فهرست نسخه های خطی فارسی در کتابخانه سلیمانیه استانبول ترکیه
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه:کتابخانه سلیمانیه( استانبول، ترکیه )
عنوان و نام پدیدآور:فهرست نسخههای خطی فارسی در کتابخانه سلیمانیه/ به کوشش محمد عبدلی.
مشخصات نشر:قم: مجمع ذخایر اسلامی، 2013م. 1392
مشخصات ظاهری :64 ص.
فروست:معرفی میراث مخطوط؛ .
شابک:0-495-988-964-978
وضعیت فهرست نویسی:فیپا
یادداشت:برگرفته از فهرست سه جلدی کتابخانه سلیمانیه تالیف المخطوطاتالعربیه والترکیه و الفارسیه فیالمکتبالسلیمانیه اعداد محمد السیدالرغیم به زبان عربی.
موضوع:کتابخانه سلیمانیه( استانبول، ترکیه ) -- فهرستها
موضوع:نسخههای خطی فارسی -- ترکیه -- استانبول -- فهرستها
شناسه افزوده:عبدلی، محمد، گردآورنده
رده بندی کنگره: Z 6621 / س84 ف78 1392 /
رده بندی دیویی:011/31
شماره کتابشناسی ملی:3199455
فهرست نسخههای خطی فارسی در کتابخانه سلیمانیه
به کوشش محمد عبدلی
کلیه حقوق این اثر تحت قانون کپی رایت بوده و ترجمه یا چاپ تمام یا بخشی از مطالب آن و نیز درج تمام یا بخشی از آنها در ضمن بانکهای اطلاعاتی و تهیۀ برنامههای رایانهای یا استفاده مطالب و تصاویر در اینترنت و دیگر ابزار و ادوات، به هر نحوی، بدون اجازۀ قبلی ناشر بصورت کتبی، ممنوع میباشد.
MAJMA AL-DAKAAIR AL-ISLAMYYAH2014
All rights reserved, No part of this book may be reproduced or translated in any form, by print, internet, photo print, microfilm, CDs or any other means without written permission from the publisher
معرفی میراث مخطوط 204
مجمع ذخائر اسلامی - قم، ایران
فهرست نسخههای خطّیِ فارسی
در کتابخانه سلیمانیّه
به کوشش: محمّد عبدلی
چاپ: ظهور / صحافی: نفیس
نشر: مجمع ذخائر اسلامی - قم
تایپ: سهیلا عبدلی / گرافیک: روح الله فرهنگ
نوبت چاپ : اول - 1393 ش ( 2014م )
شمارگان : محدود
شابک: 0-495- 988-964-978
ارتباط با ناشر
قم: خیابان طالقانی ( آذر )- کوی 23 - پلاک 1 - مجمع ذخائر اسلامی
تلفن:7713253740 98+ دورنگار: 111977025398+
همراه : 09122524335
نشانی پایگاههای اینترنتی:
www.mzi.ir
www.zakhair.net
info@mzi.ir
info@zakhair.net
قیمت رنگی:30000 تک رنگ: 10000 تومان
«خدایش بیامرزاد که هر کس از آنجا کی هست یک گام فراتر آید»
محمدبن منور؛ اسرار التوحید، ص216
پیشگفتار 1
نگاهی به دیرینه و فعالیت کتابخانهی سلیمانیه: 2
وضعیت نسخ فارسی موجود در مجموعهی سلیمانیه: 3
نسخههای خطی فارسی چگونه به مجموعهی سلیمانیه راه یافتهاند؟ 3
دسترسی به نسخههای خطی کتابخانه سلیمانیه: 5
روش تدوین فهرست حاضر: 6
کتابشناسی فهرستهای آثار خطّیِ فارسی در ترکیه: 7
الف) کتابها: 7
ب) مقالهها 9
ج) فهرستهای لاتین و ترکی: 11
فهرست نسخهها 13
نمایه کتابها و پدیدآورندگان 31
پدیدآورندگان: 33
یکی از حوزههای مهم پژوهش در میراث مکتوب ایران زمین، کشف و شناسایی نسخههای خطیِ فارسی است که در کتابخانهها و مراکز علمی جهان نگهداری میشود. پراکندگی این گنجینهی عظیم در کشورهای مختلف در راستای گسترش دامنهی تحقیقات ایرانشناسی در میان ملل مختلف، بسیار مؤثر مینماید. گرچه خوشبختانه در دو دههی اخیر، تلاشهای درخور ستایشی در جهت نمایاندن و معرفی نسخههای خطی ایران و جهان انجام شده است؛ با این حال، هنوز برخی از میراث خطی ناشناخته ماندهاند. از جمله کشورهایی که هزاران نسخهی نفیس مربوط به حوزه تاریخ، ادبیات و فرهنگ ایران را در خود جای داده، کشور ترکیه است؛ به عبارت دیگر، میتوان خلافت عثمانی و بعدها ترکیه را نخستین اولین پناهگاه نسخههای خطی مهاجر از ایران و دیگر کشورهای در معرض خطر و بلایای طبیعی و غیر طبیعی منطقهی خاورمیانه در طول تاریخ به شمار آورد. در همین راستا، کتابخانه سلیمانیه، یکی از مهمترین گنجینههای خطی میباشد که در شهر استانبول واقع شده است و آثار خطی نفیس و حتّی منحصر به فرد در آن یافت میشود. بدون تردید، شناسایی و فهرستنویسی این آثار، به عنوان مرحلهی نخست تصحیح و انتشار آنها به شمار میرود.
از همین روی، نگارنده، آثار فارسی موجود در کتابخانهی سلیمانیه را فهرست نموده و امیدوار است که با تلاش مؤسسات و مراکز پژوهشی حوزه میراث خطی در ایران و تدوین
ص :1
فهرست مشترک نسخههای خطی فارسی موجود در کتابخانههای ترکیه، بتوان سایر آثار ناموران ایرانی را که غریبانه در کنج کتابخانهها افتادهاند، بازشناسی کرد.
کتابخانه سلیمانیه، یکی از مهمترین کتابخانههای ترکیه و جهان اسلام است که در شهر استانبول قرار دارد و در آن کتابهای خطی با ارزشی گردآوری شده است. این کتابخانه بخشی از «مجموعه سلیمانیه» است که ساختن آن در 956ق/1549م آغاز و در 964ق/1556م به پایان رسید. در این مجموعه علاوه بر ساختمان کتابخانه، بناهای دیگر، از جمله مدرسههای ابتدایی و متوسطه، وجود داشته است. کتابخانه سلیمانیه از 1336ق/1918م بهصورت امروزی شروع بهکار کرد. پس از بسته شدن خانقاهها و زاویهها در ترکیه، کتابهای خطی موجود در آن اماکن و همچنین کتابهای خطی مساجد و کتابخانههای کوچک به کتابخانه سلیمانیه انتقال داده شد. علاوه بر آنها، کتابهای خطی موجود در شهرها و روستاهای منطقهی آناتولی نیز، بهتدریج به این مرکز آورده شد. مجموعههای اهدایی به این کتابخانه غنای آن را بیشتر کرد. در حال حاضر، بیش از صد مجموعه و صد هزار جلد کتاب در کتابخانه سلیمانیه نگهداری میشود، شمار کتابهای خطی ترکی، عربی، و فارسی آن به 65000 جلد و تعداد کتابهای چاپی به35000جلد میرسد.(1)
. کاتبی، «کتابخانه سلیمانیه»، در: دائرهالمعارف کتابداری و اطلاعرسانی، نسخهی الکترونیکی، آدرس پایگاه: http://portal.nlai.ir/daka/Wiki%20Pages/ کتابخانه%20سلیمانیه. aspx
که برای تمامی این آثار فهرستهای منظمی تدوین شده است.(2)گذشته از اینها، در کتابخانهی مذکور، مجموعه رسائل و دستنویسهای ارزشمندی منحصر به فردیص:2
1) (1)
2) (2) . از جمله این فهارس، میتوان به فهرستمجموعههای ایاصوفیه، محمد فاتح، جارالله افندی، داماد ابراهیم، اسعد افندی، وَهْبی بغدادی، حاج محمود، حَمیدیه، قِلیجْ علی، لالهلی، رئیس الکُتّاب، یَنی جامع، شهید علی و سلیمانیه اشاره کرد که در عهد سلطان عبدالحمید دوم به طور فهرست نامگو تدوین یافتهاند. کتابشناسی دستِ کم 40 مجلد از این فهرستها را در جستار زیر دنبال کنید: حسن. عزة. «المکتبة السلیمانیة فی استانبول اعظم مجمع لمخطوطات التراث العربی الثقافی»، مجلة مجمع اللغة العربیة بدمشق: مجلد 83، جزء 2، صص417-422.
موجود است، که تک نسخهی آنها در همین کتابخانه یافت میشود از جمله این آثار، میتوان مجموعه اشعار فارسی امام فخرالدین محمدبن عمر رازی(د.606ق) را نام برد.
پنج کتابخانه نیز زیر نظر کتابخانه سلیمانیه فعالیت دارند که عبارتند از: کتابخانه عاطف افندی در محله وفا؛ کتابخانه سلیمآغا در اسْکُدار؛ کتابخانه کوپریلی در محله دیوانیولی؛ کتابخانه نور عثمانیه در صحن مسجد نور عثمانیه و کتابخانه راغب پاشا در محله لالهلی.
آقای معمر اولکر، رئیس پیشین کتابخانه سلیمانیه، بر اساس آمار سال 1992 اظهار نمود که تعداد 6267 نسخه فارسی در این کتابخانه وجود داشته است.(1)
. رایزنی فرهنگی ایران در آنکارا. «کتابخانههای ترکیه در آیینه آمار»، پیام کتابخانه: ش 14و15، پاییز و زمستان 1373ش، صص141-142.
