طب سنتی
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه: درخشنده پور، فربد، 1388-، گردآورنده
عنوان و نام پدیدآور: طب سنتی/ گردآورندگان فربد درخشنده پور، علیرضا مقیمی رنانی.
مشخصات نشر: اصفهان: امیرفدک، 1397.
مشخصات ظاهری: 70 ص؛ 5/14×5/21 س م.
شابک: 978-600-99664-4-8
وضعیت فهرست نویسی: فیپا
موضوع: پزشکی سنتی
موضوع: Traditional medicine
موضوع: پزشکی جایگزین
موضوع: Alternative medicine
شناسه افزوده: مقیمی رنانی، علیرضا، 1388-، گردآورنده
رده بندی کنگره: R135/د 35 ط 2 1397
رده بندی دیویی: 610
شماره کتابشناسی ملی: 5466151
خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان
ویراستار کتاب: ایلناز محمدی سرپیری
بسم الله الرحمن الرحیم
طب سنتی
گرد آورندگان:
فربد درخشنده پور
دانش آموز پایه ی چهارم دبستان دکتر محمدشفیعی
علیرضا مقیمی رنانی
دانش آموز پایه ی چهارم دبستان دکتر محمدشفیعی
انتشارات امیرفدک: اصفهان- خیابان هشت بهشت غربی نبش تقاطع ملک ساختمان فدک
تلفن: 32730360-031 - همراه: 09133135694 کدپستی: 81546-43151
Fadak.mansori@gmail.com
طب سنتی
فربد درخشنده تر 88- علیرضا مقیمی رنانی 88
آماده سازی: انتشارات امیرفدک
مدیر مسئول: دکتر محمدرضا محمد شفیعی
مدیر تولید: سید محمدرضا منصوری تهرانی
مدیر فنی: مهسا صالحیان - سمیه مظفری
ویراستار ادبی: راضیه جوهریان
ویراستار علمی: مهسا صالحیان - سمیه مظفری - سروش نکوئی
صفحه آرا: عابدی - کاویانی
طراح جلد: کاویانی
● لیتوگرافی: طاها ● چاپ: ملت ● صحافی: ملت
● چاپ اول: 1397 ● تعداد: 1000 ● قیمت: 40000 تومان
حق چاپ: 1397، انتشارات امیرفدک
شابک: 8-4-99664-600-978 ISBN: 978-600-99664-4-8
هر گونه استفاده از مطالب این کتاب اعم از بازنویسی، خلاصه سازی، نقل مطالب آموزشی، برداشت به صورت دست نویس، کپی، تکثیر و هر گونه چاپ سنتی و دیجیتال، استفاده به صورت کتاب الکترونیکی، لوح فشرده، قرار دادن مطالب بر روی اینترنت و وبسایت ها و هر گونه شبکه ی کامپیوتری دیگر و به طور کل هر گونه استفاده ی اشخاص حقیقی و حقوقی در جهت منافع مادی و معنوی خود، بدون اجازه ی کتبی ناشر ممنوع و بر اساس بند 5 ماده ی 23 قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و قوانین مربوط به جرایم رایانه ای کشور قابل پیگیری در محاکم قضایی است.
پدر و مادر عزیز و مهربانم
که در سختی ها و دشواری های زندگی همواره یاوری دلسوز و فداکار
و پشتیبانی محکم و مطمئن برایم بوده اند.
فربد درخشنده پور
تقدیم به:
پدر و مادرم
که از نگاه شان صلابت
از رفتارشان محبت
و از صبرشان ایستادگی را آموختم
علیرضا مقیمی رنانی
در مرکز تحقیقات و فن آوری های نوین دمش سپاهان (دکتر محمدشفیعی) آموزش پژوهش محور را نهادینه کردیم، چرا که ایمان داریم گسترش مرز های علم و فن آوری در جهت پیشرفت کشور در گرو کوشش پژوهشگران است و پژوهشگر با ذهن پرسش گرش از لایه های ابر گرفته آسمان دانش می گذرد، تا به افق های جدیدی دست یابد. روح پژوهشگر، پویا و جوینده است و پوسته های جهل را شکافته، به قنات جاری علم دست می یابد و تا چشمه ی جوشان آن را بر کویر تشنه خویش جاری نسازد، آرام نمی گیرد. در مراکز پژوهش محور دکتر محمدشفیعی اعتقاد داریم؛ پژوهش هزینه نیست، سرمایه است. در اقدامات پژوهشی این مراکز پژوهشی، پژوهشگران کوچک ما تلاش می کنند وضعیت نامطلوب را به وضعیت مطلوب تغییر دهند و یاد می گیرند درست توجه کنند و بدان چه که آموخته اند عمل کنند.
دانش آموزان پژوهنده ی ما می فهمند که هیچ گاه شکست در مسیر کسب دانش وجود ندارد، لذا از ناملایمات علمی و بن بست های مقطعی هراسی نداشته و راه غلبه بر سد های مجازی پیش روی کسب دانش و ارتقای علمی را خوب یاد بگیرند. علاوه بر این اصول و مبنای کار گروهی را فراگرفته تا بتوانند براساس خرد جمعی کار کنند. با بیش از 25 سال سابقه آموزشی - پژوهشی و مدیریتی دریافته ایم که پژوهش و تحقیق مثل حروف الفبا باید از سال های نخست آموزش شروع شده و نهادینه شود، و این امر مهم را در طرح آموزش پژوهش محور انجام داده و به نتایج شگرفی دست یافته ایم و با علم به این که می دانستیم دانش آموزان در مقاطع پایین تر توانایی های بزرگی دارند و در عمل تجربه نمودیم و نهادینه کردیم و مصمم هستیم که این امر مهم در کل کشور اجرایی شود. انشاا...
محمدرضا محمدشفیعی
مدیر مجتمع فرهنگی آموزشی تحقیقاتی دکتر محمدشفیعی
فصل اول ...9
طب مکمل یا جایگزین ...12
پزشکی سنتی چینی ...13
طب سنتی هندی ...14
مزاج ...15
مزیت های طب سنتی ...21
معایب طب سنتی ...22
چالش های طب سنتی ...23
طب اسلامی ...25
فصل دوم ...27
گیاه درمانی ...28
گیاهان دارویی ...28
تفاوت گیاهان دارویی و داروی گیاهی ...29
ماساژ درمانی ...30
ماساژ های ملایم ...34
سالن ...34
حس درمانی ...35
تایلندی ...35
وتسو ...36
ماساژ استخوانی ...36
ماساژ شدید ...37
ماساژ نقاط حساس ...38
ماساژ های ورزشی ...39
ماساژ سوئدی ...40
سایر ماساژ ها ...40
فصل سوم ...57
سبک زندگی ...58
اثرات اصول پنج گانه بر روی بی خوابی ...64
درمان بی خوابی در طب نوین ...66
منابع ...70
تصویر
آغاز تاریخچه ی پزشکی در ایران در واقع از دوره ای می باشد که پارت ها در زادگاه نخستین خود در نزدیکی خوارزم زندگی می کردند و اولین پزشک آریایی «تریتا» نامیده شده است. نوشته های کتاب های مختلف زبان پهلوی نشان می دهند که «تریتا» در جراحی نیز دست داشته است. تریتا از خواص دارویی گیاهان مختلف نیز آگاهی کامل داشته و به ویژه خود عصاره آن ها را تهیه می کرد. نام این پزشک نه تنها در ایران بلکه در منطقه هندوستان نیز به عنوان نخستین پزشک آریایی شناخته شده و این نشان می دهد که در زمان زندگی او آریاییان هند و ایران از هم جدا نبوده اند.
آقای سیریل الگود نویسنده کتاب تاریخ پزشکی ایران در این کتاب عنوان کرده است: «تا آن جا که از اطلاعات به دست آمده معلوم می شود، در ایران قدیم وضعیت طب پیشرفته تر از آشور بود، حتی به جرأت می توان پا را فراتر نهاده و گفت که ایرانیان اصول آن چیزی را که طب یونانی نامیده شده به یونانیان تعلیم داده اند. حتی خود یونانی ها هم فرضیه ی طبایع چهارگانه خود را یک فرضیه بیگانه می شناختند و به رسم آن زمان آن را ایرانی می نامیدند».
در قرن چهارم میلادی بود که مردم و حتی اطباء کمکم روش بنا نهاده شده توسط بقراط و جالینوس را رها کردند و برای درمان بیماری ها به معالجه با سحر و طلسم متوسل شدند و سال های متمادی روش بقراط و جالینوس به فراموشی نهاده شده بود.
در جنگ های ایران و یونان بود که ایرانیان از آثار طبی بقراط و دیگر اطبای یونانی بهره جستند. در واقع در مدرسه ی جندی شاپور با ترجمه ی آثار مهم نویسندگان یونانی، به کمک دانشمندان ایرانی، طب یونان دوباره شکوفا شد. بعد از اسلام نیز با شکوفایی ترجمه ی کتب طبی یونان، دانشمندان مسلمان بزرگی از جمله محمد بن زکریای رازی و ابن سینا ظهور کردند. پیشرفت های علمی سریع مسلمانان موجب شگفتی جهانیان شده بود، به طوری که هر کس به دنبال علم بود پا به این سرزمین می گذاشت. اما در اروپا شرایط متفاوت بود.
در آن زمان در اروپا نقاط بیمارستانی کمی وجود داشت و شیوه ی درمانی علمی چندان مرسوم نبود، در حالی که در قلمرو اسلام بیمارستان هایی مجهز به بخش های مختلف با تخصص های مختلف وجود داشت. همچنین آورده اند که بیمارستان ها دارای کتابخانه، سالن تدریس و داروخانه به طور مجزا بوده است. در دوران پیش از رنسانس که اروپا تحت فرمان کلیسا اداره می شد اروپائیان کاری نمی کردند مگر با انگیزه های دینی و خرافات برگرفته از دین مسیحیت، طوری که در درمان بیماری ها نیز فقط به
دعا درمانی می پرداختند.
با فتح شهر های مسلمانان توسط مسیحیان، آثار علم و فن آوری و تمدن مسلمین در این شهر ها موجب تعجب اروپائیان شد که از جملهِ این شهر ها بیت المقدس بود. این مسائل موجب زمینه سازی «انقلاب رنسانس» در اروپا شد. در طی دوران رنسانس کتاب های دانشمندان مسلمان به زبان های اروپائی ترجمه شدند و این روند باعث پیشرفت اروپایی ها شد.
گفته می شود که در زمینه ی طب، پس از انجیل کتاب «قانون در طب» ابن سینا متداول ترین کتاب در اروپا شد و برای مدت ها در اروپا تدریس می شد. در این دوران بود که مسلمانان دچار جنگ های داخلی و حکم فرمائی حکام نالایق و سیاست های استعماری دولت های اروپائی شدند و به تدریج از علوم دور ماندند.
جندی شاپور نقشی مهم در تاریخ طب ایران داشته است. گفته می شود که تأسیس اولیه ی این شهر به دوران قبل از تاریخ و زمان ورود قوم آریایی ها برمی گردد و بعد ها به وسیله ی «شاپور» تجدید بنا شده است.
هنگامی که شاپور بر تخت سلطنت نشست شهر را وسعت داد و تأسیس دانشگاه نیز در آن شهر به وی نسبت داده شده است. گفته می شود که پزشکان متبحری از این مدرسه به اطراف کشور و حتی کشور های همجوار گسیل می شده اند که نام برخی از آنان در آثار بزرگانی چون سعدی، جاودانه گشته است.
در سال 636 میلادی جندی شاپور به سپاه اسلام تسلیم شد. و تا امروز به عنوان مرکز پزشکی قدیم و علوم یونانی باقی ماند. بعد ها با مهاجرت اساتید آن به بغداد کم کم از شهرت و آوازهِ این شهر کاسته شد و بغداد جای آن را گرفت.
به هنگام ظهور اسلام جندی شاپور بهترین دوران خود را می گذرانده است. مدرسه ی مزبور که مهم ترین مرکز پزشکی عصر به شمار می آمد مرکز تجمع دانشمندانی با ملیت های گوناگون بود و سنت های پزشکی یونانی، هندی و ایرانی را با هم درآمیخته و زمینه را برای پزشکی اسلامی آماده می کرد.
تصویر
با وجود پیشرفت های شگرف در علم پزشکی و فراگیر شدن طب، بسیاری از مردم به سایر روش های درمانی مانند، طب سوزنی، انرژی درمانی، مراقبه یا مدیتیشن و سایر روش های دیگر روی می آورند. این روش های درمانی از سنت های پزشکی باستانی به امروز رسیده است.
طب سنتی یا پزشکی سنتی در دسته پزشکی جایگزین قرار می گیرد. به بیان ساده علمی است که در مورد بدن انسان، طبایع مختلف، مزاج های گوناگون، اثر دارو های گیاهی با مزاج های مختلف و گاهی اوقات جراحی و مزاج فصول و نوشیدنی ها و خوراکی ها بحث می کند.
طب سنتی در بسیاری نقاط جهان وجود دارد از جمله مشهورترین آن می توان به چین، گیاه درمانی و طب سنتی هندی اشاره کرد.
طب سنتی و طب های مکمل تا پیش از انقلاب 1357 ایران در نظام بهداشت و درمان ایران جایگاهی نداشتند. پس از انقلاب، نخستین بار در سال 1365 مؤسسه تحقیقات حجامت کار خود را آغاز کرد و سپس با برگزاری دوره های آموزشی و تربیت حجام کار خود را گسترش داد. پس از لغو ممنوعیت حجامت در سال 1383، مراکز حجامت بسیاری در ایران تأسیس شدند.
در نهایت، این طب در سال 1387 رسماً به عنوان یک رشته دانشگاهی ثبت و وارد نظام آموزش پزشکی ایران شد. هم اکنون چند دانشگاه علوم پزشکی در ایران در این زمینه پژوهش کرده و متخصصانی را تربیت می کنند. افراد برای ورود به این دوره ها باید حداقل مدرک دکترای حرفه ای داشته باشند. با این که این دانشگاه ها رسماً عنوان طب سنتی و طب مکمل دارند اما خود را معمولاً با عنوان طب سنتی ایرانی و اسلامی توصیف می کنند.
مجموعه ای از روش های درمانی است که در طول هزاران سال در چین به وجود آمده است و روش های پزشکی سنتی کره و ژاپن را نیز در بردارد.
این روش درمانی، برای پیشگیری، مبارزه و درمان بیماری ها به دنبال ناهماهنگی در بدن و محیط اطراف آن می گردد.
طب گیاهی چینی معمولاً از گیاهان دارویی و عصاره ی مواد معدنی و حیوانی ساخته شده است. به طور معمول 1 یا 2 گیاه را شامل می شوند که گفته می شود بیش ترین تأثیر را بر روی مشکلات حین معالجه دارد. با افزایش محبوبیت طب گیاهی، بسیاری از گیاهان چینی در حال حاضر به صورت جداگانه فروخته می شوند. در ایالات متحده، گیاهان و فرمول های گیاهی چینی اغلب در فروشگاه های مواد غذایی بهداشتی، داروخانه ها و از پزشکان طب گیاهی خریداری می شوند.
تصویر
طبیب سنتی چینی قبل از انتخاب مخلوطی از گیاهان برای یک بیمار مبتلا، به طور معمول در مورد علائم پرس و جو می کند و به بررسی بیماری می پردازد؛ که این کار را اغلب با تمرکز بر پوست، مو، زبان، چشم، نبض و صدا به منظور تشخیص عدم تعادل در بدن انجام می دهد. طب گیاهی چینی به بخشی از فرهنگ چین و ریشه های قبیله ای بر می گردد. 200 سال قبل از میلاد، طب سنتی چین به صورتی پایدار و محکم تأسیس شد. در قرن اول میلادی، یک لیست از گیاهان دارویی و فرمولاسیون های گیاهی مورد استفاده، تهیه شد و توسعه یافت. طب گیاهی چینی برای اولین بار در سال 1970 مورد توجه گسترده در ایالات متحده قرار گرفت.
