‌محل پیاده شدن سواران و بر زمین افتادن شهیدانی است که از گذشتگان کسی از آنها جلو نیفتاده، و از آیندگان کسی به مقام آنها نخواهد رسید ⁽³⁾6- ابوهاشم جعفری گوید: من و محمد بن حمزه به خدمت ابوالحسن امام هادی علیه‌السلام وارد شدیم که از آن حضرت به خاطر بیماری که داشت عیادت کنیم. پس آن جناب به ما فرمودند: عده‌ای را با خرج من به حائر بفرستید (که برای من دعا کنند).

چون از نزد آن بزرگوار بیرون رفتیم، محمد بن حمزه به من گفت: آن حضرت

می‌فرمایند: عده‌ای را به حائر حسینی بفرستیم در صورتی که خود بمنزله‌ی آن کسی است که در حائر است!ابوهاشم گوید: من برگشتم و سخن او را بازگو کردم، آن جناب فرمودند: اینگونه نیست که او می‌گوید، همانا (دعای من مستجاب است لکن) برای خداوند مواضعی است که دوست دارد در آنجا عبادت شود، و حائر حسین علیه‌السلام از آن محلهاست. ⁽¹⁾مرحوم ابن‌قولویه دو حدیث دیگر به همین مضمون - با تفصیل بیشتری - از امام هادی علیه‌السلام روایت کرده است. ⁽²⁾7- امام صادق علیه‌السلام فرمودند: همانا خاک حائر حضرت حسین علیه‌السلام شفاء از هر درد، و امان از هر خوفی می‌باشد. ⁽³⁾8- امام صادق علیه‌السلام فرمودند: سجده بر تربت قبر حضرت حسین علیه‌السلام تا (طبقه‌ی) هفتم زمین نورافشانی می‌کند. و کسی که تسبیح تربت با او باشد جزء تسبیح‌گویان نوشته می‌شود اگر چه با آن تسبیح نگوید ⁽⁴⁾غیر از آنچه گذشت، احادیث بسیاری در فضیلت زمین کربلا و تربت حسینی و استشفاء از آن و کیفیت اخذ و نگهداری تربت و ادعیه مربوط وارد شده است که جمع آنها کتابی مستقل می‌شود، و ما نمونه‌ای از آنها را بطور خلاصه یادآور می‌شویم. برای تحقیق و آشنائی بیشتر می‌توانید به مصادر مراجعه فرمائید:

⁽¹⁾ 1- زمین کربلا اشرف از کعبه است.2- این زمین را خداوند 24 هزار سال پیش از کعبه آفرید، و آن را مبارک و پاکیزه قرار داد.3- پیش از شهادت آن سرور دویست نبی و دویست وصی و دویست سبط - که همگی شهید شده‌اند - در آن سرزمین دفن شده‌اند.4- این زمین همیشه مبارک و پاکیزه بود و خواهد بود، بلکه پاک‌ترین بقعه روی زمین، و حرمت آن از همه جا بیشتر است.5- باغی از باغهای بهشت است.6- بهترین زمین در بهشت و بهترین منزل و مسکنی خواهد بود که اولیاء خدا در بهشت در آن ساکن می‌شوند. مأخذ این موارد از احادیث گذشت.7-همانطور که ستاره‌ی درخشان زهره در بین ستارگان برای اهل زمین می‌درخشد، زمین کربلا در بین باغهای بهشت می‌درخشد و چشمان همه‌ی اهل بهشت را خیره می‌کند، و آن زمین ندا می‌کند:«أنا أرض الله المقدسة الطیبة المبارکة التی تضمنت سیدالشهداء و سید شباب أهل الجنة».«منم آن زمین مقدس، پاک و مبارکی که جسد حضرت سیدالشهداء و سید جوانان اهل بهشت را دربر دارم» ⁽²⁾8- دفن کردن میت در آن سرزمین سبب می‌شود بدون حساب داخل بهشت گردد.

مرحوم نوری در چندین خواب در فضیلت مدفون شدن در زمین کربلا و عظمت تربت سیدالشهداء علیه‌السلام نقل کرده است، از آن جمله:از استاد کل علامه بهبهانی نقل می‌کند که گفت: حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام را

در خواب دیدم، عرض کردم: ای سید و مولای من، آیا از کسی که در جوار شما دفن شده سؤال می‌کنند؟فرمودند: کدام ملک جرئت دارد که از او سؤال کند؟! ⁽¹⁾9- هرگاه ملائکه بهشت به زمین نازل شوند حورالعین از آنها خواهش می‌کنند تا تسبیح و تربت قبر حسین علیه‌السلام را برای آنها هدیه ببرند. ⁽²⁾10- مستحب است حنوط میت را با تربت آن سرور مخلوط کنند، و چون او را در قبر می‌گذارند همراه او تربت دفن نمایند، و در مقابل صورتش بگذارند. ⁽³⁾11- مستحب است سجده کردن بر آن تربت مقدس که در احادیث وارد شده حجابهای هفتگانه را پاره می‌کند. ⁽⁴⁾12- سجده‌ای که بر تربت قبر حسین علیه‌السلام انجام پذیرد تا زمین هفتم نورافشانی می‌کند. ⁽⁵⁾13- به کسی که تسبیح تربت با او باشد ولو تسبیح نمی‌گوید، به او ثوابش داده می‌شود، و جزء تسبیح‌گویان نوشته می‌شود. ⁽⁶⁾14- خوردن خاک و گل حرام، و مانند خوردن مردار و خون و گوشت خوک است، مگر تربت آن حضرت به قصد استشفاء که خداوند شفای هر دردی را در آن

قرار داده، با شرائطی که در جای خود ذکر شده است. ⁽¹⁾15- اگر کسی با تسبیح تربت استغفار کند، هفتاد برابر به او پاداش می‌شود. ⁽²⁾

16- همراه داشتن آن خاک مطهر سبب أمن از ترس است اگر به این نیت بردارند ⁽³⁾17- مستحب است کام طفل را با آن خاک بردارند تا در امان باشد. ⁽⁴⁾19- کربلا بقعه‌ی مبارکی است که در قرآن یاد شده، چنانکه امام صادق علیه‌السلام در تفسیر آیه‌ی 30 از سوره‌ی قصص فرمودند: منظور از «شاطی‌ء الواد الأمین) که خداوند در قرآن فرموده «فرات»، و منظور از (البقعة المبارکة) همان «کربلا» می‌باشد. ⁽⁵⁾20- جمیع ملائکه این خاک مقدس را در آسمان بو کرده، از آن تبرک جسته، و بر قاتلان حضرت و پیروان‌شان لعنت فرستاده‌اند.

⁽¹⁾

انبیاء و زمین کربلا

مرحوم شوشتری می‌نویسد: ورود به زمین کربلا باعث حزن و رقت است، چنانکه نسبت به جمیع انبیاء واقع شد، چون روایت شده که همه‌ی پیامبران به زیارت کربلا توفیق یافته‌اند:«و ما من نبی الا و قد زار کربلا، و وقف علیها و قال: انک لبقعة کثیرة الخیر فیک یدفن القمر الأزهر».«همه‌ی أنبیاء زیارت نمودند آن مقام شریف را، و در آن توقف کرده، گفتند: ای زمین، تو مکانی پرخیر هستی، در تو دفن خواهد شد ماه تابان امامت» ⁽²⁾هر یک از پیامبران که وارد کربلا می‌شدند، صدمه‌ای بر ایشان وارد می‌شد، دلتنگ و مهموم گشته، از خداوند سبب آن را سؤال می‌نمودند، خداوند وحی می‌فرمود که این زمین کربلاست و در آن حضرت حسین علیه‌السلام شهید خواهد شد. ⁽³⁾1- چون اهل بیت وارد کربلا شدند، ام‌کلثوم عرض کرد: ای برادر، این بادیه‌ی هولناکی است، که از آن خوف عظیم بر دلم جا گرفته؟!حضرت حسین علیه‌السلام فرمود: بدانید که من در وقت عزیمت از صفین با پدرم امیرالمؤمنین علیه‌السلام وارد این زمین شدیم. پدرم فرود آمده، سر در کنار برادرم گذارده، ساعتی در خواب رفت و من بر بالین او نشسته بودم، ناگاه پدرم مشوش از خواب بیدار شد و زار زار می‌گریست. برادرم سبب آن را پرسید، فرمودند: در خواب دیدم که این صحرا

دریائی پر از خون بود، و حسین من در میان آن دریا افتاده، دست و پا می‌زند و کسی به فریاد او نمی‌رسید.

پس رو به من کرده فرمود:«یا أبا عبدالله، کیف تکون اذا وقعت هاهنا الواقعة».«ای حسین، چگونه خواهی بود هرگاه برای تو در این زمین چنین واقعه‌ای رو دهد؟».گفتم: صبر می‌کنم و بجز صبر چاره‌ای ندارم. ⁽¹⁾2- هنگامی که حضرت آدم به زمین فرود آمد، حوا را ندید، دنبال او می‌گشت تا به کربلا گذر نمود، بدون سبب غمگین شده، سینه‌اش تنگ گردید، و چون به محل شهادت حسین علیه‌السلام رسید پایش لغزید و بر زمین افتاد و خون از پایش جاری شد.سر به آسمان بلند کرد و عرض نمود: خداوندا، آیا گناهی از من صادر شد، که مرا به آن معاقب فرمودی؟ من همه‌ی زمین را گشتم و مثل این زمین به من بدی نرسید.خداوند به او وحی نمود که ای آدم، گناه نکردی و لکن فرزندت حسین علیه‌السلام در این مکان از روی ستم کشته می‌شود، خون تو به موافقت خون او جاری شد.عرض کرد: قاتل او کیست؟ وحی آمد: قاتلش یزید، ملعون اهل آسمانها و زمین است. آدم گفت: ای جبرئیل، (درباره‌ی قاتل آن حضرت) چه کنم؟ گفت: او را لعن کن. پس آدم چهار بار او را لعن کرد وبه سوی عرفات روانه شد، پس در آنجا حوا را یافت. ⁽²⁾3- هنگامیکه حضرت نوح سوار کشتی شد تمام جهان را سیر نمود، چون به کربلا رسید طوفانی شد (و آن کشتی به تلاطم افتاد) و نوح از غرق شدن ترسید، به پروردگار خود عرض کرد: خدایا، همه ی دنیا را گشتم چنین حالتی و ترسی مثل این زمین به من دست نداد!

جبرئیل نازل شد و فرمود: ای نوح، در این محل حضرت حسین فرزندزاده‌ی محمد صلی الله علیه و آله و سلم خاتم انبیاء، و فرزند (علی علیه‌السلام) خاتم اوصیاء ⁽¹⁾کشته می‌شود.پرسید: ای جبرئیل، قاتل او کیست؟ پاسخ داد: قاتل او ملعون هفت آسمان و هفت زمین می‌باشد. پس نوح چهار مرتبه او را لعن کرد، سپس کشتی سیر نمود تا به جودی رسید و در آنجا مستقر شد. ⁽²⁾4- حضرت ابراهیم علیه‌السلام چون از کربلا عبور کرد اسبش لغزید و از اسب افتاد، سرش شکسته خون جاری شد. پس شروع به استغفار نمود و عرض کرد: خدایا، چه گناهی از من صادر شد؟جبرئیل نازل شد و گفت: ای ابراهیم، گناهی از تو سر نزده، لکن در این زمین فرزندزاده‌ی خاتم پیامبران و فرزند (علی علیه‌السلام) خاتم اوصیاء کشته می‌شود، از این جهت خون تو جاری شد تا موافق با خون آن جناب گردد... ⁽³⁾5- هنگامی که اسماعیل گوسفندان خود را برای چرا به کنار فرات فرستاد، چوپان به او خبر داد که چند روز است گوسفندان آب نمی‌آشامند! اسماعیل از خداوند سبب آن را پرسید، جبرئیل نازل شد و گفت: ای اسماعیل، از گوسفندانت سؤال کن سبب آن را می‌گویند.به آنها فرمود: چرا از این آب نمی‌آشامید؟ به زبان فصیح گفتند:«قد بلغنا أن ولدک الحسین علیه‌السلام سبط محمد صلی‌الله علیه و آله و سلم یقتل

هنا عطشانا، فنحن

لا نشرب من هذه المشرعة حزنا علیه».«به ما خبر رسیده که فرزندت حسین علیه‌السلام، فرزندزاده‌ی حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم در اینجا با لب تشنه کشته می‌شود، و ما به جهت حزن بر او از این شریعه آب می‌نوشیم».اسماعیل درباره‌ی قاتل آن جناب سؤال کرد، گفتند: آن حضرت را ملعون اهل آسمانها و زمین و تمام خلائق می‌کشد، پس اسماعیل قاتل آن بزرگوار را لعنت کرد. ⁽¹⁾6- روایت شده که سلیمان بر فرش خود می‌نشست و در هوا سیر می‌کرد. روزی هنگامیکه در حرکت بود به زمین کربلا رسید. باد بساط او را سه دور بهم پیچانید بطوریکه سلیمان ترسید سقوط کند، پس باد آرام شد و فرش در زمین کربلا فرود آمد.سلیمان به باد گفت: برای چه (این کار را کردی و) فرود آمدی؟ گفت: در این موضع حسین علیه‌السلام کشته می‌شود.پرسید: حسین کیست؟ باد گفت: حسین فرزندزاده‌ی محمد مختار صلی الله علیه و آله و سلم و فرزند علی، حیدر کرار می‌باشد. سؤال کرد: قاتل او کیست؟ ملعون اهل آسمانها و زمین، یزید می‌باشد. سلیمان دست برداشت و یزید را لعن و نفرین نمود و جن و انس آمین گفتند.پس باد وزید و بساط به سیر خود ادامه داد. ⁽²⁾7- روزی حضرت موسی علیه‌السلام با یوشع بن نون سیر می‌کرد، چون به زمین کربلا رسید، کفش آن جناب پاره و بند آن باز شد و خار به پای او نشست و خون جاری گشت. عرض کرد: خدایا، چه گناهی از من سر زد (که مبتلا شدم)؟

به او وحی شد که در این موضع حسین علیه‌السلام کشته، و خون او ریخته می‌شود، لذا خون تو

به موافقت خون وی جاری گردید.عرض کرد: پروردگارا، حسین کیست؟ خطاب آمد: او فرزندزاده‌ی محمد مصطفی و پسر علی مرتضی است.پرسید: قاتل او کیست؟ گفته شد: او ملعون ماهیان دریا و وحشیان صحرا و پرندگان هواست. موسی علیه‌السلام دست برداشت و بر یزید لعن و نفرین کرد و یوشع آمین گفت، آنگاه به دنبال کار خود روان گشت. ⁽¹⁾8- روزی حضرت عیسی علیه‌السلام با حواریون در بیابان سیاحت می‌کردند، گذرشان به کربلا افتاد. شیری غران را دیدند که راه را بر ایشان بسته است. حضرت عیسی پیش آمد و فرمود: ای شیر، چرا در این جاده نشسته‌ای و نمی‌گذاری عبور کنیم؟ آن شیر به زبان فصیح گفت:«انی لم أدع لکم الطریق حتی تلعنوا یزید قاتل الحسین علیه‌السلام».«من راه را برای شما باز نمی‌کنم تا اینکه بر یزید، کشنده‌ی حسین علیه‌السلام لعن کنید».حضرت عیسی علیه‌السلام فرمود: حسین کیست؟ شیر گفت: او فرزندزاده‌ی محمد پیامبر امی صلی الله علیه و آله و سلم و پسر علی ولی خداست.فرمود: قاتل او کیست؟ گفت: قاتل وی ملعون تمام حیوانات وحشی و گرگان و درندگان، خصوصا در روزهای عاشورا است.پس حضرت عیسی دست برداشت و بر یزید لعن و نفرین کرد، و حواریین آمین گفتند. پس شیر از راه دور شد و ایشان گذشتند. ⁽²⁾

مرحوم مازندرانی حایری ذیل این قضیه می‌نویسد:حضرت عیسی و حواریون گریستند و بر قاتل آن حضرت لعن کردند. و حضرت

عیسی فرمود: یا بنی‌اسرائیل، بر قاتل حسین علیه‌السلام لعن کنید، و اگر زمانش را درک کردید از پای ننشینید (همراه او جهاد کنید)، چون شهید شدن با او مانند شهادت با انبیاء است ⁽¹⁾9- ام‌سلمة - رضی الله عنها -گوید: شبی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از پیش ما بیرون رفت، و مدتی دراز از چشم ما ناپدید شد، پس آشفته حال و غبارآلود به خانه آمد در حالی که دست شریفش را بسته بود. عرض کردم: یا رسول‌الله، چه شده است که شما را پریشان و گردآلود می‌بینم؟فرمود: در این زمان به موضعی از عراق که کربلا گویند مرا سیر دادند، محل کشته شدن فرزندم حسین و گروهی از فرزندان و اهل بیتم به من نشان داده شد، من پیوسته خون ایشان را از آنجا برمی‌گرفتم، و آن خونها در دست من است، سپس حضرت دست خود را به طرف من گشود و فرمود: آن را بگیر و حفظ کن.پس آن را که شبیه خاک سرخ بود گرفتم، و در شیشه‌ای نهادم و سر آن را بستم و از آن نگهداری می‌کردم.چون حسین علیه‌السلام از مکه به سمت عراق رهسپار شد، هر روز و شب آن شیشه را درآورده، می‌بوئیدم و به آن نگاه می‌کردم و برای مصیبتهای حضرتش می‌گریستم.چون روز دهم محرم رسید - همان روزی که در آن روز حضرت شهید شد - آن را در اول روز بیرون آوردم به همان حال بود، چون در آخر روز به نزد آن رفتم آن را خونی تازه یافتم. پس در خانه‌ی خود فریاد کشیدم و گریستم و لکن از ترس اینکه دشمنان در مدینه صدایم را بشنوند، و در شماتت ما شتاب کنند، اندوه خود را فرونشاندم و پیوسته آن روز و ساعت را در نظر داشتم، تا خبر شهادت آن جناب به مدینه رسید و حقیقت آنچه دیده

بودم آشکار گردید. ⁽²⁾

10- شیخ صدوق رحمه‌الله به سند معتبر از ابن‌عباس روایت کرده که گفت:

در خدمت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بودم هنگامیکه به جنگ صفین می‌رفت. چون در نینوا - که در کنار فرات است - منزل کرد با صدای بلند فرمود: ابن‌عباس، آیا این موضع را می‌شناسی؟ گفتم: نه یا امیرالمؤمنین. فرمود: اگر این موضع را همچون من می‌شناختی از آن گذر نمی‌کردی تا همانند من گریه کنی.آن بزرگوار بسیار گریست تا آنکه ریش مبارکش تر شد و اشک بر سینه‌اش جاری گشت، و ما نیز گریان شدیم، و حضرت می‌فرمود: آه آه، مرا با آل ابی‌سفیان چکار؟ مرا با آل‌حرب چه می‌شود؟ که حزب شیطان و اولیاء کفرند؟ صبر کن یا أباعبدالله، که به پدرت رسید از آنها مثل آنچه به تو خواهد رسید.پس آب طلب نمود و وضو گرفت و مقداری نماز خواند. بعد از نماز نیز همان سخنان را می‌فرمود و می‌گریست، تا اینکه ساعتی به خواب رفت، چون از خواب بیدار شد فرمود: یابن عباس، عرض کردم: در خدمتم.فرمود: آیا خبر دهم به تو آنچه اکنون در خواب دیدم؟ عرض کردم: پیوسته دیده‌ی شما در استراحت باد، و آنچه دیدی خیر است یا امیرالمؤمنین.فرمود: دیدم گویا مردانی چند از آسمان به زیر آمدند که پرچمهای سفید در دست و شمشیرهای براق و درخشنده حمایل نموده، گرد این زمین خطی کشیدند، سپس دیدم گویا این درختان خرما شاخه‌هایشان را به زمین می‌زنند، و خون تازه از آنها می‌چکد، و حسین فرزند و پاره‌ی تن و نور دیده‌ام در میان آن خونها غرق شده و فریاد و استغاثه می‌کند و کسی بداد او نمی‌رسد، و گویا آن مردان نورانی که از آسمان آمده بودند او را صدا می‌کردند و می‌گفتند:«صبرا آل الرسول، فانکم تقتلون علی أیدی شرار

الناس، و هذه الجنة - یا أبا عبدالله - الیک مشتاقة».«ای آل رسول، صبر کنید که شما بدست بدترین مردم کشته می‌شوید و اینک بهشت مشتاق

تست ای ابا عبدالله».سپس مرا تعزیت دادند و گفتند: ایا ابا الحسن، بشارت باد تو را که خداوند دیده‌ات را در روز قیامت به او روشن خواهد نمود. پس بیدار شدم.سوگند به خدائی که جان علی در دست اوست؛ مرا خبر داد پیامبر راستگو حضرت ابوالقاسم صلی الله علیه و آله و سلم که من این را خواهم دید، هنگامیکه برای جنگ با اهل بغی می‌روم، و این زمین کرب‌وبلاست، در اینجا دفن می‌شود حسین با هفده نفر از اولاد من و فاطمه.این زمین در آسمانها معروف است و از آن به عنوان زمین کرب‌وبلا یاد می‌کنند، چنانکه زمین حرمین (مکه و مدینه) و بیت‌المقدس را یاد می‌کنند.آنگاه به من فرمود: ابن‌عباس، در این حوالی پشکل آهو جستجو کن. بخدا دروغ نگویم و به من دروغ نگفته‌اند، آنها مثل زعفران زرد رنگند.ابن‌عباس گوید: تفحص کردم و آنها را گرد هم یافتم، پس ندا کردم یا امیرالمؤمنین، همانطور که فرموده بودید آنها را یافتم. حضرت فرمود: خدا و رسولش راست گفتند. حضرت برخاست و به سرعت به سوی آنها آمد، آنها را برداشت و بوئید و فرمود: این عینا همان است (که مرا خبر داده‌اند)، ابن‌عباس، آیا داستان آنها را می‌دانی؟اینها را حضرت عیسی بن مریم بوئیده است! هنگامیکه از این صحرا عبور می‌کرد و حواریین در خدمت او بودند، آهوانی را دید که در این موضع جمع شده و می‌گریند، پس حضرت عیسی با حواریون نشستند و مشغول گریه شدند، و حواریین سبب نشستن و گریه‌ی آن حضرت را نمی‌دانستند.گفتند: یا روح‌الله، سبب گریه شما چیست؟ حضرت فرمود: آیا می‌دانید این چه زمینی است؟ گفتند: نه، فرمود: این زمینی است که فرزند پیامبر خدا -احمد - صلی الله علیه و آله و سلم و

جگر گوشه‌ی طاهره‌ی بتول که شبیه مادر من (مریم) است در آن کشته، و در اینجا دفن خواهد شد، طینتی که از مشک خوشبوتر است، زیرا که طینت آن فرزند شهید است، طینت

انبیاء و اولاد انبیاء این چنین است.این آهوان با من سخن گفتند که در این زمین به اشتیاق تربت آن فرزند مبارک چرا می‌کنیم، در اینجا از شر جانوران و درندگان در امان هستیم.پس حضرت عیسی دست برد و این پشکل‌ها را برداشت و بوئید و فرمود: بخاطر گیاهش چنین خوشبو است. خداوندا، اینها را باقی بدار تا پدرش ببوید که موجب تسلی او گردد.سپس فرمود: این است که تا حال مانده، و به سبب طول زمان زرد شده است. و این زمین کرب‌وبلاست. پس با صدای بلند فرمود: ای پروردگار عیسی بن مریم، به کشندگان حسین، و یاری دهندگان دشمنان او، و آنانکه او را کمک نکنند برکت مده.پس بسیار گریست و ما نیز با او گریستیم، تا آنکه از بسیاری گریه برو درافتاد و مدت زیادی غش کرد. چون بهوش آمد، چند پشکل برداشت و در گوشه‌ی ردای خود بست، و به من دستور داد که قدری از آنها را بردارم، و فرمود: ای پسر عباس، هر گاه دیدی از این پشکلها خون تازه روان می‌شود، بدانکه ابا عبدالله در این زمین شهید گشته و دفن شده است.ابن‌عباس گوید: بخدا من آنها را بیشتر از بعضی واجبات خدای عزوجل محافظت می‌کردم، و آنه از جیب خود باز نمی‌کردم.تا اینکه در خانه خوابیده بودم، به ناگاه بیدار شدم، دیدم از آن خون تازه روان است و جبیم پر از خون شده است. من نشستم و گریه کردم و گفتم: بخدا حسین علیه‌السلام شهید شده است. بخدا سوگند که علی علیه‌السلام در هیچ سخنی به من دروغ نگفت، و هیچ خبری به من نداد مگر واقع شد، چون رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به او چیزهائی خبر می‌داد که به غیر او نمی‌فرمود.ترسیدم و سپیده‌دم از خانه خارج شدم و دیدم شهر مدینه را غباری چون ابر نازک فراگرفته که یکدیگر را نمی‌توان دید. سپس آفتاب برآمد، گویا منکسف است و گویا بر

دیوارهای مدینه خون تازه ریخته‌اند. پس (به خانه برگشتم) نشستم و گریستم و گفتم:

بخدا حضرت حسین علیه‌السلام شهید شده است، و صدای از گوشه‌ی خانه شنیدم که می‌گفت:اصبروا آل الرسول قتل الفرخ النحول‌نزل الروح الامین ببکاء عویل‌ای آل پیغمبر، صبر کنید، که فرزند زهرای بتول کشته شد، و روح‌الأمین با گریه و ناله و فغان نازل گردید.با صدای بلند گریست و منهم گریه کردم، و آن تاریخ را یادداشت نمودم، روز عاشورا بود، چون خبر به مدینه رسید معلوم شد در همان روز آن حضرت شهید شده است.این خبر را به کسانی که همراه آن حضرت بودند گفتم، آنها گفتند: بخدا سوگند که ما نیز صدای آن نوحه‌گر را در جبهه شنیدم و ندانستیم که چه کسی بود، و به نظر ما حضرت خضر علیه‌السلام بود. ⁽¹⁾11- به سند معتبر از هرثمة بن ابی‌مسلم روایت شده که گفت: در خدمت امیرالمؤمنین علیه‌السلام به جنگ صفین رفتیم، هنگام مراجعت در زمین کربلا فرود آمدند و نماز صبح را در آنجا خواندن. پس مشتی از آن خاک را برداشته، بوئیدند و فرمودند: خوشا بحال تو ای خاک، گروهی از تو محشور می‌شوند که بدون حساب وارد بهشت خواهند شد.هرثمه پس از مراجعت به خانه همسرش - که ازشیعیان علی علیه‌السلام بود - جریان را گفت. زوجه‌اش گفت: ای مرد، امیرالمؤمنین علیه‌السلام جز حق نمی‌گوید.چون امام حسین علیه‌السلام به جانب عراق آمد، هرثمه گوید: من در لشکر عبیدالله بن زیاد بودم، هنگامی که زمین کربلا و درختان را دیدم بیاد سخنان علی علیه‌السلام افتادم،

بر شتر خود سوار شدم و به نزد حسین علیه‌السلام آمده، سلام کردم و آنچه از پدرش در این منزل شنیده بودم به عرض رسانیدم.حضرت فرمودند: آیا تو با مائی یا بر علیه ما می‌باشی؟ گفتم: نه با توام و نه بر علیه تو، دخترانی چند در کوفه گذاشته‌ام که از عبیدالله بن زیاد بر آنها می‌ترسم.

آن حضرت فرمودند:«فامض حیث لا تری لنا مقتلا و لا تسمع لنا صوتا، فوالذی نفس حسین بیده لا یسمع الیوم واعیتنا أحد فلا یعیننا الا کبه الله لوجهه فی نار جهنم».«برو به مکانی که کشته شدن ما را نبینی و صدای - دادخواهی - ما را نشوی، سوگند به خدائیکه جان حسین در دست اوست هر کس استغاثه‌ی ما را بشنود و ما را یاری نکند، خداوند او را بروی در آتش جهنم می‌افکند»

⁽¹⁾

امام حسین و حضرت یحیی

شباهت‌ها

از امام سجاد علیه‌السلام روایت شده که فرمودند:همراه امام حسین علیه‌السلام خارج شدیم، در هیچ منزلی فرود نمی‌آمد و کوچ نمی‌کرد مگر اینکه یحیی بن زکریا علیهماالسلام را یاد می‌فرمود... ⁽¹⁾1- مدت حمل هر دو شش ماه بود، خبر آن گذشت.2- از جانب خداوند به ولادت هر دو مولود، بشارت آمد: درباره‌ی حضرت یحیی قرآن می‌فرماید:(یا زکریا انا نبشرک بغلام اسمه یحیی) ⁽²⁾«ای زکریا، ما به تو بشارت می‌دهیم به فرزندی که اسمش یحیی است».و درباره‌ی امام حسین علیه‌السلام در حدیث آمده است که جبرئیل بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نازل شد و گفت: ای محمد«ان الله یقرء علیک السلام و یبشرک بمولود یولد من فاطمة تقتله أمتک من بعدک»«همانا خداوند به تو سلام می‌رساند و به مولودیکه از حضرت فاطمه به دنیا می‌آید بشارت می‌دهد که بعد از تو گروهی از پیروانت او را

به شهادت

می‌رسانند» ⁽¹⁾3- اسم هر دو بدون واسطه از جانب خداوند انتخاب شد ⁽²⁾4- هیچ کدام از پستان شیر نخوردند؛ حضرت یحیی به آسمان برده شد و از نهرهای بهشت تناول نمود و بعد از ایام شیرخوارگی به نزد پدر نازل شد. ⁽³⁾و حضرت حسین علیه‌السلام از عرش عظیم یعنی با مکیدن زبان رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم تغذی نمود ⁽⁴⁾5- صورت هر دو بزرگوار می‌درخشید:درباره‌ی حضرت یحیی وارد شده است: «کان البیت یضیی‌ء بنوره»: «نور جمالش خانه را روشن می‌ساخت». ⁽⁵⁾و درباره‌ی حضرت حسین علیه‌السلام راوی گوید: «لقد شغلنی نور وجهه و جمال هیبته عن الفکرة فی قتله»: «نور جمال و هیبت صورتش مرا از اندیشه‌ی قتلش بازداشت». ⁽⁶⁾6- هیچ یک از آن بزرگوار در طول عمر خوشحال نشدند، و اگر احیانا فرحی از برای ایشان می‌شد زود به حزن مبدل می‌گشت ⁽⁷⁾7- قاتلین هر دو زنازاده بودند ⁽⁸⁾و در حدیث آمده که در جهنم منزلی است که احدی مستحق آن نیست مگر

قاتل امام حسین علیه‌السلام و حضرت یحیی علیه‌السلام. ⁽¹⁾

8- زمین و آسمان بر ایشان گریستند ⁽²⁾بلکه خون گریه کردند ⁽³⁾9- علاوه بر آسمان و اهل آسمان، خورشید نیز برای آن دو بزرگوار گریست و گریه‌ی خورشید به این صورت شد که به رنگ خون طلوع کرده، به رنگ خون غروب نمود ⁽⁴⁾10- بعد از شهادت، سر هر دو تکلم نمود؛ سر یحیی به پادشاه گفت: از خدا بترس ⁽⁵⁾و سر مبارک امام حسین علیه‌السلام مکرر قرآن می‌خواند، که بعدا خواهد آمد.11- یحیی را به طریق صبر کشتند. ⁽⁶⁾و امام حسین علیه‌السلام با اینکه در میدان جنگ شهید شدند باز بطریق صبر بود، چنانکه امام سجاد علیه‌السلام در کوفه فرمودند:«أنا ابن من قتل صبرا».«من فرزند کسی هستم که او را بطریق صبر شهید کردند» ⁽⁷⁾12- سر حضرت یحیی را برای زنازاده‌ای از بنی‌اسرائیل هدیه بردند. ⁽⁸⁾و سر حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام را برای ابن‌زیاد و یزید هدیه بردند، چنانکه خواهد آمد.

تفاوت در شهادت بین آن دو بزرگوار

1- بشارت به یحیی سبب شادی حضرت زکریا شد، اما بشارت به حضرت حسین علیه‌السلام موجب حزن گردید.2- با اینکه هر دو بطریق صبر شهید شدند، اما آنقدر زخم بر حضرت حسین علیه‌السلام وارد شد که از حرکت افتاد، پس سرش را بریدند.3- سر یحیی را با دست گرفتند و در طشت بریدند، ولی حضرت حسین علیه‌السلام را نیزه به پهلویش زدند تا از اسب بر زمین افتاد، آنگاه سرش را بریدند.4- عداوت قاتل حضرت یحیی با کشیدن یک کارد به حنجر او ساکن شد، اما در کربلا به صدها ضربه‌ی شمشیر و نیزه و ضربه‌های دیگر اکتفا نشد، بعد از شهادت بدن شریفش را پایمال اسبان کردند.5- سر یحیی را یکبار هدیه بردند، اما سر حسین مظلوم را بر سر نیزه کرده و به شهرها گردانیدند و با چوب به لب و دندان مبارکش می‌زدند.6- قاتل حضرت یحیی با دیدن سر مقدس ایشان متغیر شد، ولی قاتل امام حسین علیه‌السلام به هنگام دین سر مبارک ایشان تبسم کرد.7- یحیی را از مسجد بیرون آوردند هیچ علاقه و عیال و طفلی نداشت، اما آن حضرت را از خیمه‌ها بیرون آوردند در حالی که زنان حیران، تشنه، غریب، بی‌یاور، دختران صغیر که از بی‌کسی و غریبی ناله می‌کردند و آن حضرت آنها را روی دامن مرحمت خود می‌گذاشت و تسلی می‌داد.8- تمام خون یحیی در طشت بود مگر یک قطره که بر زمین افتاد و جوشید، اما در کربلا تمام خون را بر خاک ریختند، مگر چند قطره‌ای که خود بدست مبارک گرفت و بر صورت مالید و به آسمان پاشید.9- حضرت یحیی با یک ضربت کارد سرش را بریدند، اما در کربلا با دوازده

ضربت سر آن مظلوم را بریدند.

10- چونکه سر یحیی را بریدند بدنش صحیح بود، ولی در کربلا بدن امام حسین علیه‌السلام را پامال و سوراخ سوراخ کردند.11- سر حضرت امام حسین علیه‌السلام بر نیزه بلند نمودند بر درخت آویختند، بر دروازه نصب کردند، و در تنور گذاشتند، ولی سر حضرت یحیی فقط در طشت نهاده شد

⁽¹⁾

ورود حضرت فاطمه‌ی زهرا به محشر

1- امام رضا علیه‌السلام از پدران خود علیهم‌السلام نقل می‌کنند که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: روز قیامت دخترم فاطمه با پیراهن خون‌آلودی وارد محشر می‌شود و به رکنی از ارکان عرش تکیه می‌کند و می‌فرماید: ای دادگر، بین من و کشندگان فرزندم حکم فرما!رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: بخدای کعبه، برای دخترم حکم می‌شود، و همانا خدای عزوجل با غضب فاطمه خشم می‌کند و با رضایتش خشنود می‌شود. ⁽¹⁾2- امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: چون روز قیامت شود قبه‌ای از نور برای فاطمه علیهاالسلام نصب می‌شود، و حسین علیه‌السلام در حالی که سر خویش را بدست گرفته به جانب مادر روان شود.چون حضرت فاطمه او را ببیند نعره‌ای زده و شیونی کند که تمام فرشتگان مقرب و پیامبران مرسل و تمامی مؤمنین در محشر بر حال او بگریند...سپس امام صادق علیه‌السلام فرمودند: خدا رحمت کند شیعیان ما را، بخدا سوگند شیعیان ما مؤمنان حقیقی‌اند، زیرا با اندوه طولانی و افسوس فراوان در این مصیبت با ما شرکت جویند. ⁽²⁾3- حضرت علی بن أبی‌طالب علیه‌السلام روایت کرده که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: برای فاطمه علیهاالسلام سر خون‌آلود فرزندش حسین علیه‌السلام مجسم می‌شود پس فاطمه فریاد می‌زند:

«واولداه، واثمرة فؤاداه».«ای فرزندم، ای میوه‌ی دلم»

همه‌ی ملائکه از صیحه فاطمه به فغان و ناله درآیند، و اهل محشر فریاد کنند: ای فاطمه، خداوند بکشد کشنده‌ی پسرت را... ⁽¹⁾4- رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: چون روز قیامت شود فاطمه علیهاالسلام در میان جماعتی از زنان وارد محشر گردد. فرمان آید: داخل بهشت شو.عرض می‌کند: به بهشت نروم تا بدانم پس از من با فرزندم چه کردند؟خطاب می‌رسد: به قلب محشر نظر کن، چون نظر کند حسین علیه‌السلام را ببیند که با تنی بی‌سر ایستاده، پس صیحه‌ای زند و من از صیحه‌ی او شیون کنم و همه‌ی ملائکه از فغان و ناله‌ی ما بخروشند.پس خدای بزرگ به خشم آید و به آتشی که نامش هبهب است - و در آن هزار سال دمیده‌اند تا سیاه شده و هیچگونه آسایشی در آن نیست و اندوه از آن جدا نشود - فرمان دهد که قاتلین حسین را اگر چه از حاملین قرآن باشند برباید، پس آن آتش همه‌ی آنها را در کام خود گیرد... ⁽²⁾5- ابان بن عثمان از حضرت صادق علیه‌السلام روایت می‌کند که فرمودند: چون روز قیامت شود خداوند تمام خلائق را - از اولین و آخرین - در بیابانی جمع نماید، پس منادی ندا کند: چشمان خود را ببندید و سرها را به زیر اندازید، تا فاطمه دختر محمد صلی الله علیه و آله و سلم از صراط بگذرد.پس خلایق چشمان خود را ببندند و فاطمه در حالی که بر ناقه‌ای از ناقه‌های بهشت سوار است و هفتاد هزار ملک او را مشایعت می‌کنند، بیاید و در جایگاه شریفی از قیامت توقف نماید، آنگاه از شترش پیاده شود و لباس خون‌آلود

حسین بن علی علیهماالسلام را بدست گیرد و عرض کند: پروردگارا، این لباس فرزند من است، و تو میدانی با او چه کردند!ازجانب خدای عزوجل ندا می‌رسد:«ای فاطمه، خشنودی تو درنزد ما - تأمین - است».

پس عرض می‌کند: ای خدای من، از قاتلین او انتقام بگیر.خداوند متعال به طائفه‌ای از آتش امر می‌کند، از جهنم خارج شده، کشندگان حسین را (از محشر) جمع می‌کند، همانطور که پرنده دانه را برمی‌چیند. پس آتش آنها را با خود به جهنم می‌برد و به انواع عذاب معذب می‌نماید.آنگاه فاطمه سوار ناقه شده داخل بهشت می‌شود، در حالیکه ملائکه او را مشایعت می‌کنند و فرزندانش در جلو روی، و دوستانش در طرف راست و چپ او هستند. ⁽¹⁾مرحوم شوشتری در کتاب «الخصائص الحسینیه» کیفیت آمدن حضرت زهرا علیهاالسلام را با استفاده و تلفیق چندین حدیث بیان نموده که ما خلاصه‌ی آن را نقل می‌کنیم:در آن روز حضرت فاطمه علیهاالسلام به کیفیت مخصوصی وارد محشر می‌شود، که بر برش حله‌ی کرامت است، و به روی آن هزار حله‌ی بهشتی است، و بالای سرش قبه‌ای از نور الهی است، که ظاهرش از باطنش پیدا، و باطنش هویداست. و بر سرش تاجی است از نور که هفتاد رکن دارد، و بر ناقه‌ای سوار است از ناقه‌های بهشت، که مهارش بدست جبرئیل است، و فریاد می‌کند: چشمهای خود را بپوشید که اینک دختر خاتم انبیاء عبور می‌نماید.از جانب بهشت دوازده هزار حورالعین به استقبالش می‌آیند که از برای احدی استقبال ننموده‌اند و نخواهند نمود، و به استقبال او می‌آید مریم دختر عمران با هفتاد هزار حوریه، و

خدیجه با هفتاد هزار ملک، و حوا و آسیه با هفتاد هزار حوریه، آنگاه منبری از نور برایش نصب نمایند. رختهای خون‌آلود و پیراهن غرقه بخون حسین علیه‌السلام با آن مکرمه است.پس عرض می‌کند: خدایا، می‌خواهم ببینم حسن و حسین را، پس مصور شود از برای او حسین علیه‌السلام، بحالتی که سر در بدن ندارد، و خون از رگهای او جاری است. چون آن حالت را ببیند، نعره‌ای زند، و خود را از ناقه به زیر اندازد، و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و ملائکه همه

نعره زنند.در خبر است که حسین علیه‌السلام خود بیاید، در حالتی که سرش را در کف دست گرفته، و چون فاطمه (علیهاالسلام) او را ببیند، نعره‌ای زند که تمام اهل محشر به گریه درآیند، پس پیراهن حسین علیه‌السلام را در دست گیرد و عرض کند: خدایا، این پیراهن فرزند من است، یعنی ببین چگونه از ضرب شمشیر و نیزه، سوراخ سوراخ است، یا اینکه خدایا، این پیراهن را هم بر بدنش نگذارند، و او را برهنه روی زمین انداختند.پس خداوند از کشندگان آن جناب، و اولاد ایشان و اولاد اولاد ایشان که راضی به فعل پدران خود بودند، به انواع عذاب انتقام گیرد.

⁽¹⁾

استحباب پوشیدن لباس سیاه در عزای سیدالشهداء

اشاره

شکی نیست که سیره‌ی علماء، صلحاء، ابرار و اخیار در همه‌ی قرون و أعصار بر این بوده است که در مصیبت جامه‌ی سیاه بپوشند و همینطور در ایام عزای معصومین علیهم‌السلام، خصوصا حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام، بلکه سیره‌ی همه‌ی عقلا بر این جاری بوده است، زیرا لباس سیاه را لباس حزن و اندوه می‌دانستند.در شرع مقدس اسلام هیچگونه ردع و منعی از این سیره نرسیده، بلکه احادیث و شواهد فراوانی بر تأیید آن وارد شده است.ما در اینجا چند قضیه که دلالت بر وجود سیره می‌کند می‌آوریم، سپس احادیث دال بر مطلوبیت سیاه‌پوشی در عزای ائمه علیهم‌السلام را نقل می‌کنیم، در پایان فتوای بعضی از فقهاء را می‌آوریم:1- در جنگ احد که 70 تن از مسلمانان شهید شدند، زنان مسلمان - از جمله ام‌سلمه - در سوگ شهیدان جامه‌ی سیاه دربر کردند. ⁽²⁾2- ابونعیم اصفهانی نقل می‌کند: هنگامی که خبر شهادت امام حسین علیه‌السلام به ام‌سلمه رسید، در مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم قبه‌ای سیاه زد و جامه‌ی سیاه پوشید. ⁽³⁾3- اسماء بنت عمیس، پس از جنگ موته در عزای همسر خویش «جعفر طیار» لباس سپاه پوشید.

⁽¹⁾4- یکی از فرزندان امام زین‌العابدین علیه‌السلام نقل می‌کند که پس از شهادت امام حسین علیه‌السلام، زنان بنی‌هاشم در ماتم آن حضرت لباسهای سیاه و جامه‌های خشن پوشیدند و هرگز از گرما و سرما شکایت نمی‌کردند و پدرم علی بن الحسین علیه‌السلام به علت (اشتغال آنها به) مراسم عزاداری برای ایشان غذا درست می‌کرد. ⁽²⁾5- هنگامی که یزید، اهل بیت رسول خدا را طلبید و آنان را میان ماندن در شام و برگشتن به مدینه مخیر نمود، گفتند: «ما بیش از هر چیز دوست داریم که برای امام مظلوم مجلس ماتم و عزا برپا کنیم و گریه و زاری کنیم».یزید گفت: آنچه می‌خواهید انجام دهید. آنگاه خانه‌هایی را برای آنان مهیا ساخت، پس از زنان بنی‌هاشم و طائفه قریش کسی باقی نماند، جز اینکه (به نشانه‌ی عزاداری) برای حسین علیه‌السلام لباس سپاه پوشیدند، و به مدت هفت روز برای آن حضرت ندبه و زاری کردند. ⁽³⁾6- پس از خطبه‌ی تاریخی امام سجاد علیه‌السلام در مسجد جامع دمشق، منهال برخاست و گفت: چگونه هستی ای فرزند رسول خدا؟امام سجاد علیه‌السلام فرمود: چگونه می‌شود حال کسی که پدرش به قتل رسیده باشد و اهل و عیالش اسیر شده باشند؟... همانا من و اهل بیتم لباس عزا پوشیده‌ایم و پوشیدن لباس نو بر ما روا نیست. ⁽⁴⁾7- سلیمان بن راشد از پدرش نقل می‌کند که امام سجاد علیه‌السلام را دیدم که جبه‌ای سیاه رنگ و جلو باز پوشیده بودند.

⁽¹⁾ 8- نعمان بن بشیر هنگامی که خبر شهادت امام حسین علیه‌السلام را به گوش اهالی مدینه رسانید، همه‌ی مردها سیاه پوشیدند و فریاد و ناله سر دادند. ⁽²⁾9- سلیمان بن ابی جعفر (عموی هارون) در تشییع پیکر مطهر امام کاظم علیه‌السلام جامه‌ی سیاه پوشیده بود. ⁽³⁾10- سیف بن عمیره، صحابی بزرگ امام صادق و امام کاظم علیهماالسلام در سوگنامه‌ی خود می‌گوید:و البس ثیاب الحزن یوم مصابه ما بین أسود خالک أو أخضردر روز شهادت آن حضرت (روز عاشورا) جامه‌های عزا بر تن کن، یا به رنگ سیاه‌تند و یا سبز تیره ⁽⁴⁾این ده مورد از قضایای مربوط به صدر اسلام، به روشنی ثابت می‌کند که در قرون اولیه‌ی اسلام ⁽⁵⁾نیز همانند روزگار ما، لباس سیاه علامت عزا بوده، و افراد مصیبت زده لباس مشکی و یا حداقل لباس تیره به تن می‌کردند.قضیه‌ی اول و دوم به بانوی جلیل‌القدری مربوط می‌شود که هفت سال همسر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بود و بیش از پنجاه سال با امامان معصوم علیهم‌السلام از نزدیک مربوط، محشور و مأنوس بود، ودایع امیرمؤمنان و امام حسین علیهماالسلام در نزد او بود، و امام حسین علیه‌السلام

او را مادر خطاب می‌کرد، با توجه به اینکه اقامه‌ی مراسم عزا از مسائل مبتلا به بود و همواره رخ

می‌داد، می‌توان عمل او را به تقریر معصومین علیهم‌السلام نیز نسبت داد و عمل او را علاوه بر سیره، کاشف از سنت دانست.مورد سوم درباره‌ی اسماء بنت عمیس است که همواره در محضر حضرت فاطمه زهرا و امیرمؤمنان علیهماالسلام حضور داشت، عمل او نیز بیش از مسأله‌ی سیره برای ما مطرح می‌باشد.در مورد چهارم باید گفت که وجود افرادی چون عقیله‌ی بنی‌هاشم، نائبه‌ی حضرت زهرا، قهرمان کربلا، حضرت زینب کبری علیهاالسلام در میان بانوان سیاه‌پوش، مسأله را از حد سیره بالاتر می‌برد.مخصوصا از نظر اینکه این بانوان در حضور امام زین‌العابدین علیه‌السلام بودند و حضرت شخصا برای آنها غذا تهیه می‌کرد و طبعا وضع لباس آنها را می‌دید و نهی نمی‌کرد، به عنوان تقریر معصوم حجت شرعی می‌شود، و مطلوبیت آن را اثبات می‌کند.مورد پنجم نیز عینا همانند مورد چهارم است و در حد حجت شرعی می‌باشد.مورد ششم بیش از آنها دلالت دارد، جز اینکه به لفظ سیاه تصریح نشده، بلکه به عنوان لباس عزا مطرح شده است.در مورد هفتم تصریح نشده که لباس مشکی را در سوگ پدر بزرگوارش پوشیده بود وگرنه حجت شرعی بود.روی این بیان غالب این ده مورد، علاوه بر اینکه اثبات می‌کند در صدر اسلام لباس سیاه، لباس عزا بوده و همگان در مصیبت عزیزان خود جامعه‌ی سیاه می‌پوشیدند، به رجحان شرعی آنها از جهت تقریر امام علیه‌السلام نیز اشعار دارد.اینک روایاتی که حاکی از قول یا عمل معصوم می‌باشد:1- اصبغ بن نباته گوید: بعد از شهادت مولای متقیان امیرالمؤمنین علیه‌السلام وارد

مسجد کوفه شدم، دیدم که حضرت حسن و حسین علیهماالسلام جامه‌ی سیاه به تن کرده بودند. ⁽¹⁾

2- بعد از شهادت امیرمؤمنان علیه‌السلام، عبدالله بن عباس به سوی مردم بیرون آمد و گفت: امیرالمؤمنین از میان ما رفت و برای خود جانشینی گذاشت که اگر دوست دارید به سوی شما بیرون آید، وگرنه کسی را بر کسی (اجباری) نیست.مردم به گریه افتادند و گفتند: بیرون آید، پس امام حسن علیه‌السلام در حالی که جامه‌های سیاه پوشیده بود به سوی مردم بیرون آمد و برای آنان خطبه خواند. ⁽²⁾3- رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در آستانه‌ی رحلت خود سیاه پوشیدند، چنانکه امام صادق علیه‌السلام فرمودند: روزی که رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم رحلت فرمود، در حالی که پیراهن سیاهی بر تن داشتند، نماز صبح را به جماعت در مسجد خواندند و سپس به ایراد خطبه پرداختند. ⁽³⁾4- بعد از شهادت امام حسین علیه‌السلام فرشته‌ای از فرشتگان بهشتی بر دریاها فرود آمد و بالهای خویش را بر فراز آن گسترد، سپس صیحه‌ای کشید و گفت: «ای اهل دریاها جامه‌ی عزا بر تن کنید که فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را سر بریدند» ⁽⁴⁾5- سکینه دختر امام حسین علیه‌السلام خطاب به یزید فرمود: دیشب خواب دیدم که... سپس خادم بهشتی دستم را گرفت و داخل قصر نمود.آنجا با پنج بانوی بزرگ و نورانی روبرو شدم که در میان آنها زنی بزرگوار و نورانی‌تر از همه به چشم می‌خورد، که موی پریشان کرده، لباس سپاه پوشیده بود

و در دستش پیراهنی خون‌آلود بود... او فاطمه‌ی زهرا علیهاالسلام بود. ⁽¹⁾6- امام حسن عسکری علیه‌السلام در اوصاف روز نهم ربیع فرمودند:«یوم نزع السواد».«روز بیرون آوردن جامه‌های سیاه است» ⁽²⁾

از این موارد ششگانه روایت اولی و دومی صراحت دارند که امام حسن مجتبی و امام حسین سیدالشهداء علیهماالسلام در شهادت امیرالمؤمنین علیه‌السلام لباس سیاه بر تن کرده بودند و به روشنی دلالت بر رجحان این کار از نظر دو حجت پروردگار می‌کند.در روایت سوم؛ علت سیاه پوشیدن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بیان نشده، ولی روشن است که رسول خدا در آستانه‌ی انقطاع وحی، یتیمی زهرا، هجوم دد منشانه‌ی ستمگران به خانه‌ی وحی، آتش‌افروزی دژخیمان برای سوزانیدن در خانه‌ی فاطمه و شهادت جناب محسن، بر خلاف شیوه‌ی همیشه‌اش جامه‌ی سیاه بر تن کرده، مسلمانان را از جنایات فجیعی که به وسیله‌ی دو بت بزرگ قریش در شرف تکوین بود، آگاه می‌ساخت.در مورد چهارم؛ اگر چه به لفظ سیاه تصریح نشده، ولی تعبیر جامه‌ی عزا به روشنی آن معنی را ایفاء می‌کند.در مورد پنجم نیز رؤیای صادقه‌ی حضرت سکینه و سیاهپوشی صدیقه‌ی طاهره در عالم برزخ به روشنی موضوع را ثابت می‌کند.در مورد ششم با توجه به اینکه امام حسن عسکری علیه‌السلام این حدیث را از جد بزرگوارش رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم روایت نموده، ⁽³⁾بر صحه گذاشتن رسول خدا به سیاهپوشی در ایام عزا و لزوم درآوردن آن در ایام جشن و سرور دلالت روشن دارد.

سیاهپوشی از دیدگاه فقهاء

الف - عالم بزرگوار مرحوم بحرانی می‌نویسد: بعید نیست استثناء پوشیدن لباس سیاه در ماتم امام حسین علیه‌السلام از این اخبار (دال بر کراهت پوشیدن لباس سیاه)، چون روایات مستفیضه داریم به امر به اظهار شعائر حزن می‌کند و تأیید می‌شود به روایتی که علامه مجلسی رحمه‌الله از برقی در کتاب «محاسن» از عمر بن زین‌العابدین علیه‌السلام نقل می‌کنند... ⁽¹⁾

ب - مرحوم علامه نوری پس از ذکر روایاتی که حاکی از حسن و رجحان پوشیدن لباس مشکی در عزای سالار شهیدان علیه‌السلام است می‌نویسد:این اخبار و قضایا، اشاره یا دلالت بر مکروه نبودن یا رجحان پوشیدن لباس سیاه در عزای امام حسین علیه‌السلام دارد، همانطور که سیره بر آنست... ⁽²⁾ج - عالم بزرگوار مرحوم سید محمد کاظم یزدی - صاحب عروة الوثقی - در پاسخ سؤالی در همین زمینه می‌نویسد:بلی، راجح و موجب خوشنودی پیغمبر خدا و ائمه هدی رسول‌الله است به لحاظ اینکه نوعی از اظهار مصیبت و حزن است، و از بعضی اخبار هم رجحان و مطلوبیت آن استفاده می‌شود، بنا بر این پوشیدن لباس سیاه به غرض مذکور مستثنی است...د - مرحوم مامقانی بعد از بحث مفصلی در این باره می‌نویسد: از جمیع آنچه ذکر شد حاصل می‌شود: عدم کراهت بلکه رجحان سیاهپوشی دز عزای ائمه علیهم‌السلام و مطلق مؤمنین...گذشته از فتاوای صریح بسیاری از فقهاء،: سیره‌ی عده‌ای از مراجع عالیقدر تقلید از گذشته دور تا زمان ما بر این استوار است، که از روز اول محرم تا پایان ماه صفر جامه‌ی سیاه

می‌پوشیدند و غالبا در طول این دو ماه جامه‌ی سیاه را از تن خارج نمی‌کردند.برخی از بزرگان در این رابطه کتب مستقلی نوشته‌اند، که از آن جمله است:1- ارشاد العباد الی الاستحباب لبس السواد علی سیدالشهداء و الأئمة الأمجاد.تألیف: سید جعفر طباطبائی، نوه‌ی صاحب ریاض، متوفای 1321 ه، چاپ 1404 ه قم.2- تبیین الرشاد فی استحباب لبس السواد علی الأئمة الأمجاد.تألیف: سید حسن صدر، متوفای 1354 ه ⁽¹⁾3- سیاهپوشی در سوگ ائمه نور.

تألیف: علی ابوالحسنی منذر -معاصر - چاپ 1375 ش. در 392 ص :، قم.در این کتاب علاوه بر بررسی ابعاد مختلف مسأله، فتوای دهها مرجع بزرگ تقلید، از زمان صاحب حدائق و صاحب عروة تا مراجع عصر، از رساله‌های عملیه، کتب فقهیه و استفتاءات موجود نقل شده است.کتابهای دیگری نیز در دست است که به گردآوری فتاوای فقها از گذشته دور تا عصر حاضر اختصاص دارد و آنها متن پرسش و پاسخ مراجع بزرگ تقلید با مهر و امضاء آنها چاپ و گراور شده است که از آن جمله است:4- عزاداری سیدالشهداء علیه‌السلام‌تألیف: سبط حسین زیدی - معاصر - چاپ 1415 ه 216 ص :.در این کتاب صدها فتوا از مراجع گذشته و معاصر در مورد ابعاد مختلف عزاداری،از جمله پوشیدن لباس سیاه در سوگ سیدالشهداء علیه‌السلام عینا گراور شده است.

5- عزادارای از دیدگاه مرجعیت شیعه‌تألیف: علی ربانی خلخالی - معاصر -چاپ 1415 ه 240 ص :، قم.در این کتاب نیز فتوای صدها مرجع بزرگ شیعه پیرامون مسائل مختلف عزاداری، از جمله پوشیدن لباس مشکی گردآوری شده است.همچنین کتابهای ارزشمند دیگری در دست می‌باشد که فصلی را به این موضوع اختصاص داده، رجحان شرعی سیاهپوشی در سوگ امام حسین علیه‌السلام را به صورت استدلالی و با استناد به فتاوای مراجع، اثبات نموده‌اند که از جمله است:6- مجمع الدرر فی مسائل اثنی‌عشرتألیف مرحوم آیةالله حاج شیخ عبدالله مامقانی، متوفای 1351 ه چاپ سنگی.7- الدعاة الحسینیةتألیف: مرحوم آیةالله حاج شیخ محمد علی نخجوانی، متوفای 1334 ه.گزیده‌ی این کتاب اخیرا به پیوست دهها استفتاء از مراجع معاصر در 240 ص : در قم

چاپ و منتشر شده است.8- نجاة الأمة فی اقامة العزاء علی الحسین و الأئمةتألیف: حاج سید محمد رضا حسینی فحام - معاصر - چاپ 1413 ه، قم.ایشان در این کتاب و در کتاب دیگرش «أحسن الجزاء فی اقامة العزاء علی سیدالشهداء علیه‌السلام» (چاپ 1399 ه، قم) مسأله را دقیقا بررسی نموده و بر رجحان شرعی آن استدلال کرده است.در بعضی از این کتابها و دهها کتاب دیگر «کراهت لباس مشکی» مورد تشکیک قرار گرفته و تصریح شده که برای اثبات کراهت آن راهی وجود ندارد، زیرا:1- اجماعی بر آن محقق نشده است.2- حجیت شهرت فتوائی ثابت نیست، به ویژه در جائی که مستند فتاوی معلوم باشد.

3- روایات وارده همه مرسل و ضعیف است.4- استناد اصحاب به این روایات از باب تسامح در ادله سنن می‌باشد و ضعف سند آنها را جبران نمی‌کند.5- بر فرض صحت سند، دلالت هم ندارد، زیرا معطل می‌باشند.در این روایات آمده است که لباس مشکی لباس فرعون و آل فرعون می‌باشد، و حداکثر بر کراهت شعار قرار دادن آن دلالت می‌کند، نه مطلق پوشیدن.از این روایات و از روایت امام صادق علیه‌السلام که می‌فرمایند: «من آن را می‌پوشم و می‌دانم که لباس اهل آتش است» بخوبی روشن می‌شود که این روایات ناظر بر بنی‌عباس و تعریض بر خلفای ستمگر آن زمان است که لباس مشکی را شعار خود قرار داده بودند.داود رقی می‌گوید: گروهی از شیعیان از امام صادق علیه‌السلام در مورد لباس مشکی می‌پرسیدند، در حالی که ایشان جبه سیاهی بر تن، قلنسوه‌ی سیاهی بر سر و کفش سیاهی در پا داشتند.

امام صادق علیه‌السلام در پاسخ آنها، رشته‌ای از لباس خود را بدست گرفت و فرمود: «پنبه‌ی این لباس سیاه است، شما دلهای خود را سفید کنید، و هر چه می‌خواهید بپوشید». ⁽¹⁾امام علیه‌السلام با این بیان لطیف اشاره کردند که تیرگی محبت دشمنان ما را از دل خود بزدائید و دلها را با نور محبت ما نورانی کنید، آنگاه هر چه خواستید بپوشید.همه‌ی اینها اشاره به این است که نهی از لباس مشکی تعریض به بنی‌عباس بوده که آنها به پیروی از آل فرعون لباس مشکی را شعار خود قرار داده بودند و در مقام بیان حکم شرعی نیست.

لزوم بررسی تاریخ گذشتگان

همانطور که یک فرد حیات و ممات، خواب و بیداری، صحت و بیماری دارد اجتماع نیز دارای اینگونه عوارض می‌باشد، و باید دقت نمود تا عوامل این عوارض را پیدا کرد.تنها نوشتن تاریخ کافی نیست، آنچه مهم می‌باشد تجزیه و تحلیل تاریخ است والا نوشتن و یا دیدن ظواهر حوادث نه کار مشکلی است و نه بهره‌ی کامل از آن برده می‌شود.بررسی تاریخ گذشتگان و سیر در آثار و بقایای مانده از دیار و شهرهای پیشینیان و اقوام و قبایل مختلف انسان را نسبت به سرگذشت آنان آگاه می‌کند و عامل پند و اندرز و آموزش تجربیات گرانبها جهت استفاده در زندگی او خواهد شد.این مطلب از نظر قرآن به قدری مهم است که در 13 مورد به صورتهای:(قل سیروا فی الأرض) ⁽¹⁾(أفلم یسیروا فی الأرض) ⁽²⁾(أولم یسیروا فی الأرض) ⁽³⁾آمده است و هدف قرآن از ذکر تاریخ سلف همین بوده است، بلکه از این هم بالاتر، به تعبیر قرآن سیر در آثار گذشتگان موجب بیداری اندیشه و سبب پیدایش قدرت تعقل می‌گردد:

(أفلم یسیروا فی الأرض فتکون لهم قلوب یعقلون بها) ⁽¹⁾بنا به فرمایش حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام جهت احیای قلب و زنده کردن دلهای

مرده، باید با اخبار گذشتگان آشنا شد، آن حضرت به فرزندش امام حسن علیه‌السلام می‌فرماید:«أحی قلبک بالموعظة و أمته بالزهادة... و أعرض علیه أخبار الماضین، و ذکره بما أصاب من کان قبلک من الأولین، و سر فی دیارهم و آثارهم، فانظر فیما فعلوا، و عمن انتقلوا، و أین حلوا و نزلوا، فانک تجدهم قد انتقلوا عن الأحبة، و حلوا دار الغربة، و کأنک عن قلیل قد صرت کأحدهم».«دل خود را به موعظه و اندرز زنده‌دار، و به زهد و پارسائی بمیران... و با اخبار گذشتگان آشنا کرده، و آنچه را قبل از تو به پیشینیان رسیده است به یادش آور، و در سراها و بازمانده‌ها و نشانه‌های ایشان گردش کن و ببین چه کرده‌اند، و از چه جائی انتقال یافتند و کجا فرود آمده، جا گرفتند! ایشان را از دوستان جدا شده می‌یابی، که در سرای تنهائی فرود آمده‌اند، و چنان است که تو بزودی مانند یکی از آنها خواهی بود...». ⁽²⁾بدیهی است که با یک نظر سطحی و بدون مطالعه‌ی فراگیر و همه جانبه انسان با حقیقت آنچه اتفاق افتاده و پیش افتاده و پیش آمده آشنا نخواهد شد، و شناخت درست وقایع تاریخی، مستلزم تأمل و تفکر دقیق و نیازمند صرف وقت و دقت زیاد در اعمال و رفتار آنهاست. خصوصا حادثه‌ی بزرگی مثل واقعه‌ی عاشورا و جریانات کربلا، که علاوه بر رعایت امور یاد شده، آشنائی با هدف و فرهنگ آنان نیز ضروری است.

حضرت علی علیه‌السلام در دنباله‌ی سفارشهای خود به فرزندش بزرگوارش حضرت امام مجتبی علیه‌السلام می‌فرمایند:

«أی بنی - انی و ان لم أکن قد عمرت عمر من کان قبلی - فقد نظرت فی أعمالهم و فکرت فی أخبارهم و سرت فی آثارهم حتی عدت کأحدهم، بل کأنی بما انتهی الی من أمورهم قد عمرت مع أولهم الی آخرهم، فعرفت صفو ذلک من کدره و نفعه من ضرره».«فرزندم، گرچه من عمر کسانی را که پیش از من بودند نکرده‌ام، اما در کارهای آنان نگریسته و در اخبارشان اندیشه نموده و در آثار آنان سیر کرده‌ام، چنانکه مانند یکی از آنها گردیده‌ام، بلکه به سبب کارهای آنان که به من رسیده گوئی که من از اول تا آخر با آنان زندگی کرده‌ام، پس پاکیزگی و خوبی کردار آنها را از تیرگی وبدی، و سود آنان را از زیانش شناختم»...

⁽¹⁾

علل قیام حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام

با روشن شدن مطالب گذشته و اینکه یکی از مهم‌ترین حوادث تاریخی قضیه عاشوراست که احتیاج به تأمل و تفکر دقیق دارد، طبعا هر انسانی که این حادثه‌ی غم‌انگیز را مورد مطالعه قرار می‌دهد، سؤالاتی برای او مطرح خواهد شد که از میان آنها دو سؤال مهم توسط بزرگان و نویسندگان و حتی افراد عادی مطرح شده و هر کس سعی نموده که برای آن پاسخ صحیحی بیابد.1- آنچه مسلم است مصائب وارده بر حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام و اهل بیت بزرگوارش به حدی است که قلم از بیان آن عاجر است. بنی‌امیه در آن مدت کوتاه نسبت به سالار شهیدان و فرزندان و اصحاب باوفایش چندان ظلم و بیدادگری روا داشتند که امام سجاد علیه‌السلام بیرون مدینه خطاب بمردم فرمود:«... چین روشی در نسلهای پیشین نشنیده‌ایم... سوگند بخدا اگر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پیشنهاد جنگ با ما را می‌داد، آن چنان که سفارش ما را کرد، اینان بیشتر از آنچه با ما رفتار کردند نمی‌توانستند نسبت به ما ظلم نمایند انا لله و انا الیه راجعون! چه مصیبت بزرگ و دلسوز و دردناک و رنج‌دهنده و ناگوار و تلخ و جانسوزی بود». ⁽²⁾اکنون سؤال این است که چگونه ممکن است مردمی که خود را مسلمان و از امت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می‌پنداشتند فرزند عزیز او را با برادران و فرزندان و همراهانش که بهترین خلق خدا بودند با آن وضع فجیع با لب تشنه، غریبانه و مظلومانه به شهادت برسانند، و حتی به کودکان او هم رحم نکنند! بدنهای مطهر آنها را زیر سم اسبان پایمال کنند، اهل بیت او را مانند بیگانگان به اسارت گرفته، به گرد شهرها

بگردانند؟! و از هیچ

ظلم و آزاری دریغ نورزند؟ ⁽¹⁾2- بر فرض که حضرت امام حسین علیه‌السلام مأمور به ظاهر بود با آن اشراف علمی و اطلاع دقیقی که از اوضاع و شرایط شهر کوفه داشتند و پیوسته توسط افراد مختلف به آن حضرت یادآوری می‌شد، چرا به این کار اقدام کردند و انگیزه‌ی اصلی حرکت و قیام آن بزرگوار چه بوده است؟برای یافتن پاسخ این سؤال، ناگزیر از جستجوی عواملی هستیم که در واقع

زمینه‌ساز حادثه کربلا بوده و یا نقشی در مهیا ساختن زمینه‌ی آن واقعه داشته‌اند.

نظری به تاریخ اسلام ولو اجمالا، بخصوص از آغاز هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به مدینه تا سال 61 هجری که سال وقوع حادثه‌ی عاشورا می‌باشد ضروری است.از همان آغاز علنی شدن دعوت به اسلام از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بلکه از اولین روزی که خویشاوندان حضرت، به پذیرش اسلام دعوت شدند و بر اساس روایاتی که شیعه و سنی نقل نموده‌اند که امر سرپرستی و ولایت مولا امیرالمؤمنین علیه‌السلام از طرف آن حضرت اعلام گردید، سینه‌ها و دلهای سرشار از ظلمت و تاریکی قریش که پرده‌های جهل و نفاق و نادانی و بغض و عداوت را بر تاریک خانه‌ی اندیشه و بصیرت خود افکنده، و در اثر پرستش بتها و پیروی از هواهای نفسانی خود از شبهای ظلمانی هم سیاه‌تر گشته بود، از کینه و کید و عناد و حسد، نسبت به حضرت علی علیه‌السلام مملو گردید.با سفارشهای مکرر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در مورد اهمیت ولایت آن بزرگوار ⁽¹⁾نه تنها از این دشمنی و حق‌ستیزی کاسته نشد، بلکه پیوسته بر آن عناد و حسد افزوده گشت.با تصمیم سران مکه در مورد به قتل رساندن پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم و فرمان آن حضرت به امیرالمؤمنین علیه‌السلام مبنی بر خوابیدن در رختخواب آن جناب - که هجرت به مدینه میسر شد - زمینه‌ی بیشتری جهت تشدید دشمنی با اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فراهم شد.در دومین سال هجرت، جنگ مهم و حساس «بدر» میان مسلمین و کفار اتفاق

افتاد، و با اینکه تعداد مسلمین کمتر از یک سوم کفار بوده و فاقد ساز و برگ نظامی و زاد و توشه بودند، با لطف و عنایت الهی پیروز شدند، و کفار مکه به بدترین شکل ممکن شکست خوردند، و از هفتاد نفر کشته‌ی آنها 36 نفر بدست حضرت علی علیه‌السلام کشته شدند، که اسامی

نفر آنها را «واقدی» به تفصیل آورده است ⁽¹⁾از آنجمله افراد سرشناس مثل: عتبه و شیبه و ولید بن عتبه و حنظلة بن ابی‌سفیان و ابوجهل، و از میان اسیران افراد معروف و خبیثی مانند نصر بن حارث و عقبة بن أبی معیط بودند. ⁽²⁾همین‌ها موجب شد که بعد از واقعه بدر، قریش سخت آشفته، و سینه‌های مملو از کینه و کید آنان نسبت به خاندان پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم خصوصا حضرت علی علیه‌السلام سیاه‌تر گردد.در سال سوم نیز با وقوع جنگ احد علمدار مشرکین طلحه بن ابی‌طلحه و برادرش مصعب به دست توانای حضرت علی علیه‌السلام به هلاک رسیدند ⁽³⁾جنگ خندق نیز شاهد گوشه‌ی دیگری از فداکاری و شجاعت بی‌نظیر حضرت علی علیه‌السلام بوده و هلاکت نامی‌ترین و مهشورترین سواران عرب، عمرو بن عبدود نیز نوفل بن عبدالله بن دست توانای آن حضرت آتش بغض و دشمنی را بیش از پیش در دلهای تاریک قریش شعله‌ورتر ساخت.رد خواستگاری افراد مختلف جهت ازدواج با بانوی گرامی اسلام دختر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام و تزویج آن بانو با حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام عامل دیگری بود که شعله‌های خشم و کینه و حسد را در سینه‌های قریش بیش از پیش برافروخت.