گزارش دیگری هم حاکی از آن است که کتابخانهی سلیمانیه با مجموعههایش در سال 2001م، دارای 67359 نسخه خطی بوده است که در این میان سهم آثار فارسی 3680 نسخه میباشد.(2)به هر روی، آمار دقیق و قطعی در زمینه تعداد نسخ خطّی فارسیموجود در کتابخانههای ترکیه در دست نیست. آمار ارائه شده بیشتر در قالببرآوردهای کلی و درصدی از کل نسخههای خطی ارائه میشود که این مسئله ناشی از پایان نیافتن فهرستنویسی کل نسخههای خطّی موجود در این کشور میباشد.(3)
سخن گفتن در چگونگی گردآمدن دستنوشتهای فارسی در کتابخانههای ترکیه، مطلبی دراز دامن است و پژوهشهای گستردهای را مبتنی بر اسناد و مدارک میطلبد. ولی به اجمال
ص:3
1) (1)
2) (2) . یلدریم، ممدوح. «مکتبة السلیمانیة: خزینة تراث الأمة»، مجلة الحراء: ش25، آگوست 2011م، ص62 و نیز: السید الدغیم، محمود. «المکتبة السلیمانیة و مجموعتها فی استطنبول»، صحیفة الحیاة: 1431/9/11ق و نیز «کتابخانه سلیمانیه و آثار خطی فارسی در ترکیه»،گفتوگو با معمّر اولکر رئیس کتابخانه سلیمانیه، مجله آشنا: سال اول، ش4، زمستان 1374ش، ص39.
3) (3) . افضلی، مهدی. «تحلیلی بر آمار نسخ خطی فارسی موجود در کتابخانههای ترکیه»، آیینه میراث: ش42، پاییز 1387ش، ص83.
میتوان در این زمینه، علل و عوامل مختلفی را ذکر نمود. از آن جمله، برخی از نسخههای آثاری هستند که به جهت نفوذ و گسترش زبان و ادب فارسی و ورود آن به دربار و دیوان سلاطین ترک تدوین شدهاند. و برخی از آنها، حاصل رشحات قلمیِ نویسندگان، ادیبان، شاعران و حتّی سلاطین و شاهزادگان ترک هستند که به فارسی مینوشتند و شعر فارسی میسرودند.(1)
. برای آگاهی نمونههایی از آثاری را که در اثر گسترش و نفوذ زبان فارسی در حوزه امپراتوری عثمانی، پدید آمدهاند، ر.ک: نخجوانی، حسین. «نفوذ زبان و ادبیات فارسی در ترکیه دوره آلعثمان2-1»، نشریهی دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز: ش60، بهار 1341ش، صص42- 54 و ش61، تابستان 1341 ش، صص176 - 191.
برخی از این نسخهها هم که به دلایل متعدد از ایران خارج شدهاند یا از سوی پادشاهان ایران به سلاطین ترک اهدا شدهاند. به عنوان نمونه، زمانیکه سلطان سلیمان قانونی از احداث مسجد سلیمانیه فراغت یافت، شاه طهماسب ضمن ارسال هدایای مختلف، سه نسخهی نفیس قرآن نیز برای او فرستاد.(2)همچنین به گزارش بارتولد(3)، تعداد زیادی از مخطوطات کتابخانه بارگاه شیخ صفیالدین اردبیلی(شامل 972جلد، 30جزوه و 24مرقع) پس از تصرف اردبیل به دست پاسکیویچ (در سال 1882م) و متعاقب عقد قرارداد ترکمنچای بهعنوان غنیمت جنگی به پطرزبورگ(لنینگراد) برده شدند.(4)افزون بر موارد پیشین، شماری از نسخههای خطی به سبب مهاجرت علما و دانشمندان ایرانی به ترکیه ترکان راه یافته است. از این جملهاند آثاری که پدر صدر الدین قونیوی یا سلطان العلماء به هنگام مهاجرت از ایران با خود همراه داشتند. (5)
ص:4
1) (1)
2) (2) . دلبری پور، اصغر. «نسخههای خطی در کتابخانههای ترکیه»، چشمانداز ارتباطات فرهنگی: ش16، خرداد 1384ش، ص46.
3) (3) . Vasily Vladimirovich Bartold
4) (4) . بارتولد، تذکره جغرافیای تاریخی ایران، ترجمه: حمزه سردادور، ص269. فهرستی از این کتابها را عثمان غازی اوزگودنلی در مقالهای در مجلهی تحقیقات ترکشناسیِ دانشگاه مرمره: ش10، 2001م، صص43 - 56 به دست داده است.
5) (5) . برای آگاهی از مهاجرت شعرا و ادبای ایرانی به ترکیه و نیز فراهمآوری مجموعههای فاسی بنگرید به: گ. اوزگودنلی، عثمان. «دست نوشتههای موجود در کتابخانههای استانبول»، ترجمه: سحر شکوری، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا: ش 143، فروردین 1389ش، صص77-80.
و بالآخره تعدادی دیگر از نسخههای خطی فارسی بهسبب بیتوجهی متولیان وقت کتابخانههای ایران از کشور خارج شدند. بهرامی در کتاب خاطرات خود، حادثهی بسیار اسفناکی را نقل گزارش نموده که از بیتوجهی به نسخههای خطی در دورهی قاجار حکایت میکند. در دورهی مظفرالدین شاه، ریاست کتابخانهی سلطنتی را لسان السلطنه بر عهده داشت که همراه با مظفرالدین شاه از تبریز آمده بود. همو بود که نسخههای خطی کتابخانه را بتدریج به دلالان یهودی میفروخت. بهرامی در این کتاب به داستان فروش «خمسه نظامی» اشاره میکند که این کتاب بسیار نفیس 45 ورق مصور داشت. ضمن دستگیری لسان السلطنه، سه صندوق پر از کتاب از منزل وی بهدست آمد که در میانشان یک نسخهی بسیار نفیس و مینیاتوردار شاهنامه نیز وجود داشت.(1)
. بهرامی، خاطرات عبدالله بهرامی از آخر سلطنت ناصرالدینشاه تا اول کودتا، ص269. در همین زمینه به تازگی کتاب ارزشمندی زیرِنام: اسنادی از تاراج کتابخانه سلطنتی، نوشتهی: فاطمه قاضیها توسط انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منتشر شده که حادثهی تاراج و غارت فرهنگی کتابخانهی سلطنتی توسط لسان السلطنه را بر پایهی اسناد مربوطه گزارش نموده است.
در راستای پروژه انتقال تصاویر دیجیتالی نسخ خطّی موجود در کتابخانه های عمومی وابسته به وزارت فرهنگ و توریسم ترکیه تا پایان سال 2006م، نزدیک504300 تصویر دیجیتالی مربوط به حدود 52000 کتاب و رساله تهیه شده و بر روی پایگاه
https://www.yazmalar.gov.tr/
قابل دسترسی است؛(2)بازیابی اطلاعات از طریق اینترنت و به صورت پیوسته امکانپذیر است. هرچند شرط اولیه جستجوی اطلاعات در این پایگاه، آشنایی با زبان ترکی میباشد اما اعضای کتابخانه و پژوهشگران عضو سیستم میتوانند در صورت نیاز از طریق پست الکترونیکی suleymanIye@kultu صفحات مورد نیاز خود را درخواست و دریافت
ص:5
نمایند. از میان آثار ذکر شده متن کامل6533 کتاب و رساله خطّی فارسی قابل دسترسی است.(1)
. علاوه بر اینها مراجعهی حضوری به کتابخانه از طریق آدرس پستی زیر امکان پذیر است: جمهوری ترکیه، فاتح استانبول، کوچه عائشه قادن، شمارهی 35، وزارة القفافة و السیاحة، صندوق پستی: 34116- تلفن: 00902125206460- فکس: 00902125112210
این فهرست بر پایهی کتاب « فهرسُ المخطوطات العربیة و الترکیة و الفارسیة فی المکتبة السلیمانیة » تنظیم شده است. کتاب مذکور، به کوشش محمود السید الدغیم در سه مجلد، تمامی آثار خطی کتابخانهی سلیمانیه را به شیوهای ممتاز ارائه کرده است. در بهار سال 1391ش که دورهای از این فهرست از سوی استاد عبدالرحمن یعقوبی، مدیریت انتشارات احسان، به اینجانب اهداء شد با ملاحظه و بررسی اولیه آن، روشن گردید که نفایس خطی فارسی بیشماری در این کتابخانه نگهداری میشوند و لذا، بر آن شدم تا فهرست رسایل فارسی آن را استخراج نمایم، گرچه، مؤلف در پایان کتاب، بخشی از فهرستهای تفصیلی را به فهرست نسخههای فارسی اختصاص داده است، امّا با تورّق و بررسی صفحات معلوم شد که برخی از آثار خطی فارسی با نام ترکی یا عربی ضبط شدهاند و بدین ترتیب کلّ رسایل خطی فارسی در این کتابخانه، 41 نسخه میباشدمبنای فهرست حاضر در ارائهی مطالب، چنین است که ابتدا مشخصات کتابشناسی از جمله شماره نسخه، کد دستیابی دیجیتالی، نام کتاب، نام مؤلف، زمان تألیف و تاریخ کتابت و کاتب، و سپس مشخصات نسخهشناسی هر اثر اعم از تعداد صفحات، ابعاد، نوع خط، آرایش ظاهری نسخه، آغاز و انجام، آن ذکر میشود.
در بخش پیوست، برگهای آغاز و انجام برخی از نسخهها ضمیمه شده است؛ پژوهشگران محترم برای مشاهدهی صفحات بیشتر نسخهها میتوانند از فایلهای داخل سیدی که به همراه کتاب ارایه میشود استفاده نمایند.
ص:6
1) (1)
در پایان، جهت سهولت در بازیابی اطلاعات، عناوین نسخهها و پدیدآورندگان به همراه کُد بازیابی به ترتیب الفبایی آمده است.
تاکنون، فهرستهای ارزشمندی از نسخههای خطی فارسی موجود در کتابخانههای ترکیه توسط فهرستنگاران ایران و ترکیه تنظیم و منتشر شده است؛ در ایران برای نخستین بار، در سال 1314خورشیدی، پیشنهاد دانشمند فقید استاد سعید نفیسی مبنی بر تهیه فهرست کتب خطی ترکیه، مصر، روسیه و هندوستان مطرح گردید(1)
. متن سند این درخواست در 16 صفحه زیر نامِ «پیشنهاد سعیدنفیسیمبنیبر تهیه فهرست کتب خطی فارسی موجود در کتابخانه های ترکیه، مصر، روسیهو هندوستان و گزارش سفارت ایران در دهلیدر اینزمینه»، در سازمان اسناد و کتابخانه ملی به شمارهی بازیابی: 18410/297 نگهداری میشود.
