فرهنگ قرآن کلید راهیابی به موضوعات و مفاهیم قرآن کریم جلد 27

ghaemiyeh.com

مشخصات کتاب

سرشناسه : هاشمی رفسنجانی، اکبر، ۱۳۱۳ -

عنوان و نام پدیدآور : فرهنگ قرآن: کلید راهیابی به موضوعات و مفاهیم قرآن کریم / اکبر هاشمی‌رفسنجانی، محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن.

مشخصات نشر : قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، حوزه علمیه قم)، ۱۳۸۶-

مشخصات ظاهری : ج.

فروست : بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، حوزه علمیه قم)؛ ۸۳۰، ۱۳۲۷، ۱۳۸۲، ۱۳۹۳، ۱۳۵۴، ۱۴۴۰، ۱۴۶۷، ۱۴۶۸، ۱۵۱۴، ۱۵۲۷، ۱۵۴۶، ۱۶۳۹، ۱۶۴۰‌٬ ۱۶۳۸، ۱۷۸۳، ۱۶۹۱. علوم قرآن؛ ۴۸، ۶۳، ۶۴، ۶۶، ۷۰، ۸۰، ۸۲، ۸۳، ۸۴، ۹۳، ۹۶، ۱۰۱، ۱۰۷، ۱۱۷، ۱۱۸، ۱۳۷، ۱۲۰‌٬ ۱۱۶. قرآن؛ ۱۰۳، ۱۴۹،۱۵۰، ۱۵۸، ۱۶۲، ۱۷۳، ۱۷۷، ۱۷۸، ۱۸۹، ۱۹۳، ۱۹۸، ۲۲۰، ۲۲۱، ۲۳۴، ۲۴۵‌٬ ۲۱۹.

آثار مرکز فرهنگ و معارف قرآن؛ ۱۹، ۴۱،۴۲، ۴۴، ۴۷، ۵۴، ۵۷، ۵۸، ۶۴، ۶۶، ۶۹، ۸۰، ۸۱، ۹۰، ۹۴‌٬ ۷۹.

شابک : دوره‌978-964-548-712-4 : ؛ ۷۰۰۰۰ ریال: ج. ۱‌978-964-548-383-6 : ؛ ۷۰۰۰۰ ریال (ج. ۱، چاپ سوم) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج. ۲، چاپ چهارم) ؛ ۷۰۰۰۰ ریال (ج.۳، چاپ چهارم) ؛ ۵۵۰۰۰ ریال (ج. ۴، چاپ چهارم) ؛ ۶۷۰۰۰ ریال (ج. ۵، چاپ دوم) ؛ ۶۷۰۰۰ ریال (ج. ۵، چاپ سوم) ؛ ۷۳۰۰۰ ریال (ج.۶، چاپ دوم) ؛ ۶۸۰۰۰ ریال (ج. ۷، چاپ دوم) ؛ ۷۰۰۰۰ ریال (ج.۸، چاپ دوم) ؛ ۶۰۰۰۰ ریال ( ج. ۹) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج.۹، چاپ دوم) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج. ۱۰) ؛ ۹۰۰۰۰ ریال (ج.۱۰، چاپ دوم) ؛ ۸۵۰۰۰ ریال: ج.۱۱: 978-964-548-839-8 ؛ ۷۲۰۰۰ ریال (ج. ۱۳) ؛ ۷۶۰۰۰ ریال(چاپ اول) : ج. ۱۴ ؛ ۹۰۰۰۰ ریال (ج.۱۶) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج. ۱۷، چاپ اول) ؛ ۷۵۰۰۰ ریال (ج.۱۸) ؛ ۹۰۰۰۰ ریال (ج.۲۰) ؛ ۱۲۵۰۰۰ریال: ج. ۲۱: 978-964-09-0279-0 ؛ ۱۲۵۰۰۰ ریال (ج. ۲۱، چاپ دوم)

وضعیت فهرست نویسی : برون‌سپاری

یادداشت : فارسی - عربی.

یادداشت : ص. ع. لاتینی شده: Akbar- e Hashemi- ye Rafsanjani. Farhang- e Ghoran: kelid- e rahyabi beh mowzu'at ....

یادداشت : ص. ع. به عربی: قاموس‌القرآن‌الکریم: مفتاح‌الوصول الی مفاهیم‌القرآن‌الکریم.

یادداشت : جلد بیست و یکم با همکاری پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی منتشر شده است.

یادداشت : چاپ چهارم.

یادداشت : ج. ۱ (چاپ اول و سوم: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۲ ، ۳ و ۴ (چاپ چهارم: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۵ و ۷ (چاپ دوم و سوم: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۹ و ۱۰ (چاپ اول: ۱۳۸۵).

یادداشت : ج.۶، ۷، ۸، ۹ و ۱۰ (چاپ دوم: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۱۴(چاپ اول : ۱۳۸۶).

یادداشت : ج. ۱۱ ٬ ۱۳ ، ۱۶، ۱۷ و ۱۸ (چاپ اول: ۱۳۸۶).

یادداشت : ج.۲۰ (چاپ اول: ۱۳۸۷).

یادداشت : ج. ۲۱ (چاپ اول و دوم: ۱۳۸۸).

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : ج. ۱. آب - آیین.- ج. ۲. ابابیل - ارض موعود.-ج.۳.ارض مقدس - اطاعت.- ج. ۴. اطعام - انار.- ج. ۵. انبیا - ایوب علیه السلام.- ج.۶. باب حطه - بهشت شداد.- ج. ۷. بیابان - ترور.- ج.۸. تزکیه - تنبیه.- ج. ۹. تنزیه - جنود ابلیس.- ج.۱۱.حکم. - ج.۱۰. جنودالهی - حق‌الیقین.- ج. ۱۳. خضوع - دعا.- ج. ۱۴. دفاع - رضاع.- ج.۱۶. سپاس- شرع. - ج. ۱۷. شرک - شنوایی.- ج. ۱۸. شورا - ضعف.- ج.۲۰. عبادالرحمن ـ علقه.- ج. ۲۱. علم - فاطمه علیهاالسلام

موضوع : قرآن -- فهرست مطالب

شناسه افزوده : حوزه علمیه قم. دفتر تبلیغات اسلامی. بوستان کتاب قم

شناسه افزوده : حوزه علمیه قم. دفتر تبلیغات اسلامی. مرکز فرهنگ و معارف قرآن

شناسه افزوده : پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

رده بندی کنگره : BP۶۶/۶/ھ۲ف۴ ۱۳۸۶

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۱۲

شماره کتابشناسی ملی : ۱۰۹۴۴۸۹

اشاره

پیشگفتار

اثر پربرگ«فرهنگ قرآن»کلید راهیابی آسان قرآن‌پژوهان به موضوعات و مفاهیم قرآن کریم است.

سنگ نخست این بنای رفیع به همتِ دولتمردی فرهیخته و قرآن‌پژوهی آشنا با زمان و مقتضیات آن نهاده شد.«آیت‌الله هاشمی رفسنجانی»- دام عزّه - در پس این اندیشه و باور که چینش آیات، در ذیل واژگان قرآنی ما را به همۀ معارف قرآن رهنمون نمی‌سازد، طرحی نو در افکندند. در این طرح، کاخی سر بر آورد که بسی بلندتر از معجمهای لفظیِ قرآن است، زیرا با نگاهی فراگیر، آیات به صورت روشمند در ذیل موضوعات طبقه‌بندی شده است.

فراهم آوردن چنین معجمی که بسیار فراتر از معجمهای لفظی است و به صورت جامع و آسان، اطلاعات و آموزه‌های قرآنی در هر موضوع را در اختیار مخاطب قرار می‌دهد، کاری بس دشوار، ظریف و نیازمند تبیین قواعد و اصولی است تا انتخاب مدخل، (موضوع) برداشتها، و طبقه‌بندی به صورت هماهنگ انجام شود. بخشی از اصولی که در شکل‌گیری این اثر مورد توجه بوده و به تفصیل در مقدمۀ جلد اوّل آمده، بدین شرح است:

یک. اصول و ضوابط مدخل‌گزینی

1.

ملاک انتخاب در مدخلها، قرآنی بودن و داشتن اطلاعات - هرچند اندک - است، به طوری که ذیل برخی از مدخلها، یک آیه و یا حتّی بخشی کوتاه از یک آیه ذکر شده است.

2.

در فارسی و یا عربی بودن، بیشتر به شناخته بودن آنها برای مخاطبان فارسی زبان توجّه شده است.

3.

اعلام مصرّح در قرآن، و اعلام غیر مصرّح که براساس روایات و کتابهای تفسیر و اسباب نزول، مُرادِ اشاره‌های قرآن‌اند، مدخل قرار گرفته‌اند.

4.

موضوعات علوم قرآن که در قرآن کریم به آنها اشاره شده باشد و از معارف قرآنی قلمداد شود، مدخل قرار گرفته است؛ مانند محکم و متشابه و نسخ.

دو. اصول و ضوابط برداشت از آیات

1.

در برداشت از آیات، چینش و نظم کنونی آیات مورد توجه بوده است، چنانکه برخی روایات، نظم فعلی آیات را توقیفی می‌داند. (1)

2.

در برداشتها از روایات شأن نزول و روایات تفسیری نیز استفاده شده است، البته مشروط به آنکه با


1) 1) . الاتقان فی علوم القرآن، ج 1، ص 126 -\153؛ القرآن و روایات المدرستین، ج 1، ص 211 -\214

مبانی شناخته‌شدۀ دینی سازگاری داشته باشد.

3.

در برداشتها مبنا بر این بوده که ظاهر کلمات قرآن براساس فهم عرف، دارای حجیّت و قابل استناد است. دعوت قرآن از مردم برای اندیشه‌ورزی در آیه‌های خود و توصیه به آنان برای عمل به مفاد آنها، همچنین روایاتی که مسلمانان را به مراجعه به قرآن و سنجش روایات براساس آیات، (1)دعوت می‌کند، دلیل گویایی بر این مبناست.

4.

در این اثر سعی برآن بوده است که به همه ابعاد کارکرد زبان عربی توجّه شود و براساس این قواعد، برداشتهای مختلف صورت پذیرد.

5.

به سیاق آیات در برداشتها توجّه شده است.

6 . برداشتها در این مجموعه براساس قرائت مشهور، یعنی روایت«حفص از عاصم»است.

7. در گزارشهای قرآنی از پیشینیان، باور و مبنا برآن است که هرآنچه قرآن نقل کرده و آن را نقد نکرده، مورد پذیرش قرآن بوده است.

8 . برخی از دریافتها و برداشتها، با نظر به روایات، شأن نزولها، لغت، احتمالها، تقدیم و تأخیر آیه‌ها، قرار گرفتن جمله‌ای در سیاق جمله و یا جمله‌هایی دیگر، الغای خصوصیت و مانند آنها استفاده شده است، به‌همین‌جهت، دلیل برداشت از آیه به صراحت بیان شده تا ابهامی باقی نماند.

سه. اصول و ضوابط طبقه‌بندی اطلاعات

1.

مدخلها در این مجموعه به صورت الفبایی تنظیم شده است.

2.

در ذیل مدخلها سرفصلهای اصلی و عناوین فرعی ذیل آن نیز به روش الفبایی طبقه‌بندی شده است.

3.

در بسیاری از موارد، عناوین فرعی در ردیف سرفصلهای اصلی، در جایگاه الفبایی خود آمده و ارجاع شده است؛ مثلاً«آب و آبادانی»گرچه فرعی«نقش آب»است، ولی به دلیل اهمیت، در جایگاه الفبایی خود آمده و به«نقش آب»ارجاع شده است.

4.