یکی از قدیمی ترین سنت های پزشکی در جهان که تا به امروز نیز ادامه یافته و دارای کاربرد است، طب هندی است. این دانش نزدیک به پنج هزار سال پیش در هندوستان به وجود آمد و بعد ها بر شیوه های پزشکی در مکاتب دیگر، چون آیین بودا و پزشکی تبتی ها، تأثیر گذاشت و با دیگر سنت های پزشکی در جهان، همچون طب ایرانی و اسلامی، در تعامل و داد و ستد شد.
تصویر
در دنیا 750 هزار گونه گیاهان دارویی وجود دارد که 10 درصد از این میزان خواص درمانی دارد. سازمان جهانی بهداشت طی 30 سال گذشته استفاده از ظرفیت طب سنتی و مکمل را در کنار طب جدید در دستور کار خود قرار داده است.
در طب سنتی غذا به دو دسته ی سرد و گرم تقسیم می شوند؛ که روش هایی برای تشیخص این دو امر انجام می شود ولی استثنائاتی در این زمینه هم وجود دارد. کلیه ماده های غذایی، تندی شوری و شیرینی جزء گرم مزاجها شناخته می شود و کلیه ی ماده های غذایی ترش، ملس، کال، میوه نارس و هر چیز سفید به جز شکر و نمک جزو سرد مزاج ها شناخته می شود که خود این دو دسته براساس میزان موجود آب درون ماده غذایی، تقسیم بندی می شود.
مزاج، بنیاد اساسی پزشکی سنتی ایران است. پزشکان قدیم با ممارست و تبحری که در شناختن مزاج ها داشتند، دخالت وضع مزاج را از موی سر تا ناخن پا در هر بیماری دنبال کرده و معیار تشخیص و درمان کلیه بیماری ها را توجه به وضع مزاج اصلی بیماران قرار داده بودند.
تصویر
مزاج شناسی علمی بسیار وسیع و گسترده است که کاربرد های فراوانی برای تشخیص و درمان مشکلات جسمی و روحی دارد. در حقیقت مزاج تمامی جنبه های زندگی ما، تحت تأثیر طبیعت بدن مان قرار دارد، نوع غذایی که می خوریم تأثیرات بسیار مهمی بر تمامی اعضای بدن ما از مغز و اعصاب گرفته تا قلب و معده و کبد و کلیه ها دارد. در بعضی از انواع مزاج، خوردن یک غذای نامناسب می تواند عواقب زیادی داشته باشد. بسیار دیده اید که افرادی حتی با خوردن یک خرما بدن شان جوش می زند، غذای نامناسب با مزاج شما می تواند موجب تغییرات خواب، حالت عصبی، اختلال حافظه، اختلال هضم، اختلال دفع، عوارض پوستی، نشانه های درگیری کبد و قلب را نشان دهد. نوع نوشیدنی ها، لباس ها، هوای استنشاقی، استراحت روزانه و چگونگی دفع و حالت های عصبی و روانی، مستقیماً مرتبط با حالات طبیعی یا مزاجی است، بنابراین برای داشتن زندگی سالم و طبیعی و آرامش روحی، همه ما نیازمند به شناخت مزاج یا طبیعت خود هستیم.
مزاج های اصلی را می توان در نه طبقه به شرح ذیل دسته بندی کرد:
1- افرادی که مزاج گرم و خشک دارند آن ها را صفراوی می گویند.
2- افرادی که مزاج گرم و تر دارند آن ها را دموی می گویند.
3- افرادی که مزاج سرد و تر دارند، لذا آن ها را بلغمی می گویند.
4- افرادی که مزاج سرد و خشک دارند، آن ها را سوداوی می گویند.
5- افرادی که مزاج معتدل دارند.
6- افرادی که مزاج گرم دارند و از لحاظ تری و خشکی معتدل هستند.
7- افرادی که مزاج تر دارند و از لحاظ گرمی و سردی معتدل هستند.
8- افرادی که مزاج سرد دارند و از لحاظ تری و خشکی معتدل هستند.
9- افرادی که مزاج خشک دارند و از لحاظ گرمی و سردی معتدل هستند.
بخشی از بدن مانند ساعد فرد را لمس کنید و دقت کنید که با لمس آن چه احساسی را تجربه می کنید. در صورتی که با لمس بدن فرد مثلاً لمس ساعد یا بازویش احساس گرما و حرارت کردید او دارای مزاج گرم است. اما اگر هنگام لمس بدن فرد احساس سرما کردید این امر یکی از نشانه های سرد مزاجی در آن فرد است.
در صورتی که با لمس بدن فرد گرما احساس کردید و علاوه بر گرما متوجه شدید بافت بدنی او نرم است و با فشار سر انگشتان بافت به راحتی فرو می رود این فرد علاوه بر گرمی مزاج دارای رطوبت نیز هست. بنابراین او ویژگی های مزاج گرم و مرطوب را دارد.
اما در صورتی که با لمس کردن بدن فرد احساس گرما کردید اما خشکی و زبری خفیفی را زیر سر انگشتان دست تان احساس کردید او علاوه بر گرمی، خشکی مزاج نیز دارد. پس او یکی از علائم گرمی و خشکی مزاج که همان حس گرما و خشکی در بافت و پوست بدن است را دارد.
ممکن است با لمس بدن فرد تجربه دیگری داشته باشید. در شرایطی که با لمس بدن فرد احساس سردی کردید، اما این سردی با نرمی پوست و بافت گوشت آلود بدن نیز همراه بود او دارای یکی از علائم مزاج سرد و مرطوب است، که در میان درمان گران طب سنتی با عنوان مزاج سرد و تر نیز معروف است.
در شرایطی که شما بدن فرد را لمس کردید و از آن سرما دریافت کردید و در عین حال با لمس بافت بدن با سختی و سفتی رو به رو شدید و احساس کردید بافت بدن او خشک است می توانید او را دارای ویژگی های مزاج سرد و خشک بدانید.
تصویر
متخصصان طب سنتی برای تشخیص نوع مزاج افراد به رنگ پوست آن ها بسیار توجه می کنند. از دیدگاه این درمان گران رنگ پوست می تواند نشانه خوبی برای بررسی نوع مزاج و طبع باشد.
سفیدی پوست بدن نشانه کم خونی است.
رنگ زرد کمی مایل به قرمزی نشانه وجود خون غیرطبیعی در بدن است.
تیرگی پوست نشانه خون غیر تمیز است.
کسانی که پوست بدن شان زرد رنگ یا مایل به زردی است از جمله افرادی هستند که علاوه بر گرمی مزاج با خشکی مزاج نیز رو به رو هستند. این افراد در طول زندگی با مشکلات ناشی از غلبه صفرا در بدن رو به رو می شوند.
زردی بادنجانی نشانه خشکی و سردی ست.
رنگ گچی نشانه سردی و تری است.
تصویر
اگر سرعت رشد مو زیاد باشد نشان دهنده گرمی مزاج است، اگر سرعت رشد مو کم باشد نشان دهنده سردی مزاج است و اگر رشد مو خیلی زیاد باشد دلیل بر گرمی و خشکی مزاج است. پر مویی بدن، دلیل بر گرمی مزاج و کم مویی بدن، دلیل بر سردی مزاج است.
نازکی مو نیز یکی از دلایلی است که می تواند نشانه سردی و تری مزاج افراد باشد. بنابراین باید به این موضوع نیز توجه کنید و بهتر است برای بررسی آن از مشورت یک متخصص طب سنتی استفاده کنید. چون ممکن است کم پشتی و نازکی مو نتیجه یک بیماری باشد. علاوه بر این داشتن موی صاف و لخت نیز یکی دیگر از علائم مزاج سرد و مرطوب در مردان و زنان است. در حالی که کلفتی مو، دلیل بر گرمی و خشکی مزاج است.
موی مجعد، دلیل بر گرمی و خشکی و موی صاف و لخت، سردی و تری مزاج را نشان می دهد.
رنگ موی مردان و زنان نیز یکی دیگر از نشانه های تشخیص مزاج است. افرادی که رنگ موی آن ها سیاه است معمولاً در گروه افرادی که طبع گرم و خشک دارند قرار می گیرند. افرادی که رنگ موی آن ها به سفیدی میل می کند و زودتر از بقیه تار های سفید در سر آن ها دیده می شود نیز از جمله افرادی هستند که مزاج سرد و تر دارند.
افرادی که دارای بالا تنه ای فراخ و پهن هستند دارای گرمی مزاج اند ولی افرادی که اندام های بدن آن ها بزرگ است و عروق برجسته و نبض قوی دارند هم اصطلاحاً دارای گرمی مزاج هستند. در صورتی که فردی عضلات کلفت و بزرگ و تاندون های ظریف تر داشته باشد این امر نیز نشانه گرمی مزاج است.
1- قفسه سینه پهن و بزرگ 2- اندام های بزرگ 3- عروق برجسته و بزرگ و قابل مشاهده 4- نبض قوی 5- عضلات کلفت و بزرگ
مزاج سرد و خشک ها اعضای بدن شان مخالف مزاج گرمی هاست. برخلاف موارد ذکر شده اگر فردی دارای اندام های کوچک و بالا تنه ی کوچک داشته باشد این امر نشانه ی سردی مزاج است. داشتن نبض ضعیف و عضلات ظریف نیز از دیگر علائم سردی مزاج در افراد است. درمان گران طب سنتی افرادی را که دارای چهره ی لاغر و پوست به استخوان چسبیده هستند، دارای مزاج خشک می دانند. افرادی که مفاصل قابل مشاهده و برجسته دارند و غضروف حنجره و بینی آن ها نیز برجسته و واضح است در گروه افرادی که دارای مزاج خشک هستند، قرار می گیرند.
خواب زیاد، دلیل بر سردی و تری مزاج است. خواب کم و بیداری زیاد، دلیل بر خشکی و گرمی مزاج است. خواب و بیداری معتدل، دلیل بر اعتدال مزاج است.
اگر در گروه افرادی هستید که ساعت خواب شما بیشتر از حد مجاز یعنی 8 ساعت است، در این صورت در گروه افرادی قرار دارید که دارای مزاج سرد و تر یا سرد و مرطوب هستید. ولی اگر ساعت خواب شما کمتر از 8 ساعت است و شما در بیشتر ساعات روز بیدار هستید و کار می کنید یا خود را به کاری سرگرم و مشغول می کنید در گروه افرادی که دچار مزاج گرم و خشک هستند، قرار می گیرید.
یعنی تمام افعال بدن شامل سرعت رشد، رویش دندان، بلوغ، افعال مربوط به کبد، قلب و مغز و... که اگر این افعال سریع تر از حد طبیعی خود صورت گیرد، دلیل بر گرمی مزاج و اگر کند تر صورت گیرد دلیل بر سردی مزاج خواهد بود.
فضولات بدن شامل ادرار، مدفوع، عرق، مو، ناخن، خون و... است. اگر رنگ مدفوع
یا ادرار تیره تر از معمول یا بدبو تر از معمول باشد، دلالت بر گرمی مزاج و غلبه صفرا دارد یا اگر زود به زود صورت گیرد نیز دلالت بر گرمی مزاج و غلبه صفرا دارد اما بی رنگ بودن یا کم بودن فضولات، دلالت بر سردی مزاج دارد.
رنگ مدفوع و کیفیت آن از دیگر مواردی است که توسط درمان گران طب سنتی برای تشخیص نوع مزاج استفاده می شود. برای این منظور بررسی کل فضولات بدن شامل ادرار، مدفوع، عرق، مو، ناخن و خون در تشخیص دقیق نوع مزاج و طبع مؤثر است.
موارد ذیل دلالت بر گرمی مزاج دارد و عکس این حالات نشان از سردی مزاج است:
حسن ظن
امیدواری
جوانمردی و باغیرتی
استعداد فهم مطالب
پرتحرکی و نشاط
زیرک بودن
سنگدلی
بی قراری
پر رویی و حرافی
ثبات در حافظه دلیل بر خشکی مزاج است.
قدیمیان معتقد بودند ارتباط تنگاتنگی ما بین سال های عمر انسان و مزاج او وجود دارد:
کودکی مزاج گرم و تر است (خون) 2- در جوانی مزاج گرم و خشک است (صفرا) 3- مزاج در میان سال ها سرد و خشک است 4- در پیری مزاج به سرد و تری می گراید.
در این تقسیم بندی اختلاف نظر هایی وجود دارد. همچنین معتقد بودند میان فصول و مزاج ارتباط وجود دارد بهار گرم و تر است. در این فصل غلبه مزاج خونی زیاد روی می دهد. تغییرات کیفی خون در این فصل ظهوری کامل دارد. تابستان گرم و خشک است و هم مزاج صفراء است. از علایم این مزاج تشنگی است. پاییز سرد و خشک است و به مزاج سودا نزدیک است و خشکی پوست از علایم آن می باشد. زمستان
سرد و تر بوده و به مزاج بلغم نزدیک است و کندی هضم و بیماری سرماخوردگی از علایم آن می باشد.
مزاج برخی از اعضای بدن به شرح زیر است.
1- قلب/ گرم و خشک
2- خون/ گرم و تر
3- کبد/ گرم و تر
4- چربی/ سرد و تر
5- مغز/ سرد و تر
6- نخاع/ سرد و تر
به طور کلی صاحبان هر یک از این مزاج های چهارگانه در یک سری ویژگی های اخلاقی و ظاهری مشترک می باشند. برای مثال سوداوی ها، افرادی ریزبین و واقع نگرند و دموی ها، افرادی بلند پرواز و سخت کوش. مزاج شناسی بررسی مجموعه ای ازمؤلفه ها، من جمله رنگ پوست، جثه و هیکل، حالت اجزای صورت مثل بینی و چشم ها، میل و توان جنسی، عادت های رفتاری و ... در یک فرد برای تشخیص مزاج وی می باشد.
رعایت حال کبد بیمار از اصول اساسی تجویز دارو است. تشخیص بیماری در طب سنتی با در نظر گرفتن مزاج اعضا و مزاج بیمار، فصل، معاینه وضعیت روانی مراجع یا بیمار و... انجام می گیرد. در بیماری های مزمن، شغل بیمار، بیماری های والدین نیز تحت بررسی قرار می گیرد.
شیوه ی درمانی طب سنتی، شیوه دفع کنندگی است، برخلاف طب جدید که معمولاً شیوه ی درمانی رفع کنندگی دارد. اصول طب سنتی مانع از مریض شدن می شود، در حالی که اصول طب جدید بیشتر به درمان مرض واقع شده اختصاص دارد.
طب سنتی به درمان علت ها می پردازد، در حالی که طب جدید بیشتر به عوارض
توجه دارد.
شیوه ی درمانی طب سنتی اقلیمی و جزئی است، برخلاف طب جدید که دارو ها و نسخه های آن عمومی و جهانی پیچیده می شوند.
از آن جا که دارو های طب سنتی اغلب گیاهی و طبیعی است، حتی در صورتی که طبیب نتواند درد و بیماری را به طور صحیح مورد شناسایی قرار دهد، باز هم استفاده آن دارو ها ضرر و درد مضاعفی برای بیمار ایجاد نمی کند، اما در طب جدید که بسیاری از دارو های آن شیمیایی است، در صورت عدم تشخیص صحیح بیماری، استفاده از دارو درد بیمار را مضاعف خواهد کرد به همین علت بسیاری از مردم از طب جدید نا امید شده و به طب سنتی روی آورده اند.
تصویر
طب سنتی و مکمل در کنار فایده های بسیار، می تواند نقاط ضعفی نیز داشته باشد:
بسیاری از مردم به دلیل طبیعی بودن دارو های گیاهی و استفاده رایج در بسیاری از نقاط دنیا، بر این باور هستند که این دارو ها ایمن و بی خطر هستند. اما مانند دارو های طب رایج، دارو های گیاهی نیز دارای عوارض هستند.
