آداب زیارت اهل قبور

مشخصات کتاب

سرشناسه:هاشمی دهسرخی، سیدمحمود

عنوان و نام پديدآور:آداب زيارت اهل قبور / مولف سیدمحمود هاشمی‌دهسرخی

مشخصات ظاهری:67 ص

اشاره

زائر گرامي! اين کتاب، حاوي نام خدا، آیات قرآن و اسامی معصومین عليهم السلام است. در حفظ حرمت آن کوشا باشيد.

آداب زيارت اهل قبور

سید محمود هاشمی دهسرخی

بخش یکم: آموزه های علمی

احكام و آداب حضور در آرامستان

1.در آرامستان و ميان قبرها نخندد.⁽¹⁾

2.روي قبرها ننشيند.⁽²⁾

3.بر روي قبرها نماز نخواند. ⁽³⁾نماز خواندن روبه‌روي قبر و1.ميان دو قبر نيز كراهت دارد.⁽⁴⁾

4.(البته خواندن نماز در كنار آرامگاه معصومين(علیهم السلام) استثناء است.)⁽¹⁾

5.بر روي قبرها زباله نريزد و به آن‌ها بي‌احترامي نكند كه امام باقر(علیه السلام) فرمود: حرمت1.مردگان، همانند حرمت زندگان است.⁽²⁾

6.روي قبرها، قضاي حاجت نكند كه حرام است.⁽³⁾

مکروه است مگر حتک حرمت شود اين كار در کنار قبور نيز بي‌احترامي به مردگان مي‌باشد.

7.از پا گذاشتن بر آرامگاهي كه نام خدا و اسماء مقدس بر آن حك شده است، خودداري كند كه اين كار حرام است.⁽⁴⁾

8.اگر پا گذاشتن و رفت‌وآمد از روي قبرها، موجب بي‌احترامي به قبور باشد، مكروه است؛ اما اگر قصد بي‌احترامي نباشد و کثرت جمعيت يا فشردگي قبرها ايجاب کند، اشکالي ندارد.⁽¹⁾

بر اساس حديث امام كاظم(علیه السلام)، اگر صاحب قبر مؤمن باشد، پا گذاشتن بر روي قبرش، موجب آسايش و راحتي او مي‌شود و اگر منافق1.باشد، درد و عذابش افزون مي‌گردد.⁽²⁾

9.براي مردگان طلب رحمت و مغفرت كند. رسول خدا(صلی الله علیه وآله) می­فرماید: «هر کس برای مردگان طلب رحمت كند، از آتش جهنم نجات مي‌يابد و با لبي خندان وارد بهشت می‌شود.»⁽³⁾

10.بايد توجه داشت كه آنچه به اموات سود مي‌رساند، همين دعا و استغفار و خواندن قرآن و انجام کار خير براي مردگان است. تزئين قبر و گذاشتن گل و ريختن گلاب، سودي براي مردگان ندارد.

11.اهل قبور را مطابق با آدابي كه از حضرات معصومين(علیهم السلام) روايت شده است، زيارت كند. اين آداب، در دو بخش «آداب مربوط به زيارت عمومي اموات» و «آداب مربوط به زيارت ميت خاص» توضيح داده خواهد شد.

آداب مربوط به زیارت عمومی اموات

يكم: سلام كردن به اهل قبور

رسول خدا(صلی الله علیه وآله) فرمود: هر كس اين‌گونه به اموات سلام كند، گناهان پنجاه ساله‌اش بخشيده مي‌شود. و اگر خود او گناهي نداشته باشد، پدر و مادر و برادران او ديگر مسلمانان بخشيده مي‌شوند:⁽¹⁾

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

السَّلَامُ عَلَي أَهْلِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مِنْ أَهْلِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ

سلام بر اهل توحيد، از اهل توحيد.

يَا أَهْلَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ بِحَقِّ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ كَيْفَ وَجَدْتُمْ قَوْلَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مِنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ

اي اهل توحيد! به حق كلمۀ توحيد بگوييد كلام توحيدي خداي يكتا را چگونه يافتيد؟يَا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ بِحَقِّ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ اغْفِرْ لِمَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ

اي خداي يكتا! به حق كلمۀ توحيد، گويندگان كلام توحيدي را ببخش و بيامرز.

وَ احْشُرْنَا فِي زُمْرَةِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ عَلِيٌّ وَلِيُّ اللَّه.

و ما را در زمرۀ كساني محشور كن كه مي‌گويند: لا اله الا الله، محمد رسول الله و علي ولي الله.

السَّلاَمُ عَلَي أَهْلِ الدِّيارِ مِنَ الْمُؤمِنِينَ وَ الْمُسْلِمِينَ؛ أَنْتُمْ لَنا فَرَطٌ، وَ نَحْنُ إنْ شآءَ اللَهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ.⁽¹⁾

سلام بر مؤمنان و مسلماناني كه اهل اين ديار هستند. شما جلودار شما بر ما سبق گرفتیید بوديد و زودتر از ما رفتيد. ما نيز به خواست خدا، به شما ملحق خواهيم شد.

دوم: سلام كردن به شهدا

مي‌توان بخشي از زيارت وارث اباعبدالله(علیه السلام) را که مخصوص شهدا می­باشد را­ خواند و ثواب آن را به شهدا هدیه کرد:

السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَوْلِيَاءَ اللَّهِ وَ أَحِبَّاءَهُ

سلام بر شما اولياي خدا و دوستانش!

السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَصْفِيَاءَ اللَّهِ وَ أَوِدَّاءَهُ

سلام بر شما برگزيدگان خدا و دوستدارانش!

السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصَارَ دِينِ اللَّهِسلام بر شما ياوران دين خدا!

السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصَارَ رَسُولِ اللَّهِ

سلام بر شما ياوران رسول خدا!

السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصَارَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ

سلام بر شما ياوران امير مؤمنان!

السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصَارَ فَاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ

سلام بر شما ياوران فاطمه سرور بانوان دو جهان!

السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصَارَ أَبِي مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الزَّكِيِّ النَّاصِحِ

سلام بر ياوران ابامحمد حسن بن علي، آن پارساي خيرخواه!

السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصَارَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ

سلام بر ياوران اباعبدالله الحسين!