در ذیل برخی از مدخلهای عام، مانند«آشامیدنیها»و«اخلاق»که خود، مشتمل بر مدخلهای متعددی است، فقط به ارائه اطلاعات کلی مدخلهای مربوط پرداخته شده و مباحث مربوط به مصادیق و مدخلهای ریز به مدخلهای مربوط ارجاع شده است، مثلاً اطلاعات آب، شراب، و... در آشامیدنیها نیامده، چنانکه اطلاعات دروغ، غیبت، و... در«اخلاق»نیامده است، بلکه به جایگاه


1) 1) . الکافی، ج 1، ص 69

الفبایی خود ارجاع شده است.

ویژگیهای صوری

1.

پس از مشاوره با صاحب نظران و بررسی آثار مشابه، برآن شدیم تا این اثر را جهت سهولت در استفاده، با قطع وزیری چاپ کنیم.

2.

در آغاز اغلب مدخلها در شناسه‌ای به معنای لغوی، معنای اصطلاحی، محدودۀ مدخل، کلید واژه‌های اصلی قرآنی و اهمّ مباحث آن موضوع پرداخته شده است.

3.

در مدخلهای اعلام غیر مصرّح، از فیش‌نگاری پرهیز شده و فقط به گزارش شأن نزولها بسنده شده است، زیرا غالب شأن نزولهای نقل شده دربارۀ اعلام غیر مصرّح، قطعی نیست.

4.

گاهی در پانوشتها، عبارات و توضیحاتی افزوده شده است. این روش گرچه خلاف شیوۀ معجم نگاری است، ولی بیشتر بدان جهت است که استفادۀ همگانی از این مجموعه ممکن گردد، همچنین عناوین و موضوعات به ابهام و اجمال نگراید.

5.

از آنجا که در تدوین و تنظیم مطالب، مدار بر مدخلها بوده، گاه نیازی به ذکر کامل یک آیه دیده نمی‌شد و تنها بخشی از آن آیه که مربوط به مدخل بوده، ذکر شده است.

6 . توضیحات مشابه دربارۀ چند آیه، تنها یکجا نوشته شده و در سایر موارد به همان مورد اول ارجاع شده است.

7. غالباً واژه‌هایی که به صورت مدخل انتخاب شده در سرفصلهای اصلی و فرعی، مورد استفاده قرار گرفته است.

همکاران

مرکز فرهنگ و معارف قرآن، سپاس و تقدیر خود را نثار قلمها و همتهای بلندی می‌کند که چون جویبارهایی زلال، به این رودخانه پیوستند و هریک گوشه‌ای از این جمال را آراستند. بسیارند کسانی که در ظهور این معجم بزرگ ، سهم دارند و دریغا که آراستن این مقدمه به نام یکایک آنان میسور نیست، و اما عزیزانی که در آفرینش این اثر نقش جدّی‌تری برعهده گرفتند بدین شرح است:

همکاران علمی

1.

احمدی شاه‌رختی - ابوالحسن - ویراستار

2.

اورعی - مرتضی - مسئول بخش گزینش مدخلها

3.

باقریان - احمد - پژوهشگر و ارزیاب علمی

4.

بهرامی - حامد - پژوهشگر و ارزیاب علمی

5.

پاینده - مصطفی - پژوهشگر و ارزیاب علمی

6 . جانپور - عبد الحسین - پژوهشگر و مقابله و بازبینی

7 . جواهری -\سیّد محمد حسن -\ویراستار

8. حسین‌زاده - قاسم - مقابله و بازبینی

9 . حسینی - سیّد تقی - پژوهشگر و ارزیاب علمی

10.

حیدری موسوی - سیّد حسن - پژوهشگر و ارزیاب علمی و عضو کمیتۀ هماهنگ‌سازی نمایه‌ها

11.

خراسانی -\لطف الله -\پژوهشگر، ارزیاب

12.

خیرخواه - احمد - پژوهشگر و ارزیاب علمی

13.

سادات - سیّد محسن - پژوهشگر و ناظر و ارزیاب علمی و عضو شورای علمی گروه فرهنگنامه‌های قرآنی

14.

سحرخوان - محمّد - مسئول گروه مقابله و بازبینی

15.

سلیمانی - سیّد اسماعیل - پژوهشگر و ارزیاب علمی

16.

شیرزاد کمان‌گر - حسن - پژوهشگر و ارزیاب علمی

17.

علی‌نقی‌پور - احمد - پژوهشگر، ارزیاب علمی و عضو کمیتۀ هماهنگ‌سازی نمایه‌ها

18.

عیسی‌زاده - عیسی - پژوهشگر، ناظر و ارزیاب علمی، عضو کمیتۀ هماهنگ‌سازی نمایه‌ها، عضو شورای علمی و سرپرست گروه فرهنگنامه‌های قرآنی

19.

فیروزمهر - محمّد مهدی - پژوهشگر و ارزیاب علمی

20.

کریمی - علیجان - پژوهشگر، ناظر و ارزیاب علمی و عضو شورای علمی گروه فرهنگنامه‌های قرآنی

21.

کوثری - عبّاس - پژوهشگر، ناظر و ارزیاب علمی و عضو شورای علمی گروه فرهنگنامه‌های قرآنی

22.

مهدی‌زاده - حمزه - پژوهشگر و ارزیاب علمی

23.

میرعرب - فرج اللّٰه - پژوهشگر و ارزیاب علمی

24.

یغمایی - ابو الفضل - پژوهشگر و ارزیاب علمی

25.

یوسفی مقدّم - محمّدصادق - پژوهشگر، ناظر و ارزیاب علمی

26.

یوسفیان -\محمد -\پژوهشگر

سایر همکاران

1.

آزادی - باب الله - کارشناس امور نشر

2.

ابراهیمی - سیّد فتاح - حروف‌نگار

3.

ابراهیمی - سیّد هادی - حروف‌نگار

4.

احمدزاده - حسن - امور اجرائی

5.

حسینی طایقانی - منصور - حروف‌نگار

6.

مزینانی - محمدجعفر - مدیر پژوهش

در پایان، بذل توجّه و عنایات ویژۀ«آیت‌الله هاشمی رفسنجانی»- دامت افاضاته - را عرض امتنان و سپاس می‌داریم. بی‌گمان رهنمودها و تشویقهای ایشان در به ثمر نشستن این نهال، سهمی مهم دارد و از خدای رحمان خواستاریم که آن بزرگوار را همواره در راه خدمت به قرآن و معارف اهل‌بیت علیهم السلام توفیق روز افزون عنایت فرماید.

همچنین از حمایت و اهتمام ویژۀ شخصیت فرهیخته«حجت‌الاسلام‌والمسلمین جناب حاج آقای ربّانی»- سلمه الله تعالی - رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم و حجت‌الاسلام‌والمسلمین جناب حاج آقای مبلّغی - سلمه الله تعالی - ریاست محترم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تقدیر و تشکر می‌نماییم.

آرزومندیم همۀ آنان که به خدمت‌گزاری در ساحت مقدس وحی کوشا و بی‌دریغ‌اند، از عنایات و مراحم مستمر حضرت حق برخوردار بوده، در سرای باقی از شفاعت قرآن برخوردار باشند.

محمّدصادق یوسفی مقدّم

مدیر مرکز فرهنگ و معارف قرآن

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم

رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1. محمّد صلی الله علیه و آله ، فرستادۀ خداوند:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ .... بقره (2) 101

أَمْ تُرِیدُونَ أَنْ تَسْئَلُوا رَسُولَکُمْ کَمٰا سُئِلَ مُوسیٰ مِنْ قَبْلُ .... بقره (2) 108

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً .... بقره (2) 119

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ ... (1)بقره (2) 129

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً وَ مٰا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِی کُنْتَ عَلَیْهٰا إِلاّٰ لِنَعْلَمَ مَنْ یَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ یَنْقَلِبُ عَلیٰ عَقِبَیْهِ .... بقره (2) 143

... وَ إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ . بقره (2) 252

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... بقره (2) 279

آمَنَ الرَّسُولُ بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ .... بقره (2) 285

نیز ==> بقره (2) 151؛ آل عمران (3) 32 و 53 و 81 و 86 و 101 و 132 و 144 و 153 و 164 و 172 و 183 و 184؛ نساء (4) 13 و 14 و 42 و 59 و 61 و 64 و 69 و 79 و 80 و 83 و 100 و 115 و 136 و 170؛ مائده (5) 15 و 19 و 33 و 41 و 55 و 56 و 67 و 70 و 83 و 92 و 99 و 104؛ انعام (6) 9 و 10 و 34؛ اعراف (7) 157 و 158؛ انفال (8) 1 و 13 و 20 و 24 و 27 و 41 و 46؛ توبه (9) 1 و 3 و 7 و 13 و 16 و 24 و 26 و 29 و 33 و 54 و 59 و 62 و 63 و 65 و 71 و 74 و 80 و 81 و 84 و 86 و 88 و 91 و 94 و 97 و 99 و 105 و 107 و 120 و 128؛ رعد (13) 30 و 32؛ اسراء (17) 93 و 94 و 105؛ انبیاء (21) 25 و 107؛ حج (22) 52 و 78؛ مؤمنون (23) 69؛ نور (24) 47 و 48 و 50 و 51 و 52 و 54 و 56 و 62 و 63؛ فرقان (25) 27 و 30 و 41 و 56؛ شعراء (26) 27؛ عنکبوت (29) 18؛ روم (30) 47؛ احزاب (33) 12 و 21 و 22 و 29 و 31 و 33 و 36 و 40 و 45 و 53 و 57 و 66 و 71؛ سبأ (34) 28؛ فاطر (35) 4 و 24؛ یس (36) 3؛ غافر (40) 78؛ فصّلت (41) 43؛ شوری (42) 48؛ دخان (44) 13؛ احقاف (46) 9 و 35؛ محمّد (47) 32 و 33؛ فتح (48) 8 و 9 و 12 و 13 و 17 و 26 و 28 و 29؛ حجرات (49) 1 و 3 و 7 و 14 و 15؛ حدید (57) 7 و 8 و 28؛ مجادله (58) 4 و 5 و 8 و 9 و 12 و 13 و 20 و 22؛ حشر (59) 4 و 6 و 7 و 8؛ ممتحنه (60) 1؛ صفّ (61) 6 و 9 و 11؛ جمعه (62) 2؛ منافقون (63) 1 و 5 و 7 و 8؛ تغابن (64) 8 و 12؛ طلاق (65) 11؛ حاقّه (69) 40؛ جنّ (72) 23؛ مزمّل (73) 15؛ تکویر (81) 19؛ بیّنه (98) 2

2. محمّد صلی الله علیه و آله ، دارای مقام رسالت، علاوه بر مقام نبوّت:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ


1) 1) . بنا بر روایتی که از آن حضرت نقل شده که من اجابت‌شدۀ دعای ابراهیم علیه السلام هستم، مراد از«رسولاً منهم»پیامبر صلی الله علیه و آله است، (التبیان، ج 1، ص 466) ابراهیم علیه السلام در حالی که پایه‌های خانۀ کعبه را بالا می‌برد. گفت: پروردگارا، در میان آنان پیامبری از خودشان مبعوث کن. و من دعوت ابراهیم علیه السلام هستم. . (الدّرّ المنثور، ج 1، ص 334)

مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157

3. پیامبر صلی الله علیه و آله رسولی از جنس مردم:

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ .... بقره (2) 129

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ .... بقره (2) 151

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... آل عمران (3) 164

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ .... توبه (9) 128

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ .... یوسف (12) 109

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ .... نحل (16) 43

وَ ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً قَرْیَةً کٰانَتْ آمِنَةً ... وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ ... (1)نحل (16) 112 و 113

... قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 93 و 94

... هَلْ هٰذٰا إِلاّٰ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ .... انبیاء (21) 3

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . انبیاء (21) 7

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ مِنَ الْمُرْسَلِینَ إِلاّٰ إِنَّهُمْ لَیَأْکُلُونَ الطَّعٰامَ وَ یَمْشُونَ فِی الْأَسْوٰاقِ وَ جَعَلْنٰا بَعْضَکُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَ تَصْبِرُونَ وَ کٰانَ رَبُّکَ بَصِیراً. فرقان (25) 7 - 9 و 20

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ .... جمعه (62) 2

4. حق ولایت و اطاعت پیامبر صلی الله علیه و آله ، ناشی از مقام رسالت آن حضرت:

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . آل عمران (3) 32

نیز ==> آل عمران (3) 132؛ نساء (4) 59 و 60 و 61 و 64 و 65 و 69 و 80؛ مائده (5) 92؛ انفال (8) 20 و 46؛ توبه (9) 71 و 120؛ نور (24) 52 و 54 و 56؛ احزاب (33) 6 و 33 و 36 و 66 و 71؛ محمّد (47) 33؛ فتح (48) 17؛ حجرات (49) 14؛ مجادله (58) 13؛ حشر (59) 7؛ ممتحنه (60) 12؛ تغابن (64) 12

5.امتنان خداوند بر مردم، به سبب رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله و انتخاب آن حضرت از میان آنها:

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . آل عمران (3) 164

6. رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در تداوم رسالت انبیای پیشین:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ


1) 1) . گفته شده که مراد از«قریه»مکّه و مقصود از«رسول»پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 600 -\601؛ معالم التنزیل، بغوی، ج 3، ص 72)

اَلرُّسُلُ .... آل عمران (3) 144

اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا أَلاّٰ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتّٰی یَأْتِیَنٰا بِقُرْبٰانٍ تَأْکُلُهُ النّٰارُ قُلْ قَدْ جٰاءَکُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِی بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالَّذِی قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 183

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ کَمٰا أَوْحَیْنٰا إِلیٰ نُوحٍ وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ عِیسیٰ وَ أَیُّوبَ وَ یُونُسَ وَ هٰارُونَ وَ سُلَیْمٰانَ وَ آتَیْنٰا دٰاوُدَ زَبُوراً

وَ رُسُلاً قَدْ قَصَصْنٰاهُمْ عَلَیْکَ مِنْ قَبْلُ وَ رُسُلاً لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَیْکَ وَ کَلَّمَ اللّٰهُ مُوسیٰ تَکْلِیماً. نساء (4) 163 و 164

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا إِلیٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَخَذْنٰاهُمْ بِالْبَأْسٰاءِ وَ الضَّرّٰاءِ لَعَلَّهُمْ یَتَضَرَّعُونَ . انعام (6) 42

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ .... یوسف (12) 109

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنٰا لَهُمْ أَزْوٰاجاً وَ ذُرِّیَّةً .... رعد (13) 38

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ فِی شِیَعِ الْأَوَّلِینَ . حجر (15) 10

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . نحل (16) 43

سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ مِنْ رُسُلِنٰا وَ لاٰ تَجِدُ لِسُنَّتِنٰا تَحْوِیلاً. اسراء (17) 77

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . انبیاء (21) 7

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ ... إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاّٰ خَلاٰ فِیهٰا نَذِیرٌ وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتٰابِ الْمُنِیرِ. فاطر (35) 4 و 24 و 25

وَ کَذٰلِکَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلاّٰ قٰالَ مُتْرَفُوهٰا إِنّٰا وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا عَلیٰ أُمَّةٍ وَ إِنّٰا عَلیٰ آثٰارِهِمْ مُقْتَدُونَ

وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنٰا .... زخرف (43) 23 و 45

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 9

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ .... صفّ (61) 6

7.وجود فاصلۀ طولانی بین رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، با رسالت انبیای پیشین:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ ... (1)مائده (5) 19

8. رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله مورد انتظار اهل کتاب:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا


1) 1) .«فترة من الرّسل»به معنای انقطاع رسالت و مندرس شدن دین و کتب آسمانی است و این جمله دلالت دارد که در دوران فترت و فاصلۀ زمانی بین حضرت عیسی علیه السلام و حضرت محمّد صلی الله علیه و آله پیامبری وجود نداشته است. دربارۀ مدّت فترت و فاصلۀ بین آن دو پیامبر، ششصد سال، پانصد و شصت سال، چهارصد و شصت سال و اندی و پانصد سال و اندی گفته شده است [که بیانگر فاصلۀ طولانی بین رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله با پیامبر گذشته است]. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 274)

جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ .... بقره (2) 89

9.خداوند و فرشتگان او، گواه بر حقانیت رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ کَمٰا أَوْحَیْنٰا إِلیٰ نُوحٍ وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ ... لٰکِنِ اللّٰهُ یَشْهَدُ بِمٰا أَنْزَلَ إِلَیْکَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَ الْمَلاٰئِکَةُ یَشْهَدُونَ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. نساء (4) 163 و 166

10. اعلام امامت علی علیه السلام ، از جملۀ رسالتهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ ...

رِسٰالَتَهُ ... (1)مائده (5) 67

11. ابلاغ نشدن امامت علی علیه السلام از سوی محمّد صلی الله علیه و آله ، به منزلۀ عدم انجام وظیفۀ رسالت الهی :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ .... مائده (5) 67

12. نبود رسولی برای مشرکان مکّه، پیش از رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالُوا مٰا هٰذٰا إِلاّٰ رَجُلٌ یُرِیدُ أَنْ یَصُدَّکُمْ عَمّٰا کٰانَ یَعْبُدُ آبٰاؤُکُمْ ...

وَ مٰا آتَیْنٰاهُمْ مِنْ کُتُبٍ یَدْرُسُونَهٰا وَ مٰا أَرْسَلْنٰا إِلَیْهِمْ قَبْلَکَ مِنْ نَذِیرٍ. سبأ (34) 43 و 44

لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أُنْذِرَ آبٰاؤُهُمْ فَهُمْ غٰافِلُونَ . یس (36) 6

ابراهیم علیه السلام و رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

13. رسالت محمّد صلی الله علیه و آله از دعاها و خواسته‌های ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام :

وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْرٰاهِیمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْمٰاعِیلُ رَبَّنٰا تَقَبَّلْ مِنّٰا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُزَکِّیهِمْ إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ .

بقره (2) 127 و 129

اجر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

14. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به طلب نکردن هیچ مزدی از مردم، در قبال انجام دادن رسالت خویش:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً .... انعام (6) 90

وَ مٰا تَسْئَلُهُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ .... یوسف (12) 104

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً .... مؤمنون (23) 72

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ .... فرقان (25) 57

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ .... سبأ (34) 47

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ .... ص (38) 86

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً .... شوری (42) 23

أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً .... طور (52) 40

أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً .... قلم (68) 46

15. ایمان و راهیابی مردم به خدا،اجر پیامبر صلی الله علیه و آله در انجام دادن رسالت خویش:

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57


1) 1) . براساس شأن نزول وارد شده در ذیل آیۀ مزبور، برداشت یادشده صورت گرفته است. (شواهد التنزیل، حاکم حسکانی، ج 1، ص 239؛ اسباب النزول، واحدی، ص 135؛ الدّرّ المنثور، ج 3، ص 117؛ تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 328، ح 140)

16. خداوند، تنها پاداش‌دهندۀ رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ .... سبأ (34) 47

17. دوستی اهل‌بیت محمّد صلی الله علیه و آله تنها اجر مورد انتظار آن حضرت از مردم، در برابر رسالت خویش:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ .... شوری (42) 23

18. مزد رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله به سود خود مردم:

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ .... سبأ (34) 47

نیز ==> تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

اعراض از رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

==> اعراض از محمّد صلی الله علیه و آله

انبیا و رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

19. ایمان به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و یاری کردن او، میثاقی الهی از انبیای گذشته و پیروان آنان :

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ لَمٰا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتٰابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قٰالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلیٰ ذٰلِکُمْ إِصْرِی قٰالُوا أَقْرَرْنٰا قٰالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشّٰاهِدِینَ . (1)آل عمران (3) 81

20.اعتراف و اقرار انبیای پیشین نسبت به میثاق الهی، دربارۀ ایمان به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ لَمٰا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتٰابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قٰالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلیٰ ذٰلِکُمْ إِصْرِی قٰالُوا أَقْرَرْنٰا قٰالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشّٰاهِدِینَ . آل عمران (3) 81

انتظار رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

21.رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله مورد انتظار یهود:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ .

بقره (2) 89

انکار رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

22. انکار رسالت محمّد صلی الله علیه و آله از سوی یهودیان، به‌رغم مطابق یافتن ویژگیهای کتاب و پیامبر موعود بر قرآن و رسول اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ . (2)بقره (2) 89

23. یهودیان انکارکنندۀ رسالت محمّد صلی الله علیه و آله مورد لعنت الهی:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا


1) 1) . براساس یکی از احتمالات، مقصود از«رسول»، پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله است و براساس روایت امیر مؤمنان و امام صادق علیهما السلام مقصود از«میثاق النبیّین»پیمانی است که خداوند از پیامبران پیشین گرفته است که آنان امّت خویش را از بعثت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و ایمان به وی آگاه کنند.(مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 784)

2) 2) . مقصود آیه یهودیان هستند که انکار رسالت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله کردند با وجود این که اوصاف آن حضرت را از تورات می‌دانستند. (الکشاف، ج 1، ص 164)

جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ .

بقره (2) 89

24. انکار رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی رفاه‌زدگان:

حَتّٰی إِذٰا أَخَذْنٰا مُتْرَفِیهِمْ بِالْعَذٰابِ إِذٰا هُمْ یَجْأَرُونَ

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ . مؤمنون (23) 64 و 69

25. سرزنش خداوند از کافران، به جهت انکار رسالت محمّد صلی الله علیه و آله به رغم آگاهی آنان از شخصیت ارزشی و اخلاقی آن حضرت:

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 70

26. ناخوشایندی از حق، انگیزۀ اصلی بیشتر منکران قرآن و پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 69 و 70

27. حسادت یهود به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از ریشه‌های انکار و کفرورزی آنان:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ فَبٰاؤُ بِغَضَبٍ عَلیٰ غَضَبٍ وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ مُهِینٌ . (1)بقره (2) 89 و 90

28. بشر بودن رسولان الهی و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله تنها دستاویز عمده برای بهانه‌جوییهای مخالفان کافر و مشرک، جهت ایمان نیاوردن به آنان:

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 93 و 94

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ . ص (38) 4

29. منوط دانستن نبوت و رسالت به اشرافیّت و توانمندیهای مادی، از عوامل انکار رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ مشرکان مکه:

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ هٰذَا الْقُرْآنُ عَلیٰ رَجُلٍ مِنَ الْقَرْیَتَیْنِ عَظِیمٍ

أَ هُمْ یَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّکَ نَحْنُ قَسَمْنٰا بَیْنَهُمْ مَعِیشَتَهُمْ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ رَفَعْنٰا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجٰاتٍ لِیَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِیًّا وَ رَحْمَتُ رَبِّکَ خَیْرٌ مِمّٰا یَجْمَعُونَ . زخرف (43) 31 و 32

30. منوط بودن نبوت به ارادۀ الهی، پاسخ خداوند به

1) 1) .«بغی»در احتمالی به معنای حسادت است (مجمع البیان، ج 1 - 2، ص 314؛ النکت و العیون، ماوردی، ج 1، ص 90)