صدور معجزه‌های فراوان در موارد مختلف از خاندان پیامبر خصوصا حضرت علی علیه‌السلام حسد و خشم و کینه‌ی آنها را نسبت به خاندان پیامبر خصوصا حضرت علی علیه‌السلام بیشتر می‌کرد.و نیز محبوبیت حضرت علی علیه‌السلام در نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و فضائل بی‌حساب او، از سبقت در اسلام، فتح خیبر، جریان مباهله، حدیث منزلت، سد همه‌ی ابواب جز باب آن

حضرت، نزول آیات بی‌شماری مانند: آیه‌ی (انما ولیکم الله) ⁽¹⁾آیه‌ی تبلیغ ⁽²⁾آیه‌ی تطهیر ⁽³⁾آیه‌ی مودت ⁽⁴⁾سوره‌ی هل أتی، سوره‌ی عادیات، و هزاران فضائل و مناقب دیگر، که در اثر آنها دشمنانش از کینه و حسادت می‌سوختند و دنبال فرصت می‌گشتند تا بروز دهند.تا جائی که حضرت علی علیه‌السلام می‌فرمایند: همراه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در قبا به باغی رسیدیم، عرض کردم: چه باغ زیبائی است؟ ای علی، در بهشت زیباتر از اینها برای توست، تا به هفت باغ رسیدیم، و من گفتم: چه زیباست! و آن حضرت می‌فرمودند: زیباتر از آنها در بهشت برای توست، آنگاه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم مرا در آغوش گرفت و گریه‌ی شدیدی نمودند (و فرمودند: پدرم فدای تو باد، ای شهید تنها) عرض کردم: یا رسول‌الله، چرا گریه می‌کنید؟ فرمودند: برادرم اباالحسن، از کینه‌هائی که در دل گروهی از مردم است و بعد از من ظاهر می‌کنند.پرسیدم: آیا دینم به سلامت خواهد ماند؟ فرمودند: دینت در سلامت خواهد بود. عرض کردم: ای رسول خدا، هر گاه دینم سالم بماند اینها مرا ناراحت

نمی‌کند... ⁽¹⁾حضرت فاطمه علیهاالسلام در دیدار زنان مهاجر و انصار با آن حضرت می‌فرمایند:... آنها از ابوالحسن علی علیه‌السلام روی گردانیدند، سوگند بخدای روی گردانی آنها از حضرت علی به این بود که شمشیر او در میدانهای نبرد تیز و کوبنده بود، او باکی از مرگ نداشت و با پنجه‌ی پرتوانش دشمن را به خاک هلاکت می‌افکند و غضب آن حضرت در راه خداوند بود... ⁽²⁾

بهر حال این دشمنی‌ها در یکی از حساس‌ترین لحظات تاریخ یعنی هیجدهم ذی‌الحجه سال دهم هجری در غدیر خم به نهایت می‌رسد، گرچه اعلان رسمی خلافت امیرالمؤمنین علیه‌السلام از سوی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در ظاهر حتی از جانب پایه‌گزاران ظلم و تعدی بر اهل بیت علیهم‌السلام با استقبال گرم روبرو شده، و با تهنیت و بیعت حدود صد هزار نفر به پایان می‌رسد، لکن آتش کینه و حسد و بغض آنها را شعله‌ورتر ساخت.یکی دیگر از عوامل مهمی که زمینه را برای غصب خلافت حضرت علی علیه‌السلام و وقوع حادثه‌ی کربلا و دیگر قضایا هموار کرد، کمبود یاران توانمند و مخلص، و به شهادت رسیدن عده‌ای از آنان در جنگهای مختلف است.سدیر گوید: در محضر امام باقر علیه‌السلام بودیم، بحث پیرامون قضایای بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بود که مردم پدید آورده و حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام را خوار و کنار زده بودند. مردی گفت: عزت و نفرات زیاد بنی‌هاشم چه شد؟حضرت باقر علیه‌السلام فرمودند:... بخدا سوگند، اگر حضرت حمزه و جعفر در

جریان ابوبکر و عمر حاضر بودند، آن دو به مقصود خود نمی‌رسیدند، و اگر حضرت حمزه و جعفر بودند جان خود را فدا می‌کردند (و نمی‌گذاشتند حضرت علی علیه‌السلام خانه‌نشین شود). ⁽¹⁾ابوهیثم گوید: حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام در مدینه خطاب به مردم فرمودند:... بخدا اگر برای من یاورانی تعداد یاران طالوت، یا اهل بدر بود، با شمشیر شما را به حق بر می‌گرداندم،... سپس از مسجد خارج شده، از محل نگهداری گوسفندان عبور نمود که در آنجا حدود سی گوسفند بود، فرمودند:سوگند بخدا، اگر به اندازه‌ی این گوسفندان مردانی خیرخواه خدا و رسولش داشتم، ابوبکر را از حکومت خلع می‌کردم. چون شب شد 360 نفر با آن حضرت بیعت کردند که تا حد جان همراهی کنند، امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: فردا سرهای خود را بتراشید و در فلان موضع حاضر شوید. هیچکس همراهی نکرد جز ابوذر و مقداد و حذیفة بن یمان و عمار

یاسر و در آخر آنها حضرت سلمان آمد... ⁽²⁾چون حضرت علی علیه‌السلام را پیش ابابکر بردند آن حضرت فرمود: بخدا سوگند، اگر شمشیرم بدستم می‌بود می‌دانستید که به من دست نمی‌یافتید. بخدا خود را درباره‌ی جهاد با شما ملامت نمی‌کنم، اگر چهل نفر مرا یاری می‌کردند، شما را متفرق می‌کردم، لکن خدا لعنت کند اقوامی را که با من بیعت نمودند، سپس مرا واگذاشتند و بیعت خود را شکستند. ⁽³⁾پس از ماجرای سقیفه و بردن حضرت علی علیه‌السلام به مسجد برای بیعت، سر به آسمان بلند کرد و فرمود: خدایا، تو خود می‌دانی که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به من فرمود:

اگر بیست نفر یاور داشتی جهاد کن، و این همان گفته‌ی تو در قرآن است.(ان یکن منکم عشرون صابرون یغلبوا مأتین) ⁽¹⁾بار خدایا، بیست نفر هم پیدا نشد، و آیه را سه مرتبه تکرار کرد، آنگاه به خانه بازگشت ⁽²⁾حضرت علی علیه‌السلام را برای بیعت به مسجد بردند و به حضرت فاطمه علیهاالسلام هم اهانتها شد، کسی چیزی نگفت. ام‌سلمه هم که برآشفت یک سال سهمیه‌اش را از بیت قطع کردند ⁽³⁾حضرت علی علیه‌السلام می‌فرماید:... دیدم که بغیر از اهلبیت خود یاوری ندارم راضی نشدم که آنها کشته شوند و چشمی که خاشاک در آن رفته بهم نهادم و با استخوانی که گلویم را گرفته بود آشامیدم و بر گرفتن راه نفس (از بسیاری غم و اندوه) و بر حوادث تلخ‌تر از

طعم علقم (گیاهی است بسیار تلخ) صبر نمودم... ⁽⁴⁾از اینجا روشن می‌شود که نگرانی حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم از اوضاع بعد از خودش نمی‌تواند از ناحیه‌ی فرد یا افرادی خاص باشد، زیرا با توجه به ظهور پیشرفت و جهانی شدن دعوت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و پیروان بی‌شمار دین مبین اسلام، بر فرض هم که گروهی اندک قصد تخریب ارکان مهم و پایه‌های اساسی اسلام را داشته باشند، بدون پشتوانه‌ی مردمی کاری از پیش نخواهند برد، و در واقع خباثت و دشمنی باطنی گروه زیادی از مردم است که موجب آزردگی خاطر شریف رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و زمینه‌ساز اقدامات خصمانه‌ی تعدادی اندک از منافقان به ظاهر مسلمان

خواهد شد، و با همین واقعیت جانسوز است که همه‌ی مصائب پیاپی وارده بر اهلبیت رسالت، توجیه‌پذیر می‌گردد.پس از گذشت فقط چند ساعت از رحلت نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم دست حجت خدا را به ظاهر از ولایت و سرپرستی مردم کوتاه و حکومت جهانی اسلام را غاصبانه از خاندان عصمت علیهم‌السلام خارج می‌نمایند و امت فدائی دیروز! بدون کمترین عکس‌العملی که حاکی از ناخرسندی آنان باشد، براحتی بلکه در مواردی با خشنودی از کنار قضیه می‌گذرند.نظام قبیلگی هم که در آن، افراد تابع محض رؤسای قبیله و فراد سرشناس و... بودند و در هر راهی که آنها قدم می‌نهادند، از آنها پیروی می‌کردند، و در واقع این رئیس و بزرگ قبیله بود که الگوی مردم بود، و اگر کسی او را تطمیع می‌کرد، و یا می‌ترساند و او راهی را انتخاب می‌کرد، تمام قبیله را با خود همراه داشت، و در این میان ظالم و مظلوم، حق و ناحق، مطرح نبود بلکه رقابت شدیدی وجود داشت، که خود عامل مهم دیگری در بنا نهادن خشت کج درسقیفه گردید.براستی اگر این زمینه‌ها و این کینه‌ها و حسدها نبود، چگونه گروهی اندک جسارت مقابله با أبرمردی را می‌یافتند که می‌فرمود: «اگر تمام عرب مقابل علی بایستند علی به آنها پشت نخواهد کرد»؟

اگر این زمینه‌ها نبود چگونه جرأت می‌کردند ریسمان بر گردن حبل الله المتین بیاویزند و او را به جبر برای بیعت با ظالمین به مسجد ببرند؟و اگر این زمینه‌ها نبود چگونه ممکن می‌شد که فدک را ظالمانه از اختیار صدیقه‌ی طاهره - صلوات الله علیها - بیرون برند؟ و یا درب خانه‌ی اهل بیت پیغمبر را آتش زده بدون اذن وارد شوند؟ ⁽¹⁾و یا تازیانه بر بازوی بی‌بی دو عالم فرود آورده و شفیعه‌ی

دو جهان را به شهادت برسانند؟!بالاخره اگر این زمینه‌ها نبود چگونه می‌توانستند خلیفه و حجت خدا و پسر عم مصطفی و زوج بتول عذرا را بیست و پنج سال خانه‌نشین کنند؟مسأله به اینجا هم خاتمه نیافت، در طول پنج سال خلافت ظاهری آن حضرت سه جنگ خانمانسوز به راه انداختند.اما لشکریان این سه جنگ چه کسانی بودند؟ غالبا همانها که صدای تکبیرشان به هنگام مشاهده‌ی معجزات رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و امیرالمؤمنین علیه‌السلام به آسمان بالا می‌رفت! در جنگ جمل حدود هیجده هزار نفر از مسلمانان کشته شدند، که پنج هزار آنان از سپاهیان حضرت علی علیه‌السلام بودند. و در جنگ صفین که حدود چهار ماه به طول انجامید، حدود یکصد و ده هزار نفر کشته شدند، که نود هزار تن از لشکریان معاویه بودند. و در جنگ نهروان تعداد چهار هزار نفر از کسانی که اکثرا حافظ قرآن بودند به هلاکت رسیدند.از طرف دیگری تبلیغات زهرآگین معاویه در طول حکومت ظاهری آن حضرت و بعد از آن از عوامل بسیار مؤثری بود که مردم را از حق و حقیقت دورتر می‌کرد و این حرکت شقاوت‌آمیز و گمراه‌کننده تا بدانجا پیش رفت که نقل شده؛ سالها پس از شهادت مولا امیرالمؤمنین علیه‌السلام در زمان خلافت عبدالملک، مردی روبروی حجاج گفت: امیر، پدر و مادرم مرا عاق کرده و نام مرا علی گذاشته‌اند!تبلیغات بنی‌امیه در شام بر علیه امیرالمؤمنین و آل علی علیهم‌السلام به اندازه‌ای بود که

مردم آن سامان کسی را جز بنی‌امیه، خویشاوند رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم نمی‌شناختند. گویند: چون اسراء وارد شام شدند و بعضی به حقیقت حال پی‌بردند، هفتاد تن از مشایخ دمشق به طلاق و عتاق و حج سوگند خوردند که ما کسی را بغیر از یزید خویشاوند رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم نمی‌دانستیم، و همه از حضرت امام زین‌العابدین علیه‌السلام

عذر خواستند. ⁽¹⁾بلکه هدف معاویه از این تبلیغات در واقع محو اسلام و نام رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم بوده است چنانکه مطرف فرزند مغیرة بن شعبة گوید:پدرم با معاویه رفت‌وآمد داشت و او را به زیرکی و عقل ستایش می‌کرد، اما شبی از پیش او آمد بسیار اندوهگین، بطوریکه غذا نخورد. من گمان کردم سانحه‌ای رخ داده، پرسیدم: چه شده که امشب اینقدر غمگین هستید؟گفت: فرزندم، از پیش خبیث‌ترین مردم می‌آیم! گفتم: مگر چه شده؟ گفت: با معاویه تنها بودم، به او گفتم: تو به آرزوی خود رسیدی، و دیگر پیر شده‌ای، کاش اکنون عدالت و خیرخواهی برپا می‌نمودی، و از حال برادرانت بنی‌هاشم جویا می‌شدی، چیزی نزد آنها نمانده که از آنها بترسی.معاویه در پاسخ گفت: هیهات هیهات! ابوبکر مدتی پادشاهی کرد و مرد، و نامی از او باقی نماند مگر اینکه گوینده‌ای گاهی بگوید: ابوبکر. بعد عمر به پادشاهی رسید، او هم مرد و نامی از او نماند، جز اینکه گوینده‌ای بگوید: عمر، بعد عثمان پادشاه شد که در نسب کسی مثل او نبود او نیز هلاک شد و نام او و آنچه بر سرش آمد فراموش شد.اما این هاشمی (یعنی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم) هر روز پنج نوبت به نام او فریاد می‌زنند و می‌گویند: «أشهد أن محمدا رسول‌الله»، دیگر با این حال چه عملی باقی خواهد ماند، بخدا جز آنکه نام او دفن شود اسمش از بین برود. ⁽²⁾حتی شهادت جانگداز آن اولین مظلوم تاریخ بشر هم سینه‌های بغض‌آلود آن

نامردان خبیث را اصلاح نکرد، لذا می‌بینیم که مرقد شریف آن بزرگوار هم بیش از صد سال از دسترس و دید عموم مردم پنهان ماند.

امام حسن مجتبی علیه‌السلام فرزند فاطمه‌ی زهرا علیهاالسلام و نور چشم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و یکی از دو سید جوانان اهل بهشت (که بسیاری از مردم حدیث آن را از زبان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیده بودند) نیز از این ستم و جور و عداوت در امان نماند و جمعی از منافقان که در میان اصحاب آن حضرت بودند و از ترس شمشیر امیرالمؤمنین علیه‌السلام تظاهر به اسلام کرده بودند، با حیله‌های معاویه از امام مجتبی علیه‌السلام منحرف شدند، بطوریکه آن حضرت برای محافظت خود از شر ایشان حتی در نماز زرهی در زیر لباس خود می‌پوشید، و وقتی مکر و تمایل اصحاب خود را به معاویه می‌دید مکرر می‌فرمودند:«من بارها به شما گفتم که عهد شما را وفائی نیست و همه‌ی شما بنده‌ی دنیائید».بی‌وفائی اصحاب آن حضرت به مرتبه‌ای رسید که اکثر رؤسای لشکرش به معاویه نوشتند که ما مطیع تو هستیم و اگر متوجه عراق شوی امام حسن را تسلیم تو می‌نمائیم!لذا آن حضرت پس از آنکه مجبور به ترک مخاصمه با معاویه گردید در مسجد کوفه خطاب به مردم فرمود: خدا شما را با محمد صلی الله علیه و آله و سلم هدایت کرد و شما دست از اهل بیت او برداشتید و معاویه در امری که مخصوص من بود با من منازعه کرد، ولی چون یاوری نیافتم دست از آن برداشتم.امام مجتبی علیه‌السلام به همین جهت بود که فقط مدت شش ماه در ظاهر بر مردم حکومت نمود و پس از سپری کردن دورانی بسیار سخت، مظلومانه به شهادت رسید. و در آستانه‌ی شهادت می‌فرمود: «اهل کوفه را شناختم و آنان را امتحان کردم و دانستم که به عهد و پیمان خود وفا نمی‌کنند، و به قول و عمل آنها اعتماد نمی‌توان کرد، زبانشان با من و دلهایشان با بنی‌امیه است»

⁽¹⁾مرحوم محدث قمی رحمه‌الله می‌نویسد: و در آن زمان چنان کار بر شیعیان علی علیه‌السلام تنگ شد که اگر شیعه می‌خواست با رفیقی موافق سخنی بگوید، او را به سرای خویش می‌برد و در اتاق را بر روی خادم و مملوک خود نیز می‌بست و بعد از قسم‌های غلیظ که راز او را فاش نکند، با تمام وحشت و ترس حدیثی یا سخنی را نقل می‌کرد.از آن سوی احادیث دروغ و جعلی وضع کردند و امیرالمؤمنین و اهل بیت او علیهم‌السلام را هدف بهتان و تهمت فراوان قرار دادند، و مردم را به تعلیم آن احادیث دروغ تشویق کردند، و در پایان کار چنان شد که این احادیث جعلی را مردم حق می‌دانستند، تا جائی که حق بر لباس باطل و باطل به لباس حق درآمد، و بعد از شهادت حضرت مجتبی علیه‌السلام این فتنه شدیدتر شد و شیعیان علی علیه‌السلام در هیچ نقطه‌ای از روی زمین ایمن نبودند، و بر جان و مال خود می‌ترسیدند، و در اطراف زمین پراکنده بودند، و اگر کسی را یهودی و نصرانی می‌گفتند بهتر از آن بود که او را شیعه‌ی علی گویند. ⁽²⁾بلی این بود اوضاع و شرایطی که پس از شهادت امام مجتبی علیه‌السلام برادر بزرگوارشان حضرت ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام در طول مدت امامت خود با آن مواجه بود.همینها بود زمینه‌ساز آن جنایت فجیعی که به دست مردم کوفه در کربلا به وقوع پیوست، همان مصیبت و ظلمی که آسمانهای هفتگانه و دریاها و زمین را به گریه درآورد، و ارکان آسمانها به خروش آمد و ملائکه مقرب اشک ریختند، و با آگاهی از این زمینه‌هاست که از شنیدن کلام دلخراش و جانسوز حضرت

سجاد علیه‌السلام جای تعجبی باقی نمی‌ماند که خطاب به مردم مدینه فرمودند:بخدا قسم، اگر به جای آن سفارشها که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در حق ما فرمود، پیشنهاد جنگ (و ظلم و ستم و اذیت) بر ما می‌فرمود بیشتر از آنچه انجام دادند نمی‌توانستند انجام دهند انا لله و انا الیه راجعون چه مصیبت بزرگ و دلسوز و دردناک و رنج‌دهنده و ناگوار و تلخ و جانسوزی بود... ⁽¹⁾

اینها همه از سوی کسانی انجام گرفت که خود را از امت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می‌دانستند، نماز می‌خواندند، روزه می‌گرفتند، حج می‌رفتند، امر به معروف و نهی از منکر می‌کردند.با توضیح مطالب گذشته سؤال اول به خوبی جواب داده می‌شود.اما جواب سؤال دوم که علت قیام و نهضت آن حضرت چه بوده است؟ گرچه با دقت در مطالب فوق جواب سؤال دوم نیز فهمیده می‌شود، لکن به خاطر اهمیت مسأله ناگزیر از تحقیق بیشتری هستیم.نخست سخنانی از آن بزرگواران در این زمینه نقل می‌شود:1- حضرت صادق علیه‌السلام از جد بزرگوارشان امام سجاد علیه‌السلام نقل می‌فرمایند که:... چون معاویه مرد و یزید متصدی کار شد، پسر عمویش ولید بن ⁽²⁾عتبه را حاکم

مدینه ساخت، ولید به مدینه آمد... وی حسین بن علی علیهماالسلام را خواست و گفت: یزید دستور داده با وی بیعت کنی.حضرت حسین علیه‌السلام فرمود: ای پسر عتبه، تو میدانی که ما، اهل بیت کرامت و معدن رسالتیم... از جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که می‌فرمود:«خلافت بر فرزندان ابی‌سفیان حرام است»، چگونه با خاندانی بیعت کنم که رسول

خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره‌ی آنها چنین فرموده است؟!چون ولید این را شنید، برای یزید نوشت که حسین بن علی برای تو حق خلافت و بیعت معتقد نیست، درباره‌ی او هر تصمیم که خواهی بگیر.یزید در جواب نوشت: هرگاه نامه‌ام به تو رسید، جواب آن را فوری بنویس و در نامه بیان کن هر که را مطیع من است و هر کس مخالف من باشد، و باید سر حسین بن علی به پیوست جواب نامه باشد.چون این خبر به امام حسین علیه‌السلام رسید، آهنگ عراق کرد، شب به مسجد پیغمبر آمد، تا با قبر آن حضرت وداع کند. چون به قبر رسید نوری از قبر درخشید و به جای خود برگشت.شب دوم برای وداع آمد و به نماز ایستاد و طول داد، تا در حال سجده چرتش برد. پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم به خوابش آمد و او را در آغوش گرفت و به سینه چسبانید و چشمش را بوسید و فرمود: پدرم به قربانت، گویا تو را به خونت آغشته می‌بینم، در میان جمعی از این امت که چشم امید به شفاعتم دارند، ولی نزد خدا برای آنها بهره‌ای نیست.«یا بنی انک قادم علی أبیک و أمک و أخیک و هم مشتاقون الیک و ان لک

فی الجنة درجات لا تنالها الا بالشهادة»:«پسر جانم، تو نزد پدر و مادر و برادر خود می‌آئی و همه مشتاق تواند، و در بهشت درجاتی داری که جز با شهادت بدان نمی‌رسی».حضرت حسین علیه‌السلام گریان از خواب بیدار شد... ⁽¹⁾2- (بعد از درخواست بیعت از آن حضرت) چون صبح شد، امام حسین علیه‌السلام از خانه بیرون آمد تا خبرها را بشنود، مروان را دید، به آن حضرت گفت: یا أبا عبدالله، من خیرخواه

تو هستم، مرا اطاعت کن تا نجات یابی!امام حسین علیه‌السلام فرمود: خیرخواهی تو چیست؟ بگو تا بشنوم.مروان گفت: همانا من به تو دستور می‌دهم با یزید بیعت کنی که هم به نفع دین توست و هم به سود دنیایت می‌باشد.حضرت امام حسین علیه‌السلام فرمود:«انا لله و انا الیه راجعون، و علی الاسلام السلام اذ قد بلیت الأمة براع مثل یزید».«چه مصیبتی بالاتر از اینکه امت مسلمان به سرپرستی همچون یزید دچار شدند، پس باید با اسلام وداع نمود».من از جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که می‌فرمود:«الخلافة محرمة علی آل أبی‌سفیان».«خلافت بر فرزندان ابی‌سفیان حرام است» ⁽²⁾3- وصیت حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام به برادرش محمد حنفیه: بسم الله الرحمن الرحیم... خروج من از مدینه‌ی طیبه برای تکبر و گردنکشی و قبول نکردن حق، و فساد و ظلم بر مردم نیست، بلکه برای اصلاح (خرابیهای) امت جدم بیرون می‌روم تا امر به معروف و نهی از منکر کنم، و به سیره‌ی جد و پدرم علی مرتضی عمل نمایم.

هر کس مرا بحق قبول کند، پس خدا سزاوارتر است به حق، و هر که مرا رد کند صبر می‌کنم تا خداوند بین من و این قوم قضاوت فرماید، و او بهترین حکم‌کنندگان است... ⁽¹⁾4- حضرت حسین علیه‌السلام - بعد از ملاقات با حر - برای خطبه خواندن بپا خاست، حمد

و ثنای الهی را بجا آورد و نام جدش را برد و درود بر او فرستاد، سپس فرمود:کار ما به این صورت درآمده است که می‌بینید، همانا چهره‌ی دنیا دگرگون و زشت گشته، و نیکوئی از آن رو گردان شده است، و با شتاب می‌گذرد، و بیش از ته کاسه‌ای از آن باقی نمانده است، زندگانی مانند چراگاهی سخت و ناهنجار، پست و زبون شده است،«ألا ترون الی الحق لا یعمل به و الی الباطل لا یتناهی عنه، لیرغب المؤمن فی لقاء ربه محقا، فانی لا أری الموت الا سعادة والحیاة مع الظالمین الا برما»:«مگر نمی‌بینید که به حق عمل نمی‌شود و از باطل جلوگیری نمی‌گردد! بر مؤمن است که ملاقات پروردگار خود را بجان و دل راغب باشد، که همانا مرگ در نظر من خوشبختی و سعادت، و زندگانی با مردم ستمکار جز دلتنگی نمی‌باشد» ⁽²⁾دنباله‌ی حدیث در «تحف العقول» چنین آمده است:«ان الناس عبید الدنیا و الدین لعق علی ألسنتهم، یحوطونه ما درت

معایشهم، فاذا محصوا بالبلاء قل الدیانون».«به راستی مردم همه دنیا پرستند و دین بر سر زبان آنهاست، و تا برای آنها وسیله‌ی زندگی است می‌چرخانندش، چون به بلا آزموده شوند دیندار کم است» ⁽¹⁾

5- نامه‌ی حضرت امام حسین علیه‌السلام به بزرگان کوفه:... شما می‌دانید که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در زمان حیات خود فرمودند:«من رأی سلطانا جائرا مستحلا لحرم الله ناکثا لعهد الله، مخالفا لسنة رسول‌الله، یعمل فی عباد الله بالاثم و العدوان، ثم لم یغیر بقول و لا فعل کان حقیقا علی الله أن یدخله مدخله».«هر کس پادشاه ستمکاری را ببیند که حرام خدا را حلال شمارد و پیمان خدا را بشکند و مخالفت سنت رسول خدا کند، و در میان بندگان خدا به ناحق و ستم عمل نماید، و او با گفتار و کردار خود آن را تغییر ندهد، بر خدا لازم است که او را همنشین وی سازد».دانستید که این زمامداران سر به فرمان شیطان نهاده و از اطاعت خداوند رحمان روی گردانیده‌اند، و فساد را رواج داده و حدود خدا را تعطیل کردند و بیت‌المال را خاص خود ساختند، و حرام خدا را حلال و حلالش را حرام نمودند، و من به این امر سزاوارترم به جهت قرابت و نزدیکیم به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم... ⁽²⁾6- آنگاه که دشمنان در اطراف آن مظلوم بی‌یاور جمع شدند، و همانند نگین انگشتری او را در میان گرفتند، آن جناب بر مرکب خود سوار شد و در مقابل دشمن

ایستاده، فرمود:«... ألا وان الدعی ابن الدعی قد رکز بین اثنتین: بین السلة و الذلة و هیهات منا الذلة. یأبی الله ذلک و رسوله و المؤمنون و حجور طابت و طهرت و أنوف

حمیة و نفوس أبیه من أن نؤثر طاعة اللئام علی مصارع الکرام، و انی زاحف بهذه الأسرة مع قلة العدد و خذلة الناصر».«آگاه باشید که این زنازاده فرزند زنازاده مرا بر سر دو راهی نگه داشته است: راهی به سوی مرگ و راهی به سوی ذلت. هرگز مباد که ما ذلت را بر مرگ اختیار کنیم. خدا و پیامبرش و مردم باایمان و دامنهای پاک و پاکیزه که ما را پروردیده و مردمی که زیر بار ستم نروند و افرادی که تن به ذلت ندهند، به ما اجازه نمی‌دهند که فرمانبری لئیمان را بر کشته شدن شرافتمندانه برگزینیم.بدانید که من با این نزدیکانم - اگر چه اندکند و دیگر یاوری ندارم - با این گروه خواهم جنگید...» ⁽¹⁾7- در پاسخ فرزدق فرمودند:«ان نزل القضاء بما نحب و نرضی، فنحمد الله علی نعمائه، و هو المستعان علی أداء الشکر، و ان حال القضاء دون الرجاء، فلم یبعد من کان الحق نیته و التقوی سریرته».«اگر رخدادها بر طبق میل و رغبت ما پیش آید، خدا را در برابر نعمتهایش سپاس می‌گوئیم، که او مددکار ما در سپاس و شکرگزاری است. و اگر

کارها بر طبق مراد پیش نرفت، آن کسی که نیتش حق باشد

و تقوا در سویدای دلش حاکم باشد، از مسیر حق بیرون نخواهد رفت» ⁽¹⁾8- آن حضرت در رجز خود چنین می‌فرمودند:القتل أولی من رکوب العار والعار أولی من دخول النارکشته شدن از زندگانی ننگین بهتر است، ولی ننگ هم از آتش خداوند بهتر می‌باشد ⁽²⁾9- در زیارت اربعین آن جناب، که از امام صادق علیه‌السلام شرف صدور یافته است، می‌خوانیم:«اللهم انی أشهد أنه ولیک... و بذل مهجته فیک لیستنقذ عبادک من الجهالة و حیرة الضلالة، و قد توازر علیه من غرته الدنیا و باع حظه بالارذل الأدنی... فجاهدهم فیک صابرا محتسبا حتی سفک فی طاعتک دمه و استبیح حریمه...».«خدایا، گواهی می‌دهم که او ولی توست... و در راه تو جان خود را تقدیم نمود، تا بندگانت را از نادانی و سرگردانی نجات دهد. کسانی که دنیا آنها را گول زد و بهره‌ی هستی خود را به بهای ناچیز و پستی فروختند، بر علیه او همدست شدند... پس با شکیبائی و خیرخواهی در راه تو جهاد کرد تا خونش

در طاعت تو ریخته شد و حرمش مباح شمرده شد...» ⁽³⁾10- در زیارت جامعه‌ی کبیره‌ی صادره‌ی از امام هادی علیه‌السلام آمده است:«و بذلتم أنفسکم فی مرضاته، و صبرتم علی ما أصابکم فی جنبه (حبه)، و أقمتم الصلاة، و آتیتم الزکاة، و أمرتم بالمعروف، و نهیتم عن المنکر، و جاهدتم فی الله حق جهاده، حتی أعلنتم دعوته، و بینتم فرائضه، و أقمتم

حدوده، و نشرتم شرایع أحکامه، و سننتم سنته، و صرتم فی ذلک منه الی الرضا، و سلمتم له القضاء، و صدقتم من رسله من مضی».«و جان خود را در تحصیل رضایتش فدا کردید، و در آنچه در این زمینه به شما رسید شکیبا بودید، نماز را بپا داشتید و زکات را ادا نمودید، و امر به معروف و نهی از منکر کردید، و در راه خدا جهاد نمودید آن چنانکه شایسته بود (حق جهاد در راه دین خدا). تا دعوتش را آشکار کردید و واجباتش را بیان نمودید، و حدودش را اقامه کردید و دستورات احکامش را منتشر نمودید و سنتش را عمل کرده و استوار نمودید و در این باره رضایت او را جلب کردید و به قضای او تن دادید و پیامبران گذشته را تصدیق کردید» ⁽¹⁾با دقت در مطالب گذشته و مطالعه و بررسی اوضاع و شرایط حاکم بر زمان حضرت

ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام و آشنائی با اعمال و رفتار یزید پلید و دوری جامعه‌ی مسلمین از اهداف عالیه‌ی اسلامی، در اثر تبلیغات زهرآگین معاویه، مجالی برای خدشه و اشکال نسبت به قیام و شهادت حضرت سیدالهشداء علیه‌السلام باقی نمی‌ماند، خصوصا از دیدگاه شیعه که معتقد به عصمت آن بزرگوار است، تردیدی در صحت و لزوم آن قیام و شهادت وجود ندارد.در عین حال، در مورد علت و انگیزه‌ی این قیام، نظرات مختلفی وجود دارد.اکثر بزرگان با توجه به کلمات آن حضرت که در این باره نقل شده، علت قیام را امر به معروف و نهی از منکر و اقامه‌ی نماز و سایر واجبات شرع مقدس، و بالجمله احیای دین بر شمرده‌اند.لکن به نظر می‌رسد که در این بیان، حق مطلب ادا نشده است، زیرا مسأله قیام

آن بزرگوار بسیار بالاتر از این مطلب بوده، آنچه که در فرمایشات آن سرور آمده گوشه‌ای از اهداف این حرکت، بلکه شمه‌ای از آثار و ثمرات آن می‌باشد.چون ابعاد قیام حضرت بسیار گسترده است و میزان درک افراد متفاوت می‌باشد و همه‌ی مردم قابلیت درک حقایق را ندارند، لذا کلمات امام حسین علیه‌السلام در علت خروج خود و حرکت به عراق متفاوت و متناسب با درک و استعداد شنوندگان بوده است.امر به معروف و نهی از منکر و سایر واجبات و حتی نماز، هر چند مهم و بسیار مورد تأکید و توجه شارع مقدس است، لکن در مقایسه با وجود مقدس امام علیه‌السلام فرع به حساب می‌آید، و آنچه اصل است وجود ملکوتی حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام است.چگونه ممکن است اصل فدای فرع شود؟ امام علیه‌السلام روح نماز است، آیا روح نماز برای نماز کشته می‌شود؟ و آیا اصل فدای فرع می‌شود؟! بلی اینها از آثار و شعاع آن حقیقتی است که در واقع، حضرت برای آن قیام فرمود، و لذا باید گفت: همانطوری که خود آن سرور ناشناخته است و کسی نمی‌تواند به حقیقت آن دریای بی‌انتها پی ببرد، و به معرفت واقعی

او دسترسی پیدا کند ⁽¹⁾حقیقت قیام آن بزرگوار نیز که حساس‌ترین فراز زندگی اوست ناشناخته می‌باشد، لکن هر کس به تناسب سعه‌ی معلومات و سطح معرفت خویش به پاره‌ای از آثار و ثمرات نهضت آن حضرت واقف گردیده است.

ما بر همین اساس عرض می‌کنیم: امام حسین علیه‌السلام ناچار باید یکی از دو راه را انتخاب می‌کرد: پذیرش بیعت با یزید پلید کثیف فاسق که بر خلاف حاکمان قبلی، بسیاری از کبائر را آشکار مرتکب می‌شد و کارهای زشت او بر همه روشن بود، و تن به ذلت دادن که به معنی محو ولایت و شریعت و حقیقت بود،و یا برگزیدن مرگ سرخ باعزت که دربر دارنده‌ی دفاع از حقیقت خویش - که مشتمل بر حفظ ولایت مطلقه‌ی خود و پدر بزرگوارش حضرت علی علیه‌السلام و فرزندان طاهرینش علیهم‌السلام بود - و بالمال شریعت مقدس نیز محفوظ می‌ماند.حضرتش راه دوم را برگزید.پس قیام آن بزرگوار برای حفظ ولایت مطلقه‌ی خود و پدر و فرزندانش بود، که حفظ شریعت را نیز تضمین می کرد، و در پرتو آن دین جد بزرگوارش نیز احیاء می‌شد، و شاید فراز دوم از کلام رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم که فرمودند: «حسین منی و أنا من حسین» ⁽¹⁾ناظر به همین معنا باشد.حضرت حسین علیه‌السلام جدای از علم امامت به طریق عرفی و معمولی هم این مردم را به خوبی می‌شناخت و با دردها و سوز دل پدر بزرگوار و برادر مظلوم خود آشنا بود، و پیوسته

در انتظار فرصتی بود که با زدودن پرده‌های جهل و ضلالت از سینه‌های تیره و تار این مردم دنیاپرست و گمراه، اندکی آنان را با حقیقت دین که در واقع همان حقانیت ولایت ائمه‌ی معصومین علیهم‌السلام است آشنا فرمایند. لذا هنگامیکه بیش از هفت سال از شهادت برادر بزرگوارش امام مجتبی علیه‌السلام گذشت، در سال 57 هجری برای زیارت خانه خدا به سوی مکه‌ی مکرمه عزیمت نمود.

عبدالله جعفر و ابن‌عباس و عده‌ای از بنی‌هاشم و جماعتی از دوستان و شیعیان همراه آن حضرت آمدند، روزی در منی گروهی را که بیش از هزارنفر بودند از بنی‌هاشم و از مردم و صحابه و تابعین و انصار و کسانی که به خوبی و صلاح معروف بودند طلب نمود، آنگاه که جمع آن حضرت بپای خاسته خطبه آغاز نمودند و بعد از حمد و ثنای الهی، و درود بر حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند:معاویه از در طغیان و عصیان با ما و شیعیان ما آنچه خواست انجام داد، و حاضر بودید و دیدید و خبر به شما رسید. اکنون می‌خواهم از شما چیزی سؤال کنم، اگر راست گویم مرا تصدیق کنید وگرنه تکذیب نمائید، بشنوید تا چه گویم و کلمات مرا محفوظ دارید و چون به شهرها و اقوام خود بازگشت نمودید، جماعتی را که به ایشان وثوق و اعتماد دارید بخوانید و برای آنها نقل کنید، چه من بیم آن دارم که دین خدا مندرس گردد، و کلمه‌ی حق مجهول بماند، و حال آنکه خداوند شعشعه‌ی نور خود را تابش دهد، و جگربند کافران را بر آتش نهد.چون این سفارش به پایان بردند، آغاز سخن و فضایل امیرالمؤمنین علیه‌السلام را یکی یکی تذکر فرمودند، و آیات قرآنی را که در فضیلت آن حضرت نازل شده بود بیان نمودند و همگان تصدیق کردند.آنگاه فرمودند: همانا شنیده‌اید که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: «هر کس گمان کند که دوست من است و علی علیه‌السلام را دشمن دارد دروغ گفته است، دشمن علی علیه‌السلام دوست من نتواند بود».

مردی گفت: یا رسول‌الله، این چگونه باشد، چه زیان دارد که مردی محبت تو را داشته باشد و علی علیه‌السلام را دشمن دارد؟ فرمود: این بدان جهت است که من و علی یک تنیم، علی من است و من علی‌ام، چگونه می‌شود که یک تن را کسی هم دوست و هم دشمن بدارد؟!لاجرم آن کس که علی را دوست دارد مرا دوست داشته و آنکه با علی دشمنی

کند با من دشمن است، و کسی که با من دشمن است با خداوند دشمنی کرده است».حاضران همه تصدیق کردند، صحابه گفتند: چنین است که فرمودید، ما حاضر بودیم و شنیدیم. تابعین گفتند: ما نیز از آنها که به ما روایت کرده‌اند و اعتماد بر قول ایشان داشتیم شنیده‌ایم.آن حضرت در پایان فرمودند: شما را بخدا سوگند چون شهرهای خود مراجعت کردید آنچه را گفتم، برای هر کس که به او اعتماد دارید نقل کنید. ⁽¹⁾حجت الهی و امامی بر حق، پس از 7 سال سکوت و بردباری در برابر وضعیتی که مصائب بزرگ و سخت آن هر قلب پاکی را می‌شکافت، اینک در یک فرصت استثنائی، بر آنست که پیام خود را که اساسی‌ترین و مهمترین مسأله‌ی جهان است توسط گروهی از معتمدین و معروفین به مسلمین جهان ابلاغ نماید.مسأله‌ای که بنا به فرمایش خود آن جناب چنانکه مردم از آن آگاه نشوند بیم آن می‌رود که دین خدا مندرس گردد. این مسأله نه نماز است و نه روزه و نه حج و نه امر به معروف، و نه حتی جهاد، بلکه امری است که دین خدا با وجود همه‌ی احکام الهی بدون آن مندرس، و حق مجهول است، و آن همان چیزی می‌باشد که امام علیه‌السلام برای احیای آن خود و فرزندان و برادران و یارانش را در معرض شهادت قرار داد، و همه‌ی فرمایشات آن بزرگوار در مواضع مختلف در طول حرکت از مدینه تا کربلا با تعبیرهای گوناگون - که بر اساس اختلاف نظر و استعداد و درک مخاطبین بوده - در واقع به همین امر مهم و اساسی

باز می‌گردد.چه تن دادن به بیعت با یزید به معنای اندراس دین و نابودی حق و پایمال شدن ولایت است. و وداع با اسلام به جهت ابتلاء به مثل یزید نیز به همین معناست،

خروج برای اصلاح و امر به معروف هم جز این نیست، دلتنگی ناشی از زندگی با ستمگران هم به لحاظ همین مهم است، و تذکر حرمت خلافت بر آل‌سفیان نیز به جهت یاد آوری رکن اساسی اسلام یعنی ولایت ائمه علیهم‌السلام است. و گمراهی و جهالتی که در جملات زیارت اربعین به آن اشاره شده جز انحراف از ولایت ائمه اطهار علیهم‌السلام چیز دیگری نیست. ⁽¹⁾آن حضرت خوب می‌دانست که بنی‌امیه خصوصا معاویه به نحوی با مردم رفتار نموده که اغلب مردم ایشان را دوست داشته و آنها را بر حق می‌دانستند ⁽²⁾و حضرت علی علیه‌السلام و اولاد و شیعیانش را باطل می‌دانستند. سب و لعن آن حضرت را شعار خود کرده، بلکه جزء نماز جمعه قرار داده بودند و آنقدر تأکید داشتند که شخصی فراموش کرده بود که بعد از نماز، آن حضرت را لعن نماید، و در سفر یادش آمد، در آن محل قضا نمود و در آنجا معبدی بنا کرد و آن را مسجد ذکر نامید. ⁽³⁾بسیاری از مردم گمان داشتند که کسی با بنی‌امیه مخالف ندارد و ایشان به حق خلفای پیامبرند. ولی چون آن حضرت با ایشان مقاتله نمود و آنها با آن جناب اینگونه رفتار نمودند و با عیال و اطفال پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آن حرکات کردند، مردم آگاه شدند و دانستن که آنها سلاطین جورند نه خلفای رسول‌الله.امام علیه‌السلام بر سر دو راهی شهادت و ذلت قرار گرفته و البته هرگز ذلت را که به معنای اندراس دین و نابودی حق و از بین رفتن ولایت امیرالمؤمنین و ائمه علیهم‌السلام است نخواهد

پذیرفت

حضرت امام حسین علیه‌السلام با انتخاب شهادت، هم به تکلیف باطنی و هم به وظیفه‌ی ظاهری عمل کرد؛ اما تکلیف باطنی و واقعی آن بزرگوار که ما نمی‌فهمیم و عقل ما قاصر است، چه برای هر کدام از معصومین علیهم‌السلام وظیفه‌ی الهی مخصوص بخود بوده که از جانب پروردگار مأمور به انجام آن بودند و عمل می‌کردند، و تسلیم امر الهی بودند.تکلیف ظاهری آن بزرگوار نیز چنین اقتضاء می‌کرد که از مدینه به سوی مکه و از مکه به سوی عراق سفر نماید و اگر بناست کشته شود، در آنجا کشته شود، زیرا به هر کجا می‌رفت آن حضرت را دستگیر کرده می‌کشتند.یزید به عامل خود در مدینه دستور می‌دهد که آن حضرت را به قتل برساند. ⁽¹⁾همانطور که ماجرای بیعت خواستن از آن بزرگوار را قبلا نوشتیم که قصد داشتند آن حضرت را مطیع و منقاد یزید کنند لکن آن جناب تسلیم نشد و به مکه تشریف برد در حالی که این آیه را تلاوت می‌نمود: (فخرج منها خائفا یترقب...) ⁽²⁾ترسان و نگران از مدینه بیرون رفت. ⁽³⁾آن حضرت به حرم امن خدا پناه برد - که خداوند حتی برای وحوش و پرندگان و گیاهان مأمن قرار داده - آنجا هم یزید تصمیم گرفت آن حضرت را دستگیر و به قتل برساند. ⁽⁴⁾آن بزرگوار از حج به عمره عدول نموده، از احرام بیرون آمدند. ⁽⁵⁾اهل کوفه هم نامه‌های بسیار - که تعداد آنها به دوازده هزار می‌رسید - نوشتند

که شما

تشریف بیاورید، ما همه مطیع و گوش به فرمان شما هستیم. ⁽¹⁾حضرت مسلم هم نوشت که مردم با آن حضرت بیعت نموده‌اند. ⁽²⁾پس حجتی برای آن جناب نماند، و چون به سوی ایشان آمد و بیعت شکستند نمی‌توانست برگردد، و اگر برمی‌گشت به کجا برود! هیچ مأمنی برایش نبود حتی اگر بیعت می‌کرد باز او را به ذلت می‌کشتند و شاهد بر این امور آنست که چون برادرش محمد حنفیه خدمت آن سرور عرض کرد: به یمن بروید، یا به گوشه صحرا و کوهها فرار کنید، در جواب فرمودند:«والله - یا أخی - لو کنت فی جحر هامة من هوام الأرض لا ستخرجونی منه حتی یقتلونی»:«ای برادر، بخدا سوگند اگر در سوراخ جانوری بروم، مرا بیرون آورند تا بکشند» ⁽³⁾چون فرزدق گفت: یابن رسول‌الله، چرا حج را تمام نفرمودی؟ فرمود: اگر مانده بودم مرا دستگیر می‌کردند ⁽⁴⁾و چون آن حضرت در منزل ثعلبیه فرود آمد، مردی که کنیه‌اش اباهره ازدی بود و از کوفه می‌آمد به خدمت حضرت رسید، سلام کرد و سپس گفت: یابن رسول‌الله، برای چه از حرم خدا و حرم جدت بیرون آمدی؟ حضرت امام حسین علیه‌السلام فرمودند: ای اباهره، بنی‌امیه مالم را گرفتند صبر کردم، دشنامم دادند و به آبرویم لطمه زدند باز تحمل کردم، حال می‌خواهند خونم را بریزند فرار کردم، بخدا سوگند، ستمکار مرا خواهند کشت، و خداوند لباس ذلتی به آنان بپوشاند که

سراپایشان را فراگیرد... ⁽¹⁾

پیرمردی از بنی‌عکرمه که نامش عمرو بن لوذان بود، در بطن عقبه با آن حضرت دیدار کرد، عرض کرد: به کجا می‌روید؟ حضرت فرمودند: به کوفه، عرض کرد: شما را به خدا سوگند می‌دهم که باز گردید، زیرا به خدا به آنجا نمی‌روید جز به سوی سر نیزه‌ها و شمشیرهای برنده...حضرت فرمودند: ای بنده‌ی خدا، آنچه تو اندیشی بر من پوشیده نیست و خدای متعال در کار خود مغلوب نمی‌شود (یعنی جز آنچه اراده‌ی خدا به آن تعلق گرفته نخواهد شد) سپس فرمودند:«والله لا یدعونی حتی یستخرجوا هذه العلقة من جوفی»«بخدا سوگند، دست از من برندارند تا این دل خون شده را از سینه‌ام بیرون آورند»... ⁽²⁾اما شاهد بر اینکه اگر بیعت هم می‌کرد باز او را شهید می‌کردند:ابن‌زیاد لعین نوشت؛ باید بر حکم من و حکم یزید گردن نهد و بیعت کند. ⁽³⁾و شمر ملعون به ابن‌زیاد گفت: اگر حسین و یارانش بیعت کنند آنگاه اگر تو آنان را کیفر کنی تو بدان سزاوارتر خواهی بود. ⁽⁴⁾اگر خیال کشتن نداشتند چنین نمی‌گفتند: و آن حضرت غرض ایشان را

می‌دانست لذا فرمود: نه به خدا، دست خواری به شما نخواهم داد و مانند غلامان قرار نخواهم کرد. ⁽¹⁾

کی لو تو

«.. أَلا إِنَّ الدَّعِی بْنَ الدَّعِی قَدْ رَکَزَ بَیْنَ اثْنَتَیْنِ بَیْنَ السِّلَّةِ وَ الذِّلَّةِ وَ هَیْهاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ هیهات منا الذلة، یأبَی اللهُ لَنَا ذلکَ ورَسُولُهُ والمؤمِنونَ، وحُجورٌ طابَتْ وطَهُرتْ، وأُنُوفٌ حَمِیَّةٌ ونُفُوسٌ أبِیَّةٌ مِنْ أنْ نؤْثِرَ طاعَةَ اللِّئامِ علی مصارِعِ الکِرَامِ.» ⁽²⁾

آگاه باشید که این زنا زاده فرزند زنا زاده مرا بر سر دو راهی نگهداشته است: راهی به سوی مرگ و راهی به سوی ذلت. هرگز مباد که ما ذلت را بر مرگ اختیار کنیم. خدا و پیامبرش و مردم با ایمان و دامن های پاک و پاکیزه که ما را پروریده، و مردمی که زیر بار ستم نروند و افرادی که تن به ذلت ندهند، هرگز رضایت نمی دهند که فرمانبری لئیمان را بر کشته شدن شرافتمندانه برگزینیم ))...

اگر از روی تقیه هم راضی می شد البته دست از او بر نمی داشتند و با ذلت و خواری بدون سر و صدا آن حضرت را شهید می کردند.

ای عزیزان! آیا سید الشهداء علیه السلام در گوشه ای بماند و مخفیانه ترور شود و کسی باخبر نشود، و یا وظیفه آنست که از مدینه خارج شده به مکه - شهر بزرگ مذهبی - بیاید، و چند ماه بماند تا موسم حج برسد که مسلمین از اطراف عالم در آنجا جمع شوند، و در روز هشتم، حج را به عمره تبدیل کند، تا همه و همه از امام حسین علیه السلام و کار او با خبر شوند؟

و در روز هشتم، حج را به عمره تبدیل کند، تا همه و همه و از امام حسین علیه‌السلام و کار او با خبر شوند؟قهری است که در مکه صدا می‌کند، مگر چه خبر شده است که حضرت امام حسین علیه‌السلام عمل حج را تمام نمی‌کند.آنگاه به طرف عراق حرکت کند، باز همه جا و همه کس با خبر می‌شوند که در کربلا با آنهمه مظلومیت شهید می‌شود، و بعد دنباله آن را حضرت زینب علیهاالسلام و سایر اسراء ادامه می‌دهند، بطوریکه در خود شام که مرکز فساد و جور و حکومت یزیدی است همه و همه مسأله را می‌فهمند، و پی به مظلومیت خاندان نبوت می‌برند، حتی نصرانیها باخبر می‌شوند.همه‌ی مردم می‌فهمند حق کدام است، باطل کدام است و کارهای یزید و معاویه و حتی وضع قبلی‌ها هم روشن می‌شود.شگفت آنکه ابن عباس‌ها می‌گویند: آقا شما فرار کنید و به عراق نروید!آیا اینگونه شهید شدن بهتر نیست؟ آری سیدالشهداء علیه‌السلام مجری کلام پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بود که می‌فرمودند: «حسین منی و أنا من حسین»، و با شهادت خود رسالت حضرتش را به ثمر رسانید، دین را، پیامبر را، علی را، ولایت را و... زنده کرد.آری او به عزت در راه خدا کشته شد و خود را عزیز نمود و احکام الهی را بپا داشت و بندگان را از گمراهی و جهل نجات داد و تن به ذلت و خواری نداد.

بیعت نکردن حضرت امام حسین علیه السلام

شیخ صدوق از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده که فرمودند: پدرم از پدرش امام سجاد علیهماالسلام نقل فرموده که چون مرگ معاویه نزدیک شد، پسرش یزید - لعنه‌الله - را طلبید و نزد خود نشانید و گفت: پسرم، من گردنکشان را برایت رام کردم و شهرها را برایت آماده نمودم، و سلطنت را به کام تو انداختم، اما از سه نفر - که با همه‌ی توان با تو مخالفت می‌کنند - بر تو نگرانم، و آنها عبدالله بن عمر، عبدالله بن زبیر، و حسین بن علی علیه‌السلام می‌باشند.اما عبدالله بن عمر؛ در دل با توست، به او بچسب و دست از او بر مدار، و أما عبدالله بن زبیر؛ اگر به او دست یافتی او را تکه تکه کن، چون همانند شیری که بر شکار خود می‌جهد بر تو حمله کند، و چون روباهی که از سگ فرار می‌کند (با مکر و حیله) از تو پنهان گردد.و امام حسین بن علی علیهماالسلام؛ دانی چه نسبتی با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم دارد و از گوشت و خون وی می‌باشد. من می‌دانم که مردم عراق او را بر تو بشورانند، سپس دست از او بردارند و ضایعش کنند، اگر به او دست یافتی حق او را بشناس و مقام او را نسبت به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم رعایت کن، و او را مؤاخذه مکن، ما را با او دوستی و خویشی هست، مبادا به او بدی کنی، و از تو کاری ناخوشایند بیند.چون معاویه هلاک شد و یزید بعد از او متصدی امور گردید، (پسر) عمویش (ولید بن)

عتبه بن ابی‌سفیان ⁽¹⁾را حاکم مدینه ساخت، (پسر) عتبه به مدینه آمد و جای مروان بن حکم را - که از طرف معاویه حاکم مدینه بود - گرفت، تا دستور یزید را اجراء کند، مروان ⁽²⁾

گریخت و بر او دست نیافت.(پسر) عتبه حضرت حسین بن علی علیهماالسلام را خواست و گفت: یزید دستور داده با او بیعت کنی. امام حسین علیه‌السلام فرمود: ای (پسر) عتبه، تو میدانی که ما اهل بیت کرامت و معدن رسالتیم، نشانه‌های حقی هستیم که خدای عزوجل در دلهای ما به ودیعت نهاده و زبان ما را بدان گویا ساخته، پس من به اذن خدای عزوجل سخن گویم؛ و از جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که می‌فرمود: «خلافت بر فرزندان ابی‌سفیان حرام است» چگونه با خاندانی بیعت کنم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره‌ی آنها چنین فرمود.چون (پسر) عتبه این را شنید به منشی خود دستور داد نامه‌ای برای یزید بنویسد که براستی حسین بن علی برای تو حق خلافت و بیعت معتقد نیست، درباره‌ی او هر تصمیم که خواهی بگیر.چون نامه به یزید - لعنه‌الله - رسید به (پسر) عتبه نوشت: این نامه که به تو رسید فورا جواب آن را بنویس، و در نامه شرح بده هر که را مطیع من است و هر که را با من مخالف است و باید سر حسن بن علی به پیوست جواب نامه باشد.این خبر به امام حسین علیه‌السلام رسید، آهنگ عراق نمود، چون شب شد به مسجد النبی صلی الله علیه و آله و سلم تشریف آورد، تا با قبر آن حضرت وداع کند، چون به قبر رسید نوری از قبر

درخشید و به جای خود برگشت.چون شب دوم برای وداع آمد، به نماز ایستاد و نماز را طول داد، آنگاه در سجده لحظه‌ای حالت خواب بر حضرتش عارض شد، و در خواب پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم را دید که او را در آغوش گرفت و به سینه چسبانید و میان دو چشمش را بوسید و فرمود:«بأبی أنت، کأنی أراک مرملا بدمک بین عصابة من هذه الأمة، یرجون شفاعتی، ما لهم عند الله من خلاق، یا بنی،

انک قادم علی أبیک و أمک و أخیک و هم مشتاقون الیک و ان لک فی الجنة درجات لا تنالها الا بالشهادة»«پدرم به قربانت، گویا تو را در میان جمعی از این امت که امید شفاعت مرا دارند! به خونت آغشته می‌بینم ⁽¹⁾برای آنها نزد خدا بهره‌ای از خیر نیست. فرزندم، تو نزد پدر و مادر و برادر خود می‌آئی و همه مشتاق تواند، و همانا در بهشت برای تو درجاتی هست که جز با شهادت بدان نمی‌رسی» ⁽²⁾حضرت حسین علیه‌السلام گریان از خواب برخاست و نزد اهل بیت خود آمد، و خواب

خود را به آنها نقل فرمود، و با آنها وداع کرد، و خواهران، دختر و برادر زاده‌اش قاسم را بر محمل سوار کرد و با بیست و یک تن از اصحاب و اهل بیت خود حرکت نمود، که از آنجمله‌اند؛ ابوبکر بن علی، محمد بن علی، عثمان بن علی، و عباس بن علی، و عبدالله بن مسلم بن عقیل و علی بن الحسین الأکبر، و علی بن الحسین الأصغر... ⁽¹⁾

شیخ مفید قدس سره نقل کرده است که چون امام حسن علیه‌السلام از دنیا رحلت فرمود، شیعیان عراق بجنبش درآمدند، و برای امام حسین علیه‌السلام نوشتند که ما معاویه را از خلافت خلع کرده با شما بیعت می‌کنیم.امام علیه‌السلام خودداری نمود و برای ایشان یادآور شد که همانا میان او و معاویه عهد و پیمانی است که شکستن آن جایز نیست، تا زمان آن بپایان رسد، و چون معاویه بمیرد در این کار اندیشه خواهم کرد.چون معاویه - علیه الهاویة - در نیمه‌ی رجب سال 60 هجری مرد، پسرش لعنه‌الله - نامه‌ای به ولید بن عتبة بن ابی‌سفیان - که از طرف معاویه فرماندار مدینه بود - نوشت که بدون درنگ از حسین برای او بیعت بگیرد و به هیچ وجه به او مهلت ندهد.ولید شبانه کس به نزد آن حضرت فرستاد و او را خواست. امام حسین علیه‌السلام جریان را دانست و گروهی از نزدیکان خود را خواسته به آنان دستور داد؛ سلاحهای خویش را بردارند، و به ایشان فرمود: ولید در چنین وقتی مرا خواسته و من آسوده خاطر نیستم که مرا مجبور به کاری کند که من نتوانم آنرا بپذیرم، و از ولید نیز ایمن نمی‌توان بود، پس شما همراه من باشید، چون من نزد او رفتم شما بر در خانه بنشینید، اگر آواز مرا شنیدید، بر او درآئید تا از من دفع کنید.ا

مام حسین علیه‌السلام به نزد ولید آمد، مروان بن حکم را نزد او دید. ولید خبر مرگ معاویه را به آن حضرت داد، سپس نامه‌ی یزید و دستوری که برای گرفتن بیعت از آن جناب داده بود، برای حضرت خواند.آن بزرگوار فرمود: گمان ندارم تو قانع باشی که من در پنهان با یزید بیعت کنم، تا اینکه آشکارا بدانسان که مردم بدانند بیعت نمایم؟ ولید گفت: آری چنین است.امام حسین علیه‌السلام فرمود: پس صبر کن تا صبح شود و در این باره اندیشه کنم. ولید گفت: بنام خداوند اکنون باز گرد تا با گروهی از مردم (برای بیعت) به نزد ما بیائی.مروان به ولید گفت: بخدا سوگند اگر حسین از تو جدا شود و بیعت نکند دیگر هرگز به

او دست نخواهی یافت، تا کشتار بسیاری میان تو و او بشود، او را نگهدار تا بیعت کند یا گردنش را بزنی.امام حسین علیه‌السلام از جا جست و به او فرمود: ای پسر زرقاء (زن کبود چشم) تو مرا می‌کشی یا او؟! بخدا دروغ گفتی و خطا کردی ⁽¹⁾و از خانه بیرون رفت و با نزدیکان خود براه افتاد و به منزل خویش آمد.مروان به ولید گفت: گوش به سخن من ندادی، بخدا دیگر نمی‌توانی بر او

دست یابی. ولید گفت: وای بحال دیگران باد ای مروان، پیشنهادی به من نمودی که نابودی دین من در آن بود، بخدا دوست ندارم آنچه خورشید بر آن می‌تابد و از آن غروب می‌کند از مال دنیا و ملک آن، از من باشد و من حسین را بکشم، سبحان الله! همینکه حسین گفت: من بیعت نمی‌کنم، من حسین را بکشم؟! بخدا سوگند، گمان ندارم کسی که در روز قیامت به خون حسین باز خواست شود عقوبتش آسان باشد.مروان گفت: اگر برای این خاطر است، کار بجائی کردی. گر چه در دل کار او را خوش نداشت.امام حسین علیه‌السلام آن شب را که شب بیست و هفتم رجب سال 60 هجری بود در خانه خود ماند.ولید هم آنشب سرگرم بیعت گرفتن از ابن‌زبیر شد و او نیز از بیعت سر باز زده همان شب مدینه را به سوی مکه ترک کرد، چون صبح شد ولید مردی از بنی‌امیه را با هشتاد سوار دنبال او فرستاد لکن به او دست نیافته، بازگشتند.

چون عصر روز شنبه شد، ولید گروهی را به نزد امام حسین علیه‌السلام فرستاد که برای بیعت حاضر شود. آن حضرت فرمود: تا بامداد فردا صبر کنید تا هر دو در این باره بیندیشیم. آنشب نیز از آن حضرت دست برداشت.آن حضرت در همانشب - که شب یکشنبه 28 رجب بود - از مدینه به سوی مکه رهسپار شد، و فرزندان و برادرزادگان و برادران و بیشتر خاندانش جز برادرش محمد حنفیه همراه او بودند. ⁽¹⁾مرحوم سید بن طاووس بعد از نقل جریان بطور اختصار می‌نویسد:چون صبح شد حضرت حسین علیه‌السلام از خانه‌ی خویش بیرون آمد تا خبرها را بشنود،

مروان را دید. مروان به آن حضرت گفت: یا أبا عبدالله، من خیرخواه تو هستم، مرا اطاعت کن تا نجات یابی!امام حسین علیه‌السلام فرمود: خیرخواهی تو چیست؟ بگو تا بشنوم.مروان گفت: همانا من به تو دستور می‌دهم با یزید بیعت کنی که هم به نفع دین توست و هم به سود دنیایت. آن حضرت فرمود:«انا لله و انا الیه راجعون، و علی الاسلام السلام اذ قد بلیت الأمة براع مثل یزید و لقد سمعت جدی رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم یقول: الخلافة محرمة علی آل أبی‌سفیان»«چه مصیبتی بالاتر از اینکه امت مسلمان به سرپرستی همچون یزید دچار شوند، پس باید با اسلام وداع نمود، از جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که می‌فرمودند: خلافت بر فرزندان ابی‌سفیان حرام است»

⁽¹⁾

حرکت امام حسین علیه السلام به سوی مکه

چون آن حضرت آماده‌ی حرکت شد، شب هنگام بر سر تربت مطهر مادر خود فاطمه‌ی زهرا علیهاالسلام و مرقد منور برادر خود امام حسن علیه‌السلام رفته، با آنها وداع نمود و صبح به خانه آمد تا روانه شود.ابن قولویه به سند معتبر از امام باقر علیه‌السلام روایت کرده که چون امام حسین علیه‌السلام اراده نمود از مدینه بیرون رود، زنان بنی‌هاشم جمع شدند و صدا به نوحه و زاری بلند کردند. آن مظلوم چون ناله و بی‌قراری ایشان را مشاهده نمود، فرمود: شما را بخدا سوگند می‌دهم که صبر کنید و دست از جزع و بی‌تابی بردارید.آنها گفتند: ای سید و سرور ما، چگونه خود را از گریه و زاری منع کنیم و حال آنکه مثل تو بزرگواری از میان ما می‌رود و ما بی‌کسان را غریب و تنها می‌گذارد، و نمی‌دانیم آخر کار تو با این منافقان به کجا منتهی می‌شود. پس نوحه و سوگواری را برای چه روزی بگذاریم. بخدا سوگند این روز نزد ما مانند روزی است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از دنیا رفت، و مانند روزی است که حضرت فاطمه علیهاالسلام شهید شد، و مانند روزی که امیرالمؤمنین علیه‌السلام به شهادت رسید و مانند روزی است که رقیه و ام‌کلثوم وفات یافتند.خداوند جان ما را فدای تو گرداند، ای محبوب قلب مؤمنان، و ای یادگار بزرگواران... ⁽²⁾آن حضرت در دل شب به سر تربت مادر خود برای وداع رفت، و در بعضی کتب مذکور است که بر مادر خود سلام کرد «السلام علیک یا اماه» حسین توست که

به وداع آمده و این آخرین زیارت اوست، ناگاه از قبر مبارک فاطمه علیهاالسلام آوازی آمد: «علیک السلام یا مظلوم الأم و یا شهید الأم و یا غریب الأم» پس به نحوی گریه بر آن حضرت

مستولی شد که دیگر قدرت بر تکلم نداشت ⁽¹⁾شیخ مفید با سند خود از حضرت امام صادق علیه‌السلام روایت می‌کند که فرمودند:هنگامی که حضرت حسین علیه‌السلام شبانه از مدینه حرکت نمود، گروههائی از ملائکه با صفهای آراسته با سلاحهای جنگی، سوار بر اسبهای بهشتی خدمت آن حضرت آمدند و سلام کردند و گفتند: ای حجت خدا بر خلائق بعد از جد و پدر و برادر خود، همانا خداوند در موارد متعدد به وسیله‌ی ما جد تو را یاری فرموده، و اکنون نیز ما را به یاری تو فرستاده است. حضرت فرمود: وعده‌گاه من و شما در آن مکانی که خداوند برای شهادت و دفن من قرار داده که همان کربلاست، چون به آن بقعه رسیدم به نزد من آئید.ملائکه عرض کردند: ای حجت خدا، هر چه خواهی دستور فرما که ما مأمور هستیم گوش به فرمان شما باشیم، و اگر از دشمنی بیمناک هستی، ما به همراه تو باشیم.فرمودند: از ایشان به من ضررری نمی‌رسد تا به محل شهادت خود برسم.گروههائی از مؤمنین جن نزد آن حضرت ظاهر شدند و عرض کردند: آقا، ما شیعیان و یاران شمائیم، آنچه خواهید امر فرمائید، اگر بفرمائید همه دشمنان شما را در همین ساعت هلاک کنیم بی‌آنکه شما حرکتی بکنید، ما دستور شما را اجرا می‌کنیم.حضرت فرمودند: خداوند به شما پاداش نیک دهد، مگر قرآنی که بر جدم نازل شده است نخوانده‌اید که می‌فرماید:(أین ما تکونوا یدرککم الموت و لو کنتم فی بروج مشیدة)

⁽¹⁾«هر کجا باشید اگر چه در کاخهای بسیار محکم، مرگ شما می‌رسد (و از مرگ به هیچ چاره‌ای رهائی نیابید)». و نیز خداوند می فرماید:

«قُلْ لَوْ کُنْتُمْ فِی بُیُوتِکُمْ لَبَرَزَ الَّذِینَ کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقَتْلُ إِلَی مَضَاجِعِهِمْ »⁽²⁾بگو ( ای محمد!): اگر در خانه های خود هم بودید باز آنانکه سرنوشت آنان کشته شدن است. البته از خانه به قتلگاه بیرون می آمدند)). (به علاوه) اگر من در شهر و وطن خود بمانم پس این مردم نگونسار به چه وسیله امتحان شوند..

جنیان گفتند: ای حبیب خدا و فرزند حبیب خدا! به خدا سوگند اگر نه این بود که اطاعت امر شما واجب است و مخالفت آن جایز نیست، همه دشمنان شما را پیش از آنکه به شما دسترسی پیدا کنند می کشتیم.