بِأَبِي أَنْتُمْ وَ أُمِّي طِبْتُمْ وَ طَابَتِ الْأَرْضُ الَّتِي فِيهَا دُفِنْتُمْ

پدرم و مادرم به فدايتان! پاكيزه شديد و پاكيزه شد زميني كه در آن دفن شده‌ايد.

وَ فُزْتُمْ فَوْزاً عَظِيماً فَيَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَكُمْ فَأَفُوزَ مَعَكُم‌⁽¹⁾

به رستگاري بزرگي رسيديد. كاش من هم با شما بودم و رستگار مي شدم.

سوم: دعا براي اموات

اللّهُمَّ رَبَّ هذِهِ الْأَرْواحِ الْفانِيَهِ وَ الْاَجْسادِ الْبالِيَهِ وَ الْعِظامِ النَّخِرَهِ الَّتي خَرَجَتْ مِنَ الدُّنيا وَ هِيَ بِكَ مؤمنهٌ اَدْخِلْ عَلَيْهِمْ رَوْحاً مِنْكَ وَ سَلاماً مِنّي.⁽¹⁾

خدايا! بر اين ارواح فناپذير و پيكرهاي پوسيده و استخوان‌هاي متلاشي كه به تو ايمان داشته‌اند و از دنيا رفته‌اند، رحمتي از جانب خود و سلامي از جانب من برسان.

اللَهُمَّ جَافِ الاْرْضَ عَنْ جُنُوبِهِمْ

خدايا! زمين را در پيرامون آن‌ها گسترده ساز.

وَ صَاعِدْ إلَيكَ أَرْوَاحَهُمْ

و ارواح آنان را به سوي خود بالا ببر.

وَ لَقِّهِمْ مِنْكَ رِضْوَانًا

و رضوان و خشنودي خود را شامل حال‌شان گردان.

وَ أَسْكِنْ إلَيهِمْ مِنْ رَحْمَتِكَ مَا تَصِلُ بِهِ وَحْدَتَهُمْ وَ تُؤنِسُ وَحْشَتَهُمْ

و رحمتي از جانب خود بر آنان فرود آور كه از تنهايي درآيند و وحشت‌شان از بين برود.

إنَّكَ عَلَي كُلِّ شَيءٍ قَدِيرٌ.⁽¹⁾

به راستي كه تو بر هر كاري توانا هستي.

چهارم: هديه براي اموات

علاوه بر خيرات و صدقات، یکی از دل‌انگیزترین بهترین هدیه‌ها به ارواح مؤمنین، قرائت قرآن است كه حضرات معصومین (علیهم السلام) بدان سفارش كرده‌اند.

آداب مربوط به زيارت ميت خاص

يكم: آداب حضور در كنار آرامگاه

در احاديث معصومين(علیهم السلام) آمده است:

اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا رَوْضَةً مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ وَ لَا تَجْعَلْهَا حُفْرَةً مِنْ حُفَرِ النِّيرَان.⁽²⁾

خدايا! اين قبر را باغي از باغ‌هاي بهشت گردان و آن را گودالي از آتش قرار نده.

6.هنگام خواندن قرآن و دعا و فاتحه، دست بر روي آرامگاه بگذار.⁽¹⁾(اين كار به سفارش معصومين(علیهم السلام) است؛ اما در مورد كوبيدن سنگ بر روي قبر، هيچ دستور ديني وجود ندارد.)

دوم: دعا براي صاحب آرامگاه

اللَهُمَّ ارْحَمْ غُرْبَتَهُ وَ صِلْ وَحْدَتَهُ

خدايا! بر غربت او رحم كن و او را از تنهايي برهان.

وَ ءَانِسْ وَحْشَتَهُ، وَ ءَامِنْ رَوْعَتَهُو در وحشت و دلتنگي‌اش همدم او باش و ترسش را تبديل به ايمني گردان.

وَ أَسْكِنْ إلَيهِ مِنْ رَحْمَتِكَ رَحْمَةً يسْتَغْنِي بِهَا عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِوَاكَ

و از جانب خودت رحمتي بر او فرست كه از رحمت غير تو بي‌نياز شود.

وَ أَلْحِقْهُ بِمَنْ كَانَ يتَوَلاَّهُ.⁽²⁾

و او را به كساني كه دوست‌شان دارد، ملحق نما.

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَلَّا تُعَذِّبَ هَذَا الْمَيِّت.⁽¹⁾خدايا! به حق محمد و آل محمد(صلی الله علیه وآله) از تو مي‌خواهم كه اين ميت را عذاب نكني.

سوم: هديه به صاحب آرامگاه

آيات و سوره‌هاي قرآن

آيه الكرسي

پيامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) فرمود: اگر كسي آية الكرسي را بخواند و ثوابش را به اهل قبور هديه كند، خداوند گناه آنان رامي‌بخشد؛ ثواب آن را به تك‌تك اموات مي‌رساند؛ از هر حرف آن، فرشته‌اي خلق مي‌كند كه تا قيامت، براي قاري تسبيح بگويند؛ و ثواب هفتاد پيامبر براي او نوشته مي‌شود.⁽²⁾

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لَا نَوْمٌ ۚ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ ۗ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ مَا خَلْفَهُمْ ۖ وَ لَا يُحِيطُونَبِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ ۖ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ۚ وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ 0 لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ ۖ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ ۚ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَی لَا انْفِصَامَ لَهَا ۗ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ 0 اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ۖ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ ۗ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ 0

سوره قدر

از حضرات معصومين(علیهم السلام) نقل شده است كه هر كس در كنار قبر مؤمني بنشيند و دست بر آرامگاه بگذارد و هفت مرتبه سورۀ قدر را بخواند، خداوند متعال، او و صاحب قبر را مي‌بخشد و از وحشتقيامت ايمن مي‌دارد.⁽¹⁾و فرشته‌اي را مي‌فرستد تا كنار آن قبر، عبادت خدا را به‌جا آورد و ثواب عبادت آن فرشته، براي ميّت نوشته شود. هنگام محشور شدن از قبر نيز، خداوند به وسيلۀ آن فرشته، همۀ ترس‌هاي قيامت را از او دور مي‌كند تا وارد بهشت گردد.⁽²⁾

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ 1 وَ مَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ 2 لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ 3 تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَ الرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ 4 سَلَامٌ هِيَ حَتَّی مَطْلَعِ الْفَجْرِ 5