توقع بیجای مشرکان منکر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله در لزوم انتخاب پیامبر، از میان اشراف مکّه:

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ هٰذَا الْقُرْآنُ عَلیٰ رَجُلٍ مِنَ الْقَرْیَتَیْنِ عَظِیمٍ . زخرف (43) 31

31.همانندی زندگی حضرت محمّد صلی الله علیه و آله با دیگر مردمان، در نیازمندیهای مادی و خوردن و آشامیدن از دلایل انکار رسالت آن حضرت به‌وسیلۀ مشرکان:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ مِنَ الْمُرْسَلِینَ إِلاّٰ إِنَّهُمْ لَیَأْکُلُونَ الطَّعٰامَ وَ یَمْشُونَ فِی الْأَسْوٰاقِ وَ جَعَلْنٰا بَعْضَکُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَ تَصْبِرُونَ وَ کٰانَ رَبُّکَ بَصِیراً. فرقان (25) 20

نیز ==> تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله

اهل کتاب و رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

32. شناخت دقیق عالمان اهل کتاب، از مشخصات پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

33. پیروی اهل کتاب از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نشانۀ ایمان آنها به آیات الهی:

وَ اکْتُبْ لَنٰا فِی هٰذِهِ الدُّنْیٰا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ إِنّٰا هُدْنٰا إِلَیْکَ قٰالَ عَذٰابِی أُصِیبُ بِهِ مَنْ أَشٰاءُ وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْءٍ فَسَأَکْتُبُهٰا لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکٰاةَ وَ الَّذِینَ هُمْ بِآیٰاتِنٰا یُؤْمِنُونَ

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . (1)اعراف (7) 156 و 157

34. کتمان نبوّت و نشانه‌های پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از سوی گروهی از اهل کتاب:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ أُولٰئِکَ یَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللاّٰعِنُونَ . بقره (2) 159

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبٰاطِلِ وَ تَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . آل عمران (3) 71

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنّٰاسِ وَ لاٰ تَکْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَبِئْسَ مٰا یَشْتَرُونَ . آل عمران (3) 187

35. ایمان و اعتراف گروهی از اهل کتاب به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

1) 1) . بر این اساس که«الّذین یتبعون»عطف بیان برای«الّذین هم بآیاتنا»در آیۀ قبل باشد.(المیزان، ج 8، ص 278)

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنٰا آلَ إِبْرٰاهِیمَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَیْنٰاهُمْ مُلْکاً عَظِیماً

فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَ کَفیٰ بِجَهَنَّمَ سَعِیراً. نساء (4) 54 و 55

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . اعراف (7) 157

36. آگاهی اهل کتاب به مطابقت ویژگیهای پیامبر موعود در کتابهای آسمانی پیشین بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . اعراف (7) 157

37. جدال اهل کتاب با پیامبر صلی الله علیه و آله به رغم آگاهی آنان از حقیقت نبوت او:

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِآیٰاتِ اللّٰهِ فَإِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 19 و 20

38.مقام پیامبری و اعطای قرآن، سبب حسادت اهل کتاب به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنٰا آلَ إِبْرٰاهِیمَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَیْنٰاهُمْ مُلْکاً عَظِیماً. نساء (4) 54

39. درخواست بیهودۀ اهل کتاب از پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر نزول کتاب و نوشته‌ای از آسمان بر آنان:

یَسْئَلُکَ أَهْلُ الْکِتٰابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَیْهِمْ کِتٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسیٰ أَکْبَرَ مِنْ ذٰلِکَ فَقٰالُوا أَرِنَا اللّٰهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصّٰاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَیِّنٰاتُ فَعَفَوْنٰا عَنْ ذٰلِکَ وَ آتَیْنٰا مُوسیٰ سُلْطٰاناً مُبِیناً. نساء (4) 153

40. بهانه‌جویی و لجاجت اهل کتاب، ریشۀ درخواستهای گزاف آنان از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُکَ أَهْلُ الْکِتٰابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَیْهِمْ کِتٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسیٰ أَکْبَرَ مِنْ ذٰلِکَ فَقٰالُوا أَرِنَا اللّٰهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصّٰاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَیِّنٰاتُ فَعَفَوْنٰا عَنْ ذٰلِکَ وَ آتَیْنٰا مُوسیٰ سُلْطٰاناً مُبِیناً. نساء (4) 153

41. اتمام حجت خدا بر اهل کتاب، با فرستادن پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. مائده (5) 19

42. اهل کتاب، در انتظار بعثت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ .

بقره (2) 89

43. زیانکاری برخی از اهل کتاب، سبب ایمان نیاوردن آنان به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

44.دشمنی اهل کتاب با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در مدینه:

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ دِیٰارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مٰا ظَنَنْتُمْ أَنْ یَخْرُجُوا وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ مٰانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللّٰهِ فَأَتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ حَیْثُ لَمْ یَحْتَسِبُوا وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ یُخْرِبُونَ بُیُوتَهُمْ بِأَیْدِیهِمْ وَ أَیْدِی الْمُؤْمِنِینَ فَاعْتَبِرُوا یٰا أُولِی الْأَبْصٰارِ

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 2 و 4

ایمان به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

==> ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله

بشارت به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

45. بشارت به برخوردار بودن پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از مقام رسالت، علاوه بر مقام نبوت در انجیل و تورات:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157

46. بشارت عیسی علیه السلام به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، همراه با معرّفی نام آن حضرت:

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ .... صفّ (61) 6

47. بشارت عیسی علیه السلام به ظهور پیامبر صلی الله علیه و آله ، از دلایل حقانیت رسالت وی:

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . صفّ (61) 6

48. بشارت و اخبار تورات و انجیل به ظهور پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، از دلایل حقّانیّت رسالت او:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157

49. کتمان بشارتهای کتابهای آسمانی تورات و انجیل به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ عالمان یهود و

نصارا:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ أُولٰئِکَ یَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللاّٰعِنُونَ . بقره (2) 159

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبٰاطِلِ وَ تَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . آل عمران (3) 71

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنّٰاسِ وَ لاٰ تَکْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَبِئْسَ مٰا یَشْتَرُونَ . آل عمران (3) 187

50. عالمان یهود کتمان‌کنندۀ بشارتهای تورات به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ مٰا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ إِلاَّ النّٰارَ وَ لاٰ یُکَلِّمُهُمُ اللّٰهُ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ وَ لاٰ یُزَکِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 174

تکذیب رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

==> تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، انکار رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

جاودانگی رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

51. رسالت و نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله ،جاودانه و همیشگی:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ وَ مَنْ یَنْقَلِبْ عَلیٰ عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَضُرَّ اللّٰهَ شَیْئاً وَ سَیَجْزِی اللّٰهُ الشّٰاکِرِینَ . آل عمران (3) 144

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ أَبٰا أَحَدٍ مِنْ رِجٰالِکُمْ وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ وَ کٰانَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیماً. احزاب (33) 40

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . صفّ (61) 9

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ

وَ آخَرِینَ مِنْهُمْ لَمّٰا یَلْحَقُوا بِهِمْ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . جمعه (62) 2 و 3

جهانشمولی رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

52. رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، عمومی و جهانی:

... وَ أَرْسَلْنٰاکَ لِلنّٰاسِ رَسُولاً .... نساء (4) 79

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً ... (1)اعراف (7) 158

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ


1) 1) . آیه به مکان و زمان و قوم خاصی اختصاص ندارد.(المیزان، ج8، ص283)

رَبِّهِمْ قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

وَ مٰا تَسْئَلُهُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ لِلْعٰالَمِینَ .

یوسف (12) 104

الر کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النّٰاسَ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلیٰ صِرٰاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ. ابراهیم (14) 1

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ رَحْمَةً لِلْعٰالَمِینَ . انبیاء (21) 107

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعٰالَمِینَ نَذِیراً. فرقان (25) 1

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ .... سبأ (34) 28

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. فتح (48) 28

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . صفّ (61) 9

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ

وَ آخَرِینَ مِنْهُمْ لَمّٰا یَلْحَقُوا بِهِمْ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . جمعه (62) 2 و 3

53. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار اعلام فراگیر بودن رسالتش برای همگان:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً .... اعراف (7) 158

54. جنّیان، همانند انسانها، مخاطبان رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ صَرَفْنٰا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ یَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمّٰا حَضَرُوهُ قٰالُوا أَنْصِتُوا فَلَمّٰا قُضِیَ وَلَّوْا إِلیٰ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ

قٰالُوا یٰا قَوْمَنٰا إِنّٰا سَمِعْنٰا کِتٰاباً أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسیٰ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ وَ إِلیٰ طَرِیقٍ مُسْتَقِیمٍ

یٰا قَوْمَنٰا أَجِیبُوا دٰاعِیَ اللّٰهِ وَ آمِنُوا بِهِ یَغْفِرْ لَکُمْ مِنْ ذُنُوبِکُمْ وَ یُجِرْکُمْ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ . احقاف (46) 29 -\31

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقٰالُوا إِنّٰا سَمِعْنٰا قُرْآناً عَجَباً

یَهْدِی إِلَی الرُّشْدِ فَآمَنّٰا بِهِ وَ لَنْ نُشْرِکَ بِرَبِّنٰا أَحَداً

وَ أَنّٰا لَمّٰا سَمِعْنَا الْهُدیٰ آمَنّٰا بِهِ فَمَنْ یُؤْمِنْ بِرَبِّهِ فَلاٰ یَخٰافُ بَخْساً وَ لاٰ رَهَقاً

وَ أَنّٰا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَ مِنَّا الْقٰاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولٰئِکَ تَحَرَّوْا رَشَداً. جنّ (72) 1 و 2 و 13 و 14

55. رسالت جهان‌شمول حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، پرتوی از فرمانروایی خدا بر هستی و نبود خدایی جز او:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ یُحیِی وَ یُمِیتُ .... اعراف (7) 158

56. اعتقاد به حاکمیّت خداوند بر جهان هستی، ازبین‌برندۀ هرگونه شک و ناباوری، نسبت به حقّانیّت جهان‌شمولی رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ یُحیِی وَ یُمِیتُ فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ ... (1)اعراف (7) 158


1) 1) . بیان اوصاف الهی بعد از تعمیم رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله بیانگر علت امکان رسالت و جهانشمولی حضرت محمّد صلی الله علیه و آله است. با این توضیح که خداوند برای او سلطنت عامّه بر آسمان و زمین قرار داده است. به هرگونه که بخواهد حکم می‌کند. گاه رسالت خویش را برای بعضی از بندگانش قرار می‌دهد و گاه برای تمامی مردم. (المیزان، ج 8، ص 297)

جهل به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

57. جهل اکثر مردم عصر بعثت، به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . سبأ (34) 28

حقّانیّت رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

==>حقانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

خاتمیّت رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

==>خاتمیّت محمّد صلی الله علیه و آله

دعا برای رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

==> ابراهیم علیه السلام و رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

دوران رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

58. دوران رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله دارای عظمتی درخور سوگند خداوند:

وَ الْعَصْرِ. (1)عصر (103) 1

59. رسالت محمّد صلی الله علیه و آله در دورانی، پس از عیسی علیه السلام :

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ


1) 1) . در مورد«عصر»دیدگاههایی از مفسّران رسیده است. یکی از آنها عصر محمّد صلی الله علیه و آله است. (الصّافی، ج 5، ص372؛ تفسیر التحریر و التنویر، ج 15، جزء 30، ص529 -\530)

بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . صفّ (61) 6

نیز ==> دوران محمّد صلی الله علیه و آله

رسالت محمّد صلی الله علیه و آله بر جنّیان

==> جهانشمولی رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

رسالت محمّد صلی الله علیه و آله در انجیل

==> بشارت به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، کتمان رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