این عوارض علل مختلفی چون مصرف بیش از حد، تداخل با دارو های طب رایج و
واکنش های خود به خودی و غیرقابل پیشبینی مانند آلرژی.
عدم وجود استاندارد قطعی برای محصولات و تولیدات گیاهان دارویی ممکن است منجر به مشکلاتی در کیفیت آن شود. از جمله این مشکلات، تقلب، مواد اولیه نامشخص، جایگزینی یک گیاه به جای گیاه دیگر و ... است.
کاربرد نامناسب گیاهان دارویی می تواند کشنده باشد. به عنوان مثال استفاده نا به جا از کوکاکولا منجر به تخریب شدید کبد می شود. همچنین دارو هایی مانند جینکو که باعث بهبود جریان خون می شود، ممکن است خونریزی حین جراحی را افزایش دهد.
مصرف خودسرانه و بدون مشاوره و توصیه متخصص در کشور های در حال توسعه و حتی توسعه یافته، رایج بوده که اغلب به دلیل دسترسی آسان و قیمت کم این داروست.
با وجود تأثیرات خدمات طب سنتی بر مراقبت های بهداشتی در سراسر دنیا، اطلاعات کمی در مورد ایمنی، کیفیت و اثر بخشی طب سنتی و مکمل و جایگزین وجود دارد و همین باعث شده که اغلب دولت ها شناخت صحیحی از آن نداشته باشند.
محصولات گیاهی در بعضی کشور ها به عنوان دارو و در برخی دیگر در گروه مواد غذایی دسته بندی و مشمول قوانین آن گروه می شود. به همین دلیل وجود یک چارچوب هماهنگ و بین المللی برای این محصولات لازم است.
بعضی از عادت های نادرست غذایی باعث بروز بیماری های متعدد می شود. در این باره متخصصان طب سنتی توصیه های متعدد کرده اند.
مصرف ماست و دوغ همراه با غذا های گوشتی، یکی از ممنوعیت ها در طب سنتی
است. تنوع در یک وعده ی غذایی، موجب به هم خوردن تنظیم گوارش می شود که بسیار مضر است. زمانی که چند ماده ی غذایی متنوع را در یک وعده میل می کنید، آنزیم های هاضمه دچار اختلال می شود و هضم غذا ناقص خواهد شد، زیرا مواد غذایی متفاوت، زمان هضم متفاوتی با یک دیگر دارند. در نتیجه از ترکیب این مواد، مواد فاسد در بدن تولید می شود. مصرف پنیر به تنهایی بسیار مضر و بلغم زاست. خوردن پنیر به تنهایی در وعده ی صبحانه، فرد را دچار رخوت، سستی و بی حالی و کندی در یادگیری و کاهش تمرکز ذهن می کند.
غده ی پاراتیروئید، وظیفه ی تنظیم کلسیم و فسفر بدن و جذب آن ها را بر عهده دارد این غده کلسیم و فسفر را با یکدیگر و در کنار هم می شناسد، بنابراین زمانی که ماده غذایی حاوی کلسیم مصرف می کنیم، باید همراه آن فسفر نیز مصرف کنیم، در غیر این صورت، غده پاراتیروئید، فسفر را از مغز بر می دارد که موجب کند ذهنی می شود. بهترین زمان مصرف پنیر، وعده شام و به همراه مصلحات آن (گردو، زیره، سیاه دانه و آویشن) است، زیرا بیشترین میزان ترشح توسط غده پاراتیروئید شب می باشد.
مصرف زرشک پلو با مرغ یا باقلا پلو با ماهی این دو غذا، بسیار سرد است و به مرور زمان در صورت مصرف زیاد، باعث غلظت خون می شود و مقدار زیادی اخلاط مضر بلغم و سودا در بدن تولید می کند. ماهی، مرغ، برنج، زرشک، باقلا، روغن نباتی همگی سرد و بلغم زاست. حال اگر همراه این غذا ها، سالاد، ماست یا ترشی هم مصرف شود، مشکل چند برابر خواهد شد. در صورت مصرف چنین غذا هایی، حتماً باید ادویه و مواد غذایی گرم مانند فلفل سیاه، زنجبیل، آویشن، سیاه دانه، عسل، کنجد و خرما مصرف کنید.
کتاب الحاوی نوشته محمد بن زکریای رازی در اروپا، 6 بار تجدید چاپ شده است، این کتاب از منابع مهم جهان بوده و اکنون هم هست. الحاوی، بزرگ ترین و جامع ترین کتاب پزشکی دوره اسلامی به شمار می رود و بخش عظیم آن، نقل قول هایی از پزشکان یونانی، سریانی، هندی و چند پزشک ناشناس است، رازی در این کتاب به هنگام شرح بیماری و چگونگی درمان آن، تقریباً گفته های همه پزشکان یونانی و افرادی که آراء آنان منبع و پایه پزشکی اسلامی بوده را ذکر کرده و سپس دیدگاه ها و نتایج تجربیات خود را بر آن افزوده است.
اروپائیان به این کتاب بیشتر از مورخین شرق اهمیت می دهند؛ به دلیل آن که محتویات آن مجموعه مشاهدات و اتفاقاتی است که رازی به چشم دیده و این بزرگ ترین و مهم ترین وجهی است که «حاوی» را بر سایر کتب طبی اسلامی مزیت و برتری می دهد و رازی در این کتاب جمیع عقاید اطباء یونان و ایران و عرب و روم را تا زمان خود با عملیات و نظریات خویش جمع آوری کرده و منبعی عالی برای پی بردن به مقام وی می باشد و به این دلیل درتاریخ طب، رتبه ارجمندی را داراست.
طب اسلامی یا پزشکی اسلامی یکی از شناخته شده ترین جنبه های تاریخ اسلام در جهان و یکی از شاخه های علم است که مسلمانان در آن پیشرفت های بسیاری داشته اند. این مکتب پزشکی که در آغاز تاریخ اسلام پدید آمد، نه تنها به خودی خود ارزشمند است بلکه پیوستگی نزدیکی با دیگر دانش ها و به ویژه دانش فلسفه داشته است. به همین دلیل است که از گذشته، در جهان اسلام، «مرد حکیم»، «پزشک» نیز بوده است و فیلسوف و پزشک هر دو را با نام حکیم می خوانده اند به نظر می رسد از علل توجه مسلمانان به دانش طب، توجه پیشوایان دین اسلام به این دانش ارزشمند است. در حدیثی از پیامبر اکرم دانش طب همسنگ با علم دینی و درکنار آن مورد توصیه قرار گرفته است.
امام رضا علیه السلام درباره خوردنی ها و نوشیدنی های حلال می فرماید:
خداوند تبارک و تعالی هیچ خوردنی یا نوشیدنی را مباح نکرده، مگر آن که در منفعت و صلاحی بوده و هیچ خوردنی و یا نوشیدنی را حرام ننموده، مگر آن که در تلف (نابودی) و فساد (زیانی) بوده است، پس هر خوردنی و نوشیدنی که موجب تقویت جسم شود حلال شده است.
از نخستین کسانی که در زمینه ی علم پزشکی کتاب نوشته اند، امام علی بن موسی الرضا علیه السلام است. امام وقتی به سوی طوس می آمدند، در نیشابور در مجلس مأمون با جماعتی از فلاسفه و پزشکان، چون یوحن ابن ماسویه و جبرئیل بن یخشوع و ابن بهله هندی و دیگر کسان گرد آمدند و سخن از طب به میان آمد. وقتی مأمون در این باره از امام علیه السلام پرسش کرد، حضرت فرمود: برای من به مرور زمان تجربیاتی حاصل گشته که آن را برای شما می نویسم. حضرت علیه السلام، کتابی را
درباره ی امور پزشکی نوشت و برای او فرستاد و مأمون دستور داد تا آن را با آب طلا بنویسند؛ از این رو به «رساله ذهبیه» موسوم گردید. در ادامه، قسمتی از سخنان گهربار حضرت امام رضا علیه السلام را در مورد رعایت نکات بهداشتی و حفظ سلامتی بدن آورده ایم. امیدواریم با توجه به توصیه های آن حضرت و بهره گیری از علوم جدید پزشکی، همیشه از بدنی سالم و به دور از هر گونه بیماری برخوردار باشید.
1- کسی که نمی خواهد معده اش آزار و آسیب ببیند موقع غذا خوردن آب ننوشد. کسانی که هنگام غذا خوردن آب می نوشند، دستگاه هاضمه را از ابتدای کارش، از کار باز می دارند. این افراد به عارضه ضعف دستگاه گوارشی مبتلا خواهند شد؛ زیرا نوشیدن آب در اول غذا، معده را از هم باز می کند و عارضه گشادی معده می آورد.
2- آنان که می خواهند از بیماری بواسیر و رنج روده ای در امان باشند هر شب ده دانه خرمای برشته شده را با روغن گاو بخورند.
3- کسانی که به ضعف دچارند بهتر است همه روزه هفت مثقال کشمش سیاه ناشتا بخورند و نیز سه تکه زنجبیل که در عسل خوابانده اند (زنجبیل پرورده) با کمی خردل، ضمن غذای روزانه خود بخورند. برای تقویت نیروی فکری خوب است که همه روزه سه دانه هلیله با نبات کوبیده بخورند.
4- از افراط در خوردن تخم مرغ بپرهیزید زیرا این افراط کبد را از عمل منظم باز می دارد و در سر و معده باد های زیان بخشی به وجود می آورد.
5- هر کس می خواهد در فصل زمستان از بیماری سرماخوردگی در امان بماند، همه روزه سه قاشق عسل بخورد. آن دسته از عسل ها که وقتی جلوی بینی می گیرید، بوی تندش شما را به عطسه وا می دارد یا عسلی که آدم را دچار بی حالی و سستی می کند و آن عسلی که زبان آدم را می سوزاند، عسل های خوبی نیستند.
6- برای جلوگیری از گرما زدگی در روز های تابستان ضمن پرهیز از آفتاب خوردن، روزی یک عدد خیار فایده فراوانی دارد.
7- کسانی که می خواهند از سر درد و باد شکم در امان باشند، ماهی تازه بخورند. این کار را هم در فصل زمستان و هم در تابستان انجام دهند؛ زیرا ماهی تازه برای پیشگیری از این گونه درد ها بسیار سودمند است.
8- آنان که می خواهند همیشه با نشاط باشند می توانند از شام بکاهند و شب ها سبک بار به رختخواب بروند.
تصویر
درمان در طب سنتی تنوع زیادی دارد که می توان به گیاه درمانی، زالو درمانی، حجامت، فصد، ماساژ درمانی، بادکش درمانی، آب درمانی یا آبزن اشاره کرد.
درمان بیماری های مختلف جسمی و روحی به وسیله گیاهان را «گیاه درمانی» می گویند. گیاه درمانی، روشی است که در آن، بعد از معاینات پزشکی و تشخیص لازم از عناصر گیاهی با توجه به مواد مؤثر در آن ها برای رفع علایم بیماری ها استفاده می کنند. این روش همانند طب جدید به مبارزه با علائم بیماری پرداخته و در جهت رفع آن ها می کوشد. از نظر این روش درمانی، ماده مؤثره گیاهان اعم از: آلکالوئید ها و ... می توانند با رفع علائم بیماری، باعث برگشت صحت و سلامت به فرد بیمار شوند. در حقیقت گیاه درمانی نوعی دارو درمانی است که به جای استفاده از دارو های شیمیایی از دارو ها با منشأ گیاهی استفاده می شود.
تصویر
گیاهان دارویی گیاهانی هستند که یک یا چند اندام آن ها حاوی ماده ی مؤثر می باشد، این ماده که کمتر از 1٪ وزن خشک گیاه را تشکیل می دهد، دارای خواص دارویی مؤثر بر موجودات زنده است. آغاز کاربرد وسیع گیاهان دارویی و رونق و گسترش آن در کشور های شرقی بخصوص در دوره اسلام به زمانی بر می گردد که شرق به کار ها، نوشته ها و ترجمه های آثار بقراط جالینوس و دیگران دسترسی یافت.
دو واقعه، زمینه علم گیاه شناسی را گسترش داد. یکی از آن ها اختراع دستگاه چاپ به وسیله ی گوتنبرگ در سال 1450 میلادی و دیگری کشف آمریکا به وسیله کریستف
کلمب در سال 1492 میلادی بود. نتیجه ی مستقیم این دو واقعه، چاپ تعداد زیادی از مجموعه های گیاهی و وارد کردن دارو های جدیدِ بسیار به اروپا بود.
پاراسلسوس (1541-1493) با سفر به اروپا و جمع آوری تجربیات گوناگون، پایه و اساس محکمی در طب به وجود آورد. گنجینه گیاهان یکی از مهم ترین آثار این دانشمند است. او برای طب گیاهی اولویت خاصی قائل بود و به اثرات درمانی آبه ای معدنی و گیاهان محلی توجه زیادی داشت. وی اولین کسی بود که علم شیمی را در روش های درمانی شرکت داد. او در تاریخ علم طب به عنوان اصلاح کننده طب و به بیان دیگر بنیان گذار شیمی درمانی و پزشکی مطلع در باب گیاهان دارویی شناخته شده است.
شیمی و فارماکولوژِی به موازات یکدیگر تکامل یافته اند. بالاخره به لطف کتاب الکساندر چیرش (1856-1939) به نام «رساله فارماکولوژی» بود، که مطالعه گیاهان دارویی و دارو های طبیعی در میان علومِ شناخته شده دیگر جای گرفت. شمیم صحرا نورد و همکاران در سال 2014 پژوهشی به منظور بررسی اثر بخشی گیاهان دارویی در درمان صرع ترتیب دادند. آنان با مطالعه کتاب های مهم در زمینه طب سنتی از جمله الحاوی، کانون، مخزن الادویه، حقایق الادویه، الابنیا اثر مثبت بیست و پنج گیاه دارویی را تأیید کردند.
گیاهان دارویی شامل بخش هایی از گیاه است که پس از خشکاندن، بدون ایجاد هر گونه تغییری در مغازه ها و عطاری ها به فروش می رسد. گیاهان دارویی مثل زیره، رازیانه، هل یا دارچین گیاهانی هستند که برخی خواص درمانی آن ها که عمدتاً بی ضرر یا کم ضرر هستند، به اثبات رسیده است، اما دارو های گیاهی حاصل از تبدیل برخی گیاهان به دارو در کارخانه های دارو سازی و طی فرایندی خاص و استریل هستند. با این توضیحات و ذکر تفاوت گیاهان دارویی و دارو های گیاهی باید گفت که عطاری ها تنها حق فروش گیاهان دارویی را دارند، گیاهانی که تعدادشان مشخص است و طی سالیان دراز فواید و بی عارضه یا کمعارضه بودنشان به اثبات رسیده است، مسلم است که مصرف بی رویه و بیش از حد نیاز هر نوع خوراکی اعم از گیاهی یا شیمیایی می تواند برای بدن ضرر داشته باشد.
ماساژ درمانی به عنوان بخشی از طب مکمل مانند، انرژی درمانی امروزه طرفداران زیادی در سراسر دنیا پیدا کرده است. این شیوه درمان جدیدی نیست و هزاران سال قدمت دارد. ماساژ درمانی، تاریخچه ای طولانی در فرهنگ ملت های سراسر دنیا دارد. امروزه، افراد از انواع مختلف ماساژ درمانی برای اهداف مرتبط با سلامتی استفاده می کنند. درمان بیماری های عضلانی، اسکلتی، گوارشی، سردرد ها، رفع استرس و افسردگی، بهبودی جریان خون و افزایش اکسیژن رسانی به بافت ها و بهبودی ده ها بیماری دیگر از خواص ماساژ درمانی است. شواهد علمی در زمینه ی ماساژ درمانی، محدود است. دانشمندان هنوز به درستی نمی دانند که در زمان دریافت ماساژ، چه تغییراتی در بدن رخ می دهد، آیا این تغییرات تأثیری بر سلامتی دارند و اگر دارند، چطور چنین تأثیری می گذارند. ماساژ درمانی، به نظر می رسد که احتمالاً خطرات جدی را به دنبال ندارد، البته به شرطی که به درستی استفاده شود و تحتنظر متخصصان ماساژ و افراد آموزش دیده، انجام شود.