سوره فلق

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ 1 مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ 2 وَ مِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ 3 وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ 4 وَ مِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ 5

سوره ناس

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ 1 مَلِكِ النَّاسِ 2 إِلَٰهِ النَّاسِ 3 مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ 4 الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ 5 مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ 6

سوره ملك

طبق فرمودۀ پيامبر(صلی الله علیه وآله)، سورۀ ملك نجات‌بخش است و خواندن آن در كنار آرامگاه، موجب نجاتميت از عذاب مي‌شود⁽¹⁾و

سریع‌ترین هديه‌اي است كه به میت می‌رسد و موجب آرامش او مي‌شود.⁽¹⁾

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَ هُوَ عَلَی كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ 1 الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ۚ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ 2 الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا ۖ مَا تَرَی فِي خَلْقِ الرَّحْمَٰنِ مِنْ تَفَاوُتٍ ۖ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَی مِنْفُطُورٍ 3 ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئًا وَ هُوَ حَسِيرٌ 4 وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَ جَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ ۖ وَ أَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ 5 وَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ ۖ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ 6 إِذَا أُلْقُوا فِيهَا سَمِعُوا لَهَا شَهِيقًا وَ هِيَ تَفُورُ

7 تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ ۖ كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ 8 قَالُوا بَلَی قَدْ جَاءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَ قُلْنَا مَا نَزَّلَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ كَبِيرٍ 9 وَ قَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ 10 فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ 11 إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ 12 وَ أَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ ۖ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ 13 أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ 14 هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ ۖ وَ إِلَيْهِالنُّشُورُ 15 أَأَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ 16 أَمْ أَمِنْتُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ أَنْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ۖ فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ 17 وَلَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ 18 أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ

صَافَّاتٍ وَ يَقْبِضْنَ ۚ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمَٰنُ ۚ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ 19 أَمَّنْ هَٰذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمَٰنِ ۚ إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ 20 أَمَّنْ هَٰذَا الَّذِي يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُ ۚ بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَ نُفُورٍ 21 أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَی وَجْهِهِ أَهْدَی أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَی صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ 22 قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصَارَ وَ الْأَفْئِدَةَ ۖ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ 23 قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ 24 وَ يَقُولُونَ مَتَی هَٰذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ 25 قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَ إِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ 26فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ قِيلَ هَٰذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ 27 قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَ مَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ 28 قُلْ هُوَ الرَّحْمنُ آمَنَّا بِهِ وَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا ۖ فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ

فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ 29 قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ 30

سوره ياسين

پيامبر گرامي اسلام(صلی الله علیه وآله) فرمود: اگر كسي در قبرستان، سورۀ ياسين بخواند و ثوابش را به اهل قبور هديه كند، مردگان در آن روز سبك مي‌شوند و براي خوداو نيز به تعداد مردگان قبرستان، ثواب نوشته مي‌شود.⁽¹⁾

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

يس 1 وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ 2 إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ 3 عَلَی صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ 4 تَنْزِيلَ الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ 5 لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أُنْذِرَ آبَاؤُهُمْ فَهُمْ غَافِلُونَ 6 لَقَدْ حَقَّ

الْقَوْلُ عَلَی أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ 7 إِنَّا جَعَلْنَا فِي أَعْنَاقِهِمْ أَغْلَالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقَانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ 8 وَ جَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ 9 وَ سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ 10 إِنَّمَاتُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَ خَشِيَ الرَّحْمَٰنَ بِالْغَيْبِ ۖ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ كَرِيمٍ 11 إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَی وَ نَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَ آثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ 12 وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ 13 إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ 14 قَالُوا مَا أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا وَ مَا أَنْزَلَ الرَّحْمَٰنُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ 15 قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّا إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ 16 وَ مَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ 17 قَالُوا إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ ۖ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَ لَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ

18 قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ ۚ أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ ۚ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ 19 وَ جَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَی قَالَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ 20 اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَ هُمْ مُهْتَدُونَ 21 وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ 22 أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةًإِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَٰنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَ لَا يُنْقِذُونِ 23 إِنِّي إِذًا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ 24 إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ 25 قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ ۖ قَالَ يَا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ 26 بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ 27 وَ مَا أَنْزَلْنَا عَلَی قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا كُنَّا مُنْزِلِينَ 28 إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ 29 يَا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ ۚ مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ 30 أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لَا يَرْجِعُونَ 31 وَ إِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنَا

مُحْضَرُونَ 32 وَ آيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْنَاهَا وَ أَخْرَجْنَا مِنْهَا حَبًّا فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ 33 وَ جَعَلْنَا فِيهَا جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنَابٍ وَ فَجَّرْنَا فِيهَا مِنَ الْعُيُونِ 34 لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَ مَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ ۖ أَفَلَا يَشْكُرُونَ 35 سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّالَا يَعْلَمُونَ 36 وَ آيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ 37 وَ الشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ 38 وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّی عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ 39 لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَ لَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ ۚ وَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ 40 وَ آيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ 41 وَ خَلَقْنَا لَهُمْ مِنْ مِثْلِهِ مَا يَرْكَبُونَ 42 وَ إِنْ نَشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَ لَا هُمْ يُنْقَذُونَ 43 إِلَّا رَحْمَةً مِنَّا وَ مَتَاعًا إِلَی حِينٍ 44 وَ إِذَا قِيلَ

لَهُمُ اتَّقُوا مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَ مَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ 45 وَ مَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ 46 وَ إِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ 47 وَ يَقُولُونَ مَتَی هَٰذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ 48 مَا يَنْظُرُونَإِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَ هُمْ يَخِصِّمُونَ 49 فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَ لَا إِلَی أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ 50 وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَی رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ 51 قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا ۜ ۗ هَٰذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمَٰنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ 52 إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ 53 فَالْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَ لَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ 54 إِنَّ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِي شُغُلٍ فَاكِهُونَ 55 هُمْ وَ أَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ

مُتَّكِئُونَ 56 لَهُمْ فِيهَا فَاكِهَةٌ وَ لَهُمْ مَا يَدَّعُونَ 57 سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ 58 وَ امْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ 59 أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَنْ لَا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ ۖ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ 60 وَ أَنِ اعْبُدُونِي ۚ هَٰذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ 61 وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيرًا ۖ أَفَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ 62 هَٰذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ63 اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ 64 الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَی أَفْوَاهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ 65 وَ لَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَی أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّرَاطَ فَأَنَّی يُبْصِرُونَ 66 وَ لَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَی مَكَانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيًّا وَ لَا يَرْجِعُونَ 67 وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ ۖ أَفَلَا يَعْقِلُونَ 68 وَ مَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَ مَا يَنْبَغِي لَهُ ۚ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ وَ قُرْآنٌ مُبِينٌ 69 لِيُنْذِرَ مَنْ كَانَ حَيًّا وَ يَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَى الْكَافِرِينَ

70 أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا أَنْعَامًا فَهُمْ لَهَا مَالِكُونَ 71 وَ ذَلَّلْنَاهَا لَهُمْ فَمِنْهَا رَكُوبُهُمْ وَ مِنْهَا يَأْكُلُونَ 72 وَ لَهُمْ فِيهَا مَنَافِعُ وَ مَشَارِبُ ۖ أَفَلَا يَشْكُرُونَ 73 وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لَعَلَّهُمْ يُنْصَرُونَ 74 لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ وَ هُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ 75 فَلَا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ ۘ إِنَّا نَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَ مَا يُعْلِنُونَ 76 أَوَلَمْيَرَ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ 77 وَ ضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ ۖ قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ 78 قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ ۖ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ 79 الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ 80 أَوَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَی أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ ۚ بَلَی وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ 81 إِنَّمَا

أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ 82 فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ 83

دعاها و زيارت

اشاره

مي‌توان رسول خدا و ائمه هدي و به ويژه امام حسين صلوات الله عليهم اجمعين را به نيابت ازمردگان زيارت كرد يا ثوابش را به روح اموات هديه نمود.⁽¹⁾

زيارت رسول خدا(صلی الله علیه وآله)

السَّلامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ

سلام و رحمت و بركات خدا بر تو اي رسول خدا

السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ

سلام بر تو اي محمّد بن عبداللّه

السَّلامُ عَلَيْكَ يَا خِيَرَةَ اللَّهِ

سلام بر توي اي انتخاب‌شدۀ خدا

السَّلامُ عَلَيْكَ يَا حَبِيبَ اللَّهِ

سلام بر تو اي محبوب خدا

السَّلامُ عَلَيْكَ يَا صِفْوَةَ اللَّهِ

سلام بر تو اي برگزيدۀ خداالسَّلامُ عَلَيْكَ يَا أَمِينَ اللَّهِ

سلام بر تو اي امين خدا

أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ

شهادت مي‌دهم كه تو فرستادۀ خدا و محمّد بن عبداللّه هستي.

وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ نَصَحْتَ لِأُمَّتِكَ

و گواهي مي‌دهم كه تو خيرخواه امتت بودي.

وَ جَاهَدْتَ فِي سَبِيلِ رَبِّكَ وَ عَبَدْتَهُ حَتَّي أَتَاكَ الْيَقِينُ

و در راه پرودگارت جهاد كردي و تا زمان مرگ او را پرستيدي.

فَجَزَاكَ اللَّهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفْضَلَ مَا جَزَي نَبِيّا عَنْ أُمَّتِهِ

خداوند پاداشت دهد؛ بهترين پاداشي كه به پيامبري از سوي امّتش داده است.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَي مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أَفْضَلَ مَا صَلَّيْتَ عَلَي إِبْرَاهِيمَ وَ آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ⁽¹⁾

خدايا! بر محمّد و خاندانش درود فرست؛ برترين درودي كه بر ابراهيم و خاندانش فرستادي. همانا تو ستوده و بزرگوار هستي.

زيارت امام حسين(علیه السلام) (بخشي از زیارت وارث)

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ آدَمَ صَفْوَةِ اللَّهِ

سلام بر تو اي وارث آدم برگزيدۀ خدا

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ نُوحٍ نَبِيِّ اللَّهِ

سلام بر تو اي وارث نوح پيامبر خدا

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اللَّهِ

سلام بر تو اي وارث ابراهيم دوست خدا

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ مُوسَي كَلِيمِ اللَّهِسلام بر تو اي وارث موسي هم‌كلام خدا

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ عِيسَي رُوحِ اللَّهِ

سلام بر تو اي وارث عيسي روح خدا

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ مُحَمَّدٍ حَبِيبِ اللَّهِ

سلام بر تو اي وارث محمد محبوب خدا

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ عَلِيٍّ وَصِيِّ رَسُولِ اللَّهِ

سلام بر تو اي وارث علي وصي رسول خدا

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ الْحَسَنِ الرَّضِيِّ

سلام بر تو اي وارث حسن مورد پسند خدا

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا وَارِثَ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ

سلام بر تو اين وارث فاطمه دختر رسول خدا

السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الصِّدِّيقُ الشَّهِيدُ

سلام بر تو اي راستگوي شهيد

السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا الْوَصِيُّ الْبَارُّ التَّقِيُّ

سلام بر تو اين نيكوكار با تقوا

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللَّهِ وَ ابْنَ حُجَّتِهِسلام بر تو اي حجت خدا و فرزند حجت خدا

السَّلَامُ عَلَي الْأَرْوَاحِ الَّتِي حَلَّتْ بِفِنَائِكَ وَ أَنَاخَتْ بِرَحْلِكَ

سلام بر ارواحي كه بر آستانت فرود آمدند و در درگاهت اقامت گزيدند.

السَّلَامُ عَلَي مَلَائِكَةِ اللَّهِ الْمُحْدِقِينَ بِكَ

سلام بر فرشتگان الهي كه گرداگرد تو حلقه زنده‌اند.

أَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ أَقَمْتَ الصَّلَاةَ وَ آتَيْتَ الزَّكَاةَ

شهادت مي‌دهم كه تو نماز را به‌پا داشتي و زكات پرداختي.

وَ أَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَيْتَ عَنِ الْمُنْكَرِ

و امر به معروف و نهي از منكر نمودي.

وَ عَبَدْتَ اللَّهَ مُخْلِصاً حَتَّي أَتَاكَ الْيَقِينُ

خدا را مخلصانه پرستش كردي تا به يقين رسيدي.