از آن پس، فهرستهای قابل توجهی از میراث خطی ایران در کتابخانههای جهان، به ویژه کتابخانههای ترکیه تنظیم شد. آنچه در ادامه خواهد آمد، کتابشناسی اجمالی فهرست نسخ خطی فارسی در کتابخانه ترکیه میباشد که در سه بخش کتابها، مقالهها و فهرستهای خارجی تنظیم یافته است.احساناوغلی، اکملالدین و رمضان ششن و جمیل آقپکار و جواد ایزگی. فهرس مخطوطات الطب الاسلامی باللغات العربیة و الترکیة و الفارسیة فی مکتبات ترکیا ، الفنون و الثقافة الاسلامیة؛ مرکز الأبحاث للتاریخ، 1984م، 525ص.
ادهم، فهمی. نسخههای خطی فارسی کتابخانه توپقاپی سرای(شامل 940 اثر) ، استانبول: 1916م.
آتش، احمد. فهرست آثار منظوم فارسی در کتابخانههای استانبول ، (جلد اول: شامل 803 اثر)، استانبول: 1986م.
ص:7
1) (1)
آقسو، حسامالدین و توفیق سبحانی. فهرست نسخههای خطی فارسی کتابخانه دانشگاه استانبول (شامل 1615 اثر)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1374ش، 754صفحه.
تاور، فلیکس. فهرست نسخههای خطی فارسی تاریخی در کتابخانههای استانبول (شامل 555 اثر موجود در کتابخانههای سلیمانیه، کوپریلی، نور عثمانیه، موزه توپقاپی سرای)، پراگ: 1931م.
حسینی، سید محمدتقی. فهرست دستنویسهای فارسی کتابخانه ایاصوفیا (استانبول) ، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1391ش، 821ص.
----------------------. فهرست نسخههای خطی پرفسور علی نیهاد ترلان در کتابخانه سلیمانیه (استانبول- ترکیه) ، قم: مجمع ذخایر اسلامی،1390ش، 143ص.
----------------------. فهرست نسخههای خطی فارسی کتابخانه حسن پاشا در شهر چروم ترکیه ، قم: مجمع ذخائر اسلامی، 1390ش، 96ص.
---------------- و مروارید رفوگران. فهرست نسخ خطی فارسی کتابخانه کوپریلی و پارهای از نسخ خطی عربی (استانبول-ترکیه) ، قم: مجمع ذخایر اسلامی، 1389ش، 136ص.
دلبریپور، اصغر. فهرست نسخههای خطی آثار حکیم عطار نیشابوری در کتابخانههای ترکیه ، آنکارا: رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، 1373ش.
---------------. فهرست نسخههای خطی آثار حکیم نظامی گنجوی در کتابخانههای ترکیه ، آنکارا: رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، 1370ش.
---------------. فهرست نسخههای خطی فارسی کتابخانه ملی ترکیه (شامل 1291 اثر)، ترکیه: رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران(آنکارا)، 1383ش.
---------------. فهرست نسخههای خطی فارسی کتابخانههای قونیه (دو مجلد: شامل 1350 اثر)، ترکیه: رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران(آنکارا)، 1383ش.
ص:8
سبحانی، توفیق. فهرست نسخههای خطی فارسی کتابخانه بروسه ، رشت: دانشگاه گیلان، 1368ش، 426ص.
--------------. فهرست نسخههای خطی فارسی کتابخانه مغنیسا (شامل 241 اثر و 105 مجموعه رسائل، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1366ش، 512صفحه.
--------------. فهرست نسخههای خطی فارسی کتابخانههای ترکیه (شامل آثار موجود در 22 کتابخانه)، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1373ش، 648صفحه.
عمادیحائری، سیدمحمد. از نسخههای استانبول: دستنویسهایی در فلسفه، کلام، عرفان ، تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب، 1391ش، 161ص.
همچنین بخشی از دستنوشتهای فارسی ترکیه در فهرست نسخههای خطی فارسی توسط احمد منزوی و فهرست میکروفیلمهای کتابخانهی مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، به وسیلهی استاد فقید محمدتقی دانشپژوه معرفی شدهاند.
آتش، صبری. «آرشیو عثمانی منبعی برای پژوهش درباره عصر قاجاریه»، ترجمه: نسرین پاپایی، پیام بهارستان: شماره 51، شهریور 1384ش، صص88-94.
آغ بلوت، مصطفی و دوگان آتلگان. « کتابخانه و کتابداری در ترکیه »، مترجم: عبدالله نجفی، فصلنامه کتاب: شماره 3 و 4، پاییز و زمستان 1374ش، صص116-125.
افضلی، مهدی. « تحلیلی بر آمار نسخ خطی فارسی موجود در کتابخانههای ترکیه »، آیینه میراث: شماره 42، پاییز 1387ش، صص74-99.
اوداباش، ز. یونجا و حسین اوداباش و جوشگون پولات. « نسخ خطی عثمانی و پروژههای رقومیسازی کتب خطی در ترکیه »، مترجم: رضا خانیپور، کتاب ماه کلیات: شماره 156، آذر 1389ش، صص80-85.
تائور، فلیکس. « 555نسخهی فارسی تاریخ در کتابخانههای استانبول »، مترجم: ایرج افشار، نامه بهارستان: شماره 1، بهار و تابستان 1379ش، صص85-98.
ص:9
دلبریپور، اصغر. « کتابخانههای ترکیه: تأملی در نسخههای خطی »، [جزوه]، آنکارا: بینا، 1380ش، 66ص.
----------------. « گزارشی از نسخههای خطی فارسی در کتابخانههای ترکیه »، [ارائه شده به:] دومین کنگرهملی ایرانشناسی: تهران، 30آذر-3دی 1383ش.
----------------. « نسخههای خطی در کتابخانههای ترکیه »، چشمانداز ارتباطات فرهنگی: شماره 16، خرداد 1384ش، صص42-46.
سبحانی، توفیق. « برخی از نسخ خطی ناشناخته فارسی در کتابخانههای ترکیه (فهرست الفبایی و نشانی کتابخانهها و شماره کتب موجود در آنها) »، تحقیقات اسلامی: شماره 1 و 2، بهار و تابستان 1373ش، صص163-180.
---------------. « کتابخانه کوپریلی و فهرست کتب خطی آن »، نامه انجمن: شماره 20، زمستان 1384ش، صص25-36.
شادقزوینی، پریسا. « بررسی نسخههای خطی و مرقعات ایرانی سدههای هشتم تا دهم هجری موزه توپقاپی سرای »، گنجینه اسناد: سال هفدهم، دفتر سوم، شماره 67، پاییز 1386ش، صص121-140.
ششن، رمضان. « برخی از نسخ خطی ناشناخته فارسی در کتابخانههای ترکیه1-3 »، مترجم: توفیق سبحانی، تحقیقات اسلامی: شماره 5 و 6، پاییز و زمستان 1366ش، صص170-184؛ شمارهی 1 و 2، بهار و تابستان 1368ش، صص116-128؛ شماره 1 و 2، 1369ش، صص162-188.
صدرایی خویی، علی. « نسخههای خطی از ترکیه تا هندوستان »، کتاب ماه کلیات: شماره 156، آذر 1389ش، صص62-71.
طلوع کیان، فرهاد. « بررسی تناقضهای آماری مربوط به نسخ خطی ترکیه »، کتاب ماه کلیات: شماره 66، خرداد 1382ش، صص78-79.
ص:10
غازی اوزگودنلی، عثمان[مصاحبه شونده]. « گفتوگو: نسخههای خطی و منابع تاریخی فارسی در کتابخانههای ترکیه »، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا: شماره 90 و 91، فروردین و اردیبهشت 1384ش، صص10-18.
فراهانی، غلامعلی. « آناتولی، از زاویه نگاهی دیگر (کتابخانههای ترکیه) »، کتاب ماه کلیات: شماره 79 و 80، تیر و مرداد 1383ش، صص120-128.
گ. اوزگودنلی، عثمان. « دست نوشتههای موجود در کتابخانههای استانبول »، مترجم: سحر شکوری، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا: شماره 143، فروردین 1389ش، صص76-103.
مینوی، مجتبی. « از خزاین ترکیه »، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران: شماره 39، فروردین 1336ش، صص53-89 و شماره 3، فروردین 1340ش، صص1-29.
---------------. « یاداشت درباره چند نسخه خطی که فیلم آنها برای دانشگاه تهیه شده است »، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران: سال پنجم، شماره 1 و 2، مهر و دی 1336ش، صص49-53.
نوشاهی، عارف. « رهآورد ترکیه »، معارف: شماره 33، آذر و اسفند 1373ش، صص12-29.
Aksu, HusamettIn, " stanbul UnIversItesI KutuphanesInde Bulunan MInyaturlu, ResImlI, SekIllI, CedvellI, Plan ve HarItal Turkce-Arapca-Farsca Yazmalar " , I.U.E.F. Sanat TarIhI Y ll g , XIII, (1988), s. 19-62.
Ates, Ahmed, " HIcriVI-VIII. (XII-XIV.) As rlarda Anadoluda Farsca Eserler " , TurkIyat Mecmuas , VII-VIII, (1945), s. 94-135.
" Kastamonu Genel KItapl g nda Bulunan Baz MuhIm Arapca ve Basma Cografya EserlerI BIblIyografyas " , Istanbul: 1958
Istanbul Kutupha nelerInde Farsca Manzum Eserler, I, (UnIversIte ve NuruosmanIye KutuphanelerI), [yay. NIhad M. CetIn], stanbul: 1968.
ص:11
Ayd n, SadI, " Farsca DIvan SahIbI Osmanl Sultanlar ve DIvanlar n n Nushalar " , Nusha, SarkIyat Arast rmalar DergIsI, II/6, (2002), s. 45-56.