رسالت محمّد صلی الله علیه و آله در تورات

==> بشارت به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، کتمان رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

رسالت محمّد صلی الله علیه و آله در کتابهای آسمانی

==> بشارت به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

رسالت محمّد صلی الله علیه و آله و تغییر قبله

60. تغییر قبله از بیت‌المقدّس به کعبه، نعمتی الهی در راستای تکمیل رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلاٰ تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِی وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتِی عَلَیْکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِنٰا .... بقره (2) 150 و 151

رسالت محمّد صلی الله علیه و آله و قیامت

61. بعثت و رسالت پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله از نشانه‌های تحقق قیامت:

فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاَّ السّٰاعَةَ أَنْ تَأْتِیَهُمْ بَغْتَةً فَقَدْ جٰاءَ أَشْرٰاطُهٰا فَأَنّٰی لَهُمْ إِذٰا جٰاءَتْهُمْ ذِکْرٰاهُمْ . (1)محمّد (47) 18

فلسفۀ رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

1. ابلاغ پیام خدا

62. ابلاغ پیامهای الهی به مردم، فلسفۀ رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

... وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ... فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... مائده (5) 99

وَ إِنْ مٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ عَلَیْنَا الْحِسٰابُ . رعد (13) 40

وَ قٰالَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا عَبَدْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ نَحْنُ وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ فَعَلَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَی الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 35

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ... وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

وَ لَوْ لاٰ أَنْ تُصِیبَهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَیَقُولُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ وَ نَکُونَ


1) 1) . در احتمالی، مقصود از«جاء اشراطها»نشانه‌های قیامت است که یکی از آنها پیامبری حضرت محمّد صلی الله علیه و آله است، چنانکه آیات پیشین و به میان آمدن نام پیامبر صلی الله علیه و آله می‌تواند قرینه برآن باشد.(مجمع البیان، ج 9 -\10، ص154)

مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . قصص (28) 47

وَ إِنْ تُکَذِّبُوا فَقَدْ کَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . عنکبوت (29) 18

... إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... شوری (42) 48

... فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

2. اتمام‌حجّت

63. اتمام‌حجّت بر همگان، از فلسفه‌های رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ کَمٰا أَوْحَیْنٰا إِلیٰ نُوحٍ وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ عِیسیٰ وَ أَیُّوبَ وَ یُونُسَ وَ هٰارُونَ وَ سُلَیْمٰانَ وَ آتَیْنٰا دٰاوُدَ زَبُوراً

رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَی اللّٰهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَزِیزاً حَکِیماً. نساء (4) 163 و 165

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ .... مائده (5) 19

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

وَ لَوْ أَنّٰا أَهْلَکْنٰاهُمْ بِعَذٰابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقٰالُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزیٰ . طه (20) 134

وَ لَوْ لاٰ أَنْ تُصِیبَهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَیَقُولُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . قصص (28) 47

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... شوری (42) 48

3. اطاعت مردم

64. اطاعت و پیروی مردم از محمّد صلی الله علیه و آله ، از اهداف رسالت الهی آن حضرت:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِیُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ .... نساء (4) 64

4. امربه‌معروف

65. امربه‌معروف و فرمان به انجام دادن کارهای شایسته، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ .... اعراف (7) 157

5. انذار

66. انذار و هشداردهی، از فلسفه‌های رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً .... بقره (2) 119

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ .... مائده (5) 19

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ مُبٰارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا وَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ هُمْ عَلیٰ صَلاٰتِهِمْ یُحٰافِظُونَ . انعام (6) 92

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرٌ .... رعد (13) 7

وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْنٰاهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. اسراء (17) 105

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فرقان (25) 56

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 46

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. احزاب (33) 45

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً .... سبأ (34) 28

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاّٰ خَلاٰ فِیهٰا نَذِیرٌ. فاطر (35) 24

نیز ==> انذارهای محمّد صلی الله علیه و آله

6. ایمان مردم

67. ایمان به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، از فلسفه‌های رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... فتح (48) 8 و 9

7. بشارت

68. بشارت دهی، از اهداف رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً .... بقره (2) 119

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ .... مائده (5) 19

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فرقان (25) 56

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. احزاب (33) 45

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . سبأ (34) 28

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاّٰ خَلاٰ فِیهٰا نَذِیرٌ. فاطر (35) 24

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

نیز ==> بشارت‌های محمّد صلی الله علیه و آله

8. پیروزی بر ادیان

69. پیروزی بر همۀ ادیان، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ .... توبه (9) 33

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ .... فتح (48) 28

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ .... صفّ (61) 9

9. تبیین احکام

70. تبیین حکم حلّیّت همۀ پاکیزه‌ها برای مردم، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ ... وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ .... اعراف (7) 157

71. تبیین حکم حرمت همۀ ناپاکیها برای مردم، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ ... وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ .... اعراف (7) 157

10. تبیین حقایق

72. تبیین حقایق، از فلسفه‌های رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ .... مائده (5) 19

73. تبیین حقایق و معارف کتمان شده به دست اهل کتاب، از فلسفه‌های رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ .... مائده (5) 15 و 19

11. تزکیه

74. تزکیه و خودسازی مردم، از اهداف رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُزَکِّیهِمْ .... بقره (2) 129

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ ...

وَ یُزَکِّیکُمْ .... بقره (2) 151

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ .... جمعه (62) 2

12. تسبیح

75. تسبیح خداوند در همۀ اوقات، از فلسفه‌های رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ وَ تُسَبِّحُوهُ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً . فتح (48) 8 و 9

13. تضرّع

76. تضرّع و توجّه به درگاه خداوند، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا إِلیٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَخَذْنٰاهُمْ بِالْبَأْسٰاءِ وَ الضَّرّٰاءِ لَعَلَّهُمْ یَتَضَرَّعُونَ . (1)انعام (6) 42

14. تعلیم حکمت

77. آموزش حکمتهای الهی به مردم، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ... وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ .... بقره (2) 129

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ ... وَ یُعَلِّمُکُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ .... بقره (2) 151

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ ... وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ .... جمعه (62) 2

15. تعلیم کتاب

78. تعلیم آموزه‌های کتاب آسمانی، از فلسفه‌های رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ... وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ ....

بقره (2) 129

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ ... وَ یُعَلِّمُکُمُ الْکِتٰابَ .... بقره (2) 151

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ ... وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ .... جمعه (62) 2

16. تعلیم معارف

79. تعلیم معارف دست‌نایافتنی به مردم، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ ... وَ یُعَلِّمُکُمْ مٰا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ . بقره (2) 151

17. تکریم خدا

80. تعظیم و تکریم خداوند متعال، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ .... فتح (48) 8 و 9

18. تلاوت آیات خدا

81. تلاوت آیات خداوند (قرآن) بر مؤمنان، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ ....

بقره (2) 129

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ یَتْلُوا عَلَیْکُمْ


1) 1) . از آیه می‌توان استفاده کرد که از اهداف ارسال انبیا تضرع و توجه به درگاه خداوند است، اما این هدف به‌وسیلۀ ابتلای مردم به بلایا محقق می‌شود

آیٰاتِنٰا .... بقره (2) 151

کَذٰلِکَ أَرْسَلْنٰاکَ فِی أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهٰا أُمَمٌ لِتَتْلُوَا عَلَیْهِمُ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... رعد (13) 30

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ .... جمعه (62) 2

19. دعوت به خدا

82. دعوت به‌سوی خداوند، از فلسفه‌های رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

وَ دٰاعِیاً إِلَی اللّٰهِ بِإِذْنِهِ .... احزاب (33) 45 و 46

20. قضاوت

83. قضاوت و داوری در منازعات مؤمنان، از فلسفه‌های رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِیُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ ... فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 64 و 65

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَکُنْ لِلْخٰائِنِینَ خَصِیماً. نساء (4) 105

21.گواهی بر امّت اسلام

84. گواه بودن برای امّت اسلام، از فلسفه‌های بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً .... بقره (2) 143

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً .... احزاب (33) 45

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

إِنّٰا أَرْسَلْنٰا إِلَیْکُمْ رَسُولاً شٰاهِداً .... مزمّل (73) 15

22. نهی از منکر

85. نهی از منکر و برحذر داشتن مردم از کارهای ناروا، از فلسفه‌های رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ ... وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ .... اعراف (7) 157

23. هدایت

86. خارج ساختن مؤمنان صالح از ظلمتها و هدایت‌شان به‌سوی نور، از فلسفه‌های رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِ اللّٰهِ مُبَیِّنٰاتٍ لِیُخْرِجَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ .... طلاق (65) 11

87. هدایت مردم به نور ایمان و خارج ساختن آنها از ظلمت کفر و گمراهی، از اهداف نزول قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

الر کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النّٰاسَ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلیٰ صِرٰاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ. ابراهیم (14) 1

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

وَ دٰاعِیاً إِلَی اللّٰهِ بِإِذْنِهِ وَ سِرٰاجاً مُنِیراً. (1)احزاب (33) 45 و 46


1) 1) .«سراجاً منیراً»استعاره از هدایت مردم به‌سوی سعادتمندی و نجات آنها از شقاوت و ضلالت است.(المیزان، ج 16، ص 351)

کتمان رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

88. کتمان شواهد و نشانه‌های حقانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ عالمان یهود و نصارا:

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ أُولٰئِکَ یَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللاّٰعِنُونَ . (1)بقره (2) 159

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبٰاطِلِ وَ تَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . آل عمران (3) 71

89. عالمان یهود، کتمان‌کنندۀ نشانه‌های ذکر شده در تورات بر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ مٰا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ إِلاَّ النّٰارَ وَ لاٰ یُکَلِّمُهُمُ اللّٰهُ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ وَ لاٰ یُزَکِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . (2)بقره (2) 174

90. کتمان‌کنندگان رسالت محمّد صلی الله علیه و آله افرادی ضلالت پیشه:

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ مٰا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ إِلاَّ النّٰارَ


1) 1) . در احتمالی، مقصود از«بیّنات»دلایل و نشانه‌های نبوّت محمّد صلی الله علیه و آله است.(مجمع البیان، 1 -\2، ص 441)

2) 2) . مقصود از«الّذین یکتمون»براساس نظر بسیاری از مفسران، عالمان یهود است.(مجمع البیان، ج 1-\2، ص 468؛ النکت و العیون، ماوردی، ج 1، ص 223)

وَ لاٰ یُکَلِّمُهُمُ اللّٰهُ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ وَ لاٰ یُزَکِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ

أُولٰئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلاٰلَةَ بِالْهُدیٰ وَ الْعَذٰابَ بِالْمَغْفِرَةِ فَمٰا أَصْبَرَهُمْ عَلَی النّٰارِ. بقره (2) 174 و 175

91. محرومیّت از لطف الهی، پاک نشدن از گناهان و آتش دوزخ، کیفر کتمان‌کنندگان رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ مٰا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ إِلاَّ النّٰارَ وَ لاٰ یُکَلِّمُهُمُ اللّٰهُ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ وَ لاٰ یُزَکِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ

أُولٰئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلاٰلَةَ بِالْهُدیٰ وَ الْعَذٰابَ بِالْمَغْفِرَةِ فَمٰا أَصْبَرَهُمْ عَلَی النّٰارِ. بقره (2) 174 و 175

کفر به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

92. کفر اهل کتاب به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ قَفَّیْنٰا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَ آتَیْنٰا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّنٰاتِ وَ أَیَّدْنٰاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَ فَکُلَّمٰا جٰاءَکُمْ رَسُولٌ بِمٰا لاٰ تَهْویٰ أَنْفُسُکُمُ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِیقاً کَذَّبْتُمْ وَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ . بقره (2) 87 و 89

93. کفر به رسالت و تعالیم حضرت محمّد صلی الله علیه و آله از سوی اهل کتاب، نشئت گرفته از حسادت آنان:

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ قَفَّیْنٰا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَ آتَیْنٰا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّنٰاتِ وَ أَیَّدْنٰاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَ فَکُلَّمٰا جٰاءَکُمْ رَسُولٌ بِمٰا لاٰ تَهْویٰ أَنْفُسُکُمُ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِیقاً کَذَّبْتُمْ وَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ فَبٰاؤُ بِغَضَبٍ عَلیٰ غَضَبٍ ... (1)بقره (2) 87 و 89 و 90

94. کفر به رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله از سوی اهل کتاب، موجب گرفتار شدن آنان به عذابی ذلت‌بار:

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ قَفَّیْنٰا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَ آتَیْنٰا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّنٰاتِ وَ أَیَّدْنٰاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَ فَکُلَّمٰا جٰاءَکُمْ رَسُولٌ بِمٰا لاٰ تَهْویٰ أَنْفُسُکُمُ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِیقاً کَذَّبْتُمْ وَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ فَبٰاؤُ بِغَضَبٍ عَلیٰ غَضَبٍ وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ مُهِینٌ .