السَّلَامُ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُه‌⁽¹⁾

سلام و رحمت و بركت خدا بر تو باد!

وداع با اهل قبور

اللَّهُمَّ وَلِّهِمْ مَا تَوَلَّوْا وَ احْشُرْهُمْ مَعَ مَنْ أَحَبُّوا⁽¹⁾

خدايا! آنان را با همان چيزي همراه گردان كه به آن اهميت مي‌دادند و با كسي محشور كن كه دوستش داشتند.

اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِيَارَتِي إِيَّاهُمْخدايا اين زيارت را آخرين زيارت من نسبت به آنان قرار مده.

وَ أَشْرِكْنِي مَعَهُمْ وَ أَدْخِلْنِي فِي صَالِحِ مَا أَعْطَيْتَهُمْ

در بهترين چيزهايي كه به آنها اعطا فرموده‌اي، مرا نيز شريك و همراه گردان.

اللَّهُمَّ اجْمَعْنَا وَ إِيَّاهُمْ فِي جَنَّتِكَ مَعَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً

خدايا در بهشت خود، ما و آنان را با شهدا و صالحان گرد آورد كه نيكو رفقاني هستند.

أَسْتَوْدِعُكُمُ اللَّهَ وَ أَقْرَأُ عَلَيْكُمُ السَّلَامَ

شما را به خدا مي‌سپارم و به شما درود مي‌فرستم.اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي الْعَوْدَ إِلَيْهِمْ وَ احْشُرْنِي مَعَهُمْ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.⁽¹⁾

خدايا روزي‌ام كن كه دوباره به سوي اينان برگردم. مرا با آن‌ها محشور فرما اي مهربان‌تر از هر مهرباني.

بخش دوم: نكات پر اهمیت در بارۀ اموات و زيارت قبور

چشم انتظاري اموات

طبق فرمودۀ پيامبر اكرم(صلی الله علیه وآله)، ارواح مردگان در هر شب جمعه، به آسمان دنيا مي‌آيند و گرداگرد خانه‌هاي خود مي‌چرخند و غمگين و گريان مي‌گويند:

«اي اهل و عيال و فرزندان و خويشاوندان! با ما مهربان باشيد. ما را به خاطر بياوريد. ما را فراموش نكنيد. بر ما و غربت ما رحم كنيد. با دعا وخيرات از ما ياد كنيد. ما در زنداني تنگ و اندوهي طولاني و شدت و سختي گرفتار شده‌ايم. پيش از آن كه شما نيز همانند ما شويد، به ما رحم كنيد. از دعا و صدقه براي ما بخل نورزيد تا شايد خدا هم بر ما رحم كند. اي بندگان خدا! به حرف ما گوش كنيد. ما را از ياد نبريد. كارهايي كه امروز شما قادر به انجام آن هستيد، زماني ما نيز مي‌توانستيم انجام دهيم، و آنچه

كه امروز در دستان شماست، زماني در دستان ما بود؛ اما افسوس كه در راه خدا صرف نكرديم و به صاحبان حقنرسانديم و امروز وبالي بر گردن ما شده است و نفعش به ديگران مي‌رسد. اگر خودمان آن‌ها را در راه خدا انفاق مي‌كرديم، امروز محتاج شما نبوديم. با صدقه دادن سكه‌اي يا ناني يا لباسي در راه خدا، ما را دريابيد و نسبت به ما مهربان باشيد.»

وقتي چيزي عائدشان نمي‌شود، با اندوه و حسرت برمي‌گردند و مي‌گويند: «به زودي شما نيز گريان مي‌شويد و سودي برايتان نخواهد داشت؛ همان گونه كه ما گريان شديم و سودي برايماننداشت. پيش از آن كه همانند ما گرديد، دست به كار شويد.»⁽¹⁾

صدقه براي اموات

مردگان در بند هستند و به کارهاي نيک شما رغبت دارند. با دعا و صدقه و خيرات، به آنها هديه دهيد.»⁽¹⁾2. پيامبر(صلی الله علیه وآله) مي‌فرمايد: هر صدقه‌اي که به نيت مردگان داده شود، فرشتگان آن را در طبقي به سوي قبر مي‌برند و مي‌گويند: «سلام بر تو! اين هديه را فلاني براي تو فرستاده است.» پس ناگهان قبرش مي‌درخشد.⁽²⁾

باشيد كه محوطۀ درخت خرمايم را که به ثمر نشسته، صدقه‌اي براي او قرار دادم.»⁽¹⁾

رفتن به مزار پدر و مادر

در آموزه‌هاي ديني، در مورد احترام و اداي وظيفه نسبت به والدين، بسيار سفارش شده است. اين تنها مربوط به زمان زنده بودن آن‌ها نيست و بعد از مرگ نيز ادامه دارد. امام باقر(علیه السلام) مي‌فرمايد: «چه بسا فردي در زمان حيات پدر و مادرش، نسبت به آن‌ها نيکوکار است و پس از مرگشان، آن‌ها را فراموش مي‌کند و بدهي آن‌ها را نمي‌پردازد و براي‌شان طلب رحمت نمي‌کند و عاق والدين مي‌شود؛ اما فردي ديگر در زمان حيات پدر و مادرش، عاق والدين است و پس از مرگ‌شان،آن‌ها را با دعا و استغفار ياد مي‌کند و خدا نام او را در ميان نيکي‌کنندگان به والدين ثبت مي‌فرمايد.»⁽¹⁾

پس نخستين وظيفۀ ما نسبت به والديني كه از دنيا رفته‌اند، اين است كه بدهي‌شان را بپردازيم و اگر به كسي بد كرده‌اند، براي‌شان رضايت بطلبيم و اگر عبادتي از آنان فوت شده است، به نيابت از آن‌ها انجامدهيم و با دعا و طلب آمرزش و صدقه و خيرات و خواندن قرآن و فاتحه، خشنودشان سازيم و آن‌ها را از ياد نبريم. امام سجاد(علیه السلام) به پيشگاه الهي عرضه مي‌دارد: «خدايا! نگذار پدر و مادرم را بعد از هيچ نمازي و در هيچ لحظه‌اي از شبانه‌روز فراموش كنم.»⁽¹⁾