Bayram, MIkaIl, Anadoluda Kaleme Alnan -lk Farsca Eser. Kesful-Akabe, Eserler, Istanbul UnIversItesI EdebIyat FakultesI Bas lmam s Doktora TezI,
F.Tauer,"Les manuscrIpts persans hIstorIques des bIblIotheques de Stamboul,III,HIstoIre del'Iran et de la TransoxIane", ArchIv OrIentalnI, III, (1931), s.472.
Fatemeh MohadjerI, " Ayasofya kutuphanesInde mevcut olan farsca manzum eserler, " Ph.D. dIss., Istanbul UnIversIty, Istanbul, 1973.
H.W. Duda, "DIe perrIften der PersIschen DIchterhandsch der Sammlung Es'ad effendI", s.3942, 62.
Inal SavI, SaIme, " Anadoluda Farsca Gramer Cal smalar " , Selcuklu Kultur ve Istanbul: 1975.
Karatay, FehmI Edhem, Topkap Saray MuzesI KutuphanesI Farsca Yazmalar Katalogu, Istanbul: 1961.
Kartal, Ahmet, " Anadoluda Farsca SIIr Soyleyen Turk SaIrler " , XI. XVI. Konya: 1981. MedenIyetI SemInerI BIldIrIlerI, IV, Konya 1994, s. 121-126
Osman G. OzgudenlI, and AbdulkadIr Erdogan, " Istanbul kutuph anelerInde bulunan farsca tarIh yazmalar hakk nda baz mulahazalar, " Name-I a ؛ Ina 15-6, 2004, pp. 63-84.
OzgudenlI, Osman G. Erdogan, AbdulkadIr, " Istanbul Kutuphan elerInde Bulunan Farsca Yazmalar Hakk nda Baz Mulahazalar " , Name-I AsIna, 15-16, (2004), s. 63-84. 52) Sesen, Ramazan, " TurkIye Kutuphanel erIndekI Tantlmam s Baz Farsca
Storey, C. A., PersIan LIterature. A BIo-bIblIographIcal Survey, I/1, London 1970.
Turkay, Cevdet, Istanbul Kutuphan elerInde Osmanl lar DevrIne AId Turkce-Yazmalar " , Islam TetkIklerI EnstItusu DergIsI, VIII/1-4, ( 1984 ), s. 5-70.
ص:12
شماره: 16/1028
مؤلف: یوسف الماخرزی(الباخرزی).
آغاز: «جنین آورده اندکه دران وقت که خواجه عالم مُحَمَّد رسول الله علیه السلام».
انجام: «مهمات دینی و دنیاوی حاصل کردهاند او را آمین یا إله العالمین».
شماره: 20/1028
مؤلف: محمدبن عمر فخرالدین رازی(د.606ق).
در ضمن صفحات: 253/ب-256/ب، خط: نسخ.
آغاز: «نهایة إقدام العقول عقال و اکثر سعی العالمین ضلال».
انجام: «نبود در کتابها دل درو / ازدلی صد کتاب بتوان کرد».
[3]بوستان: بُستان(1)/شعر و ادبیات/فارسی
شماره: 853
مؤلف: عبدالله بن مشرفالدین بن مصلح سعدی شیرازی(د.694ق).(2)
تاریخ کتابت: روز دوشنبه 7ذیالقعده 922هجری.
تعداد صفحات: 178+3برگ به ابعاد 12/5 ددد * ددد17/2سانتیمتر، تعداد سطور: 11، خط: نستعلیق نسخهی نفیس مذّهب، دارای سرلوح طلایی، حواشی و جداول در تمامی صفحات طلایی میباشد. عناوین و نشانیها با رنگ قرمز و لاجوردی، جلد عثمانی مذّهب و رنگی، بر روی آستر بدرقه تملک احمدبن محمد محاسب و مهر «الاوقاف السلطنیة العثمانیة» به سال 1029هجری دیده میشود. این نسخه توسط فرّاش چهارم حاج مصطفی به روح امنیه خاتون وقف شده است.
آغاز: «بنام خداوند جان آفرین / حکیم سخن در زبان آفرین».
انجام: «بضاعت نیاوردم الا امید....خدایا ز عفوم مکن نا امید، تمّ کتاب بوستان بعون الله الملک الرحّمن».
شمارهی سی دی: 82760
شماره: 14/1037
ص:13
مؤلف: ناشناس
در ضمن صفحات: 197/ب-199/ب، خط: نسخ.
آغاز: «بسمله، در صفت ستارهکان جند از ثوابت که به اسطرلاب ثبت کنند و بجهة ارتفاع که فتن بشب ماره...».
انجام:«...(16)نسر الواقع، (17)نسر الطائر، (18)رأس الجوزاء، (19)ردف، (20)کف الخضیب، بریشت اسطرلابها این کوکب را نقش کنند هرکه انرا ثنا سند چنانکه در اشتباه نیفتد او را درین باب کفایت باشند این است تمام سخن در و معرفت اسطرلاب».
[5]پندنامه، منظومه پند عطار(1)/شعر و ادبیات/فارسی
شماره: 1/852
مؤلف: محمّدبن ابوبکر ابراهیم فریدالدین عطار نیشابوری(د.627ق).
در ضمن صفحات: (1-28/ب)، خط نستعلیق، یک برگ از اول ناقص، انجام ناقص.
آغاز: «باض فضل حق قرین جان او شاد یادا روح شاکر دان او».
انجام: «در بیان فواید صبر میکوید...بنده از خدمت بعقبی میرسد سکر از حرمت بمولی میرسد».
شماره: 989
مؤلف: محمدبن مصطفی بن لطفالله الاماسی الدشیشی الحنفی(د.1001ق).(2)
تاریخ کتابت: 4 ذیالحجة 1141هجری.
تعداد صفحات: 410+2، ابعاد کاغذ: 16 *28/1سانتیمتر، تعداد سطور: 35، خط: نستعلیق، دارای سرلوح طلایی و رنگی، حواشی در تمامی صفحات با آب طلا، عناوین و نشانیها با رنگ قرمز، صحافی شده در جلد عثمانی طلاکاری شده که بر روی آن تملک عبدالعزیز الشهیر بمؤمنزاده المدرس فی مدرسة سنان پاشا و مهر وقف السلطان محمود بن مصطفی دیده میشود.
آغاز: «سباس سناس اساس و ستایس بی قیاس، و حمد بیغایت و شکر بینهایت آفریدکاریرا تعالت آلاؤه، و تقدست أسماؤه... أمابعد بو أفقر عبادالله محمدبن مصطفی بن شیخ لطفالله عفی عنهم، زبان فارسیدن معلومی أولمیانی کتب لغاتدن تفحص و تصفح ایتدکده جهله نساخ تحریفاتندن أکثری غلط أولوب شبهة سنی إزاة و رفع ایده... حسن پاشا نوّر الله هذه الدیار بنور رأیه الصائب و رفع بسنا قرضاب لأیه ظلمات الظلم و النوائب...».
ص:14
انجام: «... بو بیت ظاهردر بیت در مبله وجود هر یک همیجون خروسکک هیمته در تک کک مضل یک مصلّی براستورنلق لو یلوی یلو قوشی ل یلی ساحل یالی معناسنه ترکیده دخی مستعملدر دکزیلی سی دیرلر مشهور».
شماره سیدی: 83541
شماره: 2/852/
مؤلف: ابراهیم ده ده الشاهدی(د.975ق).
ضمن صفحات: (29/ب-60آ)، خط نستعلیق.
آغاز: «بنام خالق وحی و توانا و قدیم و قادر و بینا و دانا ثنا و حمد و شکر بینهایه سباس و منّت بیحد و غایة».
انجام: «شاهدی یه هر کیم ایلرسه دُعا ایده محشره ده شفاعت مصطَفی تمّت الکتاب بعونِ الملک الوهّاب».
[8]ترجمه صد کلمه امام علی بن ابیطالب رباعیات علی (100)کلمة من کلام الامام علی رضی الله عنه(1)/شعر و ادبیات/عربی و فارسی
شماره: 8/1028
مؤلف: محمدبن عبدالجلیل بن عبدالرحمن بن مردویه عدوی رشیدالدین وطواط(د.573ق).(2)
ضمن صفحات: (234/آ-241/آ)، خط: نسخ.
آغاز: «بسمله، حمدله، ناظم سور مصالح العباد و ناشر منشور العدل فی کل ناد و قامع شأفة ذوی الفساد و قاطع وصلة أولی الإلحاد و مظهر العدل فی کل واد و عامر غامر هذه العوالم و العباد... و بعد فهذه مائة کلمة من کلام أمیرالمؤمنین أسدالله الغالب علی بن أبیطالب... و فی معنی کل کلمة بیتان لملک الکلام ذیالبیان رشیدالدین الوطواط رحمة الله علیه...».
انجام: «... ما أضمر أحدٌ شیئاً إلا ظهر منه فی فلتات لسانه وصفحات وجهه ... دل بر ان کفته قول بکمارد، تمّت بعون الله و حُسن توفیقه».
شماره: 15/1037
مؤلف: ناشناس
ص:15
در صفحات: (201/آ-205/ب)، خط: نسخ فارسی.
آغاز: «اسماء الکواکب، طول، عرض، جهة عرض، بعد، مطالع قمر، درجه قمر، بعد المرکز، جهة البعد...».
انجام: «... ح، قفد مد، د، ح، بط، رکبة الکلب الیمنی».
شماره: 13/1037
مؤلف: ناشناس
ضمن صفحات: (174/آ-193/آ)، خط: نسخ فارسی.
آغاز: «جدول حرکت أوساط الشمس فی السنین العربیة الناقصة استخراج زیج ألغ لطول س. العلامة، السنین المبسوطة، مرکز شمس، وسطها...».
انجام: «... بعرض کاد هو مکة مکرمة و طائف و جدة جدول نصف فضل العرض... سمت مکة أول قوس، قوس إمالت موافد س آخر قوس سرطان ط مب، حمل سدکز، جدی فونو».