قدمت ماساژ درمانی به هزاران سال قبل برمی گردد. قدیمی ترین منابعی که به ماساژ درمانی اشاره کرده اند، متونی از چین، ژاپن، هند، تمدن های عربی، مصر و یونان و روم باستان است. ماساژ در دوران رنسانس، در اروپا به طور گسترده ای مورد استفاده قرار می گرفت. در دهه ی 1850، دو پزشک آمریکایی که در سوئد تحصیل کرده بودند، ماساژ درمانی را در آمریکا معرفی کردند، به این ترتیب از آن زمان به بعد، ماساژ درمانی در این کشور ارتقاء پیدا کرد و برای اهداف مختلف پزشکی و سلامتی، مورد استفاده قرار می گرفت.
با پیشرفت های فنی و علمی در درمان های پزشکی، در دهه های 1930 و 1940، ماساژ درمانی محبوبیت خود را در آمریکا از دست داد. علاقه به ماساژ مجدداً در دهه ی 1970 به خصوص در میان ورزشکاران زنده شد. طبق یک نظرسنجی انجام شده در سال 2007، با موضوع طب های مکمل و جایگزین مورد استفاده ی آمریکایی ها، تخمین زده شد که در حدود 18 میلیون بزرگسال و 700 هزار کودک آمریکایی در سال گذشته از ماساژ درمانی استفاده کرده بودند.
واژه ی ماساژ درمانی، تکنیک های مختلفی را در برمی گیرد. در مجموع فشار دادن، مالش دادن یا هر نوع حرکات حساب شده ی دست روی عضلات یا بافت های نرم
بدن، توسط درمان گران را ماساژ می نامند. درمان گران غالباً از دست ها و انگشت های خود برای ماساژ دادن استفاده می کنند، اما ممکن است گاهی از اندام هایی مثل ساعد، آرنج یا حتی پا استفاده کنند.
در ماساژ سوئدی، درمان گران از روش هایی از جمله لمس کردن های طولانی، مشت و مال دادن، حرکات چرخشی عمیق، تکان دادن و ضربه زدن استفاده می کنند. ماساژ ورزشی تقریباً شبیه ماساژ سوئدی است، با این تفاوت که متناسب با نیاز های ورزشکاران، تغییراتی در آن ایجاد می شود. از بین انواع مختلف ماساژ غیر از این دو مورد، می توان به ماساژ بافت های عمیق و ماساژ «تریگر پوینت» یا «نقطه ی ماشه ای» اشاره کرد که تمرکز آن بر تریگر پوینت های عضلانی است. تریگر پوینت ها، نقاطی خاص و گره های عضلانی هستند که در صورت فشار دادن، ایجاد درد می کنند و ممکن است باعث درد در سایر قسمت های بدن شوند. درمان گران ماساژ در محیط های مختلف خدمات خود را ارائه می دهند، برای مثال در دفاتر خصوصی، بیمارستان ها، خانه های پرستاری، استودیو ها و اماکن ورزشی و باشگاه های تناسب اندام. بعضی از آن ها به خانه یا محل کار بیماران خود می روند. آن ها معمولاً سعی می کنند که محیطی آرام و تسکین دهنده ایجاد کنند. درمان گران معمولاً از بیماران جدید خود، در مورد علائم، سوابق پزشکی و نتیجه ی مطلوب شان سؤال می کنند. همچنین ممکن است از طریق لمس کردن نقاط دردناک بدن، شرایط بیمار را ارزیابی کنند و نقاط درد را مشخص کنند و میزان فشار لازم را برای ماساژ بسنجند. بیماران، معمولاً روی یک میز یا تخت مخصوص دراز می کشند. لباس های گشاد می پوشند یا بدون لباس، بدن شان را با ملحفه می پوشانند، به غیر از نقاطی که قرار است تحت درمان با ماساژ قرار بگیرد. درمان گر، ممکن است از روغن یا لوسیون های خاص برای کاهش اصطکاک با پوست استفاده کند. گاهی اوقات، بیماران در حالی که روی صندلی نشسته اند، خدمات ماساژ درمانی را دریافت می کنند. یک جلسه ماساژ درمانی ممکن است بسیار خلاصه باشد یا حتی یک ساعت و بیشتر طول بکشد. حقایق علمی در مورد ماساژ درمانی بسیار محدود است؛ این که آیا ماساژ درمانی تأثیر دارد و اگر دارد، چطور باعث بهبود بیماری های مختلف می شود. با وجود این، شواهد زیادی وجود دارد که ماساژ درمانی روی بعضی از بیماران، تأثیرات قابل توجهی داشته است. البته این نتایج را نمی توان در مورد تأثیر گذاری ماساژ روی شرایط خاص اثبات کرد. طبق
نتایج به دست آمده از یک تحلیل و بررسی، ماساژ درمانی، تأثیر گذار است ولی تأثیرات آن به صورت جزیی و دقیق، هنوز بررسی نشده است. تحقیقات انجام شده در طی این تحلیل نشان می دهد که یک جلسه ماساژ درمانی می تواند در کاهش فشار خون، ضربان قلب و اضطراب (در واکنش به یک موقعیت خاص) مؤثر باشد. چند جلسه ماساژ درمانی می تواند اضطراب (اضطراب کلی)، افسردگی و درد را کاهش دهد. مطالعات اخیر نشان می دهد که ماساژ می تواند در شرایط خاص تأثیراتی چشمگیر داشته باشد، برای مثال: در سال 2008، نتایج تحقیقات نشان داد که ماساژ ممکن است برای کمردرد های مزمن، مفید باشد. دستورالعمل های منتشر شده در سال 2007 توسط انجمن درد آمریکا و کالج آمریکای پزشکان، توصیه می کند که پزشکان، زمانی که بیمار مبتلا به کمردرد مزمن به روش های معمول درمان، پاسخ نمی دهد، از بعضی از روش های درمانی در طب مکمل و جایگزین استفاده کنند که این روش ها عبارت است از ماساژ، طب سوزنی، ریلکسیشن و یوگا. طبق یک تحقیق چند گانه که روی بیش از 300 بیمار با سرطان پیشرفته نشان داد که ماساژ می تواند به کاهش درد این افراد کمک کند و شرایط روحی و جسمی آن ها را بهبود بخشد. یکی از تحقیقات صورت گرفته روی 64 بیمار مبتلا به گردن درد مزمن نشان داد که ماساژ های درمانی، بسیار بیشتر از آموزش های کتاب های آموزش خود درمانی در زمینه ی بهبود عملکرد و کاهش علائم درد، مفید است. نظریه های متعددی در مورد ماساژ درمانی و نحوه ی تأثیرگذاری آن بر بدن، ارائه شده است. به عنوان مثال، «نظریه ی کنترل دروازه» پیشنهاد می کند که ماساژ ممکن است شرایطی ایجاد کند که در آن سیگنال های درد که به مغز فرستاده می شوند، مسدود شوند. طبق برخی دیگر از تئوری های مطرح شده، ماساژ می تواند مواد خاصی را در بدن ترشح کند که منجر به بهبود درد می شود؛ برای مثال، «سروتونین» یا «اندورفین»؛ حتی ممکن است سبب تغییرات فیزیکی در بدن شود که بهبودی را به دنبال دارد. با وجود این، تحقیقات بیشتری نیاز است تا نظریه های مختلف در مورد نحوه ی عملکرد ماساژ درمانی، مورد بررسی قرار بگیرد. به نظر می رسد که ماساژ درمانی، ریسک بسیار اندکی نسبت به سایر روش های درمان دارد، البته در صورتی که توسط درمان گران ماهر انجام شود و اخطار و هشدار های مربوطه به درستی دنبال شوند. تعداد آسیب های جدی گزارش شده ناشی از ماساژ، بسیار اندک است. عوارض جانبی ماساژ درمانی ممکن است
شامل درد های موقتی، احساس ناراحتی و کوفتگی، کبودی، ورم و حساسیت پوستی و آلرژی به روغن های ماساژ باشد. افرادی که مبتلا به اختلالات انعقاد خون هستند، تعداد پلاکت های خون آن ها کم است و افرادی که دارو های رقیق کننده ی خون مثل «وارفارین» مصرف می کنند، نباید تحت درمان با ماساژ های شدید قرار بگیرند. باید از ماساژ دادن بعضی از نواحی بدن اجتناب شود؛ قسمت هایی که لخته خون، شکستگی، زخم باز یا زخم درحال خوب شدن، عفونت های پوستی یا استخوان های ضعیف (بر اثر پوکی استخوان یا سرطان)، وجود دارد یا اخیراً تحت عمل جراحی قرار گرفته است با وجود این که به نظر می رسد ماساژ درمانی برای بیماران مبتلا به سرطان ایمن است، این بیماران قبل از این که تحت درمان با ماساژ قرار بگیرند که شامل فشار های عمیق و شدید است، باید با پزشک سرطان شناس مخصوص خود مشورت کنند و اجازه بگیرند. هر گونه فشار مستقیم روی تومور ها، معمولاً نتایج ناخوشایندی به دنبال دارد. بیماران مبتلا به سرطان، باید در مورد نگرانی ها و موارد مهمی که ممکن است درمورد جلسه ی ماساژ درمانی به آن نیاز پیدا کنند، با پزشک مخصوص خود مشورت کنند. زنانی که در دوران بارداری هستند، قبل از این که از خدمات ماساژ درمانی استفاده کنند، باید با پزشک خود مشورت کنند. سندرم پای بی قرار اختلال حرکتی است که با تمایل شدید به حرکت دادن پا ها هنگام استراحت مشخص می شود. بیماران مبتلا به این سندرم تمایل غیر قابل مقاومتی به حرکت دادن پا های خود دارند و آن را به صورت احساس نامطلوبی توصیف می کنند که با دوره های عدم فعالیت بدتر می شود. در این اختلال بیماران پرش های ماهیچه ای غیر ارادی کوتاهی را تجربه می کنند که سبب مختل شدن خواب شبانگاهی می شود. برای تشخیص این اختلال معیار های ویژه ای مطرح شده است. محل احساس ناخوشایند در پا ها، بین زانو تا مچ پا است هر چند با افزایش شدت بیماری ممکن است علاوه بر پا ها به سایر اعضای بدن مثل لگن و تنه هم منتشر شود. برخی شرایط طبی از جمله اعتیاد به الکل، کمبود ویتامین ها یا مواد معدنی خاص، پایین بودن سطح آهن خون نیز باعث ایجاد علایم این سندرم می شود. نتایج یافته های محققان نشان داد ماساژ درمانی بر میزان مور مور و تیر کشیدن پا، میزان سوزش و پرش ناگهانی پا و همچنین میزان خواب و کیفیت آن در افراد مورد آزمون تأثیر دارد. بعضی ماساژ های درمانی عبارتند: از ایروودا، یومیهو، تای ماساژ، ماساژ های آرام بخش و ماساژ های زیبایی.
ماساژ کالیفرنیایی ابتدا کل بدن را چرب می کنید و سپس ضربه های آرامی را پشت سر هم بر آن وارد می کنید. مقدار بسیار کمی فشار در این نوع ماساژ وجود دارد.
کل بدن به آرامش دست پیدا می کند و ذهن شما نیز در حالت مناسبی قرار می گیرد. همان طور که مشاهده کردید این ماساژ باعث می شود که حالت نرمی به تمام اعضای بدن شما دست بدهد.
اگر شما در محیطی زندگی می کنید که دائماً تحت فشار قرار دارید ماساژ کالیفرنیایی بهترین راه برای تمدد اعصاب و به دست آوردن آرامش است. این ماساژ باعث می شود که باتری بدن شما مجدداً شارژ شود و نگرانی هایتان را برای مدتی به دست فراموشی بسپارید.
این نوع ماساژ ماهیچه ها را منبسط کرده و گردش خون را به وسیله ی مالش های طولانی مدت و ملایم تنظیم می نماید. با این کار هشیاری بدن شما بالا رفته و قدرت تفکر شما را به طرز شگفت انگیزی ارتقا می دهد.
علاوه بر این که آرامش عضلات و سیستم عصبی را برای شما به همراه دارد.
اگر شما در دنیای سرعت زندگی می کنید و نمی توانید برای بدن خود آن طور که باید و شاید اهمیت قائل شوید این تنها کاری است که می تواند جوانی و شادابی را تضمین کند.
این ماساژ گردش خون و عملکرد ذهن و بدن را بهبود می بخشد.
ازجمله مزایای این تمرین ارتقای هشیاری روحی و جسمی است. انگیزه، اعتماد به نفس و تمرکز شما افزایش پیدا می کند.
یک تغییر جزئی در دست ها و پا های شما می تواند سیستم کل بدن شما را دگرگون سازد پس هر طور که شده به دنبال این نوع ماساژ بروید. حکایات زیادی از گذشته بر جا مانده که دلیل خوبی برای حمایت از این ادعا می باشد.
این نوع ماساژ به «یوگا برای افراد تنبل» تشبیه شده که در آن تمام عضلات بدن کشیده می شوند و مفاصل نیز باز و بسته می شوند. این کار را باید از کف پای خود شروع کنید و کم کم آن را به قسمت های بالایی هدایت کنید.
متخصصان این نوع ماساژ معتقد هستند که اگر تمرین های آن را انجام دهید، بدن شما از آن حالت خشکی در می آید و «سطح انرژی» بدن در حال نرمال قرار می گیرد.
با این کار قابلیت ارتجاعی بدن افزایش پیدا کرده، سلامت تمام نقاط آن تضمین می شود. و بیشتر به افرادی توصیه می شود که بیشتر وقت خود را در پشت میز صرف می کنند
تصویر
در این نوع ماساژ فرد مورد نظر در داخل آب گرم دراز می کشد و سپس قسمت های مشخصی از بدن او مورد ماساژ قرار می گیرد. به دلیل این که جاذبه در آب تا حدی کمتر می شود ماساژ دهنده از آزادی عمل بیشتری برخوردار است.
زمانی که در آب شناور هستید بیش تر بر روی تنفس خود تمرکز می کنید و به همین دلیل نفس های عمیق کشیده و به آرامش بیشتری دست پیدا می کنید.
اگر می خواهید زمانی که در آب شناور هستید به آرامش کامل دست پیدا کنید، وتسو بهترین انتخاب است.
بر اساس درمان از طریق مالش ماهیچه ها و استخوان ها این نوع ماساژ شما را از شر فشار و استرس ذهنی و ماهیچه ای خلاص می کند. بدن را متعادل می کند، درد و استرس را از شما دور نگه می دارد.
هوشیاری درونی شما را افزایش می دهد و سبب می شود شما مشکلات و
ناراحتی هایتان را درمان کنید نوعی خود درمانی است.
این ماساژ از سایر ماساژ هایی که ذکر شده تأثیر بیشتری داشته و اثر آن برای مدت زمان بیشتری در بدن شما باقی می ماند. هم چنین سلامتی روحی و روانی را نیز به همراه دارد.
بر اساس طب سوزنی چین باستان این ماساژ بر روی قسمت های حساس بدن تأثیر گذاشته و میزان انرژی را تنظیم می کند.
کانال هایی برای ورود و خروج انرژی باز می کند و مزایای بی شماری را به همراه دارد.
استرس، کمر درد، اضطراب، سر درد، بی خوابی، و آرتروز تنها نمونه های کوچکی از بیماری هایی هستند که از طریق این نوع ماساژ قابل درمان می باشند.
تصویر
فشردن نقاط حیاتی بدن برای سلامتی، توسط انگشتان دست را «شیاتسو» می گویند.