حضور بر سر مزار آن‌ها نيز ارزشي ديگر دارد و آرامگاه والدين، دري به سوي بهشت است. مردي خدمت پيامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) رسيدو عرض كرد: «قسم خورده‌ام آستانۀ بهشت را ببوسم. اکنون چه کنم؟» فرمود: «پيشاني پدر و پاي مادرت را ببوس.» گفت: «زنده نيستند.» فرمود: «قبر آن‌ها را ببوس.»⁽²⁾

زيارت آرامگاه والدين، هم موجب خشنودي آن‌ها مي‌شود و هم بركاتي براي خود ما دارد. امام علي(علیه السلام) مي‌فرمايد: «مردگان خود را زيارت کنيد كه آن‌ها خرسند مي‌شوند. در كنار قبر پدر و مادر، پس از دعا براي آن‌ها،حاجت خود را از خدا بخواهيد.»⁽¹⁾از پيامبر(صلی الله علیه وآله) نقل شده است: «هر کس آرامگاه پدر و مادرش را هر هفته زيارت کند و بر مزار آن‌ها سورۀ ياسين بخواند، به تعداد حروف اين سوره، گناهانش بخشيده مي‌شود.»⁽²⁾

رفتن به مزار علما و صالحان

پيامبر گرامي اسلام(صلی الله علیه وآله) فرموده است: «بعد از پيامبران،گرامي‌ترين افراد در نزد خداوند، علما هستند. همانند پيامبران از دنيا مي‌روند و با پيامبران محشور مي‌شوند و با پيامبران از صراط

مي‌گذرند و ثواب پيامبران به آنان داده مي‌شود».⁽¹⁾پس شايسته است كه از زيارت مزار علما بي‌بهره نمانيم و از اين بركات معنوي محروم نگرديم. امام كاظم(علیه السلام) مي‌فرمايد: «كسي كه نمی‌تواند مارا زيارت كند، دوستان صالح و شايستۀ ما را زيارت كند كه ثواب زيارت ما برايش نوشته مي‌شود.»⁽²⁾

رفتن به مزار شهدا

امام صادق(علیه السلام) مي‌فرمايد: «زيارت قبر حسين(علیه السلام) و زيارت قبر پيامبر(صلی الله علیه وآله) و زيارت قبر شهدا، برابر است با حج مقبولي كه همراه با پيامبر(صلی الله علیه وآله) انجام گرفته است.»⁽³⁾

امام باقر(علیه السلام) نيز مي‌فرمايد: «هر كس شهداي آل محمد(علیهم السلام) را زيارت كند و قصدش تقرب به خدا و رسول خدا(صلی الله علیه وآله) باشد، از همۀ گناهان پيراسته مي‌شود؛ همانند روزي كه از مادر متولد شده است.»⁽¹⁾

در روايت آمده است كه حضرت زهرا(علیها السلام) صبح روز شنبه، به شهدامي‌رفت⁽²⁾و اشك مي‌ريخت تا به حاجت خود برسد.⁽³⁾

فوائد زيارت قبور

اشاره

از ديدگاه قرآن و احاديث اسلامي، مرگ به معناي نيستي و نابودي نيست؛ بلكه انسان به حيات خود در برزخ ادامه مي‌دهد و روح انسان پس از مرگ نيز مي‌تواند با دنياي زندگان ارتباط

داشته باشد.⁽¹⁾

ما مي‌توانيم با آن‌ها سخن بگوييم و ارتباط داشته باشيم. مردگان نيز به اذن و ارادۀ الهي و درشرايط خاص،⁽²⁾

ما را مي‌بينند و سخن ما را مي‌شنوند و به ما پاسخ مي‌دهند؛ اگر چه ما آن‌ها را نبينيم و صداي‌شان را نشنويم.⁽³⁾

تأكيد فراوان احاديث اسلامي براي رفتن بر سر قبور و زيارت اموات در كنار مزارشان، نشان مي‌دهد كه ارواح مردگان، به قبر خود توجه دارند و حضور بر سر مزار آن‌ها مي‌تواند ارتباط با ارواح را قوي‌تر كند و انسان را از آثار و فوائد ارزشمند اينعمل، بهره‌مند سازد؛ آثار ارزنده‌اي كه موجب ارتقاي سطح روحي فرد مي‌شود و اهداف تربيتي آن، نصيب فرد و جامعه مي‌گردد.

فوائد زيارت براي زيارت‌كننده

1. عبرت‌گيري

با رفتن به آرامستان و زيارت قبور مردگان، انسان درمي‌يابد كه سرانجام او نيز، مردن و در خاك خفتن است و شايسته نيست در اين زندگي كوتاه، خود را به پستي‌ها و رذيلت‌ها آلوده سازد و عمر خود را به بيهودگي بگذراند. پيامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) مي‌فرمايد: «به زيارت مردگانبرويد و بر آنان درود و سلام بفرستيد كه درس عبرتي براي شما است.»⁽¹⁾قرآن كريم، ما را به ديدن قبر ظالمان و ستمگران تاريخ ترغيب مي‌كند و در بارۀ فرعون مي‌فرمايد: «امروز پيكر تو را نجات مي‌دهيم تا عبرتي براي آيندگان باشد.»⁽²⁾

2. يادآوري آخرت

زيارت قبور، عقيدۀ ما نسبت به روز قيامت را عميق‌تر مي‌سازد و سبب مي‌شود كه اعمال خود را بانيتي الهي و براي تقرب به

خداوند انجام دهيم و از بدي‌ها و تباهي‌ها بپرهيزيم و از حرص به دنيا و رفتن در پي خواسته‌هاي حقير دنيوي، خودداري كنيم. رسول خدا(صلی الله علیه وآله) مي‌فرمايد: «به زيارت اهل قبور برويد تا ياد آخرت در شما زنده شود.»⁽¹⁾

3. فضيلت‌گرايي

زيارت قبور، احساسات پسنديده را در انسان زنده مي‌كند و او را به سوي فضيلت‌گرايي معنوی سوق مي‌دهد. گريه در كنار قبر مردگان نيز اگر از حب الهیناشی شود، رابطۀ پاك ميان انسان زنده و مرده را تعالي مي‌بخشد و موجب مي‌شود كه قدر انسان‌هاي زنده، بيشتر دانسته شود. از اين رو، فرد عميقاً با جامعۀ انساني ارتباط برقرار مي‌كند و احساسات نيكويي همچون رحمت، عطوفت، محبت و انسانيت، در وجودش متبلور مي‌شود.