حضرت فرمودند: به خدا قسم، قدرت ما بر این کار از شما بیشتر است، و لکن مرحله ای است آزمایشی)

«لِیَهْلِکَ مَنْ هَلَکَ عَنْ بَیِّنَةٍ وَیَحْیَی مَنْ حَیَّ عَنْ بَیِّنَةٍ».⁽³⁾((تا هرکه هلاک (و گمراه) شدنی است بعد از اتمام حجت هلاک شود و

هرکه لایق حیات ابدی است با اتمام حجت به حیات ابدی برسد.⁽⁴⁾هنگامی که امام حسین علیه السلام عازم حرکت شد برادرش محمد حنفیه ⁽⁵⁾نزد او آمد

وعرض کرد: ای برادر! تو از همه خلق نزد من محبوب تر و بزرگوارتری، و من از هیچ کس نصیحت و خیر خواهی خود را دریغ نکنم، و تو از هر کس به آن شایسته‌تری، چون تو از منی و جان و روح و چشم منی، و بزرگ خاندان ما هستی که اطاعت شما بر من واجب است، زیرا خداوند شما را بر من شرافت داده و از سادات اهل بهشت نموده است.به مکه برو، اگر آرامش یافتی چه بهتر و اگر وضع دیگری پیش آمد به شهرهای یمن سفر کن که آنها از یاران جد و پدر تو هستند.«هم أرأف الناس و أرقهم قلوبا و أوسع الناس بلادا»«آنها مردمی مهربان و خوش قلب و ساکن شهرهای بزرگ هستند»اگر آسوده خاطر بودی بمان وگرنه متوجه بیابانها و شکاف دره‌هاو کوهها می‌شوی، و از شهری به شهر دیگر می‌روی تا ببینی امر مردم به کجا می‌انجامد، و خداوند بین ما و قوم فاسقین حکم فرماید.امام حسین علیه‌السلام فرمودند: ای برادر، بخدا اگر در دنیا هیچ پناه و ملجأی هم نباشد من با یزید بیعت نمی‌کنم. پس محمد حنفیه سخن را قطع کرد و گریه نمود و آن حضرت نیز ساعتی گریستند و فرمودند: ای برادر، خداوند به تو جزای خیر دهد، خیرخواهی نمودی و رأی درست دادی. اکنون عازم مکه هستم، من و برادر و برادر زادگان و شیعیان خود - که امر آنها امر من و رأی آنها رأی من است - مهیای این سفر شده‌ایم و تو اگر خواهی در مدینه بمان و دیده‌بان من باش، و از امور دشمنان چیزی بر من پوشیده ندار.آنگاه حضرت کاغذ و دواتی خواستند و سفارشنامه را برای او نوشتند:بسم الله الرحمن الرحیم«هذا ما أوصی به الحسین بن علی بن أبی‌طالب الی أخیه محمد المعروف بابن الحنفیة: ان الحسین یشهد أن لا اله الا الله وحده لا شریک

له و أن محمدا عبده و رسوله، جاء بالحق من عند الحق، و أن الجنة و النار حق و أن

الساعة آتیة لا ریب فیها و أن الله یبعث من فی القبور. و أنی لم أخرج أشرا و لا بطرا و لا مفسدا و لا ظالما و انما خرجت لطلب الاصلاح فی امة جدی صلی الله علیه و آله و سلم أرید أن آمر بالمعروف و أنهی عن المنکر و أسیر بسیرة جدی و أبی علی ابن أبی‌طالب علیه‌السلام. فمن قبلنی بقبول الحق فالله أولی بالحق و من رد علی هذا، أصبر حتی یقضی الله بینی و بین القوم بالحق و هو خیر الحاکمین و هذه وصیتی یا أخی الیک و ما توفیقی الا بالله علیه توکلت و الیه أنیب».آن حضرت بعد از شهادت به وحدانیت خدا و رسالت محمد صلی الله علیه و آله و سلم و اقرار به بهشت و دوزخ و... مرقوم فرمودند:«من به جهت تکبر و گردنکشی و قبول نکردن حق و فشاد و ظلم خارج نشدم بلکه برای اصلاح (خرابیهای) امت جدم بیرون می‌روم تا مردم را به کارهای خوب و پسندیده دعوت کنم و از زشتیها بر حذر دارم و به سیره‌ی جدم و پدرم علی علیه‌السلام عمل نمایم. هر که مرا بحق قبول کند، پس خدا به حق سزوارتر است، و هر که مرا رد کند صبر می‌کنم تا خداوند بین من و این قوم بحق قضاوت فرماید، و خدا بهترین حکم کنندگان است. ای برادر، این است وصیت من به تو، و از خدا (در هر کار) توفیق می‌طلبم و بر او توکل می‌کنم و بازگشت من به سوی اوست».

حضرت حسین علیه‌السلام نامه را مهر نمود، و به برادرش محمد داد، و با او وداع کرده، دل دل شب خارج شد. ⁽¹⁾چون امام حسین علیه‌السلام از مدینه عازم حرکت شدند، أم‌سلمه - رضی الله عنها -

عرض کرد: فرزند جانم، با سفر خود به عراق مرا محزون مکن، زیرا از جدت شنیدم که می‌فرمود: فرزندم حسین در عراق در زمینی که آن را کربلا گویند کشته می‌شود.آن حضرت فرمودند: مادر جان، به خدا من به آن داناترم و به ناچار کشته می‌شوم و چاره‌ای ندارم. بخدا روزی را که در آن کشته می‌شوم می‌دانم، و قاتل خود را می‌شناسم و بقعه‌ای که در آن دفن خواهم شد می‌دانم، و کسانی که از خاندان و خویشان و شیعیانم کشته می‌شوند می‌شناسم، و اگر بخواهی قبر خود را به تو نشان می‌دهم.سپس اشاره به سمت کربلا نمودند، زمین پست شد و ام‌سلمه لشکرگاه و موقف و محل شهادت و آرامگاه آن حضرت را دید، سخت گریست و کار او را به خدا واگذار کرد.آن حضرت فرمودند: ای مادر،«قد شاء الله عزوجل أن یرانی مقتولا مذبوحا ظلما و عدوانا، و قد شاء أن یری حرمی و رهطی و نسائی مشردین و أطفالی مذبوحین مظلومین مأسورین مقیدین و هم یستغیثون فلا یجدون ناصرا و لا معینا».«خدای عزوجل خواسته که مرا به ظلم و عدوان کشته ببیند و اهل و عیال و خاندان و زنان مرا رانده و در بدر بنگرد، و اطفالم را (بعضی) سر بریده و مظلوم و (بعضی) اسیر و در بند و زنجیر ببیند، در

حالی که اسغاثه می‌کنند و یاور و فریادرسی نیابند» ⁽¹⁾امام حسین علیه‌السلام به سوی مکه رهسپار شد در حالی که این آیه را قرائت می‌نمود:(فخرج منها خائفا یترقب قال رب نجنی من القوم الظالمین)

⁽¹⁾«(موسی از شهر مصر) با حال ترس و چشم‌براهی (به جانب شهر مدین) بیرون رفت و می‌گفت: بار الها، مرا از شر این قوم ستمکار نجات ده» ⁽²⁾و راه (متعارف و جاده) بزرگ را در پیش گرفت. خاندان آن حضرت گفتند: خوبست مانند ابن‌زبیر از بی‌راهه برویم تا تعقیب کنندگان به شما نرسند. فرمودند: نه بخدا قسم، من از راه راست جدا نشوم تا خداوند آنچه خواهد میان ما حکم فرماید.امام حسین علیه‌السلام شب جمعه سوم شعبان وارد مکه شد و هنگام ورود این آیه را می‌خواند: (که دنبال آیه‌ی گذشته است):(و لما توجه تلقاء مدین قال عسی ربی أن یهدینی سواء السبیل)«و چون رو به جانب شهر مدین آورد گفت: امید است پروردگار من، مرا به راه راست رهبری فرماید».سپس در مکه فرود آمد و مردم مکه به خانه‌ی او رو آورده، به دیدنش می‌آمدند و رفت و آمد می‌کردند، و هر که از بزرگان و مردم شهرها در آنجا بود به نزد آن حضرت آمد. ⁽³⁾ از آن سو چون خبر مرگ معاویه به مردم کوفه رسید، درباره‌ی یزید به جستجو پرداختند، و خبر بیعت نکردن امام حسین علیه‌السلام و امتناع ابن‌زبیر از بیعت و رفتن آندو به مکه به گوش ایشان رسید. شیعیان کوفه در خانه‌ی سلیمان بن صرد خزاعی جمع شدند،

و خبر هلاکت معاویه را به گوش همگان رساندند. پس حمد و ثنای خدای را بجا آوردند.سلیمان بن صرد از آن میان گفت: همانا معاویه به هلاک رسیده و امام حسین علیه‌السلام از بیعت با بنی‌امیه خودداری کرده و شما شیعیان او، و شیعیان پدرش هستید، پس اگر او را یاری می‌کنید و با دشمنانش می‌جنگید، و در راه او از دادن جان دریغ ندارید، به آن حضرت نامه بنویسید و آمادگی خود را به او اعلام کنید، و اگر از پراکندگی و سستی در یاری او بیم دارید، او را گول نزنید.در حواب گفتند: نه، ما با دشمن او خواهیم جنگید، و در راه او جانفشانی خواهیم کرد.گفت: پس برای دعوت، نامه‌ای به آن حضرت بنویسید... ⁽¹⁾نامه‌های متعددی برای آن بزرگوار از طرف مردم کوفه نوشته شد که در یک روز ششصد نامه آمد، و آن حضرت جواب هیچکدام را نداد. تعداد نامه‌ها به دوازده هزار رسید ⁽²⁾تا اینکه آخرین فرستادگان مردم کوفه -هانی بن هانی و سعید بن عبدالله - برای آن حضرت نامه آوردند، آنگاه امام حسین علیه‌السلام نامه‌ای در جواب مردم کوفه بدین مضمون نوشت:بسم الله الرحمن الرحیم‌نامه‌ای است از حسین بن علی به گروه مؤمنان و مسلمانان، اما بعد؛همانا هانی و سعید نامه‌های شما را به من رساندند،

و ایندو آخرین فرستادگان شما بودند، و من همه‌ی آنچه را شما گفتید و یادآور شدید

دانستم، سخن بیشتر شما این بود که برای ما امام و پیشوائی نیست، به سوی ما بیا. شاید خداوند به وسیله‌ی تو ما را بر محور حق و هدایت گرد آورد.«و انی باعث الیکم أخی و ابن عمی و ثقتی من أهل بیتی مسلم بن عقیل، فلعمری ما الامام الا الحاکم بالکتاب، القائم بالقسط، الدائن بدین الحق، الحابس نفسه علی ذلک لله (ذات الله)، و السلام».«من اکنون برادرم و پسر عمویم، و آنکس که مورد اطمینان و وثوق من در میان خاندانم می‌باشد (یعنی) مسلم بن عقیل را به سوی شما فرستادم. اگر او برای من نوشت که رأی و اندیشه‌ی شما و خردمندان و دانایانتان همانند سخن فرستادگان شما، و مضمون نامه‌هایتان می‌باشد، انشاءالله بزودی به نزد شما خواهم آمد. به جان خودم قسم، امام و پیشوا نیست مگر آنکس که به کتاب خدا در میان مردم حکم کند، و به دادگستری بپا خیزد، و پیرو دین حق باشد، و نفس خود را بر آن حقیقت نگهداری نماید. والسلام»

⁽¹⁾

آمدن حضرت مسلم به کوفه

امام حسین علیه‌السلام مسلم بن عقیل را خواسته، با قیس بن مسهر صیداوی و عمارة بن عبدالله و عبدالله و عبدالرحمان بن شداد به سوی کوفه فرستاد، و او را به پرهیزکاری و پوشیده داشتن کار خود، و مدارا کردن با مردم دستور داد، و اینکه اگر دید مردم گرد آمده و فراهم شدند زود به آن حضرت اطلاع دهد.حضرت مسلم (در نیمه‌ی ماه رمضان از مکه بیرون آمد) ⁽²⁾چون به مدینه رسید، در مسجد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نماز خواند و با خاندان خود وداع کرد، آنگاه دو راهنما با خود برداشت و به سوی کوفه رهسپار شد.آندو راهنما او را از بیراهه بردند و راه را گم کرده، تشنگی سختی بر ایشان غلبه کرد، پس از آنکه راه را پیدا کردند، دیگر نیروی سخن گفتن و راه رفتن نداشتند، با اشاره راه را به مسلم نشان دادند، و در اثر تشنگی جان سپردند.حضرت مسلم چون به محل مضیق رسید نامه‌ای برای امام حسین علیه‌السلام نوشت و بوسیله‌ی قیس فرستاد، و نوشت، آندو راهنما از راه کنار گرفته، راه را گم کردند و تشنگی بر ایشان غلبه کرد و چیزی نگذشت که جان سپردند، و من این جریانات را به فال بد گرفتم، پس اگر ممکن است مرا از رفتن به کوفه معاف دارید، و دیگری را بفرستید.آن حضرت در جواب نوشتند: آنچه تو را به استعفاء وادار کرده ترس است،

پس بدان راهی که تو را فرستادم برو.... حضرت مسلم به راه خود ادامه داد تا به کوفه رسید. ⁽¹⁾ورود حضرت مسلم به کوفه به گفته‌ی مسعودی روز پنجم شوال بود.

و در منزل مختار بن أبی عبیده ⁽²⁾وارد شد، و شیعیان نزد او رفت و آمد می‌کردند. و چون جمع کثیری نزد او حاضر می‌شدند، نامه‌ی امام حسین علیه‌السلام را برای آنها می‌خواند و آنها می‌گریستند.عابس بن ابی‌شبیب و حبیب بن مظاهر و دیگران سخنرانی کردند و گفتند: ما آماده یاری هستیم، گرچه وفاداری مردم کوفه معلوم نیست. ⁽³⁾هیجده هزار نفر از مردم کوفه با حضرت مسلم بیعت کردند. حضرت مسلم نامه به امام حسین علیه‌السلام نوشت و از بیعت آنها گزارش نمود، و خواست که آن حضرت به کوفه بیاید، و این نامه 27 روز پیش از کشته شدن مسلم بود.شیعیان آنقدر به خانه‌ی آن جناب رفت و آمد کردند که جای او آشکار شد، و این جریان به گوش نعمان بن بشیر که از طرف معاویه و بعدا از سوی یزید حاکم کوفه بود رسید... ⁽⁴⁾عده‌ای - که از آنها عمر سعد بود - برای یزید نامه نوشتند و او را از آمدن مسلم به کوفه و بیعت مردم با او آگاه کردند.یزید عبیدالله بن زیاد - را که در آن زمان حاکم بصره بود - به کوفه فرستاد و او را

والی کوفه نمود. ⁽¹⁾

ابن یاد که مرد نیرنگ بازی بود صبر کرد تا هوا تاریک شد، آنگاه در حالیکه عمامه‌ی سیاه بر سر نهاده و دهان خود را بسته بود (به هیئت امام حسین علیه‌السلام) داخل شهر شد. مردم کوفه که منتظر قدوم مبارک امام حسین علیه‌السلام بودند گمان کردند که آن حضرت تشریف آورده‌اند، اظهار شادی نموده و بر او سلام می‌کردند. ⁽²⁾چون وارد کوفه شد به فرمانداری رفت، بامداد به مسجد آمد و سخنرانی کرد و مردم را تهدید نموده، بزرگان و سرشناسان شهر و نمایندگان مردم را سخت به مؤاخذه گرفت، و دستور داد هر کس را که با او مخالفت کند به دار زنند، و اموالش را مصادره کنند و بهره‌اش از بیت‌المال لغو گردد.در هر صورت اوضاع کوفه فورا دگرگون شد، مردم ترسیدند. حضرت مسلم هم چون از آمدن ابن‌زیاد و تهدید او باخبر شد، از خانه‌ی مختار بیرون آمد و به خانه‌ی هانی بن عروه رفت و بر او وارد شد.هانی صلاح ندانست، حضرت مسلم به او فرمود: من به تو پناهنده شده‌ام و مهمان توام.هانی در جواب گفت: تکلیف سختی به من کردی، و او را جا داد.

شیعیان محرمانه و با کمال احتیاط و پنهان از ابن‌زیاد، در خانه‌ی هانی نزد او رفت و آمد کرده، با حضرت مسلم بیعت می‌کردند، تا تعداد آنها - به روایت ابن شهر آشوب - به بیست و پنج هزار رسید، و تصمیم بر خروج گرفتند.هانی گفت: شتاب نکنید.از آن طرف ابن‌زیاد یکی از غلامان خود به نام معقل را خواست و سه هزار درهم به او داد و گفت: از مسلم و یارانش جستجو کن، و با آنها الفت بگیر، و این مال را به آنها بده، و خود را از آنها وانموده کرده، اطلاعات کسب کن.

او به مسجد آمد، شنید مسلم بن عوسجه برای امام حسین علیه‌السلام بیعت می‌گیرد خود را محب آنها معرفی کرد و گفت: این وجه را بستان و مرا نزد صاحب خود ببرت با او بیعت کنم.در همین ایام شریک بن اعور که از شیعیان متعصب بود و با عمار در صفین شرکت داشت، از بصره بیرون آمد و در کوفه وارد خانه هانی شد و در آنجا مریض گشت.ابن‌زیاد برای دیدن او درخواست ملاقات کرد. شریک به حضرت مسلم گفت: آنگاه که او وارد خانه شد و من طلب آب کردم، بیرون بیا و او را بکش. لکن هانی صلاح ندانسته که ابن‌زیاد در خانه‌ی او کشته شود.چون ابن‌زیاد وارد شد هر چه شریک درخواست آب کرد، حضرت مسلم بیرون نیامد تا ابن‌زیاد رفت. شریک گفت: چرا او را نکشتی؟ فرمود: برای دو جهت.اول: اینکه هانی صلاح نمی‌دانست ابن‌زیاد در خانه‌ی او کشته شود.

⁽¹⁾دوم: حدیثی که از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نقل کرده‌اند:«ان الایمان قید الفتک، فلا یفتک مؤمن»«ایمان بند ترور است و مؤمن ترور نمی‌کند» ⁽²⁾مقصود این است که مؤمن کسی را با مکر و حیله و یورش بردن نمی‌کشد.و در «بحارالانوار» آمده است که هانی فرمود: «أما والله لو قتلته لقتلت فاسقا فاجرا کافرا»«سوگند به خدا اگر او را کشته بودی همانا مردی فاسق و فاجر را کشته بودی»شریک بعد از سه روز از دنیا رفت.معقل غلام ابن‌زیاد پس از مرگ شریک با مسلم بن عوسجه معاشرت می‌کرد، تا به نزد مسلم آمد، و به ظاهر با آن حضرت بیعت کرده، در میان شیعه رفت و آمد می‌کرد، و اخبار و أسرار آنها را به ابن‌زیاد گزارش می‌داد.هانی نیز خود را به بیماری زد، ابن‌زیاد از حال او جویا شد، گفتند: مریض است. گفت: می‌گویند: بهتر شده است و بر در خانه می‌نشیند. به او بگوئید پیش ما بیاید. بهر طوری بود مأموران او را راضی کردند و پیش ابن‌زیاد بردند.چون چشم ابن‌زیاد به هانی افتاد گفت: به پای خود به سوی مرگ آمدی! و به او گفت: این چه فتنه‌ای است که در خانه‌ی تو پا گرفته! مسلم را آورد و در خانه جای دادی، و ساز و برگ و مردان جنگی برایش آماده می‌کنی، به گمان اینکه بر من

پوشیده است.هانی انکار کرد، ابن‌زیاد معقل را طلبید و به هانی گفت: این را می‌شناسی؟ هانی دانست که او جاسوس ابن‌زیاد بوده است.هانی گفت: من مسلم را دعوت نکردم، او خودش به خانه‌ی من آمد و بر من وارد شد، من از او شرم داشتم، ولی حمایت او بر من لازم شد.گفت: باید او را حاضر کنی. گفت: به خدا او را نمی‌آورم.به روایت ابن‌نما: مخاصمه و گفتگوی بسیاری بین آنها انجام گرفت ⁽¹⁾هانی حاضر

نشد حضرت مسلم را تحویل دهد و فرمود: بخدا اگر مسلم زیر پایم باشد از جا بر ندارم و او را نمی‌آورم.ابن‌زیاد گفت: باید او را حاضر کنی، وگرنه کشته شوی. هانی گفت: بخدا آنگاه شمشیرهای برنده گرد خانه‌ات فراوان شود، چه اینکه یقین داشت عشیره‌اش او را حمایت می‌کنند. گفت: آیا به شمشیر برنده مرا می‌ترسانی؟ او را نزدیک من بیاورید.هانی را پیش او بردند، با چوبی که در دست داشت به روی او زد تا بینی او شکست و ابروی او شکافت و خون جاری شد و گوشت صورت او فروریخت، چندانکه آن چوب شکست.ابن‌اثیر گوید: هانی دست به قبضه شمشیر یکی از مأموران دراز کرد و کشید که

مانع شدند. ابن‌زیاد گفت: تو یاغی هستی و خونت را بر ما مباح کردی، و کشتن تو برای ما جایز شد.بنابر نقل «ارشاد» ابن‌زیاد دستور داد: او را بر زمین بکشند و ببرند. او را کشیدند و در یکی از اتاقهای قصر افکنده، در را به رویش قفل کردند و دسته‌ای از مأمورین را بر او گماردند.در مقتل أبی‌مخنف چنین آمده است: چون ابن‌زیاد عصبانی شد و با چوبش هانی - علیه الرحمه - را زد، هانی شمشیر ابن‌زیاد را گرفت و بسویش پرتاب کرد، بر سر ابن‌زیاد کلاخودی با دنباله‌ی خز بود که شمشیر آن را شکافت و جراحت سختی بر او وارد کرد.معقل خواست از ابن‌زیاد دفاع کند، هانی رخسار او را با تیغ دو نیمه ساخت.ابن‌زیاد بانگ زد: ای مردان، او را بگیرید. هانی در میان آنها از چپ و راست حمله می‌کرد و می‌گفت: وای بر شما، اگر پایم روی طفلی از آل رسول باشد بر نمی‌دارم تا قطع شود (کنایه از اینکه اگر یکی از آنها تحت حمایت من باشد خود را فدای او می‌کنم).بیست و پنج نفر از آن ملعونها را کشت، تا آنکه عده‌ی زیادی به وی حمله‌ور شدند و او را اسیر کرده جلو ابن‌زیاد نگاه داشتند. ابن‌زیاد با عمود آهنی که در دست داشت بر مغز هانی زد و او را به سیاه چال انداخت. ⁽¹⁾

به عمرو بن حجاج خبر رسید که هانی کشته شد، اوبا عشیره‌ی مذحج قصر را محاصره کردند. ابن‌زیاد شریح قاضی را فرستاد که به مردم بگوید: هانی زنده است.شیخ مفید و دیگران از عبدالله حازم نقل کرده‌اند که گفت: من از طرف مسلم به کاخ رفته بودم تا بدانم بر هانی چه می‌گذرد. چون او را زدند و زندان کردند، سوار اسبم شدم، پیش از دیگران گزارش او را به مسلم دادم.

آن حضرت به من دستور داد که یاران او را صدا کنم. چهار هزار نفر در خانه‌ای اطراف منزل جمع بودند. فریاد کشیدم: «یا منصور أمت» - که شعار آنها بود - و این ندا دهن به دهن در کوفه پیچید و همه نزد او جمع شده، از آنجا به سوی دالاماره روان شدند. چون ابن‌زیاد از آمدن سپاه باخبر شد، در قصر متحصن شد و درها را بست.حضرت مسلم قصر را محاصره کرد و مسجد و بازار از مردم پر شد و تا شب بر جمعیت افزوده می‌شد، و کار بر ابن‌زیاد تنگ شد و جز سی پاسبان و بیست تن از اشراف کوفه و خاندان و غلامانش کسی با او نبود.ابن‌زیاد کثیر بن شهاب حارثی را خواست و به او دستور داد که با کسانی که از قبیله‌ی مذحج با اویند بیرون روند و در شهر گردش کنند و مردم را بترسانند، و از دور مسلم پراکنده کنند.به محمد بن اشعث هم دستور داد که با پیروان خود پرچم امانی نصب کند، که هر کس از مردم نزد او آید در امان باشد.و به قعقاع بن شور و شبث بن ربعی و حجار و شمر هم همین دستور را داد، و بزرگان مردم را نزد خود نگهداشت تا با آنها انس گیرد.آن چند نفر بیرون رفتند و مردم را از دور مسلم پراکنده می‌کردند. بزرگان مردم هم به دستور او، از بام قصر به مردم رو کردند و به هر کس که فرمان عبیدالله برد وعده‌ها دادند و هر کس عصیان کند، ترساندند، و نیز تهدید کردند که بهره‌ی شما از بیت‌المال قطع می‌شود. و مردم چون گفتار اشراف خود را شنیدند پراکنده شدند، تا جائی که - بنا بر قول شیخ مفید رحمه‌الله - زن می‌آمد و دست پسر و برادر خود را می‌گرفت و می‌برد، و پی در پی رفتند.

ص:251

تا هنگام نماز مغرب، حضرت مسلم با سی تن در مسجد ماند، و نماز مغرب را خواند، چون چنین دید بیرون آمد و به سوی محله‌ی کنده رفت، به در کنده که رسید تنها ده نفر با او مانده بود، و چون از در بیرون آمد تنها ماند.حضرت مسلم متوجه شد، کسی را ندید که او را راهنمائی کند، یا به خانه‌اش دعوت کند، یا با او در برابر دشمن فداکاری نماید. لذا در میان کوچه‌های کوفه حیران بود. از اسب خود فرود آمد و سرگردان در کوچه‌ها می‌گشت و نمی‌دانست کجا برود.به در خانه‌ی زنی رسید به نام طوعه - وی کنیزی بود که اشعث بن قیس او را آزاد کرده، و به نکاح اسید بن حضرمی درآمده، و فرزندی به نام بلال از او داشت که با مردم بیرون رفته و مادرش در انتظار او بود - حضرت مسلم بر او سلام کرد و او جواب داد.جناب مسلم به او فرمود: یا أمة الله آبی به من بنوشان، آبش داد، نوشید و نشست، آن زن ظرف آب را به خانه برد و برگشت و گفت: مگر سیراب نشدی؟ گفت: چرا، گفت: به خانه‌ات برو. آن حضرت ساکت شد. باز زن سخن خود را اعاده کرد و حضرت مسلم خاموش بود، بار سوم گفت: سبحان‌الله ای بنده‌ی خدا، برخیز - خدایت عافیت دهد - نزد اهل خود رو، روا نیست درب خانه‌ی من بنشینی، و من هم اجازه نمی‌دهم.حضرت برخاست و گفت: در این شهر خانه و عشیره‌ای ندارم. تو اهل ثواب و احسان هستی و شاید من تو را بعد از این پاداشی دهم. طوعه گفت: ای بنده‌ی خدا، چکنم؟ گفت: من مسلم بن عقیل هستم که این مردم به من دروغ گفتند و مرا فریب دادند و به خروج وا داشتند. گفت: تو مسلم هستی! فرمود: آری.طوعه گفت: داخل خانه شو، و او را وارد اطاقی کرد غیر از آن اطاقی که خود می‌نشست و برای او فرش کرد و شام آورد، مسلم طعام نخورد.طولی نکشید که پسرش برگشت، دید مادر بسیار در آنجا رفت و آمد می‌کند،

از او پرسید، او را خبر نداد، بسیار اصرار کرد، بعد از سفارش از نگهداری راز و پیمان گرفتن، به او گفت: مسلم در خانه‌ی ما آمده. او هم خاموش شد و خوابید.

از طرفی ابن‌زیاد چون دیگر سر و صدائی نمی‌شنید، به یارانش گفت: بنگرید آیا کسی از آنها مانده است؟ از بالای قصر سر کشیدند، کسی را ندیدند. کسی باقی نمانده بود.ابن‌زیاد پیش از وقت نماز عشا به مسجد آمد و یاران خود را اطراف منبر نشانید، و دستور داد ندا کنند: هر کس از پاسبانان و کدخدایان و سردسته‌ها و مردان جنگی که در نماز عشا حاضر نشود خونش مباح است.مسجد پر از جمعیت شد. نماز عشا را برای مردم خواند و برخاست سخنرانی کرد، و در سخنانش گفت: هر کس مسلم را در خانه‌ی خود پناه دهد خونش حلال است، و هر کس او را نزد من بیاورد بمقدار دیه‌ی او (یعنی هزار دینار) جایزه‌اش می‌دهم. و به حصین بن نمیر - رئیس پلیس - دستور داد که کوچه‌ها را ببندد و خانه‌ها را بازرسی کند.بلال پسر طوعه بامدادان نزد عبدالرحمان پسر محمد بن اشعث رفت و جای مسلم را به او خبر داد. او هم نزد پدرش که در مجلس ابن‌زیاد نشسته بود رفت و در گوشش گفت.ابن‌زیاد پرسید: چه می‌گوید؟ گفت: خبر آورده که مسلم در یکی از خانه‌های ما است.چون مسلم شیهه‌ی اسبان را شنید، دعائیکه می‌خواند با عجله تمام نمود، و لباس رزم پوشید، و به طوعه گفت: تو نیکی و احسان خود را بپایان رسانیدی و به شفاعت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نائل آمدی. و من دیشب عموی خود امیرالمؤمنین علیه‌السلام را

در خواب دیدم که فرمود: تو فردا با ما هستی، ⁽¹⁾و از اتاق بیرون آمد و شمشیر کشید. آنها میان خانه ریختند، آن جناب بر آنها حمله‌ی سختی کرد و آنها را از خانه بیرون نمود.باز لشکر به او هجوم آوردند. حضرت مسلم نیز بر ایشان حمله نمود و از خانه بیرون آمد. لشکر چون چنین دیدند بالای بامها رفتند و او را سنگ باران کردند، و دسته‌های

آتش بر سر او ریختند.آن حضرت با خود می‌گفت: همه‌ی این تلاشها برای کشتن پسر عقیل است، ای نفس برای مرگی که چاره‌ای از آن نیست بیرون شو، و با شمشیر کشیده بیرون آمد و در کوچه با آنها نبرد کرد. چون طاقت حمله با آن حضرت را نداشتند بناچار امان می‌دادند و حضرت نمی‌پذیرفت و می‌فرمود: اعتمادی بر امان شما نیست.با آنها جنگ می‌کرد تا زخم فراوان برداشت، و مردی از پشت سر، نیزه‌ای به او زد و بر رو، به زمین افتاد و اسیر شد.بعضی نوشته‌اند که او را تیرباران و سنگ‌باران کردند تا خسته شد و به دیواری تکیه کرد. محمد بن اشعث گفت: در امانی، حضرت فرمود: در امانم؟ گفت: آری تو در امانی. استری آوردند و او را سوار کردند و دورش را گرفتند و شمشیرش را ربودند. آن حضرت از زندگانی خود ناامید شد و دانست که او را می‌کشند و گریه می‌نمود.

عبیدالله بن عباس سلمی به او گفت: چرا گریه می‌کنی؟ در این وضع گریه روا نیست. فرمود: بخدا برای خود نگریم و از مرگ نترسم، ولی برای خاندان خود که می‌آیند و برای حسین و آل حسین گریانم.

⁽¹⁾

شهادت حضرت مسلم و هانی

محمد بن اشعث، مسلم را به قصر عبیدالله برد و گزارش دستگیری و امانی که به او داده بود به ابن‌زیاد داد. ابن‌زیاد گفت: تو را نفرستادم که به او امان دهی.چون حضرت مسلم بر در قصر نشست، کوزه آب سردی دید، گفت: از این آب به من بدهید. شخصی سخن ناروا گفت. عمرو بن حریث غلامش را فرستاد، آب در پیاله ریخت و به دست آن حضرت داد که بنوشد. آب را گرفت جام پر از خون شد و نتوانست بنوشد، تا بار سوم که دندان ثنایای او در ظرف افتاد، فرمود: الحمد لله اگر قسمت بود نوشیده بودم.او را نزد ابن‌زیاد بردند، به او سلام نکرد. محافظ ابن‌زیاد گفت: چرا به امیر سلام نمی‌کنی؟ گفت: می‌خواهد مرا بکشد چه سلامی به او بدهم! و اگر مرا نکشت سلام بسیار بر او خواهم کرد.ابن‌زیاد گفت: بجان خودم کشته می‌شوی، فرمود: چنین است؟ گفت: آری حضرت فرمود: بگذار به یکی از خویشان خود وصیت کنم. گفت: وصیت کن. مسلم رو به عمر سعد کرد و گفت: میان من و تو خویشی است، و با تو یک سخن محرمانه دارم. او نپذیرفت. ابن‌زیاد گفت: قبول کن.به گوشه‌ای رفتند. حضرت مسلم به او گفت: من در کوفه هفتصد درهم قرض دارم، شمشیر و زره مرا بفروش و قرض مرا ادا کن. دوم: وقتی مرا کشتند بدن مرا دفن کن. سوم آنکه به حضرت امام حسین علیه‌السلام بنویس که به کوفه نیاید، چون من نوشته‌ام که مردم کوفه با آن حضرتند.

عمر سعد تمام وصیت‌های مسلم را برای ابن‌زیاد نقل کرد و او در جواب گفت: ای عمر، خیانت کردی.بین ابن‌زیاد و حضرت مسلم سخنان بسیار گذشت، تا ابن‌زیاد فرمان داد او را بالای

قصر برند و گردن بزنند. ⁽¹⁾او را به بام قصر بردند در حالی که زبانش به ذکر خداوند مشغول بود، و با خداوند مناجات می‌کرد و عرض می‌کرد: بار الها، میان من و این گروه حکم کن که ما را فریب دادند و دروغ گفتند، و دست از یاری ما برداشتند.حرام‌زاده‌ای آن مظلوم را در موضعی از بام قصر برد و سر مبارکش را از تن جدا کرد و آن سر نازنین بر زمین افتاد، پس بدن شریفش را دنبال سر از بام به زیر افکند، و خود ترسان و لرزان به نزد ابن‌زیاد شتافت.آن ملعون پرسید که سبب چیست؟ گفت: در وقت کشتن مسلم، مرد سیاه مهیبی را دیدم که در برابر من ایستاده بود و انگشت خویش به دندان می‌گزید، و من چندان از او هول و ترس داشتم که تا به حال چنین نترسیده بودم.آن ملعون گفت: چون می‌خواستی بخلاف عادت کار کنی، دهشت بر تو مستولی شده و خیال در نظر تو آمده است. ⁽²⁾به روایت دیگر: پیش از کشتن، این حالت را مشاهده کرد و دستش خشک شد، چون خبر به ابن‌زیاد رسید او را طلبید، بعد از استعلام و جواب خود (که نقل کردیم) دیگری را بر بام قصر فرستاد، چون او نیز اراده‌ی کشتن مسلم کرد، صورت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را دید و از ترس هلاک شد. پس ابن‌زیاد ملعون دیگری را فرستاد و او حضرت مسلم را شهید کرد.

⁽¹⁾آنگاه ابن‌زیاد هانی را برای کشتن طلبید، و هر چند محمد بن اشعث و دیگران برای او شفاعت کردند فایده نبخشید، و فرمان داد هانی را به بازار گوسفند فروشان ببرند و گردن بزنند.او را کتف بسته از قصر بیرون آوردند و هر چه فریاد کرد کسی به یاری او برنخاست، پس با زور دست خود را از بند رها کرد و فرمود: آیا عمودی، کاردی، سنگی، استخوانی نیست که مردی از خود دفاع کند.یاران ابن‌زیاد اطراف او را گرفتند و او را محکم بستند، و گفتند: گردن بکش. فرمود: در این باره سخی نیستم، و شما را در کشتن خویش کمک نمی‌کنم.پس یکی از غلامان ابن‌زیاد بنام رشید ترکی ضربتی بر او زد که اثر نکرد، حضرت هانی فرمود:«الی الله المعاد الی رحمتک و رضوانک»«بازگشت همه به سوی خداست، بار خدایا مرا به سوی رحمت و رضوان خود ببر»ضربت دیگری زد و آن بزرگوار را به شهادت رساند. ⁽²⁾ابن‌زیاد امر کرد جسد مسلم و هانی را بگرد کوچه و بازار بگردانند، و در محله‌ی گوسفند فروشان به دار زنند. ⁽³⁾بنا به نقل طریحی رحمه‌الله؛ بدن حضرت مسلم و هانی را در بازارها می‌کشیدند، خبر به بنی مذحج رسید، بر اسبان خود سوار شدند و با آنها جنگیدند و بدن آن دو را از آنها گرفتند و غسل داده به خاک سپردند. ⁽⁴⁾بنا به نقل مسعودی: ابن‌زیاد دستور داد جسد مسلم را به دار آویختند و سرش را

به دمشق فرستاد، و این اول بدنی بود از بنی هاشم که به دار آویزان شد و اول سر بود از آنها که به دمشق فرستاده شد. ⁽¹⁾شیخ مفید رحمه‌الله می‌نویسد: حضرت مسلم روز سه شنبه هشتم ذی‌الحجه سال 60

هجری خروج کرد و همان روز حضرت امام حسین علیه‌السلام از مکه به قصد کوفه حرکت نمود، و روز چهارشنبه 9 ذی‌الحجه (روز عرفه) همان سال کشته شد. ⁽²⁾چون مسلم و هانی کشته شدند ابن‌زیاد فرمان داد عبدالأعلی کلبی - که از شجاعان کوفه بود - و عمارة بن صلحت ازدی را بخاطر حمایت و یاری حضرت مسلم دستگیر و به قتل رسانند، و سرهای مسلم و هانی را با نامه‌ای به سوی یزید فرستاد و سرگذشت آنها را نوشت. یزید ملعون در پاسخ از او تشکر کرد.بنا بر نقل شیخ مفید رحمه‌الله یزید نوشت همانا به من اطلاع داده‌اند که حسین به سوی عراق می‌آید، پس دیده‌بانان و افراد مسلح را بر مردم بگمارد و مراقب باش.«و احترس و احبس علی الظنة، و اقتل علی التهمة»«و بر هر کس گمان مخالفت بردی او را به زندان افکن و هر که را نسبت مخالفت با ما به او دادند اگر چه از روی تهمت باشد بکش»،و هر خبری پس از این می‌شود به من بنویس ⁽³⁾جریان حضرت مسلم را بزرگان با تفصیل بیشتری نوشته‌اند، به نفس المهموم و بحار : 44 و... مراجعه شود.

عظمت حضرت هانی

هانی بن عروه از اشراف کوفه و از بزرگان شیعه بود، صاحب «حبیب السیر» پس از نقل جوانمردیهای او می‌نویسد: ابن‌زیاد آن پیر عزیز را که هشتاد و نه سال از عمرش گذشته بود وبه شرف صحبت حضرت رسالت مشرف گشته، تعذیب بسیار کرد تا مسلم را به او بسپارد، ولی هانی قبول نفرمود. ⁽¹⁾مسعودی نقل کرده که تشخص و بزرگی او چندان بود که چهار هزار زره پوش با او سوار می‌شدند و هشت هزار پیاده فرمان او می‌بردند. و چون هم‌پیمانان و قسم خورده‌های خود را از قبایل مختلف دعوت می‌کرد، سی هزار زره‌پوش او را اجابت می‌کردند. ⁽²⁾در باب شهادت حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام خواهد آمد که چون آن حضرت به اطراف نگاه کرد همه‌ی اصحاب را کشته دید... فرمود: یا مسلم بن عقیل و یا هانی بن عروة و یا حبیب بن مظاهر و...در «مزار» محمد بن مشهدی و «مصباح الزائر» و «مزار» شیخ مفید و شهید - قدس الله ارواحهم - در باب اعمال مسجد کوفه آورده‌اند:کنار قبر هانی بایست و بر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سلام بده و بگو:«سلام الله العظیم و صلواته علیک یا هانی بن عروة، السلام علیک أیها العبد الصالح، الناصح لله و لرسوله و لأمیرالمؤمنین و الحسن و الحسین

علیهم‌السلام أشهد أنک قتلت مظلوما، فلعن الله من قتلک و استحل دمک)).⁽¹⁾

هانی رحمه الله در جنگ جمل در کنار امیر المومنین علیه السلام نبرد می کرد و این رجز را می خواند که اشاره به عایشه و شتر او بود:

یا لک حرب حثها جمالها***فائده ینقصها صلالها

هذا علی حوله اقیالها

*وای بر تو، ای جنگی که شتران امر آن را تدبیر و اصلاح کنند! با سرداری مونث که گمراهی منقصت اوست.

*اما در این جانب علی علیه السلام است که اطراف او را امیران جنگ آزموده گرفته اند.⁽²⁾

همچنین کلام او به زیاد بیانگر عظمت اوست که فرمود:

((والله لو انه تحت قدمی ما رفعتهما ولا اجیئک به))

((به خدا اگر مسلم زیر پایم باشد آن را برندارم و او را تسلیم تو نخواهم کرد.)).

در واقع با این کلمات خود گذشتگی خویش را اثبات نمود و شهادت را برگزید.

عظمت و شجاعت حضرت مسلم

اشاره

شیخ مفید رحمه‌الله نقل کرده که در بین راه کوفه عبدالله بن سلیمان و منذر بن مشمعل از بکر بن فلان شنیدند که گفت: از کوفه خارج نشدم تا اینکه مسلم بن عقیل و هانی بن عروه کشته شدند و دیدم که پاهایشان را گرفته و در بازار می‌کشیدند، و چون این خبر را به حضرت امام حسین علیه‌السلام رساندند حضرت فرمود: انا لله و انا الیه راجعون رحمت خدا بر ایشان باد و این سخن را چند بار بر زبان جاری کرد.به او عرض کردیم: تو را بخدا سوگند می‌دهیم که از همینجا باز گردی، زیرا که تو در کوفه شیعه و یاوری نداری.حضرت در جواب آنها فرمود:«لا خیر فی العیش بعد هؤلاء»«بعد از اینها خیری در زندگی نیست!» ⁽¹⁾مضمون کلام، خیلی بلند است و مقام شامخ حضرت مسلم و هانی را می‌رساند.نامه‌ی آن حضرت به اهل کوفه گذشت که در آن چنین آمده بود: من برادر و پسر عمویم و آنکس که مورد اطمینان و وثوق من در میان خاندانم می‌باشد (یعنی) مسلم بن عقیل را به سوی شما فرستادم. ⁽²⁾درباره‌ی شجاعت او کافی است که؛ هنگامی که محمد بن اشعث با 70 تن مرد جنگی خانه‌ی طوعه را محاصره کرد، جناب مسلم بیرون آمد و به آنها حمله نمود و 41 تن از آنها را یک تنه به هلاکت رسانید، ابن‌زیاد محمد بن اشعث را ملامت کرد که چرا اینهمه کشته دادی! در جواب گفت: مرا سوی شیری غران و شمشیری برنده در دست پهلوانی نامی از

خاندان بهترین مردم

فرستادی! ⁽¹⁾علامه مجلسی رحمه‌الله از محمد بن ابی‌طالب نقل کرده که چون مسلم عده زیادی از آن جماعت را کشت، و خبر به ابن‌زیاد رسید، آن ملعون به محمد بن اشعث پیغام داد که تو را به جنگ یک نفر فرستادم که او را بیاوری، نه اینکه اینهمه از لشکریان تو کشته شوند، و در میان آنها شکاف بزرگ پدیدار شود، پس چه خواهد شد اگر تو را به جنگ دیگری روانه کنم!در جوابش پیغام فرستاد: ای امیر، به گمانت مرا دنبال بقالی از بقالان کوفه یا یکی از عجمهای حیره فرستادی؟ مگر نمی‌دانی که مرا شیری غران و شمشیرهای برنده، در دست پهلوانی نامی از خاندان بهترین مردم فرستادی!ابن‌زیاد به او پیغام داد که امانش بده که جز بدینگونه بر او دست نیابی.و نیز نقل کرده است که حضرت مسلم همانند شیر بود و چنان قوت و نیروئی داشت که دست مردی از آنها را می‌گرفت و او را به پشت بام پرتاب می‌کرد. ⁽²⁾

محبت پیامبر به حضرت مسلم‌

شیخ صدوق رحمه‌الله از ابن‌عباس روایت کرده که حضرت علی علیه‌السلام به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم گفت: شما عقیل را خیلی دوست دارید؟ فرمود:«ای والله، انی لأحبه حبین؛ حبا له و حبا لحب أبی‌طالب له»

«آری بخدا قسم، من از دو جهت او را دوست دارم یکی به خاطر خودش و دیگر برای آنکه ابوطالب او را دوست می‌داشت».

همانا فرزند او در راه محبت فرزند تو کشته می‌شود، و دیده‌ی مؤمنان بر او اشک خواهد ریخت، و ملائکه مقرب بر او صلوات می‌فرستند.آنگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم گریست تا اینکه اشک آن بزرگوار بر سینه‌اش جاری شد، سپس فرمود:«الی الله أشکو ما تلقی عترتی من بعدی»«از آنچه بعد از من به عترتم می‌رسد به خدا شکایت می‌کنم» ⁽¹⁾

فقراتی از زیارت آن بزرگوار

«سلام الله العلی العظیم و سلام ملائکته المقربین و أنبیائه المرسلین و أئمته المنتجبین، و عباده الصالحین، و جمیع الشهداء و الصدیقین، و الزاکیات الطیبات، فیما تغتدی و تروح علیک یا مسلم بن عقیل بن أبی‌طالب و رحمةالله و برکاته. أشهد أنک قد أقمت الصلاة و آتیت الزکاة و أمرت بالمعروف و نهیت عن المنکر و جاهدت فی الله حق جهاده و قتلت علی منهاج المجاهدین فی سبیله حتی لقیت الله عزوجل و هو عنک راض، و أشهد أنک وفیت بعهد الله و بذلت نفسک فی نصرة حجته و ابن حجته... السلام علیک أیها العبد الصالح، المطیع لله و لرسوله و لأمیرالمؤمنین و الحسن و الحسین علیهم السلام...»

⁽¹⁾

سن آن بزرگوار

چون عقیل از دنیا رحلت فرمود، حضرت مسلم هجده ساله بود.ابن ابی الحدید وفات عقیل را در سال 50 هجری نوشته است، بنابراین حضرت مسلم در وقت شهادت که سنه‌ی 60 است، 28 ساله بوده است.

⁽¹⁾

شهادت دو فرزند مسلم بن عقیل

چون شهادت حضرت مسلم بیان شد، ذکر شهادت طفلان او نیز مناسب است، گرچه شهادت آنها یک سال بعد از کشته شدن مسلم واقع شده است.شیخ صدوق رحمه‌الله به سند خود از یکی از شیوخ اهل کوفه روایت کرده که گفت: چون امام حسین علیه‌السلام شهید شد دو طفل کوچک آن جناب مسلم بن عقیل از لشکرگاه آن حضرت اسیر شدند، آنها را نزد ابن‌زیاد آوردند. آن ملعون آن دو طفل را به زندان انداخت، و به زندانبان خود امر کرد که خوراک خوب و آب سرد به آنها مده، و بر ایشان سخت بگیر.این دو کودک روزها روزه می‌گرفتند و چون شب می‌شد، زندانبان دو قرص نان جو و یک کوزه آب برای آنها می‌آورد، تا اینکه یک سال از حبس آنها گذشت.روزی یکی از آندو به دیگری گفت: ای برادر، مدت حبس ما طول کشید، عمر ما تباه می‌شود و تن ما می‌کاهد، پس هر گاه پیرمرد زندانبان بیاید، حالمان را برای او نقل کن، و نسبت خود را با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به او بگو، شاید بر ما توسعه دهد.چون شب فرارسید و پیرمرد نان و آب را آورد، برادر کوچکتر فرمود: ای شیخ، آیا محمد صلی الله علیه و آله و سلم را می‌شناسی؟ گفت: چگونه نشناسم او پیامبر من است.گفت: جعفر بن أبیطالب را می‌شناسی؟ گفت: بله، جعفر همان کسی است که خداوند دو بال به او داده که با فرشتگان هر جا خواهد پرواز کند.گفت: علی بن أبیطالب را می‌شناسی؟ گفت: چگونه نشناسم او پسر عم و برادر پیامبر من است.آن طفل مظلوم فرمود: ما از عترت تو می‌باشیم، ما دو فرزند مسلم بن عقیل هستیم، که در دست تو گرفتاریم، اینقدر بر ما سخت نگیر.

آن مرد با شنیدن این سخنان بر پای آنها افتاد، می‌بوسید و می‌گفت: جان من قربان

شما ای عترت محمد صلی الله علیه و آله و سلم. این در زندان به روی شما باز است هر جا خواهید بروید.هنگامیکه تاریکی شب فرارسید آن پیرمرد دو قرص نان جو و کوزه آبی به آنها داد، و راه را به آنها نمایاند و گفت: شبها راه بروید و روزها پنهان شوید، تا خدا برای شما گشایشی عنایت فرماید.آن دو کودک در تاریکی شب می‌رفتند تا به منزل پیرزنی رسیدند که درب خانه ایستاده بود. از زیادی خستگی به او گفتند: ما دو کودک غریبیم و راه را نمی‌شناسیم، چه شود در این تاریکی شب ما را در منزل خود پناه دهی و چون صبح شد بیرون آمده به راه خود می‌رویم؟آن پیرزن گفت: ای عزیزانم، شما کیستید که بوی خوشی از شما به مشامم می‌رسد که بهتر از آن استشمام نکرده‌ام؟گفتند: ما از عترت پیغمبر تو هستیم که از زندان ابن‌زیاد گریخته‌ایم.آن زن گفت: دامادی دارم فاسق و خبیث که در واقعه‌ی کربلا حاضر بوده، می‌ترسم امشب به خانه من آید و شما را در اینجا ببیند و بکشد.گفتند: همین امشب تا هوا تاریک است می‌مانیم و چون روشن شد براه می‌افتیم. آن زن ایشان را به خانه آورد و طعامی برای آن حاضر نمود، خوردند و خوابیدند. (بنا به روایت دیگر؛ گفتند: ما طعام نمی‌خواهیم، برای ما جانمازی حاضر کن، نماز بخوانیم، پس مقداری نماز خواندند و خوابیدند).طفل کوچک به برادر بزرگتر گفت: ای برادر، امیدوارم امشب ایمن باشیم، بیا پیش از آنکه مرگ بین ما جدائی اندازد در آغوش هم بخوابیم و همدیگر را ببوسیم، و دست بگردن هم انداخته، خوابیدند.پاسی از شب گذشت که داماد فاسق آن پیره زن آمده، در زد. پیره زن پرسید:

کیستی؟ گفت: منم. گفت: چرا بی‌موقع آمدی؟ گفت: در را باز کن که نزدیک است از خستگی هلاک شوم، پرسید: برای چه؟

گفت: دو طفل کوچک از زندان عبیدالله فرار کرده‌اند، و او اعلان کرده است: هر کس سر یک نفر از آنها را بیاورد هزار درهم و هر که سر هر دو را بیاورد، دو هزار درهم جایزه دارد.من رنجها بردم و همه کوفه را گشتم جز خستگی چیزی بدستم نیامده است.پیرزن گفت: از آن بترس که در قیامت محمد صلی الله علیه و آله و سلم دشمن تو باشد. آن فاسق گفت: وای بر تو، دنیا را باید بدست آورد. زن پاسخ داد: دنیا بی‌آخرت به چه کارت آید؟ گفت: تو از اینها طرفداری می‌کنی، گویا از این موضوع اطلاعی داری، باید تو را نزد امیر ببرم!گفت: امیر از من پیره‌زن که در گوشه‌ی بیابانم چه می‌خواهد؟ گفت: در را باز کن تا استراحت کنم و صبح به طلب آنها برآیم. در را گشود. آن مرد بی‌ایمان شام خورده، به بستر خواب رفت.نیمه شب صدای آن دو طفل را شنید، مانند شتر مست از جا برخاست و همچون گاو فریاد می‌کرد و به کنار دیوار خانه دست می‌کشید تا به پهلوی کودک کوچکتر رسید. آن مظلوم گفت: کیستی؟ گفت: من صاحبخانه‌ام، شما کیستید؟ آن طفل برادر بزرگتر را بیدار کرد و فرمود: برخیز که از آنچه می‌ترسیدیم گرفتارش شدیم.گفتند: ای شیخ، اگر راست گوئیم در امانیم؟ گفت: آری، فرمودند: در امان خدا و پیغمبر؟ گفت: آری. فرمودند: خدا و رسول گواه باشد؟ گفت: آری. گفتند: ما از عترت پیامبر تو محمد صلی الله علیه و آله و سلم می‌باشیم و از زندان عبیدالله فرار کرده‌ایم. گفت: از مرگ فرار کرده‌اید و به دام مرگ افتاده‌اید. الحمد لله که بر شما دست یافتم، سپس دو کتف ایشان را محکم بست. آن دو کودک شب را به همان حالت صبح کردند.چون بامداد شد به غلام سیاه خود «فلیح» دستور داد که این دو کودک را کنار فرات ببر و گردن بزن.

غلام شمشیر برداشت و با آن دو طفل روانه شد. یکی از آندو گفت: چه شبیه است سیاهی تو به سیاهی بلال، مؤذن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم. غلام گفت: شما کیستید؟ گفتند: ما از عترت پیامبر توایم، و از زندان عبیدالله گریخته‌ایم و این پیره زن ما را مهمان کرد.

آن غلام سیاه برپای آنها افتاد، می‌بوسید و می‌گفت: جان من فدای جان شما، و روی من سپر بلای شما ای عترت پیامبر، قسم بخدا نباید کاری کنم که محمد صلی الله علیه و آله و سلم روز قیامت خصم من باشد، پس دوید و شمشیر را به کناری انداخت و خود را به فرات افکند و شنا کنان به جانب دیگر رفت.آن ملعون فریاد زد: ای غلام، نافرمانی من کردی؟ گفت: من فرمان تو بردم تا نافرمانی خدا نمی‌کردی، و چون فرمان خدا را نبردی من در دنیا و آخرت از تو بیزارم.آن ملعون پسرش را خواست و دستور به کشتن آن دو کودک داد. آن جوان چون از حال آنها با خبر شد، مخالفت پدر کرد و بر پای آنها افتاد و بوسید و همان گفتار غلام را تکرار کرد، و شمشیر را دور انداخت و خود را به فرات افکند.پدرش فریاد زد: نافرمانی من کردی! گفت: اطاعت خدا کنم و نافرمانی تو، دوست‌تر دارم از اینکه نافرمانی خدا کنم و اطاعت تو.آن ملعون گفت: جز خودم کسی آنها را نکشد. شمشیر را گرفت و جلو آنها رفت، چون نگاه کودکان به شمشیر برهنه افتاد، چشم آنها پر از اشک شد و گفتند: ای پیرمرد، ما را به بازار ببر و بفروش، و محمد صلی الله علیه و آله و سلم را روز قیامت دشمن خود مکن.گفت: نه، سر شما را برای ابن‌زیاد می‌برم و جایزه می‌گیرم.گفتند: خویشی ما را با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مراعات نمی‌کنی؟ گفت: شما با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم پیوندی ندارید. گفتند: ما را زنده پیش ابن‌زیاد ببر تا خودش درباره‌ی ما حکم کند. گفت: من راهی ندارم جز اینکه با خون شما به او تقرب جویم. گفتند: به کودکی

ما رحم نمی‌کنی؟ گفت: خدا در دل من رحم قرار نداده.گفتند: بگذار چند رکعت نماز بخوانیم. گفت: اگر برای شما نماز سودی دارد، هر چه خواهید نماز بخوانید.کودکان چهار رکعت نماز خواندند و چشم به آسمان گشوده، گفتند:یا حی یا قیوم یا حکیم یا حلیم یا أحکم الحاکمین،

احکم بیننا و بینه بالحق.پس آن ملعون برخاست گردن برادر بزرگتر را زد، و سرش را در توبره گذارد، برادر کوچک در خون وی غلطید و گفت: می‌خواهم آغشته بخون برادر، رسول خدا را ملاقات کنم. گفت: باکی بر تو نیست، بزودی تو را هم به او ملحق می‌کنم. او را هم کشت و سرش را در توبره گذاشت و تن هر دو را به آب انداخت و سرها را نزد ابن‌زیاد آورد.ابن‌زیاد بر تخت نشسته و چوب خیزران بدست داشت. سرها را مقابلش گذاشت. چون چشمش به آنها افتاد سه بار برخاست و بنشست گفت: وای بر تو کجا آنها را یافتی؟ گفت: پیره‌زنی از خاندان ما آنها را مهمان کرده بود. گفت: حق مهمانی آنها را منظور نکردی؟گفت: نه. گفت: با تو چه گفتند؟ برای آن ملعون سخنان آن کودکان و خواسته‌هایشان را نقل کرد، تا اینکه گفت: در آخر نماز گوشه‌ی چشم به آسمان کردند و گفتند:یا حی یا قیوم یا حکیم یا أحکم الحاکمین، احکم بیننا و بینه بالحق.ابن‌زیاد گفت: خدا میان تو و آنها بحق حکم کرد. کیست که کار این نابکار را بسازد. مردی شامی از جا برخاست و گفت: من.گفت: او را به همان جا ببر که این کودکان را کشته و گردن بزن و نگذار که خون (پلید) او با خون (پاک) آنها مخلوط شود، و زود سرش را برای من بیاور.

آن مرد چنان کرد و سرش را آورد در حالی که نیزه‌ای افراشته بود و کودکان با تیر و سنگ او را می‌زدند و می‌گفتند: این سر کشنده‌ی ذریه‌ی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است. ⁽¹⁾در سند حدیث عده‌ای از بزرگان اصحاب - رضوان الله علیهم - می‌باشند.درضمن: همین قصه را باتفاوتی مرحوم علامه مجلسی به نقل از مناقب قدیم آورده،

که اسم آن دو طفل ابراهیم و محمد می‌باشد، و لکن از اولاد جعفر طیار شمرده است. ⁽²⁾صاحب حبیب السیر گوید: دو پسر صغیر مسلم بن عقیل، محمد و ابراهیم نام داشتند، در کوفه در خانه‌ی شریح قاضی مخفی بودند، بعد از واقعه‌ی مسلم ایشان نیز به دست لعینی از نوکران ابن‌زیاد که حارث بن عروه نام داشت به قتل رسیدند.

⁽¹⁾

حرکت امام حسین از مکه به سوی کربلا

حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام روز سوم شعبان سال 60 وارد مکه شدند و تا روز هشتم ذی‌الحجه در آن شهر تشریف داشتند، و در آن مدت شیعیان از شهرهای مختلف از فیض وجودش بهره می‌گرفتند.چون ماه ذی‌الحجه فرارسید حضرت احرام حج بستند، و چون یزید جمعی را به بهانه حج فرستاده بود که آن حضرت را دستگیر کرده به نزد او برند، یا وی را به قتل رسانند، آن حضرت احرام حج را به عمره تبدیل نمودند، و بعد از انجام اعمال عمره عازم عراق گردیدند. ⁽²⁾در چند حدیث معتبر از حضرت صادق علیه‌السلام نقل شده که چون حضرت می‌دانست نخواهند گذاشت حج راتمام کند، احرام به عمره مفرده بستند و عمره را به اتمام رسانیدند (یعنی تبدیلی صورت نگرفته است). ⁽³⁾مرحوم سید قدس سره می‌فرماید: روایت شده که امام حسین علیه‌السلام هنگام بیرون رفتن از مکه برای ایراد خطبه بپا خاست و فرمود:«الحمد لله، ما شاء الله و لا حول و لا قوة الا بالله، و صلی الله علی رسوله، خط الموت علی ولد آدم مخط القلادة علی جید الفتاة»«ستایش مخصوص خداست و آنچه خدا بخواهد می‌شود و نیروئی جز

از خداوند نیست، درود خداوند بر پیامبر باد، مرگ بر فرزند آدم همچون

گردنبند در گردن دختران جوان است»،چقدر مشتاقم به دیدار گذشتگانم آن چنانکه یعقوب به دیدار یوسف اشتیاق داشت، مرا مقتلی مقرر است که باید به آنجا برسم.گویا می‌بینم پیوندهای بدن مرا گرگان بیابان در سرزمینی که ما بین نواویس ⁽¹⁾و کربلاست از هم جدا می‌کنند، و شکمهای آمال و انبانهای خالی خود را، از من انباشته کنند.آدمی ناگزیر از سرنوشت است، ما خاندان رسالت به رضای خداوند راضی هستیم، و بر بلای او شکیبائی می‌کنیم، و خداوند بهترین پاداش شکیبایان را به ما عطا خواهد کرد. هرگز پاره‌ی تن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از او جدا نگردد، و همگی در حظیرة القدس در کنار اویند، تا دیده‌اش به آنان روشن شود، و وعده‌ی الهی به آنان تحقق یابد.«ألا و من کان باذلا فینا مهجته، موطنا علی لقاء الله نفسه، لیرحل معنا، فاننی راحل مصبحا انشاءالله»«هر که خواهد خون دل خود را در راه ما نثار کند و در طلب لقای حق نفس خود را آماده نموده است، با ما کوچ کند، که من بامدادان کوچ خواهم کرد انشاء الله» ⁽²⁾از امام صادق علیه‌السلام نقل شده است که فرمودند: شبی که امام حسین علیه‌السلام تصمیم داشت صبح آن از مکه خارج شود محمد حنفیه به خدمت آن حضرت آمد و عرض کرد: ای برادر، خود میدانی که اهل کوفه چگونه با پدر و برادر تو مکر و حیله

نمودند، می‌ترسم با شما هم چنین کنند، اگر رأی شریفت قرار گیرد در مکه که حرم خداست بمانی، عزیز و مکرم خواهی بود و کسی متعرض جنابت نخواهد شد.حضرت فرمود:ای برادر، می‌ترسم یزید بناگاه مرا بکشد و احترام این خانه با کشته

شدن من از میان برود.محمد حنفیه گفت: اگر چنین است به جانب یمن یا گوشه بیابانی برو که کسی را به تو دسترسی نباشد. حضرت فرمود: در این باره فکر کنم.هنگام سحر آن بزرگوار از مکه حرکت نمود. چون خبر به محمد رسید، آمد و مهار ناقه‌ی آن حضرت را گرفت و عرض کرد: ای برادر، مگر وعده ندادی که پیشنهادم را مورد توجه قرار دهی؟ فرمود: چرا، عرض کرد: پس چرا با این شتاب بیرون می‌روی؟فرمود: وقتی از تو جدا شدم، رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نزد من آمد و فرمود:«یا حسین اخرج فان الله شاء أن یراک قتیلا» ⁽¹⁾«ای حسین، بیرون برو همانا خداوند خواسته که تو را کشته‌ی راه خود ببیند».محمد گفت: انا لله و انا الیه راجعون، هر گاه به عزم شهادت می‌روی چرا این زنها را با خود می‌بری؟فرمود:«ان الله قد شاء أن یریهن سبایا»«مشیت خدا بر این است که آنها را اسیر و گرفتار راه خود ببیند».این را فرمود و با محمد خداحافظی کرده، حرکت نمود ⁽²⁾بنابر روایات معتبره؛ عبدالله بن عباس و عبدالله بن زبیر و عبدالله بن عمر

جلو آمده و هر کدام با اصرار آن حضرت را از حرکت به سوی عراق منع می‌کردند، و آن حضرت هر کدام را جوابی داده و با آنها وداع می‌کرد.ابن‌عباس اضافه می‌کند: حال که رأی شریفت بر این سفر قرار گرفته، اولاد و زنهای

خود را بگذار و آنها را با خود مبر... مبادا که شما را در مقابل اهل و عیال شهید کنند و آنان تو را به آن حالت مشاهده نمایند. حضرت قبول نکرد و اهل بیت خود را به کربلا برد.نقل شده در روز شهادت آن حضرت، آن جناب نظری به زنها و خواهران خود افکند، دید که به حالت جزع و اضطراب از خیمه بیرون می‌آیند و بر کشتگان نظر می‌کنند و جزع می‌نمایند، و آن جناب را با آن حال مظلومیت مشاهده می‌کنند و گریه می‌نمایند، آن حضرت کلام ابن عباس را یاد آورد و فرمود:«لله در ابن عباس فیما أشار علی به» ⁽¹⁾افراد دیگر مثل فرزدق شاعر آن حضرت را از رفتن منع کردند و آن جناب قبول نکرده به سوی عراق حرکت نمودند.ما قبلا به تفصیل بیان کردیم که تکلیف واقعی و ظاهری آن بزرگوار اقتضا می‌کرد که از حرم خدا خارج شده، به عراق سفر نماید، شگفت آنکه افرادی چون ابن‌عباس همراه آن حضرت نشدند.بعد از حرکت امام حسین علیه‌السلام از مکه عبدالله بن جعفر طیار (شوهر حضرت زینب علیهاالسلام) دو فرزند خود عون و محمد را با نامه‌ای به نزد آن جناب فرستاد و در نامه چنین نوشته بود:«شما را بخدا سوگند می‌دهم که از این سفر منصرف شوید، زیرا از این راهی که می‌روید بر شما ترسناکم، که مبادا شهید شوید و اهل بیت شما

مستأصل شوند، اگر تو از میان بروی روشنائی زمین خاموش خواهد شد، چون تو چراغ فروزان راه یافتگان و پشت و پناه مؤمنان هستی، به راهی که می‌روی شتاب مکن، خودم به دنبال نامه خدمت می‌رسم».

بعد از فرستادن این نامه، به نزد عمرو بن سعید (فرماندار یزدی در مکه) رفت و از او خواست که امان نامه‌ای برای آن حضرت بنویسد، و از آن جناب بخواهد که از این سفر مراجعت کند، عمرو نامه امان برای آن حضرت نوشت و وعده صله و احسان و حسن جوار داد که آن حضرت برگردد، و نامه را با برادر خود یحیی بن سعید روانه کرد.عبدالله بن جعفر با یحیی همراه شده نامه را به آن جناب رسانده، و اصرار در مراجعت از آن سفر نمودند، حضرت بعد از جواب نامه‌ی عمرو فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را در خواب دیدم، مرا امر فرمود، که در پی امتثال آن امر روانه‌ام، گفتند: آن خواب چیست؟ فرمود: تا به حال به کسی نگفته‌ام و بعد از آنهم نخواهم گفت، تا خدای خویش را دیدار کنم.چون عبدالله بن جعفر از بازگشت آن حضرت مأیوس شد به دو فرزند خود عون و محمد دستور داد ملازم آن جناب باشند و بهمراهش بروند، و در رکابش شمشیر زنند و خود با یحیی به مکه بازگشت. ⁽¹⁾آن بزرگوار با شتاب به سوی عراق روانه شد و توقف نفرموده تا به منزل ذات عرق رسید ⁽²⁾در آنجا بشر بن غالب را ملاقات کردند که از عراق آمده بود، حضرت از او پرسیدند که اهل عراق در چه وضعی بودند؟ گفت: دلهایشان با شما

بود و شمشیرهایشان با بنی‌امیه.حضرت فرمودند: برادر بنی‌اسد سخن راست گفت، خداوند مشیتش به هر چه تعلق پذیرد انجام می‌دهد، و هر چه اراده فرماید حکم می‌کند ⁽¹⁾چون خبر آمدن امام حسین علیه‌السلام به طرف کوفه، به ابن‌زیاد رسید، حصین بن نمیر - رئیس سربازان و نگهبانان - را با لشکر انبوه به قادسیه (که در پانزده فرسخی کوفه است) فرستاد، و او از قادسیه تا خفان را از یک سو، و از قادسیه تا قطقطانیه را از سوی دیگر از

لشکر خود پر کرد. (و همه‌ی این مسیر را کنترل کرده و تحت نظر گرفت) و به مردم گفت: حسین متوجه عراق است، (مراقب باشید).آن حضرت از ذات عرق حرکت کرد، چون به حاجز - که جائی از بطن الرمة است - رسید، (هنوز خبر شهادت مسلم به آن حضرت نرسیده بود) قیس بن مسهر صیداوی (به قول بعضی: عبدالله بن یقطر) را با نامه‌ای به کوفه فرستاد، و در آن نامه به مردم کوفه نوشت:بسم الله الرحمن الرحیم«نامه‌ای است از حسین بن علی، به سوی برادران خویش از مؤمنین و مسلمین، بعد از سلام و حمد پروردگار؛ همانا نامه مسلم به من رسید که در آن از نیک‌اندیشی و اتفاق شما برای یاری ما، و گرفتن حق (از دست رفته‌ی) ما خبر می‌داد. من از خدا خواسته‌ام که کار ما را نیک گرداند، و بهترین پاداش را در این باره به شما بدهد. من روز سه شنبه هشتم ذی‌الحجه - روز ترویه - از مکه به سوی شما رهسپار شدم، و چون این فرستاده من به شما رسید در کار خود بشتابید و کوشش کنید، زیرا من همین روزها بر شما وارد می‌شوم. السلام علیکم و رحمة

الله و برکاته. سبب نوشتن نامه این بود که مسلم 27 روز پیش از شهادت خود، نامه‌ای به آن بزرگوار نوشته و اظهار اطاعت و انقیاد اهل کوفه نموده بود، و نیز جمعی از اهل کوفه به آن حضرت نوشته بودند که در اینجا صد هزار شمشیر برای یاری تو آماده است، درنگ مکن و به سوی ما بشتاب».