یک تکنیک سالم و مؤثر که بیش تر پیشگیری کننده است و به عنوان شکلی از فیزیوتراپی برای بیماری های خاص مورد استفاده قرار می گیرد. شیاتسو در تکنیک ماساژ ژاپنی به صورت کلمه به کلمه به معنای فشار انگشت است کلمه شی به معنای انگشت و آتسو به معنی فشار است. پزشکان معتقدند که شیاتسو راهی است برای رسیدن به آرامش و کمک کردن برای رسیدن به آرامش و مقابله با استرس، درد عضلانی، تهوع، اضطراب و افسردگی است. قدمت این تکنیک به 2000 سال می رسد.
یکی از شایع ترین روش های درمانی مورد استفاده در بیماران کلیوی، انجام همودیالیز می باشد. به منظور انجام این کار ورود مکرر سوزن به رگ لازم است. این کار، درد شدیدی را ایجاد می کند. به گونه ای که بیش از یک پنجم بیماران همودیالیزی این درد را غیر قابل تحمل بیان می کنند. به دلیل شیوع بالای ابتلا به دیابت و فشارخون بیماری های کلیوی به عنوان یک بیماری مزمن در حال گسترش است که همودیالیز شایع ترین روش درمان این بیماری در همه کشور ها است.
حدود 90 درصد بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه تحت درمان با همودیالیز قرار می گیرند. در ایران نیز همودیالیز رایج ترین روش درمان جایگزین کلیه می باشد. با توجه به این که این بیماران معمولاً 3 بار در هفته و هر بار 3-4 ساعت تحت دیالیز قرار می گیرند در نهایت سالانه حدود 320 بار درد سوزن را تجربه می کنند. لذا، نکته مهم در مراقبت از این بیماران آن است که بتوان از طریقی مناسب این درد و رنج را
کاهش داد. از اقدامات پرستاری که در مطالعات مختلف در کاهش شدت درد های حاد مؤثر بوده است می توان به ماساژ اشاره کرد. یکی از انواع ماساژ شیاتسو می باشد که نوعی ماساژ عمقی برای تسکین درد جسمی است و باعث آرامش و کاهش درد و اضطراب و همچنین راحتی بیمار می گردد.
تصویر
این ماساژ بیش تر برای ورزشکاران کاربرد دارد و تلفیقی از ماساز سوئدی و شیاتسو است که بر روی ماهیچه های خاصی که ورزشکار بیشتر از آن ها استفاده می کند توجه دارد.
باعث می شود که ورزشکار کار خود را به بهترین نحو انجام دهد، احساس سستی و تنبلی را از بین می برد، آسیب های ورزشی را التیام می بخشد، از ورم کردن قسمت های مختلف بدن جلوگیری می کند و در آخر به بهبود اندام صدمه دیده کمک می کند.
اگر شما ورزش را به طور حرفه ای دنبال می کنید، این ماساژ یکی از تمرین های ضروری در دوره آموزشی شماست.
تصویر
این ورزش به عمق ماهیچه ها و استخوان ها نفوذ می کند و جریان خون به سمت قلب را تسریع می بخشد.
زمان بهبودی از آسیب های وارده بر ماهیچه ها را کاهش می دهد.
اگر شما دچار تنبلی مزمن عضلات هستید و یا اگر شغل شما طوری است که باید همیشه مشغول کار های سخت فیزیکی باشید، ماساژ سوئدی برای شما نقش دارو را بازی می کند.
تصویر
بسیاری از پیشگامان امر ماساژ درمانی انواع مختلفی از ماساژ های نوین را معرفی
کرده اند که البته فواید آن به طور علمی ثابت نشده، اما به طور چشمگیری قابل استفاده بوده و نتایج مطلوبی را نیز به دنبال داشته اند.
بر اساس طب سوزنی چین و طب سنتی ژاپنی ها، جین شین دو باعث از بین رفتن استرس و پیدا کردن دید تازه ای نسبت به دنیای خارج می شود.
تصویر
جین شین دو نقاط تحت فشار را آرام می کند و احساساتی نظیر: استرس، اضطراب، گناه و خشم را از بین می برد.
اگر شما جزء آن دسته از افراد خوددار هستید که تمام ناراحتی ها و مشکلات را برای خودتان نگه می داردید این ماساژ راه خوبی برای تخلیه عواطف درونی تان است.
در زبان فارسی حجامت به معنی مداوا تعریف شده است و یک روش خون گیری است که برای پیشگیری از بیماری ها و درمان بعضی بیماری ها انجام می گیرد. حجامت خشک بدون تیغ و خون گیری است و حجامت تر همراه خون گیری است.
بیماران انرژی و نیروی ذخیره شده خود را از این طریق به دست می آورند و
افرادی را که از استرس، تنش، افسردگی و یا بی خوابی رنج می برند، می توان با این روش درمان کرد.
امروزه، حجامت در کشور های عربی و مسلمان مقبولیت بیشتری دارد. مقبولیت حجامت در میان مسلمانان ناشی از حدیث هایی است که از پیامبر اسلام در توصیه به حجامت نقل شده است. استفاده از حیوانات برای ایجاد اثر مَکِشی روی پوست جز اولین روش های ابداعی بشر در امر درمان است. ساده ترین کاربرد آن مکش چرک یا سم و نیش حیوانات بوده است.
گسترش انجام حجامت و خون گیری در طب اسلامی و غربی بر پایه طب اخلاطی که بیماری های را ناشی از اختلال در اخلاط چهارگانه بدن یعنی خون، بلغم، صفرا و سودا می دانست است. بر این اساس بیماری های ناشی از ازدیاد خون با حجامت درمان می شدند. استفاده از اخلاط چهارگانه برای توضیح و درمان بیماری ها که به عنوان یکی از حیاتی ترین پایه های طب فرض می شد در قرن نوزدهم با انجام آزمایش های علمی و راهیابی روش علمی در طب کم کم به فراموشی سپرده شد، با این حال این نوع نگرش به بیماری ها و درمان هنوز در قرن 21 هم پیروانی دارد.
مدافعان حجامت ادعا می کنند که حجامت درمان طیف گسترده ای از بیماری های مختلف است و حتی در پیشگیری از بیماری ها اثر دارد. این بیماری ها شامل چربی بالای خون، درد های عضلانی، کمردرد، سردرد های عصبی، بیماری های پوستی شامل آکنه، پسوریازیس، حساسیت های دارویی، غذایی، فصلی، اعتیاد به مواد مخدر، عوارض بیماری های انسداد عروق کرونر است.
در آزمایش علمی که بر روی 70 بیمار مبتلا به سردرد های مزمن صورت گرفت نتایج نشان داد گروهی از بیماران که عمل حجامت را انجام داده بودند شدت سردرد در آن ها حدود 66 درصد در سه ماه بعد کاهش یافته بود. همچنین بیمارانی که حجامت کرده بودند روز های کمتری را نسبت به سایر بیماران از مرض سردرد رنج می بردند.
1- خونریزی و عوارض ناشی از آن (بیماری های قلبی عروقی در افراد مستعد و...) و ایجاد یا تشدید کم خونی در صورت ایجاد خراش ها پوستی بیش از حد مجاز
2- اثر زخم در روی بدن در صورت ایجاد شکاف های خطی توسط تیغ در حجامت
سوزنی (ایجاد زخم با نوک تیغ حجامت) جای زخم کوچک بوده و پس از مدتی اثر آن ناپدید می شود.
3- افزایش ریسک بروز لخته های خونی سکته مغزی در پی حجامت گردن به همین دلیل متخصصان حجامت توصیه می کنند بعد انجام حجامت شخص دراز نکشد و حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی همچون دویدن انجام دهد تا احتمال بروز لخته کاهش یابد. (در منابع طب سنتی هم انجام حجامت در گودی پشت گردن به شدت منع شده و خطر دیوانگی برای آن ذکر شده است).
4- هموفیلی اکتسابی
با فراگیر شدن پزشکی در برخی جوامع اسلامی، حجامت در این کشور ها نیز تقریباً مهجور گردید. در ایران به دلیل خطرات بالقوه آن از قبیل انتقال عفونت، خطرخونریزی و...با مصوبه ی معاونت درمان وزارت بهداشت در سال 1377 انجام حجامت در مطب ها ممنوع شد و این مصوبه در تیر 1380 لغو گردید. سازمان انتقال خون ایران، دریافت خون افراد حجامت کننده تا یک سال پس از حجامت به علت احتمال انتقال بیماری های منتقله از خون، خودداری می کند. به گفته مدیر سازمان انتقال خون «طبق مقررات سازمان که مقررات جهانی است، ما نمی توانیم از فرد حجامت کننده خون بگیریم، چون خون او برای مصرف سالم نیست و حداقل باید یک سال از انجام حجامت او گذشته باشد».
بادکش درمانی (Cupping Therapy) یکی از روش های طب مکمل یا طب جایگزین (انرژی درمانی) است که خاستگاه آن را کشور چین می دانند، اما این نوع درمان به صورت سنتی در هند و ایران هم متداول بوده و امروزه هم از آن استقبال می شود. از آن جایی که امروزه طب سنتی یا همان طب مکمل از محبوبیت خاصی برخوردار است و افراد زیادی به این نوع درمان علاقه داشته و از روش های طب سنتی نتیجه گرفته اند. بادکش درمانی یا حجامت خشک روشی است که در آن تعدادی فنجان یا لیوان که می تواند شیشه ای یا از جنس دیگر مثل چوب بامبو یا سفالی باشد، برای ایجاد مکش
روی پوست بیمار گذاشته می شود. این مکش جریان خون را بهبود بخشیده، این روش درمانی در واقع با جمع کردن خون در ناحیه ای که فنجان ها روی پوست قرار داده می شوند، تنش عضلانی را کاهش داده، جریان خون کل بدن را بهبود می بخشد و به ترمیم سلول ها در بدن کمک می کند. این امر به شکل گیری بافت های اتصال دهنده و ایجاد عروق خونی تازه هم کمک می کند. بنابراین افراد زیادی از این نوع روش درمانی به عنوان طب مکمل بهره می برند. بادکش درمانی ابتدا به صورت سنتی و با شاخ حیوانات انجام می شد. بعد ها از فنجان هایی از جنس چوب بامبو و سرامیک استفاده شد، که با استفاده از حرارت اکسیژن داخل فنجان از بین می رفت و خلأ درون ظرف موجب مکش پوست در نواحی مورد نظر می شد. فنجان ها با آتش گرم شده و روی پوست قرار می گرفتند تا زمانی که خنک و از پوست برداشته شوند. امروزه، در روش مدرن، از شیشه های گردی شبیه توپ که یک طرف آن باز است و به همین منظور ساخته شده، استفاده می شود. بادکش درمانی در واقع به دو روشی که در ادامه معرفی خواهیم کرد انجام می شود:
بادکش درمانی خشک که همان روش سنتی است و تنها با مکش مناطقی از پوست صورت می گیرد؛
بادکش درمانی تر که شامل بادکش درمانی و انجام توأمان آن با حجامت است (همان طور که می دانید برای حجامت، مناطقی از پوست ابتدا وکیوم یا بادکش شده سپس با ایجاد خونریزی های کنترل شده در این نواحی، درمان انجام می شود.)
تصویر
تشخیص نوع بادکش درمانی یا به اصطلاح خودمان این که حجامت هم به همراه بادکش درمانی لازم است یا بادکش درمانی به تنهایی کافی است با پزشک یا
متخصص طب مکمل است و بستگی به شرایط بدنی فرد بیمار دارد.
انجام بادکش درمانی به صورت سنتی معمولاً این گونه است که هوای داخل فنجان یا لیوان های مورد استفاده با آتش زدن پنبه ی آغشته به الکل یا شاخ و برگ گیاهان یا کاغذ تخلیه می شود، فنجان یا لیوان به سرعت روی پوست قرار می گیرد و خلأ ناشی از آتش، پوست و ماهیچه را در محل قرارگیری لیوان وکیوم کرده و به داخل محفظه ی لیوان می کشد. در این حالت ممکن است پوست قرمز شود و دلیل آن عکس العملی است که رگ های خونی به تغییرات به وجود آمده نشان می دهند.
در روش های مدرن بادکش درمانی، به جای استفاده از حرارت، از دستگاهی که به همین منظور ساخته شده استفاده می شود. این وسیله محفظه های فنجانی شکلی هستند و پمپی که به آن ها متصل است، هوای درون محفظه را تخلیه کرده و با ایجاد خلأ، پوست و ماهیچه را به درون خود می کشد و بادکش درمانی را انجام می دهد.
در بادکش درمانی خشک یا همان معمولی هر کدام از فنجان یا لیوان های مخصوص برای 5 تا 10 دقیقه روی بدن قرار می گیرد، اما در بادکش درمانی تر یا همان حجامت سنتی خودمان، پوست ابتدا بادکش می شود. سپس در محل بادکش شده که خون جمع شده، خراش های کوچکی ایجاد و مقداری از خون بدن خارج می شود. بعد از انجام بادکش درمانی همراه با حجامت محل خراش ها برای جلوگیری از عفونت پانسمان می شود و هر گونه تغییرات به وجود آمده در بدن یا هر نوع کبودی معمولاً بعد از 10 روز برطرف خواهد شد. گه گاهی هم بادکش درمانی با طب سوزنی همراه می شود. توصیه ی ما به شما این است که 2 تا 3 ساعت قبل از بادکش درمانی وعده ی غذایی سبک میل کنید. بهتر است با شکم پر بادکش درمانی انجام نشود. بادکش درمانی در شرایط مختلف می تواند کارساز باشد، اما بیشتر برای کاهش درد های عضلانی به کار می رود. در حالی که در بادکش درمانی از فنجان یا لیوان ها روی مناطق اصلی و مرکزی طب سوزنی استفاده می شود، به نظر می رسد در درمان مشکلات گوارشی و پوستی و همچنین درمان مشکلاتی که معمولاً با طب فشاری درمان می شوند هم می تواند مؤثر باشد.
بادکش درمانی معمولاً عوارض جانبی چندانی ندارد. این نوع درمان اگر مشکلاتی به همراه داشته باشد، معمولاً در حین درمان یا بلافاصله پس از آن رخ می دهد. اگر قرار باشد فرد در بادکش درمانی دچار مشکل شود، معمولاً دچار سرگیجه شده یا
حس سبکی در سر را تجربه خواهد کرد. گاهی هم ممکن است فرد دچار حالت تهوع شود یا عرق کند. بعد از بادکش درمانی ممکن است در نواحی ای که فنجان یا لیوان گذاشته شده اثر لبه ی لیوان به شکل حلقه های دایره ای شکل تحریک یا کبود شود. فرد ممکن است در محل تماس فنجان یا لیوان ها احساس درد کند یا حتی پس از اتمام درمان دچار سرگیجه شود در صورت انجام حجامت که با بادکش درمانی همراه است، در موارد تقریباً نادر و درصورت مراقبت نادرست یا پانسمان نکردن صحیح و بهداشتی زخم ها، ممکن است فرد دچار عفونت یا مشکل در التیام جای زخم شود. از دیگر عوارض بادکش درمانی می توان به از بین نرفتن جای زخم ها و هماتوم (کبودی) اشاره کرد. ازآن جایی که در خیلی از موارد، بادکش درمانی مخصوصاً اگر همراه با حجامت باشد، توسط افراد غیر پزشک و به صورت سنتی هم انجام می شود، باید حتماً قبل از مراجعه درباره ی شرایط رعایت بهداشت محل درمان و فرد مورد نظر کاملاً تحقیق کنید. فردی که این نوع درمان را انجام می دهد، حتماً باید تمام اصول بهداشتی از جمله پوشیدن روپوش تمیز، استفاده از دستکش لاتکس یکبار مصرف و عینک های محافظ مخصوص درمان های پزشکی را به منظور جلوگیری از بروز عفونت و انتقال بیماری هایی مانند هپاتیت و ایدز رعایت کند معمولاً پزشکان و افراد متخصص در خصوص طب سنتی یا طب مکمل آموزش ندیده اند و خیلی از آن ها به تأثیر این نوع درمان اعتقادی ندارند. بنابراین ممکن است نظر مساعدی درباره ی روش های درمانی سنتی نداشته باشند. از طرفی خیلی از پزشکان طب سنتی یا افرادی که این نوع درمان را به صورت تجربی انجام می دهند، بیش از اندازه روی آن تأکید داشته باشند یا شما را تشویق کنند که فقط به این نوع درمان روی بیاورید. از آن جایی که از نام این نوع درمان ها هم مشخص است (طب مکمل) بهره بردن از این روش های درمانی می تواند در کنار درمان ها پزشکی معمول مؤثر باشد؛ البته در صورتی که پزشک معالج خود را در جریان درمان مکمل تان قرار بدهید و سعی کنید به طور منظم از هر دو درمان در جای درست و به موازات هم استفاده کنید از طرفی باید بدانید که بادکش درمانی هم مانند هر نوع درمان دیگری برای تمام گروه ها توصیه نمی شود. کودکان، زنان باردار، افراد مسن مجاز به استفاده از این روش نیستند، بادکش درمانی روند درمانی طولانی مدتی است که می تواند به کاهش هر دو نوع نشانه های موقت یا مزمن بیماری کمک کند. اما مطالعات گسترده ی
انجام شده نمی تواند به طور قطعی تأثیر حتمی این نوع درمان را همانند تمامی انواع طب مکمل ارزیابی کند. به همین دلیل توصیه می شود از بادکش درمانی نه به عنوان یکی از روش های طب جایگزین بلکه به عنوان طب مکمل در کنار معالجات مستمر پزشکی خود بهره ببرید از طرفی قبل از شروع این روش درمانی یا هر نوع درمان مکمل و سنتی دیگری حتماً مواردی را که در ادامه اشاره خواهیم کرد، در نظر بگیرید و کاملاً بررسی کنید.