[11]دیوان جامی(1)/شعر و ادبیات/فارسی
شماره 857
مؤلف: ابوالبرکات نظامالدین نورالدین عبدالرحمن بن احمدبن محمد شیرازی جامی(د.898ق).(2)
تعداد صفحات: 222+3، اندازه: 13 * 21/2سانتیمتر، تعداد سطور: 16، خط: نستعلیق، عناوین و نشانیها با رنگ قرمز، جداول و حواشی قرمز رنگ، صحافی شده در جلد عثمانی، در پایان آن سه صفحه از اشعار متنوع دیده میشود. فراش چهارم، حاج مصطفی آن را برای روح حواء و رابعه خاتون به سال 1231هجری وقف نموده است.
آغاز: «موزونترین کلامی که غزل سرایان انجمن انس و محبت و قافیه سبحان عشق و مودّت بادای ان زبان... ز انکه نقد سخن درین بازار کرجه باشد جور تمام عیار...».
انجام: «...جامی که بمهر کرده بد خوش بردار دل از جفا دمی بین کویش. تمّ».
شماره سیدی: 82764
[12]دیوان حافظ(3)/شعر و ادبیات/فارسی
شماره 858/ فارسی
مؤلف: محمد حافظ بن بهاءالدین محمد شمسالدین خواجه حافظ شیرازی(د.791ق).
ص:16
تعداد صفحات: 181+1، اندازه: 12/5 * 20/5سانتیمتر، تعداد سطور: 17، خط: نستعلیق، جلد عثمانی طلاکوب بر روی آن تملک محمد عارف من خلفاء کاتب کتخدای حضرة الصدر العالی در 7محرم 1198م و نیز تملک قاضی زاده محمد فی مدینة بورصة و همچنین وقف محمد مصطفی افندی دیده میشود.
آغاز: «الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها...که عشق اسان نمود اول ولی افتاد مشکلها».
انجام: «...بر خاطر دوستان و هدیا دمرا... خطّی که بیادکار از من ماند».
شماره سیدی: 82774
شماره 859/ فارسی
مؤلف: پیشین.
تاریخ کتابت: سال 931هجری.
تعداد صفحات: 122، اندازه: 10/3 * 15/5سانتیمتر، تعداد سطور: 15، خط: نستعلیق، دارای تعلیقات و تصحیحات در حاشیه، جلد پارچهای سبز، با وقف محمد مصطفی افندی.
آغاز: «الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها...که عشق اسان نمود اول ولی افتار مشکلها».
انجام: «...جون میدانی که مدت عالم خاک...بادیست که زود بکذرد باده بیار تمّ الدیوان بعون الملک المنان و صلی الله علی سیدنا محمد و اله اجمعین الطیبین الطاهرین».
شماره سیدی: 82775
[14]رسالة السائر الحائر إلی الساتر الواحد الماجد ترجمة رسالة الهائم الخائف من لومة اللائم(1)/عرفان و تصوف/فارسی و عربی
شماره: 5/1028
مؤلف: نجمالدین الکبری احمدبن عمربن محمد رازی شافعی خوارزمی(د.618ق).
ضمن صفحات: (217/ب-223/آ)، خط: نسخ.
آغاز: «بسمله، هذه رسالة السائر الحائر إلی الساتر الواحد الماجد صنفها... ابوالجناب نجمالدین الکبری... سباس مر خداوندی را که خلق را از عدم بوجود آورد...».
انجام: «...شوند و ساکن کده ند مرد راه برکیز دو خوش خوش برود و از مشغله ایشان فارغ ناشد إن شاءالله تعالی و الله ولی التوفیق و الهادی إلی سواء الطریق و صلی الله علی سیدنا محمّد و آله اجمعین».
ص:17
1) . بغدادی، هدیة العارفین، ج1، ص90 و کحالة، معجم المؤلفین، ج2، ص34. نسخههایی از همین کتاب در کتابخانههای شهید علی باشا(2800)، ایاصوفیه(2910) و مراد ملا(1827) یافت میشود.
شماره: 25/1028
مؤلف: ناشناس
ضمن صفحات: (303/آ-ب)، خط: نستعلیق.
آغاز: «بسمله، نکتة غراء فی التوحید بدانک حقیقت حق الله تعالی از سه بیرون نیست اول آنک با عین الوجود باطلاق و آن عین حقیقت...».
انجام: «...و ز شکرک خلاص یابد ( وَ مایُلَقَّهَاإِلَّا ذُو حَظٍّ عظیم و الحمدلله ربّ العالمین و الصلاة علی محمد و آله اجمعین، تمّ».
شماره: 28/1028
مؤلف: ناشناس
ضمن صفحات: (3215/ب)، خط نستعلیق.
آغاز: «بسمله، بروایتی درست انده است بیغمبر علیه الصلاة و السلام که سی خصلت...».
انجام: «... عامه بزرکان ازین احتراز کردهاند و الله أعلم، تمّ».
شماره: 15/1028
مؤلف: یوسف الماخرزی(الباخرزی).
در ضمن صفحات: (245/ب)، خط: نسخ.
آغاز: «من مقالات الشیخ یوسف الماخرزی قدس الله سره العزیز: اربا ذکر و سلوک و متابعان و سؤای اسلام علیهم السلام و تحایا قبول کند...».
انجام: «...کینذ قبول این کلمات را مائة اقبال شناسند و الحمدلله أولاً و آخراً، تمّ».
18]رسالة فی بیان الأقطاب(1)/عرفان و تصوف/فارسی
شماره: 10/1028
مؤلف: شاه نعمةالله ولی بن میر عبدالله شاه نورالدین الحلبی الکرمانی البلخی(د.834ق).
در ضمن صفحات: (242/آ-243/آ)، خط: نستعلیق.
آغاز: «فی بیان الأقطاب بدان اسعدک الله و ایدک که کاملان مقامات و اقطاب در هر زمانی که ایشان را خوص اولیاء خونند دو صنفاند صنفی...».
ص:18
1) (1). بغدادی، هدیة العارفین، ج2، ص497 و کحالة، معجم المؤلفین، ج13، ص111.
انجام: «...اول بروح باک مصطفی میرسد بعد از ان بقطب الاقطاب همجنین الی آخر جناک یادکرت سد، تمّت».
شماره: 27/1028
مؤلف: محمّدبن عمر فخرالدین رازی(د.606ق).
ضمن صفحات: (324/آ-325/ب)، خط: نستعلیق.
آغاز: «بسمله، رسالة تأویلات مشکلات الأحادیث المشکلة للإمام فخرالدین الرازی، قال النبی صَلَّی اللهُ عَلَیهِ و سَلَّم: خلق الله الخلق فی ظلمة ثم رش علیهم من نوره، بدانک هر کس را از علما درین حدیث سخنست...».
انجام: «... و سرّ من عرف نفسه فقد عرف ربّه ظاهر شد و این است که حجةالاسلام غزالی فرمود رحمةالله علیه، تمّت».
[20]رسالة فی تعریب الکلمة الأعجمیة و تفصیل أقسامه(1)/دستور زبان/فارسی و عربی
شماره: 5/1046
مؤلف: احمدبن سلیمان بن کمال پاشا(د.940ق).
ضمن صفحات: (161/آ-167/ب).
آغاز: «بسمله، الحمدلله الذی جعل مبنی کلام العرب علی المبنی و المعرب و فصله إلی العربی و المُعرَّب... و بعد فهذه رسالة مرتبة فی تحقیق تعریب الکلمة الاعجمیة و تفصیل اقسامه و تمییزه عما یشابهه و لیس منه، فإنه دقیق جداً قلّما یتفطَّن له...».
انجام: «... و منها: باز فإنّه مُعَجّم باغ، و منه: بازیار، و هو مصلح باغ فإنَّ یار فی لغة العجم بمعنی المصلح، و منه: شهریار، و منها: قفس فإنه معجَّم: قفص، والله اعلم بالصواب».
[21]سندباد نامه(2)/شعر و ادبیات/فارسی
شماره 861
مؤلف: محمدبن علی بن محمد الکازه الدقائقی المروزی.
تاریخ کتابت: 15 ربیعالآخر 785هجری.
ناسخ: رمضان بن خالدبن عبدالرحمن بغدادی.
ص:19
1) (1). نسخههای دیگر این کتاب در کتابخانههای قیصری راشد افندی(1/674)، احمد ثالث(266/1541)، خزانة الأمانات(23/1720 و 5/1721)، عاشر افندی(15/430)، کوپریلی(22/1580 و 32/1602)، محمود ثانی(8/1186)، دانشگاه أمالقری(9/1014) و آرشیو قبرص(2/1120) نگهداری میشود.
2) (2) . حاجی خلیفه، کشف الظنون،ج2، ص1003.
تعداد صفحات: 133، اندازه: 16/1 *26/3سانتیمتر، تعداد سطور: مختلف، خط: نسخ فارسی، عناوین و نشانیها و حواشی صفحات شنگرف، دارای حواشی و تعلیقات، صحافی شده در جلد عثمانی طلاکوب، با وقف شاه محمد افندی.
آغاز: «حمد و ثنا مکرمی را که از حجله شب تار حجره خلوت عاشقان برداخت...».
انجام: «... مرتع و مشرع ارواح اعادی و اسباح معادی دولت کردا نادانه عبدشکور، تمَّ الکتاب بعون الله تعالی و صلوات علی خیر خلقه محمد و آله الطاهرین».
شماره سیدی: 82766
[22]شرح بحر الغرائب لغة حلیمی(ج: 1)(1)/لغتنامهها/فارسی و ترکی
شماره: 1012
مؤلف: لطفالله بن یوسف الحلیمی(د.922ق).
تعداد صفحات: 248، ابعاد کاغذ: 15 *24/5سانتیمتر، تعداد سطور: 23، خط: نسخ اعرابگذاری شده، عناوین و نشانیها با رنگ قرمز، زیر اسامی رجال با خطوط قرمز کشیده شده، حواشی صفحات با رنگ سبز، دارای جلد عثمانی طلاکاری شده، روی آن تملک صنعالله بن احمدبن سفر الاستانبولی وقف سلطان عثمان دوم و سلطان محمودبن مصطفی دیده میشود.