چون قیس - حامل نامه حضرت - به قادسیه رسید، حصین بن نمیر او را دستگیر کرد، چون خواست او را تفتیش کند قیس نامه را بیرون آورد و پاره کرد، حصین او را به نزد عبیدالله فرستاد.ابن‌زیاد پرسید: کیستی؟ گفت: مردی از شیعیان امیرالمؤمنین علیه‌السلام و فرزندش می‌باشم. سؤال کرد: چرا نامه را پاره کردی؟ گفت: تا تو از مضمونش آگاه نشوی.پرسید: نامه از که و به سوی چه کسی بود؟ گفت: از امام حسین علیه‌السلام به سوی جمعی از اهل کوفه، که نامهایشان را نمی‌دانم.ابن‌زیاد در غضب شد و گفت: بخدا سوگند دست از تو بر ندارم تا آنکه نام این افراد را بگوئی و یا آنکه بر منبر روی و به حسین بن علی و پدر و برادرش ناسزا بگوئی. قیس گفت: اما نام افراد را نخواهم گفت، و اما لعن بر حسین و پدر و برادرش را حاضرم.قیس بر منبر رفت و بعد از حمد و ثنای خداوند گفت:ای مردم، این حسین بن علی - بهترین بندگان خدا، پسر فاطمه دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم - است (که به سوی شما می‌آید) و من فرستاده او به جانب شمایم. او را بپذیرید. آنگاه ابن‌زیاد و پدرش را لعنت کرد، و برای علی بن أبیطالب علیه‌السلام از خدا رحمت خواست و بر او درود فرستاد.جریان به ابن‌زیاد گزارش داده شد، ابن‌زیاد دستور داد او را از بالای قصر به پایین انداختند، چون بیفتاد استخوانهای شریفش در هم شکسته شد و روح پاکش

به جوار رحمت الهی شتافت.برخی گفته‌اند: دست بسته او را به زمین انداختند، استخوانهایش در هم شکست و هنوز رمقی در او بود که عبدالملک بن عمیر او را شهید کرد.چون خبر شهادت او به حضرت حسین علیه‌السلام رسید، اشک مبارک جاری شد، آنگاه فرمود: خداوندا، منزل نیکوئی برای ما و شیعیان ما آماده فرما، و در قرارگاه رحمتت میان

ما و آنا جمع کن، که تو بر همه چیز توانائی ⁽¹⁾قیس بن مسهر صیداوی مردی شریف و شجاع و در محبت اهل بیت علیهم‌السلام قدمی راسخ داشت. و چون خبر شهادتش به امام حسین علیه‌السلام رسید، بی‌اختیار اشک از چشم مبارک فروریخت و فرمود:(فمنهم من قضی نحبه ومنهم من ینتظر...) ⁽²⁾«برخی از مؤمنان بر آن عهد (عدم فرار از جنگ) ایستادگی کردند تا شهید شدند و برخی منتظرند که وفا کنند...».کمیت در شعر خود از او به شیخ بنی صیدا ⁽³⁾تعبیر کرده می‌فرماید:«و شیخ بنی الصیدا قد فاظ بینهم»«بزرگ بنی‌الصیدا در میان آنها جان سپرد» ⁽⁴⁾امام حسین علیه‌السلام از منزل حاجز به سوی کوفه حرکت نمودند، تا در آن بیابان

به آب رسیدند. در آنجا عبدالله بن مطیع عدوی را دیدند که در کنار آب فرود آمده بود. چون آن حضرت را دید به نزد آن بزرگوار آمد و گفت: پدر و مادرم به قربانت ای پسر رسول خدا، چه چز تو را بدین سرزمین کشانده، و حضرت را گرفته از اسب فرود آورد.امام حسین علیه‌السلام فرمودند: چنانکه میدانی معاویه از دنیا رفته، و مردم عراق به من نامه نوشته، مرا به سوی خود دعوت کرده‌اند.

عبدالله بن مطیع عرض کرد: ای فرزند پیامبر، خدا را به یاد تو می‌آورم از اینکه حریم اسلام به سبب (شهادت) تو پاره شود. تو را بخدا سوگند دهم در باب حرمت قریش، تو را بخدا سوگند دهم درباره‌ی حرمت عرب، بخدا اگر آنچه در دست بنی‌امیه است (از خلافت و حکومت) بخواهی تو را می‌کشند، و بعد از شهادت تو از کشتن هیچکس پروا نخواهند کرد، و از هیچکس نخواهند ترسید.بخدا سوگند، این حرمت اسلام است که پاره می‌شود، و حرمت قریش، و حرمت عرب است، پس این کار را مکن و به کوفه مرو، و خود را در برابر بنی‌امیه قرار مده.امام حسین علیه‌السلام سخن او را نپذیرفتند و این آیه را تلاوت فرمودند:(قل لن یصیبنا الا ما کتب الله لنا) ⁽¹⁾«بگو: هرگز جز آنچه خدا مقدر کرده به ما نخواهد رسید»و به راه خود ادامه داد.از آن سو ابن‌زیاد دستور داد تمام راهها؛ راه واقصه - نام مکانی در راه مکه - تا شام و تا بصره، همه را ببندند و نگذارند کسی از این راهها بیرون برود یا داخل شود.امام حسین علیه‌السلام به راه خویش می‌رفت، و به ظاهر خبر از کوفه نداشت، تا در بین راه به عده‌ای از اعراب و بادیه نشینها برخورد، از ایشان

پرسید: چه خبر؟ گفتند: بخدا ما خبری نداریم جز اینکه راهها را بر ما بسته‌اند، نمی‌توانیم بیرون برویم و نه بجائی وارد شویم. حضرت به راه خود ادامه دادند

⁽¹⁾

پیوستن زهیر به امام حسین علیه السلام

جمعی از قبیله فزاره و بجیله نقل کردند که ما با زهیر بن قین بجلی از مکه رو به وطن می‌آمدیم. و به دنبال حسین علیه‌السلام فرود آمد، ما چاره‌ای جز این نداشتیم که در همانجا منزل کنیم. مشغول غذا خوردن بودیم که ناگاه فرستاده حسین علیه‌السلام رو به ما آمد، سلام کرد و سپس گفت: ای زهیر بن قین، ابا عبدالله الحسین مرا به نزد تو فرستاده که نزد آن حضرت بیایی.همینکه این پیام را رساند از نهایت دهشت، لقمه‌ها که در دست داشتیم افکندیم و خموش و بی‌حرکت در حیرت فرورفتیم، گوئی پرنده بر سر ما نشسته است.همسر زهیر که دیلم (دلهم) دختر عمرو بود به زهیر گفت: سبحان الله! فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم تو را می‌طلبد و تو دعوتش را اجابت نمی‌کنی؟! می‌رفتی و سخنش گوش می‌دادی.زهیر به نزد آن حضرت رفت و زمانی نگذشت که با رویی شاد و خندان و صورتی نورانی برگشت و دستور داد خیمه را کنده و بار و اثاث را برداشته و نزدیک سراپرده آن حضرت برپا کنند. و به زنش گفت: تو را طلاق دادم، به سوی اهل خود برو، که نمی‌خواهم به سبب من گرفتار شوی و جز خیر چیزی به تو برسد. من تصمیم گرفتم همراه حسین علیه‌السلام باشم، تا خود را فدای آن حضرت کنم و جانم را سپر بلایش نمایم.سپس هر چه از اموال به زوجه‌اش تعلق داشت به او داد، و او را بدست بعضی ا

ز عموزاده‌هایش سپرد تا به خانواده‌اش برسانند.

زن از جای برخاست و گریه کرد و با زهیر وداع نمود و گفت: خدا یار و مددکارت باد، و هر چه خیر است برایت پیش آورد، خواهشی که دارم، مرا در روز قیامت نزد جد حسین علیه‌السلام یاد کنی ⁽¹⁾آنگاه زهیر به یارانش گفت: هر کس دوست دارد با من باشد بیاید، و گرنه این آخرین دیدار من با اوست.

⁽¹⁾

رسیدن خبر شهادت مسلم و هانی به سیدالشهداء

سید بن طاووس رحمه‌الله نقل کرده: امام حسین علیه‌السلام از آن منزل روانه شد تا به زباله رسید، در این منزل خبر شهادت مسلم به آن جناب رسید. آن حضرت به کسانی که دنبال او بودند خبر شهادت مسلم را داد. افرادی که به طمع دنیا آمده بودند و یقینشان کامل نبود، پس از شنیدن خبر از گرد آن حضرت پراکنده شدند، و فقط اهل او و بزرگان از اصحاب آن حضرت باقی ماندند.راوی گفت: چون خبر شهادت مسلم رسید، صدای شیون و گریه فضای بیابان را پر نمود و سیلاب اشکها جاری شد.سپس امام حسین علیه‌السلام به مقصدی که خدا دعوتش فرموده بود روانه شد.فرزدق شاعر به خدمت حضرت رسید، سلام کرد و عرض نمود: ای پسر رسول خدا، چگونه بر اهل کوفه اعتماد می‌کنی! اینان همان کسانی هستند که پسر عموی تو مسلم بن عقیل و یاران او را کشتند. اشک از دیدگان امام حسین علیه‌السلام فروریخت و فرمودند: خدا مسلم را رحمت کند.«فلقد صار الی روح الله و ریحانه و جنته و رضوانه، أما قد قضی ما علیه و بقی ما علینا»«او به روح و ریحان و بهشت و رضوان خداوند بازگشت، او وظیفه‌ای که بر عهده داشت انجام داد و اکنون نوبت ماست که آنچه بر عهده داریم انجام دهیم».

سپس اشعاری انشاء فرمود... ⁽²⁾شیخ مفید رحمه‌الله از عبدالله بن سلیمان اسدی و منذر بن مشمعل اسدی روایت کرده که گفتند: چون از اعمال حج فارغ شدیم همه همت ما این بود که در راه،

به حسین علیه‌السلام برسیم و بنگریم که سرانجام کارش به کجا می‌کشد. به سوی کوفه به راه افتادیم و شتران خود را به سرعت می‌راندیم، تا در منزل زرود (نزدیک ثعلبیه) به آن حضرت رسیدیم، مردی از اهل کوفه پدیدار گشت، چون امام حسین علیه‌السلام را دید راه خود را کج کرد.امام حسین علیه‌السلام ایستاد، گویا می‌خواست او را ملاقات کند، چون از او مأیوس شد، از آنجا گذشت، ما نیز به دنبال آن بزرگوار به راه افتادیم.یکی از ما گفت: خوبست برویم و از اوضاع و احوال کوفه از او بپرسیم که از آن آگاه است. خود را به مرد کوفی رسانیدم و بر او سلام کردیم و پرسیدیم: از چه قبیله‌ای می‌باشی؟ گفت: از بنی‌اسد، گفتیم: ما نیز آن قبیله‌ایم و خود را معرفی کردیم، از اخبار مردم کوفه سؤال کردیم، گفت: از کوفه بیرون نیامدم تا مسلم و هانی کشته شدند، و دیدم که پاهای آن دو را گرفته بودند و در بازار می‌کشیدند.از آن مرد گذشتیم و به راه خود ادامه داده، شب به منزل ثعلبیه رسیدیم.وقتی آن حضرت فرود آمد، به نزد آن حضرت آمده، بر او سلام کردیم و گفتیم: ما خبری داریم، اگر خواهی آشکار بگوئیم وگرنه پنهان به عرض برسانیم. آن حضرت نگاهی به ما و اصحاب خود کرد و فرمود: میان من و ایشان پرده‌ای نیست (یعنی رازی از ایشان پوشیده ندارم).پس جریان خود را با مرد کوفی، و گفتار او را برای آن بزرگوار بیان کردیم، چون امام حسین علیه‌السلام خبر شهادت آن دو را شنید فرمود: انا لله و انا الیه راجعون رحمت خدا بر ایشان باد. و این سخن را چند بار تکرار کرد.عرض کردیم: تو را بخدا سوگند می‌دهیم با اهل بیت خود از همینجا برگردی، زیرا که

تو در کوفه یاور و شیعه نداری، بلکه می‌ترسیمخ همه بر علیه شما باشند.آن حضرت نگاهی به پسران عقیل کرده فرمود: همانا مسلم کشته شد، رأی شما

چیست؟ گفتند: بخدا ما باز نگردیم تا انتقام خون خود را بگیریم، یا آنچه او چشیده ما هم بچشیم.امام حسین علیه‌السلام رو به ما کرده فرمود: پس از اینان خیری در زندگی نیست. ما دانستیم که تصمیم به رفتن دارد. به او عرض کردیم: خداوند آنچه خیر است برای شما پیش آورد. فرمود: خدا شما را رحمت کند.اصحاب آن بزرگوار عرض کردند: بخدا تو مانند مسلم بن عقیل نیستی و اگر به کوفه داریی، مردم به سوی تو بشتابند (و یاریت کنند). حضرت خاموش شد. ⁽¹⁾از بعضی تواریخ نقل شده که مسلم بن عقیل دختری سیزده ساله داشت، که با دختران امام حسین علیه‌السلام زندگی می‌کرد و شبانه‌روز با آنها مصاحبت داشت.چون امام حسین علیه‌السلام خبر شهادت مسلم را شنید، به خیمه آمد و دختر مسلم را خواست و زیاد او را نوازش کرد و بیش از معمول او را رعایت نمود (دست محبت بر سر و پیشانی او کشید، همانگونه که یتیمان را نوازش می‌کنند).دختر مسلم گفت: یابن رسول‌الله، با من ملاطفت بی‌پدران و عطوفت یتیمان می‌کنید! مگر پدرم مسلم را شهید کرده‌اند؟ حضرت بگریست و فرمود: ای دختر، اندوهگین مباش، اگر مسلم نباشد من پدر تو هستم، و خواهرم مادر تو، و دخترانم خواهران تو، و پسرانم برادران تو باشند.دختر مسلم فریاد برآورد و زار زار بگریست، و پسرهای مسلم عمامه از سر برداشتند و بلند گریه کردند، و اهل بیت در این مصیبت، آنها را همراهی کرده، به سوگواری پرداختند.امام حسین علیه‌السلام از شهادت مسلم سخت ناراحت گشت.

⁽¹⁾ بنا به نقل مرحوم سید: حضرت حسین علیه‌السلام به راهش ادامه داد، تا هنگام ظهر در ثعلبیه فرود آمد، سر به بالین گذاشت و بخواب رفت، چون بیدار شد فرمود: دیدم هاتفی ندا می‌کرد:«أنتم تسرعون و المنایا تسرع بکم الی الجنة»«شما به سرعت می‌روید در حالی که مرگ شما را به سرعت به سوی بهشت می‌برد».فرزندش حضرت علی‌اکبر عرض کرد:«یاأبة، أفلسنا علی الحق؟ فقال: بلی یا بنی، والله الذی الیه مرجع العباد»«پدر جان، مگر ما بر حق نیستیم؟ فرمود: چرا فرزندم، قسم به آن خدائی که بازگشت بندگان به سوی اوست».عرض کرد: «یا أبة، اذا لا نبالی بالموت»«پدر جان، اگر چنین است ما از مرگ باکی نداریم».حضرت حسین علیه‌السلام فرمود: فرزندم، خداوند بهترین پاداشی را که پدر به فرزند داده، به تو عطا فرماید. ⁽²⁾سپس حضرت حسین علیه‌السلام در همان منزل شب را به صبح رساند، چون صبح شد مردی که کنیه‌اش اباهره ازدی بود از کوفه می‌آمد، به خدمت رسید، سلام

کرد و عرض نمود: ای فرزند پیامبر، برای چه از حرم خدا و حرم جدت رسول خدا بیرون آمدی؟

امام حسین علیه‌السلام فرمود: هان اباهرة، بنی‌امیه مالم را گرفتند صبر کردم، دشنامم دادند و به آبرویم لطمه زدند، باز تحمل کردم، به دنبال ریختن خونم بودند فرار کردم:«و أیم الله لتقتلنی الفئة الباغیة»:«و بخدا قسم، که حتما گروه ستمکار مرا خواهد کشت»و خداوند لباس ذلتی به آنان بپوشاند که سراپایشان را فراگیرد، و شمشیر برانی بر آنان فرود آید، و حتما خداوند کسی را بر آنان مسلط خواهد کرد که از قوم سبا - که زنی بر آنان حکومت می‌کرد و اختیار مال و جانشان را داشت - ذلیل‌تر گردند. سپس از آنجا روانه شد ⁽¹⁾مرحوم کلینی از حکم بن عتیبة روایت کرده که هنگامی که امام حسین علیه‌السلام رهسپار کربلا بود، مردی در ثعلبیه با او ملاقات نمود و سلام کرد. امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: از کدام شهری؟ گفت: اهل کوفه‌ام.فرمود: اگر در مدینه به نزد من می‌آمدی نشانه‌ی جبرئیل را که بر جدم وحی می‌آورد در خانه‌ی خود به تو نشان می‌دادم، ای برادر کوفی، آیا سرچشمه‌ی آب حیات و علم مردم در خانه‌ی ما و نزد ما باشد (و مردم علم خود را از ما دریابند) سپس آنها عالم باشند و ما جاهل؟! این چیزی است نشدنی. ⁽²⁾به روایت شیخ مفید و غیره؛ چون وقت سحر شد به جوانان و غلامان خود فرمود: آب بسیار بردارید، آنان آب فراوان برداشتند و از آنجا کوچ کردند، تا به منزل زباله رسیدند، در آنجا خبر شهادت عبدالله یقطر (که به قول بعضی حامل نامه آن

بزرگوار برای مردم کوفه بود وقبلا به آن اشاره شد) به آن جناب رسید.چون این خبر جانسوز را شنید، اصحاب خود را جمع کرد، و نامه‌ای را بیرون آورده برایشان خواند:

بسم الله الرحمن الرحیم«اما بعد؛ همانا خبر دهشت انگیزی به ما رسیده و آن کشته شدن مسلم بن عقیل و هانی بن عروة و عبدالله بن یقطر می‌باشد. همانا شیعیان ما دست از یاری ما کشیده‌اند، پس هر که می‌خواهد باز گردد و از ما جدا شود، بر او حرجی نیست و تعهدی ندارد».جمعی که برای طمع مال و راحتی و دنیا با آن حضرت همراه بودند، با شنیدن این سخن پراکنده شدند و از چپ و راست راه بیابان پیش گرفتند، و تنها کسانی که از مدینه با او آمده بودند - اهل بیت و خویشان آن بزرگوار و عده‌ای که از روی یقین و ایمان همراه آن حضرت شده بودند - و اندکی که در راه به آنها پیوسته بودند باقی ماندند.آن حضرت این کار را برای آن کرد که گروهی از اعراب می‌پنداشتند به شهری می‌روند که کار آن تمام شده، و مردم آن به فرمان او در آمده‌اند. و امام علیه‌السلام نخواست که اینان با او همراه باشند مگر آنکه بدانند چه در پیش دارند. ⁽¹⁾شاید به همین جهت بوده که حضرت یحیی را بسیار یاد می‌کردند، اشاره به اینکه مانند او کشته می‌شوند و سرش را هدیه می‌برند.از امام سجاد علیه‌السلام روایت شده که فرمود: ما با حسین علیه‌السلام از مکه خارج شدیم، هر کجا فرود می‌آمد و کوچ می‌کرد، یحیی بن زکریا را یاد می‌نمود.

روزی فرمود: از پستی دنیا نزد خدای تعالی آن بود که سر یحیی را پیش یکی از زناکارهای بنی‌اسرائیل هدیه بردند. ⁽¹⁾چون سحرگاه شد به همراهان خود دستور داد آب بسیار بردارند، و از آنجا حرکت کرده

تا به بطن عقبه رسیده در آنجا فرود آمدند.پیرمردی از بنی عکرمه را در آنجا دیدار کردند که نامش عمرو بن لوذان بود. پیر گفت: به کجا می‌روید؟ حضرت فرمود: به کوفه، پیر گفت: تو را به خدا سوگند می‌دهم که باز گردی، زیرا بخدا نروی جز به سوی سرنیزه‌ها و شمشیرهای برنده، و این مردمی که به سوی تو فرستاده و تو را دعوت کرده‌اند، اگر از جنگ با دشمن تو را کفایت می‌کردند و کارها را برای تو آماده و روبراه می‌نمودند، آنگاه تو بر ایشان وارد می‌شدی نیکو بود، ولی با این وضع صلاح نمی‌دانم به کوفه بروید.حضرت فرمود: ای بنده‌ی خدا، آنچه تو اندیشی (و رأی صواب) بر من پوشیده نیست،«و ان الله تعالی لا یغلب علی أمره»«و خدای تعالی در کار خود مغلوب نمی‌شود»یعنی جز آنچه اراده حق به آن تعلق گرفته نخواهد شد.سپس فرمود: بخدا سوگند، مرا رها نکنند تا این دل خون شده را از سینه‌ام بیرون آورند، و خون مرا بریزند. و چون چنین کردند خداوند کسی را بر ایشان مسلط سازد که آنان را خوار و زبون کند تا بدانجا که پست‌ترین فرقه‌ها شوند. ⁽²⁾ابن قولویه رحمه‌الله از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده که چون حسین بن علی علیهماالسلام از عقبه (گردنه) بطن بالا رفت به اصحاب خود فرمود:«ما أرانی الا مقتولا»

«خود را نمی‌بینم مگر کشته»(یعنی در این سفر کشته می‌شوم)، گفتند: چرا یا ابا عبدالله؟ فرمود: خوابی دیدم. گفتند: چه بود؟ فرمود: دیدم سگهائی مرا گاز می‌گیرند، و سگی ابلق از همه بدتر بود.

⁽¹⁾

ملاقات آن حضرت با حر بن یزید ریاحی

چون امام حسین علیه‌السلام و همراهانش به منزل شراف رسیدند. هنگام سحر به جوانان دستور فرمودند: آب بسیار بردارید، و تا نیمه روز راه رفتند. ناگاه یکی از یاران گفت: «الله أکبر». امام حسین علیه‌السلام فرمود: چرا تکبیر گفتی؟ عرض کرد: درختان خرما را دیدم. گروهی از اصحاب گفتند: بخدا اینجا سرزمینی است که ما هرگز درخت خرما در آن ندیده‌ایم.حضرت فرمودند: پس چه می‌بینید؟ گفتند: بخدا سوگند، گوش اسبان است! آن جناب نیز تأیید فرمودند، (و چون معلوم شد که علامت لشکر است) فرمودند: در اینجا پناهگاهی هست که بدان پناه بریم و آن را در پشت سر قرار داده، و از یک سو با این لشکر روبرو شویم؟ عرض کردند: اینجا کوه ذوحسم است که در سمت چپ می‌باشد، اگر زودتر بدانجا روید، مراد حاصل گردد.آن حضرت به جانب چپ رفتند. زمانی نگذشت که گردن اسبان پیدا شد، آنان نیز راه خود را بگردانیدند، امام علیه‌السلام و همراهان به جانب ذوحسم شتافته، و آن مکان را به تصرف خویش درآوردند.به دستور امام حسین علیه‌السلام خیمه‌ها و چادرها در آنجا برپا کردند، و آن لشکر که نزدیک هزار سوار بودند، به فرماندهی حر بن یزید تمیمی، در گرمای طاقت‌فرسای نیمه روز آمدند تا در برابر حضرت ایستادند.امام حسین علیه‌السلام با اصحاب خود عمامه بر سر بسته و شمشیر حمایل کرده بودند، آن بزرگوار چون آثار تشنگی در لشکر حر دید، به جوانان خود دستور دادند ایشان را سیراب نمائید، و دهان اسبانشان را نیز تر کنید. آنها

کاسه و طشتها را از آب پر کرده و نزدیک دهان اسبها می‌بردند و همینکه سه یا چهار یا پنج جرعه می‌نوشیدند، از آن اسب دور

کرده، نزدیک اسب دیگر می‌بردند، تا همه سیراب شدند.علی بن طعان گوید: من آخرین نفری بودم که از راه رسیدم. چون امام حسین علیه‌السلام تشنگی من و اسبم را دید، فرمود:«أنخ الراویة»«راویه را بخوابان».من مراد حضرت را ندانستم (چون راویه به زبان ما مشک را گویند و به زبان مردم حجاز شتری که مشک آب را بر آن بار کنند. چون امام متوجه شد که من نفهمیدم) فرمود: شتر را بخوابان برادر، او را خواباندم.فرمود: بنوش. من هر چه می‌خواستم بیاشاممم آب از دهان مشک می‌ریخت حسین علیه‌السلام فرمود: سر مشک را بپیچان. من ندانستم چه کنم. پس خود آن جناب برخاست، لب مشک را بگردانید، و من آب نوشیدم و اسبم را نیز سیراب کردم.حر بن یزید از قادسیه آمده بود. ابن‌زیاد حصین بن نمیر را فرستاده و به او دستور داده بود به قادسیه فرود آید و حر بن یزید را با هزار سوار بر سر راه امام حسین علیه‌السلام بفرستد.حر همچنان در مقابل آن حضرت ایستاده بود، تا هنگام نماز ظهر شد. حضرت به حجاج بن مسروق دستور فرمود که اذان نماز گوید، و چون وقت خواندن نماز شد، امام حسین علیه‌السلام با ازار و عبا و نعلین بیرون آمد، میان دو لشکر ایستاد و حمد و ثنای خداوند بجای آورد، سپس فرمود:ای مردم، من به نزد شما نیامدم تا آنگاه که نامه‌های شما به من رسید و فرستادگان شما آمدند که نزد ما بیا، زیرا ما امام و پیشوائی نداریم، و امید است به سبب تو خداوند ما را بر صواب و حق جمع کند، پس اگر بر عهد و پیمان خود هستید، من به نزد شما آمده‌ام، و شما پیمان و عهدی به من بدهید (مجددا بیعت کنید) تا آسوده خاطر باشم، و اگر این کار را نمی‌کنید و آمدن مرا خوش ندارید از همینجا باز می‌گردم و بدان جائی که بودم می‌روم.

همگی خاموش گشته و کس از آنها سخن نگفت.

حضرت به مؤذن فرمود: اقامه بگو، و به حر فرمود: آیا می‌خواهی تو هم با همراهان خود نماز بخوانی؟ گفت: نه، ما پشت سر شما اقتدا می‌کنیم.امام حسین علیه‌السلام با ایشان نماز خواند و به خیمه خود رفت و اصحابش به نزد او گرد آمدند.حر نیز بجای خویش بازگشت و به خیمه‌ای که برای او بر پا کرده بودند رفت و گروهی از همراهانش به نزد او آمده، و بقیه به صف لشکری که در آن بودند بازگشتند، هر مردی از آنان دهانه اسب خود را گرفت و در سایه‌ی آن نشست.چون هنگام عصر شد امام حسین علیه‌السلام دستور فرمود؛ آماده رفتن شوند. سپس به منادی خود دستور داد، برای نماز عصر اذان و اقامه گفته، و آن حضرت نماز عصر را خواند و چون سلام داد، روی به آنها نمود، و پس از حمد و ثنای خدا فرمودند:ای مردم، اگر از خدا بترسید و حق را برای اهل آن بشناسید بیشتر باعث خوشنودی خداوند از شما می‌باشد، ما خاندان محمد صلی الله علیه و آله و سلم هستیم و به امر خلافت و ولایت از این مدعیان سزاوارتریم، و اینان ادعای مقامی می‌کنند که برای آنها نیست، و به زور و ستم در میان شما رفتار می‌کنند.اگر فرمانروائی ما را خوش ندارید، و حق ما را نمی‌شناسید و اکنون رأی شما غیر از آنست که در نامه‌ها به من نوشتید و فرستادگان شما گفتند، هم اکنون از نزد شما باز گردم؟حر گفت: بخدا سوگند از این فرستادگان و این نامه‌ها که می‌گوئی خبری ندارم. امام حسین علیه‌السلام به یکی از یارانش - عقبة بن سمعان - فرمود: آن خورجین که نامه‌های ایشان در آنست بیرون بیاور. پس آن مرد خورجین پر از نامه را آورد و جلوی آن حضرت ریخت

حر گفت: ما از آن کسانی که این نامه‌ها را نوشته‌اند نیستیم، و ما دستور داریم از شما جدا نشویم تا شما را در کوفه نزد عبیدالله ببریم، امام حسین علیه‌السلام فرمودند: مرگ به تو نزدیک‌تر از این آرزوست.

سپس رو به اصحاب کرده فرمودند: سوار شوید، همراهان آن حضرت سوار شده و درنگ کردند تا زنان نیز سوار شدند. آنگاه به اصحاب خود فرمودند: (به راه مدینه) برگردید.همینکه خواستند بازگردند، آن لشکر از بازگشت آنها منع نمودند، امام حسین علیه‌السلام به حر فرمودند:«ثکلتک أمک ما ترید؟»«مادرت به عزای تو نشیند چه می‌خواهی؟» ⁽¹⁾حر گفت: اگر دیگری از عرب در چنین موقعیتی این سخن را به من می‌گفت، من نیز نام مادرش را به عزا گرفتن می‌بردم، ولی بخدا نمی‌توانم نام مادر تو را جز به بهترین وجه ببرم. ⁽²⁾امام حسین علیه‌السلام فرمودند: پس چه می‌خواهی؟ گفت: می‌خواهم شما را نزد عبیدالله ببرم. فرمودند: بخدا من همراه تو نخواهم آمد.حر گفت: من نیز تو را رها نکنم، و سه بار این سخن تکرار نمودند. و چون بسیار گفتگو کردند، ⁽³⁾حر گفت: من دستور جنگ کردن با شما را ندارم فقط مأمورم

از شما جدا نشوم تا شما را به کوفه برم، اکنون که از آمدن به کوفه خودداری می‌کنی، پس راهی در پیش گیر که نه به کوفه برود و نه به مدینه، و این طریق انصاف است میان من و شما، تا من به امیر

نامه بنویسم، شاید خداوند امری پیش آورد که سلامت دین من در آن باشد و من در کار تو مبتلا نشوم. ⁽¹⁾حضرت به جانب چپ راه قادسیه (که به کوفه می‌رفت) و راه عذیب (که راه مدینه بود) به راه افتادند و حر نیز با همراهانش با آن حضرت می‌رفت. ⁽²⁾از امام زین‌العابدین علیه‌السلام نقل شده که چون خبر نزدیک شدن آن امام مظلوم به ابن‌زیاد رسید، حر بن یزید را با هزار سوار بر سر راه آن حضرت فرستاد.حر گفت: چون از خانه بیرون آمدم، صدای منادی را شنیدم که سه نوبت مرا ندا کرد که «ای حر، تو را به بهشت بشارت باد» من با خود گفتم که مادر حر به عزای او نشیند، به جنگ فرزند رسول می‌رود و بشارت بهشت می‌شنود. ⁽³⁾مورخین از حضرت امام حسین علیه‌السلام خطبه‌هائی نقل کرده‌اند، که بعضی از آنها را به روایت شیخ مفید رحمه‌الله نقل کردیم.از آن جمله خطبه‌ای است که مرحوم سید و ابن‌نما نقل کرده‌اند. ⁽⁴⁾ما عبارت را از «لهوف» می‌آوریم:

راوی گفت: حضرت حسین علیه‌السلام برای خطبه خواندن بپا خاست، حمد و ثنای الهی گفت و نام جدش را برد و بر او درود فرستاد، سپس فرمود:«انه قد نزل من الأمر ما قد ترون، و ان الدنیا قد تغیرت و تنکرت و أدبر معروفها و استمرت حذاء و لم

تبق منها الا صبابة کصبابة الأناء، و خسیس عیش کالمرعی الوبیل، ألا ترون الی الحق لا یعمل به و الی الباطل لا یتنهی عنه، لیرغب المؤمن فی لقاء ربه محقا، فانی لا أری الموت الا سعادة و الحیاة مع الظالمین الا برما»«کار ما به این صورت در آمده است که می‌بینید، همانا چهره‌ی دنیا دگرگون و زشت گردیه، و نیکوئی از آن رو گردان شده است، و با شتاب می‌گذرد، و از آن ته کاسه‌ای، و زندگی پست و زبونی مانند چراگاه ناگوار باقی نمانده است. مگر نمی‌بینید که به حق عمل نمی‌شود و از باطل اجتناب نمی‌گردد! بر مؤمن است که ملاقات پروردگار خود را بجان و دل راغب باشد، همانا مگر در نظر من جز خوشبختی و سعادت، و زندگانی با مردم ستمکار جز ستوه و دلتنگی نیست» ⁽¹⁾آنگاه زهیر بن قین بپاخاست و عرض کرد: خداوند راهنمای تو باشد، یابن رسول‌الله، فرمایشت را شنیدم، اگر دنیا برای ما بقائی داشت و ما در آن زندگی جاوید داشتیم، پایداری در یاری تو را بر زندگانی جاوید دنیا مقدم می‌داشتیم (حال که چنین نیست و دنیا بقائی ندارد، پس سزاوار نیست شما را رها کنیم).

به نقل طبری: امام حسین علیه‌السلام در حقش دعا کرد و به او پاسخی نیکو داد. ⁽¹⁾راوی گفت: هلال بن نافع بجلی ⁽²⁾برخاست و گفت: بخدا سوگند، ما ملاقات پروردگار خود را کراهت نداریم، و در نیت‌های خویش با روشن‌بینی پایداریم، با دوست شما دوستیم و با دشمن شما دشمن.پس بریر بن خضیر برخاست و گفت: بخدا قسم یابن رسول‌الله، براستی که این منت خداوند است بر ما که در حضور شما نبرد کنیم، و در یاری شما اعضای ما قطعه قطعه شود، آنگاه در قیامت جدت شفیع ما باشد. ⁽³⁾خطبه‌ی دیگر؛ طبری از ابی‌مخنف نقل کرده است که حضرت حسین علیه‌السلام در بیضه برای اصحاب خود و همراهان حر خطبه خواند:خدا را حمد و ثنا کرد، سپس فرمود:«أیها الناس، ان رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم قال: من رأی سلطانا جائرا مستحلا لحرم الله، ناکثا لعهد الله، مخالفا لسنة رسول‌الله، یعمل فی عبادالله بالاثم و العدوان، فلم یعیر (فلم یغیر) علیه بفعل و لا قول، کان حقا علی الله أن یدخله مدخله. ألا و ان هؤلاء القوم قد لزموا طاعة الشیطان و ترکوا طاعة الرحمن، و أظهروا الفساد، وعطلوا الحدود، و استأثروا بالفی‌ء و أحلوا حرام‌الله، و حرموا حلاله و أنا أحق من عیر (غیر) نفسی مع أنفسکم و أهلی مع أهلیکم، فلکم فی أسوة»

«ای مردم، رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: هر کس پادشاه ستمکاری را ببیند که

حرام خدا را حلال شمارد، پیمان خدا را بشکند، مخالفت سنت رسول خدا کند، در میان بندگان خدا به ناحق و ستم عمل نماید، و در برابر او با کردار یا گفتار انکار و اعتراض نکند (و تغییر ندهد)، بر خدا لازم است که او را همنشین وی سازد. آگاه باشید، این زمامداران (گروهی بنی‌امیه) سر به فرمان شیطان نهاده، و از اطاعت خداوند رحمان روی گردانیده‌اند، فساد را رواج داده، حدود خدا را تعطیل کردند، بیت‌المال را خاص خود ساختند، حرام خدا را حلال و حلالش را حرام نموده‌اند، من سزاوارترین مردم به نهی کردن و باز داشتن (و اولی‌ترین آنها به تغییر دادن) هستم. نامه‌های شما به من رسید و فرستادگان شما خبر دادند که با من بیعت کردید و تعهد نمودید مرا تسلیم دشمن نکنید و تنها نگذارید، اگر بر بیعت و پیمان خود پایدارید، راه صواب همین است، من حسین فرزند علی و فاطمه دختر رسول خدایم. من خود با شما و یکی از شمایم و خاندانم با خاندان شماست (مانند یکی از شما زندگی می‌کنم) من اسوه و سرمشق شما در زندگی هستم».اگر چنین نکنید و بر عهد خود استوار نباشید و آن را بشکنید و بیعت مرا از گردن

بردارید، بجان خود از شما عجیب نیست، چون این کار را با پدر و برادر و پسر عمویم مسلم کردید، و مغرور کسی است که فریب شما بخورد، و مغرور شما شود. شما از بخت خود روی‌گردان شدید و بهره‌ی خود را از دست داید (و هر کس نقض بیعت کند به زیان خود پیمان شکسته است) ⁽¹⁾و خداوند بزودی مرا از شما مرا از شما بی‌نیاز گرداند. و السلام علیکم و رحمةالله

و برکاته ⁽¹⁾آن حضرت با اصحاب خود روانه شد و حر نیز با لشکرش همراه شدند، تا آنکه به عذیب هجانات رسیدند، در آنجا چهار نفر را دیدند که از کوفه می‌آیند، و راهنمای ایشان طرماح بن عدی بود، آنها به امام علیه‌السلام پیوستند.حر گفت: اینها از مردم کوفه‌اند، من ایشان را بازداشت می‌کنم، یا به کوفه بر می‌گردانم. آن حضرت فرمود: اینها از انصار من می‌باشند و به منزله‌ی کسانی هستند که با من آمده‌اند، از ایشان حمایت می‌کنم، همانگونه که خویش را حفظ کنم. پس اگر بر همان قرار باقی هستی دست از آنها بردار، و گرنه با تو جنگ خواهم کرد. حر از تعرض آنها باز ایستاد.حضرت از آنها احوال مردم کوفه پرسید. مجمع بن عبدالله گفت: به اشراف مردم رشوه‌های بزرگ دادند و چشم آنها را به مال پر کردند، ایشان هم به ظلم و عداوت بر علیه تو متحد شدند، اما سایر مردم؛ دلهایشان با شماست ولی فردا شمشیرشان بر روی تو کشیده می‌شود.حضرت از فرستاده‌ی خود قبیس بن مسهر صیداوی پرسید، جریان کشته شدن او را (همانطور که گذشت) برای آن جناب نقل کردند.امام علیه‌السلام از شنیدن این خبر ناگوار گریان شد و این آیه را تلاوت فرمود:

(فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر...) ⁽²⁾آنگاه طرماح از حضرت خواست که از این سفر منصرف شود، و از زیادی لشکر دشمن خبر داد، و گفت: اگر به کوه ما «أجأ» تشریف آوری از قبیله خود بیست هزار

مرد شمشیر زدن در رکاب شما حاضر می‌سازم.حضرت فرمود: خداوند به تو و قومت جزای خیر بدهد ای طرماح، میان ما و این قوم پیمانی است که نمی‌توانیم باز گردیم.طرماح برای اهل خود آذوقه می‌برد. با حضرت خداحافظی کرد و وعده داد که برای نصرت امام علیه‌السلام باز گردد، و چنین هم کرد ولی وقتی به همین عذیب رسید، خبر شهادت امام را به طرماح دادند

⁽¹⁾

ملاقات امام حسین علیه السلام با عبیدالله بن حر جعفی

آن حضرت از عذیب بگذشت تا به قصر بنی مقاتل رسید، در آن جا فرود آمد، خیمه‌ای برافراشته دید، فرمود: این خیمه از کیست؟ گفتند: از عبیدالله بن حر جعفی.حضرت یکی از یاران خود را که حجاج بن مسروق نام داشت به نزد او فرستاد، فرستاده‌ی امام نزد او رفت سلام کرد و گفت:«یابن الحر، ان الله قد أهدی الیک کرامة ان قبلتها»«ای پسر حر، همانا خداوند برای تو هدیه‌ای کرامت فرموده اگر پذیرا باشی»گفت: آن چیست؟ پاسخ داد: امام حسین علیه‌السلام تو را به یاریش دعوت کرده، اگر با او همراهی کنی و با دشمنانش بجنگی، پاداش داده شوی و اگر کشته شوی شهید باشی.در جواب گفت: انا لله و انا الیه راجعون بخدا از کوفه بیرون نیامدم مگر به خاطر کناره‌گیری از حسین بن علی، خوش نداشتم در آنجا باشم و حسین به آنجا در آید و او را یاری نکنم.«لأنه لیس فی الکوفة شیعة و لا أنصار الا و قد مالوا الی الدنیا، الا من عصم اله منهم»«چون همه شیعیان و یاران در کوفه به دنیا متمایل شدند، مگر کسانی که خداوند آنها را حفظ نموده»،بخدا نمی‌خواهم او را دیدار کنم و او مرا ببیند.فرستاده آن حضرت برگشت و سخن او را به عرض رسانید. پس خود آن جناب برخاسته با عده‌ای از برادران و اهل بیت خود به نزد او آمد، چون از در وارد شد، و سلام کرد

عبیدالله از صدر مجلس برجست، دست و پای حضرت را

بوسید.امام حسین علیه‌السلام نشست و - پس از حمد و ثنای الهی و اینکه اهل کوفه حضرتش را دعوت کرده، و عهد شکستند و با ابن‌مرجانه شدند - فرمود:«یابن الحر، فاعلم أن الله عزوجل مؤاخذک بما کسبت و أسلفت من الذنوب فی الأیام الخالیة، و أنا أدعوک فی وقتی هذا الی التوبة تغسل بها ما علیک من الذنوب، و أدعوک الی نصرتنا أهل البیت»«ای پسر حر، بدان که خداوند تو را به خاطر گناهان گذشته‌ات مؤاخذه می‌کند، و من در این موقعیت تو را دعوت می‌کنم به توبه (که اگر مرا اجابت کنی) از گناهانت پاک شوی، و تو را برای یاری ما اهل بیت دعوت می‌کنم».آن مرحوم از سعادت، همان سخن را بازگو کرد و آن بزرگوار را اجابت نکرد و گفت: یک اسب و شمشیر خوبی دارم، به شما می‌دهم. آن حضرت قبول نکرد و فرمود: نه حاجت به تو دارم و نه به مال تو، اما اگر ما را یاری نمی‌کنی، بپرهیز از اینکه با ما جنگ کنی، زیرا:بخدا سوگند، هر کس فریاد بی‌کسی ما را بشنود و ما را یاری نکند هلاک می‌شود.«لأنی قد سمعت جدی رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم و هو یقول: من سمع داعیة أهل بیتی و لم ینصرهم علی حقهم، الا أکبه الله علی وجهه فی النار»:«چون خود از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که می‌فرمودند: کسی که دعوت اهل بیت مرا بشنود و آنها را برای گرفتن حقشان یاری نکند، خداوند به رو او را در آتش جهنم بیندازد».

عبیدالله گفت: اما این کار، هرگز نخواهد شد

⁽¹⁾مرحوم بیرجندی گوید: حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام اول حجاج بن مسروق را بطلب او فرستاد و او عذر آورد، سپس به روایت «در النظیم» آن حضرت شخصا به نزد او تشریف بردند.عبیدالله گفت: چنان محاسن آن حضرت را سیاه دیدم که گویا پرکلاغ است و من هیچکس را به آن حسن و جمال ندیده بودم، و دلم بی‌نهایت سوخت، چون امام علیه‌السلام می‌آمد، و کودکان خردسال و دختران کوچک گرد او را گرفته بودند... ⁽²⁾میرزا محمد استرآبادی در «رجال کبیر» خود از نجاشی نقل کرده که عبیدالله بن حر سواری دلیر و شجاع و شاعر بود. دفترچه روایت از امیرالمؤمنین علیه‌السلام داشت.آنگاه مسندا از او روایت کرده است که از خضاب حسین علیه‌السلام پرسید، امام پاسخ داد: آن گونه که شما می‌پندارید نیست بلکه حنا و رنگ است.در«قمقمام» می‌نویسد که: عبیدالله مذکور از دوستان عثمان بود، و مردی دلاور و از سواران عرب که در جنگ صفین در لشکر معاویه بود. و چون امیرالمؤمنین علیه‌السلام کشته شد به کوفه منتقل گشت، و با آماده شدن مردم برای جنگ با امام حسین علیه‌السلام از کوفه بیرون رفت تا در کشتن او شرکت نکند ⁽³⁾از کسانی که بعد از جریان کربلا پشیمان شد او بود. و حکایت شده که از أسف دستها را به یکدیگر می‌زد و می‌گفت: با خود چه کردم! و اشعاری می‌خواند کنایه از اینکه پشیمان شده است.آنگاه با مختار همدست شد و با ابراهیم اشتر به جنگ عبیدالله رفت، و لیکن عهدشکنی کرد و بر مختار شورید. اما در آخر عمر تأسف می‌خورد که چرا حسین علیه‌السلام را یاری نکرد و چرا از پیروی مختار سر باز زده است.

⁽¹⁾

ملاقات امام حسین علیه السلام با عمرو بن قیس

اشاره

مرحوم صدوق از عمرو بن قیس مشرقی روایت کرده که گفت: من و پسر عمویم در قصر بنی مقاتل خدمت امام حسین علیه‌السلام رسیدیم، بر او سلام کرده نشستیم. پسر عمویم گفت: یا أبا عبدالله، اینکه در موی رخ شما می‌بینم آیا اثر خضاب است یا رنگ طبیعی؟ فرمود: خضابست، ما هاشمیان زود پیر می‌شویم.آنگاه رو به ما کرده فرمودند: آیا برای یاری من آمده‌اید؟ عرض کردم: من پیر شده‌ام و بدهی زیاد دارم و بسیار عیالمندم، و مال و اماناتی از مردم نزد من است، نمی‌دانم چه خواهد شد، و خوش ندارم مال مردم در دست من تلف شود، و معذرت خواستم. و پسر عمویم نیز پاسخی مانند من اظهار کرد و عذر خواست.حضرت به ما فرمودند: پس از اینجا کوچ کنید که بانگ و فریاد مظلومیت ما را نشنوید، و پیکار جمعیت ما را نبینید، زیرا هر کس فریاد دادخواهی ما را بشنود و پیکار اردوی ما را ببیند و ما را اجابت نکند و به داد ما نرسد بر خداوند حق است که او را به رو در آتش دوزخ سرنگون سازد. ⁽²⁾چون صبح شد آن جناب فرود آمد، نماز صبح خواند و با شتاب سوار شد و با همراهان و اصحاب خود، سمت چپ را گرفته، می‌خواست آنان را (از لشکر حر) جدا سازد، ولی حر و یارانش آنان را به سمت کوفه باز می‌گردانیدند، آنان نیز مقاومت کرده، از رفتن به سمت کوفه خودداری می‌کردند، و حر با همراهان به کناری می‌رفتند.به همین روش با هم می‌رفتند تا به نینوا رسیدند، در آنجا امام حسین علیه‌السلام توقف نمود

⁽¹⁾

آمدن پیک ابن زیاد

در این هنگام مردی که بر اسبی نیکو سوار بود و سلاح جنگ به تن داشت از سمت کوفه رسید. همه ایستادند و به او نگاه می‌کردند، چون به آنان رسید، به حر و همراهانش سلام کرده، و به امام حسین علیه‌السلام و یارانش سلام نکرد.نامه‌ای از ابن‌زیاد به حر داد که در آن نامه نوشته بود: چون نامه به تو رسید و فرستاده‌ی من نزد تو آمد، کار را بر حسین سخت‌گیر، و او را در زمینی بی‌پناهگاه که نه سبزی در آنجا باشد و نه آبی، فرود آر. من به فرستاده خود دستور داده‌ام همراه تو باشد و از تو جدا نشود، تا خبر انجام دستور مرا بیاورد. و السلام.چون حر نامه را خواند به آن حضرت و یارانش گفت: این نامه امیر عبیدالله است که به من دستور داده؛ هر جا نامه‌اش به من رسید شما را بازداشت کرده، به شما سخت بگیرم و این هم فرستاده اوست که مأمور بازرسی برای اجرای دستور است...حر دستور داد آنها در آن زمین که نه آب بود و نه آبادی پیاده شوند. امام حسین علیه‌السلام فرمود: وای به حال تو، بگذار به این ده یعنی نینوی یا غاضریه، یا آن ده دیگر یعنی شفیه فرود آئیم. گفت: بخدا نمی‌توانم، زیرا فرستاده او نزد من است.زهیر عرض کرد: بخدا کار را در آینده سخت‌تر می‌بینم، همانا جنگ با این گروه بر ما آسان‌تر است از جنگیدن با آنها که بعد خواهند آمد. بجان خودم سوگند، پس از این آنقدر لشکر آید که تاب آنها را نداریم.امام حسین علیه‌السلام فرمود: من کسی نیستم که آغاز بجنگ با ایشان کنم.آنگاه آن حضرت فرود آمد و آن روز پنجشنبه دوم محرم سال 61 هجری بود. (

(ورود حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام به کربلا)قول صحیح و مشهور آنست که ورود آن جناب به کربلا روز پنجشنبه دوم محرم سال 61 هجری بوده است. ⁽¹⁾چون آن حضرت وارد کربلا شد فرمود: نام این زمین چیست؟ عرض شد: کربلا، آن جناب فرمود:«اللهم انی أعوذ بک من الکرب و البلاء»«بار الها، من از اندوه و بلا به تو پناه می‌برم»سپس فرمود: «هذا موضع کرب و بلاء، انزلوا ههنا محط رحالنا و مسفک دمائنا و هنا محل قبورنا، بهذا حدثنی جدی رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم»«اینجا سرزمین اندوه و بلاست، فرود آئید که اینجا بارانداز و قتلگاه و محل قبرهای ماست، این را جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به من خبر داد».همگی فرود آمدند، حر و سربازانش نیز در سمت دیگری پیاده شدند ⁽²⁾چون به زمین کربلا رسیدند، اسب امام علیه‌السلام از رفتن باز ایستاد، آن حضرت

فرمود: اسب دیگری حاضر کردند، او نیز حرکت نکرد. هفت یا هشت اسب عوض کردند، هیچ یک گام از گام بر نداشتند.

آن جناب پرسید: این زمین چه نام دارد؟ گفتند: غاضریه، فرمود: نام دیگری دارد؟ عرض شد: نینوی. فرمود: دیگر چه گویند؟ گفتند: شاطی‌ء الفرات. فرمود: آیا نام دیگری دارد؟ عرض کردند: کربلا.آن بزرگوار آهی کشید (و گریه بسیار نمود) و فرمود:«أرض کرب و بلاء، ثم قال: قفوا و لا ترحلوا منها، فهیهنا والله مناخ رکابنا، و هیهنا والله سفک دمائنا، و هیهنا والله هتک حریمنا، و هیهنا والله قتل رجالنا، و هیهنا والله ذبح أطفالنا، و هیهنا والله تزار قبورنا (و هیهنا والله محشرنا و منشرنا) و بهذه التربة وعدنی جدی رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم و لا خلف لقوله»«اینجا زمین اندوه و بلاست، فرود آئید و از اینجا کوچ نکنید، بخدا خوابگاه شتران ما اینجاست، بخدا اینجا خونهای ما ریخته می‌شود، و پرده‌های حشمت و حرمت ما چاک می‌گردد (تا اهل بیت را به اسیری برند) بخدا محل کشتن مردان ما اینجاست، و اطفال ما را در اینجا چون گوسفند سر ببرند، و بخدا شیعیان در اینجا قبور ما را زیارت کنند (و روز قیامت از همینجا محشور شویم) این همان خاک است که جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم وعده داد، و هرگز خبر او خلاف نباشد» ⁽¹⁾آن حضرت تمام فرزندان و برادران و خویشان خود را جمع کرد و بدانها نگریست و ساعتی بگریست، آنگاه فرمود:

«اللهم انا عترة نبیک محمد صلی الله علیه و آله و سلم و قد أخرجنا و طردنا و أزعجنا عن حرم

جدنا، و تعدت بنوأمیة علینا، اللهم فخذ لنا بحقنا و انصرنا علی القوم ظالمین»«خدایا، ما عترت پیغمبر تو محمد صلی الله علیه و آله و سلم هستیم، ما را از وطن خارج و آواره کردند، و از حرم جدمان دور نمودند، و بنی‌امیه بر ما تعدی کردند. خدایا حق ما را بگیر و ما را بر قوم ستمکار نصرت ده».آنگاه رو به اصحاب خود کرد و فرمود:«الناس عبید الدنیا و الدین لعق علی ألسنتهم، یحوطونه ما درت معایشهم، فاذا محصوا بالبلاء قل الدیانون»«راستی مردم بنده‌ی دنیا هستند و دین لیسیدنی بر سر زبان آنهاست، تا برای آنها وسیله‌ی زندگی است می‌چرخانندش، و چون به بلاء آزموده شوند، دینداران کم‌اند» ⁽¹⁾پس فرمود: اینجا کربلاست؟ گفتند: آری یابن رسول‌الله، فرمود:«هذا موضع کرب و بلاء، ههنا مناخ رکابنا، و مقتل رجالنا، و مسفک دمائنا» ⁽²⁾مرحوم شوشتری گوید: اتفاق دوم در روز ورود به کربلا این است که حضرت فرمود: دوباره خیمه بر پا کردند، اهل بیت خود را تماما در آن خیمه جمع نمود. مردان آنها قریب چهل نفر بودند - زیرا که سی نفر شهدای کربلا بودند و قریب ده طفل با حضرت

سیدالساجدین علیه‌السلام اسیر شدند - حضرت عباس از همه بزرگواران بزرگتر و طفل شیرخواره‌ی امام حسین علیه‌السلام از همه کوچک‌تر بود. به همه‌ی اینها فرمود: بیائید

تعداد زنها هم شصت نفر می‌شدند. با اولاد عقیل مجموعا قریب یکصد و بیست نفر از اهل بیت و بستگان حضرت بودند.حضرت بعد از نگاه کردن به ایشان ساعتی گریه کرد، معلوم است با گریه کردن آن حضرت، زنها هم گریه کردند، همه - بزرگ و کوچک - گریستند. آنگاه فرمود:«اللهم انا عترة نبیک محمد صلی الله علیه و آله و سلم و قد أخرجنا...».علت نگاه حضرت به جوانان و زنان اهلبیت ممکن است...أولا؛ برای تسلی ایشان بوده، چون این بزرگواران از کوچک و بزرگ ترس و رعب بر دلهایشان وارد شد، از مکه فرار کردند ترس داشتند، در راه کوفه سپاه کفر بر ایشان ظاهر شد ترس و خوف و رعب بی‌اندازه بر دلهای مبارکشان رسید، حضرت به آنها نگاه کرد که از آن شدائد و ترسها تسلی یابند.دوم؛ نظر ایشان نظر تذکره بوده، چند جور بلا به ایشان نازل می‌شود گرسنگیها، تشنگیها، و ذلت‌ها و در آخر هم دسته‌ای در میان خون خود دست و پا می زنند، و دسته‌ای دیگر به خواری و سختی به اسیری می‌روند...سوم؛ حضرت به این اجتماع نظر کرد، دید چند مجلس اجتماع دیگر هم دارند، یکی در قتلگاه، یکی مجلس ابن‌زیاد، دیگر مجلس یزید در شام، و نگاه کرد دید در روی زمین جائی ندارند به آنجا بروند.نگاه کرد دید بدنهایشان دفن نمی‌شود، و جهات دیگر...اتفاق سوم: عصر آن روز حضرت نشسته بود، از کوفه قاصدی از ابن‌زیاد آمد و به حضرت سلام نکرد، و نامه‌ای از ابن‌زیاد آورد که به حضرت نوشته بود:ای حسین، امیرالمؤمنین یزید نوشته که آرام نگیرید، و نان سیر نخورم، تا آنکه تو را به رحمت خداوند لطف خبیر ملحق کنم یعنی تو را بکشم، و یا به حکم من و حکم یزید برگردی و گردن نهی.

که از نوشته آن ظالم دل آن جناب به درد آمد، و قاصد از حضرت جواب خواست، فرمود:

«ما له عندی جواب لأنه قد حقت علیه کلمة العذاب»«از پیش من جواب ندارد، زیرا او مستحق عذاب است» ⁽¹⁾سبط در «تذکره» نقل کرده که حسین علیه‌السلام پرسید، این زمین چه نام دارد؟ گفتند: کربلا، و آنرا نینوی هم گویند که دهی است در آنجا. آن حضرت گریست و فرمود: کرب و بلاء. ام‌سلمة به من خبر داد که روزی جبرئیل نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بود و تو در آغوش من گریستی. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: پسرم را واگذار. من تو را رها کردم، آن حضرت تو را در دامن خود نشانید.جبرئیل عرض کرد: آیا او را دوست می‌داری؟ فرمود: آری. جبرئیل عرض کرد: امت تو او را می‌کشند، و اگر خواهی تربتی که بر آن کشته می‌شود به تو بنمایم؟ فرمود: آری. جبرئیل پر خود را بر زمین کربلا گشود و آن را به وی نشان داد.امام حسین علیه‌السلام چون شنید که این زمین کربلاست آنرا بوئید و فرمود: بخدا این همان خاک است که جبرئیل به رسول خدا خبر داد. ⁽²⁾... امام حسین علیه‌السلام فرمود: حالا شتران را بخوابانید، و بارها را باز کنید و خیمه‌ها را بر پا کنید، آنگاه امام حسین علیه‌السلام پای از مرکب بگردانید، و همانجا فرود آمد. چون قدم آن حضرت به خاک کربلا رسید، رنگ خاک زرد شد و از آن غباری برخاست و بر گیسوی مبارک امام حسین علیه‌السلام نشست.ام‌کلثوم گفت: ای برادر، عجب حالی مشاهده می‌کنم، و از این بادیه هولی عظیم بر دل من می‌رسد. امام حسین علیه‌السلام خواهر را تسلی داد. (

چون به کربلا وارد شدند، ام‌کلثوم عرض کرد: ای برادر، این چه وادی هولناکی است که از آن خوف عظیم بر دلم جای گرفته؟ حضرت فرمود، بدانید که من در وقت عزیمت به صفین با پدرم امیرالمؤمنین علیه‌السلام وارد این زمین شدیم. پدرم فرود آمد سر در کنار برادرم گذارده، ساعتی بخواب رفت و من بر بالین او نشسته بودم.ناگاه پریشان از خواب بیدار شد و زار زار می‌گریست. برادرم سبب آن را پرسید، فرمود: در خواب دیدم که این صحرا دریائی است پر از خون، و حسین من در میان آن دریا افتاده، و دست و پا می‌زند، و کسی به فریاد او نمی‌رسید.پس رو به من کرده فرمود: یا أبا عبدالله، چگونه خواهی بود هرگاه تو را در این زمین چنین واقعه‌ای رو دهد؟ در جواب گفتم: صبر می‌کنم و بجز صبر چاره‌ای ندارم. ⁽¹⁾شیخ کشی روایت نموده از مسیب بن نحبه فزاری که گفت: به استقبال سلمان فارسی رفتیم - هنگامیکه از مدینه به مدائن می‌آمد - چون به کربلا رسید، فرمود: این زمین چه نام دارد؟ گفتند: کربلا، فرمود:«هذه مصارع اخوانی، هذا موضع رحالهم، و هذا مناخ رکابهم، و هذا مهراق دمائهم، یقتل بها خیر الأولین و یقتل بها خیر الاخرین»«این زمین محل شهادت برادران من است، اینجا موضع بارهایشان است، و این موضع خوابگاه شتران ایشانست، و این محل ریختن خون ایشانست، و در این زمین بهترین (خلق خدا) از اولین و بهترین آنان از آخرین را می‌کشند»...

⁽¹⁾

زمین کربلا

مرحوم بیرجندی گوید، برای زمین کربلا اسامی بسیار است، از همه معروف‌تر کربلا می‌باشد، که از کربله مشتق شده به معنای سستی پای، گویند «فلان یمشی مکربلا کأنه یمشی فی الطین».معنای دیگر آن؛ فرورفتن به آب و گل است، و نیز به معنای پاک نمودن و بار دادن گندم، برای نرمی و پاکی آن زمین از کوه و سنگ آنرا کربلا گویند.و یا مشق از کربل می‌باشد و آن گیاهی است که گل سرخ روشن داد، شاید آن گیاه در این زمین بسیار بوده...چون از قبل محل تزلزل و ابتلای انبیاء و اولیاء بوده - چنانکه از حدیث مفصل «منتخب طریحی» ظاهر است - به این ملاحظه ممکن است مخفف کرب و بلاء باشد... ⁽²⁾احتمال آخر صحیح‌تر است، چون از احادیث استفاده می‌شود که مخفف کرب وبلاء است.مراد آن سرور از کربلا در عبارت «بین النواویس ⁽³⁾و کربلاء» (در خطبه‌ی خود که قبلا گذشت)، قریه‌ی کربلاست، چه قریه کربلا دهی معین بوده و نواویس ممکنست که در آن وقت مقبره معروفه‌ای بوده در آن نزدیکی از یهود و نصاری که در دهات و قراء کوفه ساکن بودند، که حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام مدتی شریح قاضی را از کوفه عزل فرمود، و او را به آنجا فرستاد تا میان یهود خارج کوفه حکم و قضاوت کند.شاید آن سرور می‌دانست که پسر سعد ملعون اجساد خبیثه یاران خود را در آنجا دفن

خواهد کرد، که بدتر و شقی‌تر از هر یهودی و نصرانی و مجوسی خواهد بود.

از این جهت آن موضع را نواویس فرموده، که موضعی در جهنم می‌باشد. چنانکه در روایت صدوق رحمه‌الله در باب قضاء کتاب «فقیه» آمده ⁽¹⁾که نواویس از شدت گرمی خود به خداوند شکایت کرد، خطاب به او رسید که ساکت باش زیرا مکان قاضیانی که بناحق قضاوت می‌کنند و صلاحیت آن را ندارند از تو گرم‌تر است و عذاب آنها سخت‌تر می‌باشد. ⁽²⁾فاضل کامل و مطلع خبیر سید عبدالحسین - کلیددار بقعه‌ی مبارکه‌ی حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام - می‌فرمود: نواویس تا نزدیک پل سفید می‌باشد که قبرستان بابل بوده، و در آنجا مرده‌ها را میان خم می‌گذاشتند و دفن می‌کردند، و فعلا در آن خمها - که پیدا شده - خاکی است که چون در آتش بریزند بوی گند از آن ساطع می‌شود. و کربلا شهری مقابل نواویس و دو نهر - علقمه و نینوی - بوده، که الان آثاری از نهر علقمه موجود است...

⁽¹⁾

امام حسین علیه السلام زمین کربلا را خریدند

هنگامی که آن حضرت وارد کربلا شدند، آن سرزمین را برای شیعیان و موالیان خود خریدند.روایت شده که امام حسین علیه‌السلام آن نواحی که قبر آن جناب در آنجاست از اهل نینوی و غاضریه به شصت هزار درهم خریدند. سپس آن زمین را به ایشان تصدق نموده و شرط کردند که زوار را به آن قبر شریف راهنمائی کنند، و تا سه روز آنان را مهمان نمایند. ⁽²⁾امام صادق علیه‌السلام فرمودند: حرم امام حسین علیه‌السلام که چهار میل در چهار میل است آن بزرگوار آن را خرید، برای فرزندان و موالیانش حلال است (که از آن استفاده کنند و ساکن شوند) و بر غیر ایشان از مخالفان آن جناب حرام است، و برکت خداوند در حرم حسین علیه‌السلام می‌باشد. ⁽³⁾امام صادق علیه‌السلام فرمودند: کربلا حرم امام حسین علیه‌السلام است و برکت خداوند در آن است، بر فرزندان و موالیان حلال است، و بر غیر اینها (یعنی مخالفان و دشمنان آن جناب) حرام است ⁽⁴⁾

نامه‌ی ابن زیاد برای امام حسین علیه السلام

روز دوم محرم نامه ابن‌زیاد در کربلا بدست آن سرور رسید، نوشته بود: ای حسین، به من خبر رسیده که در کربلا فرود آمده‌ای، یزید برایم نوشته که سر به بالین ننهم و سیر غذا نخورم تا تو را به خداوند لطیف خبیر برسانم (یعنی تو را بکشم) یا تسلیم حکم من و حکم یزید گردی!چون نامه به دست آن جناب رسید و آن را خواند، دور انداخت و فرمودند: «رستگار نشوند مردمی که رضای مخلوق را به خشم خالق خریدند».قاصد جواب نامه را خواست، حضرت فرمود: جواب ندارد همانا او مستحق عذاب است. (چون امام علیه‌السلام به کسی نامه می‌نویسد که امید به هدایت و ارشاد او باشد).قاصد برگشت و به او خبر داد. آن دشمن خدا در غضب شد، رو به عمر سعد کرد و او را به جنگ حضرت حسین علیه‌السلام مأمور نمود.پیش از این فرمان حکومت ری را به او داده بود، عمر سعد گفت، مرا از این کار معذور دار، ابن‌زیاد گفت: پس فرمان حکومت ری را پس بده، او مهلت خواست و بعد از یک روز از ترس اینکه از حکومت ری عزل شود، قبول کرد که به جنگ آن حضرت برود. ⁽¹⁾مورخین می‌نویسند: عمر سعد یک ماه مهلت خواست، و ابن‌زیاد تنها یک شب به او مهلت داد. آن شب را در فکر بسر برد و مردد بود تا سرانجام شقاوت بر او

غالب گشته، به تمنای ملک ری جنگ با آن حضرت را قبول کرد.نقل شده: به منزل آمد و با دوستان خود مشورت می‌کرد، کسی صلاح او ندید، از آنجمله مردی کامل‌العقل و خیرخواه به نام کامل بود که با پدرش رفیق بوده، پیش او رفت، چون او را مضطرب دید گفت: تو را چه می‌شود؟

گفت: سرداری لشکر را به من داده‌اند برای جنگ با حسین بن علی، و کشتن او و اهل بیتش نزد من مثل لقمه‌ی طعامی است که آن با بخورم یا شربت آبی است که آن را بنوشم، و بعد از آن ملک ری را مالک می‌باشم.کامل فرمود: اف بر تو و بر دینت، ای عمر، آیا حق را فراموش کرده و گمراه شده‌ای؟ آیا نمی‌دانی به جنگ که می‌روی و با چه کسی جنگ می‌کنی؟ «انا لله و انا الیه راجعون» بخدا سوگند اگر دنیا و آنچه در آنست به من دهند که یک نفر از امت محمد صلی الله علیه و آله و سلم را بکشم این کار را نکنم، و تو می‌خواهی فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را بکشی، فردای قیامت جواب رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را چه می‌دهی! که نور دیده‌ی او و میوه‌ی دلش و فرزند فاطمه سیده زنان عالم، و فرزند بهترین اوصیا را کشته باشی؟ او سید جوانان بهشت است و در این زمان امام و پیشوای ماست، همچنانکه جدش پیشوای خلق بود و اطاعت او بر ما واجب می‌باشد.همانا او فرزند کسی است که بهشت و دوزخ به دست اوست، حال هر چه خواهی اختیار کن، که شهادت می‌دهم اگر با او جنگ کنی، یا او را شهید نمائی، و یا در کشتن او شریک شوی و یا کمک کنی، جز مدت کمی زنده نخواهی ماند. آنگاه داستان راهب و پدرش را برای او نقل کرد. ⁽¹⁾پسر کوچکش نیز او را منع کرد و گفت:این چه اندیشه بدی است که کرده‌ای و چه سودای بی‌حاصلی ست که

در دل آورده‌ای! هیچ می‌دانی که به جنگ چه کسی می‌روی و با کدام خانواده دشمنی می‌کنی؟ حضرت حسین بن علی علیه‌السلام جگرگوشه‌ی مصطفی و نور دیده‌ی مرتضی و سرور سینه‌ی فاطمه زهرا ست... از خدا بترس و به فکر قیامت باش...عمر سعد از او روی بگردانید و به پسر بزرگترین گفت: چه می‌گوئی؟ گفت: آنچه برادرم می‌گوید اگر چه راست می‌باشد، اما نسیه باشد، و آنچه پسر زیاد می‌دهد نقد است. و هیچ

عاقلی نقد را به نسیه نمی‌دهد.عمر سعد گفت: ای پسر راست می‌گوئی، حال دنیا را اختیار می‌کنیم تا آخرت چون شود

⁽¹⁾روز دیگر عمرسعد به فرمانداری رفت و گفت: راضی شدم بکشتن حسین، پسر زیاد شادمان شده به مسجد رفت و به منبر بر آمد و گفت: ای مردم، شما می‌دانید که آل ابوسفیان با دوستان خود چه نوازشها می‌کنند و با دشمنان خود چه سیاستها و شکنجه‌ها به عمل آورند، اینک دشمن یزید، حسین بن علی به کربلا آمده هر که بخواهد به جوایز یزید نائل شود، باید بجنگ وی رود. از منبر به زیر آمد، و درب خزانه را گشود و شروع به بخشش اموال نمود، بیشتر مردم دین را به دنیا فروخته و پی‌درپی نزد ابن‌زیاد آمده و قدری از مال دنیا گرفته، بجنگ امام زمان خود می‌رفتند، پس اول عمرسعد را با چهار هزار نفر روانه کرد. ⁽²⁾عمرسعد در شما مردان جنگی و نظامی نبوده و شهرت پهلوانی و شمشیر زنی نداشته، بلکه ابن‌زیاد او را به این جهت انتخاب کرد که پدرش مردی مشهور و باسابقه بود و خودش فردی زاهد نما، خوشنام و تزویر کار بود، و ابن‌زیاد می‌خواست از وجهه‌ی عوام فریبانه‌ی او استفاده کند. چون می‌دانست جنگ با سیدالشهداء علیه‌السلام مشکل است، و هر کسی زیر بار نمی‌رود، لذا برای فرماندهی لشکر خود از مردان شمشیر زن و شجاع صرف‌نظر کرده و او را امیر لشکر نمود، تا مردم عوام را فریب دهد، و او اول قبول نمی‌کرد لکن با وعده حکومت ری و... او را فریب داده قبول کرد.عمرسعد بعد از انجام مأموریت به حکومت ری نرسید، و به نفرین حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام گرفتار شد.