4. بخشش گناهان

پيامبر اكرم(صلی الله علیه وآله) مي‌فرمايد: «كسي كه هر هفته به مزار پدر و مادر يا يكي از آن‌ها برود، هم گناهانش بخشيده مي‌شود و هم نزدخداوند، جزو نيكوكاران به حساب مي‌آيد.»⁽¹⁾

فوائد زيارت براي زيارت‌شونده

اشاره

زيارت قبور علاوه بر اين كه موجب مي‌شود گناه زيارت‌كننده بخشيده شود، موجب آمرزش گناهان اموات نيز مي‌گردد؛ چون با فاتحه و دعا و قرآني كه بر سر قبور خوانده مي‌شود، مردگان مورد آمرزش و رحمت و مغفرت خداوند قرار مي‌گيرند.

1. بخشش گناهان

2. خوشحالي مردگان

محمّد بن مسلم به امام صادق(علیه السلام) عرض كرد: «آيا اجازه داريم مردگان را زيارت كنيم؟» حضرت فرمود: «آري» عرض كرد: «آيا آن‌ها از رفتن ما بر سر قبرشان مطّلع مي‌شوند؟» فرمود: «آري؛ به

خدا سوگند كه از رفتن شما بر سر قبرشان باخبر مي‌شوند و خوشحال مي‌گردند و با شما انس مي‌گيرند.»⁽¹⁾

عبدالله بن سليمان از امام باقر(علیه السلام) پرسيد: «مردگان از اين كه بفهمند چه كسي به مزار آن‌ها رفته، خوشحال مي‌شوند؟» فرمود: «آري؛ هنگامي كه مردم از كنار قبر آن‌ها بازمي‌گردند، مردگان دلتنگ مي‌شوند.»⁽²⁾

اين عمل چنان اهميتي براي مردگان دارد كه جزو حقوق آنان قلمداد شده

است. امام صادق(علیه السلام) مي‌فرمايد: «يكي از حقوق مؤمن بر برادر مؤمنش آن است كه پس از مرگش، به زيارت قبر وي برود.»⁽¹⁾

زمان مناسب براي زيارت قبور

اذا کان یوم الجمعه

پيامبر(صلی الله علیه وآله) عصر روز پنج‌شنبه به قبرستان بقيع مي‌رفت.⁽²⁾

حضرت زهرا(علیها السلام) نيز روز دوشنبه، پنج‌شنبه و صبح روز شنبه، شهدا و اهل قبور را زيارت مي‌كرد.⁽³⁾

زيارت قبور در شب

پيامبر اكرم(صلی الله علیه وآله) به ابوذر فرمود: «اهل قبور را در روز زيارت كن و در شب زيارت نكن.»⁽¹⁾در عين حال، روايت شده است كه گاه اهل بيت(علیهم السلام) شبانگاهان به قبرستان مي‌رفتند.⁽²⁾

از مجموع روايات به دست مي‌آيد كه شب هنگام، رفتن به آرامستان و زيارت عمومي از اهل قبور، هيچ اشكالي ندارد؛ اما زيارتخاص و رفتن بر سر قبري مشخص، كراهت دارد؛ چون طبق فرمودۀ امام باقر(علیه السلام)، «خداوند در مغرب بهشتي دارد كه در ابتداي شب، ارواح مؤمنان از قبر خارج مي‌شوند و به آن منطقه مي‌روند و از ميوه‌ها و نعمت‌هاي آن متنعم مي‌شوند و با طلوع فجر صادق، از آن بهشت دنيوي خارج مي‌گردند و بين آسمان و

زمين قرار مي‌گيرند و در رفت و آمدند و با طلوع آفتاب، به قبرهاي خود باز مي‌گردند.»⁽¹⁾پس شب‌ها روح مؤمنان به ضيافت الهي مي‌روند و دوست ندارند اين ضيافت را از دست بدهند. از سوي ديگر، وقتي كسي به زيارت قبر آن‌ها مي‌رود، با او انس مي‌گيرند و گويا از او پذيرايي مي‌کنند. اين انس و همراهي، مانع از بهره‌مندي اموات از ضيافت شبانه مي‌شود. از اين رو بهتر است شب هنگام، به زيارت مردگان نرويم تا آنان بتوانند از نعمت‌هايشبانه استفاده کنند؛ و اگر عبورمان به قبرستان افتاد، فاتحه و زيارت عمومي بخوانيم و رد شويم. البته اين كراهت، شامل قبر پيامبر و امامان(علیهم السلام) نمي‌شود.

اين را نيز بايد در نظر داشت كه حضور شبانه در آرامستان، براي بيشتر مردم رعب‌آور است و چه بسا در آنان ايجاد ترس و توهم كند و موجب اختلال روحي و رواني گردد. از اين رو بهتر است هر كسي شبانه پا در قبرستان نگذارد.

سخن گفتن با مردگان

طبق فرمودۀ امام باقر(علیه السلام)، زيارت قبور در صبح جمعه، قبل از طلوع آفتاب، موجب گشايش و برطرف شدن ضيق و تنگي از مردگان مي‌شود. و هر روز بعد از اذان صبح و قبل از طلوع آفتاب، مردگان از زيارت قبر خود آگاه مي‌شوند و زيارت‌كنندگان را مي‌بينند و سخن‌شان را مي‌شنوند و به آن‌ها پاسخ مي‌دهند؛ اما پس از طلوع خورشيد، ديگر نمي‌توانند جوابي بدهند.⁽¹⁾

گريه براي مردگان

برخي گمان مي‌كنند كه گريستن براي مردگان، كار شايسته‌اي نيست و موجب رنج و ناراحتي مردگان مي‌شود. امام صادق(علیه السلام) مي‌فرمايد: «روح مؤمن به دیدار خانواده‌اش مي‌رود و آنچه برايش خوشحال‌كننده باشد، مي‌بيند وآنچه برايش ناراحت‌كننده باشد، مشاهده نمي‌كند. روح كافر نیز به دیدار خانواده‌اش مي‌رود و آنچه برايش ناراحت‌كننده باشد، مي‌بيند و آنچه مسرت‌بخش باشد، مشاهده نمي‌كند.»⁽¹⁾

پس گريۀ بازماندگان، تأثیري در رنج مردگان ندارد و آنچه ارادۀ الهي است، محقق مي‌شود. البته اگر بازماندگان بي‌صبري كنند و سخنان ناصحیح و كفرآميز بر زبان بياورند، موجبات عذابخود را فراهم مي‌آورند كه آن نيز تاثیری بر متوفی ندارد.