فردی که قرار است درمان را انجام دهد، چه تخصصی دارد و میزان تخصص او چه اندازه است؟
از چه روش درمانی استفاده می کند؟
امکانات و وسایل درمان، به اندازه ی کافی تمیز است و فرد متخصص موارد بهداشتی را رعایت می کند؟
آیا فردی که درمان را انجام می دهد، مجوز های لازم برای انجام این کار را از مراکز مربوط گرفته است؟
آیا شرایط جسمی شما برای انجام این نوع درمان مناسب است یا نه؟
در نهایت به یاد داشته باشید که در صورت انجام درمان های مکمل، حتماً پزشک خود را در جریان روند درمان خود قرار دهید و او را از تصمیم خود برای کمک گرفتن از طب مکمل، آگاه و با او در این زمینه مشورت کنید.
تصویر
در زالو درمانی با استفاده از زالو برای درمان برخی بیماری ها مانند خون رسانی
دوباره به مناطقی از بدن که عروق وریدی آسیب دیده یا بسته شده اند، استفاده می گردد. چنان چه گزارش شده این عمل 1500 سال قبل از مسیح در مصر انجام می شد. زالو درمانی در ایران، مصر، روم و بعد ها در اروپا رواج پیدا کرد. سازمان غذا و داروی آمریکا در 24 ژوئن 2004 استفاده از زالو را برای مقاصد پزشکی قانونی اعلام کرد. حکیم جرجانی در کتاب سوم ذخیره خوارزمشاهی اشاره ای به نحوه استفاده زالو و جایگاه درمانی آن کرده منفعت زالو اندازی را بیشتر در بیماری های پوستی می داند و معتقد است ابتدا باید تن را با پاکیزه کرد و سپس زالو انداخت. ابن سینا می گوید: از زالو هایی که کرک ریز و نرم دارند یا لاجوردی رنگ هستند پرهیز کنید، زیرا دچار غشی، خونریزی، تب، سستی خواهید شد. از زالویی استفاده شود که در آب های خزه دار که محل زیست قورباغه هاست نمو کرده و نه زالویی که در آب های گل آلود سیاه بوده است. زالو درمانی یکی از روش های خون گیری طبی محسوب می شود که به لحاظ نحوه خون گیری و ماده هیرودین که توسط زالو به بدن وارد می کند، در طب سنتی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. هر زالویی اثر درمانی ندارد. در بزاق زالو ماده ضد انعقادی وجود دارد که موجب رقیق شدن خون، باز شدن عروق تنگ و در نتیجه موجب افزایش خون رسانی و اکسیژن رسانی موضع یا عضو می شود. زالو ها به خودی خود بیماری ای ایجاد نمی کنند، اما ممکن است به عنوان یک ناقل عمل کرده و موجب ایجاد بیماری هایی مانند هپاتیت در انسان گردند. زالو هایی که دارای سر بزرگ یا طول بیش از 12 سانتی متر باشند ممکن است مضر باشند. زالوی پزشکی جزء گروه خونخواران است. طول این زالو بین 5 تا 12 سانتی متر است و گاهی تا 25 سانتی متر هم می رسد، عرض آن حدود یک سانتی متر است. رنگ آن متنوع است و غالباً زیتونی سیاه یا قهوه ای یا حنایی مایل به سیاه است.
تصویر
زالو درمانی موقعیت خوبی را در درمان کوفتگی، صدمات خون مردگی و ورم کسب کرده است.
بیماری های پوستی - جوش: درمان بیماری های پوستی یک از ویژگی های مهم و ممتاز در زمینه زالو درمانی می باشد.
اختلال گردش خون: اختلال گردش خون دست و پا (دست و پای سرد) به وسیله زالو درمانی در محدوده ستون مهره ها قابل درمان است. افراد دیابتی که از سردی و مورمور و گزگز پا ها شکایت دارند، کسانی که از درد ساق پا و پاشنه ی پا شکایت دارند با زالو اندازی روی مناطق دردناک می توان درد را کاهش داد و اسپاسم را مرتفع نمود. هر چند زالو درمانی روشی ارزان، دردسترس، کارآمد و پر فایده است و توسط اداره غذا و دارو آمریکا مورد تأیید قرار گرفته است، معرفی کاربرد های آن و موارد منع مصرف و عوارض جانبی می تواند کمک شایانی به درمان بیماران بنماید. با توجه به متون موجود و توجه به اثرات مفید و عوارض جانبی احتمالی زالو درمانی از جمله عارضه خونریزی ناشی از هیرودین موجود در بزاق زالو و عوارضی که به طور عمده ناشی از روش نادرست به کارگیری زالو است، به نظر می رسد که باید روند استفاده از زالو به عوارض جانبی آن از جمله احتمال خونریزی توجه بیشتری نمود و با انجام تست های انعقادی از بروز آن پیشگیری کرد.
تصویر
طب سوزنی یا سوزن درمانی که در زبان چینی به آن ژن جیو گفته می شود مهم ترین شاخه طب سنتی چین است. که با فرو کردن سوزن های بسیار نازک به نقاط خاصی از
بدن که گذرگاه های انرژی دانسته می شوند باعث تسکین یا درمان مشکل خاصی از بیمار می شود. براساس تئوری طب سوزنی، این نقاط خاص بر روی مسیر های درد خاصی از بدن با نام گذرگاه دارند که انرژی حیات که در زبان چینی به آن چی گفته می شود جریان دارد. پس از آن که طب سوزنی نیز به مانند سایر روش های طب سنتی در دنیا، از سیستم های پزشکی و بهداشتی چین حذف و با طب کلاسیک جدید جایگزین شده بود، در زمان مائو و به دلیل کمبود پزشک در چین، مجدداً بر سر زبان افتاد. طب سوزنی از اواخر قرن بیستم توسط پژوهشگران مورد پژوهش جدی علمی قرارگرفته است، هم از جهت نحوه اثر آن و پایه هایش و هم از جهت اثر های بالین یاش. در گذشته های نه چندان دور توافقی میان پزشکان و درمان گران بر علمی بودن و مؤثر بودن اثر های ناشی از درمان طب سوزنی حاصل نمی شد، اما اکنون با آزمایش های بالینی گوناگون بر اثبات پذیری درمان و تسکین بیماری های مختلف دیگر اثر طب سوزنی چیزی فراتر از تلقین است. سازمان بهداشت جهانی نام بیش از سی بیماری را در زمره موارد حیطه درمان توسط طب سوزنی اعلام کرده اند. تاریخچه استفاده از طب سوزنی در کشور چین به دوران نوسنگی باز می گردد. البته به استناد متون پزشکی غربی رگه هایی از طب سوزنی در کشور ایران یافت می شود، چنان چه که ابن سینا در درمان برخی از بیماری ها از نقاط طب سوزنی بهره می برده. مثلاً در درمان سیاتیک ابن سینا از نقاط طب سوزنی گوش استفاده می کرده است. در رابطه با خطرات و عوارض طب سوزنی می توان گفت که این روش درمانی در صورتی که توسط پزشک متجرب انجام شود تقریباً کم خطر ترین و کم عارضه ترین شیوه درمانیست. در صورتی که فرد دچار اختلال خونریزی باشد یا از دارو های رقیق کننده خون استفاده کند، استفاده از طب سوزنی برای وی خطرناک می باشد. همچنین استفاده از سوزن هایی که به خوبی ضد عفونی و استریل نشده اند، خطر آلوده شدن فرد را به دنبال دارند. در ایران تمایل به این نوع درمان گسترش یافته و کلینیک های گوناگونی تأسیس شده است. معاون وزیر بهداشت ایران اعتقاد دارد ، که طب مکمل شامل رشته های مختلف مانند، کایروپراتیک، طب سوزنی و همیوپاتی است که هیچ کدام از آن ها در دانشگاه های علوم پزشکی کشور تدریس نمی شود و معدود افرادی که در این رشته ها در کشور فعالیت دارند، خارج از کشور دوره دیده اند. به گفته وی کمتر از 300 نفر از افراد دوره دیده این رشته ها در خارج از کشور، در ایران فعالیت قانونی دارند. متخصص طب سوزنی با توجه به شرایط بیمار، نقاطی را انتخاب
می کند که بیشینه ی تأثیر را بر مکانیسم کلی بدن او بگذارد. استعمال طب سوزنی باعث ترشح مواد طبیعی ضد درد در بدن می شود که علاوه بر خاصیت سرکوب کنندگی درد، کمک به افزایش ایمنی بدن، تعدیل متابولیسم و همچنین سیستم گوارشی می کند. با توجه به گزارش های آزمایشگاهی و بالینی، طب سوزنی در درمان اختلالات گوناگون دستگاه گوارش باعث بهبود چشمگیر این بیماران شده است. تحقیقات مختلف توانستند نقش طب سوزنی را در درمان سیستم گوارشی، از خشکی دهان الی اختلالات عملکردی همچون ریفلاکس، تهوع و استفراغ، سندرم روده تحریک پذیر، سوء هاضمه، یبوست، اسهال، نفخ شکم، اختلالات صفرا، فرآیند های التهابی در روده، نقرس و کولیت نشان دهند، شرایطی که باعث پروسه های التهابی، به خصوص در روده کوچک و روده بزرگ می شود را به طور کلی التهاب دستگاه گوارش می نامند. از زخم روده و بیماری کرون می توان به عنوان شایع ترین و اصلی ترین بیماری های مختص به التهاب دستگاه گوارش نام برد. در سال 2010، حدود 34000 نفر تنها به علت بیماری های گوارشی فوت کردند تأثیر طب سوزنی - الکتریکی بر زخم های معده و مری نیز توسط محققین بسیاری مطالعه شده است که بر اساس آن ها، استعمال طب سوزنی - الکتریکی باعث بهتر به گردش درآمدن جریان خون در مخاط معده، تنظیم سطح موتیلین (هورمون محرک ماهیچه های صاف مجرای فوقانی معده ای - روده ای که باعث افزایش حرکات معده و دوازدهه می شود) و سوماتوستاتین (باعث کاهش انقباضات در روده می شود در نتیجه هضم و جذب مواد غذایی در روده بهتر می شود) می گردد،که در نهایت باعث کاهش گرفتگی و درد در بیماران مبتلا به زخم معده می شود. در مطالعه ای که بر روی مبتلایان به سندرم روده تحریک پذیر صورت گرفت، محققین ثابت کردند که درد مزمن معده - روده این بیماران، پس از استعمال طب سوزنی کاهش می یابد. یکی از عواملی باعث تحریک التهاب و ورم در این بیماران می شود، استرس و تنش است. استعمال طب سوزنی در این بیماران باعث کاهش آزاد سازی هورمون آزاد کننده در مغز می شود که در نتیجه آن، استرس در این بیماران نیز کم می شود. بنابراین با توجه به مطالبی که گفته شد، بیماران مبتلا به اختلالات گوارشی که به دنبال طب مکمل برای درد های معده - روده خود هستند، طب سوزنی می تواند برایشان کمک کننده و مفید باشد.
تصویر
یکی از روش های طب سنتی است که همراه با اسانس های گیاهی یا بدون آن کاربرد زیادی برای ضایعات پوستی، درد های مفاصل، سیاتیک و افزایش رطوبت بدن دارد.
عنوان این شیوه درمانی از نام آن کاملاً آشکار است، به این صورت که از آب جهت درمان استفاده می شود. اساساً یک روش استفاده از آب به منظور درمان بیماری ها و کاهش شرایط دردناک است. در ارتباط با درمان هیدروترمال (گرما درمانی) درجه حرارت آب تغییر می کند تا اثرات شفابخش آن بروز پیدا کند همانند حمام گرم و سونا استفاده از آب به عنوان یک روش درمانی موضوع جدیدی نیست، پس از گذشت سال ها در بسیاری از فرهنگ ها در سراسر دنیا نظیر چین، مصر، یونان و روم از این روش برای درمان بیماری ها استفاده شده است. برای مثال خانواده های سلطنتی مصر در حین استحمام در آب گل یا اسانس به آن اضافه می کردند و البته همه ما از توصیه بقراط پدر علم پزشکی در رابطه با حمام در چشمه های آب گرم جهت کاهش بیماری ها آگاه هستیم زمانی که بدن تحت فشار یا درد قرار می گیرد، تغییرات شیمیایی اتفاق می افتد که در نتیجه ضربان قلب و فشار خون افزایش می یابد. مشاهده شده است که با این شیوه درمانی بهبود قابل توجهی در این علائم رخ داده است که با کاهش فرآیند استرس و همچنین بهبود مفاصل دردناک و متورم همراه بوده است. این امر به نوبه خود به باز شدن گرفتگی ها و آرامش خاطر فرد کمک می کند و در نتیجه مقابله با درد را برای او آسان می کند.
به طور مثال آب درمانی درد را با تحریک به تولید اندورفین، که مواد شیمیایی عصبی هستند که به طور طبیعی در مغز تولید شده و دارای خواص ضد درد می باشند،
تسکین می دهد. همچنین با گشاد کردن عروق خونی گردش خون را در بدن بهبود می بخشد، که این امر به نوبه خود اکسیژن به بافت ها می رساند و درد مفاصل را بهبود می بخشد. بهبود در گردش خون به غدد لنفاوی در پاکسازی بدن از سموم کمک خواهد کرد از این رو، برای افراد مبتلا به علائم دردناک بیماری هایی نظیر روماتیسم، ورم مفاصل سیاتیک، درد پشت، درد و تورم مفاصل، بی خوابی، خستگی، استرس، گردش خون ضعیف درد عضلانی، تنش و گرفتگی عضلات آب درمانی می تواند یک شیوه بسیار خوب جهت درمان باشد.
تصویر
روش های متفاوتی برای مراقبه وجود دارد. دو شیوه از انجام مراقبه که معمولاً مورد توجه تحقیقات علمی قرار می گیرد؛ یکی توجه متمرکز یا مدیتیشن تمرکزی و دیگری مراقبه ی نظارت باز است. مراقبه ی تمرکزی زمانی است که شما روی یک چیز خاص تمرکز می کنید، مثلاً روی نفس کشیدن، یکی از احساسات درونی تان یا حتی یک شی بیرونی. نکته ی اصلی در این نوع مراقبه این است که شما باید کاملاً روی یک چیز تمرکز داشته باشید و اگر توجه تان منحرف شد، دوباره تمرکز کنید. در نوع دوم مراقبه یعنی مراقبه ی نظارت باز، شما بر تمام چیز هایی تمرکز می کنید که اطراف شما اتفاق می افتد. در واقع بدون این که به چیزی واکنش نشان بدهید، فقط ملاحظه و نظارت می کنید.