⁽¹⁾

ورود عمر سعد به کربلا

روز سوم محرم عمر سعد با چهار هزار سوار به نینوی وارد شد، و به عروة بن قیس احمسی گفت: به نزد امام حسین علیه‌السلام برو و بپرس برای چه به این سرزمین آمدی و چه می‌خواهی؟ و عروة از کسانی بود که خود نامه برای حضرت نوشته بود، پس شرم کرد نزد آن حضرت بیاید.عمر سعد به همه‌ی بزرگانی که نامه به آن حضرت نوشته بودند، این پیشنهاد را کرد و همگی از انجام آن خودداری نمودند.کثیر بن عبدالله شعبی - که دلاوری بی‌باک بود - برخاسته گفت: من بنزد او می‌روم و بخدا اگر بخواهی او را در دم غافلگیر کرده می‌کشم. ابن‌سعد گفت: نمی‌خواهم او را بکشی ولی به نزد او برو، و بپرس برای چه به اینجا آمده‌ای؟کثیر به نزد آن حضرت آمد. چون ابوثمامه صائدی او را دید به آن جناب عرض کرد:ای ابا عبدالله، بدترین مردم زمان و بی‌باکترین و خون ریزترین آنان به نزد شما می‌آید، و برخاسته سر راه او آمد و گفت: (اگر می‌خواهی نزد آن حضرت بیائی)

شمشیرت را بگذار. گفت: نه بخدا این کار را نمی‌کنم، همانا من فرستاده هستم، اگر سخن مرا بشنوید، پیغامی آورده‌ام به شما گویم و گرنه بازگردم.ابوثمامه گفت: من قبضه شمشیر تو را می‌گیرم، آنگاه سخنت را بازگو، گفت: نه بخدا دست تو به آن نخواهد رسید.گفت: پس پیغامت رابه من بگو تا من برسانم، نمی‌گذارم تو نزدیک آن جناب بروی،

زیرا تو مرد تبهکاری هستی، بهم دشنام داده، کثیر به سوی عمر سعد بازگشت و جریان را به او گفت.عمر قرة بن قیس حنظلی ⁽¹⁾را پیش خوانده و گفت: ای قره وای بر تو، برو حسین را دیدار کن و بپرس برای چه به اینجا آمده و چه می‌خواهد؟قره به نزد آن حضرت آمد. چون امام حسین علیه‌السلام او را دید فرمود: آیا این مرد را می‌شناسید؟ حبیب بن مظاهر گفت: آری، این از قبیله حنظله تمیم و خواهرزاده‌ی ماست، و من او را خوش عقیده می‌دانستم، و باور نداشتم که در این معرکه حاضر گردد.ن

زدیک آمد به آن جناب سلام کرد و پیغام ابن‌سعد را رساند. امام حسین علیه‌السلام فرمود: مردم شهر شما به من نوشته‌اند به اینجا بیایم، و اگر آمدن مرا خوش ندارید باز می‌گردم.حبیب به او گفت: وای بر تو ای قره، کجا به نزد مردم ستمکار باز گردی؟! (اینجا بمان) و این مرد را یاری کن که خداوند بوسیله پدرانش تو را به سعادت و بزرگواری هدایت فرمود.قره گفت: پیش صاحب خود بازگردم و پاسخ این پیام را برسانم، آنگاه در این‌باره فکر کنم. و به سوی عمرسعد بازگشت، و سخن آن حضرت را به او گفت.عمر گفت: امیدوارم خداوند مرا از جنگ با او آسوده کند، و برای ابن‌زیاد این جریان را نوشت.

ابن‌زیاد چون نامه را خواند، گفت: اکنون که چنگال ما به او بند شده، می‌خواهد خود را نجات دهد، ولی رهائی برای او نیست.آنگاه در جواب ابن‌سعد نوشت: نامه تو رسید و مضمون آن را دانستم، به حسین پیشنهاد کن که خود با همه یاران با یزید بیعت کند، و چون چنین کرد، آنگاه درباره‌ی او اندیشه خواهم کرد، والسلام.وقتی نامه به ابن‌سعد رسید گفت: می‌ترسم که ابن‌زیاد سر سازش نداشته باشد. ⁽¹⁾محمد بن ابیطالب گوید: عمر سعد آنچه را ابن‌زیاد نوشته بود، به حضرت امام حسین علیه‌السلام نگفت، چون می‌دانست آن جناب با یزید بیعت نمی‌کند.نیز گوید: ابن‌زیاد مردم را در جامع کوفه جمع کرد و بر منبر رفته، گفت: ای مردم، شما آل ابی‌سفیان را آزمایش کرده و می‌دانید که آنها بدانگونه‌اند که شما

می‌خواهید. اینک یزید مردی نیکو سیرت و پسندیده روش است و با رعیت خوشرفتار است، و حقوق آنها را می‌دهد، و راهها در دوران او امن شده همانطور که در زمان پدرش معاویه هم چنین بود.پسرش یزید هم بعد از پدر، بندگان را گرامی می‌دارد، و آنها را از مال توانگر می‌کند و محترم می‌شمارد، و صد در صد به حقوق شما افزوده است و به من دستور داده که باز بیشتر کنم، و شما را به جنگ دشمنش حسین بفرستم. از او بشونید و اطاعت کنید.از منبر پایین آمد و عطایای فراوان به مردم داد و آنها را به یاری عمرسعد به جنگ حسین علیه‌السلام فرستاد.اول کسی که بیرون آمد شمر حرامزاده با چهار هزار نفر بود، بعد یزید بن رکاب کلبی با دو هزار، و حصین بن نمیر با چهار هزار، بطوری که (تا ششم محرم) بیست هزار نفر نزد عمرسعد جمع آمدند. ⁽¹⁾ملا محمد حسین تهرانی در «وسیلة النجاة» گوید: ابن‌زیاد ملعون روزچهارم محرم

مردم را در جامع کوفه جمع نمود و آن سخنرانی را ایراد کرد.بنگرید که مردم را چگونه فریب می‌دادند و با چه زبان و وعده‌هائی راضی می‌کردند که آنها را به جنگ فرزند پیامبر خود بفرستند.

روز پنجم محرم

پس ابن‌زیاد دنبال شبث بن ربعی فرستاد که نزد ما بیا، تا تو را بجنگ حسین فرستم. شبث خود را به بیماری زد، شاید از او درگذرد.ابن‌زیاد به او پیغام داد که فرستاده من خبر آورده که تو را به بیماری زده‌ای، می‌ترسم از آن کسانی باشی که خداوند در قرآن فرماید:(و اذا لقوا الذین آمنوا قالوا آمنا و اذا خلوا الی شیاطینهم قالوا انا معکم انما نحن مستهزؤن) ⁽¹⁾«چون مؤمنان را ببینند گویند: ایمان آوردیم و چون با شیاطین خود خلوت کنند گویند ما باطنا با شمائیم و مؤمنان را استهزا می‌کنیم».اگر به فرمان مائی زود نزد ما بیا.شبث بعد از نماز عشاء نزد او رفت، تا از رخسارش نفهمد که بیمار نبوده، چون بر او وارد شد به او خوش آمد گفت، و او را نزدیک خود نشاند و گفت: می‌خواهم به جنگ این مرد بیرون روی و عمر سعد را یاری کنی.گفت: چنین کنم ای امیر، و با هزار سوار روانه کربلا شد. ⁽²⁾باز بنگرید چگونه امثال شبث بن ربعی را که او نیز چهره‌ی معروفی بود، و مردم به او اعتماد دینی داشته و او را از صحابه پیامبر می‌دانستند، و از هم قطاران عمرسعد بود انتخاب می‌کند، او را تهدید کرده، فریب می‌دهد.

چقدر باطل جولان دارد! می‌خواهد او رابه جنگ میوه‌ی دل مصطفی بفرستد چه آیه‌ای

برای او شاهد می‌آورد! با چه زبانی آن مرد سبک مغز را راضی می‌کند که چنین جنایت هولناکی را مرتکب شود! خداوند ما را حفظ فرماید.همین شبث برای حضرت نوشته بود؛ صحراها سبز و میوه‌های ما رسیده و منتظر آمدن شمائیم، حال به کربلا می‌رود و سرکرده‌ی پیادگان می‌شود و با آن حضرت می‌جنگد، او را تیرباران و از آب منع می‌کند.حتی از کسانی است که بعد از قضیه کربلا از خوشحالی قتل حسین علیه‌السلام در کوفه مسجدی بنا می‌کند. ⁽¹⁾مورخین نوشته‌اند: مردم کوفه جنگ با حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام را خوش نداشتند، ابن‌زیاد هر کس را روانه می‌کرد به بهانه‌ای باز می‌گشت، لذا عده‌ای را با تطمیع و وعده‌های دروغین ریاست و مال و ثروت فریب می‌داد و بسیاری از آنها را هم با تهدید و رعب و وحشت به کربلا روانه می‌کرد.مثلا نوشته‌اند: ابن‌زیاد به عبیدالله سعد بن عبدالرحمان دستور داد: تفحص کن، هر کس برمی‌گردد او را نزد من آور، سعد یک نفر شامی که به جهت امر مهمی از لشکرگاه به کوفه آمده بود، گرفته نزد ابن‌زیاد برد، گفت او را گردن زدند تا دیگر کسی جرأت تخلف نکند.

⁽¹⁾

روز ششم محرم

به روایت سید بن طاووس و ابن‌نما؛ تا ششم محرم بیست هزار سوار نزد آن ملعون جمع شدند. ⁽²⁾ابن‌زیاد پی‌درپی لشکر برای ابن‌سعد فرستاد تا سی هزار سواره و پیاده نزد او جمع شدند، و برای عمرسعد نوشت: من از جهت لشکر راه عذری برای تو نگذاشتم ⁽³⁾

روز هفتم محرم

فرمان ابن زیاد در جلوگیری از آب‌

مرحوم شیخ مفید می‌نویسد: دنبال نامه قبلی نامه‌ی دیگری از ابن‌زیاد به عمرسعد رسید که میان حسین و یارانش و میان آب حائل شو، تا اینکه یک قطره آب نچشند، چنانکه با عثمان چنین رفتار شد. ⁽⁴⁾پس عمرسعد همان ساعت عمرو بن حجاج را با پانصد سوار فرستاد تا کنار شریعه فرود آیند، و میان آن بزرگواران و آب حائل شوند، که آبی از آنجا برندارند. و این جریان سه

روز پیش از شهادت امام حسین علیه‌السلام بود.عبدالله بن حصین به آواز بلند فریاد زد: ای حسین، آیا این آب را ننگری که در صفا و زلال همرنگ آسمان است بخدا قطره‌ای از آن نچشید تا از تشنگی بمیرید.امام حسین علیه‌السلام فرمودند:«اللهم اقتله عطشا و لا تغفر له أبدا»«بار خدایا، او را تشنه‌کام بمیران و هرگز او را نیامرز».حمید بن مسلم گوید: پس از واقعه‌ی کربلا در بیماریش او را عیادت کردم، سوگند بخدائی که جز او شایسته‌ی پرستش نیست او را دیدم آب می‌خورد تا شکمش پر می‌شد. سپس آب را برمی‌گرداند و فریاد می‌زد: تشنه‌ام تشنه‌ام. دوباره آب می‌خورد تا شکمش

بالا می‌آمد و قی می‌کرد و از تشنگی می‌سوخت و این کارش بود تا جانش بدر آمد، لعنه الله ⁽¹⁾در تواریخ آمده است که گاهی بازحمت، مقداری آب تهیه می‌کردند، از قبیل کندن زمین، یا پدید آوردن چشمه، یا فرستادن حضرت عباس به سوی شریعه، لکن ممانعت آنها هم شدیدتر می‌شد، و لذا روز عاشورا دیگر در خیمه‌ها آب پیدا نشد و تشنگی بالا گرفت.مثلا علامه مجلسی و دیگران نوشته‌اند:تشنگی بر اصحاب آن حضرت غلبه کرد، خدمت آن امام مظلوم آمدند و از تشنگی شکایت کردند. حضرت تبر یا کلنگی برداشت و عقب خیمه‌ها آمد، و از پشت خیمه گام جانب قبله برداشت و کلنگ بر زمین زد، با معجزه‌ی آن حضرت چشمه‌ی آب شیرین پیدا شد.

ن حضرت با اصحاب از آن آب آشامیدند و مشکها را پر کردند. پس آن چشمه ناپدید شد، و دیگر کسی از آن اثری ندید.چون این خبر به ابن‌زیاد رسید، ابن‌سعد نوشت که شنیده‌ام حسین چاه می‌کند و آب بیرون می‌آورد، چون نامه من به تو رسید، کار را بر ایشان سخت‌گیر، و مگذار قطره آبی بچشند تا کشته شوند، همانطور که عثمان را تشنه لب کشتند.چون نامه به او رسید پیش از پیش بر اهل بیت تنگ گرفت و عطش بر ایشان غالب شد بطوریکه آن حضرت برادر خود عباس را خواند و او را با سی سوار و بیست پیاده و بیست مشک، فرستاد که از فرات آب بیاورند. شبانه به کنار آب آمدند. عمرو بن حجاج پرسید: کیستید؟ نافع بن هلال - از اصحاب حضرت - ⁽¹⁾گفت: من پسر عم تو هستم، آمده‌ام آب بیاشامم. گفت: بنوش گوارایت باد.نافع گفت: وای بر تو، چگونه من آب بنوشم و لیکن حسین بن علی و همراهان او از تشنگی بمیرند! عمرو گفت: ما مأمور هستیم باید اطاعت کنیم.پس نافع صدا زد: زود آب بردارید، و ابن‌حجاج یاران خود را ندا کرد که نگذارید.

آتش جنگ درگرفت. عده‌ای می‌جنگیدند و عده‌ای دیگر مشکها را پر می‌کردند، و کسی از یاران آن جناب کشته نشد و به سلامت برگشتند.امام حسین علیه‌السلام و یاران از آب آشامیدند و به خاطر همین حضرت عباس را سقا نامیدند.

⁽¹⁾

ملاقات امام حسین با عمر سعد

امام حسین علیه‌السلام عمرسعد را در شب برای ملاقات طلبید که میان دو لشکر با هم گفتگو کنند. آن ملعون (قبول کرد و) با بیست نفر از لشکر خود خارج شد، آن جناب نیز بیست نفر همراه خود نمود. چون یکدیگر را ملاقات کردند، آن حضرت دستور داد اصحاب دور شوند و فقط برادرش عباس و فرزندش علی‌اکبر ماندند. آن ملعون نیز به همراهان خود گفت: دور شوید مگر فرزندش حفص و غلامی از او.پس سید مظلومان فرمود: وای بر تو، آیا از خدائی که بازگشت تو به سوی اوست نمی‌ترسی؟ آیا با من جنگ می‌کنی در حالی که میدانی من کیستم و پسر چه کسی هستم؟! این قوم را رها کن و به جانب من بیا که این تو را به خدا نزدیک می‌کند (وسعادت ابدی را برای خود تحصیل کن و خود را از عذاب ابدی آخرت نجات ده).آن شقی گفت: می‌ترسم خانه‌ی مرا خراب کنند، حضرت فرمود: من از مال خود برای تو خانه بنا کنم. گفت: می‌ترسم املاک مرا بگیرند. حضرت فرمود: من بهتر از آن، از مال خود در حجاز به تو می‌دهم.گفت: بر عیال خود می‌ترسم. حضرت فرمود: من سلامتی آنها را ضمانت می‌کنم. او سکوت کرد و دیگر حرفی نزد.حضرت (چون دید موعظه در او اثر ندارد) روی مبارک از او گردانید و فرمود: چه می‌خواهی! خدا تو را به همین زودی در رختخوابت به قتل برساند، و روز قیامت تو را

نیامرزد. بخدا سوگند امیدوارم که از گندم عراق جز اندکی نخوری (کنایه از اینکه زیاد زنده نمی‌مانی، و به خوشی دنیا نمی‌رسی).آ

ن ملعون از روی استهزا گفت: جو هم ما را کفایت می‌کند. ⁽¹⁾خولی بن یزید اصبحی که با آن حضرت دشمنی داشت، چون این ملاقات را دید نامه‌ای برای ابن‌زیاد نوشت که ابن‌سعد هر شب از لشکرگاه خود بیرون می‌رود و در کنار فرات فرش می‌گستراند و حسین را می‌خواند و با او سخن می‌گوید، تا پاسی از شب بگذرد، و او را با حسین جز از در رحمت و رأفت ندیدم، دستور فرما که زمام امور را بدست من دهد تا من کار حسین را کفایت کنم.چون ابن‌زیاد نامه خولی را خواند از ابن‌سعد ناراحت شد، و برای او نوشت: شنیده‌ام که با حسین مدارا می‌کنی، و شبها از لشکر خود بیرون می‌روی و فرش می‌گسترانی و حسین را می‌خوانی و تا پاسی از شب با هم سخن می‌گوئید. چون نامه را خواندی، حسین را مأمور کن که پذیرای امر من گردد، و اگر اطاعت نکرد آب را از وی بازگیر و میان او و فرات مانع شو، که من آب را بر یهود و نصاری حلال کردم و بر حسین و اهل بیت او حرام نمودم.پس بین حسین و یارانش و بین آب حائل شو و نگذار قطره‌ای از آب بیاشامند، همانطور که با عثمان روا داشتند.چون ابن‌سعد نامه را خواند، عمرو بن حجاج را با پانصد سوار بر شریعه فرات بگماشت و فرمان داد که حسین و اصحاب او را از برداشتن آب مانع شوند، و این واقعه روز سه شنبه هفتم محرم بود. ⁽²⁾بنگرید چقدر ابن‌زیاد جسور و بی‌حیاست، حتی حکم و فتوی هم می‌دهد. اینها برای آیندگان درس است که بهوش باشند و گول دیگران نخورند، زمامداران جور علاوه بر تطمیع و تهدیدگاهی فتوی هم می‌دهند.

روز هشتم محرم

اشاره

مرحوم شیخ مفید می‌نویسد: چون امام حسین علیه‌السلام فرود آمدن لشکر را با عمرسعد در نینوی، و آمادگی آنها را برای جنگیدن مشاهده نمود، به عمرسعد پیغام فرستاد که می‌خواهم با تو دیدار کنم، لذا شبانه یکدیگر را دیدار کرده و مدت طولانی با هم گفتگو نمودند.سپس عمر سعد به ابن‌زیاد نامه‌ای نوشت که همانا خداوند آتش را خاموش ساخت و پریشانی را برطرف نمود و کار این امت را اصلاح کرد و حسین با من پیمان بست که از همانجا که آمده باز گردد، یا به یکی از سرحدات برود، و همچون دیگر مسلمانان زندگی کند، و در سود و زیان مسلمانان همانند یکی از ایشان باشد، یا به نزد یزید برود و دست در دست او گذارد ⁽¹⁾و هر چه خود انجام دهد، و در این پیمان خوشنودی تو و اصلاح کار امت است.چون عبیدالله نامه را خواند گفت: این نامه‌ی شخصی خیرخواه و دلسوز بر مردم است. شمر بن ذی‌الجوشن - لعنه‌الله - برخاست و گفت: آیا این سخن را از او

می‌پذیری، اکنون که حسین به سرزمین تو آمده و پهلوی تست؟ بخدا اگر از این سرزمین به سلامت برود، و دست در دست تو نگذارد، نیرومندتر گردد و تو ناتوان‌تر خواهی شد. پیشنهاد او را

مپذیر، زیرا این کار نشانه‌ی سستی است، ولی از او بپذیر که خود و پیروانش به حکم تو گردن نهند، آنگاه اگر تو آنان را کیفر کنی تو بدان سزاوارتر خواهی بود، و اگر عفو کنی آنهم بدست توست!ابن‌زیاد گفت: خوب پیشنهادی کردی و تدبیر همین است که تو گفتی. نامه‌ای می‌نویسم نزد عمرسعد ببر که باید بر حسین و پیروانش پیشنهاد کند که تن به حکم من دهند، اگر بدان تن دادند آنان را زنده به نز من فرستد و اگر ابا کردند باید به ایشان بجنگد.اگر عمرسعد این کار را انجام داد، تو نیز فرمانبردار او باش و از دستورش پیروی کن، و چنانکه سرپیچی کرد تو امیر و فرمانده لشکر باش و گردن عمرسعد را بزن، و سر او را برای من بفرست.و در نامه به عمرسعد نوشت: من تو را به نزد حسین نفرستاده‌ام که خود را از جنگ با او بازداری و با او به مسامحه رفتار کنی، و آرزوی سلامت و زندگی برای او داشته باشی، یا عذر برای او بتراشی، و درباره‌ی او پیش من وساطت کنی، بنگر اگر حسین و اصحابش بدانچه من درباره‌ی ایشان حکم کنم تن دهند، و تسلیم آن گردند، ایشان را به سلامت پیش من فرست و اگر نپذیرند بر آنان هجوم آور، تا ایشان را بکشی و مثله کنی، چون سزاوار آن هستند. و چون حسین کشته شد اسب بر سینه و پشت او بتازان که او عاق و ستمکار است. (مؤلف گوید:پناه بخدا می‌برم از نوشتن این جسارتها) و نه پندارم که این کار پس از مردن زیانی رساند ولی با خود گفته‌ام که اگر او را کشتم چنین کاری با او بکنم. (به پیروی از هند جگرخوار و ابی‌سفیان و... که چنین کارها می‌کردند).اگر تو به این دستور رفتار کردی پاداش فردی مطیع و حرف شنو به تو دهیم، و اگر

آن را نپذیری دست از کار ما و لشکر ما بکش، و لشکر را به شمر واگذار، زیرا ما او را امیر بر کار خود کردیم.شمر نامه عبیدالله را برای عمرسعد آورد، چون نامه را خواند به او گفت: تو را چه می‌شود! بوای بر تو، خدا آواره‌ات کند و زشت گرداند آنچه برای من آورده‌ای، بخدا گمان

دارم تو مانع از اینکه پیشنهاد مرا پپذیرد، و کاری که ما امید اصلاح آن را داشتیم بر ما تباه ساختی، بخدا سوگند حسین تسلیم کسی نمی‌شود، همانا جان پدرش علی در سینه‌ی اوست (و او کسی نیست که تن به ذلت و خواری دهد).شمر گفت: اکنون بگو چه خواهی کرد؟ آیا فرمان امیر را انجام می‌دهی و با دشمنش می‌جنگی، یا کنار می‌روی و لشکر را به من وا می‌گذاری؟عمرسعد گفت: نه، چنین نکنم و امارت لشکر را به تو وانگذارم و خود انجام دهم، تو امیر بر پیادگان باش.عمرسعد عصر روز پنجشنبه نهم محرم برای جنگ با امام حسین علیه‌السلام مصمم شد ⁽¹⁾

حب دنیا و حب ریاست، دو عامل بدبختی‌

آنچه سبب شقاوت و بدبختی آنها شد دو عامل بود؛ یکی حب دنیا و دیگر حب ریاست. کوفیان خصوصا عمرسعد با اینکه همه چیز را می‌دانستند به جهت این دو عامل دست به چنین جنایتی زدند، و در دنیا و آخرت خود را روسیاه کردند.از خداوند می‌خواهیم ما را از شر هواها و شیاطین و فتنه‌های گمراه کننده حفظ فرماید.

روز تاسوعا

شمر ملعون نامه‌ی ابن‌زیاد را روز نهم محرم، برای عمرسعد آورد، و چون دید که ابن‌سعد ملعون آماده جنگ است، نزدیک لشکر امام حسین علیه‌السلام آمد و صدا زد: کجایند خواهر زادگان من، عبدالله و جعفر و عباس و عثمان؟ - مادر این چهار برادر ام‌البنین از قبیله بنی‌کلاب بود که شمر ملعون نیز از آن قبیله بود - هیچ کس به او اعتنائی نکرد، امام حسین علیه‌السلام فرمود: هر چند فاسق است لکن با شما خویشی دارد، جوابش را بدهید.آن بزرگواران به آن فاسق گفتند: چه کار داری؟ گفت: خواهر زادگان من، شماها در امانید، خودتان را به خاطر برادرتان به کشتن ندهید، از او کناره گیرید، و از یزید اطاعت کنید.راوی گفت: عباس بن علی علیه‌السلام صدا زد: هلاکت و نفرین بر تو باد و لعنت بر آن امانی که برای ما آورده‌ای، ای دشمن خدا، به ما امر می‌کنی از برادر و آقای خود حسین فرزند فاطمه دست برداریم و سر به فرمان ملعونها و ملعون زادگان فرود آوریم؟! (و به نقل شیخ مفید) آیا به ما امان می‌دهی و فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم امان ندارد؟! ⁽¹⁾ابن‌سعد به لشکر خویش بانگ زد که:«یا خیل الله ارکبی و بالجنة أبشری»«ای لشکر خدا، سوار شوید و به بهشت شادمان باشید» ⁽²⁾بعد از عصر بود که لشکر سوار شده نزدیک سراپرده حسین علیه‌السلام و یارانش آمدند. در آن هنگام امام حسین علیه‌السلام جلوی خیمه خود نشسته، و به شمشیر تکیه

زده، و سر به زانو نهاده و به خواب رفته بود. چون زینب خروش لشکر را شنید، نزدیک برادر آمده و گفت:

برادر، صدای لشکر نمی‌شنوی که پیوسته به ما نزدیک می‌شوند؟آن حضرت سر از زانو برداشت و فرمود: هم اکنون رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را در خواب دیدم، به من فرمود: تو به نزد ما خواهی آمد، چون زینب این خبر وحشتناک را شنید، سیلی به صورت زد و فریاد واویلاه برآورد. امام حسین علیه‌السلام به او فرمود: خواهرم، ویل بر تو نیست، خاموش باش خدا تو را رحمت کند.حضرت عباس علیه‌السلام پیش آمده عرض کرد: برادر جان، لشکر به نزد شما می‌آید. حضرت برخاسته فرمودند:«یا عباس، ارکب بنفسی أنت یا أخی، حتی تلقاهم»«برادرم عباس، جانم به قربانت، سوار شو و به نزد ایشان برو و بگو: چه اتفاق افتاده است و برای چه آمده‌اند؟»حضرت ابوالفضل علیه‌السلام با گروهی حدود بیست نفر سوار که زهیر بن قین و حبیب بن مظاهر در ایشان بود، به نزد آن لشکر آمد. عباس علیه‌السلام به آنان فرمود: چه می‌خواهید و مقصود شما چیست؟ گفتند: از امیر فرمان رسیده که به شما پیشنهاد کنیم یا به حکم او تن داده و تسلیم شوید، و یا با شما جنگ کنیم.فرمود: شتاب نکنید تا نزد ابی عبدالله علیه‌السلام بروم و سخن شما را به عرض آن حضرت برسانم.جناب زهیر و حبیب و دیگران همانجا ایستاده، با لشکر سخن می‌گفتند، و آنان را موعظه و اندرز می‌دادند و از جنگ با امام حسین علیه‌السلام باز می‌داشتند.حضرت عباس علیه‌السلام به نزد برادر آمده و سخن قوم را به آن حضرت عرضه داشت. امام فرمود: به نزد ایشان باز گرد و اگر می‌توانی تا فردا از ایشان مهلت بگیر، و امشب

آنها را از ما باز گردان، شاید ما برای پروردگار خود نماز گزاریم، و او را بخوانیم و استغفار نمائیم، خدا می‌داند که من نماز و تلاوت قرآن و دعا و استغفار را دوست دارم.

ابوالفضل العباس علیه‌السلام به نزد لشکر آمد، و آن شب را از ایشان مهلت خواست و آنها با تأنی قبول کردند. آنگاه هر دو لشکر به جایگاه خود برگشتند. ⁽¹⁾مرحوم کلینی از حضرت صادق علیه‌السلام روایت کرده که آن جناب فرمودند: روز تاسوعا روزی است که امام حسین علیه‌السلام و اصحابش را محاصره کردند و لشکر شام برای جنگیدن با آن حضرت اجتماع نمودند. ابن‌مرجانه و عمرسعد به سبب بسیاری لشکر مسرور شدند، و حضرت حسین علیه‌السلام و یارنش را ضعیف شمردند، و یقین کردند که یاوری برای آن حضرت نخواهد آمد، و اهل عراق او را یاری نخواهند کرد.سپس فرمودند: پدرم فدای آن ضعیف غریب...

⁽¹⁾

شب عاشورا

چون شب دهم فرارسید حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام اصحاب خود را جمع نمود. امام سجاد علیه‌السلام می‌فرمایند: من در آن حال با اینکه بیمار بودم نزدیک رفتم که ببینم پدرم به آنان چه می‌گوید. شنیدم بعد از حمد و ثنای پروردگار، رو به اصحاب کرده فرمودند:«فانی لا أعلم أصحابا أوفی و لا خیرا من أصحابی، و لا أهل بیت أبر و لا أوصل (أفضل) من أهل بیتی، فجزاکم الله عنی خیرا»«همانا من اصحابی با وفاتر و بهتر از شما سراغ ندارم، و خاندانی نیکوکارتر و مهربان‌تر از خاندان خود نمی‌شناسم. خداوند به شما پاداش نیک عطا فرماید.»آگاه باشید من دیگر گمان یاری از این مردم ندارم، و به همه‌ی شما رخصت دادم که آزادانه برگردید. من بیعت خود را از گردن شما برداشتم، اکنون که پرده شب همه جا را فراگرفته، آنرا مرکب خویش قرار دهید و بهرسو که خواهید بروید.(به نقل سید بن طاووس رحمه‌الله: و هر یک از شما دست یکی از خانواده مرا بگیرید، و در تاریکی شب پراکنده شوید، و مرا با اینان بگذارید، که بجز با من با دیگری کاری ندارند).برادران و پسران و برادرزادگان آن حضرت و پسران عبدالله بن جعفر، یک صدا گفتند: چرا چنین کنیم؟ برای اینکه پس از تو زنده بمانیم؟ هرگز خداوند چنین چیزی را به ما نشان ندهد، (و آن روز را برای ما پیش نیاورد).نخستین کسی که این کلام را گفت عباس بن علی علیه‌السلام بود، و دیگران به دنبال او

سخن گفتند.سپس امام حسین علیه‌السلام رو به فرزندان عقیل کرد و فرمود: کشته شدن مسلم از شما

خانواده کافی است، من اجازه دادم شماها بروید.گفتند: سبحان الله، مردم درباره‌ی ما چه خواهند گفت؟ گویند: ما بزرگ و آقا و عموزاده‌ی خود را رها کردیم، و در رکابش نه تیری انداخته، و نه نیزه‌ای بکار بردیم، و نه شمشیری زدیم! و ندانیم چه بر سرش آمد! نه بخدا قسم، چنین کاری نخواهیم کرد، بلکه ما جان و مال و اهل و عیال خود را در راه تو فدا سازیم، و در رکاب تو جنگ کنیم، تا آنکه در برابر تو کشته شویم، و به سرنوشت تو دچار گردیم. خداوند زندگانی بعد از تو را زشت گرداند. (به نقل مرحوم سید؛ برادران و همگی خاندان او چنین گفتند).سپس مسلم بن عوسجه برخاسته، عرض کرد: آیا ما دست از تو برداریم، در حالی که دشمن گرداگرد تو را گرفته! پس چه عذری درباره‌ی اداء حق تو به درگاه خداوند آوریم؟ نه بخدا قسم، خداوند هرگز نصیبم نکند که چنین کاری کنم.آگاه باش، بخدا دست از تو بر ندارم تا نیزه به سینه دشمنانت بکوبم. و تا قبضه شمشیر در دست دارم با شمشیر خود اینها را بزنم، و اگر سلاح نداشته باشم با پرتاب سنگ با آنان خواهم جنگید.(به نقل سید بن طاووس رحمه‌الله: آنگاه سعید بن عبدالله حنفی برخاست و عرض کرد:) بخدا دست از تو بر ندارم تا خدا بداند که ما سفارش پیغمبر را درباره‌ی تو رعایت نمودیم. بخدا سوگند، اگر من بدانم که در راه تو کشته می‌شوم، سپس زنده می‌شوم آنگاه مرا بسوزانند، و دوباره زنده‌ام کنند، و به بادم دهند، و هفتاد بار چنین کنند، از تو جدا نمی‌گردم تا آنکه در رکاب تو کشته شوم.چرا چنین نکنم با اینکه یک کشته شدن بیش نیست و به دنبالش کرامت و عزتی است که هرگز پایان ندارد.پس زهیر بن قین برخاست و گفت: به خدا دوست دارم کشته شوم، سپس زنده شوم،

دوباره کشته شوم تا هزار بار این عمل تکرار شود و خدای عزوجل کشته شدن را از تو و جوانان خاندانت بردارد.

و گروهی از یاران آن حضرت، مانند این سخنان که همه نشانه‌ی پایداری و فداکاری ایشان بود به عرض رساندند.امام حسین علیه‌السلام از همگان سپاسگزاری فرمود، و پاداش نیکشان خواست و به خیمه‌ی خود بازگشت. ⁽¹⁾علامه مجلسی رحمه‌الله دنباله آن اضافه فرموده: به روایت دیگر حضرت در آن وقت جاهای ایشان را در بهشت به آنان نشان داد، حوران و قصرها و نعمتهای وافر خود را مشاهده کردند، و یقین ایشان بیشتر گردید. و به آن سبب درد نیزه و شمشیر را حس نمی‌کردند، و شربت شهادت بر ایشان گوارا بود.و از حضرت امام حسن عسکری علیه‌السلام نقل شده که چون لشکر دشمن، سیدالشهداء علیه‌السلام را احاطه کردند، حضرت اصحاب خود را جمع کرده فرمودند: من بیعت خود را از شما برداشتم اگر خواهید به قبیله و عشیره خود ملحق شوید. و به اهل بیت و خویشان خود نیز فرمودند: شما را نیز مرخص گردانیدم، شما تاب مقاومت این گروه بی‌شمار را ندارید.همه‌ی منافقان و مردم ضعیف‌الایمان، مفارقت آن حضرت را بر سعادت ابدی اختیار کرده، پراکنده شدند و اهل بیت و خویشان و خواص اصحاب آن حضرت که به قوت ایمان و یقین ممتاز بودند گفتند: ما از تو مفارقت نمی‌نمائیم و در حزن و اندوه و محنت و بلا با تو شریکیم، و قرب خدا را منوط به خدمت تو می‌دانیم.حضرت فرمودند: چون بر جان خریدید آنچه من بر خود قرار داده‌ام، پس بدانید که خداوند منازل شریفه و درجات رفیعه را نمی‌بخشد مگر به کسی که در راه او

ناملایمات و دشواریها را تحمل کند، بدانید تلخ و شیرین دنیا بقائی ندارد، و چون خوابیست که کسی بیند و بیدار شود، و فائز و رستگار کسی است که در آخرت رستگار گردد، و شقی و بدبخت

آنست که نعمت همیشگی آخرت را از دست بدهد. ⁽¹⁾در آن شب به محمد بن بشر حضرمی خبر رسید که فرزندت در سرحد ری اسیر شده است، گفت: گرفتاری او و خودم را به حساب خداوند منظور می‌دارم، با اینکه مایل نبودم که من باشم و او اسیر گردد.امام حسین علیه‌السلام این را شنید و فرمود: رحمت خدا بر تو باد، تو از قید بیعت من رهائی، نسبت به آزادی فرزندت اقدام کن. عرض کرد: درندگان مرا زنده زنده بخورند اگر از تو جدا شوم.حضرت فرمود: این جامه‌های برد را به این پسرت بده، تا در آزادی برادرش فدیه دهد و او را رها کند. سپس پنج جامه به وی بخشیدند که بهای آن هزار دینار بود. ⁽²⁾سید بحرانی از ابوحمزه ثمالی روایت کرده است که امام سجاد علیه‌السلام می‌فرمود: آن شبی که روز آن پدرم شهید شد، خویشان و یارانش را جمع کرد و به آنها فرمود: این شب را مرکب خود قرار داده و خود را نجات دهید... قاسم بن حسن علیه‌السلام عرض کرد: من هم از کشتگانم؟ حضرت بر او رقت کرده فرمود: پسر جانم، مرگ نزد تو چگونه است؟ گفت:«یا عم، أحلی من العسل»«ای عمو از عسل شیرین‌تر است».آن جناب فرمود: «ای والله، فداک عک»

«آری بخدا، عمویت به قربانت»تو نیز از مردانی هستی که با من کشته می‌شوی، پس از آنکه سخت گرفتار شوی، و

فرزند کوچکم عبدالله هم کشته می‌شود... ⁽¹⁾حضرت سکینه دختر امام حسین علیه‌السلام گوید: در یک شب مهتابی، در میان خیمه نشسته بودم ⁽²⁾(و در دریای غم فرورفته بودم که) ناگاه از پشت خیمه صدای گریه و ناله بگوشم رسید، گریه خود را فروبردم که اهل حرم مطلع نشوند، و با خاطر افسرده از خیمه بیرون آمدم، دلم گواهی خیر نمی‌داد، دنبال آن ناله رفتم، و از اضطراب پای به دامنم می‌پیچید، می‌افتادم و برمی‌خاستم، تا بجائی رسیدم که پدر بزرگوارم نشسته و اصحاب اطرافش نشسته بودند.پدرم می‌گریست و شنیدم که می‌فرمود:«یا قوم، اعلموا أنکم خرجتم معی لعلمکم أنی أقدم علی قوم بایعونی بألسنتهم و قلوبهم، و قد انعکس الأمر لأنه استحوذ علیهم الشیطان فأنسیهم ذکر الله. و الان لیس لهم قصد سوی قتلی، و قتل من یجاهد بین یدی، و سبی حریمی بعد سلبهم.و أخشی أنکم ما تعلمون أو تعلمون و تستیحون، و الخدع عندنا أهل البیت محرم. فمن کره منکم ذلک فلینصرف، فان اللیل ستیر، و السبیل غیر خطیر، و الوقت لیس بهجیر.

و من واسانا بنفسه کان معنا غدا فی الجنان نجیا من غضب الرحمن.

و قد قال جدی رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم: ولدی حسین یقتل بطف کربلا، غریبا وحیدا عطشانا فریدا. فمن نصره فقد نصرنی ونصر ولده الحجة - عجل الله تعالی فرجه الشریف - و لو نصرنا بلسانه فهو فی حزبنا یوم القیامة»«ای یاران بدانید، می‌دانم شما با من آمدید به خیال اینکه به سوی جماعتی می‌روم که با من با دل و زبان بیعت کرده‌اند، اما قضیه به عکس شد چون شیطان بر آنها مسلط شد، و یاد خدا را از خاطر آنها برد. و الان هیچ قصدی جز کشتن من و کشتن کسانی که با من جهاد می‌کنند، و اسیر کردن حریم من بعد از غارت کردن اموال آنها ندارند. می‌ترسم شما ندانید و اگر هم بدانید حیا کنید (و از رفتن خجالت بکشید) در حالی که مکر و خدعه نزد ما اهل بیت حرام است. کسی که یاری ما را خوش ندارد برگردد، که شب پرده‌ای است (و در تاریکی آن، کسی به کسی نیست) و راه بدون خطر است، و وقت نگذشته است (راه خود را بگیرید و از اینجا بروید). و کسی که به جان و دل، ما را یاری کند، و دفع بلیه از ما نماید، فردا در بهشت با ما خواهد بود و از غضب خداوند آسوده است. همانا جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: فرزند من حسین در زمین کربلا، غریب و تنها، عطشان و بی‌کس، کشته می‌شود، کسی که او را یاری کند مرا

یاری کرده و فرزندش حضرت مهدی - عجل الله تعالی فرجه الشریف - را یاری نموده است، و هر که به زبان خود ما را یاری کند فردای قیامت در حزب ما خواهد بود».

حضرت سکینه می‌فرماید: بخدا هنوز کلام پدرم تمام نشده بود که مردم متفرق شدند، ده نفر ده نفر، بیست نفر بیست نفر رفتند و با پدرم باقی نماند مگر

هفتاد و چند نفر، و پدر بزرگوارم را دیدم سر به زیر انداخته (که مبادا آنها خجالت بکشند).پس گریه گلویم را گرفت ولی خودم را حفظ کردم و سر به آسمان نموده عرض کردم: پروردگارا، اینان ما را یاری نکردند تو ایشان را واگذار، و از ایشان دعائی اجابت نکن، و در روی زمین برای آنها مسکن و مأمنی قرار مده، و فقر را بر آنها مسلط کن، و از شفاعت جد بزرگوارم ایشان را بی‌نصیب گردان.بعد از آن به خیمه خود برگشتم، ولی اشک از دیده‌های من می‌ریخت، عمه‌ام ام‌کلثوم چون مرا به این حالت دید، فرمود: دخترم، تو را چه می‌شود؟ حکایت را نقل کردم. چون شنید، ناله برآورد:«وا جداه، وا علیاه، وا حسناه، وا حسیناه، وا قلة ناصراه، أین الخلاص من الأعداء...» ⁽¹⁾مرحوم سید بن طاووس نقل می‌کند: آن شب (شب عاشورا) امام حسین علیه‌السلام و یارانش تا صبح ناله می‌کردند و مناجات می‌نمودند.«و لهم دوی کدوی النحل، ما بین راکع و ساجد و قائم و قاعد»«و زمزمه‌ی ناله‌هایشان چون آواری زنبور عسل شنیده

می‌شد، پاره‌ای در رکوع، و بعضی در سجده و جمعی ایستاده و عده‌ای نشسته، مشغول عبادت بودند».آن شب سی و دو نفر از سربازان عمرسعد که گذرشان به خیمه‌های امام حسین علیه‌السلام افتاد و چنین دیدند به آن حضرت ملحق شدند.آری، رفتار امام حسین علیه‌السلام چنین بود: نماز بسیار می‌خواند و دارای صفات کامله

بود ⁽¹⁾در کتاب «مثیر الأحزان» علامه شیخ جوهری آمده است که؛فاطمه دختر امام حسین علیه‌السلام فرمود: عمه‌ام زینب در شب عاشورا، در محراب و جایگاه نماز خواندنش بپا ایستاده استغاثه می‌نمود، (براثر آه و ناله او) چشمی از ما نخفت و صدای گریه ما آرام نگرفت ⁽²⁾آن شب کسانی که در عقیده ضعیف، و طالب دنیا بودند، از کنار سالار شهیدان رفتند، و اصحاب باوفای آن حضرت که اسماءشان در ازل جزء یاران آن بزرگوار نوشته شده، و خداوند آنان را برگزیده بود، راضی شدند جان خود را فدای عزیز فاطمه کنند، و انتظار می‌کشیدند شب صبح گردد، و روز وصال و ملاقات با پروردگار فرارسد، همه‌ی آنان خوشحال بودند، حتی پیرمردانی که در تمام عمر شوخی نمی‌کردند آن شب از شادی مزاح می‌نمودند، خصوصا وقتی جای خود را در بهشت کنار خاندان نبوت دیدند.بریر با عبدالرحمن انصاری مزاح می‌کرد، عبدالرحمن گفت: ای بریر، هنگام شوخی نیست، بریر گفت: قوم من می‌دانند (خدا می‌داند) که من هرگز در جوانی و پیری مایل به شوخی نبوده‌ام، و لیکن حال شادی می‌کنم چون می‌دانم فردا شهید خواهم شد و فاصله

بین ما و حوران بهشتی نباشد مگر به اندازه‌ی کشته شدن ما توسط این قوم. ⁽³⁾کشی روایت کرده است که حبیب بن مظاهر (که حافظ قرآن و از خواص امیرالمؤمنین علیه‌السلام بود) چون از خیمه بیرون آمد، شاد و خندان بود. یزید بن خضیر همدانی که سید قراء بود به او گفت: ای برادر، این وقت ساعت خنده کردن نیست. حبیب

فرمود: کدام وقت سزاوارتر از این وقت است به خوشحالی و سرور! بخدا سوگند بین ما و معانقه با حورالعین همین است که این کافران به ما حمله کنند. ⁽¹⁾لکن آن شب برای بانوان حرم و کودکان آن سرور، شب سختی بود، غمهای عالم به آنها هجوم آورده بود، چون می‌دانستند فردا سلاله‌های پاک کشته می‌شوند، و باید آماده اسیری گردند. لذا آن شب، شب وداع، شب غم و اندوه و هجران بود. زینبی که تحلم چند روز دوری حضرت حسین علیه‌السلام را به خاطر عروسی ندارد، چگونه می‌تواند او را کشته ببیند!خواهد آمد که هرگاه زینب می‌خواست برای زیارت به حرم رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم برود، در حالی که حضرت علی علیه‌السلام از جلو و حسنین علیهماالسلام دو طرف آن بانو بودند داخل حرم می‌شد، و امیرالمؤمنین علیه‌السلام چراغهای روضه‌ی منوره را خاموش می‌کرد تا کسی حضرت زینب را نبیند.حال چگونه حضرت زینب به اسیری برود، و ناموس خدا را در انظار نامحرمان شهر به شهر و دیار به دیار بگردانند؟!شیخ مفید و دیگران روایت کرده‌اند از حضرت علی بن الحسین علیهماالسلام که فرمود: آن شب در حالت بیماری نشسته بودم، و عمه‌ام زینب از من پرستاری می‌کرد پدرم به خیمه خود رفت، و جون ⁽²⁾- از آزاد کرده‌ی ابوذر - با آن حضرت بود و شمشیر حضرت را اصلاح

می‌کرد، پدرم این ابیات را قرائت می‌نمود:یا دهر اف لک من خلیل کم لک بالاشراق و الاصیل‌من صاحب أو طالب قتیل والدهر لا یقنع بالبدیل‌و انما الأمر الی الجلیل و کل حی سالک سبیلی‌

چون این اشعار را دو یا سه مرتبه تکرار نمود، دانستم که آن سرور تن به شهادت داده، لذا گریه گلویم را گرفت، ولی خودداری کردم.لکن عمه‌ام زینب چون این اشعار را شنید - و شأن زنها عاطفه و رقت است - نتوانست خودداری کند، برخاست و دامن‌کشان رفت تا به خیمه پدرم وارد شد و ناله‌ای بلند شد که «وا ثکلاه، لیت الموت أعدمنی الحیاة، الیوم ماتت امی فاطمة و أبی علی و أخی الحسن، یا خلیفة المضاین و ثمال الباقین»«کاش مرگ مرا نابود می‌کرد، امروز (در حقیقت) مادرم فاطمه و پدرم علی و برادرم حسن علیهم‌السلام از دنیا رفتند، ای جانشین گذشتگان و ای دادرس و پناه بازماندگان».حضرت به او نظر کرده، او را دلداری دادند و فرمودند: خواهرم، شیطان حلم تو را نرباید، و اشک چشمان شریفش را گرفته، (این مثل عرب را متذکر شده) فرمودند:«لو ترک القطا لنام»«اگر مرغ قطا را در آشیانه‌اش به حال خود می‌گذاشتند (آسوده) می‌خوابید».حضرت زینب گفت: وای بر من، آیا تو به ناچار تن به مرگ داده‌ای! این بیشتر دلم را مجروح می‌کند و بر من سخت‌تر است که راه چاره را از تو قطع شده، سپس لطمه به صورت

خود زد و با دست گریبان خود را چاک زده، بر روی زمین افتاد و غش کرد.آن جناب برخاستند، آب به صورتش پاشیدند تا به هوش آمد و فرمود: ای خواهر، از خدا بپرهیز و شکیبائی کن، بدان که اهل زمین می‌میرند و اهل آسمان باقی نمی‌مانند، و هر چیز هلاک می‌شود جز ذات خداوند که به قدرت خویش موجودات را خلق نموده وپس از میراندن دوباره زنده می‌کند، و اوست یگانه

و یکتای بی‌همتا.جد و پدر و مادر و برادر من از من بهتر بودند، آنها نیز از دنیا رفتند، و من و هر مسلمانی باید به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم تأسی کنیم و او را الگوی خود قرار دهیم. و خواهر را با این سخنان و مانند آن تسلی می‌داد، آنگاه فرمودند:ای خواهر، تو را بخدا سوگند می‌دهم - و باید به این سوگند عمل کنی - هنگامیکه کشته شدم در مرگ من گریبان چاک مزن، و چهره‌ی خویش را مخراش، و از برای شهادت من فریاد به «وا ویلاه» نکن.حضرت سجاد علیه‌السلام فرمودند: پدرم زینب را نزد من آورد و نشانید، آنگاه به نزد یاران خویش رفت و دستور داد خیمه‌ها را نزدیک هم بزنند و طنابهای آنها را در هم داخل کنند و آنها را چنان نصب کنند که خود در میان آنها قرار گیرند، و با دشمنان از یک سو روبرو شوند.آن حضرت به جای خویش بازگشت و همه‌ی شب را به نماز و دعا و تضرع و استغفار مشغول بود، و اصحاب آن حضرت نیز آن شب را به نماز و دعا و استغفار به پایان بردند ⁽¹⁾مرحوم سید این جریان را بعد از ورود آن بزرگوار به کربلا نقل می‌کند و اضافه می‌کند؛ زنان وقتی این اشعار را شنیدند همه گریان شدند و به صورتهای خود سیلی زدند و گریان چاک کردند.ام‌کلثوم فریاد می‌زند:«وا محمداه، وا علیاه، وا أماه، وا أخاه، وا حسیناه،

وا ضیعتنا بعدک یا أبا عبدالله».راوی گوید: حضرت حسین علیه‌السلام خواهر را تسلی داده، فرمودند: خواهرم،

به وعده‌های الهی دلگرم باش که ساکنین آسمانها همه فانی گردند، و اهل زمین همه می‌میرند، و همه موجودات جهان هستی نابود می‌شوند. سپس فرمودند:«یا اختاه، یا ام‌کلثوم و أنت یا زینب ⁽¹⁾و أنت یا فاطمة، و أنت یا رباب، انظرن اذا أنا قتلت فلا تشققن علی جیبا ولا تخمشن علی وجهها و لا تقلن هجرا»:«خواهرم ام کلثوم و تو ای زینب، و تو ای فاطمه و تو ای رباب، توجه کنید، وقتی من کشته شدم گریبان چاک مزنید و صورت به ناخن نخراشید و سخنان پریشان بر زبان نیاورید»... ⁽²⁾صدوق قدس سره از حضرت صادق روایت کرده که... آن حضرت دستور داد گودالی شبیه خندق گرد لشکر خود کندند، و از هیزم پر کردند (که دشمن از پشت داخل خیمه‌ها نشود) و پسرش حضرت علی‌اکبر را با سی سوار و بیست پیاده برای آوردن آب فرستاد، و آنها در هراس و سختی بودند، و امام حسین علیه‌السلام این اشعار را می‌خواند:یا دهر اف لک من خلیل...سپس به یارانش فرمود: از این آب بنوشید که آخرین توشه‌ی شما از دنیاست، و وضو بسازید و غسل کنید و جامه‌های خود را بشورید که کفن شما خواهد بود،

و بعد نماز صبح را

با آنها خواند... ⁽¹⁾مرحوم بهبهانی در «الدمعة الساکبة» از شیخ مفید روایتی نقل می‌کند که مضمون آن این است:نافع به هلال ⁽²⁾- که از یاران مخصوص و محرم اسرار آن حضرت بود - گوید: شبی حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام تنها از خیمه بیرون آمد و مسافت دوری را پیمود، من شمشیر حمایل کردم و به سرعت خود را به آن حضرت رسانیدم، دیدم آن جناب گودالها و تل‌هائیکه به خیام حرم مشرف است، بررسی می‌کند.آن بزرگوار فرمود: چرا بیرون آمدی؟ عرض کردم: چون دیدم شما در این شب تنها به جانب لشکرگاه بیرون آمدید، نگران شدم.فرمود: بیرون آمدم تا این وادی را بررسی کنم، مبادا دشمن کمین کرده باشد و هنگام جنگ به خیمه‌ها حمله کند.امام علیه‌السلام برگشت و با خود می‌فرمود: این است بخدا وعده‌ا که تخلف ندارد. آنگاه فرمود: ای نافع، چرا در این دل شب، بین این دو کوه نمی‌روی تا خود را از این مهلکه نجات دهی؟نافع چون این کلام را شنید، روی قدمهای حضرت افتاد، گریست و عرض کرد: مادر به عزایم نشیند اگر چنین کاری کنم، این شمشیر را به هزار درهم و اسبم را به هزار درهم خریده‌ام، سوگند به آن خدائی که معرفت تو را به من منت گذارده از تو جدا نشوم تا این شمشیر از بریدن و اسبم از دویدن باز ماند.

آنگاه حضرت داخل خیمه‌ی خواهرش زینب شد و من پشت خیمه منتظر بودم شنیدم

که حضرت زینب می‌گوید:«هل استعملت من أصحابک نیاتهم فانی أخشی أن یسلموک عند الوثبة»«آیا اصحاب خود را امتحان کرده‌ای؟ می‌ترسم هنگام گرفتاری و شدت گرفتن جنگ تو را تنها گذارند».حضرت فرمود: آری آنها را آزموده‌ام و همه را دلیر و سربلند یافتم، چنان جانباز و از هستی خود گذشته‌اند که بیش از انس طفل شیرخوار به پستان مادر خواهان مرگ هستند.نافع گوید: از شنیدن این گفتگو منقلب شدم و گریستم، و خدمت حبیب بن مظاهر آمدم و آنچه رخ داده بود و گفتار حضرت زینب را بازگو کردم.حبیب گفت: بخدا سوگند اگر منتظر اجازه آن حضرت نبودم، همین امشب با شمشیر در جنگ پیش قدم می‌شدم.گفتم: آیا می‌شود یاران را جمع کنی و خاطر اهل حرم را به کلامی آسوده نمائی؟ به گمانم زنان همانند حضرت زینب مضطرب باشند.حبیب برخاست و اصحاب را صدا کرد. آنان چون ستارگان از افق خیمه‌ها طلوع کردند، و به بنی‌هاشم فرمود: شما به خیمه‌های خود برگردید، خداوند چشمانتان را نگریاند، و آنچه را که از من شنیده بود به اصحاب خبر داد، آنها همگی گفتند:سوگند بخدا که ما را به این مقام شریف توفیق داد، اگر انتظار فرمان حضرتش نبود، هم اکنون با شمشیرهای خود به آنها حمله می‌کردیم، خاطرت آسوده و چشمت روشن باد.حبیب گفت: با من بیایید، او از جلو و اصحاب دنبالش روان شدند تا به خیمه‌ها رسیدند.حبیب با صدای بلند گفت: ای بانوان حریم عصمت، اینان یاران شمایند که عهد

کرده‌اند شمشیرها را در غلاف نگذارند مگر برگردن دشمنان شما، فروداورند واین نیزه های غلامان شماست که سوگند خورده اند انهارابکارنبرندمگربرسینه کسانی که اراده هتک حرمت این خیمه هاراداشتند> زنان بیرون امدندوفریاد

زیاد به گریه و ناله بلند کردند و می‌فرمودند: ای پاک‌سرشتان، از دختران رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و ناموس امیرالمؤمنین علیه‌السلام حمایت کنید.در آن بیابان چنان ضجه نمودند و گریستند که گویا زمین کربلا به لرزه درآمده بود.

⁽¹⁾

تعداد لشکر امام حسین علیه السلام

مشهور از مورخین مجموع لشکر سیدالشهداء علیه‌السلام را هفتاد و دو نفر نقل کرده‌اند، که سی و دو نفر سواره و چهل تن پیاده بودند ⁽²⁾و لکن مرحوم علامه مجلسی و محدث قمی بعد از نقل قول مشهور می‌نویسند: و به روایت دیگر؛ هشتاد و دو تن پیاده بودند، و بنا به روایتی از امام باقر علیه‌السلام: چهل و پنج سواره و یکصد نفر پیاده بودند ⁽³⁾که روایت اخیر را مرحوم سید بن طاووس و ابن‌نما نیز اختیار کرده‌اند ⁽⁴⁾و در زیارت ناحیه‌ی مقدسه 82 نفر نام برده که 17 نفر از بنی‌هاشم و 65 نفر از غیر بنی‌هاشمند.مرحوم شوشتری می‌فرماید: غیر از بدن مبارک امام علیه‌السلام لااقل 102 جسد دیگر روی زمین بود، که سی نفر از اهل بیت و هفتاد و دو شهید از اصحاب بودند. ⁽⁵⁾و نیز می‌فرماید: در حدیث صحیح نقل است که حضرت فرمودند: روز عاشورا همینکه لشکر آرام گرفت و گرد و غبار حمله فرونشست و نزدیک مغرب شد، بدن

مبارک 30 نفر از اهل بیت بر روی زمین افتاده بود که:«لو کان رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم حیا لکان هو المعزی

الیه» ⁽¹⁾ناگفته نماند که بعضی از بزرگان چون مؤلف «أبصار العین فی أنصار الحسین علیه‌السلام» و «فرسان الهیجاء» شهداء رکاب آن بزرگوار را بیش از اینها نوشته‌اند، ولی بیشتر از همه را مسعودی در «مروج الذهب» آورده که می‌نویسد: لشکریان حضرت هزار سواره و صد تن پیاده بودند.مؤلف گوید: لشکر آن حضرت پیش از روز عاشورا زیادتر از هزار نفر بود، ولی وقتی فهمیدند که آن حضرت و یارانش کشته می‌شوند، همه رفتند و از ایشان بیش از 72 تن باقی نماند. پس آنهائی که زیاده از این گفته‌اند منظورشان تعداد لشکر آن حضرت قبل از روز عاشورا می‌باشد.

تعداد لشکر بنی امیه

درتعداد لشکر ابن‌سعد ملعون اختلاف زیاد است، برخی بیست و دو هزار نقل کرده‌اند، و از بعضی روایات سی هزار استفاده می‌شود. و مرحوم مقرم از حاشیه «تذکرة الخواص»؛ صد هزار، و از «تحفة الأزهار»؛ هشتاد هزار نقل کرده است.علامه مجلسی رحمه‌الله می‌فرماید: موافق نقل ابی‌مخنف صد و بیست و دو هزار نفر بودند که متعاقب هم می‌آمدند، و هشتاد هزار سوار و چهل و دو هزار پیاده، و بعد تعداد هر گروه و دسته را با نام امیر آن نقل می‌کند ⁽¹⁾به نظر می‌رسد که قول صد و بیست هزار نفر به واقع نزدیک‌تر باشد، البته درصورتی که بتوانیم روایات را طوری معنا کنیم که منافات با این نقل نداشته باشد.با توجه به اینکه لشکر آنها در گروهها و دسته‌جات مختلف با فرمانده معین وارد کربلا می‌شدند، ممکن است هریک از مورخین تعداد یک یا چند گروه را نوشته باشند.ظاهرا با این بیان اختلاف بین اقوال در نقل تعداد لشکر حل می‌شود.اما روایات:ازامام صادق علیه‌السلام منقول است که امام حسن علیه‌السلام به برادرش فرمود:..«و لکن لا یوم کیومک یا أبا عبدالله، یزدلف الیک ثلاثون ألف رجل یدعون أنهم من أمة جدنا محمد صلی الله علیه و آله و سلم»«ولی ای ابا عبدالله، روزی چون روز تو نباشد، سی هزار نفر که همه ادعا می‌کنند از امت جد ما هستند،

دور تو را گرفته و بر تو هجوم می‌آورند»

... ⁽¹⁾و نیز از ثابت بن أبی صفیه روایت است که امام زین‌العابدین علیه‌السلام به عبیدالله بن عباس نگاهی کرد، گریست و فرمود: روزی بر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سخت‌تر از روز احد نگذشت که عمویش حمزه شهید شد، و بعد روز موته که عمو زاده‌اش جعفر بن أبی‌طالب شهید شد. سپس فرمود:«و لا یوم کیوم الحسین، ازدلف علیه ثلاثون ألف رجل یزعمون أنهم من هذه الامة کل یتقرب الی الله عزوجل بدمه»«روزی مثل روز حسین علیه‌السلام نبود، سی هزار نفر که گمان می‌کردند از این امت هستند دور او را گرفتند و همه با ریختن خون شریفش به خدا تقرب می‌جستند»... ⁽²⁾در دو روایت «ازدلاف» به معنای اجتماع کردن و پیشی گرفتن بکار رفته، یعنی سی هزار نفر به آن حضرت هجوم آوردند ولی در روایت تصریح نشده که تعداد لشکریان کوفه این مقدار بوده است.شاید مراد آن بزرگوار آن تعدادی که حضرت را محاصره کردند، بوده است. آنچه که صریحا فرموده‌اند این است که لشکر از کوفه برای جنگ سیدالشهداء علیه‌السلام می‌آمدند تا اینکه روز ششم یا نهم محرم، سی هزار نفر شدند، و حضرت را محاصره کردند، اما در این مورد که بعد از آن دیگر لشکر نیامد ساکت است، و ظاهرا آمدن آنها تا روز عاشورا ادامه داشته است.مؤید آن عبارت اهل تاریخ و مقاتل است؛ مثلا سید بن طاووس در «لهوف»

می‌نویسد:«و خرج - ابن‌سعد - لقتال الحسین علیه‌السلام فی أربعة آلاف فارس و أتبعه ابن‌زیاد بالعساکر حتی تکملت عنده الی ست لیال خلون من محرم عشرون

ألف فارس»روز ششم محرم بیست هزار سوار تکمیل شد.و آیةالله ملا حبیب الله کاشانی می‌نویسد: ابی‌خلیق در جواب مختار گفت: 22 هزار بودند که جنگ می‌کردند و تیر و نیزه می‌زدند، و شش هزار در 3 مکان موکل آب فرات بودند و باقی لشکر از کوفه تا به کربلا پی‌درپی می‌آمدند.و به روایتی از قطقطانیه تا به قادسیه از لشکر پر بود ⁽¹⁾یا عبارت «بحارالانوار» که قبلا گذشت: ابن‌زیاد مرتب لشکر فرستاد تا سی هزار نزد او جمع شدند، و برای عمرسعد نوشت: از جهت لشکر راه عذری برای تو نگذاشتم. در صورتی که تا عاشورا چند روز مانده، و مرتب به لشکر آنها اضافه می‌شد.بنابراین ممکن است مراد این چند روایت تعدادی باشد که تا روز ششم در کربلا جمع شدند و سیدالشهداء علیه‌السلام را محاصره کردند، و او را ضعیف شمردند و نگذاشتند بجای دیگر برود و از آمدن یارانی برای آن جناب مانع شدند.در هر حال ما تسلیم گفته معصومین علیهم‌السلام هستیم، و به هر چه مراد آنها باشد ایمان داریم و بر دیده تسلیم می‌نهیم.

ائمه و روز عاشورا

1- شیخ صدوق رحمه‌الله از امام رضا علیه‌السلام روایت کرده که فرمودند: محرم ماهی بود که مردم جاهلیت جنگ را در آن حرام می‌دانستند.«فاستحلت فیه دماءنا، و هتکت فیه حرمتنا و سبی فیه ذرارینا و نساونا و اضرمت النیران فی مضاربنا و انتهب ما فیها من ثقلنا و لم ترع لرسول‌الله حرمة فی أمرنا»«(لکن بنی امیه) خون ما را در آن حلال شمردند و حرمت ما را هتک کردند، و فرزندان و زنان ما را اسیر نمودند، و آتش به خیمه‌های ما زدند، و آنچه اثاثیه در آنها بود دزیدند، و حرمت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را درباره‌ی ما مراعات نکردند».روز (شهادت) حسین علیه‌السلام چشم ما را زخم کرد و اشک ما روان ساخت، و عزیز ما را در زمین کربلا خوار نمود و ما را تا روز قیامت دچار گرفتاری و بلا ساخت.«فعلی مثل الحسین فلیبک الباکون، فان البکاء علیه یحط الذنوب العظام»«پس بر بزرگواری چون حضرت امام حسین علیه‌السلام باید گریست، که گریه بر او گناهان بزرگ را محو می‌کند».سپس فرمودند: شیوه پدرم این بود که چون محرم می‌شد کسی او را خندان نمی‌دید، و اندوه بر او غالب می‌شد تا روز دهم، و روز دهم روز مصیبت و حزن و گریه‌اش بود و

می‌فرمود: در این روز حضرت حسین علیه‌السلام کشته شد.

⁽¹⁾2- نیز از حضرت امام رضا علیه‌السلام روایت کرده که فرمودند:«من ترک السعی فی حوائجه یوم عاشورا قضی الله له حوائج الدنیا و الاخرة»«هر کس روز عاشورا دنبال حوائج خود نرود (و کارهای خود را تعطیل کند) خداوند حاجتهای دنیا و آخرتش را برآورد».و هر کس روز عاشورا روز مصیبت و حزن و گریه او باشد، خدای عزوجل روز قیامت را روز فرح و شادی او سازد و در بهشت چشمش به ما روشن شود.و هر کس روز عاشورا را روز برکت داند و برای خانه‌اش چیزی ذخیره کند، در آنچه ذخیره کرده برکت نباشد و روز قیامت با یزید و عبیدالله بن زیاد و عمرسعد در درک اسفل (بدترین جای دوزخ) محشور گردد. ⁽²⁾3- شیخ طوسی از عقبه نقل می‌کند که حضرت باقر علیه‌السلام فرمودند: هر کس حسین بن علی علیهماالسلام را در روز دهم محرم زیارت کند تا آنکه نزد قبر آن حضرت گریان شود، در روز قیامت با ثواب دو هزار حج و دو هزار عمره و دو هزار جهاد، که آن حج و عمره و جهاد را با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه طاهرین علیهم‌السلام انجام داده باشد خدا را ملاقات می‌کند.راوی عرض کرد: فدایت شوم، کسی که در شهرهای دور از کربلاست و رفتن نزد قبر آن حضرت برایش ممکن نیست چکند؟فرمودند: نزدیک زوال آفتاب به صحرا یا بر بام خانه‌ی خود برود، و به سوی آن حضرت با سلام اشاره کرده و بر قاتلین او لعن و نفرین کند و دو

رکعت نماز بخواند، آنگاه بر حسین علیه‌السلام ندبه و گریه نماید، و کسانی را که در خانه‌اش هستند - اگر از آنها تقیه

نمی‌کنند - به گریستن بر آن حضرت وادارد، و در خانه‌ی خود مجلس عزا و مصیبت آن حضرت بر پا کند، و به یکدیگر تعزیت بگویند، من برای او تمام این ثوابها را ضامنم.گفتم: فدایت شوم، شما این ثوابها را ضامن شده و کفالت می‌کنید؟!فرمودند: آری، من ضامنم و کفیلم برای کسی که این عمل را بجا آورد.گفتم: چگونه یکدیگر را تعزیت بگویند؟ فرمودند: بگوئید:«أعظم الله أجورنا و أجورکم بمصابنا بالحسین علیه‌السلام و جعلنا و ایاکم من الطالبین بثاره مع ولیه الامام المهدی - عجل الله تعالی فرجه الشریف - من آل محمد علیهم‌السلام».و اگر بتوانید در آن روز کارهای خود را تعطیل کنید، زیرا که آن روز، روز نحسی است و حاجت مؤمن بر آورده نمی‌شود، و اگر بر آورده شود مبارک نخواهد بود و خیری در آن نمی‌باشد. و برای منزل خود در این روز چیزی ذخیره نکنید، چون برکت نداشته و برای اهلش مبارک نمی‌باشد.اگر آنچه گفتم انجام دهید خداوند متعال برای آنها ثواب هزار حج و هزار عمره و هزار جهاد که همه را در خدمت حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم انجام داده بنویسد، و برای او ثواب مصیبت هر پیامبر و رسول و وصی و صدیق و شهیدی که از دنیا رفته یا شهید شده باشد از اول خلقت دنیا تا قیامت خواهد بود.علقمه به آن حضرت عرض کرد: دعائی به من تعلیم فرمائید که در این روز - هرگاه آن جناب را از دور یا نزدیک زیارت کردم - آن را بخوانم.فرمودند: هر گاه دو رکعت نماز بجا آوردی - بعد از اشاره کردن به سلام و گفتن تکبیر -این زیارت (زیارت عاشورا) را بخوان که همانند زوار آن حضرت از ملائکه دعا کرده‌ای، و خداوند برای تو صد ملیون درجه بنویسد، و مانند کسی که با حضرت حسین علیه‌السلام شهید شده خواهی بود، تا اینکه در درجات ایشان شریک شده، و از جمله آنها شناخته شوی. و برای تو ثواب زیارت هر پیامبر و رسول و هر کس که حضرت حسین علیه‌السلام را زیارت کرده -

از روزی که آن حضرت شهید شده - نوشته شود ⁽¹⁾(آنگاه زیارت عاشورای معروف را بیان فرمودند).4- حضرت باقر علیه‌السلام فرمودند: روز شهادت حضرت حسین علیه‌السلام پدرم دل‌درد داشته و در خیمه بود، و من می‌دیدم که چگونه موالیان و دوستان ما با امام حسین علیه‌السلام رفت و آمد می‌کردند و برایش آب طلب می‌نمودند، و آن جناب گاهی بر سمت راست سپاه و گاهی بر طرف چپ سپاه و گاه بر قلب دشمن حمله می‌کرد.و آن حضرت را طوری کشتند که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نهی فرموده بود که هیچ جانداری را آنگونه نکشند،«لقد قتل بالسیف و السنان و بالحجارة و بالخشب و بالعصا و لقد أوطأ الخیل بعد ذلک»«او را با شمشیر و نیزه و سنگ و چوب و عصا شهید کردند، و بعد از آن بر بدن شریفش اسب تاختند» ⁽²⁾5- عبدالله بن سنان روایت کرده که روز عاشورا خدمت حضرت صادق علیه‌السلام رسیدم، آن بزرگوار را آشفته روی و اندوهگین دیدم که اشک از چشمان مبارکش مانند مروارید جاری بود. عرض کردم: یابن رسول‌الله، خداوند چشمان شما را نگریاند، برای چه گریه می‌کنید؟فرمودند:

ص:363

«.و فی غفلة أنت؟ أما علمت أن الحسین بن علی علیهماالسلام أصیب فی مثل هذا الیوم؟»«آیا غافل هستی؟ مگر نمی‌دانی در مثل چنین روزی

حسین بن علی علیه‌السلام شهید شد».عرض کردم: ای آقای من، درباره‌ی روزه‌ی امروز چه می‌فرمائید؟ فرمودند: روزه بدار بدون نیت و افطار کن بدون خواندن دعای آن، آن را روزه کامل قرار نده، بلکه ساعتی بعد از نماز عصر با آب افطار کن، چون در این وقت.«تجلت الهیجاء عن آل الرسول و انکشفت الملحمة عنهم»«جنگ از آل‌رسول بر طرف شد و آن فتنه‌ی بزرگ فرونشست».سی تن از بنی‌هاشم با موالیان ایشان در میدان به خاک افتادند که شهید شدن آنها بر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سخت و دشوار بود، اگر آن حضرت زنده می‌بود (خود آن بزرگوار برای آنها سوگواری می‌کرد) وبه او تسلیت داده می‌شد.راوی گوید: امام صادق علیه‌السلام سخت گریست که محاسن شریفش تر شد... ⁽¹⁾6- عبدالملک گوید: از امام صادق علیه‌السلام درباره‌ی روزه‌ی روز تاسوعا و عاشورا سؤال کردم، حضرت فرمودند: تاسوعا روزی بود که امام حسین علیه‌السلام و اصحابش در کربلا محاصره شدند، و لشکر اهل شام برای جنگیدن با آن حضرت اجتماع کردند، و ابن‌مرجانه و عمرسعد از کثرت سپاه و لشکر بسیاری که برای آنها گرد آمده بود خوشحال شدند، و حضرت حسین علیه‌السلام و یارانش را ضعیف شمردند، و یقین کردند که دیگر یاوری برای آن جناب نمی‌آید و اهل عراق او را یاری نخواهند کرد. پدرم فدای آن ضعیف و غریب.آنگاه فرمودند: اما روز عاشورا.