آغاز: «حمد بلیغ و ثنای بیدریغ مر خُدایرا جلّ جلاله، و عمّ نواله که شرح کننده صدور است ار بهر اسلام، و بر کننده شعور است اندر دل انام و درود و سلام و تحایای تام بر روح باک سید الانام محمد مصطفی علیه السلام و بر ارواح آل اصحاب او باد ما اختلف الألسن بین العباد...».
انجام: «... یهیدن: یقمق و بوزمق، لطیفی، اکرجه خانه عمرم یهیده کرده بجور، اساس عمر وی اندر امان حق بادا، تمام شد دفتر اول بعون الله تعالی و حُسن توفیقه».
شماره سیدی: 22239
[23]شرح تسهیل الزیج لأُلُوغ بیک محمّدبن شاهرُخّ(2)/رمل و اسطرلاب/فارسی
ص:20
1) (1). نام کامل کتاب، «بحر الغرائب فی لغة الفرس» از قاضی لطفالله بن یوسف مشهور به حلیمی است. او کتاب دیگری در توضیح این کتاب با عنوان «قائمه» تالیف نموده است. حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج1، ص225 و بغدادی،هدیة العارفین، ج1، ص840. نسخههای دیگر از این کتاب در کتابخانههای زیر یافت میشود: بشیر آغا(638)، محمود افندی(5443)، لاله لی(3603 و 3604 و 3605)، فاتح(3236 و 3237 و 3238)، شهید علی باشا(2635)، وهبی افندی(1923)، داماد ابراهیم(1138) و ینیجامع(1156).
2) (2) . حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج2،صص966-967 و کحالة، معجم المؤلفین،ج11، ص116. نسخ دیگری از آن در مراکز سلیمیه(2/630)، قمدیلی(398)، دارالکتب المصریة(4573) و بلدیة الإسکندریة(3209/ج و 3215/ج) یافت میشود.
مؤلف: محمدبن احمد شمسالدین ابوالفتح الصوفی المصری(د.950ق).
شماره: 12/1037
در صفحات: (171/ب-174/آ)، خط نسخ فارسی.
آغاز: «هذا تسهیل زیج ألغ بک ملینا محمد المصری قدس سره العزیز، باب اول در استخراج اوساط کواکب وقتی خواهیم که اوساط و دیکر کواکب در ان وقت استخراج کنیم ان را از تاریخ هجری معلوم کنیم اکر سالها ناقصة ما بین نهصد یک و نه صد شصت و یک باشد جهت افتاب...».
انجام: «...باشد ظاهر باشد و اکر بیشتر باشد سخت ظاهر باشد و جهت هلال جهت عرض باشد، تمّت الرسالة».
[24]تبیان نافع در ترجمه برهان قاطع(1)/لغتنامهها/فارسی و ترکی
شماره: 991
مؤلف: احمد عاصم بن جنابی ابوالکمال العینتابی الاستانبولی جنابیزاده(د.1235ق).(2)
چاپ شده در: دارالطباعة السلطانیة فی القسطنطینیة، 1214ق، 863 صفحه.
شماره سیدی: 83556
[25]نوال الفضلاء لسان العجم: المعروف بفرهنگ شعوری(ج: 1).(3)/لغتنامهها/فارسی و ترکی
شماره: 997
مؤلف: حسن بن عبدلله الحلبی مشهور به شعوری(د.1105ق).(4)
از ابتدا تا حرف دال، چاپ شده: دارالطباعة المعمورة، 1155ق، 310 صفحه، وقف حاجی حسین وهبی أفندی به کتابخانهی سلیمانیه.
شماره سیدی: 835553
شماره: 998
مؤلف: حسن بن عبدلله الحلبی مشهور به شعوری(د.1105ق).
ص:21
1) (1). این کتاب در سالهای 1214،1212، 1278 و 1302ق در استانبول و به سال 1251 و 1268ق در بولاق چاپ و منتتشر شده است.
2) (2) . بغدادی،هدیة العارفین، ج1،ص184 و بروسهلی،عثمانلی مؤلفلری، ج1،ص375.
3) (3) . این کتاب در 1092ق تألیف یافته و سپس در 1155ق توسط چاپخانه ابراهیم متفرقه برای نخستین بار منتشر شد و در سال 1314ق در استانبول تجدید چاپ گردید.
4) (4) . بغدادی، هدیة العارفین، ج1،ص295 و بروسهلی،عثمانلی مؤلفلری، ج2، ص260 و کحالة، معجم المؤلفین، ج3، ص239.
بخش دوم از باب الذال تا آخر کتاب، چاپ شده در: دارالطباعة المعمورة، 1155ق، 903صفحه، وقف حاجی حسین وهبی افندی به کتابخانه سلیمانیه.
شماره سیدی: 83572
شماره: 23/1037
مؤلف: عبدالله الألاهی السیماوی(د.896ق).(1)
. بغدادی،هدیة العارفین، ج1، ص470 و بروسهلی، عثمانلی مؤلفلری، ج1، ص91 و کحالة، معجم المؤلفین،ج6، ص36.
ضمن صفحات: (234/ب-246/ب)، خط: سیاق عربی.
آغاز: «بسمله و به نستعین ایا فعال هر موجود و معدوم... بدید ارنده یه اسرار مکنون اکرجی بی نو آی کبی ضعیفم...حقیر هم فقیر هم نحیفم».
انجام: «...ایها السید العظیم میططر قم بتهییج فلان مطلوب بن فلان علی قحبه و عشقه فلان بن فلان، مجربدر، أول شکل بویله...».
شماره: 16/1037
مؤلف: ناشناس
ضمن صفحات: (207/آ-209/ب)، خط: نسخ فارسی.
آغاز: «بو مجموع طلسماتی و حروفی قوله له الحق شکلیله الننه یزل ست لعابله بإذن الله تعالی... امام محمد غزاله لی بیان ایدر اول بر کشنکک یک و یا بر حاکم...».
انجام: «...غالب غالب غالب غالب، 1979، 85، 88، 1980، 19، 22، 2046، 2039، 25، 28، 25، 28، 2030، 2009، 55، 58، 2010».
[29]قانون الأدب فی ضبط کلمات العرب(2)/دستور زبان/عربی و فارسی
شماره: 1010
مؤلف: حبیش بن إبراهیم بن محمد بدیع الزمان تفلیسی(د.629ق)(3).
تاریخ کتابت: 858هجری.
ص:22
1) (1)
2) (2) . نسخههایی از آن در کتابخانههای وهبی افندی(1968)، احمد ثالث(2777)، خزانة الأمانات(2048)، کوپریلی(1554 و 1555)، محمود ثانی(103) و موزه جلالالدین رومی(5037) یافت میشود.
3) (3) . بغدادی،هدیة العارفین،ج1، ص263 و آقابزرگ، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج2، ص212 و کحالة، معجم المؤلفین، ج3، ص189.
تعداد صفحات: 223، ابعاد کاغذ: 18 *27/1سانتیمتر، تعداد سطور: 33،
آغاز: «بسمله، رب أعِنْ وفّق أنعمت علی قول، سباس خدای را که قادر بر کالست قدیم و توانا ون زوالست... جنین کوید شیخ ادیب ابوالفضل حبیش ابن ابراهیم بن محمد التفلیسی که جون از تصنیف کتاب بیان التصریف برداختم نکاه کردم بکتبهای که در علم ادب بیارسی م کس ساخته... جملة حروف نسق درین کتاب یاد کردم و نامش قانون الأدب نهادم زیرا که این کتاب در ادب اهل عجم را اصل و قانون بزرک است».
انجام: «هفتم مَذْیة شَرْیة طَهْیة، هشتم دمیة و نوع نهم دِحیة جِلیة قِنیة. تمّ کتاب قانون الأدب بعون الله وحُسن توفیقه و مَنِّه و لُطفه و احسانه و الحمدلله علی التمام».
خط: نستعلیق، در ابتدای آن سه صفحه فوائد نوشته شده با یادداشتی در تاریخ فتح کماخ(1)
. شهری از توابع ارزنجان و ولایت ارضروم در عهد عثمانی که اکنون تابع ارزنجان است. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج4، ص479.
در 6 ربیعالآخر 921هجری، عناوین و نشانیها با رنگ قرمز، دارای حواشی وتعلیقات، صحافی شده در جلد عثمانی، وقف سلطان محمودبن مصطفی.شماره سیدی: 31536
شماره: 10/1062
مؤلف: متعدد
تاریخ کتابت: 1203هجری.
ناسخ: محمدبن علی المولوی.
تعداد صفحات: 89، ابعاد کاغذ: 13 *20/4سانتیمتر، تعداد سطور: مختلف. خط: متنوع، در ابتدای ان 8برگ فوائد و در جای جای نسخه، اوراق خالی دیده میشود، در جلد عثمانی صحافی شده که بر روی آن وقف خلیل حمید وجود دارد.
حاوی فوائد و نکات متنوع به همراه اشعار عربی، ترکی و فارسی امثال و حکم و فتاوی و در پایان آن حجج شرعی مخصوص جزیره رودس دیده میشود.
[31]گلستان(2)/شعر و ادبیات/فارسی
شماره 874
مؤلف: عبدالله بن مشرفالدین سعدی شیرازی(د.690ق).
ص:23
تعداد صفحات: 94+2، اندازه: 11 *19/5سانتیمتر، تعداد سطور: 17، خط: نستعلیق، عناوین و نشانیهای قطعات، ابیات و حکایت با رنگ قرمز، دارای یادداشتهایی در حواشی، صحافی شده در جلد عثمانی.
آغاز: «منت خدایرا عَزّوجَلَّ که طاعتش موجب قربتست و بشکر اندریش مزید نعمت هر نفسی که فرو میرود ممد حیاتست...».
انجام: «کر نیاید بکوش رغبت کسن... میر رسولان بیام باشد بس، یا ناظرا فیه سل الله مرحمة... علی المصنف و استغفر لصاحبه و اطلب لنفسک من خیر ترید به... من بعد ذلک غفراناً لکاتبه، الفاتحة».