تغییر توانایی مغز هم از نظر ساختار و هم از نظر عملکرد که باعث کنترل بهتری روی افکار و واکنش هایمان میشود
کاهش تعداد تنفس و کاهش فشار خون
ضخیم تر کردن دیواره ی قشر مغز که موجب بهبود تصمیم گیری، توجه و حافظه می شود
کاهش احساس افسردگی و تحریک پذیری؛
کند تر کردن روند پیری
کاهش درد و استرس
تصویر
رایحه درمانی یا آروماتراپی از علوم کهن است، که در آن از عطر و بوی عصاره گیاهان برای درمان جسمی و روحی استفاده می شود. امروزه به عنوان یکی از شاخه های مهم علم پزشکی قلمداد می شود و نتیجه آن بهبودی، ایجاد آرامش و تأمین انرژی بالا در عموم افراد است. واژه آروماتراپی از واژه آروما به معنای عطر یا بو و تراپی به معنای درمان یا معالجه تشکیل شده است. افلاطون از حس بویایی و تأثیر بوی خوش دربرانگیختن احساسات انسان سخن گفته است و بقراط و جالینوس از آثار بوی خوش در مزاج های مختلف صفراوی، دموی، سوداوی و بلغمی یاد کرده اند. استفاده از بو ها و روغن های خاص برای رسیدن به یک میل فیزیکی یا حالت احساسی مطلوب یا کمک به درمان یک بیماری را رایحه درمانی می گویند. رایحه درمانی شاخه ای از طب گیاهی است که در آن از برخی روغن های گیاهی، به صورت استنشاقی یا همراه با ماساژ، به صورت موضعی (حمام یا کمپرس) استفاده می شود.
استفاده از روغن عصاره ای گیاهان برای حمایت و تعادل ذهن، بدن و روح و روان از جنبه های رایحه درمانی است. احتمالاً اولین بار مصریان باستان از عطر درمانی استفاده کردند و به صورت سنتی مصریان در مراسم مذهبی خود از روغن سدر برای مومیایی
کردن اجساد استفاده می نمودند. به طور سنتی مصریان از روغن های خوشبو برای ماساژ و درمان بیماری های گوناگون نیز استفاده می کردند. در دوران شیوع طاعون بسیاری از افراد جهت جلوگیری از انتشار این بیماری روغن های معطر را می سوزاندند زیرا اعتقاد داشتند که بوی خوش طاعون را ریشه کن می کند. در قرن 18 و 19 تلاش هایی برای شناسایی ترکیبات گیاهان دارویی آغاز شد و این امر پایه ای برای رایحه درمانی گردید.
در سال 1920 مطالعاتی درباره آروماتراپی یا عطر درمانی انجام شد. دو سال بعد مشخص شد که مواد معطر نوعی فرکانس تولید می کنند که با معیار هرتز قابل اندازه گیری است و تا به امروز انرژی امواج 7000 نوع روغن معطر توسط پژوهشگران مورد شناسایی قرار گرفته است از سوی دیگر تحقیقات نشان داد افرادی که حس بویایی خود را از دست داده اند دچار بیماری های روانی از جمله افسردگی و اضطراب می شوند. مطالعه ای که بر روی افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید انجام شده نشان داده است که روغن های معطر می توانند سبب کاهش علائم این بیماری از جمله بهبود درد و بهبود خشک شدن مفاصل در فرد گردد. تمام گیاهان حاوی روغن می باشند اما تنها حدود 3000 گیاه حاوی روغن اساسی هستند که به آن ها روغن فرار یا روغن معطر نیز گفته می شود. روغن های اساسی معمولاً توسط تقطیر به دست می آیند. روغن هایی که به کمک حلال های شیمیایی تولید می شوند روغن اساسی واقعی نمی باشند. ترکیبات مختلفی به صورت اسانس روغنی در رایحه درمانی مورد استفاده قرار می گیرند.
تصویر
امروزه تحقیق در باب رایحه درمانی، بخشی از پژوهش های جدی در دارو سازی و درمان اختلالات مختلف است. مطالعات مختلف در مورد تاثیرات رایحه درمانی شامل تخفیف عوارض بارداری، تسکین درد، کاهش عوارض درمان های سرطان، بهبود زخم و مشکلات پوست و مو، کنترل حملات صرع، کاهش مشکلات تنفسی، خواص ضد اسپاسم انجام شده است. همچنین رایحه درمانی به عنوان یک اقدام غیردارویی در بهبود کیفیت خواب مادران بعد از زایمان، کیفیت خواب بیماران قلبی بستری مؤثر بوده است. امروز رایحه درمانی بهعنوان یک اقدام رایج پرستاری شده است زیرا دارای صرفه اقتصادی بوده، عوارض جانبی کمتری دارد و موجب ارتقا حس خوب بودن می شود. یک روش ساده است و نیاز به وسایل خاصی ندارد و حتی مصرف کوتاه مدت آن دارای تأثیر مثبت است.
تصویر
تصویر
حکیمان و طبیبان سنتی ایران به منظور حفظ سلامت فرد و جامعه قوانین و دستورات بهداشتی را توصیه کردند که به شش اصل ضروری تقسیم بندی شده اند. بهداشت آب و هوا، غذا، فعالیت بدنی متعادل، خواب و بیداری، نگهداری و خروج مواد زاید از بدن و بهداشت روانی
سبک زندگی ترکیبی از الگو های رفتاری و عادات فردی بوده و شامل جنبه های مختلف نظیر تغذیه، تحرک بدنی، استرس، مصرف دخانیات و کیفیت خواب است، که در پی فرآیند اجتماعی شدن به وجود آمده است. سبک زندگی به عنوان یک شاخص مهم با جنبه های سلامتی از جمله کیفیت زندگی ارتباطی نزدیک دارد. بنابر تحقیقات انجام شده افراد دارای سبک زندگی مناسب از برنامه تغذیه ای و فعالیت جسمانی بهتری برخوردارند. سازمان بهداشت جهانی، کیفیت زندگی را به مفهوم درک هر فرد از موقعیت خود در زندگی با توجه به شرایط فرهنگی و نظام ارزشی - اجتماعی که در آن زندگی می کند، معنا کرده است. کیفیت زندگی دربرگیرنده عوامل عینی و ذهنی است و شامل جنبه هایی از زندگی است که سلامت جسمی و روانی فرد را تحت تأثیر قرار می دهد. از سوی دیگر نتایج تحقیقات نشان می دهد که مذهب، معنویت و سلامت رابطه ی قوی با یکدیگر دارند. آمار های ارائه شده در مورد دلایل اصلی مرگ و میر ها بیانگر این است 53 درصد سبک زندگی و رفتار های غیر بهداشتی و 21 درصد عوامل محیطی، 16 درصد عوامل ارثی و 10 درصد مربوط به سیستم ارائه خدمات بهداشتی و درمانی است، همچنین بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، بیماری های چاقی، سکته قلبی، دیابت، سرطان و پوکی استخوان که تمامی آن ها با سبک زندگی ارتباط مستقیم دارند بهعنوان بیماری های مزمن شناخته شده اند. همچنین بنا بر گزارش این سازمان بیماری مزمن به عنوان 70 درصد از مرگ و میر ها در جهان شناخته شده اند که سهم کشور های در حال توسعه حدود 65 درصد است. افزایش توان اقتصادی و رفاه زندگی، آگاهی های کم تغذیه ای، عادات غذایی نادرست مانند زیاده روی در مصرف نمک، چربی ها و شیرینی ها، افزایش استعمال دخانیات و کاهش میزان تحرک از عوامل مؤثر در افزایش شیوع بیماری های غیرواگیر هستند. در ایران نیز بیماری های مزمن، به ویژه بیماری های قلبی عروقی از علل عمده مرگ و میر
و ناتوانی به شمار می روند و پیشبینی می شود با گسترش شهرنشینی و شیوه زندگی ماشینی در آینده نزدیک بازهم شیوع این بیماری ها افزوده شود. نتایج پژوهش ها نمایانگر این است که سه عامل از چهار عامل مرگ و میر (بیماری های چاقی، سکته قلبی، دیابت، سرطان و پوکی استخوان) در کشور ایران به صورت مستقیم و غیرمستقیم به تغذیه و شیوه زندگی مربوط است. به طور کلی تغذیه از ابعاد مهم بهداشت عمومی است و هدف آن فراهم آوردن شرایط جسمی و روانی لازم از نظر رشد و تحرک و کارایی انسان در زندگی اجتماعی است. در این راستا تغذیه صحیح و مناسب می تواند ما را در دست یابی به سبکی سالم در زندگی رهنمون نماید. که طب سنتی عامل مؤثر در این زمینه است.
غذای کامل غذایی است که حاوی همه مواد (کربوهیدرات، چربی، پروتئین، مواد معدنی و ویتامین ها) به نسبت مشخص باشد. بنابراین، غذایی خوب و مناسب برای بدن انسان می باشد که شامل بیشتر این مواد باشد، چون آن غذا هم زود هضم و هم زود جذب می شود. همچنین در خوردن غذا رعایت نکاتی مانند خوردن به قدر اعتدال، استراحت کردن پس از غذا، پرهیز از خوردن غذا های مختلف در یک وعده، بهره بردن از غذا های متنوع و استفاده نکردن از یک نوع غذا به مدت طولانی و... ضروری است. اگر کمبود های غذایی برای سلامت زیان آور است، اسراف در امر غذایی نیز می تواند عامل اختلال های بیماری زا باشد. به عبارت دیگر زیاد خوری برای سلامت زیان آور است و نتیجه آن عبارت است از چاقی، دیابت پس از 40 سالگی، سخت شدن دیواره سرخرگی، فشار بالا، ناکافی بودن کار قلب، ناکافی بودن عمل تنفسی و نیز ناکافی بودن عمل کلیه ها که ناشی از سخت شدن دیواره سرخرگی است. در این راستا پرهیز (خودداری از اسراف) یکی از اصول اساسی در درمان بیماری ها محسوب می شود. در این خصوص در مبانی عقاید سنتی نیز ذکر شده است که معده، خانه هر بیماری است و پرهیز ابتدای هر درمان است و آن چه بدن فرد به آن عادت کرده است را باید مصرف کرد. امروزه خوردن غذا های سرخ شده، یخ زده، کنسرو ها، فرآورده های غذایی آماده شده، نوشابه ها و دیگر غذا های متنوع به کاهش مقاومت بدن و ابتلا به بیماری ها کمک کرده است. از عوامل دیگری که بدن را نسبت به بیماری ها
حساس تر می سازد، دریافت بیش ترین کالری از چربی ها ناسالم تصفیه شده و انواع شیرینی های ساختگی است. افزودن مواد نگهدارنده، رنگ ها و غیره به مواد غذایی از آفت کش ها، سموم و صد ها مورد دیگر، از جمله عواملی هستند که زندگی انسان ها را مورد تهدید قرار داده اند. بنابراین قرآن بر قاعده کلی منع اسراف در خوردن و آشامیدن اشاره می کند که امروزه در علوم پزشکی و طب پیشگیری جایگاه ویژه ای دارد. متخصصان علوم پزشکی و صاحبنظران تغذیه، سوءهاضمه، گشاد شدن معده و بزرگ شدن شکم، بزرگ شدن معده، سوزش قلب، چاقی، گرفتن عروق، سنگ کلیه، نقرس را از ضرر های پرخوری و مصرف غذا های ناسالم برشمرده اند. علاوه بر ضرر هایی که پرخوری بر جسم می گذارد، عوارض روحی و روانی از جمله، سستی اراده، نادانی، میل به خواب مفرط و... را باعث می شود. موارد مطرح شده مشکلات ناشی از عادات غذایی نادرست است که طب سنتی در راستای حل آن ها دیدگاه پیشگیری خود را بیان می کند. و در بسیاری از موارد راه های سنتی خود را که بسیار ساده می باشند در این زمینه بیان می کند. به طور مثال بر اساس مطالعه ای، منابع درمانی مفید برای کاهش افسردگی در طب سنتی، استفاده از سبزیجات (ریحان، اسفناج، کاهو، کدو، کرفس)، میوه ها (خیار، انار، موز، سیب)، میوه خشک و آجیل (کشمش، انجیر، بادام) است. به طور کلی تغذیه اهمیت خاصی در حفظ و سلامتی انسان ها دارند، هر نوع خوردنی با مزاج مخصوص خود می تواند به مزاج بدن انسان اثر بگذارد. از نظر طب سنتی ایران انسان ها با یکدیگر تفاوت مزاجی و ساختاری دارند. بنابراین لازم است پزشک بر اساس تشیخص مزاج و توجه کامل به ویژگی های ساختاری هر فرد، برای وی برنامه غذایی مناسب را تجویز کند. بنابراین کمیت و کیفیت تغذیه هر نوع مواد غذایی مصرفی، نقش مهمی در سلامت افراد دارد که در طب سنتی توجه ویژه ای به آن شده است.
بنابراین خطا در امر تغذیه، مستقیم یا غیرمستقیم به تندرستی زیان می رساند. مروری بر منابع طب سنتی ایران از جمله قانون، منافع الاغذیه و اعراض الطبیه اهمیت زمان بندی تغذیه از دیدگاه طب سنتی ایران را به ما نشان می دهد. در منابع طب سنتی ایران دستورات خاصی در مورد زمان غذا خوردن وجود دارد. طبق این دستورات تا وقتی که اشتهای واقعی ایجاد نشده است نباید غذا خورده شود، طول مدت غذا خوردن باید معتدل باشد و غذا به خوبی جویده شود. همان طور که سریع
غذا خوردن موجب اختلال در هضم است طول کشیدن نیز موجب فساد در هضم است. هر چند تنظیم تعداد و ساعات وعده های غذایی به صورت کلی مورد تاکید است اما تنظیم و تغییر برنامه غذایی بر اساس افراد مختلف و عادات آن ها مدنظر حکمای طب سنتی ایران بوده است. به عنوان مثال در مورد کودکان، افراد مسن و کسانی که عادت به خوردن غذا خارج از موارد توصیه شده دارند توصیه های اصلاح شده وجود دارد رعایت این آداب و دستورات می تواند ضامن سلامتی افراد جامعه باشد.
تصویر
ورزش در طب سنتی ایران عامل مهمی برای حفظ سلامتی به شمار می رود و برای آن اثرات زیادی ذکر شده است. به نظر برخی از حکما چون ابن سینا، عامل ورزش در حفظ سلامتی را بر کلیه عوامل حتی تغذیه مقدم می داند و برای این که از فعالیت های بدنی بیشترین فایده نصیب افراد شود. ورزش های متناسب با هر فرد پیشنهاد شده است. با توجه به اهمیت ورزش در حفظ و ارتقای سلامتی انتخاب ورزش مناسب امری ضروری به نظر می رسد و دانستن این که ورزش های مختلف چه تاثیری در هر گروه دارد منجر به انتخاب ورزش صحیح می شود. برای مثال، ورزش های قوی چون گرمای زیادی تولید می کند و یا ورزش های طولانی مدت که باعث تحلیل بدن می شود، نمی تواند برای همان افراد توصیه می شود. به ویژه که ورزش هایی که دارای هر دو ویژگی قوت و کثرت باشد و یا ورزش هایی ضعیف که باعث چاقی می شود، برای توصیه به عموم مردم، چندان مناسب به شمار نمی آید و باید در شرایط خاصی به کار رود. پس باید در نظر داشت که هدف از ورزش، چیست برای مثال اگر هدف،
تحلیل مواد زاید موجود در بدن است، بهتر است ورزش هایی انتخاب شود که در طولانی مدت انجام می شود و یا اگر تنها تقویت یک عضو مدنظر باشد، از ورزش های مخصوص آن عضو باید استفاده کرد.