ص:364

«فیوم أصیب فیه الحسین علیه‌السلام صریعا بین أصحابه،وأصحابه حوله صرعی عراة»«روزی است که حضرت حسین علیه‌السلام میان یارانش

به شهادت رسید، و اصحابش اطراف او عریان بر زمین افتاده بودند»آیا روزه در چنین روزی است؟! سوگند به پروردگار کعبه چنین نیست، روزه روزه نباشد، بلکه روز حزن و مصیبتی است که بر اهل آسمان و زمین و همه مؤمنین وارد شد.آن روز روز فرح و شادی برای ابن‌مرجانه و آل‌زیاد و اهل شام بود - که خدا بر آنها و ذراریشان غضب کند -. و آن روزی است که همه‌ی بقعه‌های زمین (بر سیدالشهداء علیه‌السلام) گریستند، مگر سرزمین شام.هر کس در آن روز روزه بگیرد، یا به آن برکت جوید، خداوند او را با قلبی مسخ شده با آل زیاد محشور کند و بر او غضب نماید.و کسی که در آن روز برای منزلش چیزی ذخیره کند در قلب او نفاق جای گیرد تا روز قیامت، و برکت از او و خانواده و فرزندانش سلب شود، و در این امور شیطان با او همراهی و مشارکت نماید (به دستور شیطان باشد). ⁽¹⁾بنابراین آنچه در این روز مهم و وظیفه می‌باشد اقامه‌ی مجالس عزا بر سالار شهیدان علیه‌السلام، و شرکت در آن مجالس و گریستن بر مصائب آن سرور، و به سر و سینه زدن همراه با هیئتهای سینه‌زنی، و خواندن زیارت عاشورا است، و باید اهل خانه و دوستان را بر این امور تشویق کرد.روایات در فضیلت گریستن و گریاندن را قبلا متذکر شدیم.

بامداد عاشورا

پس از نماز صبح ⁽¹⁾امام حسین علیه‌السلام یاران خویش را برای جنگ به صف نمود؛ زهیر بن قین را سمت راست لشکر و حبیب بن مظاهر را در سمت چپ و پرچم را بدست برادرش حضرت عباس علیه‌السلام سپرد ⁽²⁾و خیام را در پشت سر قرار داد، و اطراف آنرا که از پیش خندق کنده بودند، پر از هیزم و چوب نموده آتش زدند، تا دشمن از پشت سرشان نیاید.از آنسو عمرسعد لشکر خویش را آراست؛ عمرو بن حجاج را در سمت راست، شمر بن ذی الجوشن در طرف چپ، عروة بن قیس را فرمانده سوارگان، و شبث بن ربعی را امیر بر پیادگان کرد و پرچم را بدست غلامش درید داد.و از حضرت علی بن الحسین علیه‌السلام حدیث شده که فرمودند: چون بامداد روز عاشورا لشکر دشمن رو به حسین علیه‌السلام آورد، آن جناب دستهای خود را به دعا بالا برده، عرض کرد:«اللهم أنت ثقتی فی کل کرب، و أنت رجائی فی کل شدة، و أنت لی فی کل أمر نزل بی ثقة و عدة، کم من هم یضعف فیه الفؤاد و تقل فیه الحیلة، و یخذل فیه الصدیق، و یشمت فیه العدو. أنزلته هبک و شکوته الیک، رغبة منی الیک عمن سواک ففرجته و کشفته،

فانت ولی کل نعمة و صاحب کل

حسنة و منتهی کل رغبة».در این هنگام یک گروه از دشمن اسبهای خود را در اطراف خیمه‌های آن جناب به جولان آورده، آن خندق را در پشت خیمه‌ها و آتش را که در آن شعله می‌کشید دیدند، شمر به صدای بلند گفت: ای حسین، به آتش شتاب کرده‌ای پیش از قیامت!امام حسین علیه‌السلام فرمودند: این کیست؟ گویا شمر است. گفتند: آری.حضرت فرمودند: ای پسر زن بز چران ⁽¹⁾تو به سوختن در آتش سزاوارتری.مسلم بن عوسجه خواست او را با تیر بزند، امام حسین علیه‌السلام جلوگیری نموده، فرمود: خوش ندارم آغاز جنگ با من باشد. ⁽²⁾به روایت شیخ مفید رحمه‌الله و دیگران: حضرت شتر خود را طلبید و بر آن سوار شد و به آواز بلند که همه مردم بشنوند فرمود:ای مردم، گفتار مرا بشنوید و شتاب نکنید تا حق شما را بر خود در پند و اندرز ادا کنم، و عذر آمدن خود را بر شما آشکار نمایم، که اگر عذر مرا بپذیرید و گفتارم را باور کنید، و انصاف دهید، سعادتمند خواهید شد، و راه تعرض به من نخواهید داشت، و اگر نپذیرید و انصاف ندهید.(فأجمعوا أمرکم و شرکاءکم...) ⁽³⁾«پس شما و شریکان خود هر مکر و تدبیری دارید انجام دهید تا امر بر شما پوشیده نباشد آنگاه به من

بپردازید و مرا مهلت ندهید»(

ان ولیی الله...) ⁽¹⁾«همانا ولی من خدائی است که قرآن را فرستاده و او یار و یاور نیکوکاران است».چون خواهران و دختران وی این کلمات را شنیدند فریاد زدند و گریستند و بانگ و شیون برآوردند.آن جناب برادر خود حضرت عباس و فرزندش حضرت علی‌اکبر را فرستاد تا ایشان را ساکت کند، و فرمود: بجان خودم بعد از این بسیار بگریند.چون زنها ساکت شدند، آن حضرت حمد و ثنای الهی گفت چنانکه سزاوار بود و بر پیامبر خدا و فرشتگانش و سایر پیامبران درود فرستاد که از هیچ سخنوری پیش از او، و نه بعد از او منطقی بدان بلاغت شنیده نشده است.آنگاه فرمود: نسب مرا به یاد آورید و ببینید من کیستم، و بخود آئید و خویش را سرزنش کنید و بنگرید آیا کشتن و هتک حرمت من برای شما رواست؟ مگر من پسر دختر پیغمبر شما و فرزند وصی و پسر عموی او نیستم، آنکسی که اول ایمان آورد و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را در هر چه از جانب پروردگارش آورده بود تصدیق کرد؟ آیا حمزه سیدالشهداء عموی من نیست؟آیا جعفر بن ابی‌طالب که با دو بال در بهشت پرواز می‌کند عموی من نیست؟ آیا به شما نرسیده آنچه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره‌ی من و برادرم فرمود که: این دو سید جوانان اهل بهشتند؟اگر سخن مرا باور دارید (دست از کشتن من بردارید و بدانید) که من راست می‌گویم، بخدا سوگند از آن وقت که دانستم خداوند دروغگو را دشمن دارد دروغ

نگفته‌ام.و اگر سخن مرا باور ندارید، در میان شما کسانی هستند که اگر از آنها بپرسید شما را

خبر دهند، از جابر بن عبدالله انصاری، ابو سعید خدری، سهل بن سعد ساعدی، زید بن ارقم، انس بن مالک بپرسید، شما را خبر دهند که این کلام را از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره‌ی من و برادرم شنیده‌اند.آیا این گفتار رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم جلوگیری از ریختن خون من نمی‌کند؟!شمر گفت: من خدا را بر یک حرف پرستش کنم اگر بدانم چه می‌گوئی (یعنی از طریق شک و بدون عقیده راسخ خدای را عبادت کرده باشم).حبیب بن مظاهر گفت: بخدا من تو را چنین می‌بینم که بر هفتاد حرف (یعنی بر هفتاد گونه تزلزل و شک) خدا را پرستش کنی، و من گواهی می‌دهم که تو راست می‌گوئی ونمی‌دانی آن حضرت چه می‌فرماید، چون خداوند بر دل تو مهر نهاده است.امام حسین علیه‌السلام ادامه داد: اگر در این سخن هم تردید دارید، آیا در این نیز شک دارید که پسر دختر پیغمبر شما هستم؟ بخدا میان مشرق و مغرب کسی غیر از من پسر دختر پیغمبر نیست، نه در میان شما و نه در غیر شما.وای بر شما، آیا کسی از شما را کشته‌ام که خون او را می‌طلبید؟ یا مالی از شما برده‌ام؟ یا آسیبی به کسی رسانده‌ام تا قصاص جوئید؟آنها خاموش شده سخنی نگفتند.آن حضرت فریاد زد: ای شبث بن ربعی، و ای حجار بن ابجر، و ای قیس بن اشعث، و ای یزید بن حارث، آیا شما به من ننوشتید که میوه‌ها رسیده و باغها سرسبز شده، و اگر بیائی سپاهی آراسته در فرمان توست، رو به ما آور؟قیس بن اشعث گفت: ما ندانیم چه می‌گوئی، ولی به فرمان پسر عمویت یزید و ابن‌زیاد سر فرودآر، تا از جانب آنها آنچه دوست داشته باشی ببینی.ا

مام حسین علیه‌السلام فرمود:«لا والله، لا أعطیکم بیدی اعطاء الذلیل، و لا أفر منکم فرار العبید»

«نه بخدا قسم، هرگز دست خواری به شما نخواهم داد و مانند بندگان فرار نخواهم نمود».آنگاه فرمود:یا عباد الله (انی عذت بربی و ربکم أن ترجمون...) ⁽¹⁾ای بندگان خدا، (همانا من به پروردگار خود و شما پناه می‌برم از اینکه آزاری به من برسانید، و به پروردگار خود و شما پناه می‌برم از هر سرکشی که به روز جزا ایمان نیاورد). آنگاه شتر خویش را خوابانید و به عقبة بن سمعان دستور داد آن را عقال کند ⁽²⁾مرحوم سید بن طاووس و دیگران روایت کرده‌اند:سربازان عمرسعد - لعنهم‌الله - سوار شدند، حضرت حسین علیه‌السلام بریر را فرستاد تا آنان را پندی دهد، ولی به اندرزش گوش نداد، و بر آنها تذکراتی داد که سودی نبخشید. لذا امام حسین علیه‌السلام شخصا بر مرکب خود سوار شد و آنان را دعوت به سکوت فرمود، ساکت شدند.بعد از حمد و ثنای پروردگار - آن طور که سزاوار مقام ربوبی بود - و درود بر محمد صلی الله علیه و آله و سلم و بر ملائکه و پیامبران الهی، فرمود: مرگ و پریشانی بر شما ای مردم، که حیران و سرگردان بودید، و ما را به دادرسی خویش خواندید، همینکه ما شتابان برای دادرسی شما آمدیم،

شمشیری که می‌بایست طبق سوگندهایتان برای یاری ما بکشید به

روی ما کشیدید، و آتشی را که ما بجان دشمنان مشترکمان افروخته بودیم برای خود ما دامن زدید.امروز به نفع دشمنان خود و زیارت دوستان گرد آمده‌اید، با اینکه دشمنان شما نه رسم عدالتی در میان شما گذاشته‌اند، و نه امید تازه‌ای به آنان بسته‌اید.وای بر شما، ما را رها کردید پیش از آنکه شمشیر در یاری ما از نیام بکشید، و یا اضطراب خاطری داشته باشید و یا نظریه ثابتی اتخاذ کنید!لکن با شتابزدگی مانند ملخ دست به این کار زدید، و همچون پروانه بر این کار هجوم آوردید، مرگ بر شما ای بردگان کنیزکان، و رانده شدگان احزاب، و رهاکنندگان کتاب، و تبدیل کنندگان احکام الهی، ای جمعیت سراپا گناه، و ای شریک شدگان شیطان، و خاموش کنندگان چراغهای هدایت پیغمبر، آیا اینان را یاری می‌کنید و ما را خوار؟!آری بخدا، نیرنگی است که از دیر زمان در شماست، و به برگها و ریشه‌های شما پیچیده و شاخه‌های شما را فراگرفته، و شما ناپاک‌ترین میوه‌ی آن درختید که برای باغبان همچون استخوان گلوگیرید، ولی برای غاصب، لقمه‌ای گوارا.«ألا و ان الدعی ابن الدعی قد رکز بین اثنتین بین السلة و الذلة، و هیهات منا الذلة، یأبی الله ذلک لنا و رسوله و المؤمنون و حجور طابت و طهرت و انوف حمیة و نفوس أبیة من أن نؤثر طاعة اللئام علی مصارع الکرام.

⁽¹⁾ألا و انی زاحف بهذه الاسرة مع قلة العدد و خذلة الناصر»«آگاه باشید، این زنازاده، فرزند زنازاده مرا بر سر دو راهی مرگ و ذلت نگهداشته، هرگز مباد که ما ذلت را بر مرگ اختیار کنیم. خدا و پیغمبرش و مردم باایمان و دامنهای پاک و پاکیزه که ما را پروریده، و صاحبان غیرت و حمیت، و مردمی که زیر بار ستم نروند، و تن به ذلت ندهند، همه و همه به ما اجازه نمی‌دهند که فرمانبری لئیمان را بر کشته شدن شرافتمندانه برگزینیم. آگاه باشید من با اینکه تنهایم گذاشتند با این افراد اندک فامیلم، با شما خواهم جنگید».سپس چند شعر از فروة بن مسیک خواندند، و در پایان فرمود:بخدا قسم، پس از این جنایات بیش از مقدار سوار شدن اسبی درنگ نخواهید کرد، که همچون سنگ آسیا سرگردان، و مانند میله وسط آن به ناراحتی و اضطراب دچار خواهید شد.این عهدی است که پدرم از جدم به من سپرده است. اکنون هر مکر و تدبیری دارید انجام دهید و با شریکان خود همدست شوید و مشورت کنید تا امر بر شما پوشیده نماند، سپس به کشتن من بپردازید و مهلتم ندهید، همانا بر خدائی که پروردگار من و شماست توکل می‌کنم، سرنوشت همه جنبنده‌ها بدست قدرت اوست، پروردگار من بر راه راست است.(پس آنان را نفرین کرده فرمود:)

بار الها، بارانهای آسمان را از آنان باز دار و سالهائی را مانند سالهای قحطی یوسف بر آنان بفرست، و جوان ثقیفی (مختار) را بر آنان مسلط فرما، تا ساغرهای تلخ و ناگوار مرگ را در کامشان خالی کند (و با دست انتقام هیچیک از اینها را فرونگذار، هر قاتلی را بسزای قتل نفس و هر ضاربی را برای زدن کیفر دهد، و انتقام من و اصحاب و پیوستگان و پیروان مرا باز ستاند، زیرا) اینان ما را فریب دادند،

دروغگو شمردند و دست از یاری ما برداشتند و توئی پروردگار ما، توکل ما فقط بر توست، به تو روی آوردیم، و بازگشت همه به سوی توست.پس از مرکب فرود آمد و اسب سواری پیغمبر که «مرتجز» نام داشت طلب نمود، و بر آن سوار شد و اصحاب خود را برای جنگ صف‌آرائی نمود. ⁽¹⁾مرحوم مقرم قبل از نقل این خطبه می‌نویسد: حضرت امام حسین علیه‌السلام سوار بر اسب خود شد و قرآنی گرفت و بر سر خود گشود، و مقابل آن قوم ایستاد و فرمود: ای قوم، بین من و شما کتاب خدا و سنت جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم باشد، سپس برای خود و برای آنچه با او بود از شمشیر نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و زره و عمامه آن بزرگوار گواهی گرفت، و آن جماعت او را تصدیق کردند.آنگاه از آنها پرسید: برای چه بر کشتن من اقدام می‌کنید؟گفتند: به خاطر اطاعت از امیر خود عبیدالله بن زیاد. لذا آن حضرت این خطبه را انشا فرمود. ⁽²⁾علامه مجلسی رحمه‌الله از مناقب روایت کرده که چون عمرسعد لشکر خود را برای جنگ با امام حسین علیه‌السلام آماده کرد، هر یک را در جای خود گمارد، پرچمها را

در جای خود بر افراشت، جناح راست و چپ را مرتب کرد، و به قلب لشکر دستور داد پا برجا باشید و گرد حسین را همچون حلقه احاطه کنید.آن حضرت نزدیک لشکر آمد و آنها را به سکوت دعوت نمود، آنها اجابت نکردند. حضرت فرمود:وای بر شما، چه زیان دارد که گوش فرادهید و سخن مرا بشنوید،«انما أدعوکم الی سبیل الرشاد، فمن أطاعنی کان من

المرشدین، و من عصانی کان من المهلکین، و کلکم عاص لأمری غیر مستمع قولی، فقد ملئت بطونکم من الحرام، و طبع علی قلوبکم، ویلکم ألا تنصتون؟ (ألا تنصفون؟) ألا تسمعون؟»«من شما را به راه رشد و سعادت می‌خوانم هر کس مرا اطاعت کند هدایت یافته است، و هر که نافرمانی کند هلاکتش حتمی است، لکن شما از فرمان من سرپیچی می‌کنید و به گفتار من گوش نمی‌دهید، زیرا شکمهایتان از حرام انباشته، و بر دلهای شما مهر نهاده شده، وای بر شما آیا خاموش نمی‌شوید؟ (آیا انصاف نمی‌دهید) آیا گوش نمی‌کنید؟»لشکر عمرسعد یکدیگر را ملامت کردند و گفتند: گوش دهید.امام حسین علیه‌السلام ایستاد و همان خطبه‌ای که از لهوف نقل شد ایراد کرد، آنگاه فرمود: عمرسعد کجاست؟ او را نزد من بخوانید.عمر را صدا کردند. او با اینکه دیدار حسین علیه‌السلام را ناخوش داشت ولی اجابت کرد.آن حضرت فرمود: ای عمر، آیا مرا می‌کشی به امید آنکه این زنازاده پسر زنازاده به تو حکومت ری و گرگان دهد! والله که این ولایت برای تو ناگوار باشد و به مقصود خود نخواهی رسید، این عهدی است که به من رسیده، هر چه خواهی بکن که پس از من نه به شادی دنیا شاد گردی و نه در آخرت.گویا می‌بینم سر تو را در کوفه بر نی نصب کرده‌اند، و کودکان آن را نشانه گرفته بر آن سنگ افکنند.

عمر خشمگین شد و روی بگردانید و به سپاه خود بانگ زد؛ چه انتظار می‌کشید، همه

یکباره بتازید که اینها یک لقمه بیش نیستند ⁽¹⁾طبری از سعد بن عبیده روایت کرده که پیر مردان کوفه بالای تل ایستاده بودند و برای سیدالشهداء علیه‌السلام می‌گریستند و می‌گفتند:«اللهم أنزل نصرک».«خدایا نصرت خود را بر او نازل فرما».گفتم: ای دشمنان خدا، چرا فرود نمی‌آئید او را یاری کنید؟!سعید گفت: دیدم حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام مردم را موعظه می‌فرمود در حالی که جبه‌ای از برد پوشیده بود...

⁽¹⁾

اولین حمله

راوی گفت: عمرسعد پیش آمد و تیری به طرف سربازان حضرت پرتاب نمود و گفت: نزد امیر و عبیدالله گواهی دهید که نخستین کسی که تیر به سوی حسین پرتاب کرد من بودم.به دنبال آن، تیرها مانند قطرات باران باریدن گرفت.حضرت به یارانش فرمود: رحمت خدا بر شما باد، برخیزید وبرای مرگی که چاره‌ای از آن نیست آماده شوید که این تیرها از دشمن، رسولان مرگند به سوی شما.پس دو لشکر پاره‌ای از روز را با هم جنگیدند، و چند حمله، یکی پس از دیگری کردند تا آنکه عده‌ای از یاران حضرت شهید شدند.(که به روایت محمد بن أبی‌طالب در این حمله پنجاه نفر از اصحاب آن حضرت شهید شدند که ابن شهر آشوب در «مناقب» نام آنها را ذکر نموده است.)راوی گفت: در این هنگام امام حسین علیه‌السلام دست بر محاسن شریف زد و فرمود: غضب خداوند بر یهود وقتی سخت شد که فرزند برای خدا قرار دادند، و خشم الهی بر نصاری هنگامی شدت یافت که خداوند را سومین خدا خود خواندند، و بر طایفه‌ی مجوس آنگاه سخت خشمگین شد که آفتاب و ماه را بجای خدا پرستیدند.و خداوند بر گروهی سخت غضبناک شده است که همه برای کشتن فرزند دختر پیغمبرشان یک زبان شده‌اند.بخدا سوگند، از خواسته‌های آنان هیچ نخواهم پذیرفت تا آنگاه که بخون خویش رنگین شوم و خدای متعال را با این حال ملاقات کنم.

⁽¹⁾مرحوم شیخ مفید می‌نویسد: عمرسعد فریاد زد: ای درید، پرچم را نزدیک آر. درید پرچم را نزدیک آورد. عمر سعد تیری به کمان نهاده به سوی لشکر آن حضرت پرتاب کرد و گفت: گواهی دهید که من نخستین کسی بودم که تیر رها کردم.به دنبال او لشکرش تیرها رها کردند و به میدان آمده مبارز خواستند. ⁽²⁾مرحوم شوشتری می‌فرماید: حدیث صحیح است که در این تیراندازی (اول) نصف لشکر سیدالشهداء علیه‌السلام شهید شدند.

⁽¹⁾

گریه‌های امام حسین علیه السلام در کربلا

مرحوم شوشتری گوید: در چند مورد آن حضرت گریستند؛ و نکته‌اش شاید چند وجه باشد: یکی آنکه خود گریه بر مصائب اهل بیت از اعظم عبادت است، و دیگر به جهت اضمحلال دین خدا بوده، و سوم آنکه چون ائمه علیهم‌السلام از لوازم بشریه خالی نبودند همچنانکه گرسنگی و تشنگی و خستگی از برای ایشان بود، به ناچار در مصیبتها و گرفتاریها نیز دل آنها می‌سوخت، چنانکه حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در فوت طفلش ابراهیم گریان شد و فرمود: «دل می‌سوزد و اشک می‌ریزد، ولیکن سخنی نمی‌گویم که موجب غضب الهی باشد». ⁽¹⁾و امام حسین علیه‌السلام نیز تأسی به جد بزرگوارش نمود.آیا برای بشر ممکن است که بعد از شهادت برادران و فرزندان و یاران بسیار، خود را تنها و بی‌کس و مظلوم ببیند، دشمنان اطراف او را احاطه کرده، زمین بر او تنگ شده، زنان و کودکان گرسنه و تشنه در کنارش، یکی ناخوش، دیگری بیهوش،برخی در حال جان دادن، و خود در آستانه‌ی شهادت، بی‌تابی نکرده، و به آنها سفارش می‌کند: آماده‌ی اسیری باشید، شکیبائی کنید، صحیه و جزع ننمائید؟!1- می‌خواهد روانه شود دختر کوچکی از او به جامه‌اش می‌چسبد و عرض می‌کند: اندکی توقف کن تا توشه‌ای از تو بر گیرم که این وداع آخر است، و دست و پای او را ببوسد. امام علیه‌السلام او را به دامان گرفت، گریست، و اشک خود را با آستین پاک نموده فرمود:سیطول بعدی یا سکینة فاعلمی منک البکاء اذ الحمام دهانی‌

ای سکینه، بدان که بعد از من گریه‌ای طولانی برایت هست، آنگاه که مرگ من فرارسد... ⁽¹⁾

2- هنگامیکه کنار بدن برادرش حضرت عباس آمد، دید بر خاک افتاده، مشک سوراخ شده در یک طرف، و دستهای قطع شده هر یک در یک طرف، پس گریه‌ی شدیدی نمود ⁽²⁾3- وقتی که قاسم اراده جنگ نمود، او را در بغل کشید و آنقدر گریست که غش کرد ⁽³⁾4- آنگاه که کنار جسد قاسم تشریف آورد.5- وقتی که پسرش علی‌اکبر به میدان رفت، اشکش جاری شد، محاسن شریفش را به روی دست گرفت، سر به آسمان کرده، مناجات نمود.6- وقتی که خواهرش زینب را از گریه و جزع تسلی می‌داد، در آن حال گریه بر خودش غالب شد و قطرات اشک از چشمش فروریخت ⁽⁴⁾هرگاه در حالات مذکور تأمل کنی می‌دانی که عادتا محال است که صاحب قلب رئوف و مهربان در این احوال گریان نشود.

⁽¹⁾ «أبکی الیک مکروبا و أستعین بک ضعیفا نو أتوکل علیک کافیا، احکم بیننا و بین قومنا بالحق، فانهم غرونا و خدعونا و غدروا بنا و قتلونا و نحن عترة نبیک محمد بن عبالله علیه‌السلام...»«گریه می‌کنم با دلی پر از درد. نمیدانم برای آن گریه چه سببی بوده است، از بابت زخم تیرها و نیزه‌ها نباشد باید سببی غیر از اینها داشته باشد» ⁽²⁾موارد گریه آن حضرت بسیار می‌باشد که در ضمن مقتل خود و اصحاب و خاندانش خواهد آمد.

مواردی که امام حسین علیه السلام در روز عاشورا خجالت کشیدند

مرحوم آیةالله جزایری می‌نویسد: برای اینکه دوستان و متوسلان به آن حضرت، روز قیامت در حضور دیگران خجالت نکشند مواردی آن حضرت خجالت کشید که بعضی از ذکر می‌نمائیم:1- از روی علی‌اکبر علیه‌السلام وقتی که طلب آب کرد.2- از حضرت قاسم علیه‌السلام زمانی که طلب آب نمود.3- از حضرت قاسم وقتی که عمو را طلبید و تلاش آن حضرت برای او سود نبخشید.4- از سکینه آنهم در موارد متعدد.5- از علی‌اصغر زمانی که بعد از درخواست آب، حرمله تیر سه شعبه رها کرد.6- از رباب مادر علی‌اصغر، وقتی که فرزندش را به طرف خیام می‌آورد.7- از لیلی مادر علی‌اکبر علیه‌السلام زمانی که خبر کشته شدن فرزندش را به او داد.8- خجالتش از جمیع اهل بیت خود که نتوانست آنها را یاری نماید و از آن مهالک نجات دهد.9- خجالت آن حضرت از خواهر خون‌جگر خود حضرت زینب که آن خجالت دائمی است، چنانکه حضرت سکینه نقل می‌کند: در عالم رؤیا حضرت فاطمه علیهاالسلام به حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام فرمود: چرا نظر مرحمت به خواهرت نمی‌کنی؟ حضرت فرمود: من از او خجالت می‌کشم.

⁽¹⁾

عطش اهل بیت در شب و روز عاشورا

اشاره

چون روز هفتم دستور آمد که از آب جلوگیری شود، در خیمه‌ها آب کمیاب شد، لکن - همانطور که قبلا گفتیم - وقتی تشنگی بر اصحاب آن حضرت غلبه می‌کرد، با زحمت مقداری آب تهیه می‌کردند ولی چون عمرسعد فهمید بشدت مانع شد، لذا دیگر در خیمه‌ها آب پیدا نشد و تشنگی بالا گرفت خصوصا روز عاشورا از چند جهت:1- نبودن آب در خیمه‌ها.2- تابش آب بطور مستقیم، چون چیزی مانند درخت و... نبود که مانع از تابش بشود.3- داغ شدن زمین کربلا در اثر تابش آفتاب.4- پوشیدن بعضی از اصحاب آن بزرگوار سلاح و لباس رزم.5- داغ دیدن، زنان و بچه‌ها و اصحاب و خود سیدالشهداء علیه‌السلام اینهمه کشته می‌دادند، داغ آنها سبب می‌شد که بیشتر تشنه شوند.6- بودن زخمهای متعدد بر پیکر آن عزیزان و خون آمدن از آن زخمها.7- کودکان صغیر که طاقت تشنگی ندارند.8- نبود نان و غذا که لااقل از شدت تشنگی بکاهد.9- بودن عاشورای آن سال در اواخر تابستان.حال بنگرید بر آنها چه گذشت، و لذا امام حسین علیه‌السلام به شیعیان پیام تشنگی می‌دهد، همانطور که کفعمی رحمه‌الله از حضرت سکینه نقل کرده که گفت:چون پدرم کشته شد، آن بدن نازنین را در آغوش گرفتم، حالت بیهوشی به من روی داد، در آن حالت شنیدم که پدرم می‌فرمود:

شیعتی ما ان شربتم ری عذب فاذکرونی أو سمعتم بغریب أو شهید فاندبونی

ای شیعیان من، هر وقت آب خوشگوار بنوشید یاد از لب تشنه‌ی من نمائید، و هر زمان نام غریب یا شهیدی را شنیدید، بر من ندبه کنید. ⁽²⁾قبلا روایت جبرئیل علیه‌السلام به آدم را نقل کردیم که جبرئیل گفت:«ولدک هذا یصاب بمصیبة تصغر عندها المصائب، فقال: یا أخی، و ما هی؟ قال: یقتل عطشانا، غریبا، وحیدا، فریدا، لیس له ناصر و لا معین، و لو تراه یا آدم، و هو یقول: وا عطشاه، وا قلة ناصراه، حتی یحول العطش بینه و بین السماء کالدخان...»«به این فرزند تو مصیبتی می‌رسد که همه‌ی مصیبتها نزد آن کوچک می‌باشد، گفت: ای برادر، آن چه مصیبتی است؟ گفت: تشنه، غریب، و تنها کشته می‌شود، یار و معینی ندارد، ای کاش او را می‌دیدی - ای آدم - که می‌گوید: وای از تشنگی، وای از بی‌یاوری، تا اینکه تشنگی میان او و آسمان مانند دود حائل گردد...» ⁽³⁾نیز روایت حضرت موسی گذشت که در آن خداوند فرمود:«یا موسی، صغیرهم یمیته العطش، و کبیرهم جلده منکمش»«ای موسی، اطفال کوچک ایشان از تشنگی هلاک شوند.پ وست بدن بزرگشان (از تشنگی)

منقبض می‌گردد» ⁽⁴⁾و خواهد آمد کلام حضرت ابوالفضل علیه‌السلام که به لشکر فرمود: زنان و فرزندان برادرم تشنه هستند، به آنها آب دهید که قلوب آنها از تشنگی گرفته است...نیز خواهد آمد: عده‌ای از اطفال از تشنگی جان دادند.

مواردی هم حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام فرموده باشند:«اسقونی شربة من الماء فقد نشفت کبدی من شدة الظماء»«مرا جرعه‌ای آب بدهید که جگرم از شدت عطش تافته شده است».مرحوم واعظ قزوینی گوید: در لغت «نشف» را به آن تشنگی گویند که از شدت تابش آفتاب به مروز زمان برآمدگی پیدا کند و پوسته پوسته شود. ⁽⁵⁾در بعضی کتب مقاتل از حضرت سکینه روایت شده که در شب «یا روز» نهم محرم آب در خیمه‌ها نایاب شد، و ظرفهائی که در آن آب می‌کردند خالی بود، و از تشنگی لبها خشک شده بود و انتظار جرعه‌ای آب می‌کشیدیم ولی یافت نمی‌شد.با خود گفتم: به خیمه عمه‌ام زینب بروم، شاید مقداری آب برای ما ذخیره کرده باشد، چون به در خیمه عمه‌ام رسیدم دیدم آن مخدره نشسته و برادر شیر خوارم علی اصغر را به دامن گرفته:«و هو یلوک بلسانه من شدة العطش»«آنقدر این کودک تشنه است که زبان خود را از تشنگی در دهان می‌گرداند»و عمه‌ام گاهی برمی‌خیزد و گاه می‌نشیند.

(نظر به برادرم کردم دیدم از شدت عطش مثل ماهی که از آب بیرون افتد مضطرب است و عمه‌ام او را تسلی می‌داد و می‌فرمود:«صبرا صبرا یابن أخی»«آرام آرام ای پسر برادرم»مشکل با این تشنگی زنده بمانی.حضرت سکینه گوید: وقتی این حالت را دیدم گریه گلویم را گرفت، ولی سکوت

اختیار کردم تا عمه‌ام متوجه نشود که سبب زیادی حزن او گردد. لکن او ملتفت شد و فرمود: سکینه‌ای؟ عرض کردم: آری. فرمود: برای چه گریه می‌کنی؟ گفتم: حال برادر شیرخوارم مرا به گریه انداخته است.سپس به او گفتم: عمه جان، بیا برویم به خیمه عموها و عمو زاده‌ها، شاید آنها آبی ذخیره کرده باشند.حضرت زینب علیهاالسلام فرمود: گمان نکنم آنها آب داشته باشند. با این حال به سوی آنها رفتیم، اما به خیمه هر کدام از آنها می‌رفتیم آب پیدا نمی‌شد، عمه‌ام به خیمه خود برگشت و از عقب ما قریب بیست طفل از پسر و دختر می‌آمدند، که شاید ما آب پیدا کنیم و به آنها بدهیم، و فریاد العطش العطش سر می‌دادند (و از تشنگی مثل جوجه پرکنده می‌لرزیدند)... ⁽⁶⁾مرحوم ملا محمد حسن یزدی (بعد از جریان ملاقات آن حضرت با حر و لشکرش) می‌نویسد:آه! حسین بن علی علیهماالسلام ایشان را آب داد. آنان عوض آب شمشیرهای آبدار بر بدن او زدند، و او را با لب تشنه شهید کردند.اسبان ایشان را سیراب کرده و آنان طفل شیر خواره‌ی او را آب ندادند، بلکه عوض آب پیکان تیر به حلقومش زدند.

ایشان بدون آنکه آب طلب نمایند آنان را سیراب کرده و آن حضرت هر چند ناله‌ی واعطشاه کرد و هر چه فرمود:«اسقونی شربة من الماء فقد تفتلت کبدی من الظماء».«مرا یک جرعه آب دهید که جگرم از تشنگی کباب شد».با تیر و سنان پاسخش دادند...

⁽⁷⁾

خلاصه گفتاری از مرحوم شوشتری

خداوند قبل از اینکه آسمان و زمین را خلق کند آب را آفرید(و کان عرشه علی الماء).آن آبی که مایه‌ی خلقت آسمانها و زمین‌هاست.خلقت آب برای امام حسین علیه‌السلام بود، از برکت امام حسین علیه‌السلام و بواسطه امام حسین علیه‌السلام بود. چون همه‌ی موجودات به جهت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم است به حکم «لولاک لما خلقت الأفلاک»،و پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم درباره‌ی امام حسین علیه‌السلام فرمود:«حسین منی و أنا من حسین»گویا همه از جهت حسین خلق شده‌اند.این اصل تکوینی آب، اما پاره‌ای از احکام شرعیه آن:1- در قیامت اولین پاداش که به شخص می‌دهند اجر آب دادن است معلوم می‌شود که آن خصوصیتی دارد.2- در آب نهرها خداوند برای همه حقی قرار داده، اگر چه مالک داشته باشد، صغیر هم باشد ولو بدانی صاحب آن راضی نیست، تشنگان می‌توانند از آن آب بخورند.

3- از احکام خاصه «آب دادن» این است که جگر تشنه را سیراب کردن اجر دارد ولو کافر باشد، ولی اگر کسی طعامی به کافر بدهد ثواب ندارد.راوی گوید: در راه مکه من هم محمل امام صادق علیه‌السلام بودم، دیدم شخصی در زیر سایه درخت مغیلان افتاده، حضرت فرمودند: برو، مبادا از تشنگی افتاده

است.می‌گوید: پیاده شدم و رفتم. عرض کردم: یابن رسول‌الله، نصرانی است، فرمود: آبش بده «لکل کبد حراء أجر»«برای سیراب کردن هر جگر تفتیده و سوزان اجری است».اگر مسلمان به مسلمان آب بدهد اجر دارد، اگر مسلمان به کافر، کافربه مسلمان، کافر به کافر آب دهد پاداش داده می‌شود ولو به تفخیف گناه و عذاب باشد.4- حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مشغول وضو بودند، گربه‌ای از راه گذشت، نگاه به آب کرد، فرمود: معلوم است گربه تشنه است، وضو را رها کردند و آب را نزد گربه گذاشتند. گربه آب خورد و از باقیمانده آن وضو را تمام کرد.5- از جمله مسائل متعلق به آب این است که اگر کسی در سفر باشد و حیوانی همراه داشته باشد و بترسد که اگر وضو بگیرد آن حیوان تشنه بماند، آب را به حیوان بدهد و تیمم کند.حال که فضیلت آب دادن به تشنگان معلوم شد می‌گوییم:در بین تشنه‌ها در صحرای کربلا سه امام بود، حضرت امام حسین علیه‌السلام و امام سجاد علیه‌السلام و امام باقر علیه‌السلام، و باقی دیگر امام‌زاده‌ها و اصحاب ایشان، از علماء و فضلاء و اصحاب اسرار و زهاد و عباد و اطفال و زنها..حال بنای آب دادن به تشنگان است. خداوند چهار سقا برای تشنگان قرار داده:سقای اول: حضرت خاتم الأنبیاء است که جام در دست دارد و در میدان کربلا ایستاده و بعد از کشته شدن به شهدا آب می‌دهد مگر علی‌اکبر علیه‌السلام. که احتمالا

پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم در این عالمب ه او آب داده باشد.سقای دوم: حضرت امام حسین علیه‌السلام، در شب هفتم یا هشتم حضرت عقب خیمه رو به قبله نوزده قدم آمد، خاک از آن برداشت. چشمه آبی نمودار شد. از آن چشمه

آب خوردند بعد ناپدید شد.با اینکه طبیعت سیدالشهداء علیه‌السلام این بود که خواهش کردن بر او دشوار بود، ولی همه‌ی همتش در طلب آب برای تشنگان بود.نه تنها خواهش کردن بر جنابش دشوار بود، بلکه اگر کسی هم از وی درخواست می‌کرد بر آن حضرت سخت می‌گذشت، شخصی نامه‌ای آورد، حضرت فرمود: خواسته‌ی تو برآورده است. گفتند: نامه را نخوانده‌اید؟ فرمود: اگر نامه را بخوانم همین مقدار آبرویش می‌رود و ذلیل می‌شود.آن جناب بالین اسامه - هنگام مردنش - حاضر شدند، او گفت: وا غماه! فرمود: چرا اظهار اندوه می‌کنی؟ گفت: 60 هزار درهم قرض دارم، آن حضرت فرمود: بدهی تو بر عهده‌ی من، با اینکه او از جنابش خواهش هم نکرده بود.کسی که اینقدر بر او سخت می‌گذرد که کسی از ایشان سؤال کند، حال چه بر او می‌گذرد که مجبور شود از دیگری خواهش نماید.آن حضرت برای اینکه حجت تمام کند درخواست آب می‌کرد.امام حسین علیه‌السلام سه مرتبه به اهل کوفه آب داد؛ یکی در کوفه برای آنها از خداوند طلب باران نمود.و دیگر در جنگ صفین بعد از آنکه لشکریان معاویه آب را محاصره کردند، از ایشان باز پس گرفت، و کوفیان توانستند از آب استفاده کنند.و سوم: هنگامی که با لشکر حر ملاقات کردند، حر و تمامی لشکر او تشنه بودند. آن جناب همگی آنان را با مرکب‌هایشان آب دادند. (که جریان آن قبلا گذشت)کسی که اینقدر خواهش براو دشوار است، اول بریر را فرستاد، ولی ناامید برگشت،

جناب حر رفت پذیرفته نشد، حضرت عباس را فرستادند بدون پاسخ بازگشت، به ناچار خود برای خواهش مقابل آنها رفت. اول فرمود: خواهش دارم

به همه ما آب بدهید. قبول نکردند. بعد فرمود: لا اقل به این زنها آب بدهید.بعد تنزل کرده فرمود: اطفال کوچک را آب بدهید، قبول نکردند. از این هم پایین‌تر آمد، رفت و طفل شیرخوار را آورد که خودتان به او آب بدهید،«أما ترونه کیف یتلظی عطشا».در جریان این طفل دو چیز بیش از همه دل را می‌سوزاند یکی آنکه فرمود: خودتان آبش بدهید، دیگر آنکه او را بلند کرده فرمود: ببینید چطور رنگش زرد شده و از بی‌آبی دست و پا می‌زند.سقای سوم: ابوالفضل العباس است که یکی از القاب آن جناب سقا است. اینقدر امام حسین علیه‌السلام او را دوست می‌داشت که می‌فرمود: «بنفسی أنت»، یعنی جانم فدایت. چون ابوالفضل علیه‌السلام شدت تشنگی اطفال را مشاهده نمود، که در اثر تشنگی برخی از آنها جان دادند، از میدان رفتن منصرف شد و به طرف شریعه حرکت نمود تا آب بیاورد، چون وارد شریعه شد به یاد تشنگی برادر و اطفال او افتاد از آن آب نیاشامید و مشک خود را پر آب کرده بیرون آمد.برای ما روشن نیست که هنگامیکه حضرت ابوالفضل علیه‌السلام از این عالم رفت و برای او آب آوردند، آیا آب خورد یا نه!سقای چهارم این تشنگان، چشم دوستان است

⁽⁸⁾

فضائل اصحاب حضرت سیدالشهداء

شکی نیست که فضائل آنها بی‌شمار است و ما کوچک‌تر از آن هستیم که بتوانیم به حقیقت آنان پی‌ببریم، لکن گوشه‌ای از کمالات و فضایل برجسته‌ی ایشان بیان می‌شود.معمولا بزرگان هر کدام از ایشان را بطور جداگانه نام برده و مقداری از فضایل آنان را برشمردند، مثل مؤلف «فرسان الهیجاء»، و دیگر علماء در کتب تاریخی و رجالی خود. ولی ما در اینجا بطور عموم نمونه‌هائی نام می‌بریم:1- از همه یاران پیامبران و اوصیاء بالاترند؛امام حسین علیه‌السلام در شب عاشورا به اصحاب خود فرمود:«فانی لا أعلم أصحابا أوفی و لا خیرا من أصحابی، و لا أهل بیت أبر و لا أوصل (أفضل) من أهل بیتی»«همانا من اصحابی باوفاتر و بهتر از یاران خود سراغ ندارم، و خاندانی نیکوکارتر و مهربان‌تر از خاندان خود ندانم» ⁽⁹⁾2- جاهای خود را پیش از شهادت مشاهده نمودند؛... امام حسین علیه‌السلام به یاران خود فرمود: سرهای خود را بالا کنید و بنگرید. پس آنان جاهای خود را در بهشت مشاهده کردند، لذا آنان با سینه و روی جلو تیر

و نیزه می‌رفتند تا به جایگاه خود در بهشت برسند. ⁽¹⁾در زیارت ناحیه‌ی مقدسه، پس از نام بردن از شهداء می‌فرمایند:«أشهد لقد کشف الله لکم الغطاء، و مهد لکم الوطاء، و

أجزل بلکم العطاء»: «گواهی می‌دهم که خداوند پرده را از جلو چشم شما برداشت، و برای شما بستر گسترد و عطای سرشاری به شما داد» ⁽²⁾3- با اینکه تعداد آنها اندک بود و با دشمن قابل مقایسه نبود و احتمال رهائی از آن معرکه نمی‌دادند و یقین به شهادت داشتند اقدام کردند، ولی اصحاب انبیاء و اوصیاء نسبت به دشمنانشان این مقدار کم نبودند و احتمال خلاصی و پیروزی و نصرت و بدست آوردن غنیمت می‌دادند.4- احدی بر آنها سبقت نگرفته و از متأخرین هم کسی به مقامات آنها نمی‌رسد:از حضرت صادق علیه‌السلام روایت شده که حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام با عده‌ای از کربلا عبور کردند... و این شعر را خواندند:مناخ رکاب و مصارع الشهداء لا یسبقهم من کان قبلهم و لا یحلقهم من أتی بعدهم ⁽³⁾محل پیاده شدن سواران، و بر زمین افتادن شهیدانی است که از گذشتگانکسی از آنها جلو نیفتاده، و از آیندگان کسی به مقام آنها نخواهد رسید.و از حضرت باقر علیه‌السلام روایت شده که فرمودند:مناخ رکاب و مصارع عشاق شهداء لا یسبقهممن کان قبلهم و لا یلحقهم من بعدهم ⁽⁴⁾5- از کثرت شوق شهادت درد شمشیر و تیر و نیزه را احساس نمی‌کردند:

حضرت باقر علیه‌السلام می‌فرماید: حضرت امام حسین علیه‌السلام پیش از آنکه شهید شود به یارانش فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به من فرمودند:... جمعی از یارانت با تو شهید شوند که از ضربات شمشیر و نیزه دردی حس نمی‌کنند و این آیه را تلاوت فرمود:

(قلنا یا نار کونی بردا و سلاما علی ابراهیم) ⁽¹⁾«ای آتش بر ابراهیم سرد و سلامت باش»... ⁽²⁾6- در شجاعت بی‌نظیر بودند:چنانکه بزرگان در مقتل آنها بطور جداگانه به آن اشاره کرده‌اند.به یکی از کسانی که در کربلا با لشکر پسر سعد بود گفتند: وای بر تو، ذریه‌ی پیامبر را به قتل رسانیدی! گفت: سنگ بر دهان تو، اگر می‌دیدی آنچه ما دیدیم تو هم همین کار را می‌کردی، آنان جماعتی بودند که دستهای آنها به شمشیر بود مانند شیران درهم شکننده، از راست و چپ خود را به دهان مرگ می‌زدند، و امان قبول نمی‌کردند و رغبتی هم از مال دنیا در دل نداشتند، و هیچ چیز بین ایشان و مرگ حایل نبود، یا باید پیروز شوند یا مرگ آنها را در بر گیرد، اگر با آنها جنگ نمی‌کردیم تمام ما را از دم شمشیر هلاک می‌کردند. ⁽³⁾7- از جنگ و شهادت هراسی نداشتند.حضرت امام جواد علیه‌السلام از پدرانش از حضرت سجاد علیه‌السلام روایت کرده که چوهن کار بر امام حسین علیه‌السلام سخت شد همراهانش او را برخلاف خود دیدند، زیرا کار به آنها که سخت می‌شد رنگشان دگرگون می‌گشت و می‌لرزیدند و دلشان هراسان می‌شد، ولی حضرت حسین علیه‌السلام و یاران مخصوصش رنگشان باز می‌شد و آرام و آسوده خاطر می‌شدند.

آنها به یکدیگر می‌گفتند: نگاه کنید باکی از مرگ ندارند.حضرت حسین علیه‌السلام به یاران خود می‌فرمود: ای کریم زادگان صبر کنید که مرگ جز پلی نباشد که شما را از سختی و تنگی به بهشت پهناور و نعمتهای جاویدان می‌رساند، کدام یک از شما خوش ندارد که از زندانی به کاخی رود؟ ولی برای دشمنان شما چنانست

که از کاخی به زندانی روند و شکنجه شوند.همانا پدرم از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم برایم حدیث کرد که فرمود:«ان الدنیا سجن المؤمن و جنة الکافر، و الموت جسر هؤلاء الی جنانهم، و جسر هؤلاء الی جحیمهم»«به راستی دنیا زندان مؤمن و بهشت کافر است، و مرگ پل اینهاست به بهشت خود، و پل آنانست به دوزخ خود»،نه دروغ گویم و نه به من دروغ گفته‌اند ⁽¹⁾8- خداوند از آنها قبض روح نمود:در حدیث ام‌ایمن جبرئیل به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:... «فاذا برزت تلک العصابة الی مضاجعها، تولی الله عزوجل قبض أرواحها بیده، و هبط الی الأرض ملائکة من السماء السابعة، معهم آنیة من الیاقوت و الزمرد مملوة من ماء الحیاة، و حلل من حلل الجنة و طیب من طیب الجنة، فغسلوا جثثهم بذلک الماء و البسوها الحلل و حنطوها بذلک الطیب، و صلت الملائکة صفا صفا علیهم»«چون این جمع به آرامگاه خود افتادند خداوند بدست خود جان آنها را بگیرد، و فرشتگانی از آسمان هفتم به زمین نازل شوند که ظرفی از

یاقوت و زمرد پر از آب حیات، و حله‌ها و طیب بهشتی با آنهاست، با آن آب بدنهایشان غسل داده و آن

جامه‌ها را به آنان پوشانده و با عطر بهشتی حنوط کرده، سپس دسته دسته بر آنها نماز بخوانند»... ⁽¹⁾9- ملائکه آنها را دفن نموده، بر جنازه‌ی آنها نماز خواندند و... که حدیث آن گذشت.10- بدست مبارک حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم قبر آنها کنده شد:حضرت صادق از پدرش علیهماالسلام نقل می‌کنند که بامدادی ام‌سلمه شروع به گریه نمود، به او گفتند: تو را چه شده؟ گفت: فرزندم حسین علیه‌السلام کشته شد، از هنگامی که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از دنیا رفته بود تا امشب او را ندیده بودم، امشب او را رنگ پریده و ناراحت دیدم. گفتم: چرا شما را اینگونه می‌نگرم؟ فرمودند: از اول شب تاکنون مدام قبر حضرت حسین و یارانش را می‌کندم. ⁽²⁾11- خون آنها تحویل خداوند داده شد:ابن‌عباس گوید: در شبی که حضرت حسین علیه‌السلام کشته شده بود، در خواب دیدم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شیشه‌ای بدست دارد بخونهائی را در آن جمع می‌کند، گفتم: ای رسول خدا، اینها چیست؟ فرمودند: اینها خون حسین و اصحاب اوست که به سوی خداوند بالا می‌برم.چون صبح شد ابن‌عباس شهید شدن امام حسین علیه‌السلام و خواب خود را برای مردم نقل کرد، بعد معلوم شد که در همان روز شهید شده است. ⁽³⁾12- خداوند از آنها خشنود است:حضرت صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: در نمازهای واجب و نماز خود سوره‌ی والفجر

را بخوانید و به آن رغبت کنید که سوره‌ی حضرت حسین علیه‌السلام است.ابواسامه که در مجلس حاضر بود سؤال کرد:چگونه این سوره‌ی حسین علیه‌السلام است؟

فرمودند: آیا نشنیده‌ای که در آخر سوره می‌فرماید:(یا أیتها النفس المطمئنة - ارجعی الی ربک راضیة مرضیة) ⁽¹⁾مقصود از نفس مطمئنه و راضیه و مرضیه حضرت امام حسین علیه‌السلام است، و در روز قیامت یاران او از آل محمد علیهم‌السلام از خداوند خشنود، و خداوند هم از ایشان خشنود است.این سوره فقط درباره‌ی حضرت حسین علیه‌السلام و شیعه‌ی او و شیعیان آل محمد علیهم‌السلام می‌باشد، و هر کس بر خواندن این سوره مداومت کند، در درجات بهشت با حضرت حسین علیه‌السلام باشد، همانا خداوند عزیز و حکیم است. ⁽²⁾13- درجات آنها از همه‌ی شهداء بالاتر است؛جبله مکیه گوید: از میثم تمار شنیدم که می‌فرمود:... بدان ای جبله، روز قیامت حضرت امام حسین علیه‌السلام سید و سرور شهداء ست، و یاران او درجه‌ای بر شهیدان دیگر بالاترند... ⁽³⁾و رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در خبر طولانی می‌فرمایند:«تنصره عصابة من المسلمین، أولئک من سادة شهداء امتی یوم القیامة» «دسته‌ای از مسلمین او را یاری می‌کنند که ایشان سرور شهیدان در روز قیامت هستند» ⁽⁴⁾در زیارت آنان آمده:«أنتم سادات الشهداء فی الدنیا و الاخرة، و أنتم السابقون و المهاجرون

والأنصار».

14- عباراتی در زیارت آنها آمده که برای دیگر اصحاب نقل نشده است؛ از قبیل:أولیاء الله، أصفیاء الله، أبرار الله، الطاهرون، المهدیون، شیعة الله و... ⁽¹⁾15- در زهد و تقوی و عبادت و... سرآمد بودند.مثلا درباره‌ی حبیب بن مظاهر نوشته‌اند که حافظ قرآن بوده، هر شب بعد از نماز عشاء تا طلوع فجر یک ختم قرآن می‌نمود.16- با شهادت آنها دین خدا، حق، ولایت، نماز، روزه، جهاد، و... همه زنده شد، و اگر آنها شهید نشده بودند حتی اسمی از دین باقی نمانده بود.(به قسمت علت قیام حضرت امام حسین علیه‌السلام مراجعه شود).عده‌ای از بزرگان با دیدن این احادث که مقداری از آن را یادآور شدیم فرموده‌اند: شهدای کربلا و اصحاب حسینی از همه یاران انبیاء و أوصیاء و أئمه معصومین علیهم‌السلام بالاترند، و بعضی هم گفته‌اند از همه بالاترند بجز اصحاب حضرت مهدی - عجل الله تعالی فرجه الشریف - (یعنی آن 313 نفر).بهرحال غرض از یادآوری این قسمت این است که بعضی از نادانها که خود یا دیگری را در دریف اصحاب حسینی قرار می‌دهند بدانند که این جنایت بزرگی است که قابل بخشش نیست، از خداوند قهار و از غیرت حق تعالی بترسند، و مطلب را کوچک نشمارند، مقام رفیع آنها را تنزل ندهند.چه کسی می‌تواند به این مقام برسد که قابض روح او خود خداوند باشد و خون او را پیامبر جمع کند! این خون تا آسمان نمی‌رود، تا لوح نمی‌رود، از عرش و کرسی همه می‌گذرد و بدست خداوند سپرده می‌شود. فهم این جمله برای ما مشکل

است، و یا خود حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم برای آنها قبر بکند و فضایل دیگر.

مقتل اصحاب حضرت سیدالشهداء

علماء و بزرگان به تفصیل نحوه‌ی شهادت یاران حضرت را نوشته‌اند. اما کلمات آنها در ترتیب شهادت و شماره و رجز آنها مختلف است، و ما فقط عده‌ای از معروفین آنها را ذکر می‌کنیم.

وداع اصحاب آن سرور

صاحبان مقاتل نوشته اند: در میان اصحاب امام حسن علیه السلام چنین رسم بود که هر یک از آنها اراده جنگ و رفتن به میدان می کرد، خدمت آن حضرت می رسید و عرض می کرد:

((السلام علیک یابن رسول الله))

حضرت پاسخ داده، می فرمودند:

((نحن خلفک))

((مانیز به شما ملحق خواهیم شد)).

سپس این آیه را قرائت می فرمودند:

«فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَی نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلًا»

تا اینکه همگی شهید شدند ⁽¹⁾و جز اهل بیت آن حضرت کسی باقی نماند.

⁽¹⁾

توبه حر و پیوستن او به امام

مرحوم شیخ مفید قدس سره و دیگران روایت کرده‌اند که حر چون دید آن مردم به جنگ با آن حضرت مصمم شده‌اند، نزد عمرسعد آمد و گفت: آیا تو با این مرد جنگ خواهی کرد؟ گفت: آری بخدا، جنگی کنم که آسان‌ترین آن افتادن سرها و بریدن دستها باشد.حر گفت: آیا در آنچه به شما پیشنهاد کرد راضی نمی‌شوید؟ (یعنی بگذارید باز گردد). عمر گفت: اگر کار به دست من بود می‌پذیرفتم، ولی امیر تو عبیدالله راضی نمی‌شود.حر بیامد و دور از مردم به کنار ایستاد، مردی از قبیله او به نام قرة بن قیس همراهش بود، به او گفت: امروز اسب خویش را آب داده‌ای؟ قرة گفت: نه، گفت: نمی‌خواهی آن را آب دهی؟قرة گفت: والله، به خاطرم رسید که می‌خواهد از جنگ کناره جوید و خوش ندارد که من او را در آن حال ببینم. به او گفتم: اکنون می‌روم آن را آب می‌دهم، او از آنجائی که ایستاده بود دورتر شد، و بخدا قسم اگر مرا بر کار خود آگاه می‌کرد من هم با او رفته بودم و به امام علیه‌السلام می‌پیوستم.اندک اندک به امام حسین علیه‌السلام نزدیک شد. مهاجز بن اوس به او گفت: ای حر، چه اندیشه‌ای داری؟ آیا می‌خواهی حمله کنی؟ پاسخش را نداد و لرزه اندامش را گرفت. مهاجر گفت: در کار تو سخت حیرانم، بخدا در هیچ جنگی تو را به این حال ندیده‌ام، و اگر از من می‌پرسیدند: دلیرترین مردم کوفه کیست، از تو نمی‌گذشتم، این چه حالی است که در تو مشاهده می‌کنم؟حر گفت: بخدا، من خود را میان بهشت و دوزخ مخیر می‌بینم و سوگند بخدا هیچ چیز را بر بهشت اختیار نمی‌کنم، هر چند مرا پاره پاره کنند و بسوزانند.آ

نگاه اسب تاخت و به امام حسین علیه‌السلام پیوست، در حالی که دست بر سر نهاده و

می‌گفت:«اللهم الیک أنبت فتب علی، فقد أرعبت قلوب أولیاءک و أولاد بنت نبیک»«بار الها، به سوی تو باز گشتم، مرا ببخشای و توبه مرا بپذیر، که ترس در دل دوستان تو و فرزندان رسول تو افکندم».چون نزدیک شد و سپر خود را واژگون کرد، دانستند امان می‌طلبد. به حضور آن جناب رسید، سلام کرد و عرض نمود: فدایت شوم یابن رسول‌الله، من بودم که راه بازگشتن را بر تو بستم و همراه تو شدم و بر تو تنگ گرفتم، ولی گمان نمی‌کردم این قوم پیشنهاد تو را نپذیرند، و کار را به اینجا بکشانند.بخدا اگر می‌دانستم هرگز به چنین کاری دست نمی‌زدم، و من اکنون از آنچه انجام داده‌ام به سوی خدا توبه می‌کنم. آیا توبه من پذیرفته است؟امام حسین علیه‌السلام فرمودند: آری خداوند توبه‌ی تو را می‌پذیرد، اکنون از اسب فرود آی.حر عرض کرد: من سواره باشم برایم بهتر است از اینکه پیاده شوم، ساعتی با ایشان همچنان که بر اسب خود سوار هستم در یاری تو بجنگم، پایان کار من به پیاده شدن خواهد انجامید.حضرت فرمودند: خدایت رحمت کند، هر چه خواهی انجام ده.چون اجازه یافت از خدمت آن جناب برفت تا برابر لشکر ابن‌سعد ایستاده گفت: ای مردم کوفه، مادر به عزایتان بنشیند و گریه کند، این بنده‌ی صالح را به سوی خود خواندید، چون آمد او را رها کردید. شما که می‌گفتید در یاری او با دشمنانش خواهید جنگید دست از یاریش برداشتید و به روی او شمشیر کشیدید، و می‌خواهید او را بکشید! او را نگهداشته و راه نفس کشیدن را بر او بسته‌اید، و از

هر سو او را محاصره کرده‌اید، و از رفتن به سوی زمینها و شهرهای پهناور خدا جلوگیریش می‌کنید، همانند اسیری در دست شما گرفتار شده،گرفتار شده، و بر سود و زیان خویش قدرت ندارد.

آب فراتی که یهود و نصاری و مجوس و حیوانات از آن می آشامند بر او و اهلش بستید تا جایی که تشنگی ایشان را به حال بی هوشی انداخته.

پاس حرمت محمد صلی الله علیه و آله وسلم را در ذریه او نگاه نداشتید، خدا در روز تشنگی (فردای محشر) شما را سیراب نگرداند.

تیراندازان بر او حمله کردند. او پیش آمد و مقابل امام حسین علیه السلام ایستاد. ⁽¹⁾

شهادت حر

صاحبان مقاتل نوشته اند: حر خدمت امام حسین علیه السلام آمد و عرض کرد: چون اول کسی بودم که راه را بر تو گرفتم، اجازه فرمایید اول کس باشم که در راه تو کشته شوم و فردای قیامت اول کسی باشم که با جدت مصافحه کنم.

منظورش این بود که اول کسی باشد که به میدان رفته، مبارز طلبیده، کشته شود، و گرنه - همانطور که قبلا گفته شد - پیش از او عده ای در همان حمله اول شهید شدند.

حر اول کسی بود که پیش قدم شد و به میدان رفت و در مقابل لشکر ایستاد و رجز خواند و با آنها به مقاتله پرداخت، تا آنکه چهل نفر از ایشان را به جهنم فرستاد. و چون اسبش را پی کردند پیاده می جنگید تا او را از پا درآوردند.

یاران سید الشهداء علیه السلام او را خدمت آن سرور آوردند، هنوز رمقی در او باقی بود و خون از رگ های او می ریخت).

امام علیه السلام دست مبارک بر روی او کشید و فرمود:

شهادت حر

(أنتَ الحُر کَما سَمَّتکَ اُمُّکَ حُرُّ فِی الدُّنیا وَ سَعیدٌ فِی الآخِرَة).

((تو حر هستی (یعنی آزاد مردی) همانطور که مادرت تو را حر نامید و تو در دنیا حر هستی و در آخرت نیز آزاد مرد خواهی بود)).⁽¹⁾

جناب حر به همراهی زهیر جنگ نمایانی کردند، و چون یکی از آنها حمله می کرد و گرفتار می شد، دیگری می تاخت و او را نجات می داد. ساعتی این گونه جنگیدند، آنگاه پیادگان از همه جانب بر او حمله کردند و او را کشتند. ⁽²⁾مرحوم صدوق از امام صادق علیه‌السلام (در یک حدیث طولانی) روایت کرده که حر گفت: چون از منزل بیرون آمدم که با حسین علیه‌السلام مقابله کنم سه بار ندائی شنیدم که: «ای حر مژده باد تو را به بهشت» چون برگشتم کسی را ندیدم.گفتم: مادر به عزای حر نشیند، به جنگ زاده پیغمبر می‌رود، چگونه مژده‌ی بهشت می‌شنود ⁽³⁾چون حر به میدان رفت و رجز خوانده، هیجده کس از آنها را کشت آنگاه کشته شد. امام حسین علیه‌السلام به بالینش آمد، هنوز خون از او فوران می‌کرد، حضرت فرمودند:«بخ بخ یا حر، أنت حر کما سمیت، فی الدنیا، والاخرة»بعد این دو مصرع در بالای سرش انشاء فرمودند؛لنعم الحر حر بنی ریاح و نعم الحر عند مختلف الرماح‌و نعم الحر اذ نادی حسینا فجاد بنفسه عند الصباح‌چه آزادمردی است حر از تبار بنی ریاح، وه چه آزاد مرد است او به هنگام رویارویی نیزه‌ها.

او آزادمردی است که امام حسین علیه‌السلام را صدا کرد، و صبحگاهان جانش را تقدیم نمود ⁽¹⁾ابن‌نما رحمه‌الله نقل می‌کند که حر به امام حسین علیه‌السلام عرض کرد: چون عبیدالله مرا به سوی شما فرستاد از قصر که بیرون آمدم از پشت سر صدائی شنیدم که«أبشر یا حر بخیر»«ای حر، تو را بخیر بشارت باد»

روی برگردانم، کسی را ندیدم، با خود گفتم: بخدا بشارت نباشد که من به سوی حسین علیه‌السلام در حرکتم، و خاطرم نگذشت که از شما تبعیت خواهم کرد.امام حسین علیه‌السلام فرمودند:«لقد أصبت أجرا و خیرا»«یقینا به ثواب و نیکوئی رسیده‌ای» ⁽²⁾عده‌ای نیز نقل کرده‌اند که حر به امام حسین علیه‌السلام عرض کرد: دیشب پدرم را در خواب دیدم به من گفت: ای فرزند، در این روزها به کجا رفته بودی؟گفتم: رفته بودم که سر راه بر امام حسین علیه‌السلام بگیرم.پدرم فریاد برآورد و گفت: وا ویلاه ای پسر، تو را با فرزند رسول خدا چکار!اگر می‌خواهی در جهنم معذب و مخلد باشی با او جنگ کن، و اگر شفاعت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و رضای پروردگار و بهشت جاودان می‌خواهی او را یاری کن، و با دشمنانش جهاد کن. اکنون می‌خواهم مرا اجازه دهید که بجنگ روم.امام حسین علیه‌السلام فرمودند: تو میهمانی... ⁽³⁾مرحوم کاشفی گوید: حر خود را به لشکر دشمن زده جنگ می‌کرد تا نیزه او

درهم شکست پس شمشیر برکشید، و بر سر هر کس می‌زد تا سینه می‌شکافت، و هر که را بر میان می‌زد دو نیم می‌کرد.گاهی به طرف راست لشکر حمله می‌کرد و گاهی به طرف چپ، و جمع ایشان را پریشان می‌ساخت، و بدینسان کارزار می‌نمود، تا خود را نزدیک علمدار لشکر عمرسعد رسانید، و خواست که علمدار را با علم او دو نیم کند که شمر بانگ بر لشکر زد که گرداگرد او را بگیرید و نگذارید از میان شما بیرون رود، که لشکر به یکبار حمله کرده و از اطراف و جوانب زخم بر وی زدند، و حر در میان آن گروه می‌جوشید و می‌خروشید و مردانه

می‌کوشید که به ناگاه قسورة بن کنانه نیزه‌ای بر سینه او زد که در او جای گرفت.حر نیز شمشیر بر فرق قسورة زد که تا سینه‌اش شکافت، از اسب افتاد. حر نیز از مرکب به زمین افتاد و فریاد زد: یابن رسول‌الله أدرکنی.امام حسین علیه‌السلام به میدان آمد، حر را برداشته نزد سپاه خود آورد، پیاده شد و سر او را بر دامن گرفت و با آستین گرد از رخسار وی پاک می‌کرد.رمقی برای حر مانده بود، دیده باز کرد، سر خود را در دامن آن جناب دید تبسمی کرد و گفت: یابن رسول‌الله از من راضی شدید؟ امام فرمودند: من از تو خشنودم، خدا از تو راضی باد. حر شاد شد و از دنیا رفت. و امام علیه‌السلام با اصحابش برای حر گریستند. ⁽¹⁾مرحوم سید نعمت‌الله جزایری می‌نویسد: جماعتی از ثقات برایم نقل نمودند که چون شاه اسماعیل صفوی بغداد را فتح کرد به قصد زیارت حضرت امام حسین علیه‌السلام به کربلا آمد، شنید که عده‌ای از مردم به حر طعن می‌زنند و بد می‌گویند.سر قبر او آمد و دستور داد که قبرش را شکافتند، دیدند که مانند مردی خفته

در قبر خوابیده و گوئی تازه بخون غلطیده، به آن هیئت که شهید شده بود، و دستمالی بر سرش بسته بود. شاه اسماعیل خواست آن دستمال را - که طبق نقل تواریخ امام حسین علیه‌السلام به سر او ⁽¹⁾بسته بودند - برگیرد. چون دستمال را باز کردند خون روان شد تا قبر را پر کرد، و چون آن دستمال را بستند خون بند آمد، دوباره گشودند خون روان شد و هر چند خواستند به تدبیری خون را به دستمال دیگر بندآورند میسر نگشت. لذا همان دستمال را به سر او بستند. و خوبی حال او بر آنها روشن شد.سپس دستور داد بر قبر او بنائی ساختند و خادمی بر آن گماشت.

⁽¹⁾

مقتل برادر و فرزند حر

مصعب برادر حر چون دید که حر جان خود را نثار کرد، او نیز با اجازه‌ی امام علیه‌السلام به جنگ آن کافران رفته، بعد از کوشش مردانه و کشتن گروهی از دشمنان شربت شهادت نوشید.حر پسری داشت در میان لشکر کوفه که نامش علی بود، چون پدر و عموی خود را کشته دید بی‌طاقت شده به غلام خود گفت: بیا برویم اسب خود را آب دهیم، پس علی فرزند حر با غلامش اسب تاختند و به خدمت سیدالشهداء علیه‌السلام آمدند. علی از مرکب پیاده شد آن حضرت را بوسید و از آنجا بر سر نعش پدر آمد و روی خود را بر روی پدر مالید.حضرت پرسید این جوان کیست؟ گفتند: پسر حر می‌باشد می‌خواهد جان خود را چون پدر نثار شما کند. امام علیه‌السلام او را دعا کرد و با اجازه‌ی آن حضرت به میدان رفت و هر قدر مبارزه به میدان او می‌آمد او را به درک می‌فرستاد.ریاحی نژادم نه من بنده‌ام بسی سرکشان را سرافکنده‌ام‌من از والد خویش شرمنده‌ام چون او کشته شد من چرا زنده‌ام‌لشکر او را در میان گرفته، شهید کردند. سپس غلامش با اجازه‌ی امام علیه‌السلام به میدان آمده، عده‌ای را به هلاکت رسانید، او نیز به شهادت رسید.