بقره (2) 87 و 89 و 90

95. کفرورزی اهل کتاب به رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب لعن خداوند:

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ قَفَّیْنٰا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَ آتَیْنٰا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّنٰاتِ وَ أَیَّدْنٰاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَ فَکُلَّمٰا جٰاءَکُمْ رَسُولٌ بِمٰا لاٰ تَهْویٰ أَنْفُسُکُمُ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِیقاً کَذَّبْتُمْ وَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ . بقره (2) 87 و 89

96. کفر اهل کتاب به رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب گرفتار شدن به غضب الهی:

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ قَفَّیْنٰا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَ آتَیْنٰا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّنٰاتِ وَ أَیَّدْنٰاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَ فَکُلَّمٰا جٰاءَکُمْ رَسُولٌ بِمٰا لاٰ تَهْویٰ أَنْفُسُکُمُ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِیقاً کَذَّبْتُمْ وَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ فَبٰاؤُ بِغَضَبٍ عَلیٰ غَضَبٍ وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ مُهِینٌ .

بقره (2) 87 و 89 و 90

97. کفر به رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله موجب عذاب دردناک:

فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیٰامُ شَهْرَیْنِ مُتَتٰابِعَیْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَتَمَاسّٰا فَمَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَإِطْعٰامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً ذٰلِکَ لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . (2)مجادله (58) 4


1) 1) .«بغیاً»یعنی از روی حسادت به محمّد صلی الله علیه و آله - به جهت اینکه او از نسل اسماعیل بوده است - کفر ورزیدند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 314)

2) 2) . جملۀ«و للکافرین عذاب الیم»تتمه و تکمیل‌کنندۀ جملۀ«ذلک لتؤمنوا بالله و رسوله»است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 13، جزء 28، ص 23)

98. کفر به رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، بی‌تأثیر در مالکیت خداوند نسبت به آسمان و زمین:

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّکُمْ فَآمِنُوا خَیْراً لَکُمْ وَ إِنْ تَکْفُرُوا فَإِنَّ لِلّٰهِ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ .... نساء (4) 170

نیز ==> انکار رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

گواهی بر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

99. خداوند، گواه بر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

... وَ أَرْسَلْنٰاکَ لِلنّٰاسِ رَسُولاً وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. (1)نساء (4) 79

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . رعد (13) 43

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ إِنَّهُ کٰانَ بِعِبٰادِهِ


1) 1) .معنای گواهی خداوند بر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله یا جملۀ«محمّد رسول اللّه»، (فتح48/،29) است که در کلام الهی آمده و اعجاز آن ثابت شده است، و یا جاری ساختن معجزات دلالت‌کننده بر رسالت حضرت است.(مجمع البیان، ج 7-\8، ص 453)

خَبِیراً بَصِیراً. اسراء (17) 96

أَ وَ لَمْ یَکْفِهِمْ أَنّٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ یُتْلیٰ عَلَیْهِمْ إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَرَحْمَةً وَ ذِکْریٰ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . عنکبوت (29) 51

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ . احقاف (46) 8

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ ... وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. فتح (48) 28

100. رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله مورد تأیید اندیشمندان و آگاهان به تورات و انجیل :

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . رعد (13) 43

101. علی علیه السلام گواه بر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . (1)رعد (13) 43

مبارزه با رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

==> مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله

محدودۀ رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

102. اهل کتاب، مشمول رسالت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ . مائده (5) 15

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. مائده (5) 19

103. مردم مکّه و اطراف آن، مشمول رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ مُبٰارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا وَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ هُمْ عَلیٰ صَلاٰتِهِمْ یُحٰافِظُونَ . انعام (6) 92

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ قُرْآناً عَرَبِیًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا وَ تُنْذِرَ یَوْمَ الْجَمْعِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ. شوری (42) 7

104. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به بیان محدودۀ رسالت و مسئولیت خویش، در برابر درخواستهای بیجای کافران:

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 90 - 93

نیز ==> رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، جهانشمولی رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

محور رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

105. توحید و یگانگی خداوند، محور رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ نُوحِی إِلَیْهِ أَنَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنَا فَاعْبُدُونِ . انبیاء (21) 25

106. توحید در عبادت، از پیامها و محورهای اصلی رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلیٰ کَلِمَةٍ سَوٰاءٍ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمْ أَلاّٰ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّٰهَ وَ لاٰ نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لاٰ یَتَّخِذَ بَعْضُنٰا بَعْضاً أَرْبٰاباً مِنْ دُونِ اللّٰهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنّٰا مُسْلِمُونَ . آل عمران (3) 64

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ. هود (11) 2

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ نُوحِی إِلَیْهِ أَنَّهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنَا فَاعْبُدُونِ . انبیاء (21) 25

مخالفت با رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

==> مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله

منافقان و رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

107. شهادت دروغین منافقان به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ قٰالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ وَ اللّٰهُ یَشْهَدُ إِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لَکٰاذِبُونَ . منافقون (63) 1

منشأ رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره


1) 1) . براساس روایات مختلفی که از طریق شیعه و سنّی رسیده است، مقصود از«عنده علم الکتاب»امام علی علیه السلام است.(مجمع البیان، ج 5 -6، ص 462؛ الجامع لاحکام القرآن،«قرطبی»، ج 9، ص220)

1. حاکمیّت خدا

108. توجه به حاکمیت مطلق خداوند بر آسمانها و زمین، ازمیان‌برندۀ تردید نسبت به رسالت جهان‌شمول پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ یُحیِی وَ یُمِیتُ فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ . (1)اعراف (7) 158

2. حکمت خدا

109. رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، برخاسته از حکمت خداوند:

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ... إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . بقره (2) 129

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ کَمٰا أَوْحَیْنٰا إِلیٰ نُوحٍ وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ ... رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَی اللّٰهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَزِیزاً حَکِیماً. نساء (4) 163 و 165

کَذٰلِکَ یُوحِی إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ اللّٰهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . شوری (42) 3

3. ربوبیّت خدا

110. ربوبیّت خداوند، منشأ رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّکُمْ ....

نساء (4) 170

4. عزّت خدا

111. رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، نشئت گرفته از عزّت خداوند:

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ... إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . بقره (2) 129

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ کَمٰا أَوْحَیْنٰا إِلیٰ نُوحٍ وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ ... رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَی اللّٰهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَزِیزاً حَکِیماً. نساء (4) 163 و 165

أَ أُنْزِلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ مِنْ بَیْنِنٰا بَلْ هُمْ فِی شَکٍّ مِنْ ذِکْرِی بَلْ لَمّٰا یَذُوقُوا عَذٰابِ

أَمْ عِنْدَهُمْ خَزٰائِنُ رَحْمَةِ رَبِّکَ الْعَزِیزِ الْوَهّٰابِ . ص (38) 8 و 9

کَذٰلِکَ یُوحِی إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ اللّٰهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . شوری (42) 3

5. فضل خدا

112. رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، برخاسته از فضل خداوند:

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ قَفَّیْنٰا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَ آتَیْنٰا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّنٰاتِ وَ أَیَّدْنٰاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَ فَکُلَّمٰا جٰاءَکُمْ رَسُولٌ بِمٰا لاٰ تَهْویٰ أَنْفُسُکُمُ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِیقاً کَذَّبْتُمْ وَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ یَکْفُرُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ بَغْیاً أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ فَبٰاؤُ بِغَضَبٍ عَلیٰ غَضَبٍ وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ مُهِینٌ . (2)بقره (2) 87 و 90


1) 1) . آیه به مکان و زمان و قوم خاصی اختصاص ندارد.(المیزان، ج8، ص283)

2) 2) . مقصود از«یکفروا بما أنزل اللّه»قرآن و دین اسلام است که بر حضرت محمّد صلی الله علیه و آله نازل شده و منظور از«أن ینزل اللّه من فضله...»وحی و نبوّت است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 314)

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ ... ذٰلِکَ فَضْلُ اللّٰهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ . جمعه (62) 2 و 4

6. قدرت خدا

113. رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، پرتوی از قدرت مطلق خداوند:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. مائده (5) 19

7. مشیّت خدا

114. رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، نشئت گرفته از مشیّت خداوند:

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ ... ذٰلِکَ فَضْلُ اللّٰهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ . جمعه (62) 2 و 4

میثاق الهی بر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

==>انبیا و محمّد صلی الله علیه و آله

ناخشنودی از رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

115. ناخشنودی مشرکان، از رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . توبه (9) 33

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . صفّ (61) 9

نعمت رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

116. رسالت محمّد صلی الله علیه و آله از نعمتهای بزرگ الهی:

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . (1)آل عمران (3) 164

117. رسالت محمّد صلی الله علیه و آله از میان مردم با هدف تلاوت آیات الهی، تزکیه و تعلیم کتاب و حکمت از نعمتهای الهی:

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلاٰ تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِی وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتِی عَلَیْکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِنٰا وَ یُزَکِّیکُمْ وَ یُعَلِّمُکُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُعَلِّمُکُمْ مٰا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ . (2)بقره (2) 150 و 151

118. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام نعمت نبوت و رسالت خویش به مردم:

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. (3)ضحی (93) 11

هدایتگری در رسالت محمّد صلی الله علیه و آله

119. رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، آمیخته به هدایت:

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . توبه (9) 33

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ إِنَّمٰا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هٰادٍ. رعد (13) 7

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً

قُلْ لَوْ کٰانَ فِی الْأَرْضِ مَلاٰئِکَةٌ یَمْشُونَ مُطْمَئِنِّینَ لَنَزَّلْنٰا عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمٰاءِ مَلَکاً رَسُولاً. اسراء (17) 94 و 95

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. فتح (48) 28

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . صفّ (61) 9

نیز ==> نبوّت محمّد صلی الله علیه و آله ، وحی به محمّد صلی الله علیه و آله و وظایف محمّد صلی الله علیه و آله

رستگاری محمّد صلی الله علیه و آله

120. محمّد صلی الله علیه و آله و مؤمنان پیرو او، رستگار در دنیا و آخرت:

لٰکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ وَ أُولٰئِکَ لَهُمُ الْخَیْرٰاتُ وَ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . توبه (9) 88