بی خوابی از شایع ترین اختلالات خواب است که بر کیفیت زندگی تأثیر مهمی دارد. این بیماری در متون طب سنتی ایران سهر نامیده می شود و با توجه به میزان شیوع بالای این بیماری و عوارض جانبی دارو های خواب آور افزایش تمایل مردم برای استفاده از دارو های گیاهی، مقایسه ای بین انواع درمان های بی خوابی در طب سنتی و نوین انجام شد. بی خوابی یکی از شایع ترین شکایات مراجعان است و حدود 30 درصد بزرگسالان علائمی از بی خوابی را ذکر می کنند و حدود 10 درصد بی خوابی مزمن دارند.
شیوع این بیماری با افزایش سن بالا می رود. پیامد های بی خوابی و سایر اختلالات خواب به مراتب بیشتر از آن چیزی است که تصور می شود. افراد مبتلا به کم خوابی نه تنها شب های بدی را به علت مشکلات خواب خود می گذرانند، بلکه در روز بعد نیز دچار خواب آلودگی و خستگی می شوند و کارایی و انرژی آن ها به شدت کاهش می یابد. این مسئله باعث کاهش کیفیت زندگی آن ها می شود و ممکن است آنان را دچار اختلالاتی در تمرکز و توجه و همچنین اشتباهاتی در زندگی و کار خود کند. بروز اختلالات خلقی و تحریک پذیری در این افراد دیده شده است. سر درد و علائم گوارشی از دیگر مشکلات آن هاست. شواهد فراوانی از تأثیر بی خوابی بر کیفیت زندگی و جنبه های روانی، شغلی و اقتصادی وجود دارد. اصطلاح بی خوابی هنگامی به کار برده می شود که اشکال در شروع و یا دوام خواب وجود داشته باشد یا این که فرد احساس رضایت و راحتی پس از بیدار شدن از خواب نداشته باشد. این علائم باید حداقل به مدت یک ماه ادامه داشته باشد. بی خوابی ها می توانند مداوم و یا گذرا باشند. نوع گذرا معمولاً با اضطراب همراه است و اغلب نیاز به درمان دارویی ندارد و یا در صورت نیاز از درمان دارویی کوتاه مدت استفاده می شود. در بی خوابی های مداوم مشکل عمده در شروع خواب است اما معمولاً در دوام خواب مشکلی وجود ندارد. بی خوابی بار اقتصادی زیادی را هم برای بیماران و هم برای نظام سلامت ایجاد
می کند. از این رو به وجود راهکاری مناسب برای درمان این بیماران بسیار نیاز است. اگرچه درمان های طب نوین برای این بیماری متنوع است. استفاده از اکثر دارو های رایج، نوعی وابستگی در بیشتر بیماران ایجاد می کند.
از آن جا که در طب سنتی ایران باور بر این است که برای درمان بیماری ابتدا باید دلیل ایجاد کننده بیماری برطرف شود، اصول درمان بی خوابی نیز باید براساس شناخت اسباب و علل ایجاد کننده این بیماری باشد. فیزیولوژی خواب از دیدگاه سنتی این گونه است که با خوابیدن حرارت به داخل بدن می رود و این حرارت با تاثیرگذاری بر رطوبات غذایی، آن را بخار می کند. این بخار به مغز می رسد و رطوبت راه های عصبی را سست می کند. در نتیجه، حواس ظاهری از کار می افتند و فقدان حرکت نیز عارض می شود. البته آن مقدار حرکت که لازمه حیات است مثل تنفس، رشد و نمو در خواب باقی می ماند. به همین دلیل هر کس بدنش رطوبت بیشتری دارد به خواب بیشتری نیاز دارد و افراد با مزاج خشک خواب کمتری نسبت به افراد با مزاج تر دارند. و به همین دلیل بیشتر مستعد بی خوابی هستند. برای درمان بی خوابی رعایت آداب شش گانه سلامتی ضروری است. نخوابیدن در زمان گرسنگی شدید، نخوابیدن با شکم پر، نخوابیدن زیر نور خورشید و ماه، نخوابیدن در روز، نخوابیدن در مکان کثیف و با رایحه بد، نخوابیدن بر شکم و پشت و زمین سرد و مکان های روشن از آداب خواب است.
تصویر
گرمی و خشکی هوا در تابستان بر بدن انسان غالب می شود. روز های تابستان نیز طولانی تر هستند و به دلیل حرکت بیشتر، انسان در بیداری زودتر خسته می شود و به استراحت بیشتری نیاز دارد. تا خشکی بدن برطرف شود و مرطوب شدن اتفاق بیافتد پس نیاز به خواب در تابستان بیشتر می شود. در پاییز نیز به دلیل مزاج فصل، نیاز به خواب بیشتر از بهار است. در زمستان به دلیل سردی و کوتاهی روز نیاز به خواب، بسیار کمتر از دیگر فصول است. در بهار، طبیعت به خواب مایل تر است، زیرا رطوبت های بدنی در این فصل کم می شود و بخارات ایجاد کننده خواب بیشتر می شود و تمایل مردم به خواب بیشتر می شود. خصوصاً در کسانی که رطوبت بدن آن ها غالب است.
تصویر
کم غذا خوردن به اندازه ای که باعث خشکی مزاج شود و یا زیاد خوردن غذا به اندازه ای که به علت سنگینی معده، ناتوانی در هضم غذا ایجاد شود می توانند بی خوابی ایجاد کنند. خوردن غذایی که ایجاد نفخ می کند مثل باقلا، عدسی باعث زیاد شدن بخارات و سنگینی سر، سردرد، دیدن خواب های وحشتناک و در نتیجه بیدار شدن از خواب و ترس در خواب می شود. خواب برای افراد سالمند به دلیل حفظ رطوبت غریزی بسیار سودمند است و به همین دلیل جالینوس ذکر می کند در هنگام پیری خواب بیشتری لازم دارد و خوردن غذا هایی مثل دارچین، کدو و کاهو در درمان بی خوابی مؤثر است.
تصویر
اهمیت ورزش در حفظ سلامتی آن قدر مهم است که حکیم بزرگ ایران زمین، ابن سینا ورزش را در کنار تغذیه مهم می داند. حرکات شدید بدنی منجر به خستگی می شوند و تشدید بی خوابی اتفاق می افتد. اما حرکات ملایم مانند ورزش ضعیف و ماساژ کف پا به خواب مناسب کمک می کند.
تصویر
حالات روحی مانند غم و اندوه و ترس، افکار زیاد و پریشان در بیشتر افراد باعث بی خوابی می شود.
تصویر
استفراغ زیاد (منظور از استفراغ، رهایی و فراغت بدن از مواد زاید به روش های گوناگون مانند اسهال، قی، دفع ادرار، حجامت، فصد، زالو، تعریق و دفع خلط های تنفسی است) باعث دفع رطوبات بدن می شود و با ایجاد خشکی بدن بی خوابی را تشدید می کند.
نخستین گام در درمان بی خوابی، استفاده از تدابیر غذایی مناسب است. از آن جایی که در تمام انواع سوء مزاجات به دلیل غلبه ی خشکی است. ابتدا به بیمار دستور غذا های رطوبت بخش از جمله گوشت، مرغ، جوجه و کبوتر که با کدو و اسفناج و برگ کاهو پخته شده داده می شود. گام دوم درمان بی خوابی استفاده از دارو ها یا ترکیبی خواب آور که منشأ گیاهی و یا جانوری دارند می باشد، که از جمله آن می توان بابونه، بنفشه، خشخاش و زعفران که منشأ گیاهی دارند و یا شیر، ماست و پنیر که منشأ جانوری دارند نام برد. دارو هایی که در درمان بی خوابی توصیه می شوند شامل، قرص زعفران، حریره خشخاش، خمیره خشخاش، شربت کاهو، شربت خشخاش هستند. سومین گام استفاده از اعمال دستی است. ماساژ کف پا، ماساژ دست و پا و پاشویه در بی خوابی ناشی از تب توصیه شده است. در کتاب قانون نیز به تأثیر استحمام معتدل، ورزش معتدل، گوش دادن به موسیقی ملایم مانند صدای شرشر آب و خش خش برگ درختان در به خواب رفتن اشاره شده است.
در طب نوین درمان های مورد استفاده در بی خوابی به دو دسته درمان های دارویی و درمان های شناختی رفتاری دسته بندی می شود.
بنزودیازپین ها گسترده ترین دسته دارویی هستند که در بی خوابی مصرف می شوند. دارو های کوتاه اثر مانند تریازولام در مورد افرادی مفید می باشند که در به خواب رفتن مشکل دارند و دارو های طولانی اثر مانند فلورازپام و کوازپام بر بی خوابی های نیمه شب بیشتر تأثیر دارند. دارو های غیر بنزودیازپین مانند زولپیدم در شروع خواب مؤثر می باشند. مکمل های رژیم غذایی، ضد افسردگی های خواب آور نیز در درمان بی خوابی تجویز می شوند. بنزودیازپین ها متداول ترین درمان دارویی در این بیماری هستند که شیوع عوارض جانبی در این گروه مانند اختلالات شناختی، وابستگی به دارو و برگشت علائم بیماری پس از قطع مصرف دارو و همچنین محدودیت مصرف آن ها در برخی موارد مانند حاملگی، بیماری های کبدی، کلیوی و ریوی، اهمیت استفاده از دارو های گیاهی با هزینه و عوارض کمتر را ضروری می داند.
تصویر
اقداماتی مانند کنترل محرک ها، آرام سازی، آموزش بهداشت را در برمی گیرد. اگر چه هر یک از روش های فوق را به صورت جداگانه در درمان بی خوابی می توان به کاربرد، بهتر است تلفیقی از روش های بالا جهت درمان مدنظر قرار گیرد.
رعایت اصول بهداشت خواب نیز در زمان بی خوابی نقش مهمی دارد که شامل توصیه به رعایت منظم ساعات خواب و بیداری، داشتن اتاق خواب تاریک، خنک و آرام است. همچنین پرهیز از مواردی مانند چرت زدن روزانه، مصرف زیاد کافئین، الکل، سیگار کشیدن، خوردن غذای سنگین، گرسنگی شدید و محرک های فیزیکی یا هیجانی و ورزش شدید، دقیقاً قبل از رفتن به رختخواب، تماشای تلویزیون، مطالعه،
حرف زدن با تلفن و خوردن در رختخواب نیز مانند اصول بهداشت خواب توصیه شده اند. شواهدی از تأثیر درمان های مکمل و گیاهی مانند طب فشاری، تای چوی، یوگا، طب سوزنی، هومیوپاتی، ماساژ وآروماتراپی بر درمان بی خوابی نیز وجود دارد.
سالمندی یکی از مهم ترین و شاید طولانی ترین دوره زندگی هر فرد می باشد، شناسایی عوامل مؤثر در حفظ و ارتقای سلامت سالمندان می تواند از بروز و ابتلای آن ها به بیماری های مزمن پیشگیری نماید. حکمای طب سنتی معتقدند که دلیل پیری، تخریب سطوح داخلی عروق و رگ ها و معده می باشد، که علت آن عبور رطوبات از آن هاست لذا توانایی هضم و دفع و حفظ و جذب پیران کم شده و بدن ضعیف می شود. مزاج این افراد به سبب تحلیل حرارت غریزی سرد و خشک است و تدابیر غذایی آن ها باید گرم و تر باشد. بهترین تدابیر برای این گروه خواب مناسب، استحمام، نوشیدن شربت های موافق مزاج سن و خوردن غذا های مناسب مزاج سن می باشد.
با توجه به شروع روز افزون بیماری دیابت و عوارض ناشی از آن، توجه به راه های پیشگیری از بیماری و پیشرفت آن از اهمیت زیادی برخوردار است. مطالعات نشان داده است تغییر در شیوه زندگی، کاهش وزن، افزایش تحرک، مصرف کمتر قند های ساده و غذا های با کالری بالا می تواند از ابتلا به این بیماری و پیشرفت آن جلوگیری کند. با توجه به این که در افراد مبتلا به دیابت، بالا بودن سطح گلوکز خون سبب آسیب و اختلال در عملکرد ارگان های حیاتی مانند قلب، کلیه، چشم و سیستم اعصاب می شود (خطر ابتلا به بیماری های قلبی و عروقی 2 درصد، کلیوی 17 درصد، چشمی 25 درصد بیشتر از افراد عادی است). کیفیت زندگی در این بیماران به شدت کاهش یافته به طوری که طول عمر افراد مبتلا، حدود ده سال کمتر از سایر افراد جامعه است، و هزینه هنگفتی به جامعه تحمیل می شود. با توجه به این که طب نوین در درمان بیماری دیابت دارای نواقصی است، شایسته است از دانش پربار طب سنتی ایران در پیشگیری از پیشرفت این بیماری کمک و توصیه های آن مدنظر قرار گرفته شود.
در طب سنتی تأثیر هوا بر سلامتی بسیار مهم است. هوای مورد استنشاق باید
حاوی حداقل ذرات معلق و مواد سمی باشد تا بتواند در حفظ سلامتی، ایجاد نشاط، جلوگیری از خستگی، افزایش سطح قدرت و انرژی و تنظیم حالات روحی و روانی مؤثر باشد.
تصویر
وضعیت هوا وابسته به تغییر فصول، مکان ها (اقلیم)، مجاورت کوه ها، دریا ها و بلندی ها و پستی های زمین، شعاع ستارگان است. آلودگی ها در شهر های بزرگ از مشکلات عمده ی بهداشتی است که منجر به پیدایش و یا تشدید بیماری های تنفسی، قلبی و عروقی، عصبی و روانی، پوستی و افزایش مرگ و میر می شود. استعمال دخانیات یکی از مهم ترین آلاینده هوای استنشاقی بوده است. مصرف سیگار غلظت انسولین ناشتا را کاهش و سبب افزایش غلظت گلوکز خون بعد از خوردن غذا می شود. در مطالعات متعدد بر روی افراد سیگاری، مشخص شده احتمال خطر بروز دیابت با افزایش تعداد نخ سیگار مصرفی روزانه ارتباط مستقیم دارد. کاهش سوخت های فسیلی، مبارزه با مواد مخدر و مالیات برای سیگار از جمله مواردی هستند که برای تغییر در سبک زندگی و پیشگیری از دیابت پیشنهاد شده است.
تصویر
قانون، ابوعلی سینا، انتشارات سروش، 1390.
سلامتی یک انتخاب است، شهرام شادزی، انتشارات جهاد دانشگاهی اصفهان، 1386.
زالو جراح کوچک، احسان ساسانی و نرگس نیک رهی، انتشارات نظری، 1395.
راهنمای ماساژ خانواده، چن جائوگوانگ، حوریه سادات حسینی امینی، انتشارات لوح محفوظ، 1390.
مروری بر کلیات طب سنتی، محسن ناصری، انتشارات طب سنتی ایران، 1391.
درمان گیاهی با روش ابوعلی سینا، محمد حسن نعیمی، انتشارات نسل نواندیش، 1393.
سبزیجات و میوه ها و خواص آن ها، الیاس خضری، انتشارات کتاب سبز، 1393.
درمان بیماری ها با آب درمانی، ابراهیم حسینی، انتشارات اندیشه های آسمانی، 1392.
رایحه درمانی (عطر درمانی)، لالیتا شرما، رویا پور مناف، انتشارات افراز، 1385.
راهنمای کامل طب سنتی، شری اچ کی باکهرو، جمشید هاشمی، انتشارات تجسم خلاق، 1394.
ویژگی های طب اسلامی - ایرانی، محمد دریایی، انتشارات آرمان رشد، 1397.
طب سوزنی، روت کیدسون، فرهاد همت خواه، انتشارات عصر کتاب، 1387.