⁽¹⁾

شهادت بریر بن خضیر همدانی

بریر مردی زاهد و عابد بود که او را بزرگ قاریان می‌نامیدند. و از اشراف کوفه و از همدانیین بود و او دائی ابواسحق عمرو بن عبدالله سبیعی کوفی تابعی بود، که در حق او گفته‌اند: چهل سال نماز صبح را با وضوی نماز عشا گزارد، هر شب یک ختم قرآن می‌خواند، و در زمان او أعبد و اوثق از او نزد خاصه و عامه نبود، و او از ثقات علی بن الحسین علیه‌السلام بود ⁽²⁾بریر از اجلاء اصحاب حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام است و از شیوخ تابعین، و سر خیل قافله‌ی زاهدین، و سرآمد عباد و ناسکین است، و او را سید القراء می‌نامیدند، و از حواریین امیرالمؤمنین علیه‌السلام و أشراف کوفه به شمار می‌رفت، برای او کتاب «قضایا و احکام» است که از امیرالمؤمنین و امام حسن علیهماالسلام نقل کرده، و از اصول معتبره می‌باشد.چون خبر حرکت امام حسین علیه‌السلام از مکه به جانب عراق شنید، از کوفه به مکه رفت و ملازم رکاب و جزء سپاه آن حضرت شد. ⁽³⁾سخنان او در ملاقات سپاه حضرت با حر، و شوخی او در شب عاشورا را قبلا ذکر نمودیم.بریر بعد از کشته شدن حر به میدان تاخت - و او از بندگان صالح خداوند، و از عباد و زهاد و بزرگ قاریان اهل زمانش بود - رجز خواند و نسب خویش را بیان نمود، و به لشکر حمله کرد و می‌گفت:«اقتربوا منی یا قتلة المؤمنین»

«نزدیک من بیایید ای کشندگان مؤمنین»

«اقربوا منی یا قتلة أولاد البدریین»«پیش آئید ای کشندگان فرزندان مجاهدین بدر!»«اقتربوا منی یا قتلة أولاد رسول رب العالمین و ذریته الباقین»«نزدیک من آئید ای کشندگان اولاد رسول پروردگار جهانیان و ذریه‌ی او»سی نفر از ایشان را به درک فرستاد، آنگاه مردی بنام یزید بن معقل در برابر او آمد و گفت: گواهی می‌دهم تو از گمراهانی.بریر گفت: بیا مباهله کنیم که هر یک از ما دروغگو باشد به شمشیر دیگری کشته شود.پس یزید ضربتی بر بریر زد، اثر نکرد، بریر ضربتی بر سر آن لعین زد که کلاه خودش را شکافت و به مغزش رسید و بر زمین افتاد.بحیر بن اوس - از اصحاب ابن‌زیاد - بر بریر حمله کرد، و او را شهید کرد. پس آن ملعون اسب در میدان جولان داد و شعری چند در افتخار خود بر قتل بریر بیان کرد، که به او گفتند: آیا فخر می‌کنی بر کشتن او که از نیکان و صالحان بود! پسر عموی آن شقی به او گفت: وای بر تو ای بحیر، کشتی بریر بن خضیر را! با چه روئی خدای خود را در قیامت ملاقات می‌کنی؟! آن شقی پشیمان شد ولی سودی نداشت ⁽¹⁾بعضی چنین نقل کرده‌اند که:بعد از آنکه بریر با یزید بن معقل مباهله کرد و او را کشت، رضی بن منقذ عبدی بر آن بزرگوار حمله کرد و ساعتی با هم گلاویز بودند، بالأخره بریر او را به زمین زد

و بر سینه‌اش نشست. رضی چون خود را در پنجه‌ی شیر بدید، فریاد کشید و از لشکر کوفه حمایت خواست که او را خلاص کنند.کعب بن جابر نیزه بدست پیش آمد که حمله کند.

راوی گوید: به او گفتم: این بریر بن خضیر قاری قرآن است، که در مسجد به ما قرآن می‌آموخت. التفاتی نکرد و نیزه بر پشت او نهاد. چون بریر احساس نیزه کرد، روی رضی افتاد و صورت او را به دندان گرفت و بینی او را کند. ولی کعب بن جریر چندان به نیزه زور آورد تا در پشت بریر فرورفت، و بریر را از روی رضی به یکسو انداخت و پیوسته شمشیر بر آن بزرگوار زد تا بریر شهید شد.راوی گفت: رضی از خاک برخاست و خاک از قبای خود می‌تکانید و می‌گفت: ای برادر، بر من انعامی کردی که تا زنده‌ام فراموش نخواهم کرد.چون کعب بن جابر به منزل خود بازگشت، زن و خواهرش به او گفتند: تو دشمن پسر فاطمه علیهاالسلام را یاری کردی و سید قراء را کشتی! هر آینه امر عظیمی مرتکب شدی، بخدا سوگند دیگر با تو تکلم نخواهیم نمود.

⁽¹⁾

شهادت وهب بن عبدالله

در بعضی عبارات وهب بن وهب آمده، آیا دو وهب بوده یا یکی، خدا می‌داند، احتمالا یک وهب بیشتر نباشد، چون عباراتی که در مقتل آن دو نقل شده، نزدیک به هم است، و در «ناسخ التواریخ» می‌نویسد: آنچه من فحص کردم بیش از یک وهب نیافتم.به هر حال، وهب بن عبدالله با مادر و زن خود در لشکر سیدالشهداء علیه‌السلام بود. مادر او را ترغیب به جهاد نمود که ای فرزند برخیز و پسر پیغمبر را یاری کن. وهب گفت: در این کار کوتاهی نخواهم کرد، و به میدان رفت و رجز خواند، و به لشکر حمله نمود و عده‌ای را به درک فرستاد.آنگاه نزد مادر و زن خود برگشت و گفت: ای مادر، آیا راضی شدی؟ آن شیر زن گفت: آنگاه از تو راضی می‌شوم که در راه حسین علیه‌السلام کشته شوی. همسر او دامنش را گرفت و گفت: مرا داغدار خود مکن.مادر گفت: ای فرزند، سخن او را مشنو. باز گرد و در راه پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نبرد کن، تا در قیامت نزد خداوند شفیع تو باشد.وهب به میدان بازگشت، رجز خواند و پی در پی جنگید تا نوزده سوار و دوازده پیاده از آنها را کشت، دشمن هر دو دستش را قطع کرد. مادرش عمود خیمه بگرفت و به میدان شتافت و می‌گفت: پدر و مادرم قربانت، در دفاع از حرم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نبرد کن. پسر خواست او را برگرداند. مادر دامنش را گرفت و گفت: هرگز برنگردم تا با تو کشته شوم.امام حسین علیه‌السلام فرمودند: خدا شما را از اهل بیت رسول‌الله جزای خیر عنایت فرماید، به سوی خیمه برگرد و با زنانش باش. خداوند تو را رحمت کند. آن زن به فرمان امام مراجعت کرد.

وهب پیوسته می‌جنگید تاکشته شد. زنش به بالین او آمد تا خون از صورت او پاک

کند، شمر ملعون غلام خود را فرستاد با عمودی که در دست داشت به سرش کوبید و او را کشت. و او اول زنی بود که از لشکرگاه امام حسین علیه‌السلام کشته شد. 658 از امام صادق علیه‌السلام نقل شده که؛... وهب بن وهب به میدان رفت و او نصرانی بود که به دست امام حسین علیه‌السلام مسلمان شده بود ⁽¹⁾و با مادرش همراه آن حضرت به کربلا آمده بود.سوار اسبی شد و عمود خیمه بدست گرفت و جنگید تا هفت یا هشت تن از آنها را کشت و اسیر شد. او را نزد عمرسعد بردند، آن ملعون دستور داد سرش را بریدند و به لشکرگاه امام حسین علیه‌السلام انداختند.مادرش شمشیر او را برداشت و به میدان رفت، امام حسین علیه‌السلام فرمودند:«یا ام‌وهب، اجلسی، فقد وضع الله الجهاد عن النساء، انک و ابنک مع جدی محمد صلی الله علیه و آله و سلم فی الجنة»«ای مادر وهب بنشین، خدا جهاد را از زنها برداشته، تو و پسرت با جدم محمد صلی الله علیه و آله و سلم در بهشت خواهید بود»... ⁽²⁾لکن علامه مجلسی قدس سره این حدیث را ذیل مبارزات وهب بن عبدالله آورده و گوید: در حدیثی دیدم که این وهب (وهب بن عبدالله) نصرانی بود، و با مادرش بدست امام حسین علیه‌السلام مسلمان شد، و در مبارزه‌ی خود بیست و چهار پیاده و دوازده سواره را کشت. او را دستگیر کردند و نزد عمرسعد بردند.

آن ملعون گفت:

«ما أشد صولتک»«عجب شجاعتی داری!»و دستور داد سرش را بریدند و به لشکرگاه حسین علیه‌السلام پرتاب کردند. مادرش سر و را برداشت و بوسید و باز به سوی لشکر ابن‌سعد انداخت و آن سر به مردی خورد و او را کشت، آنگاه با عمود خیمه حمله کرد و دو مرد دیگر را به هلاکت رسانید.امام حسین علیه‌السلام به او فرمودند:«ارجعی یا ام‌وهب، أنت و ابنک مع رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم، فان الجهاد مرفوع عن النساء»«ای مادر وهب برگرد، تو و پسرت با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هستید، همانا جهاد از زنها برداشته شده است».او برگشت و می‌گفت: خدایا، ناامیدم مکن.امام حسین علیه‌السلام فرمودند: خداوند تو را ناامید نمی‌گرداند. ⁽¹⁾بعضی نوشته‌اند: از شب زفاف زن وهب تا روز عاشورا بیش از 17 روز نگذشته بود، و مفارقت شوهر بر وی دشوار آمد. گفت: ای وهب، بر من معلوم است که چون در راه پسر پیغمبر کشته شوی به بهشت خواهی رفت، و با حورالعین هم آغوش شوی و مرا فراموش کنی، لازم است که در نزد امام علیه‌السلام با من عهد کنی که فردای قیامت از من جدا نشوی.هر دو خدمت آن سرور رسیدند. زن وهب عرض کرد: یابن رسول‌الله، مرا دو حاجت است: اول: چون این جوان کشته شود من تنها شوم مرا به اهل بیت خود بسپاری.

ص:411

دوم: وهب تو را گواه گیرد که فردای قیامت مرا فراموش نکند.امام حسین علیه‌السلام از شنیدن این کلمات گریستند و فرمودند: حاجات تو بر آورده شود و او را مطمئن ساختند.

⁽¹⁾

شهادت مسلم بن عوسجه

اشاره

در زیارت ناحیه ⁽²⁾آمده است:«السلام علیک علی مسلم بن عوسجة الأسدی، لاقائل للحسین و قد أذن له فی الانصراف: أنحن نخلی عنک و بم نعتذر عند الله من أداء حقک؟! لا والله، حتی أکسر فی صدورهم رمحی هذا، و أضربهم بسیفی ما ثبت قائمه فی یدی و لا أفارقک ولو لم یکن معی سلاح أقاتلهم به لقذفتهم بالحجارة و لم أفارقک حتی أموت معک.و کنت أول من شری نفسه، و أول شهید شهد لله و قضی نحبه، ففزت و رب الکعبة. شکر الله استقدامک و مواساتک امامک، اذ مشی الیک و أنت صریع، فقال: یرحمک الله یا مسلم بن عوسجة و قرأ (فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر و ما بدلوا تبدیلا) ⁽³⁾لعن الله المشترکین فی قتلک؛ عبدالله الضبابی، و عبدالله بن خشکارة البجلی، و مسلم بن عبدالله الضبابی».

«سلام و درود بر مسلم بن عوسجه اسدی که وقتی امام حسین علیه‌السلام به او پیشنهاد رفتن نمود گفت: اگر ما دست از تو برداریم جواب خداوند را

«استیعاب»، «اصابه»، «اسد الغابه»، «طبقات ابن‌سعد» و دیگر کتب رجال شیعه و سنی اتفاق دارند که مسلم بن عوسجه از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بوده، و مردی شریف و شب زنده‌دار و قاری قرآن، و شجاعی شیرافکن در جنگ با کفار بود، که نام او در فتوحات زینت کتب تواریخ و اخبار است.او از خواص امیرالمؤمنین علیه‌السلام و ملازم رکاب آن حضرت در جنگهای جمل و نهروان و صفین بوده، و به روایت «مهیج الأحزان» ⁽²⁾حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام او را برادر خود خوانده، و چندین مرتبه قرآن را از نظر آن حضرت گذرانیده بود.

و در زمانی که مسلم بن عقیل به کوفه آمد مسلم بن عوسجه در قبض اموال و خرید اسلحه و گرفتن بیعت وکیل آن بزرگوار بود، و از عباد روزگار و پیوسته در مسجد کوفه در پای ستونی از آن به عبادت و نماز مشغول بود.کلمات او در شب عاشورا خبر از مقام بلند او می‌دهد، و در زیارت رجبیه و ناحیه‌ی مقدسه، امام علیه‌السلام بر او سلام کرده‌اند.و مامقانی در «رجال» خود در ترجمه‌ی او می‌فرماید: جلالت قدر، و عدالت و قوت ایمان، و شدت تقوای مسلم، قلم از تحریر و زبان از بیان آن عاجز است. (آنگاه کلمات او را در شب عاشورا با امام حسین علیه‌السلام که بخشی از آن در زیارت ناحیه آمده است نقل می‌کند) ⁽¹⁾شیخ محمد سماوی می‌نویسد: مسلم بن عوسجه مردی شریف و بزرگوار و عابد و زاهد و فارس و شجاع بود، که اسم او در جنگها و فتوحات اسلام مذکور است. و از اصحاب پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم که به شرف زیارت آن حضرت نایل گشته بود.و از کسانی بود که برای امام حسین علیه‌السلام نامه نوشت و به عهد خود وفا کرد، و بعد از ورود مسلم بن عقیل به کوفه از مردم بیعت می‌گرفت...

بعد از کشته شدن مسلم و هانی - رضوان الله علیهما - مسلم بن عوسجه مدتی مخفی شد، سپس با اهل خود به کربلا آمد و جان خود را فدای فرزند پیامبر نمود. ⁽²⁾فاضل بسطامی در تحفة الحسینیه گوید: چون خبر ورود امام حسین علیه‌السلام به کربلا به اهل کوفه رسید، و مردم برای جنگ با آن حضرت آماده می‌شدند، حبیب بن مظاهر از خانه بیرون آمد، عبورش به دکان عطاری افتاد. مسلم بن عوسجه را دید

در آنجا ایستاده، احوال پرسید، گفت: می‌خواهم قدری حنا بخرم و به حمام روم.گفت: مگر نمی‌دانی که مولای ما حسین علیه‌السلام وارد کربلا شده، شتاب کن تا خود را به او برسانیم و آن حضرت را یاری کنیم ⁽¹⁾عمرو بن حجاج چون دلاوری اصحاب سیدالشهداء علیه‌السلام را دید بانگ بر لشکر زد و گفت: ای مردم احمق، آیا می‌دانید با چه کسانی می‌جنگید؟! شما با سواران و دلاوران کوفه جنگ می‌کنید، همانا اینان شجاعان عرب هستند که جان بر کف نهاده تن به مرگ داده‌اند، (تا هر کدام از آنها عده‌ای از ما را نکشند خود کشته نشوند،) هیچکس به تنهائی به جنگ اینها نرود که از بین می‌رود...سپس عمرو بن حجاج با همراهانش از سمت فرات به اصحاب امام حسین علیه‌السلام حمله کردند، و ساعتی دو لشکر با هم نبرد نمودند، در این گیر و دار مسلم بن عوسجه از پای درآمد و از زیادی زخم و جراحت به خاک افتاد.چون لشکر سعد دست از حمله کشید و به جایگاه خود رفت، و غبار جنگ فرونشست، دیدند مسلم بر زمین افتاده است. ⁽²⁾در بعضی مقاتل نوشته‌اند: چون لشکر حمله کرد مسلم رجز خواند، و چون برق خاطف بر آن سپاه حمله نمود و پنجاه سوار جنگجو را به خاک انداخت، ولی از هجوم کفار زخم

بسیار بر بدن مبارکش رسید (چون نیروی مقاومت از او برفت) به خاک افتاد. ⁽³⁾هنوز رمقی در تن داشت که حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام به بالین او حاضر شدند و فرمودند: ای مسلم، خدا تو را رحمت کند و این آیه را تلاوت فرمودند:(فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر و ما بدلوا تبدیلا)

(مسلم چشم باز کرد، چون نظرش بر آن حضرت افتاد تبسمی نمود).حبیب بن مظاهر به بالین او حاضر شد و گفت: ای مسلم، به خاک و خون غلطیدن تو بر من دشوار است، اکنون تو را به بهشت بشارت باد.مسلم با صدای ضعیف فرمود: خداوند تو را به خیر و سعادت بشارت دهد.حبیب گفت: ای مسلم، اگر نه این بود که هم اکنون به دنبال تو روانم و خود را به تو می‌رسانم، دوست داشتم به آنچه خواهی وصیت کنی تا بجا آورم.مسلم گفت: تو را وصیت می‌کنم به این آقا، و به امام حسین علیه‌السلام اشاره کرد و گفت: تا جان در بدن داری او را یاری کن.حبیب گفت: به پرورگار کعبه چنین کنم، و چیزی نگذشت که مسلم از دنیا رفت.مسلم کنیزی داشت چون مولای خود را کشته دید به بالین او آمد و فریاد زد: یا سیداه، یابن عوسجتاه، کوفیان از بانگ او فهمیدند مسلم کشته شده است، و از کشته شدن او اظهار شادی کردند.شبث بن ربعی ملعون (که رئیس پیادگان لشکر کوفه بود) چون این اظهار شادی را از لشکر دید گفت: مادرتان به عزای شما نشیند! خودی را با دست خود می‌کشید و عزیز خود را بخاطر دیگران ذلیل می‌کنید! آیا از کشته شدن او اظهار خوشحالی می‌کنید، بخدا قسم مسلم در میان مسلمانان محلی منیع و جایگاهی رفیع داشت، او را در جنگ آذربایجان دیدم که پیش از آنکه سواران مسلمان بیایند و صفوف آنها آراسته شود، شش نفر از

مشرکین را کشت

⁽¹⁾در سال بیستم هجری بعد از فتح نهاوند، فتح آذربایجان اتفاق افتاد، در سرزمین سلق که زمین همواری بود، چهل هزار تن از لشکر عرب حضور داشتند که مسلم بن عوسجه و شبث بن ربعی لعین تحت پرچم حذیفه‌ی یمانی در آن شرکت داشتند. ⁽²⁾

شیر را همی ماند پسر

پسر مسلم بن عوسجه که دوازده سال داشت روی به میدان نهاد، امام علیه‌السلام فرمودند: تو کودک یتیمی اگر تو نیز کشته شوی مادرت ضایع شود.پسر خواست برگردد، مادرش فریادکنان گفت: ای فرزند اگر از جنگ باز گردی از تو راضی نمی‌شوم، و شیرم را به تو حلال نمی‌کنم.پسر روی به معرکه آورد و مادرش از دنبال او روان گردید... و بعد از آنکه بیست تن را کشت از پای درآمد و سرش را بریدند و پیش مادرش انداختند.مادر سر پسر را برداشت و آفرین‌کنان بر روی او می‌نگریست، و هر که او را می‌دید از مشاهده حال او می‌گریست

⁽¹⁾

نماز سیدالشهداء در ظهر عاشورا

ابوثمامه‌ی صیداوی (صائدی) که نام شریفش عمرو بن عبدالله است، چون دید هنگام زوال است، خدمت آن حضرت آمد و عرض کرد: یا ابا عبدالله، جان من فدای تو باد، می‌بینم که این لشکر به شما نزدیک گشته‌اند، لکن سوگند بخدا، تا من کشته نشوم شما شهید نخواهید شد، و دوست دارم که این نماز ظهر را با شما بگزارم، آنگاه خدای را ملاقات کنم.حضرت سر به سوی آسمان بلند کرده فرمودند: نماز را به یادآوری، خدا تو را از نمازگزاران و ذاکران محسوب گرداند. آری اینک اول وقت نماز است.آنگاه فرمودند: از این قوم بخواهید دست از جنگ بردارند تا ما نماز گزاریم.حصین بن نمیر ⁽²⁾چون این بشنید فریاد زد که نماز شما قبول نیست.حبیب بن مظاهر فرمود: ای الاغ (ای خیانتکار) نماز پسر رسول

خدا صلی الله علیه و آله و سلم قبول

نمی‌شود و نماز تو قبول می‌شود؟!... ⁽¹⁾روایت شده که حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام به زهیر بن قین و سعید بن عبدالله فرمودند: پیش روی من بایستید تا من نماز ظهر را بجا آورم.آنها جلو ایستادند و تن خود را هدف تیرهای دشمن نمودند. حضرت با نصف اصحاب نماز خوف گذاشت (و نیمی دیگر مشغول دفع دشمن بودند).روایت شده که سعید بن عبدالله در پیش روی آن حضرت ایستاد و خود را هدف تیر نموده بود، هرگاه تیر از جانب راست یا چپ می‌آمد، پیش آن می‌ایستاد. پیوسته بر او تیر افکندند تا بر زمین افتاد و می‌گفت: خدایا این مردم را مانند لعن عاد و ثمود، لعنت کن. خدایا سلام مرا، و رنج این زخمها که به من رسید به پیامبرت برسان، و بگوی که در یاری و نصرت ذریه‌ی او بود.این بگفت و جان داد، و در بدن او بغیر از زخم شمشیر و نیزه، سیزده چوبه تیر یافتند. ⁽²⁾ابن‌نما رحمه‌الله گوید: بعضی گفته‌اند؛ آن حضرت و اصحابش نماز را فرادی و با اشاره بجای آوردند. ⁽³⁾چون حضرت امام حسین علیه‌السلام از نماز فارغ شدند به باقیمانده اصحاب خود فرمودند:«یا کرام (یا أصحابی)، هذه الجنة قد فتحت أبوابها، و اتصلت أنهارها، و أینعت ثمارها، و هذا رسول‌الله و الشهداء الذین قتلوا فی سبیل الله (و أبی و أمی) یتوقعون قدومکم، و یتباشرون بکم، (و هم مشتاقون الیکم،) فحاموا عن دین الله و دین نبیه، و ذبوا

حرم الرسول.

فقالوا: نفوسنا لنفسک الفداء، و دماءنا لدمک الفداء، فوالله لا یصل الیک و الی حرمک سوء و فینا عرق یضرب».«ای بزرگواران (ای یاران من)، این بهشت است که درهایش به سوی شما باز شده، و نهرهایش جاری و میوه‌هایش رسیده است، و این رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم و شهیدانی هستند که در راه خدا جان باخته‌اند، و پدرم و مادرم در انتظار قدوم شما و آرزومند و مشتاق دیدار شمایند، پس از دین خدا و دین پیامبر او جانبداری کنید و از حریم پیغمبر دشمنان را دفع نمائید. اصحاب گفتند: جانهای ما فدای جان شما، و خونهای ما فدای خون شما، قسم بخدا، تا خون در رگ ماست نخواهیم گذاشت به شما و به اهل بیت شما آسیبی برسد» ⁽¹⁾به روایت ابن‌نما رحمه‌الله: عمرسعد تیراندازان را به فرماندهی عمرو بن سعید فرستاد. باقیمانده‌ی اصحاب حسین را تیرباران و اسبهای آنها را پی کردند و برای آن حضرت سواره‌ای باقی نماند.

⁽¹⁾

شهادت حبیب بن مظاهر

اشاره

بعضی نام شریف او را «حبیب بن مظهر» ضبط کرده‌اند. رضوان الله علیه)گفتیم چون وقت نماز شد، حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام فرمودند: از این قوم بخواهید دست از جنگ بردارند تا ما نماز گزاریم. و چون حصین جسارت نمود و حبیب بن مظاهر در جواب گفت: ای حمار نماز پسر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم قبول نمی‌شود و از تو قبول می‌شود؟!حصین لعین بر حبیب حمله کرد. حبیب مانند شیر بر او تاخت و شمشیر را بر او فرود آورد، بر صورت اسب او واقع شد. حصین از روی اسب به زمین افتاد.یاران آن ملعون او را از چنگ حبیب بدر بردند. حبیب رجز خواند و جنگ سختی نمود که به روایتی 62 نفر را کشت. پس مردی از بنی تمیم بنام بدیل بن صریم بر آن جناب حمله کرد، و شمشیر بر سر مبارکش زد، و شخص دیگری از بنی تمیم نیزه بر آن بزرگوار زد که او را بزمین افکند.حبیب خواست تا برخیزد حصین بن نمیر بر سر او شمشیری زد که بیفتاد، و آن مرد تمیمی فرود آمد و سر مبارکش را جدا نمود. حصین گفت: من در کشتن حبیب شریک توأم، سر را به من بده تا به گردن اسب خود آویزم و در میدان جولان دهم. تا مردم بدانند من هم در کشتن او شریک بودم.چون لشکر به کوفه آمد، آن شخص تمیمی سر حبیب را به گردن اسب خویش آویخته، رو به قصر ابن‌زیاد می‌رفت. قاسم پسر حبیب که در آن روز نزدیک بلوغ بود سر پدر را دید، دنبال آن سوار افتاد و از او جدا نمی‌شد، هر گاه داخل قصر شد او هم داخل می‌شد و چون بیرون می‌آمد او هم بیرون می‌آمد.آن سوار گفت: چه شده که دنبال من می‌آئی و از من جدا نمی‌شوی؟ گ

فت: این سر پدر من است، آیا به من می‌دهی تا به خاک بسپارم؟ گفت: امیر راضی نمی‌شود و می‌خواهم

جایزه‌ی خوبی بگیرم.گفت: لکن خداوند جز بدترین عذاب به تو جزا نخواهد داد، بخدا سوگند آن را که کشتی بهتر از تو بود. این بگفت و گریست و پیوسته در صدد انتقام بود، تا زمان مصعب بن زبیر که قاتل پدر خود را کشت.ابی‌مخنف نقل کرده ⁽¹⁾که چون حبیب شهید گردید،«بان الانکسار فی وجه الحسین و قال: لله درک یا حبیب، لقد کنت فاضلا تختم القرآن فی لیلة واحدة»«آثار شکستگی در چهره امام حسین علیه‌السلام آشکار شد، و فرمود: خداوند به تو جزای خیر دهد ای حبیب، تو مردی بافضیلت بودی که در یک همه قرآن را می‌خواندی».و نیز فرمودند:«عند الله أحتسب نفسی و حماة أصحابی»«اجر خود و یاران باوفایم را بحساب خدا می‌گذارم» ⁽²⁾

آمدن حبیب بن مظاهر از کوفه به کربلا

چون امام حسین علیه‌السلام وارد زمین کربلا شد نامه‌ای به محمد حنفیه و نامه‌ای به اهل کوفه و بالخصوص نامه‌ای به حبیب بن مظاهر اسدی به این مضمون نوشت:«بسم الله الرحمن الرحیم، نامه‌ای از حسین بن علی به مرد فقیه حبیب بن مظاهر؛ ما وارد کربلا

شدیم و تو نزدیکی مرا به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می‌دانی، اگر اراده‌ی یاری ما داری

زود نزد ما بیا».حبیب از ترس عبیدالله در میان قبیله‌ی خود مخفی بود، چون نامه رسید قبیله‌ی او از مضمون نامه مطلع شدند و دور او را گرفتند که آیا برای یاری حسین می‌رود یا نه؟ او گفت: پیرمردی هستم از من چه بر می‌آید، من نمی‌روم. قبیله او خاطرجمع شده، متفرق شدند.همسر او گفت: ای حبیب، پسر پیامبر تو را به یاری طلبیده و تو از رفتن کوتاهی می‌کنی، فردای قیامت جواب رسول خدا را چه خواهی گفت؟!حبیب از همسر خود هم تقیه می‌کرد، فرمود: اگر من به کربلا بروم، پسر زیاد خانه‌ی مرا خراب می‌کند و اموال مرا غارت کرده تو را اسیر کند.آن شیر زن گفت: حبیب، تو پسر پیامبر را یاری کن بگذار خانه‌ی مرا خراب کنند و اموال مرا غارت و مرا اسیر کنند. ای حبیب از خدا بترس.حبیب گفت: ای زن مگر نمی‌بینی من پیرمردی هستم قوت شمشیر زدن ندارم.آتش خشم و حزن آن زن از این کلام زبان زد و شیون‌کنان و اشک‌ریزان برخاست و مقنعه از سر کشید و بر سر حبیب انداخت و گفت: اکنون که نمی‌روی مانند زنان در خانه بنشین! و با قلب سوزناک ناله از دل برکشید و گفت: ایا ابا عبدالله، کاش من مرد بودم و در رکاب تو جان‌فشانی می‌کردم.حبیب چون آن منظر را دید و اخلاص همسر خود را فهمید، فرمود: ای زن، ساکت باش که دیده‌ی تو را روشن می‌کنم و این محاسن سفید خود را در یاری حسین علیه‌السلام بخون گلویم رنگین خواهم کرد.پس از خانه بیرون آمد تا راه فرار از کوفه بدست آورد. دید بازار آهنگران بسی رواج دارد. لشکر ابن‌زیاد سرهای نیزه تیز می‌کنند و تیرهای خود را به زهر آب

ی‌دهند و شمشیرهای خود را صیقل می‌نمایند، به مسلم بن عوسجه برخورد که حنا می‌خرید. خبر ورود امام را در زمین کربلا به او داد. هر دو مهیای فرار شدند.حبیب غلام خود را طلبید و اسب خود را به او داد و گفت: این شمشیر را در زیر

لباسهای خود پنهان نما و از فلان جاده عبور کن و در فلان محل منتظر من باش، و اگر کسی از احوال تو پرسید بگو: به فلان مزرعه می‌روم. غلام رفت و حبیب از راه و بیراه ناشناس خود را به غلام رسانید، شنید غلام با اسب می‌گوید: ای اسب، اگر آقای من نیامد من خودم بر پشت تو سوار می‌شوم و برای یاری حسین علیه‌السلام به کربلا می‌روم. این سخن قلب حبیب را به لرزه آورد و گریست و گفت: یا أبا عبدالله، پدر و مادرم فدای تو باد، کنیز زادگان برای تو غیرت می‌کنند، وای بر آزادگان که دست از یاری تو بازداشتند.بر اسب خود سوار شد و به غلام گفت: در راه خدا آزادی بهر کجا می‌خواهی برو.غلام روی دست و پای حبیب افتاد و عرض کرد: ای سید من، مرا از این فیض محروم مکن و مرا با خود ببر تا جان خود را فدای حسین نمایم.حبیب غلام را همراه خود سوار کرد و به جانب کربلا روانه گردید.چون به کربلا رسید، اصحاب به استقبال او شتافتند، حضرت زینب علیهاالسلام فرمود: چه خبر است؟ عرض کردند: حبیب بن مظاهر به یاری شما آمده. فرمود: سلام مرا به حبیب برسانید.چون سلام آن مخدره را رسانیدند حبیب مشتی از خاک برداشت و بر فرق خود پاشید و گفت: من چه کسی باشم که دختر کبریای امیر عرب به من سلام برساند.

⁽¹⁾

شخصیت و عظمت حبیب بن مظاهر

شیخ جلیل کشی رحمه‌الله می‌نویسد: حبیب از آن هفتاد نفر بود که امام حسین علیه‌السلام را یاری نمودند، و کوههای آهن را ملاقات کردند (یعنی سواران دشمن که غرق در آهن و فولاد بودند) و تیر و شمشیرها را به سینه و صورت خود استقبال می‌کردند، دشمن به آنها امان می‌داد و به اموال آزمند می‌نمود، لکن نه امان آنها را قبول کردند و نه به اموال و وعده‌های ایشان رغبت نمودند.گفتند: ما در پیشگاه خدا و رسول او صلی الله علیه و آله و سلم عذری نخواهیم داشت که حضرت امام

حسین علیه‌السلام را واگذاریم تا کشته شود و ما زنده بمانیم. بخدا قسم تا مژگان چشم ما حرکت می‌کند دست از یاری او بر نداریم، پس جهاد کردند تا همگی شهید شدند. ⁽²⁾از فضل بن زبیر نقل کرده که روزی میثم تمار بر اسب خود سوار، از راهی می‌گذشت. حبیب بن مظاهر سواره بر او گذشت و چنان نزدیک یکدیگر شدند که گردن اسب آنها بهم رسید.حبیب روی مبارک به میثم نمود و فرمود: مردی را می‌نگرم که شکم فربهی دارد و جلوی سر او مو ندارد، و خربزه و خرما می‌فروشد، او را در راه دوستی اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم کنار خانه دارالرزق بر سر دار می‌کشند، و شکم او را می‌شکافند. (یعنی ای میثم با تو چنین خواهند کرد).میثم فرمود: من نیز مردی را می‌بینم که صورت سرخی دارد، و از برای او دو گیسوان است، برای یاری فرزند دختر پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم بیرون می‌رود، او را می‌کشند و سر او را در کوفه می‌گردانند.

از یکدیگر جدا شدند. جمعی که گفتار آنان را شنیدند تکذیب کردند. هنوز متفرق نشده بودند که رشید هجری وارد شد، و سراغ آنها را گرفت. گفتند: این دو نفر اینجا بودند و چنین و چنان گفتند.رشید گفت: خدا رحمت کند برادرم میثم را، تتمه‌ی حدیث را نگفت و آن چنین است که به آورنده‌ی سر حبیب صد درهم بیشتر از دیگران خواهند داد.رشید رفت و آن جماعت گفتند: این شخص از آن دو دروغگوتر است.راوی گفت: والله روزگاری نگذشت که دیدیم میثم را بر سر دار کشیدند، و سر حبیب را در کوفه گردانیدند و آنچه خبر دادند همه واقع شد. ⁽¹⁾از این قضیه تاریخی استفاده می‌شود که آن بزرگواران دارای علم منایا و بلایا بودند.

حبیب خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مشرف شده و از آن حضرت اخذ حدیث نموده و نزد امیرالمؤمنین علیه‌السلام بی‌نهایت عزیز و محترم بود. ⁽²⁾محدث قمی رحمه‌الله می‌نویسد: حبیب از حمله‌ی علوم اهل بیت، و از خواص اصحاب امیرالمؤمنین علیه‌السلام بشمار می‌رفت...بعضی گفته‌اند: حبیب بن مظاهر و مسلم بن عوسجه وهانی بن عروة و عبدالله بن یقطر از صحابه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بودند. ⁽³⁾دانشمندان علم رجال اتفاق دارند در اینکه این بزرگوار از خواص اصحاب امیرمؤمنان و امام حسن مجتبی و امام حسین علیهم‌السلام می‌باشد، و بعضی او را از اصحاب پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم می‌دانند و گویند: از شهدای کربلا پنج نفر از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بوده‌اند؛ انس بن حارث کاهلی، و حبیب بن مظاهر، و مسلم بن عوسجه،

وهانی بن عروة، و عبدالله بن یقطر. ⁽¹⁾صاحب «اعیان الشیعة»، در ترجمه‌ی حبیب می‌نویسد: کنیه‌ی او ابوالقاسم مشکور، و موقع شهادت 75 ساله بود. تمام قرآن را حفظ داشت و هر شب - بعد از نماز عشاء تا طلوع فجر - یک ختم قرآن می‌نمود.منزل او در کوفه بود و در جنگهای سه گانه امیرالمؤمنین علیه‌السلام شرکت کرد. از خواص آن حضرت و حامل علوم شاه ولایت بود. ⁽²⁾و به روایت علی بن حکم، حبیب از اصفیاء امیرالمؤمنین علیه‌السلام بوده، که از آنهاست عمرو بن حمق، و محدث بن ابی‌بکر، و میثم بن یحیی تمار، و رشید هجری و حبیب بن مظاهر ⁽³⁾

ابن حجر عسقلانی در «الاصابه» می‌نویسد: حبیب از اصحاب پیامبر بود، و با پسر عمویش ربیعة بن خوط که او هم پیامبر را درک کرده بود، در کربلا با حضرت امام حسین علیه‌السلام شهید شدند...اهل تاریخ نوشته‌اند: حبیب در کوفه سکونت نمود، و در خدمت حضرت امیر علیه‌السلام بود، و در همه جنگهای آن حضرت (جمل و صفین و نهروان) در رکاب آن بزرگوار جنگید، و از اصحاب خاص، و حامل علوم آن کاشف اسرار بود.و از کسانی بود که برای امام حسین علیه‌السلام نامه نوشت و به عهد خود وفا کرد تا شهید شد.چون مسلم بن عقیل به کوفه آمد او با مسلم بن عوسجه از اهل کوفه برای امام حسین علیه‌السلام بیعت می‌گرفتند، و بعد از ورود ابن‌زیاد که یاران مسلم متفرق شدند،

عشائر حبیب و مسلم بن عوسجه آن دو را مخفی کردند و چون خبر ورود امام حسین علیه‌السلام را به کربلا شنیدند هر دو مخفیانه از کوفه بیرون آمدند، شب راه می‌رفتند و روز پنهان می‌شدند، تا شب هفتم - یا هشتم - محرم به حضور آن حضرت در کربلا رسیدند.در کیفیت دفن بدن شریفش گفته‌اند: قبیله‌ی بنی‌اسد - به پاس حرمت و شأن حبیب که رئیس قبیله ایشان بود - او را نزدیک سر مطهر حسین علیه‌السلام در همان مکانی که الان هست دفن کردند. ⁽¹⁾و نقل شده: چون حبیب اذن خواست حضرت فرمود: تو یادگار جد و پدرم هستی، و پیر شده‌ای، چگونه راضی شوم که به میدان روی!حبیب بگریست و عرض کرد: می‌خواهم در نزد جدت روسفید باشم، و پدر و برادرت مرا از یاری کنندگان خود به حساب آورند. ⁽²⁾موقعیت حبیب در بین اصحاب امام حسین علیه‌السلام بر کسی پوشیده نیست و بزرگان شرح حال او را در کوفه، و نامه نوشتن او برای آن حضرت و جمع شدن او و دیگران در خانه

سلیمان بن صرد خزاعی، و موارد زیادی از حضور او در جریانات کربلا، مثل بودنش با حضرت ابوالفضل علیه‌السلام در عصر تاسوعا، و سخنان او با حصین بن نمیر در وقت نماز ظهر عاشورا، و آمدن با امام حسین علیه‌السلام بالین مسلم بن عوسجه، و سخنان او در روز عاشورا با لشکر کوفه، و اینکه چون کمی یاران آن حضرت را مشاهده کرد: یابن رسول‌الله، در این نزدیکی عشیره من منزل دارند، اجازه فرمائید بروم از آنها برای نصرت شما دعوت کنم، و کلمات او در شب عاشورا و... نوشته‌اند که ما اندکی از کلمات و حضور این شهید فداکار را نقل نمودیم

.و روایت شده که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با جمعی از اصحاب خود عبور می‌کردند عده‌ای از بچه‌ها مشغول بازی بودند. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم کنار یکی از آنها نشست و بین دو چشم او را بوسید و با او مهربانی کرد و او را در دامن خود نشانید و زیاد او را می‌بوسید.از سبب آن سؤال شد، فرمودند: روزی این کودک با حسین بازی می‌کرد، دیدم خاک زیر قدمهای حسینم را برمی‌دارد و بر صورت و چشمهای خود می‌کشد، من او را دوست دارم بخاطر دوستی او با فرزندم حسین،«و لقد أخبرنی جبرئیل أنه یکون من أنصاره فی وقعة کربلا»«و جبرئیل به من خبر داد که این کودک از یاوران حسین در کربلا خواهد بود» ⁽¹⁾بنا به نقل بسیاری از بزرگان - مثل صاحب «ریاض الشهادة» و «مخزن البکاء» از بعضی ثقات و صاحب «تحفة الحسینیة» - این کودک حبیب بن مظاهر بوده، لکن با توجه به اینکه ولادت حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام در سال چهارم هجری بود و قول صاحب ریاض و دیگران که سن حبیب را هنگام شهادت 75 سال نوشته‌اند موافق نمی‌شود، چون هنگام وفات پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم 25 ساله می‌شود و بر این سن کودک گفته نمی‌شود. بعلاوه

بعضی سن حبیب را 90 سال نوشته‌اند.لکن از مرحوم شوشتری نقل شده که می‌فرماید: این کودک زهیر بوده است. ⁽²⁾مرحوم نوری از شیخ جعفر شوشتری نقل نموده که فرمود: چون از تحصیل علوم دینی در نجف اشرف فارغ شدم و اوائل منبر رفتنم بود، در فن خود مهارت نداشتم، لذا از روی کتاب «تفسیر صافی» و «روضة الشهداء» می‌خواندم، و لیکن

نمی‌توانستم مطالب را آن طوری که می‌خواستم بیان کنم.یک سال گذشت و ماه محرم نزدیک شد. شبی حوصله‌ام تنگ شد و گفتم: تا کی از رو بخوانم و چاره‌ای پیدا نکنم. تا اینکه حال شکستگی در خود احساس کردم، با این حال به خواب رفتم. ناگاه خود را در زمین کربلا دیدم همانند روز عاشورا، مشاهده کردم از یک طرف خیمه‌های حسینی و از طرف دیگر دشمن. من داخل خیمه امام حسین علیه‌السلام شدم، بر آن حضرت سلام کردم آن جناب مرا نزدیک خود نشانید و به من لطف نمود.آنگاه به حبیب بن مظاهر فرمود: ای حبیب، شیخ جعفر اکنون مهمان است و ما آب نداریم و لیکن آرد و روغن نزد ما می‌باشد، برخیز طعام آماده نما، و برای مهمان حاضر کن. حبیب تهیه نمود و آن را با یک قاشق نزد من گذاشت، و من چند قاشق از آن خوردم، از خواب بیدار شدم. از برکت آن طعام به پاره‌ای از اخبار و مصائب و لطایف و کنایه‌ها آگاه شدم که کسی بر من پیشی نگرفت، و هر روز بیشتر می‌شد تا به مطلوب خود رسیدم. ⁽¹⁾و از بعضی کتب مراثی نقل شده که نادر شاه امر کرد که قبر حبیب را نبش کنند - مقصود او امتحان بود - چون چنین کردند و جسد پاکیزه او ظاهر شد، باد سختی شروع به وزیدن کرد که مردم ترسیدند و نادر بیهوش شد. چون بهوش آمد گریه زیادی کرد و عذرخواهی و توبه نمود، و دستور داد قبر او را پوشانیده و تعمیر کردند.

⁽¹⁾

زهیر بن قین و شهادت آن بزرگوار

در زیارت ناحیه‌ی مقدسه چنین آمده است:«السلام عی زهیر بن القین البجلی القائل للحسین و قد أذن له فی الانصراف: لا والله لا یکون ذلک أبدا، أترک ابن رسول‌الله أسیرا فی ید الأعداء و أنجو؟! لا أرانی الله ذلک الیوم»«سلام بر زهیر بن قین بجلی که چون حضرت امام حسین علیه‌السلام اذن بازگشت به او داد، عرض کرد: نه بخدا، هرگز بر نمی‌گردم، آیا فرزند رسول خدا را اسیر در دست دشمنان رها کنم و خود نجات یابم؟! خداوند هرگز چنین روزی نیاورد» ⁽²⁾در ذخیره گوید: زهیر ساکن کوفه و در میان قوم خود مردی محترم بود، و شجاعت و رشادتش در موارد متعددی ظاهر و زبانزد همگان بود. در اول عثمانی بوده و در سال60 هجری بااهل خود حج گزارد، و در بیان راه به امام حسین علیه‌السلام برخورد و به دست آن بزرگوار هدایت یافت و از یاران آن جناب گردید. (که جریان آن را قبلا نقل کردیم). ⁽³⁾باید دانست که زهیر از رجال نامی روزگار و از فارسان شیر شکار، و از خطبای والامقدار، و رفقای وفادار بود. میمنه لشکر امام حسین علیه‌السلام به او تعلق داشت. در رأی و شوری و سرداری و دلیری و جنگجوئی و معرفت به مقتضیات مقام، مهارتی به کمال داشت، هیچ حادثه‌ای از حوادث را بزرگ نمی‌شمرد، قولا و عملا دلیرانه قدم پیش

می‌نهاد، بیانات او گواه است...

⁽¹⁾جریان ملاقات امام حسین علیه‌السلام با زهیر و بعضی از کلمات او با امام علیه‌السلام در راه کربلا و شب و روز عاشورا را نقل نمودیم، و گفتیم: آن سرور میمنه لشکر را به زهیر سپردند. به روایت ابی‌مخنف؛ شهادت زهیر بعد از شهادت حبیب بن مظاهر بود. چون حبیب شهید شد.«یابن الانکسار فی وجه الحسین»«شکستگی در روی حسین علیه‌السلام آشکار شد».زهیر چون این حالت بدید پیش آمد و عرض کرد: یابن رسول‌الله، پدر و مادرم فدایت، این شکستگی چیست که در شما می‌بینم، آیا ما بر حق نیستیم؟ امام علیه‌السلام فرمودند: آری بخدا قسم، من می‌دانم به علم یقین، که ما و شما بر حق و هدایتیم. زهیر عرض کرد: در این صورت دیگر باکی نداریم، در حالی که ما به سوی بهشت و نعمتهای آنها می‌رویم. پس زهیر حضرت را به ارجوزه‌ای ⁽²⁾دلداری داد، وداع کرد و به سوی میدان تاخت... ⁽³⁾راوی گفت: زهیر جنگ سختی نمود، رجز می‌خواند و چون صاعقه آتشبار خود را بر آن اشرار می‌زد، به روایت محمد بن أبی‌طالب؛ 120 نفر از آن منافقان را به جهنم فرستاد. آنگاه کثیر بن عبدالله شعبی و مهاجر بن اوس تمیمی، بر او حمله کردند و او را به شهادت رسانیدند. چون به زمین افتاد امام حسین علیه‌السلام فرمود:«لا یبعدک الله یا زهیر، و لعن الله قاتلک لعن الذین مسخوا قردة و خنازیر»«خداوند تو را از حضرت خویش (رحمت خویش) دور نگرداند، و کشنده‌ات را لعنت کند همانند لعن کسانی که به صورت میمون و خوک مسخ شدند»

⁽¹⁾

عابس بن أبی شبیب شاکری همدانی

اشاره

عابس بن شبیب از شجاعان نامدار و سرداران میدان کارزار و از شیعیان والاتبار بود. مردی عابد و متهجد و شب زنده‌دار، در ولاء و محبت حیدر کرار از افراد طراز اول بشمار می‌رفت، و از «حدائق الوردیه» نقل شده است که:«ان عابس کان من رجال الشیعة، و کان رئیسا شجاعا خطیبا ناسکا متهجدا».او از بنی‌شاکر بود که حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام - بنا بر نقل نصر بن مزاحم در کتاب «صفین» - فرمودند: اگر فرزندان شاکر یعنی قبیله آنها به هزار نفر می‌رسید، خدای تعالی عبادت می‌شد چنانکه باید عبادت شود.عابس از شجاعان عرب و حامیان آنها بود، که او را «فتیان الصباح» لقب داده بودند... طبری گوید: چون مردم کوفه با مسلم بیعت کردند، و او ازدحام آنها را در بیعت دید، نامه‌ای به حضرت حسین علیه‌السلام نوشت که درآمدن تعجیل فرمائید، و آن نامه را به عابس بن شبیب داد. عابس نامه را گرفت و با شوذب مولی شاکر به جانب مکه رهسپار شدند، و با آن حضرت به زمین کربلا آمدند تا روز عاشورا رسید. ⁽²⁾سخنان او در یاری امام حسین علیه‌السلام در حضور مسلم بن عقیل در کوفه گذشت.

شهادت شوذب و عابس‌

عابس چون عازم شهادت شد نزد شوذب مولی ⁽¹⁾شاکر آمد و گفت: ای شوذب، امروز

چه در خاطر داری؟ او گفت: می‌خواهی چه در دل داشته باشم، قصد دارم با تو در رکاب پسر پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم رزم کنم تا کشته شوم.عابس گفت: من هم به تو همین گمان را داشتم، اکنون خدمت ابی عبدالله علیه‌السلام برو تا تو را همچون دیگران در شمار یاوران خویش آورد، و آگاه باش که امروز روزی است که باید تا می‌توانیم در تحصیل ثواب بکوشیم، که فردا روز عمل نیست، تنها روز حساب است.پس شوذب خدمت حضرت شتافت، وداع نمود و به میدان رفت و جنگید تا شهید شد و به رضوان پروردگار رسید. بعد عابس نزد امام حسین علیه‌السلام آمد بعد از سلام عرض کرد:«یا أبا عبدالله، أما والله ما أمسی علی وجه الأرض - قریب و لا بعید - أعز علی و لا أحب الی منک. و لو قدرت علی أن أدفع عنک الضیم و القتل

بشی‌ء أعز علی من نفسی و دمی لفعلت»«یا ابا عبدالله قسم بخدا، در روی زمین هیچ آفریده‌ای نیست - دور یا نزدیک، خویش یا بیگانه - که از تو نزد من گرامی‌تر و محبوب‌تر باشد. اگر می‌توانستم ستم و قتل را به چیزی عزیزتر و محبوب‌تر از جان و خون خود از تو دفع کنم در آن سستی نمی‌کردم و انجام می‌دادم».

آنگاه حضرت را وداع نمود و گفت: گواه باشید که من بر هدایت و دین تو و پدر بزرگوارت می‌باشم. سپس شمشیر کشیده به جانب آنان حمله کرد و نشان زخمی بر پیشانی داشت.ربیع بن تمیم - که مردی از لشکر ابن‌سعد بود - گفت: چون عابس را دیدم که رو به میدان می‌آید، او را شناختم، و در جنگها دیده بودم که دلاورترین مردم بود، گفتم: ای مردم، «هذا أسد الأسود، هذا ابن أبی شبیب»«این شیر شیران است، این پسر ابی‌شبیب می‌باشد»،مبادا کسی به مبارزه او برود، کسی مرد میدان او نیست.

⁽¹⁾او فریاد می‌زد:«ألا رجل، ألا رجل»«آیا مردی نیست، آیا مردی نیست (که پا به میدان بگذارد)»،این کار بر عمر گران آمد، فریاد زد: او را سنگباران کنید. از هر سو لشکر به جانب او سنگ می‌انداختند. چون چنین دید، زره از تن درآورد و با تن برهنه بر آن روبه‌صفتان حمله کرد ⁽²⁾وقت آن آمد که عریان شوم جسم بگذارم سراسر جان شوم‌آنچه غیر از شورش و دیوانگی است اندرین ره روی در دیوانگی است‌آزمودم، مرگ من در زندگی است چون رهم زین زندگی پایندگی است‌ربیع گفت: بخدا قسم، دیدم که عابس بهر طرف حمله می‌کرد، زیاده از دویست تن از پیش او می‌گریختند و بر روی یکدیگر می‌ریختند، بدین گونه رزم می‌کرد تا آنکه لشکر از هر جانب او را فراگرفت، و از زیادی زخم سنگ و شمشیر و نیزه از پای درآمد، و سر مبارکش را بریدند.ربیع گوید: سر او را دست چند تن دیدم که هر کدام می‌گفتند: من او را کشتم. عمرسعد گفت: نزاع نکنید، عابس را یک نفر نکشت بلکه همه در کشتن او شرکت داشتید

⁽¹⁾

شهادت جون بن ابی مالک

جون عبد سیاهی از مردم نوبه بود که فضل بن عابس بن عبدالمطلب مولای او بوده و امیرالمؤمنین علیه‌السلام او را به 150 دینار خرید، و به ابوذر غفاری بخشید تا خدمت او نماید. او نزد ابوذر بود تا آنکه عثمان او را به ربذه تبعید کرد، بهمراه او به ربذه رفت، و هنگامیکه ابوذر از دنیا رفت در سال 31 یا 32 هجری به مدینه مراجعت نمود، و در خدمت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بود.بعد از شهادت آن حضرت در حضور امام حسن علیه‌السلام، و پس از آن بزرگوار در خدمت امام حسین علیه‌السلام بود، و در خانه امام زین‌العابدین علیه‌السلام خدمت می‌کرد، تا هنگامیکه آن حضرت از مدینه به مکه و از مکه به کربلا آمدند، جون با آنها بود.در «تاریخ طبری» و «کامل ابن اثیر» و «مقاتل الطالبیین» آمده که جون مردی اسلحه‌شناس و در کار اصلاح و مرمت آلات حرب آزموده بود. لذا در شب عاشورا در خیمه امام حسین علیه‌السلام مشغول اصلاح شمشیر بود. ⁽²⁾آن غلام سعادتمند آرزوی شهادت نموده، از حضرت اذن جنگ خواست، آن بزرگوار به او فرمود: اجازه داری از کنار ما بروی، چون برای خوشی و عافیت دنبال ما آمدی، و نباید در راه ما گرفتار شوی.عرض کرد: ای پسر پیغمبر، من در روز خوشی کاسه لیس شما خاندان باشم و در روز سختی دست از یاری شما بردارم؟! بخدا سوگند، من خود آگاهم که بوی من ناخوش، و حسب من پست، و رنگم سیاه است، چه شود لطف فرمائید و بهشت را بر من دریغ ندارید، تا بویم خوش و حسبم شریف و رنگ صورتم سفید گردد.نه بخدا قسم، از شما جدا نشوم تا این خون سیاه من با خونهای شما آمیخته گردد.

این بگفت و رخصت طلبید و به میدان شتافت و رجز می‌خواند. آنگاه حمله کرد

و 25 نفر را کشت، و خود شربت شهادت نوشید. امام حسین علیه‌السلام بر بالین او ایستاد ⁽¹⁾و عرض کرد:«اللهم بیض وجهه و طیب ریحه و احشره مع الأبرار، و عرف بینه و بین محمد و آل محمد»«خداوندا، روی او را سفید و بوی او را نیکو گردان و او را با ابرار محشور نما، و با محمد و آل محمد علیهم‌السلام آشنا و معاشر گردان».امام باقر علیه‌السلام از علی بن الحسین علیهماالسلام روایت فرموده‌اند که: هنگامی که مردم برای دفن شهداء حاضر شدند، جسد جون را بعد از ده روز یافتند که بوی مشک از آن به مشام می‌رسید

⁽¹⁾

شهادت غلام ترک

برای حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام غلام ترکی بود، در نهایت صلاح و سداد و قاری قرآن.آن غلام باوفا بعد از رخصت، مقابل لشکر آمد، رجز خوانده حمله کرد و بسیاری از آن نامردان را کشت.هفتاد نفر از سیه‌رویان را به درک فرستاد، تا اینکه به زمین افتاد. حضرت امام حسین علیه‌السلام بالای سرش آمد، و بر او گریست و صورت مبارک بر روی آن سعادتمند گذاشت. آن غلام چشم گشود چون نگاهش به آن حضرت افتاد تبسمی کرد و مرغ روحش به بهشت پرواز نمود. ⁽²⁾نقل شده که چون اجازه خواست آن حضرت فرمود: تو را به فرزندم زین‌العابدین بخشیده‌ام از او اذن بیر. غلام خدمت آن بزرگوار آمد و جریان را گفت.امام سجاد علیه‌السلام فرمودند: تو را آزاد کردم، مختاری.غلام به خدمت حضرت امام حسین علیه‌السلام برگشت و کیفیت را عرض کرده مرخص شده به خیمه‌های حرم آمد، و از آنها خواست اگر تقصیر کرده حلال کنند و وداع کرده به میدان رفت...

⁽¹⁾

شهادت جوانان بنی هاشم

اشاره

چون از اصحاب آن حضرت کسی باقی نماند و همگی به شهادت رسیدند، نوبت به جوانان هاشمی رسید. پس فرزندان امیرالمؤمنین علیه‌السلام و اولاد جعفر و عقیل و فرزندان امام حسن و امام حسین علیهماالسلام آماده جنگ شدند، با یکدیگر وداع کردند و به عزم جهاد قدم جوانمردی در پیش نهادند.آئید تا بگرییم چون ابر در بهاران کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران‌با ساربان بگوئید احوال اشک چشمم تا بر شتر نبندد محمل به روز باران‌ما قدر مسلم از نام شهدای کربلا از بنی‌هاشم را در اینجا می‌آوریم:

از فرزندان امیرالمؤمنین

1- حضرت ابوالفضل العباس علیه‌السلام‌2- جعفر بن علی علیه‌السلام‌3- عبدالله بن علی علیه‌السلام‌4- عثمان بن علی علیه‌السلام‌5- ابوبکر بن علی علیه‌السلام که اسمش محمد بود

از فرزندان امام حسن مجتبی‌

1- ابوبکر بن الحسن علیه‌السلام‌2- عبدالله بن الحسن علیه‌السلام‌3- قاسم بن الحسن علیه‌السلام

از فرزندان امام حسین

1- حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام‌2- حضرت عبدالله رضیع (علی اصغر) علیه‌السلام

از فرزندان عبدالله بن جعفر و حضرت زینب

1- عون بن عبدالله‌2- محمد بن عبدالله

از خاندان عقیل‌

1- جعفر بن عقیل‌2- عبدالرحمان بن عقیل‌3- عبدالله الأکبر بن عقیل‌4- عبدالله بن مسلم بن عقیل‌5- محمد بن مسلم بن عقیل ⁽¹⁾6- محمد بن ابی سعید بن عقیل

⁽¹⁾

حضرت علی اکبر

تولد و سن آن بزرگوار

مرحوم مقرم می‌نویسد: علی‌اکبر در روز یازدهم شعبان ⁽²⁾سال 33 هجری - دو سال قبل از کشته شدن عثمان ⁽³⁾- به دنیا آمد. و این موافق است با قول ابن ادریس رحمه‌الله در «سرائر» که فرموده: حضرت علی‌اکبر در خلافت عثمان چشم به دنیا گشود.پس در روز عاشورا آن بزرگوار 27 ساله بوده و تأیید می‌شود به اتفاق مورخین و علماء علم نسب که حضرت علی اکبر از امام سجاد علیهماالسلام بزرگتر بوده، و امام سجاد علیه‌السلام در روز عاشورا 23 سال داشته‌اند، و اینکه بعضی سن آن جناب را 17 یا 18 یا 19 سال نقل کرده‌اند، با این اتفاق مغایر است، مضافا براینکه شاهدی بر قول خود ندارند. ⁽⁴⁾ابن شهر آشوب رحمه‌الله می‌نویسد: علی‌اکبر هیجده سال داشت، و گفته شده 25 ساله بوده است. ⁽⁵⁾محمدث قمی رحمه‌الله گوید: در سن علی‌اکبر اختلافی عظیم است، ابن شهر آشوب و محمد بن ابی‌طالب گویند؛ 18 ساله بوده، و شیخ مفید او را 19 ساله دانسته ⁽⁶⁾بنابراین از امام زین‌العابدین علیه‌السلام کوچک‌تر بوده است.

و بعضی گویند 25 ساله بوده و غیر از این هم گفته‌اند. پس علی‌اکبر از برادرش امام سجاد علیه‌السلام بزرگتر بود و این أصح و أشهر اقوال است.از شیخ أجل ابن دریس در خاتمه کتاب حج نقل می‌کند که حضرت علی‌اکبر بزرگتر

بوده، و آن جناب در زمان خلافت عثمان متولد شده است، و از جدش امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت کرده است، و شعراء در مدح او اشعار سروده‌اند.آنگاه ابن ادریس در رد کسانی که می‌گویند علی‌اکبر کوچک‌تر بوده می‌نویسد: در این باب باید به خبره‌ی این فن که علماء نسب و تاریخ و اخبارند، مانند زبیر بن بکار رجوع نمود، و نام جمعی را می‌برد که همگی علی‌اکبر علیه‌السلام را بزرگتر می‌دانند و بر این قول اتفاق دارند.سپس محدث قمی رحمه‌الله می‌فرماید: در اینجا گفتار ابن ادریس که فارس این میدان است، و با تتبع کافی به صراحت سخن گوید، کافی است، و مضمون اشعاری که در مدح او وارد شده، و گفتار معاویه ملعون در حق او (که خواهد آمد) مؤید است. ⁽¹⁾مرحوم ملاهاشم می‌نویسد: شهید در «دروس» و کفعمی فرموده‌اند که: آن حضرت 25 ساله بوده که دو سال از حضرت زین‌العابدین علیه‌السلام بزرگتر بوده، و احتمالا این قول اقوی باشد.أولا به جهت اینکه همه‌ی محدثین و مورخین علی شهید را علی‌اکبر نوشته و حضرت زین‌العابدین علیه‌السلام علی‌اصغر.و ثانیا؛ در مقاتل نقل شده که حضرت زین‌العابدین علیه‌السلام در مجلس ابن‌زیاد (در جواب آن ملعون که گفت: مگر علی کشته نشد) فرمودند:«کان لی أخ أکبر منی یسمی علیا فقتلتموه»

«آنکه او را کشتند برادر بزرگترم علی بوده».و ثالثا؛ در «سرائر» و در مقاتل در احوال حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام نوشته‌اند: آن جناب در خلافت عثمان به دنیا آمده و از جدش امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت کرده است، و کفعمی و شهید اول در «دروس» همین را اختیار کرده‌اند. ⁽¹⁾مرحوم عمادزاده نیز همین قول را اختیار کرده، و از بسیاری مورخین نقل کرده که آنها

حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام را از امام سجاد علیه‌السلام بزرگتر می‌دانند. ⁽²⁾مرحوم مقرم از بیش از 28 نفر از علماء و مورخین شیعه و سنی نقل نموده که: آن جناب از برادرش امام سجاد علیه‌السلام بزرگتر بوده است...در پایان بعد از ذکر اقوال دانشمندان می‌گوید: عده‌ای چون شیخ مفید رحمه‌الله در «ارشاد» و طبرسی رحمه‌الله در «اعلام الوری» از این مجموع جدا شده و می‌گویند: امام سجاد علیه‌السلام بزرگتر بوده بدون اینکه شاهدی بیاورند. ⁽³⁾بعضی چون ابن شهر آشوب در «مناقب» و ابن طلحه شافعی در «مطالب السؤول» و ابن صباغ در «فصول المهمه» و... تصریح کرده‌اند که حضرت حسین علیه‌السلام سه پسر داشته‌اند: علی‌اکبر، علی‌اوسط (که همان حضرت سجاد علیه‌السلام است)، و علی‌اصغر. و این قول با گفتار فوق مخالفتی ندارد، بلکه بعضی از آنها تصریح نموده‌اند که علی‌اکبر علیه‌السلام در کربلا شهید شده و خواهد آمد که علی‌اصغر - طفل شیرخوار که نام دیگرش عبدالله بوده - نیز در کربلا شهید شده است.آنچه ممکن است سبب اشکال شود، عبارت پدر بزرگوارش هنگام رفتن او به میدان است که فرمود:

«اللهم اشهد علی هؤلاء القوم فقد برز الیهم غلام...»که گفته شده کلمه «غلام» به جوان 25 یا 27 ساله اطلاق نمی‌شود.و لکن تحقیق در لغت خلافت آنست.أولا؛ به ابن‌سید (فرزند آقا و بزرگ) غلام گویند.ثانیا در «لسان العرب» نقل می‌کند که از حین تولد تا پیری غلام گویند. و مؤید آن، قول ازهری است که می‌گوید: از عرب شنیدم همینکه پسری دنیا آمد به او غلام گویند، و نیز شنیدم که به پیرمردان هم غلام می‌گفتند. و از قول ابوالعباس نقل می‌کند که

می‌گویند: فلانی غلام مردم است هر چند پیر باشد.ثالثا؛ در «مصباح المنیر» (که کتاب مهمی در لغت است) می‌نویسد: بر مرد پیر هم مجازا غلام اطلاق می‌شود چون قبلا (غلام) بوده است. ⁽¹⁾

ازدواج حضرت علی اکبر

اگر بگوئیم آن جناب هنگام شهادت 25 سال یا بیشتر داشتند حتما ازدواج کرده بودند، چون این بزرگوار تارک این سنت عظیمه نخواهند بود.از حدیث بزنطی و بعضی عبارات زیارت آن جناب استفاده می‌شود که آن بزرگوار ازدواج نموده و دارای فرزند بودند.در «کافی» و «تهذیب» و «قرب الأسناد» روایت نموده که بزنطی از حضرت رضا علیه‌السلام سؤال کرد: آیا می‌شود زنی را با ام‌ولد پدر آن زن تزویج نمود؟فرمودند: بلی، گفت: به ما خبر رسیده که حضرت سجاد علیه‌السلام چنین نمودند؟ - یعنی دختر امام حسن مجتبی علیه‌السلام و کنیز ام‌ولد آن حضرت را تزویج کرده‌اند

-امام رضا علیه‌السلام فرمودند: چنین نیست بلکه حضرت سجاد علیه‌السلام دختر امام حسن، و نیز ام‌ولد از حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام - که در کربلا شهید شده بود - را تزویج نمودند. ⁽¹⁾و در زیارت حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام - که ابوحمزه از حضرت صادق علیه‌السلام روایت کرده - آمده است:«... صلی الله علیک و علی عترتک و أهل بیتک و آبائک و أبناءک و أمهاتک الأخیار الأبرار الذین أذهب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا. السلام علیک یابن

رسول‌الله و ابن أمیرالمؤمنین و ابن الحسین بن علی و رحمة الله و برکاته... ثم ضع خدک علی القبر و قل: صلی الله علیک یا أباالحسن - ثلاثا -...»«صلوات خداوند بر تو و بر اقوام و خاندان و پدران و فرزندان و مادرانت، (پدران) نیکوئی که خداوند پلیدی را از آنها دور نمود و آنها را پاکیزه قرار داد. سلام بر تو ای فرزند رسول خدا و ای فرزند امیرالمؤمنین و حسین بن علی... پس گونه‌ات را بر قبر بگذار و سه مرتبه بگو: صلوات خداوند بر تو باد ای اباالحسن...» ⁽²⁾در این زیارت کنیه آن حضرت را اباالحسن ذکر کرده است، و استفاده می‌شود که اولاد آن بزرگوار چند عدد بوده چون لفظ «أبناء» جمع است.

مادر آن جناب‌

لیلی دختر ابی مرة بن عروة بن مسعود ثقفی است، و عروة بن مسعود یکی از

سادات اربعه در اسلام است، و از بزرگانی بود که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم او را مثل صاحب یاسین (که قوم خود را به خدا دعوت کرد و او را کشتند) و شبیه‌ترین مردم به عیسی بن مریم نامیدند.

فضایل حضرت علی اکبر

الف: شباهت او به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم‌این جوان خوش‌سیما در طلاقت زبان و زیبائی صورت و سیرت و خلقت اشبه مردم به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بود، که جامع همه کمالات و صفات حسنه و اخلاق نیکو می‌باشد.

نعمت‌های خداوند بی‌شمار است.(و ان تعدوا نعمت الله لا تحصوها) ⁽¹⁾«و اگر نعمتهای خدا را بشمارید، آنها را شماره نتوانید کرد».مع ذلک قرآن نعمتهای دنیوی را کوچک شمرده که:(قل متاع الدنیا قلیل) ⁽²⁾«بگو بهره‌مندی از این دنیا اندک است»و لیکن درباره‌ی اخلاق پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید:(انک لعلی خلق عظیم) ⁽³⁾«همانا تو دارای اخلاق عظیم و برجسته‌ای هستی»و حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام در جمیع صفات و اخلاق چون حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم بود.