121. جهاد با مال و جان، از اسباب رستگاری پیامبر صلی الله علیه و آله و همراهان او:

لٰکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ وَ أُولٰئِکَ لَهُمُ الْخَیْرٰاتُ وَ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . توبه (9) 88

رضایت از محمّد صلی الله علیه و آله

122. لزوم رضایت به عطایای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ قٰالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ سَیُؤْتِینَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنّٰا إِلَی اللّٰهِ رٰاغِبُونَ . توبه (9) 59

123. رضایت از حکم پیامبر صلی الله علیه و آله در حلّ اختلافات، نشانۀ ایمان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

124. ناخشنودی از پیامبر صلی الله علیه و آله ، از اوصاف منافقان:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهٰا رَضُوا وَ إِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْهٰا إِذٰا هُمْ یَسْخَطُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ قٰالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ سَیُؤْتِینَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنّٰا إِلَی اللّٰهِ رٰاغِبُونَ . توبه (9) 58 و 59

125. رضایت از پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشئت گرفته از اشتیاق و رغبت واقعی انسان به خداوند:

وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ قٰالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ سَیُؤْتِینَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنّٰا إِلَی اللّٰهِ رٰاغِبُونَ . توبه (9) 59

126. رضایت منافقان، از چگونگی تقسیم بیت‌المال به دست پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در صورت پرداخت به آنان:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهٰا رَضُوا وَ إِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْهٰا إِذٰا هُمْ


1) 1) .«منّ»به معنای نعمت سنگین و گرانقدر است.(مفردات، ص 777،«مَنَنَ»)

2) 2) . عامل«کما ارسلنا»در احتمالی فعل«لأتمّ نعمتی»است.(مجمع البیان، ج 1-\2، ص 429)

3) 3) . در احتمالی، مقصود از«بنعمة ربک»مقام نبوت است.(مجمع البیان،ج 9-\10، ص 768)

یَسْخَطُونَ . (1)توبه (9) 58

127. راضی نشدن یهود و نصارا از محمّد صلی الله علیه و آله ، جز در صورت پیروی آن حضرت از آیین آنها:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِی جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ. بقره (2) 120

128. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از دین و هدایت الهی، بی‌نیازکنندۀ ایشان، از جلب رضایت یهود و نصارا:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِی جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ. بقره (2) 120

رضایت خدا از محمّد صلی الله علیه و آله

129. سوگند خداوند به نور خورشید و تاریکی شب جهت تأکید بر قطع نشدن ارتباط او با پیامبر صلی الله علیه و آله و ناخرسند نبودن از آن حضرت:

وَ الضُّحیٰ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا سَجیٰ

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ . ضحی (93) 1 - 3

130. محمّد صلی الله علیه و آله ، جویای رضایت الهی:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ ... أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَ اللّٰهِ کَمَنْ بٰاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللّٰهِ وَ مَأْوٰاهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. (2)آل عمران (3) 161 و 162

131. در پی رضایت الهی بودن محمّد صلی الله علیه و آله ، نشانۀ پاکی ساحت وی از هرگونه خیانت:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ ... أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَ اللّٰهِ کَمَنْ بٰاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللّٰهِ ... (3)آل عمران (3) 161 و 162

132. یکسان نبودن سرنوشت پیامبر صلی الله علیه و آله جویندۀ رضای خداوند با سرنوشت هموارکنندگان خشم الهی بر خود:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ وَ مَنْ یَغْلُلْ یَأْتِ بِمٰا غَلَّ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ ثُمَّ تُوَفّٰی کُلُّ نَفْسٍ مٰا کَسَبَتْ وَ هُمْ لاٰ یُظْلَمُونَ

أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَ اللّٰهِ کَمَنْ بٰاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللّٰهِ وَ مَأْوٰاهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. آل عمران (3) 161 و 162

رضایت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

133. لزوم تلاش برای کسب خشنودی پیامبر صلی الله علیه و آله ، به جای کسب خشنودی مؤمنان:

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَکُمْ لِیُرْضُوکُمْ وَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ یُرْضُوهُ إِنْ کٰانُوا مُؤْمِنِینَ . توبه (9) 62

134. خشنودی محمّد صلی الله علیه و آله ، جلوۀ خشنودی خداوند:

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَکُمْ لِیُرْضُوکُمْ وَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ یُرْضُوهُ إِنْ کٰانُوا مُؤْمِنِینَ . (4)توبه (9) 62


1) 1) . با توجّه به سیاق آیات، آیۀ یادشده مربوط به منافقان است

2) 2) . با توجّه به آیۀ قبل، احتمال داده می‌شود که طالب رضوان الهی پیامبر صلی الله علیه و آله باشد

3) 3) .«أ فمن اتّبع رضوان اللّه...»برای بیان این مطلب است که نسبت دادن خیانت به پیامبر صلی الله علیه و آله ، ظالمانه است، چرا که او پیرو خشنودی خدا است و خیانتکار، گرفتار خشم الهی. (المیزان، ج 4، ص 57)

4) 4) . مفرد آمدن ضمیر«یرضوه»، بااینکه ظاهر عطف به«واو»، اقتضای تثنیۀ آن را دارد، برای این است که خشنود کردن پیامبر صلی الله علیه و آله از خشنود ساختن خداوند جدا نیست. (روح المعانی، ج 6 ، جزء 10، ص 186)

135. ایمان واقعی، مستلزم تلاش برای دستیابی به خشنودی پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَکُمْ لِیُرْضُوکُمْ وَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ یُرْضُوهُ إِنْ کٰانُوا مُؤْمِنِینَ . توبه (9) 62

136. منافقان، محروم از رضایت و خشنودی پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَکُمْ لِیُرْضُوکُمْ وَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ یُرْضُوهُ إِنْ کٰانُوا مُؤْمِنِینَ

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِداً فِیهٰا ذٰلِکَ الْخِزْیُ الْعَظِیمُ . (1)توبه (9) 62 و 63

137. رضایت به عطای پروردگار، وعدۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 5

138. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با وعدۀ عطای پیاپی بر وی، تا رسیدن آن حضرت به رضایت کامل:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 3 و 5

139. حصول رضایت مطلق برای پیامبر صلی الله علیه و آله در آخرت:

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ


1) 1) . به قرینۀ سیاق آیات پیشین، ضمیر«یحلفون»به منافقان بر می‌گردد

رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . (1)ضحی (93) 4 و 5

140. عطایای رضایت‌بخش خداوند در آخرت، دلیل برتری زندگی آخرتی پیامبر صلی الله علیه و آله بر دنیای آن حضرت:

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 4 و 5

141. رضایت محمّد صلی الله علیه و آله در آخرت، مرهون عطای بی‌شمار پروردگار:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 5

142. تعیین مسجد الحرام، در جایگاه قبلۀ مسلمانان، موجب حصول رضایت محمّد صلی الله علیه و آله :

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا یَعْمَلُونَ . بقره (2) 144

143. اعطای مقام شفاعت به محمّد صلی الله علیه و آله در قیامت، از جانب خداوند، موجب رضایت آن حضرت:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . (2)ضحی (93) 5

مقام رضایت محمّد صلی الله علیه و آله

144. تسبیح خداوند همراه با حمد وی، زمینه‌ساز رسیدن پیامبر صلی الله علیه و آله به مقام رضایت:

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

145. راز، نیایش و تهجّد شبانه، زمینه‌ساز دستیابی پیامبر صلی الله علیه و آله به مقام رضا:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . (3)طه (20) 130

146. صبر پیامبر صلی الله علیه و آله بر سخنان ناروای مخالفان، زمینه‌ساز دستیابی آن حضرت به مقام رضایت:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ ... لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

147. اقامۀ نمازهای پنج‌گانه، زمینه‌ساز دستیابی پیامبر صلی الله علیه و آله به مقام رضا:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . (4)طه (20) 130

148. محرومیّت از مقام رضا، در صورت غبطه خوردن پیامبر صلی الله علیه و آله به رفاه مرفّهان و خیره شدن به آنها:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ

وَ لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقیٰ . طه (20) 130 و 131

رکوع محمّد صلی الله علیه و آله

149. رکوع بسیار، از اوصاف حضرت محمّد صلی الله علیه و آله :

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً ... (5)فتح (48) 29

150. رکوع حضرت محمّد صلی الله علیه و آله از اوصاف آن حضرت در تورات و انجیل:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ .... فتح (48) 29

151. رکوع پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای جلب رضایت پروردگار:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً .... فتح (48) 29

152. رکوع و سجود پیامبر صلی الله علیه و آله ، عالی‌ترین جلوۀ نیایش و عبودیّت در برابر خداوند:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ


1) 1) . وعدۀ الهی به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مشتمل بر عطای مطلقی است که رضایت مطلق را در پی دارد. (المیزان، ج 20، ص 310)

2) 2) . از«حرب بن شریح بصری»روایت شده است که گفت: به امام باقر علیه السلام گفتم: کدامین آیه در کتاب خداوند، امیدوارکننده‌تر است؟ فرمود: ما می‌گوییم«و لسوف یعطیک ربّک فترضیٰ»که مراد شفاعت است، به خدا سوگند! شفاعت است. (تفسیر فرات کوفی، ص 571)

3) 3) . بنا بر قولی، مراد از«آناء اللّیل»نمازهایی است که در شب خوانده می‌شود. [از جملۀ آن تهجّد و نوافل شب است]. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 58)

4) 4) . تسبیح در آیۀ یادشده ، در معنای نماز به کار رفته و اوقات ذکر شده همان اوقات نماز [پنج‌گانه] است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 8 ، جزء 16، ص 337 -\338)

5) 5) . بنا بر احتمالی«محمّد»مبتدا«رسول اللّه»تابع، بدل یا عطف بیان آن و«و الّذین معه»عطف بر«محمّد»و«أشدّاء...»خبر آن است. (روح المعانی، ج 14، جزء 26، ص 186؛ المیزان، ج 18، ص 299) بنابراین، اوصاف ذکر شده مربوط به پیامبر صلی الله علیه و آله و اصحاب او است

اَللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً ... (1)فتح (48) 29

153. اخلاص پیامبر صلی الله علیه و آله در رکوع:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً .... فتح (48) 29

154. دعای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در حال رکوع، برای جلب تفضّلات و نعمتهای الهی:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً .... فتح (48) 29

155. رکوع محمّد صلی الله علیه و آله و پیروانش در برابر خداوند، نمودی آشکار از عمل صالح:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً ... وَعَدَ اللّٰهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ .... فتح (48) 29

156. رکوع پیامبر صلی الله علیه و آله ، درپی‌دارندۀ مغفرت الهی برای ایشان:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ


1) 1) . ذکر رکوع و سجود از میان همۀ عبادات، گویای برتری این دو حالت نسبت به سایر آن است

رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَویٰ عَلیٰ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرّٰاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفّٰارَ وَعَدَ اللّٰهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِیماً. فتح (48) 29

157. رکوع پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینه‌ساز بهره‌مندی آن حضرت از پاداش بزرگ خداوند:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً ... وَعَدَ اللّٰهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِیماً. فتح (48) 29

روح القدس و محمّد صلی الله علیه و آله

==> جبرئیل و محمّد صلی الله علیه و آله

رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

158. رؤیاهای پیامبر صلی الله علیه و آله ، القاشده از سوی خداوند:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ .... انفال (8) 43

... وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ .... اسراء (17) 60

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ .... فتح (48) 27

159. پیامبر صلی الله علیه و آله ، بیان‌کنندۀ رؤیای خود برای مسلمانان:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ ... (1)انفال (8) 43

وَ إِذْ قُلْنٰا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ ... (2)اسراء (17) 60

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

160. ارائۀ حقایق به محمّد صلی الله علیه و آله در رؤیای آن حضرت، در راستای انذار و ترساندن مردم:

... وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ ...