شماره سیدی: 83133
شماره: 875
مؤلف: پیشین
تعداد صفحات: 108+2، اندازه: 11 *18/3سانتیمتر، تعداد سطور: 17، خط: نستعلیق، عناوین و سرفصلها شنگرف، دارای جلد عثمانی که بر روی آن تملک حافظ مصطفی العطار و وقف فراش چهارم حاجی مصطفی افندی به کتابخانهی سلیمانیه در سال 1202ق دیده میشود.
آغاز و انجام: برابر
شماره سیدی: 83126
شماره: 3/1014
مؤلف: عبدالکریم أفندی.
تاریخ کتابت: 10جمادیالآخرة 1002هجری.
ضمن صفحات: 51/ب-63/ب، ابعاد کاغذ: مختلف، تعداد سطور: 9، خط: نسخ اعرابگذاری شده.
آغاز: «بسمله، عربجه تکریة سبحان درلر... عجم دیلنده بلکه یزدان درلر».
انجام: «اولاین دریسک ای مهرو قمونک استنه عالی استنه عالی... دلوجا نیله حهد ایله که بو قطعه اوله ازبر... ختمه أولدی بو قطعة بوند تمام... صلوة ور مُحَمَّد و السلام، تمّت بعون الله».
1) (1). نسخههای دیگر آن در کتابخانههای زیر نگهداری میشود: عاشر افندی(387)، وهبی افندی(1986)، قیصری راشد افندی(1031)، احمد ثالث قغوشلر(1198)، بغداد کوشکی(385)، خزانة الأمانات(2032)، تکهلی أوغلی(687، 688)، دانشگاه قاهره(3416، 2420، 3422، 3470، 3468، 3475، 3476، 3477، 3487، 3496، 3502، 3503، 7651 و 7677).
مؤلف: نعمةالله بن احمدبن قاضی مبارک الصوفیه وی الرومی نعمت چَلَبی(د.969ق).(1)
. بغدادی، هدیة العارفین، ج2، ص479.
تاریخ تألیف: 956هجری.
کاتب: مصطفی بن ولی.
تاریخ کتابت: اواخر جمادیالآخرة 979هجری.
محل کتابت: اسلامبول، جامع محمود پاشا در محله قابوآغاسی در فی کاربان سرای.
تعداد صفحات: 257+2، ابعاد کاغذ: 14 *20/8سانتیمتر، تعداد سطور: 23، خط: نسخ، عناوین و نشانیها با رنگ قرمز، بالای ریشه لغات با رنگ قرمز، خط کشیده شده است، دارای حواشی و تعلیقات فراوان، صحافی شده در جلد عثمانی با مهر وقف سلطان محمودبن مصطفی، امتیاز نسخه: نسخه مقابله شده با خط مؤلف.
آغاز: «بسمله، حمد بیقیاس و شکر سباس آن ملک بیهمتایرا... و بعد ناکاه بر خاطر فاطر این بنده بیجاره و بیمایه أعنی نعمةالله بن احمدبن مبارک الرومی را خطور کرد که از کتبهای لغت فارسی لغتها جمع کنم...».
انجام: «...الیاء المضمومة: یشترم قرداشنی دیدکلری علتدر... بعضلر بویمل دیدکلری یرتجی قوشدر یویه آرزومندیهه مثله یهره مثله، تمَّ الکتاب بعون الملک الوهّاب».
شماره سیدی: 31537
شماره: 8/876
مؤلف: حسن عدلی الاشتیبی السنبلی(د.1026ق).(2)
در صفحات: 91/ا-99ب، خط: نستعلیق.
آغاز: «الله و اله ال و حکم ایزدو دوار... و ناب عطا بخش و معین ناصر یاور».
انجام: «هرکه روحش شاد کرداند بحمد... حق کنادش جای در دارالسلام، تمّت».
[36]اللوامع(3)، شرح القصیدة المیمیة الخمریة لابن الفارض/شعر و ادبیات/فارسی و عربی
شماره: 868
مؤلف: ابوالبرکات نظامالدین نورالدین عبدالرحمن بن احمدبن محمد شیرازی جامی(د.898ق).
تاریخ کتابت: یکشنبه، 4 جمادیالأولی 876هجری.
ص:25
تعداد صفحات: 114، اندازه: 11/5 *17/5سانتیمتر، تعداد سطور: 12، خط: نسخ زیبا، عناوین قرمز و لاجورد، حواشی صفحات با خطوط آبی رنگ و طلایی آرایش شده، دارای جلد عثمانی با مهر وقف سلطان عثمان بن مصطفی میباشد.
آغاز: «سبحان من هو جمیل لیس بوجهه نقاب الا النور و لا لجماله حجاب الا الظهور، رباعیة: ای کشته نهان زغایت بدائی....عین همه عالمی ز بس یکتائی».
انجام: «...و ان لحظه که شد تمام اورد بدر....تاریخ مه و سال وی از شهر صفر، تمّت و طالبت یا لبتها ازدادت، تمّ».
شماره سیدی: 83125
[37]مرقاة اللغة مرقات اللغات(1)/ لغتنامهها/فارسی، عربی و ترکی
شماره: 1013
مؤلف: عبدالله بن یوسف بن محمد بختی الآیدنی الکستلی الحنفی (د.1038ق).(2)
تعداد صفحات: 108برگ، ابعاد کاغذ: 15 *20/1سانتیمتر، تعداد سطور: 9، آغاز آن ناقص، اوراق پراکنده، خطوط متنوع، عناوین با رنگ قرمز، دارای حواشی، صحافی شده در جلد عثمانی.
آغاز: «...خناجر، خنازیر، خناسیر، خنجر، خندر، خنزیر، خنصر، خنور، خوار، خواصر، خَور، خیار، خیتعور، خیر، خبر، خُیر، خُیور؛ فصل الدال: دابر، داخر، دار ...».
انجام: «فصل الهاء: هابی، هادی، هافی، هالکی، هبی، هبرقی هبریری، هجیری... یمنی: صاغ ال، یومُ قُسی: زیادة أسی و زیادة دوزلوات، یهودی: یهودی، ییمنی: افق یمن، یحاذی؛ تمت الکتاب بِعَوْنِ الْملِکِ الْوهّابِ».
شماره سیدی: 31525
[38]مصادر مترجمة ترجمه مصادر عربیة/ لغتنامهها/عربی و فارسی(3)شماره: 1002
ص:26
1) (1). حاجی خلیفه، کشف الظنون، ج2، ص1657. نسخ دیگر این کتاب در کتابخانههای ایاصوفیه(4766)، فاتح(5260)، ازمیرلی اسماعیل حقی(1863)، خربوط(280 و 5261)، رمضان أوغلی(206) خدیویه در مصر(9531 و 16756) و دانشگاه کویت(264 و 795) نگهداری میشود.
2) (2) . بغدادی، هدیة العارفین، ج1، ص475 و بروسهلی، عثمانلی مؤلفلری، ج1، 358 و کحالة، معجم المؤلفین،ج6، ص166.
3) (3) . نسخههای از آن در کتابخانههای احمد ثالث(2737، 2775 و 2778)، احمد ثالث قغوشلر(1196)، عاشر افندی(386)، موزه جلالالدین رومی(2906 و 3158) و رمضان أوغلی(198 و 328) و حسین جلبی(1154) موجود است. این کتاب به سال 1373ش به اهتمام تقی بینش، توسط نشر البرز به صورت دوجلد در یک مجلد چاپ و منتشرگردید.
مؤلف: حسین بن احمدبن حسین زوزنی نیشابوری(د.486ق).(1)
. بغدادی، هدیة العارفین، ج1، ص310 و زرکلی، الأعلام، ج2، ص232 و کحالة، معجم المؤلفین، ج3، ص309 و سرکیس، معجم المطبوعات العربیة و المعربة، ج1، صص981-982.
کاتب: فضلالله بن حاجی طورسون بن حاجی بکر بن حاجی شمسالدین السینوبی.
تاریخ کتابت: یکشنبه، 26شعبان 846 هجری.
تعداد صفحات: 102برگ، ابعاد کاغذ: 13/6 *18سانتیمتر، تعداد سطور: مختلف، خط: نسخ اعراب گذاری شده، عناوین و مدخلهای لغات با رنگ قرمز، دارای حواشی و صحافی شده در جلد ایبرو عثمانی با مهر وقف بزاز الحاج محمد.
آغاز: «بسمله، حمدله، قال القاضی الإمام الأجل السَّید ابوعبدالله الحسین بن علی بن احمد الزوزنی رحمة الله علیه: هذه مصادر ترجمتها و نقّحتها و جردتها عن شواهد الحدیث و الأمثال و الأشعار لیصغر حجمها و یسهل حفظها و صدّرت کل باب منها بمصادر الأفعال الصحیحة ثم أتبعتها المصادر المعتلة... باب فعل یفعل بفتح العین فی الماضی و ضمها فی الحاضر من السالم ب الثقب: سوارخ کردن. الثقوب: أفروخته شذن آتش و تافتن ستاره و جز ان».
انجام: «... و من الیائی: الیبس والیلبس: خشک شذن و ییبس لغة. تمّت الکتاب».
شماره سیدی: 31535
شماره: 4/867
مؤلف: احمد دهده نشاطی الادرنهوی الرومی(د.1085ق).(2)
در صفحات: (66/ب-78/ب)، تعداد صفحات: 78+2، اندازه: 14/4 *20/9سانتیمتر، تعداد سطور: مختلف، خط: نسخ، عناوین و اشکال هندسی و دوائر عروضی با رنگ قرمز، سرفصلهای با خط قرمز کشیده شده،دارای حواشی و تعلیقات، صحافی شده در جلد ایبرو.
آغاز: «بسمله، سبحان الذی خلص الانسان بالنطق من عالم الجماد و العجماء و حمداً للذی علّمه البیان مع تنزیل القران من ارم ذات العماد... و بَعد؛ فَلَمّا کانت اسرار الحقّ علت کلماته مصوغة علی السن العارفین باللغة الفارسیة... و سَمّیتها بمفاتیح الدریة و هذه فریدة لم تثقب الی الان...».