علاوه بر اين، اگر گريه موجب رنج مردگان می‌شد، پیامبر(صلی الله علیه وآله) و ائمه(علیهم السلام) در سوگ عزیزان‌شان نمي‌گریستند. وقتي پيامبر(صلی الله علیه وآله) در سوگ فرزندش ابراهيم مي‌گريست، عبدالرحمن بن عوف عرض كرد: «اي رسول خدا! مگر شما از گریستن در مصیبت نهي نفرموده‌اید؟» حضرت فرمود: «من گريه را نهي نكرده‌ام. من از دو صداي احمقانه نهي كرده‌ام: نخست از صداي هنگام خوشي كه همان آواز و لهو و لعب و موسیقي شیطاني است؛ و دوم از صدای هنگاممصیبت كه همراه با خراشيدن صورت و پاره كردن گریبان و نالۀ اعتراض‌آمیز شیطاني صورت مي‌گيرد. اما گریۀ من براي ابراهيم، گریۀ رحماني و از سر دلسوزي است. كسي كه رحم ندارد و دل نمي‌سوزاند، مورد رحمت خداوند واقع نمي شود.»⁽¹⁾

روشي براي ديدن مردگان در خواب

شيخ كفعمي در كتاب مصباح و محدّث فيض در خلاصة الأذكارفرموده‌اند: «هر كس بخواهد يكي از پيامبران و امامان يا يكي از مردگان را در خواب ببيند، وضو بگيرد و سوره‌هاي شمس و ليل و قدر و كافرون و اخلاص و ناس و فلق را بخواند و سپس صد مرتبه سوره اخلاص را تكرار كند و صد مرتبه صلوات بفرستد و به سمت راست بخوابد. هر كه را اراده كرده باشد، ان شاء اللّه خواهد ديد و هر چه بخواهد، با او سخن خواهد گفت.» در نسخۀ ديگر آمده است كه اين عمل را هفت شب به‌جا آورد و پس از آن، اين دعا را بخواند:

اَللّهُمَّ اَنْتَ الْحَي الَّذي لا يُوصَفُ وَ الاْيمانُ يُعْرَفُ مِنْهُخدايا تو زنده‌اي هستي كه وصف نمي‌گردد و ايمان از او باز شناخته مي‌شود.

مِنْكَ بَدَتِ الاْشْياءُ وَ اِلَيْكَ تَعُودُ

همه چيز از تو آغاز شد و به سوي تو باز مي‌گردد.

فَما اَقْبَلَ مِنْها كُنْتَ مَلْجَاَهُ وَ مَنْجاهُ

آنچه كه به تو روي كند، تو پناهگاه و جاي نجاتش هستي.

وَ ما اَدْبَرَ مِنْها لَمْ يَكُنْ لَهُ مَلْجَاءٌ وَ لا مَنْجا مِنْكَ اِلاّ اِلَيْكَ

آنچه كه از تو روي گرداند، برايش پناهگاه و جاي نجاتي جز به سوي تو نيست.

فَاَسْئَلُكَ بِلا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ وَ اَسْئَلُكَ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ

از تو مي‌خواهم كه به حق لا اله الاّ انت، و به حق بسم اللّه الرحمن الرحيم،

وَ بِحَقِّ حبيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ سَيِّدِ النَّبِيّينَو به حق حبيبت محمّد صلوات الله عليه و آله كه سرور پيامبران است،

وَ بِحَقِّ عَليّ خَيْرِ الْوَصِيّينَ

و به حق علي كه بهترين جانشينان است،

وَ بِحَقِّ فاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمينَ

و به حق فاطمه كه سرور بانوان جهانيان است،

وَ بِحَقِّ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ اللَّذَيْنِ جَعَلْتَهُما سَيِّدَي شَبابِ اَهْلِ الْجَنَّةِ عَلَيْهِمْ اَجْمَعينَ السَّلامُ

و به حق حسن و حسين كه هر دو را آقاي جوانان اهل بهشت قرار دادي،

اَنْ تُصَلِّي عَلي مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اَنْ تُرِيَني مَيِّتي فِي الْحالِ الَّتي هُوَ فيها.

بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و مردۀ مورد نظرم را در همان حالي كه قرار دارد، نشانم بده.⁽¹⁾

فهرست منابع

11.قطب الدين راوندي، سعيد بن هبة الله: «دعوات راوندي»، انتشارات1. مدرسه امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف، قم، 1407 ق.

فهرست مطالب

بخش يكم: آموزه‌هاي عملي 3

احكام و آداب حضور در آرامستان 3

آداب مربوط به زيارت عمومي اموات 7

يكم: سلام كردن به اهل قبور 7

دوم: سلام كردن به شهدا 9

سوم: دعا براي اموات 11

چهارم: هديه براي اموات 12

آداب مربوط به زيارت ميت خاص 14

يكم: آداب حضور در كنار آرامگاه 14

دوم: دعا براي صاحب آرامگاه 16

سوم: هديه به صاحب آرامگاه 17

آيات و سوره‌هاي قرآن 18

آيه الكرسي 18

سوره قدر 20

سوره فلق 21

سوره ناس 22

سوره ملك 22

سوره ياسين 26

دعاها و زيارت 33

زيارت رسول خدا(صلی الله علیه وآله). 33

زيارت امام حسين(علیه السلام) (بخشي از زیارت وارث) 35

وداع با اهل قبور 37

بخش دوم: نكات پر اهمیت در بارۀ اموات و زيارت قبور 40

چشم انتظاري اموات 40

صدقه براي اموات 41

رفتن به مزار پدر و مادر 44

فوائد زيارت قبور 48

زمان مناسب براي زيارت قبور 54

زيارت قبور در شب 55

سخن گفتن با مردگان 57

گريه براي مردگان 58

روشي براي ديدن مردگان در خواب 60

فهرست منابع 63

فهرست مطالب 65