پدر بزرگوارش درباره او فرمودند:«اللهم اشهد فقد برز الیهم غلام أشبه الناس خلقا و خلقا و منطقا برسولک صلی الله علیه و آله و سلم، و کنا اذا اشتقنا الی نبیک نظرنا الیه»

«خدایا گواه باش جوانی که در خلقت و سیرت و گفتار شبیه‌ترین مردم به پیامبرت بود به جنگ این مردم رفت، و ما هرگاه به دیدن پیامبرت مشتاق می‌شدیم به این جوان نگاه می‌کردیم» ⁽¹⁾

ب: عصمت آن بزرگوارعصمت همانند عدالت دارای درجات متفاوت است، و هیچکس به درجه‌ی چهارده معصوم علیهم‌السلام نمی‌رسد، لکن خداوند مقام عصمت را به حضرت علی‌اکبر لطف فرموده است.به این فقره از زیارت استدلال شده که امام صادق علیه‌السلام خطاب به آن بزرگوار فرمودند:«صلی الله علیک و علی عترتک و أهل بیتک و آبائک و أبناءک و أمهاتک الأخیار الأبرار الذین أذهب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا»

⁽¹⁾که دوری از رجس و پلیدی همان عصمت است.اما آنچه دال بر مطلب است زیارت رجبیه امام حسین علیه‌السلام می‌باشد، که محدث قمی رحمه‌الله در مفاتیح نقل کرده:آنگاه به سوی قبر علی بن الحسین علیهماالسلام برو و نزد قبر آن جناب بایست وبگو:«السلام علیک أیها الصدیق الطیب الزکی الحبیب المقرب، و ابن ریحانة رسول‌الله... و جعلک من أهل البیت الذین أذهب الله عنهم الرجس و طهرهم تطهیرا» که خداوند آن بزرگوار را از اهل بیت عصمت قرار داد.کلمه‌ی «طیب» و «زکی» را نیز می‌توان مؤید عصمت گرفت.ج: صفات آن سرورحضرت علی‌اکبر دارای صفات جلال و جمال و ملکات نیکو بود، و به عالم ملکوت وصل بود. دو حدیث از مرحوم سید بن طاووس و شیخ مفید در طی طریق کربلا نقل کردیم که به پدر بزرگوارش گفت:«أفلسنا علی الحق»«آیا ما بر حق نیستم؟»حضرت فرمودند: بلی. گفت:«اذا لا نبالی بالموت»«حال که چنین است از مرگ باکی نداریم».د: شجاعت‌آن بزرگوار شجاعت را از علی مرتضی علیه‌السلام به ارث برده بود.علامه مجلسی رحمه‌الله نقل می‌کند:

آن حضرت به هر جانب روی می‌آورد گروهی را به خاک هلاکت می‌افکند،«فلم یزل یقاتل حتی ضج الناس من کثرة من قتل منهم. و روی أنه قتل علی عطشه مأة و عشرین رجلا ثم رجع الی أبیه... فلم یزل یقاتل حتی قتل تمام المأتین...»«بقدری از آن لشکر کشت که از کثرت کشته به شیون آمدند، و روایت شده؛ علی‌اکبر با آنکه تشنه بود 120 نفر را کشت آنگاه نزد پدر بازگشت... دوباره به میدان آمد و آنقدر جنگید تا کشته‌ها به

دویست نفر رسید» ⁽¹⁾ه: تربیت شدن در دامان عمویش حضرت مجتبی و پدرش سیدالشهداء علیهماالسلام در «کافی» و «فقیه» و «تهذیب» در زیارتی از حضرت صادق علیه‌السلام روایت شده که... کنار قبر فرزند آن حضرت، علی بن الحسین علیه‌السلام، که نزد پای پدر مدفون است می‌روی و می‌گوئی:«السلام علیک یابن رسول‌الله، السلام علیک یابن أمیرالمؤمنین، السلام علیک یابن الحسن و الحسین»«سلام بر تو ای فرزند رسول خدا، سلام بر تو ای فرزند امیرالمؤمنین، سلام بر تو ای فرزند حسن حسین» ⁽²⁾شیخ صدوق قدس سره بعد از نقل این زیارت می‌فرماید: این أصح زیارات نزد من است. گفته‌اند: برای این فرزند امام حسن علیه‌السلام گفته شده است که چون امام مجتبی علیه‌السلام مربی و معلم حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام بوده است، و در حدیث آمده:

«انما الاباء ثلاثة؛ من ولدک و من علمک و من زوجک»«پدر سه گونه است؛ آنکه ترا به دنیا آورد، و کسی که تو را تعلیم نموده، و دیگر پدر زن» ⁽¹⁾

محدث قمی رحمه‌الله می‌نویسد: در این مدتی که آن حضرت در دنیا بود، عمر شریف خود را صرف عبادت و زهادت و اطعام مساکین و اکرام مسافرین، وسعه‌ی در اخلاق و توسعه در ارزاق فرموده بحدی که در مدحش گفته شده:لم تر عین نظرت مثله من محتف یمشی و لا ناعل (تا آخر ابیات)هیچ دیده‌ای مانند او ندیده است،نه کسی که پابرهنه راه می‌رود و نه کفش پوشیده.

و در زیارتش خوانده می‌شود:«السلام علیک أیها الصدیق و الشهید المکرم و السید المقدم، الذی عاش سعیدا و مات شهیدا، و ذهب فقیدا، فلم تتمتع من الدنیا الا بالعمل الصالح، و لم تتشاغل الا بالمتجر الرابح».چگونه چنین نباشد آن جوانی که اشبه مردم به رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم بود، و آداب را از دو سید جوانان اهل بهشت اخذ نموده، چنانکه عبارت زیارت مرویه معتبره آن حضرت:«السلام علیک یابن الحسن و الحسین»

دلالت بر این مطلب دارد ⁽¹⁾حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بسیار او را دوست می‌داشت، حتی آنکه او را مدح نموده، اشعاری در مدح او می‌سرود، از آنجمله ابن ادریس در «سرائر» ذکر کرده که حضرت امیر علیه‌السلام در شأن او فرموده:لم تر عین نظرت مثله من محتف یمشی و لا ناعل ⁽²⁾ابوالفرج اصفهانی در «مقاتل الطالبیین» از مغیره نقل می‌کند که روزی معاویه گفت: امروز سزاوارترین مردم به خلافت کیست؟ گفتند: تو، گفت: چنین نیست بلکه شایسته‌ترین مردم بر این امر علی بن الحسین (علی‌اکبر) است. چون جدش رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می‌باشد و شجاعت بنی‌هاشم و سخاوت بنی‌امیه و جمال و بزرگ‌منشی ثقیف در او جمع است

⁽¹⁾

اول شهید از اهل بیت‌

چون اصحاب باوفای آن سرور به درجه‌ی شهادت رسیدند، و نوبت به خاندان آن بزرگوار رسید، علی‌اکبر اول آنها بود که به میدان شتافت.

مرحوم سید بن طاووس و ابن‌نما نقل می‌کنند: چون با آن حضرت بجز خاندانش کسی نماند، علی بن الحسین علیه‌السلام که از زیبا صورتان و نیکو سیرتان روزگار بود بیرون آمد و از پدر اجازه جنگ خواست، حضرت به او اجازه داد. ⁽²⁾مرحوم شیخ مفید می‌نویسد: همچنان یک یک از یاران سیدالشهداء علیه‌السلام پیش می‌آمدند و کشته می‌شدند، تا از همراهان امام حسین علیه‌السلام جز خاندانش کسی بجای نماند. پس فرزندش علی بن الحسین علیه‌السلام پیش آمد... ⁽³⁾ابن ادریس رحمه‌الله می‌نگارد:«و هو أول قتیل فی الواقعة یوم الطف من آل أبی‌طالب»«علی‌اکبر اولین کشته ازآل ابی‌طالب در روز کربلا بود» ⁽⁴⁾از زیارت ناحیه‌ی مقدسه هم چنین استفاده می‌شود که حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام اول شهید از اهل بیت بوده که می‌فرماید:

«السلام علیک یا أول قتیل من نسل خیر سلیل من سلالة ابراهیم الخلیل...»«سلام بر تو ای اولین جان باخته از خاندان بهترین زادگان (رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم) از دودمان ابراهیم خلیل...» ⁽¹⁾جمعی از مورخین اهل سنت چون طبری ⁽²⁾و ابن‌اثیر و ابوالفرج و... نیز همین را

اختیار کرده‌اند، اما بعضی احتمال داده‌اند که مراد اولیت در شأن و رتبه باشد. چنانکه مثلا می‌گویند: «فلانی اول عالم یا اول تاجر است»، و گفته‌اند: عبدالله بن مسلم بن عقیل اول شهید از اهل بیت آن بزرگوار بوده، لکن عبارت زیارت ناحیه و عبارت مرحوم سید بن طاووس و شیخ مفید و ابن ادریس با این توجیه نمی‌سازد.

شهادت حضرت علی اکبر

چون آن بزرگوار عازم میدان گردید از پدر بزرگوارش اجازه جهاد طلبید حضرت به او اذن داد ⁽³⁾چون علی‌اکبر علیه‌السلام جانب میدان روان گشت، آن پدر مهربان (نگاه مأیوسانه به جوان خود کرد و) انگشت سبابه سوی آسمان بلند نمود یا محاسن شریف را روی دست گرفت، گریست و عرض کرد:«اللهم اشهد علی هؤلاء القوم، فقد برز الیهم غلام أشبه الناس خلقا و خلقا و منطقا برسولک صلی الله علیه و آله و سلم، کنا اذا اشتقنا الی نبیک نظرنا الی وجهه»

«خدایا گواه باش، جوانی که در خلقت و سیرت و گفتار، شبیه‌ترین مردم به پیغمبرت بود به جنگ این مردم رفت، هرگاه به دیدن پیغمبرت مشتاق می‌شدیم به صورت این جوان نگاه می‌کردیم».خدایا برکات زمین را از ایشان بازدار، و آنها را پراکنده ساز، و میان آنها جدائی افکن، و آنها را متفرق و متشتت فرما، و والیان را هرگز از ایشان راضی مگردان، که این جماعت ما

را طلب کردند تا یاری کنند، ولی شمشیر بر روی ما کشیدند.پس آن حضرت بانگ بر عمرسعد زد که از ما چه می‌خواهی، خداوند رحم تو را قطع کند، و هیچ کار بر تو مبارک نگرداند، و بعد از من کسی را بر تو مسلط کند که در بستر سرت را ببرد، چنانکه رحم مرا قطع کردی و قرابت و خویشی مرا با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مراعات نکردی.پس به آواز بلند این آیه را تلاوت فرمود:(ان الله اصطفی آدم و نوحا و آل ابراهیم و آل عمران علی العالمین - ذریة بعضها من بعض و الله سمیع العلیم) ⁽¹⁾«خداوند برگزید آدم و نوح و آل‌ابراهیم و آل‌عمران را بر جهانیان - نسلی را از برخی برتر قرار داد و خداوند شنوا و داناست» ⁽²⁾در بسیاری از کتب است که چون شاهزاده عازم جنگ شد، امام به او فرمود: با مادر و برادر و عمه‌هایت وداع نما. پس به خیام حرم آمد و با صدای بلند فرمود:

«السلام علیک یا أخاه، و علیکن یا أهل بیتاه، هذا آخر السلام و آخر الکلام واللقاء فی الجنة».چون صدای جانفزای علی‌اکبر بگوش پرده‌نشینان حرم رسید همگی به دور او حلقه ماتم زدند، و دستها در آغوش درآوردند، و چندان ناله و گریه کردند که بیهوش شدند...امام سجاد علیه‌السلام فرمود: روز عاشورا به مرضی شدید گرفتار بودم، در آن حال دیدم یکی آهسته آهسته دست و پای مرا می‌بوسد. نگاه کردم دیدم برادرم علی‌اکبر است که در کمال ادب بر روی پایم افتاده و صورت خود به کف پایم می‌مالد، گفتم: ای برادر، چه شده است

که حالت دگرگون و اشکت جاری است؟ پاسخ داد: پدرم تنها مانده، یارانش کشته شده‌اند، اینک قصد آن دارم که جانم را نثارش کنم.شاهزاده مادر و برادر و عمه‌ها را وداع نمود و به نزد پدر بزرگوار آمد، شاه مظلومان بدست خود اسلحه بر او پوشانید. و به روایتی عمامه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را بر سرش بست... و او را به سوی میدان فرستاد ⁽¹⁾در کتاب «روضة الأحباب» نقل شده که امام حسین علیه‌السلام بدست خود سلاح جنگ به قامت علی‌اکبر پوشانید، و کلاه خودی فولادی بر سر او گذاشت، و کمربند چرمی که از علی مرتضی علیه‌السلام به یادگار داشت بر کمر وی بست (و شمشیر مصری بر میان او حمایل کرد) و اسب عقاب را به او داد تا سوار شود، و او را بدین گونه روانه میدان کرد ⁽²⁾حمید گوید: دیدم آن حضرت از شدت غم گاهی می‌نشست و گاهی بر می‌خاست و سر خود را به آسمان بلند کرد و گفت: خدایا شاهد باش که علی را فدای امت جدم کردم.

خدا بسوز دلم واقفی که جانم رفت ز جان عزیزترم اکبر جوانم رفت ⁽¹⁾پس آن شاهزاده به میدان رفت، جمیع لشکر حیران جمال نورانی او شدند. چون به میدان رسید بر آن سپاه تاخت و قوت بازویش - که نشانه‌ای از شجاعت حیدری بود - بروز داد و رجز می‌خواند:أنا علی بن الحسین بن علی نحن و بیت الله أولی بالنبی‌من علی فرزند حسین بن علی هستم، سوگند بخدا ما از هر کس به پیغمبر اولاتریم...پس حمله می‌کرد و آن نامردان شقی را می‌کشت، و بهر جانب رو می‌کرد گروهی را به خاک هلاکت می‌افکند، آنقدر از ایشان کشت تا آنکه صدای ضجه و شیون از آنها بلند شد.

به سند معتبر روایت شده که با آن عطش که داشت 120 نفر را کشت.در این هنگام حرارت آفتاب و غلبه تشنگی و کثرت زخمها و سنگینی اسلحه او را بسختی انداخت، لذا به سوی پدر شتافت و عرض کرد:«یا أبة، العطش قد قتلنی و ثقل الحدید أجهدنی، فهل الی شربة من الماء سبیل؟ أتقوی بها علی الأعداء»«ای پدر، تشنگی مرا کشت، و سنگینی اسلحه مرا بزحمت انداخته و توانم را برده است. آیا راهی به سوی قطره‌ی آبی هست تا بر دفاع دشمن قوت یابم»

⁽¹⁾حضرت گریست و فرمود:«یا بنی یعز علی محمد و علی علی بن ابی‌طالب و علی أن تدعوهم فلا یجیبوک، و تستغیث بهم فلا یغیثوک»«ای پسرم، بسی دشوار است بر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و علی مرتضی علیه‌السلام و بر من، که آنها را بخوانی، تو را اجابت نکنند، و به آنها استغاثه کنی به فریاد نرسند».(به روایت سید بن طاووس رحمه‌الله فرمود: پسر جانم، اندکی جنگ کن، بزودی جد خویش را ملاقات کنی، و او کاسه‌ای لبریز از آب به تو خواهد داد که بعد از آن دیگر تشنه نشوی.) و به او فرمود: ای فرزند: زبانت را بیرون بیاور. پس زبان او را در دهان گرفت و مکید، و انگشتر خود را به دهانش نهاد و فرمود: به میدان باز گرد که امیدوارم پیش از شام جدت جامی لبریز از آب به تو بنوشاند، که بعد از آن هرگز تشنه نشوی.آن جوان به میدان بازگشت و کارزار عظیمی نمود، و هشتاد نفر دیگر را کشت که تعداد کشتگان به دویست تن رسید.مردم کوفه از کشتن وی پرهیز می‌کردند، تا اینکه چشم مرة بن منقذ عبدی ملعون ⁽²⁾به او افتاد و گفت: گناه عرب به گردن من باشد اگر باز اینگونه

بر لشکر حمله کند (چون 12 حمله نموده بود) و داغش را به دل پدرش نگذارم.در این میان که به مردم حمله می‌کرد، آن ملعون سر راه بر او گرفت و نیزه به او زد و او را به خاک انداخت و لشکر دورش را گرفتند و با شمشیر او را پاره پاره کردند.به روایت «بحارالانوار»: مرة بن منقذ بر فرق آن جوان ضربتی زد که تاب و توان از او برفت، لشکر با شمشیر بر او می‌زد و او دست بگردن اسب خود کرد، و اسب (که گویا تیر به چشمش خورده، و یا خون آن حضرت چشمانش را فراگرفته بود) او را میان لشکر دشمن برد،«فقطعوه بسیوفهم اربا اربا»«لشکر با شمشیر خود او را پاره پاره کردند».چون جان به گلویش رسید فریاد زد:«یا أبتاه، هذا جدی رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم، قد سقانی بکأسه الأوفی شربة لا أظمأ بعدها أبدا، و هو یقول:

العجل العجل، فان لک کأسا مذخورة حتی تشر بها الساعة»«پدر جان، این جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است که جامی پر به من نوشانید که دیگر تشنه نشوم، و می‌گوید: بشتاب بشتاب که جامی هم برای تو آماده کرده‌ام، تا در این ساعت بنوشی».به روایت مرحوم سید بن طاووس: صدا زد؛«یا أبتاه، علیک السلام، هذا جدی (رسول‌الله) یقرئک السلام و یقول لک: عجل القدوم علینا»«پدر جان، خداحافظ، این جدم رسول خداست که به تو سلام می‌رساند و می‌گوید: هر چه زودتر نزد ما بیا».پس فریادی برآورد و مرغ روحش از قفس تن پرواز نمود.امام حسین علیه‌السلام آمد بر بالینش نشست.

«و وضع خده علی خده، و قال: قتل الله قوما قتلوک، ما أجرأهم علی الله و علی انتهاک حرمة الرسول صلی الله علیه و آله و سلم، علی الدنیا بعدک العفی»«آن حضرت صورت خود را بر صورت علی گذاشت و فرمود: خدا بکشد آن گروهی که تو را کشتند، چه جرأتی نسبت به خداوند و بر شکستن حرمت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم دارند. بعد از تو خاک بر سر دنیا باد».در «روضة الصفا» آمده که امام حسین علیه‌السلام بر بالین جوانش با صدای بلند گریست و

تا آن زمان کسی (از دشمن) صدای گریه او را نشنیده بود. ⁽¹⁾ابی‌مخنف می‌نویسد: سپس بر قوم مارقین حمله کرد و 180 نفر را کشت. از طرفی ملعونی کمین کرد و عمودی آهنین بر سرش زد که با سر به زمین آمد. حضرت نشست و صدا زد: پدر جان خداحافظ، این جدم رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم و امیرالمؤمنین علیه‌السلام، و این جده‌ام فاطمه زهرا علیهاالسلام و خدیجه کبری هستند که می‌گویند: العجل، آنها مشتاق دیدار تو هستند. ⁽²⁾مرحوم واعظ قزوینی از «مقتل» شیخ حر عاملی نقل می‌کند که حضرت هنوز چند قدم به کشته‌ی علی‌اکبر مانده بود، که خود را از مرکب به زیر انداخت، زانو بزانو خود را به جوانش رسانید. اول نگاهی به آن بدن قطعه قطعه کرد، دید سنگدلان جای سالمی در بدن آن جوان نگذاشته‌اند، و از ضربت تیر و شمشیر و نیزه و خنجر جسم جوانش را مشبک کرده‌اند. بعد،«صاح الامام سبع مرات»«امام هفت مرتبه فریاد کشید»آه وا ولداه، آه وا علیا، وا ثمرة فؤاداه، ولدی قتلوک.یا کوکبا ما کان أقصر عمره و کذا تکون کواکب الأسحار

ستاره‌ی من، چه زود عمرت بپایان رسید، ستارگان سحری اینگونه هستند.علی با پدر حرف بزن...«فجعل یمسح الدم علی ثنایاه الشریفة»«آقا با دست مبارک، خون از دندانهای عزیزش پاک می‌کرد»،

و شروع کرد دندانهای علی را بوسیدن...«فاذا نطقت فأنت منطقی، و اذا سکتت فأنت فی مضماری، ولدی ولدی ولدی ولدی، فوضع خده علی خده، و قال: أما أنت فقد استرحت من هم الدنیا و غمها، و صرت الی روح و راحة، و بقی أبوک فریدا وحیدا، و ما أسرع لحوقی بک»«چون سخن بگویم تو ورد زبان منی، و چون سکوت کنم تو نقش دل منی، فرزندم، فرزندم، فرزندم، فرزندم، پس صورت بر صورت او گذاشت و فرمود: تو از هم و غم دنیا راحت شدی و به سوی رحمت خدا و بهشت رفتی، ولی پدرت یکه و تنها ماند، و چه زود است ملحق شدن من به تو» ⁽¹⁾امام صادق علیه‌السلام در زیارت آن حضرت می‌فرمایند:«بأبی أنت و أمی من مذبوح و مقتول من غیر جرم، بأبی أنت و أمی دمک المرتقی به الی حبیب الله، بأبی أنت و أمی من مقدم بین یدی أبیک، یحتسبک و یبکی علیک، محترقا علیک قلبه، یرفع دمک بکفه الی أعنان السماء، لا یرجع منه قطرة، و لا تسکن علیک من أبیک زفرة»«پدر و مادرم قربان تو سر بریده و کشته‌ی بی‌گناه، پدر و مادرم فدای تو که خونت تا نزد حبیب خدا بالا رفت. پدر و مادرم قربانت که در برابر پدر به

میدان شتافتی و او و تو را در راه خدا داد و بر تو می‌گریست و دلش برای تو آتش گرفت، و خونت را با دست خود تا دل آسمان می‌پاشید که قطره‌ای از آن بر نمی‌گشت، و ناله‌اش برای تو خاموش نمی‌شد...» ⁽¹⁾روایت شده که چون علی بن الحسین علیه‌السلام در کربلا کشته شد، امام حسین علیه‌السلام با جبه‌ی خز و عمامه‌ای که دو گوشه از آن آویزان بود، بالین او رفت و فرمود:«أما أنت یا بنی، فقد استرحت من کرب الدنیا و غمها، و ما أسرع اللحوق بک»«ای پسرم تو از گرفتاری و غم دنیا راحت شدی و من هم شتابان به تو می‌پیوندم» ⁽²⁾چون علی‌اکبر شهید کربلا نور چشم انبیاء و اولیاءدیدگان سلطان اقلیم وجود خالق جان، مالک غیب و شهودمانده همچون ذات خود فرد و وحید جمله اصحابش ز تیغ کین شهیدشسته دل یکجا ز نقش ما سوی دل ندارد با کسی غیر خدامرحوم سپهر می‌نویسد: پس امام حسین علیه‌السلام اسب براند و به شتاب صفوف لشکر را شکافت و مردم را پراکنده کرد و صیحه می‌زد و همی «علی» می‌گفت. چون به بالین او رسید از اسب پیاده شد، و فرزند را بر سینه‌ی خود چسبانید و چهره‌ی مبارک بر چهره‌ی او نهاد.علی‌اکبر چشم گشود و عرض کرد: ای پدر بزرگوار، می‌بینم که درهای آسمان باز شده و حوران بهشتی نازل می‌شوند، و جامهای سرشار از شربت بر کف دارند و مرا به سوی خویشتن می‌خوانند. اینک بدان سرای سفر می‌کنم و می‌خواهم که این

زنان بی‌یار و یاور

در سوگ من چهره نخراشند. این بگفت و درگذشت ⁽¹⁾می‌توان گفت: آن حضرت بر بالین جوانش نشست مانند نشستن جوان مرده‌ها، از داغ او خاک نشین شده، دل از مرگ جوان آتش گرفته، از چشمهایش اشک روان است. سینه‌اش پر غم، اعضاء از کار افتاده، جوارح سست شده، لرزه به استخوانها افتاده، دل از دنیا برکنده، روز روشن در نظرش تار شده، از جان سیر و از زندگی دلگیر گشته، گاهی صدا میزند جواب نمی‌شنود، گاهی می‌پرسد حرف نمی‌زند. گاهی به قاتلانش نفرین می‌کند.گاهی خون از لب و دندانش پاک می‌کند، گاهی صورت به زخمهای بدنش می‌مالد، گاهی می‌فرماید: بابا راحت شدی. و یا می‌فرماید: پدر پیرت را تنها گذارده‌ای. و یا می‌گوید: من هم شتابان به تو می‌رسم.جوانان بنی‌هاشم بالای سرش حلقه‌ی ماتم زده، گریبانها دریده‌اند، و سینه‌ها خراشیده‌اند.حمید بن مسلم گوید: زنی را دیدم مانند آفتاب تابان، بی‌تابانه از خیمه بیرون دوید و فریاد وا ویلاه، وا ثبوراه می‌کشید و می‌گفت: ای نور دیده‌ی اخیار، و ای میوه‌ی دل و نور چشمان من، پس جسد مطهر آن شاهزاده را در بر کشید.پرسیدم: این زن کیست؟ گفتند: زینب دختر علی علیه‌السلام است.پس آن حضرت دست خواهر بگرفت و او را به سوی خیمه برگردانید.آنگاه رو به جوانان کرد و فرمود:«احملوا أخاکم»«برادر خود را بردارید».او را از قتلگاه برداشتند و آوردند و جلو خیمه‌ای که برابر آن می‌جنگیدند گذاشتند

⁽¹⁾شیخ مفید رحمه‌الله نقل کرده که زینب خواهر حسین علیه‌السلام از خیمه بیرون دویده، فریاد می‌زد: «یا أخیاه و ابن أخیاه»ای برادرم و ای فرزند برادرم»و شتابانه آمد تا خود را روی نعش علی‌اکبر انداخت.امام حسین علیه‌السلام سر خواهر را بلند کرده و او را به خیمه باز گردانید، و به جوانان خود فرود: برادر خود را بردارید. جوانان آمده او را برداشتند، و جلو خیمه‌ای که در برابر آن می‌جنگیدند، بر زمین نهادند. ⁽²⁾عمارة بن واقد گوید: در آنحال زنی را دیدم از خمیه‌ی حسین علیه‌السلام بیرون آمد و ندا می‌کرد:«وا ولداه، وا مهجة قلباه، یا لیتنی کنت قبل هذا الیوم عمیاء، أو کنت و سدت تحت أطباق الثری»«ای عزیز مادر، کاش پیش از این کور شده بودم، یا مرده بودم و این حالت را نمی‌دیدم»،چون به نزد آن نعش رسید خود را روی آن انداخت، سیدالشهداء علیه‌السلام تشریف آورد و عبائی بر سرش انداخت و دست او را گرفته سوی خیمه برگردانید. ⁽³⁾در بعضی کتب معتبره از شیخ مفید رحمه‌الله، و او به اسناد خود از جابر بن عبدالله انصاری روایت کرده که چون علی بن الحسین علیه‌السلام شهید شد، امام گریان و نالان وارد خیمه شد و از خود مأیوس بود. سکینه آمد و عرض کرد:«ما لی أراک تنعی نفسک و تدیر طرفک، أین أخی علی»«شما را چه شده است! می‌بینم که نزدیک است روحت پرواز کند و جان

باخته‌ای، و چشم به این سو و آن سو می‌گردانی، برادرم علی کجاست؟».امام فرمودند: این گروه لئام او را کشتند. سکینه از شنیدن این خبر فریاد؛ وا أخاه وا

مهجة قلباه، برآورد، و خواست از خیمه بیرون رود. آن حضرت منع نموده فرمود: ای سکینه، اتقی الله و استعملی الصبر»«از خدا بپرهیز و صبر پیشه کن».گفت: «یا أبتاه، کیف تصبر من قتل أخوها، و شرد أبوها»«پدر جان، چگونه صبر کند کسی که برادرش کشته، و پدرش را آواره شده است»حضرت فرمودند: انا لله و انا الیه راجعون ⁽⁴⁾شیخ صدوق رحمه‌الله از حاجب ابن‌زیاد نقل کرده که چون سر حسین علیه‌السلام را برای ابن‌زیاد آوردند، دستور داد آن را در طشت طلا برابرش نهادند و با چوب دستی به دندانهایش می‌زد و می‌گفت:«لقد أسرع الشیب الیک یا أبا عبدالله...»«یا اباعبدالله چه زود پیر شدی!» ⁽⁵⁾و گفته‌اند: زینب کبری علیهاالسلام در جواب فرمود: ای پسر زیاد، برادرم پیر نبود، ولی داغ علی‌اکبر او را پیر نمود ⁽⁶⁾«قال ابن أبی لیلی للصادق علیه‌السلام: أی شی‌ء أحلی مما خلق الله عزوجل؟

فقال علیه‌السلام: الولد الشاب. فقال: أی شی‌ء أمر مما خلق الله؟ فقال: فقده. فقال: أشهد أنکم حجج الله علی خلقه»«ابن ابی لیلا به امام صادق علیه‌السلام عرض کرد: در

میان مخلوقات خداوند عزوجل چه چیز از همه چیز شیرین‌تر است؟ فرمودند: فرزند جوان. عرض کرد: از بین مخلوقات خدا چه چیز تلخ‌تر است؟ حضرت فرمودند: از دست دادن آن جوان. پس گفت: گواهی می‌دهم که شما حجت‌های خدا بر مردم هستید» ⁽⁷⁾مرحوم شیخ محمد مهدی مازندرانی مطالب نفیسه‌ای در رابطه با شهادت حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام ذکر کرده که بطور اختصار نقل می‌شود:1- حضرت امام حسین علیه‌السلام هنگام رفتن حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام به میدان خطاب به عمرسعد فرمودند:«قطع الله رحمک... کما قطع رحمی»«خدا رحم ترا قطع کند چنانکه تو از ما قطع رحم کردی»،زیرا عمرسعد پسر خاله‌ی لیلی مادر علی‌اکبر بود و با آن جناب خویشی داشت ⁽⁸⁾2- در مقاتل آمده: «احتمله الفرس الی معسکر الأعداء»

کلمه «احتمل» چون از باب افتعال است اشاره به آنست که حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام به خاطر کثرت جراحات وارده از اثر شمشیر، متمکن نبود که بر پشت اسب قرار گیرد، و اسب آن بزرگوار بزحمت او را حمل می‌کرد، و چون خون فرق مبارک بر صورت اسب جاری و چشمانش را خون فراگرفته بود، آن بزرگوار را میان لشکر دشمن برد و آن لئام با شمشیرهای خود او را پاره پاره کردند، اسب دیگر طاقت نیاورد و آن حضرت به زمین سقوط کرد.3- از این عبارت زیارت آن مظلوم «یرفع دمک بکفه الی عنان السماء»،چنین فهمیده می‌شود که امام حسین علیه‌السلام خون آن بزرگوار را بطرف آسمان پاشید.4- هنگامیکه عمرسعد لشکر را به جنگ با حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام امر کرد،

عده‌ای از اهل کوفه آن ملعون را سرزنش کردند و گفتند: ما را امر می‌کنی بجنگ کسی برویم که شبیه به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می‌باشد، و عده‌ای از آنها به خاطر بزرگی مصیبت سیدالشهداء علیه‌السلام به حال آن حضرت گریه کردند.5- بعضی می‌نویسند: حضرت زینب علیهاالسلام پیش از برادر به بالین حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام آمده، چون می‌دانست اگر امام حسین علیه‌السلام حضرت علی‌اکبر را اینگونه ببیند، روح از بدنش مفارقت می‌کند، و داغ علی‌اکبر وی را می‌کشد، لذا حضرت زینب علیهاالسلام خواست برادر را بخود مشغول کند تا زنده بماند.6- چون سکینه دید پدر بزرگوارش نزدیک است جان دهد فرمود: «أین أخی علی» مقصودش این بود کجاست برادرم که شبیه به پیامبر است و هرگاه پدرم به او نظر می‌کرد هم و غم او زائل می‌شد، حال کجاست تا به او نظر نماید. حضرت در جواب فرمودند: مردان پست او را کشتند.7- مرحوم شیخ جعفر شوشتری گوید: حضرت حسین علیه‌السلام در مصیبت حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام سه مرتبه نزدیک بود جان دهد:

اول: چون حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام مقابل پدر آمد و اجازه خواست، آن حضرت به او اذن داد و لباس رزم بر او پوشانید و او را مسلح نمود و بر عقاب سوار کرد، زنان از خیمه‌ها بیرون آمدند و گرد او جمع شدند، عمه‌ها و خواهرهای او عنان اسبش را گرفتند و مانع از رفتن او شدند.امام حسین علیه‌السلام حالش دگرگون شد بطوریکه نزدیک بود جان دهد، فریاد برآورد او را رها کنید.«فانه ممسوس فی الله و مقتول فی سبیل الله»«که او غرق در خداست و کشته‌ی راه خدا می‌باشد»،پس دست او را گرفت و از میان زنان بیرون برد و به او نگاه مأیوسانه نمود...دوم: هنگامیکه حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام از میدان برگشت در حالی که زخمهای

فراوان برداشته، و خون از حلقه‌های زره‌اش جاری بود، حرارت و عطش او را فراگرفته بود، ایستاد و فرمود:«یا أبة، العطش قد قتلنی...»آن حضرت جوانش را به سینه چسبانید و گریه می‌کرد و نزدیک بود از شدت هم و غم جان دهد که نمی‌تواند او را سیراب کند.سوم: چون حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام به زمین آمد و فریاد برآورد: پدر جان خداحافظ، حضرت سکینه گوید: چون پدرم صدایش را شنید نزدیک بود بمیرد. چشمانش همانند شخص محتضر گشته بود، به اطراف خیمه نگاه می‌کرد و نزدیک بود روح از جسد مبارکش بیرون آید، در وسط خیمه فریاد برآورد: فرزندم، خدا بکشد کسانی که تو را کشتند.چون حضرت زینب صدای برادر را شنید، فریاد زد:یا حبیب قلباه، وا ثمرة فؤاداه،کاش پیش از این روز کور شده بودم. زنان دسته جمعی فریاد کردند: حضرت حسین علیه‌السلام به آنها فرمود: ساکت شوید چون گریه‌ها در پیش دارید.

8- در کتاب «ناسخ التواریخ» آمده که حضرت حسین علیه‌السلام اسب تاخت و صفوف لشکر را شکافت و مردم را پراکنده می‌کرد و مرتب فریاد می‌زد: «ولدی علی». (که دنباله‌ی آن قبلا گذشت).9- مرحوم شیخ حسین بحرانی در «الفوادح الحسینیة» چنین آورده: چون حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام طلب مبارز نمود، احدی جرئت نمی‌کرد با او بجنگد.ابن‌سعد ملعون طارق بن کثیر را خواند و به او گفت: از ابن‌زیاد جایزه درخواست کن و بجنگ این جوان برو و سرش را برای من بیاور.آن ملعون گفت: تو از ابن‌زیاد ملک ری می‌گیری، من به سوی او می‌روم، بشرط آنکه از او برایم امارت موصل بگیری. عمرسعد قبول کرد و انگشتر خود را گرو نزد او

گذاشت.طارق بجنگ آن بزرگوار بیرون رفت، و با هم مقاتله کردند، تا اینکه آن حضرت ضربه محکمی به او زد و او را کشت.پس برادرش بجنگ آن حضرت آمد که حضرت علی‌اکبر شمشیر به چشمانش زد و او را نیز کشت. دیگر کسی جرأت نمی‌کرد به مبارزه‌ی با او بیرون آید، تا اینکه عمرسعد فریاد برآورد: آیا کسی نیست بجنگ با او رود؟بکر بن غانم بسویش شتافت. چون آن ملعون عازم جنگ شد، رنگ صورت امام حسین علیه‌السلام دگرگون شد. مادرش لیلی عرض کرد: ای سید من، مگر جوانم کشته شد؟ فرمود: نه، و لکن مردی بجنگ او آمد که بر او می‌ترسم، برو برای فرزند خود دعا کن، که از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم: دعای مادر در حق فرزند مستجاب است.لیلا در خیمه سر خود را برهنه کرد و برای جوانش دعا کرد، و بکر را لعنت نمود.حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام نگاه کرد دید زره زیر بغل بکر سوراخ است، شمشیر خود را چنان در آنجا زد که او را دو نصف کرد و به درک واصل نمود.در خبر دیگری آمده که لیلی چنین دعا کرد:«یا راد یوسف علی یعقوب من بعد الفراق، و جاعله فی

الدهر مسرورا، و یا راد اسماعیل الی هاجر، الهی بعطش أبی عبدالله، الهی بغربة أبی عبدالله، امنن علی برد ابنی»«ای کسی که یوسف را بعد از فراق یعقوب به او بازگرداندی، و او را در زندگی مسرور نمودی، و ای کسی که اسماعیل را به هاجر رساندی، پروردگارا به تشنگی ابا عبدالله و به غربت او سوگند که؛ بازگشت فرزندم را بر من منت گذار».10- مرحوم حجة الاسلام ملامحمد اشرفی نقل نموده که چون حضرت

علی‌اکبر علیه‌السلام کشته شد لیلی پا برهنه از خیمه خارج شد و فریاد می‌زد: «وا ولداه»این خبر تأیید می‌شود به آنچه در بعضی کتب معتبره که حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام جنگ نمود تا کشته شد و مادرش لیلی درب خیمه ایستاده به او نظر می‌کرد.11- در بعضی کتب از شخصی حکایت شده که می‌گفت: سوار بر شتر و در کوچه‌های مدینه می‌گشتم، تا اینکه بخانه‌های بنی‌هاشم رسیدم، از خانه‌ای گریه و فریاد جانسوزی شنیدم. دانستم که زنی گریه و ناله می‌کند همانند زنی که فرزندش را از دست داده باشد. ناله و فریاد چنان بود که حتی شترم از شنیدن آن ناله‌ها طاقتش را از دست داد.پیاده شدم و ایستادم و منتظر بودم کسی از خانه بیرون آید تا سؤال کنم، کنیزی از خانه بیرون آمد، پرسیدم: این خانه کیست؟ گفت: صاحبخانه حضرت حسین علیه‌السلام است که شهید شده.گفتم: این زن گریه کننده کیست؟ گفت: لیلی مادر علی‌اکبر می‌باشد که دائما شب و روز برای پسرش گریه می‌کند.

⁽¹⁾

آیا لیلا مادر علی اکبر، در کربلا بود؟

مرحوم محدث قمی قدس سره می‌نویسد: اینکه مادر او در کربلا بود یا نبود، در این باب چیزی نیافتم ⁽²⁾لابد منظور ایشان آنست که مدرک معتبر بدست نیاورده‌اند، همانطوریکه در «منتهی الآمال» نیز یادآور شده‌اند، و الا در بعضی مقاتل تصریح شده که لیلی در کربلا بوده است.بنظر حقیر؛ بودن لیلی در کربلا دلیل نمی‌خواهد، چون امام حسین علیه‌السلام همه

خاندانش، از زنان و فرزندان همراه خود به مکه و از آنجا به کربلا بردند. بنابراین اگر بگوئیم یکی از زنان آن حضرت در کربلا نبوده دلیل می‌خواهد، و اگر لیلی در مدینه و یا در مکه مانده بود مورخین ذکر می‌کردند.مگر کسی بگوید: لیلی قبل از جریان کربلا فوت کرده بود، که قائلی ندارد، و اگر کسی گفته باشد قول او شاذ و نادر است ⁽¹⁾و از «معالی السبطین» نقل شد که به دستور حضرت امام حسین علیه‌السلام لیلی برای علی‌اکبر دعا نمود و بازگشت او را از خداوند خواست، و این مطلب را تأیید می‌کند اتفاق همه مورخین و مقتل نویسان که حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام جنگ را رها کرده و به خیمه‌ها بازگشت، و این عمل هیچ مناسبتی ندارد، خصوصا با شوق فراوان آن بزرگوار به شهادت، ناچار باید گفت که دعای مادر بود که آن حضرت به خیمه‌ها بازگشت نمود.حال اگر این بانوی بزرگوار در کربلا بوده چه حالی داشت هنگامیکه بدن غرق بخون جوانش را دید!!

ابوبصیر از امام باقر و امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمودند: (در داستانی که حضرت ابراهیم مأمور به ذبح پسرش شد و کارد به گلوی فرزند خود گذاشت بریده نشد و از مأموریت بازگشت) چون ابراهیم ساره را از جریان باخبر کرد، ساره برخاست و اثر کارد را زیر گلوی فرزندش دید.«ففرعت و اشتکت و کان بدء مرضها الذی هلکت فیه»

«پس ترسید و مریض شد و این شروع بیماری وی بود که با آن از دنیا رفت» ⁽¹⁾و نیز نقل شده که جناب عبدالمطلب کنار کعبه نمود که اگر خداوند ده پسر به او عطا کند یکی را در موسم حج در منی قربانی نماید. چون خداوند به او ده فرزند عطا نمود، خواست یکی را قربانی نماید، فرزندانش را طلبید و به ایشان فرمود: نزد مادرهای خود روید و ایشان را خبر دهید که من چنین نذری کرده‌ام، و بگوئید که شما را زینت کنند و سرمه در چشمهای شما بکشند، و با آنها وداع کنید، وداع کسی که مراجعت نخواهد کرد.چون مادران خود را مطلع کردند، صدای شیون از خانه‌هایشان بلند شد و تا صبح گریه می‌کردند، و آن شب بر زبان و دختران عبدالمطلب بسیار تلخ گذشت، خصوصا مادر عبدالله که از همه بیشتر گریه می‌کرد، و آن پسر را خیلی دوست می‌داشت، و عبدالله در آن وقت یازده ساله بود. (ولی شب عاشورا بر اهل بیت پیامبر علیهم‌السلام تلخ‌تر گذشت).چون صبح طالع شد عبدالمطلب رداء حضرت آدم را بر دوش، و نعلین شیث را در پا، و انگشتر حضرت سلیمان را در انگشت نمود، و خنجر برنده در دست گرفته و فرزندان را طلبید. همه با لباسهای فاخر خدمت پدر شتافتند جز عبدالله که مادرش فاطمه راضی نمی‌شد. چون او را شایسته قربانی می‌دانست. و می‌گفت: قرعه بنام او بیرون خواهد آمد.عبدالمطلب به خانه فاطمه آمد، دید عبدالله سر به سینه مادر گذاشته و مادر او را

بسینه خود چسبانیده، عبدالمطلب دست عبدالله را گرفته و او را از خانه بیرون آورد. مادر استغاثه می‌کرد و می‌گفت: چگونه راضی می‌شوی که این چنین فرزندی

را بدست خود بکشی؟! عبدالله از مادر با التماس رخصت می‌طلبید و به جانب پدر می‌گریخت و می‌گفت: کاش پیش از این مرده بودم و این حالت را ندیده بودم.عبدالمطلب بی‌تاب شد و زار زار گریست، عبدالله گفت: ای مادر، اگر خداوند مرا بجهت قربانی اختیار نماید زهی سعادت، و اگر دیگری را اختیار نماید با هزار اندوه سوی تو برمی‌گردم. ناچار قبول کرد، چون چند قدم روانه شد، فاطمه صدا زد: ای مادر صبر کن تا دفعه‌ی دیگر دست به گردنت نمایم و تو را وداع کنم، چون امید بازگشتن از تو ندارم، عبدالله صبر کرد تا مادرش رسید، دست به گردن او درآورد و بیهوش شد.(ای دوستان، چه حالی داشت حضرت حسین علیه‌السلام و لیلی هنگام وداع با علی‌اکبر، چون علی‌اکبر می‌خواست به میدان روانه شود، مادرش دست به گردن او درآورد و صورت او را بوسید و سرمه در چشمهایش کشید و گیسوانش را شانه زد. آنگاه مدهوش افتاد.حمید بن مسلم گوید: هنگامیکه علی‌اکبر روانه‌ی میدان شد امام حسین علیه‌السلام از حرم بیرون آمد در حالی که هر دو دست به کمر گرفته و می‌فرمود: ای داد، کمر حسین شکسته شد، و سر خود را به جانب آسمان بلند کرد و از چشمانش قطرات اشک جاری بود، و آهی کشید بنحوی که زمین بلرزه درآمد...حمید گوید: دیدم آن حضرت از شدت غم گاهی می‌نشست و گاهی برمی‌خاست، و سر خود را به آسمان بلند کرد و گفت: خدایا شاهد باش که علی را فدای امت جدم کردم). عبدالله با پدر سوی کعبه روانه شد. جمیع قریش از زن و مرد در مسجدالحرام جمع شدند. عبدالمطلب اولاد خود را در کعبه جمع نمود و فرمود: ای پروردگار خانه و حرم، خداوند مقام و زمزم، اینک همه‌ی فرزندان خود را بدرگاه تو آورده‌ام، هر یک را

خواهی اختیار کن. نام هر یک را بر تیری نوشت و به خادم کعبه داد و فرمود: فرزندان مرا برداشته داخل خانه کعبه کن و قرعه بینداز، به اسم هر یک بیرون آید شال دور گردن او کرده بیرون آور.

حاضرین صدا به شیون بلند کردند که خادم کعبه ردای عبدالله را در گردنش انداخته از خانه بیرون کشید. رنگ عبدالله به زردی مایل و از شوق می‌لرزید.عبدالمطلب از این خبر مدهوش شد. و برادران او نیز گریان از کعبه بیرون آمدند. و ابوطالب که برادر مادری او بود از همه بیشتر می‌گریست.چون عبدالمطلب بهوش آمد صدای گریه مرد و زن قریش بگوشش رسید و دید فاطمه مادر عبدالله با هر دو دست خاک بسر می‌ریزد، و صورت خود را می‌خراشد.چون خواست عبدالله را قربانی کند بزرگان قریش نگذاشتند. ابوطالب بر دامن عبدالله چسبیده و می‌گفت: ای پدر، برادر مرا بگذار و مرا بجای او ذبح کن. پس از مبالغه بسیار عبدالمطب راضی شد دوباره قرعه بیندازد، باز به اسم عبدالله بیرون آمد.عکرمة بن عامر که از بزرگان بود، تدبیر نمود و گفت: قرعه بنام عبدالله و شتران بینداز، روز دیگر عبدالله را با لباسهای فاخر در حالی که به انواع زینتها آراسته بود نزد کعبه حاضر نمودند. بعد از هفت شوط طواف ده شتر حاضر کرد و قرعه افکند تا نود شتر باز قرعه بنام عبدالله بیرون آمد.عبدالمطلب خواست عبدالله را ذبح کند جمعی از زنان مکه با سر و پای برهنه و گیسوان پریشان، طفل‌های شیرخواره خود را بر روی دست گرفته نزد عبدالمطلب آمدند و گفتند: ای سید قریش، اگر بر ما رحم نمی‌کنی بر این طفلهای صغیر ما رحم کن و عوض او این طفلهای ما را ذبح کن، که چون آن طفلها را دید ترحم نمود و بار دیگر قرعه بنام عبدالله و صد شتر انداخت، (که بنا بر روایات قرعه بنام شتران بیرون آمد و لذا سنت شده که دیه‌ی هر مرد صد شتر می‌باشد).عبدالله فرمود: ای پدر چند وصیت دارم:1- دست و پای مرا محکم ببند که مبادا حرکت کنم.2- روی مرا بپوشان که مبادا مهر پدری بر تو غالب شود و امر خدا را بجا نیاوری.3- جامه‌های خود را جمع کن که خون‌آلود نشود که هر وقت بر آن نظر کنی داغ تو

تازه شود.4- ای پدر، در مصیبت من صبر کن و بسیار اندوه بخود راه مده.عبدالمطلب گفت: ای پسر بخدا سوگند، دست و پای تو را نبندم، چون طاقت ندارم تو را به این حال ببینم. (حال چگونه امام مظلوم علیه‌السلام طاقت آورد که حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام را پاره پاره مثل خانه زنبور سوراخ سوراخ ببیند، چنانکه در

حدیث آمده؛ دفعه‌ی آخر که حضرت علی‌اکبر بجهاد رفت بنی‌امیه دور او را گرفتند.«فقطعوه بسیوفهم اربا اربا»«با شمشیرها بدن او را پاره پاره و قطعه قطعه کردند».در روایت دیگر: اینقدر جراحت بر بدن لطیفش آمده بود که او را نمی‌شناخت که چون او را به خیمه‌ها آوردند حضرت سکینه عرض کرد: این نعش کیست؟ حضرت فرمودند: نعش برادرت علی‌اکبر است، پس خود را روی نعش برادر انداخت و مدهوش شد).5- ای پدر، از حال مادرم غافل نشوی و او را دلداری دهی که می‌دانم بعد از من چندان زندگی نخواهد کرد.6- ای پدر، به برادران من بگو: هر وقت بر سر خوان طعام می‌نشینند، مرا یاد کنند.7- ای پدر، به مادرم بگو: گاهی بر سر قبرم بیاید و بر غریبی من گریه کند.

⁽¹⁾

قاسم فرزند امام حسن مجتبی علیه السلام

اشاره

مادرش رمله ام‌ولد بود، که در زمین کربلا حضور داشت ⁽²⁾قاسم هنوز به حد بلوغ نرسیده بود ⁽³⁾و ابی‌مخنف در مقتل خود می‌نویسد: او چهارده سال داشت ⁽⁴⁾مرحوم سید بن طاووس و ابن‌نما و شیخ مفید و علامه مجلسی می‌نویسند: جوانی بیرون آمد که صورتش گوئی پاره‌ی ماه بود ⁽⁵⁾سخن آن شاهزاده با عمویش در شب عاشورا گذشت که فرمود: مرگ در کام من از عسل شیرین‌تر است.

شهادت حضرت قاسم

در زیارت ناحیه مقدسه آمده است:«السلام علی القاسم بن الحسن بن علی، المضروب هامته، المسلوب لامته حین نادی الحسین عمه، فجلی علیه عمه کالصقر و هو یفحص برجلیه التراب...لعن الله قاتلک عمرو بن سعد بن نفیل الأزدی، واصلاه جحیما وأعد له عذابا ألیما».«سلام بر قاسم فرزند حسن بن علی علیه‌السلام، آنکه جثه‌اش ضربت خورده و ابزار جنگش به تاراج رفته، هنگامی که عمویش حسین علیه‌السلام را صدا زد، عمویش بسان عقاب تیز پرواز به سوی او شتافت، و مردم را کنار او دور کرد و خود را بدو رسانید، در حالی که قاسم پایش را به زمین می‌کشید... خداوند لعنت کند کشنده‌ات عمرو بن سعد بن نفیل ازدی را، و او را به دوزخ افکند، و برایش عذابی دردناک آماده کند» ⁽¹⁾قاسم نزد عموی بزرگوارش آمد و اجازه جهاد طلبید. آن حضرت چون به قاسم نظر افکند دست به گردن او درآورد و او را در آغوش کشید، و هر دو چندان گریستند«حتی غشی علیهما»«تا هر دو غش کردند».چون بهوش آمدند قاسم از آن بزرگوار اجازه جهاد می‌خواست و آن جناب اذن نمی‌فرمود، و آن شاهزاده دست و پای عموی خود را می‌بوسید تا اجازه گرفت

و به میدان

رفت در حالی که اشک بر گونه‌هایش روان بود و می‌فرمود:ان تنکرونی فأنا بن الحسن سبط النبی المصطفی المؤتمن‌هذا حسین کالأسیر المرتهن بین أناس لا سقوا صوب المزن‌اگر مرا نمی‌شناسید من فرزند امام حسن هستم، پسر دختر پیغمبر برگزیده‌ی مورد اعتماد.این (عمویم) حسین است که چون اسیران در بین مردم گرفتار است، از باران ابرها (رحمت الهی) سیراب نشوید ⁽¹⁾در بعضی روایات است که آن حضرت فرمود:«یا ولدی، أتمشی برجلک الی الموت»«ای فرزندم، بپای خود به سوی مرگ می‌روی؟».آن طفل عرض کرد:«و کیف یا عم و أنت بین الأعداء وحیدا غریبا»«عموی بزرگوار، چگونه نروم و حال آنکه تو را تنها و غریب در میان دشمنان می‌بینم».نه دوستی و نه یاری.«روحی لروحک الفداء، و نفسی لنفسک الوقاء»آنقدر اصرار و مبالغه کرد تا اجازه گرفت ⁽²⁾یکی در یتیم از رشته‌ی عشق بر آمد تا که گردد کشته‌ی عشق‌بچرخ دلبری بد اولین ماه بملک عشق بابش دومین شاه‌به عجز و لابه و نیکو بیانی یتیم آسا به صد شیرین زبانی‌بخاک پای آن شه سود رخسار بگفت ای از تو پیدا عرش دادار

غم بی‌یاریت ای داور داد مرا درد یتیمی برده از یادچون قاسم از عمو اذن جهاد خواست آن حضرت اجازه نمی‌داد و می‌فرمود: تو یادگار برادرم هستی، می‌خواهم زنده باشی تا بوسیله تو خودم را تسلی دهم.قاسم به خیمه‌ی خود آمد و سر بزانوی غم نهاد و اشک از چشمش سرازیر و قلبش محزون بود. ناگاه یادش آمد که پدر تعویذی بر بازوی او بسته، و فرموده: هر گاه اندوه و غم بسیار بر تو غلبه کرد، این تعویذ را باز کن و بخوان و آنچه در او نوشته عمل کن. قاسم با خود گفت: تا بحال مرا چنین درد و رنجی نیامده، لذا تعویذ را از بازو باز کرد، دید نوشته:ای پسرم، تو را سفارش می‌کنم هرگاه برادرم و عمویت حسین علیه‌السلام در کربلا بدست دشمنان گرفتار شد، جهاد و مبارزه با دشمنان خدا را ترک مکن، و از جانفشانی بخل منما، و اگر از رفتن به جهاد نهی کنند تو بر آن اصرار نما، تا اذن بگیری و به سعادت همیشگی نائل شوی.قاسم نزد عمو آمد و نوشته پدر را ارائه نمود. چون آن امام مظلوم نوشته را دید، گریه بسیار نمود و آه سوزناک از جگر برکشید. ⁽¹⁾چون قاسم عازم میدان شد، امام حسین علیه‌السلام گریبان پیراهن او را پاره کرد، و عمامه‌ی او را نصف کرده، بر روی آن جناب آویزان نمود، و لباس او را به صورت کفن بر وی پوشانید، و شمشیر خود را به کمر او بست، و او را روانه میدان نمود. ⁽²⁾او جنگ سختی نمود و به آن کمی سن، سی و پنج تن را کشت.

⁽¹⁾در «شرح شافیه» آمده: مردی را که با هزار نفر برابر می‌دانستند به قصد قاسم پیش آمد، و حضرت قاسم همچون باد شدید و برق خاطف بر او حمله کرد و او را به ضرب شمشیر از اسب بینداخت. آنگاه اسب خود را در میان انبوه لشکر تاخت، و با خردسالی 35 تن و به روایتی 70 نفر از آن ستمگران را بکشت. ⁽²⁾حمید بن مسلم گوید: من در میان لشکر عمرسعد بودم. پسری دیدم که رویش همانند پاره‌ی ماه بود. شمشیر در دست و پیراهن و ازاری در بر، و نعلینی در پای داشت که بند یکی پاره شده بود، و من فراموش نمی‌کنم که بند نعل پای چپ بود.عمر بن سعد ازدی گفت: بخدا سوگند که من بر این پسر حمله کنم.گفتم: سبحان الله، این چه اراده‌ای است (و از جان او چه می‌خواهی؟) او را بحال خود واگذار، این گروه که دور او را احاطه کرده‌اند او را کفایت می‌کنند. گفت: والله بر وی حمله کنم. پس حمله کرد و بتاخت، ناگهان با شمشیر، بر سر آن شاهزاده زد که بروی افتاد و فریاد زد: ای عمو.امام حسین علیه‌السلام با تعجیل چون باز شکاری لشکر را شکافت، و همانند شیر خشمگین بر آنها حمله کرد، شمشیری به عمرو - قاتل قاسم - بنواخت، آن ملعون دست خود را سپر آن شمشیر کرد. شمشیر حضرت دستش را از مرفق جدا ساخت.آن ملعون فریاد زد که سپاهیان شنیدند. امام حسین علیه‌السلام کناری رفت. سواران کوفه هجوم آوردند که عمرو را نجات دهند. چون سواران تاختند بدن نحسش را اسبها لگدکوب کردند، چیزی نگذشت که به دوزخ شتافت.چون گرد و غبار فرونشست حسین علیه‌السلام را بالای سر آن شاهزاده دیدم که در حال جان دادن بود و پای بر زمین می‌سائید.

آن حضرت فرمود:«یعز والله علی عمک أن تدعوه فلا یجیبک، أو یجیبک فلا یعینک، أو یعینک فلا یغنی عنک. بعدا لقوم قتلوک»«بخدا سوگند، دشوار است بر عمویت که او را

بخوانی و نتواند اجابت کند، و چون اجابت کند یاری نتواند نمود، و اگر یاریت کند به تو سودی ندهد. دور باشند از رحمت خدا این قوم که تو را کشتند».آنگاه قاسم را برداشت و سینه او را به سینه خود چسبانید و به سوی خیمه‌ها برد، و گویا می‌نگرم به دو پای آن پسر که به زمین کشیده می‌شد. او را بیاورد تا در کنار فرزندش علی بن الحسین علیه‌السلام و کشته‌های دیگر از اهل بیت خود، بر زمین نهاد.و روایت شده که امام حسین علیه‌السلام فرمود:«اللهم أحصهم عددا، و اقتلهم بددا، و لا تغادر منهم أحدا، و لا تغفر لهم أبدا».«خداوندا، این گروه را نابود ساز، و ایشان را هلاک و پراکنده گردان، و از آنها احدی باقی مگذار و هرگز آنها را نیامرز».بعد فرمود:«صبرا یا بنی عمومتی، صبرا یا أهل بیتی، لا رأیتم هوانا بعد هذا الیوم أبدا»«ای عمو زادگان من صبر نمائید، ای اهل بیت من شکیبائی کنید و بدانید بعد از این روز ذلت و خواری هرگز نخواهید دید»

⁽¹⁾مصیبت حضرت قاسم علیه‌السلام جانسوز است و ویژگیهای خاصی در شهادت او وجود دارد: 1- کمی سن آن جناب.2- لباس رزم نداشت.3- گویا بقلب لشکر حمله کرده و می‌خواست پرچم دشمن را سرنگون سازد، چون در بعضی مقاتل آمده که پرچمداری لشکر کوفه را به درک فرستاد.4- در موقع آمدن حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام به بالین آن شاهزاده، حضرت با لشکر درگیر جنگ شد و حضرت قاسم لگدمال سم اسبان گردید.لذا حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام در شب عاشورا در جواب حضرت قاسم فرمودند: آری بخدا، عمویت بقربانت، تو هم یکی از آن مردانی که با من کشته می‌شوی، پس از آنکه سخت گرفتاری شوی

⁽¹⁾

حضرت ابوالفضل

تولد و سن شریف حضرت‌

حضرت ابوالفضل علیه‌السلام در روز چهارم شعبان سال 26 هجری به دنیا آمد. ⁽²⁾مرحوم بیرجندی در «وقایع الشهور والأیام» از معاصرین خود نقل می‌کند که آن سرور در شب چهارم شعبان به دنیا آمده است. ⁽³⁾سن آن حضرت را از 32 تا 39 سال نوشته‌اند، و در جنگ صفین سن آن حضرت بین 15 تا 17 سال بوده، و حضرت زینب علیهاالسلام حدود بیست سال از او بزرگتر بوده است، و با توجه به این حساب - با اندک اختلافی - حضرت ابوالفضل از 35 سال کمتر و از 38 سال بیشتر نداشته، و ازدواج مادرش هم زودتر از 22 هجری نبوده است...بنابراین، هنگام شهادت پدر بزرگوارش 18 ساله و در کربلا 37 ساله می‌باشد و اخبار هم تحقیق ما را تأیید می‌کند. ⁽⁴⁾سید محسن عاملی در «مجالس السنیه» می‌نویسد: آن جناب در سال 26 هجری به دنیا آمد و در بعضی از جنگها شرف حضور داشته، لکن پدرش به او اجازه رزم نمی‌داد و هنگام شهادت 34 سال از سن مبارکش گذشته بود. ⁽⁵⁾مرحوم بیرجندی گوید: اکثر روایات دلالت دارد که سن ابوالفضل علیه‌السلام در زمان شهادت 35 سال بوده است، در این صورت تولدش

در سال 25 هجری خواهد بود. ⁽¹⁾

نام، کنیه و لقب آن بزرگوار

1- «عباس» نام مشهور آن حضرت است.می‌نویسد: بجهت شدت شجاعت و صولت او را عباس - به صیغه مبالغه - می‌گفتند.عباس بمعنای شیر بیشه و شیر درنده است، چون آن جناب بسیار شجاع بود، و در میدانهای نبرد مانند شیر غضبناک حمله می‌کرد او را عباس می‌گفتند.2- «ابوالفضل» به این جهت گویند که او پسری به نام فضل - دارای کمالات صوری و معنوی - داشته است.3- «ابوالقربه» یعنی ملازم مشک، به این جهت وی را ابوالقربه نامیدند که آن سرور در کربلا در حفظ مشک آب سعی بسیار نمود که آب را به تشنگان برساند، تا حدی که دستهای خود را حافظ، و جان را فدای آن گردنید. ⁽²⁾5- «باب الحوائج» بر اثر کثرت بروز کرامات و بر آوردن حاجات از آن بزرگوار، بین شیعه و سنی به باب الحوائج شهرت یافته است. ⁽³⁾عالم بزرگوار شیخ مرتضی آشتیانی از استادش مرحوم میرزا حسین خلیلی

تهرانی از شیخ جلیلی - که با هم به درست صاحب جواهر می‌رفتند - نقل می‌کند:یکی از تجار که رئیس خانواده آل کبه بود، جوانی خوش‌منظر داشت و اولاد او منحصر به همین جوان بود، و مادرش علویه بود.این جوان به مرض حصبه مبتلا گردید و حال او سخت شد و مشرف بمرگ گردید،

چشم و پای او را می‌بندند، پدرش بیرون دویده به سر و سینه می‌زند و مادر او به حرم ابوالفضل علیه‌السلام می‌رود و از کلیددار تقاضا می‌کند شب در حرم بماند، ابتدا نمی‌پذیرد بعد که آن زن خود را معرفی کرده و می‌گوید: پسرم در حال مردن است کلیددار قبول می‌کند.آن عالم گوید: در آن شب من وارد کربلا شدم و از جریان خبر نداشتم، و آن تاجر را هم نمی‌شناختم. در خواب دیدم از طرف قبر حبیب بن مظاهر به حرم سیدالشهداء علیه‌السلام مشرف می‌شوم.بالای سر مبارک فضا و زمین از ملائکه پر بود، و در مسجد بالا سر حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت علی علیه‌السلام بر تختی نشسته بودند.در آن اثنا ملکی آمد سلام کرده، عرض کرد: حضرت ابوالفضل می‌گویند: یا رسول‌الله علویه همسر حاجی آل کبه شفای فرزندش می‌خواهد، از خداوند بخواهید او را شفا دهد. حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم دست به دعا برداشته بعد از لحظه‌ی فرمودند: مقدر شده این جوان بمیرد.بعد از لحظه‌ای ملک دیگری آمد و سلام نمود و همان پیام را آورد، دوباره حضرت رسول دست به دعا برداشته و پس از دعا فرمودند: مردن این جوار مقدر است. ملک برگشت. شیخ گوید: ناگاه دیدم ملائکه حاضر در حرم بحرکت آمدند، و در آنها شور و غوغا افتاد. گفتم: چه خبر است؟دیدم حضرت ابوالفضل علیه‌السلام خودشان با همان حالت وقت شهادت تشریف آوردند، و خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سلام کردند و گفتند: علویه به من توسل نموده

و شفای فرزندش را از من می‌خواهد، شما بخدا عرض کنید: این جوان را شفا دهند یا دیگر مرا باب الحوائج نخوانند، و این لقب را از من برداند.چون رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم این سخن را شنیدند، چشم مبارک آن حضرت پر از اشک شد، و رو به حضرت علی علیه‌السلام نموده فرمودند: یا علی، تو هم در دعا با من همراهی کن. هر دو بزرگوار دعا کردند که ملکی از آسمان نازل شد و به آن حضرت سلام کرد و سلام خداوند را به آن بزرگوار ابلاغ نمود و گفت: لقب باب الحوائج را از عباس نمی‌گیریم و جوان را شفا دادیم.

شیخ گوید: از خواب بیدار شدم، چون از قضیه خبر نداشتم، بسیار تعجب کردم. هنوز یک ساعت به صبح مانده بود، روانه شدم و بعد از پرسیدن خانه را پیدا کردم.داخل خانه شدم پدر جوان را دیدم راه می‌رود و بر سر و صورت می‌زند و جوان را در اتاق تنها گذاشته بودند.به حاجی گفتم: آرام باش جوانت شفا یافته، تعجب کرد مرا به اتاق جوان برد. دیدیم جوان نشسته و مشغول باز کردن صورت خود است.پدر او را بغل کرد. جوان گفت: گرسنه‌ام.سپس علویه داخل شد و گفت: شفای جوانم را گرفتم. ⁽¹⁾6- «عبد صالح» در زیارت آن بزرگوار آمده:«السلام علیک أیها العبد الصالح المطیع لله و لرسوله»معلوم است که یکی از بزرگترین مراتب انسانی این است که آدمی بنده صالح پروردگار باشد.7- «سقا» چون آن برزگوار

سقایت اهل بیت برادر را به عهده داشت، او را سقا نامیدند.قبلا گذشت که امام حسین علیه‌السلام در روز هفتم حضرت عباس را با پنجاه نفر از اصحاب فرستاد تا از فرات آب بیاورند.در روز عاشورا امام حسین علیه‌السلام به او نفرمود: با دشمنان نبرد کن، بلکه فرمود: برای کودکانم آب بیاور. لذا او را سقا نامیدند.و مرحوم مقرم از عده‌ای از مورخین و بزرگان شیعه و سنی نقل می‌کند که لقب آن جناب سقا بوده است. ⁽¹⁾8- «پرچمدار» چون حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام در روز عاشورا پرچم را به برادر خود عباس سپرد، و همیشه در میان یاران شجاعترین افراد را برای حمل پرچم انتخاب می‌کنند.

عدد عباس به حساب ابجد 133 می‌باشد که مطابق است با کلمه‌ی «باب الحسین»، و از ختمهای مجرب آنست که اگر کسی حاجتی دارد در یک مجلس 133 مرتبه بگوید:«یا کاشف الکرب عن وجه الحسین علیه‌السلام اکشف کربی بحق أخیک الحسین»خداوند حاجتش را برآورد

⁽²⁾

ام البنین مادر حضرت ابوالفضل

مادر آن جناب فاطمه دختر حزام کلابیه بود، که بعدها به ام‌البنین معروف شد.مورخین نوشته‌اند که حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام به برادر خود عقیل فرمود: تو به انساب عرب آشنا می‌باشی، زنی از تبار دلاوران برای من اختیار کن تا از او فرزندی شجاع و دلیر به دنیا آید (که سالار شهیدان حسین علیه‌السلام را در کربلا یاری کند).عقیل فاطمه کلابیه را برای آن حضرت برگزید، که قبیله و خاندانش در شجاعت

بی‌مانند بود.آن جناب او را تزویج نمود و از او چهار پسر متولد شد، که بزرگترین آنها حضرت عباس بود و بعد عبدالله و جعفر و عثمان متولد شدند. ⁽¹⁾و لذا چون شمر ملعون به کربلا آمد، عباس و برادران او را خواست و گفت: خواهر زادگان من کجایند (برایشان امان‌نامه آورده بود) جوابش ندادند.حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام فرمودند: جواب او را بدهید هر چند مرد فاسقی است، زیرا دائی شما می‌باشد. که ما جریان آن را در روز تاسوعا نقل کردیم.ام‌البنین که ایمانی استوار و صفاتی نیکو داشت و به مقام شامخ اهل بیت علیهم‌السلام آگاه

بود و به آنها علاقه زیادی داشت، چهار جوان خود را در دفاع از امام زمان خود به کربلا فرستاد، و مصیبت آنها را مقایسه با شهادت فرزند زهرا علیهاالسلام سهل می‌شمرد.و درباره‌ی جلالت و بزرگی او گفته‌اند:هنگامیکه بشیر به مدینه طیبه آمده و او را از مرگ یکی از چهار فرزندش آگاه ساخت، ام‌البنین گفت:«ما معناه؟ أخبرنی عن أبی عبدالله الحسین علیه‌السلام، فلما نعی الیها الأربعة، قالت: قد قطعت نیاط قلبی. أولادی و من تحت الخضراء کلهم فداء لابی عبدالله الحسین علیه‌السلام، أخبرنی عن الحسین علیه‌السلام»«مقصود از این خبر چیست؟ مرا از ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام آگاه ساز. چون بشیر او را مرگ چهار فرزندش آگاه نمود، گفت: رگ دلم را پاره کردی، فرزندانم و هر کسی که زیر آسمان کبود است، فدای ابی عبدالله الحسین علیه‌السلام،

مرا از حضرت حسین علیه‌السلام آگاه ساز» ⁽¹⁾

شمائل آن بزرگوار

حضرت عباس چنان خوش قیافه و زیباروی بود که او را «ماه بنی‌هاشم» می‌گفتند. و قامت رشیدش چنان بود که چون بر اسبان بزرگ سوار می‌شد هر دو پای مبارکش به زمین می‌رسید.مرحوم میرزا رضا قلی خان در «مظاهر الأنوار» می‌نویسد: حضرت ابوالفضل علیه‌السلام قامتی بلند و بازوهائی دراز داشته، و گویند: چون بر اسبهای قوی می‌نشست، و پا در رکاب می‌نمود زانوهای او به حوالی گردن اسب می‌رسید، و او مظهر جلال و جبروت حضرت

کردگار بود. و در شجاعت و مناعت بعد از حضرت (امام حسن علیه‌السلام) و امام حسین علیه‌السلام سرآمد اولاد حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام، و سپهسالار و علمدار مظلوم کربلا بوده است ⁽²⁾

فضائل آن حضرت‌

حضرت عباس دارای مقام بسیار رفیعی از فضل و دانش و تقوی و یقین و اطاعت و عبادت و شرایف آداب و اخلاق بود، و به حضرت امام حسین علیه‌السلام و زینب کبری علیهاالسلام علاقه وافر داشت. و او بعد از حسنین علیهماالسلام اشرف و اعظم پسران حضرت علی علیه‌السلام بود.مقام حضرت ابوالفضل علیه‌السلام بالاتر از آنست که امثال ما به توانند بیان کنند. در سفر حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام به کربلا (از مدینه تا مکه، و از مکه تا کربلا) آن جناب توجه خاصی به حضرت ابوالفضل علیه‌السلام داشت که مختصری از آن را قبلا نوشتیم،

مثلا:عصر تاسوعا، چون آن بزرگوار ابوالفضل را نزد لشکر دشمن فرستاد، فرمود:«یا عباس، ارکب بنفسی أنت یا أخی حتی تلقاهم»«ای عباس، - جانم به قربانت - برادرم - سوار شو و با آنها ملاقات کن» ⁽¹⁾لکن برای توسل به ذیل عنایات آن بزرگوار شمه‌ای از دریای بیکران فضائلش را یادآور می‌شویم:مرحوم صدوق به اسناد خود روایت کرده که: حضرت علی بن الحسین علیهماالسلام به عبیدالله فرزند ابوالفضل علیه‌السلام نگاهی کرد، اشک چشمانش را گرفت و فرمود: روزی بر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سخت‌تر از روز احد نبود که عمویش حمزه در آن شهید شد، و بعد از آن موته بود که عمو زاده‌اش جعفر بن أبیطالب شهید شد.