انجام: «...و قال بعض اهل الحساب: مراتب الاعداد اربعة فقط و هی: احاد و عشرات و مئات و الوف و ان زید العدد علیها یستانف. تمّت الکتاب بعون الله الملک الوهاب».
شماره سیدی: 83124
شماره: 881
مؤلف: محمدبن ابوبکر ابراهیم فریدالدین عطار نیشابوری(د.627ق).
تعداد صفحات: 87+2، اندازه: 13 *18/5سانتیمتر، تعداد سطور: 15، خط: نستعلیق، جلد عثمانی، از نسخههای وقفیِ فراش چهارم مصطفی افندی به کتابخانه سلیمانیه.
آغاز: «بسمله، افرین جان افرین باک را ... انک جان بخشید و ایمان خاک را».
انجام: «درد وعالم جو یکی دارنده اشیا بود ... هر یکی در ذات خود یکتای لی عتا بود».
شماره سی دی: 46260
شماره: 9/1028/
مؤلف: نجمالدین خلیل
در صفحات: (241/ب-242/آ)، خط: نسخ.
آغاز: «وصیة صاحب دیوان الأدب العبد الجانی العاصی...الخائف یوم یؤخذ بالنواصی الفقیر الحقیر الذلیل نجمالدین خلیل أحسن الله عاقبته مع کافة المسلمین: آنست که جون اجلش در رسد براذران...».
انجام: «... صیانه ان کر حضور دل بیش آرند و سخن نکویند تمّ».
ص:28
افضلی، مهدی. « تحلیلی بر آمار نسخ خطی فارسی موجود در کتابخانههای ترکیه »، آیینه میراث: شماره 42، پاییز 1387ش.
اولکر، معمّر[مصاحبه شونده]. « کتابخانه سلیمانیه و آثار خطی فارسی در ترکیه »، مجله آشنا وابسته به رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران درآنکارا: سال اول، شماره 4، زمستان 1374.
بارتولد، واسیلی ولادیمیروویچ. تذکره جغرافیای تاریخی ایران ، ترجمهی: حمزه سردادور، تهران: توس، 1358ش.
بروسهلی، محمد طاهربیگ. عثمانلی مؤلفلری ، استانبول: مطبعة عامرة، 1915-1923م.
بغدادی، إسماعیل باشا. هدیة العارفین فی أسماء المؤلفین و آثار المصنفین من کشف الظنون ، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1413ق.
بهرامی، عبدالله. خاطرات عبدالله بهرامی از آخر سلطنت ناصرالدینشاه تا اول کودتا ، تهران: علمی، 1363ش.
ترکی، محمدالنصر. « مکتبة السلیمانیة للمخطوطات »، الوعی الاسلامی: شماره 558، دسامبر و نوامبر 2012م.
حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله. کشف الظنون عن أسامی الکتب و الفنون، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1413ق.
حری، عباس[سرویراستار]. دائرهالمعارف کتابداری و اطلاعرسانی ، تهران: نسخهی دیجیتالی بر روی پایگاه کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1381ش.
حسن. عزة. « المکتبة السلیمانیة فی استانبول اعظم مجمع لمخطوطات التراث العربی الثقافی »، مجلة مجمع اللغة العربیة بدمشق: مجلد 83، جزء 2.
حلبی، احمدصالح. « مکتبة السلیمانیة فی اسطنبول خزینة للمخطوطات »، مجلة الندوة: شماره 1388، 1433/09/28ق.
الدغیم، محمود. « المکتبة السلیمانیة و مجموعتها فی استطنبول »، صحیفة الحیاة: 1431/9/11ق.
رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آنکارا. « کتابخانههای ترکیه در آینه آمار »، پیام کتابخانه: سال چهارم، شماره 14و15، پاییز و زمستان 1373ش.
« کتابخانههای کشور ترکیه »، پیام کتابخانه: سال سوم، شماره 8، بهار 1372ش، ص103.
زرکلی، خیرالدین. الأعلام ، بیروت: دارالعلم للملایین، بیتا.
ص:29
سچکین، سویم. « کتابخانه های ترکیه: موانع و تنگناها و پیشنهادها »، پیام بهارستان: شماره 27، شهریور 1382ش.
سرکیس، یوسف إلیان. معجم المطبوعات العربیة و المعربة، مصر: مطبعة سرکیس، 1346ق.
شاهین، شامل. المکتبة السلیمانیة فی استانبول: معلم من معالم التراث الاسلامی الخالد ، دمشق: دار غارحراء، 2004م.
قاضیها، فاطمه. اسنادی از تاراج کتابخانه سلطنتی ، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جهموری اسلامی ایران، 1390ش.
کحالة، عمررضا. معجم المؤلفین تراجم مصنفی الکتب العربیة ، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، بیتا.
مرعشی نجفی، سید محمود. « کتابخانهها و نسخههای خطی کهن و نفیس در ترکیه »، در: نسخه شناسی: پژوهشهایی در نسخههای خطی در ایران و جهان، قم: صحیفه خرد، 1391ش، ج7، ص281.
یلدریم، ممدوح. « مکتبة السلیمانیة: خزینة تراث الأمة »، مجلة الحراء: شماره 25، آگوست 2011م.
Aynur, H. TurkIyede Turkce yazma eserlerIn kataloglanmas
uzerIne bIr deerlendIrme: 1989-2002. Turkluk BIlgIsI Ara-t rmalar : No.25, 2002, pp. 3752. [ نسخه های خطی ترکیه در ترکیه] IcImsoy, A. Oguz. TurkIsh LIbrarIes and LIbrarIanshIp In the 20th Century. In: IsmaIl E. Erunsal et al. Essays In Memory of Hazel E.Heughan. EdInburgh:Hazel E. Heughan EducatIonal Trust, 2007, pp. 201222. [
کتابخانه های ترکیه در قرن 20] IcImsoy, A. Oguz & IsmaIl E. Erunsal. The Legacy of the Ottoman LIbrary In the LIbrarIes of the TurkIsh RepublIc, Istanbul: Marmara UnIversIty, Turkey LIbrI: vol. 58, 2008, pp. 4757.
[میراث عثمانی در کتابخانههای جمهوری ترکیه]
ص:30
اسناد حلیة رسول الله علیه الصلاة والسلام: 1
الاشعار المتنوعة ابیات عربیة و فارسیة: 2
بوستان بُستان: 3
بیان بعض الثوابت در معرفة اسطرلاب: 4
پندنامه، منظومه پند عطار: 5
تبیان نافع در ترجمه برهان قاطع: 24
التحفة السنیة إلی حضرة الحسینیة: 6
تحفة الشاهدی: 7
ترجمه صد کلمه امام علی بن ابیطالب: 8
جداول أسماء الکواکب: 9
الجداول المختلفة من الهیئة: 10
دیوان جامی: 11
دیوان حافظ: 12، 13
رسالة السائر الحائر الی الساتر الواحد الماجد ترجمة رسالة الهائم الخائف من لومة اللائم: 14
رسالة النکتة الغراء فی التوحید: 15
رسالة خصلت نکوهیده: 16
رسالة درّ اسناد حلیة رسول الله شریفة: 17
رسالة فی بیان الاقطاب: 18
رسالة فی تأویلات الأحادیث المشکلة: 19
رسالة فی تعریب الکلمة الاعجمیة و تفصیل اقسامه: 20
سندباد نامه: 21
شرح بحر الغرائب لغة حلیمی: 22
شرح تسهیل الزیج لأُلُوغ بیک: 23
فتوحات الألاهی: 27
الفوائد الخواجیة: 28
قانون الأدب فی ضبط کلمات العرب: 29
ص:31
کشکول: 30
گلستان: 31، 32
لغت عبد الکریم فارسی، ترکی: 33
لغت نعمة الله فارسی، ترکی: 34
لغت ترکی، عربی، فارسی: 35
اللوامع، شرح القصیدة المیمیة الخمریة لابن الفارض: 36
مرقاة اللغة مرقات اللغات: 37
مصادر مترجمة ترجمه مصادر عربیة: 38
مفاتیح الدرایة فی قواعد اللغة الفارسیة: 39
منطق الطیر: 40
نوال الفضلاء لسان العجم: المعروف بفرهنگ شعوری: 25، 26.
وصیتنامه: 41
ص:32
ابن کمال پاشا، احمدبن سلیمان: 20
ابوالبرکات جامی، نظامالدین نورالدین عبدالرحمن بن احمد: 11، 36
ابوالفتح الصوفی المصری، محمدبن احمد: 23
ابوالکمال العینتابی الاستانبولی، احمدعاصم بن جنابی: 24
الاشتیبی السنبلی، حسن عدلی: 35
أفندی، عبدالکریم: 33
الاماسی الدشیشی الحنفی، محمدبن مصطفی بن لطفالله: 6
الآیدنی الکستلی الحنفی، عبدالله بن یوسف بن محمد بختی: 37
بدیع الزمان تفلیسی، حبیش بن ابراهیم بن محمد: 29
حافظ شیرازی، محمد حافظ بن بهاءالدین محمد شمسالدین: 12، 13
الحلبی الشعوری، حسن بن عبدلله: 25، 26
الحلبی الکرمانی البلخی، شاه نعمةالله ولی بن میرعبدالله شاه: 18
الحلیمی، لطفالله بن یوسف: 22
خلیل، نجمالدین: 41
الدقائقی المروذی، محمدبن علی بن محمد: 21
دهده الشاهدی، ابراهیم: 7
دهده نشاطی الادرنه وی الرومی، احمد: 39
رشیدالدین وطواط، محمدبن عبدالرحمن العدوی: 8
زوزنی نیشابوری، حسین بن احمد: 38
سعدی شیرازی، عبدالله بن مشرفالدین بن مصلحالدین: 3، 31، 32
السماوی، عبدالله الألاهی: 27
الصوفیه وی الرومی چلبی، نعمةالله بن احمدبن قاضی مبارک: 34
فخرالدین رازی، محمدبن عمر: 2، 19
فریدالدین عطار نیشابوری، محمدبن ابوبکر ابراهیم: 5، 40
نجمالدین الکبری، احمدبن عمربن محمد الرازی: 14
یوسف الماخرزی(الباخرزی): 1، 17
ص:33