وَ نُخَوِّفُهُمْ .... اسراء (17) 60

161. بی‌تأثیری نقل رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله ، در انذار حق‌ناپذیران مکّه:

وَ إِذْ قُلْنٰا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَمٰا یَزِیدُهُمْ إِلاّٰ طُغْیٰاناً کَبِیراً. اسراء (17) 60

162. ارائۀ حقایقی در عالم رؤیا به پیامبر صلی الله علیه و آله (نسبت به آیندۀ پس از خود) جلوه‌ای از احاطۀ علمی

1) 1) . پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در عالم رؤیا تعداد سپاه مشرکان را در جنگ بدر کم دید و رؤیای خود را برای مسلمانان بازگو کرد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 6 ، جزء 10، ص 22)

2) 2) . از«فتنة للنّاس»می‌توان استظهار کرد که زمانی رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله موجب آزمایش مردم می‌شود که آن حضرت آن را برای مردم بیان نماید

خداوند:

... إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ .... اسراء (17) 60

163. رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله در دیدن حقایق و واقعیّتهای مربوط به آینده، شایستۀ یاد و یادآوری:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. انفال (8) 43

وَ إِذْ ... وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ ... (1)اسراء (17) 60

164. رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ اندک دیدن تعداد افراد دشمن، به عنایت خداوند، در آستانۀ جنگ بدر:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ .... انفال (8) 43

165. رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله در اندک دیدن افراد دشمن، برخاسته از علم خداوند نسبت به احوال و قلبها:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً ... إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. انفال (8) 43

166. زیاد نشان ندادن افراد دشمن در رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خداوند، برای جلوگیری از سستی و نزاع در میان مجاهدان بدر:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ .... انفال (8) 43

167. رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد تعداد افراد دشمن در غزوۀ بدر، شایستۀ یادآوری و به‌خاطرسپردن:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ ... (2)انفال (8) 43

168. رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ ورود وی و مسلمانان به مسجد الحرام:

... وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ ... (3)اسراء (17) 60

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ .... فتح (48) 27

169. رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ ورود به مسجد الحرام، براساس حق و مطابق با واقع:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ .... فتح (48) 27

170. تأکید خداوند بر صداقت پیامبر صلی الله علیه و آله در رؤیای خود، نسبت به ورود در مسجد الحرام:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ .... فتح (48) 27

171. رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ ورود به مسجد الحرام و زمان تحقّق آن، مورد علم و آگاهی خداوند:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا .... فتح (48) 27

172. رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ دیدن مردانی بر منبرها و در حال بازگرداندن مردم به روش گذشتگان و دوران جاهلیّت:

... وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ ... (4)اسراء (17) 60

173. رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله ، دربارۀ دیدن میمونهایی در حال بالا رفتن و پایین آمدن از منبر ایشان:

وَ إِذْ قُلْنٰا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَمٰا یَزِیدُهُمْ إِلاّٰ طُغْیٰاناً کَبِیراً. (5)اسراء (17) 60

آثار رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله

1. امتحان

174. تحقّق حقیقت نمایانده شده در رؤیا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، وسیله‌ای برای آزمایش مردم:

وَ إِذْ قُلْنٰا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ ... (6)اسراء (17) 60


1) 1) . پیش از«إذ»،«اذکر»در تقدیر است و از این فرمان به دست می‌آید که آنچه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله یادآوری کرده شایستۀ تذکّر و یادآوری است

2) 2) . پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در عالم رؤیا تعداد سپاه مشرکان را در جنگ بدر کم دید و رؤیای خود را برای مسلمانان بازگو کرد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 6 ، جزء 10، ص 22)

3) 3) . بنا بر روایتی از ابن عبّاس، رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله برای وارد شدن به مکّه [مسجد الحرام] بوده است. (التّبیان، ج 6 ، ص 494)

4) 4) . دربارۀ آیۀ یادشده ، از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که آن حضرت مردانی را بر منابر دید که مردم را به گمراهی می‌کشاندند. (تفسیر عیّاشی، ج 2، ص 297 -\298، ح 95 -\96)

5) 5) . براساس روایتی که از امام باقر و امام صادق علیهما السلام نقل شده است که پیامبر صلی الله علیه و آله در رؤیای خود میمونهایی را در حال بالا رفتن و پایین آمدن از منبر خود دید که حضرت را ناراحت نمود. (التّبیان، ج 6 ، ص 494)

6) 6) . برخی از مفسّران گفته‌اند: مقصود از«رؤیا»خوابی بوده که پیامبر صلی الله علیه و آله در مدینه دید و متعاقب آن مردم را بشارت داد که به مسجد الحرام وارد خواهند شد، ولی این خواب در آن سال تحقق نیافت، بلکه در سال آینده محقق شد و این تأخیر سبب شد که مؤمنان در بوتۀ آزمایش قرار بگیرند و آنها که ایمان ضعیفی داشتند گرفتار شکّ و شبهه شوند و برخی آن را مربوط به خوابی می‌دانند که حضرت دیدند میمونهایی بر منبر ایشان بالا می‌روند.(مجمع البیان، ج 5 -\6، ص 654 -\655)

2. صلابت مجاهدان

175. رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد افراد دشمن، عامل صلابت مجاهدان و مانع سستی آنان:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. انفال (8) 43

3. علم

176. حصول علم و کشف برخی حقایق برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، از آثار رؤیای آن حضرت:

وَ إِذْ قُلْنٰا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ .... اسراء (17) 60

4. وحدت

177. رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ تعداد افراد دشمن در جنگ بدر، عامل وحدت و همبستگی بیشتر مجاهدان:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. انفال (8) 43

تحقّق رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله

178. تضمین خداوند به تحقّق رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله با امنیّت و آرامش کامل در ادای اعمال و مناسک

عمره، از سوی آن حضرت و مسلمانان:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. (1)فتح (48) 27

179. تحقّق رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله برای ورود ایشان و مسلمانان به مسجد الحرام، منوط به مشیّت خداوند:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

تردید در رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله

180. رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله ، دربارۀ دخول در مسجد الحرام و زیارت آن، مورد تردید و شک گروهی از مسلمانان، در پی پیشامد صلح حدیبیّه:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. (2)فتح (48) 27

181. خداوند، درصدد رفع تردید از عدّه‌ای مسلمانان، نسبت به رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله ، مبنی بر ورود به مسجد الحرام:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. (3)فتح (48) 27

تعبیر رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله

182. تعبیر رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله ، با ورود ایشان و مسلمانان به مسجد الحرام، با حال احرام، حلق و تقصیر:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

183. تعبیر رؤیای محمّد صلی الله علیه و آله ، با ورود ایشان و مسلمانان به مسجد الحرام، توأم با امنیّت و بدون

1) 1) . مفسّران آیۀ«لتدخلنّ»را اشاره به انجام دادن عمرة القضاء دانسته‌اند که در سال بعد تحقق یافت.(مجمع البیان، ج 7 -\8، ص 190 و ص 191؛ الجامع لاحکام القرآن،«قرطبی»، ج 16، ص 191 - 192)

2) 2) . با توجّه به سیاق آیات فهمیده می‌شود که گروهی از مسلمانان که به همراه پیامبر صلی الله علیه و آله برای زیارت مسجد الحرام رفته بودند وقتی جریان جلوگیری مشرکان پیش آمد و صلح حدیبیّه صورت گرفت برای آنان رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله مورد تردید واقع شد و آیه درصدد برطرف کردن آن است. (المیزان، ج 18، ص 291)

3) 3) . با توجّه به سیاق آیات فهمیده می‌شود که گروهی از مسلمانان که به همراه پیامبر صلی الله علیه و آله برای زیارت مسجد الحرام رفته بودند وقتی جریان جلوگیری مشرکان پیش آمد و صلح حدیبیّه صورت گرفت برای آنان رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله مورد تردید واقع شد و آیه درصدد برطرف کردن آن است. (المیزان، ج 18، ص 291)

هرگونه خوف:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

رهبری محمّد صلی الله علیه و آله

==> حکومت محمّد صلی الله علیه و آله ، رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، نبوّت محمّد صلی الله علیه و آله ، ولایت محمّد صلی الله علیه و آله

زبان گفتاری محمّد صلی الله علیه و آله

184. پیامبر صلی الله علیه و آله گفتگوکننده به زبان عربی:

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . (1)یونس (10) 2

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. (2)مریم (19) 97

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ . ص (38) 4

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . دخان (44) 58

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . جمعه (62) 2

185. هم‌زبانی پیامبر صلی الله علیه و آله با قومش، در راستای ارسال همۀ پیامبران با زبان قوم خویش:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ بِلِسٰانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ لَهُمْ فَیُضِلُّ اللّٰهُ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . ابراهیم (14) 4

نیز ==> قرآن، زبان قرآن

زخم زبان به محمّد صلی الله علیه و آله

186. زخم زبان عاص بن وائل به پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (3)کوثر (108) 3

187. نداشتن فرزند پسر، سبب زخم زبان دشمنان پیامبر به آن حضرت:

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 3

188. حمایت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر زخم زبان دشمنان:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . (4)ضحی (93) 3 -\8

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 -\3

189. اعطای کوثر، تسلّای خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر زخم زبانهای دشمن:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (5)کوثر (108) 1 -\3

190. اعطای فاطمه علیها السلام به پیامبر صلی الله علیه و آله پاسخ خداوند به زخم زبان دشمن، در خصوص فرزند پسر و نسل حضرت:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. (6)کوثر (108) 1 و 2

191. خبر غیبی خداوند به کثرت نسل و ذریّۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر زخم زبانهای دشمن به حضرت:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 -\3

192. خبر قطعی خداوند به بی‌نسل و فرزند بودن دشمنان زخم زبان زننده به پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 -\3

193. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از نهری مخصوص و ویژه در آخرت، از سوی خداوند، در پی زخم زبان به آن

1) 1) .«استفادۀ عربی بودن زبان پیامبر صلی الله علیه و آله از کلمۀ«منهم»شده است.

2) 2) .«لسان»در آیه، همان لغت [و زبان گویش] است، یعنی [قرآن را] به لغت و زبان تو که عربی است [آسان ساختیم]. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 8 ، جزء 16، ص 176)

3) 3) . برخی گفته‌اند: سورۀ یادشده دربارۀ«عاص بن وائل سهمی»نازل شد که پیامبر صلی الله علیه و آله را به علّت فوت پسرش ابتر [مقطوع‌النّسل] خوانده بود. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

4) 4) . در شأن نزول سوره روایت شده است: 15 روز وحی تأخیر افتاد. مشرکان گفتند: خدا، محمّد صلی الله علیه و آله را رها کرده است.(الکشّاف، ج 4 ص 766؛المیزان، ج 20 ص 443)

5) 5) . در اینکه مقصود از«الکوثر»چیست، احتمالات متعدّدی مطرح شده که نهری مخصوص در بهشت، قرآن، شفاعت و نبوّت از آن جمله است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

6) 6) . طبق قولی، مقصود از«الکوثر»خصوص فاطمه علیها السلام و نسل او است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836) قرینۀ مقابله میان آیۀ 1 و 3 همین معنا را تأیید می‌کند

حضرت:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ. (1)کوثر (108) 1

194. تأخیر وحی در برهه‌ای از زمان، زمینۀ زخم زبان دشمنان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ . ضحی (93) 3

195. سوگند خداوند، به تداوم حمایت و رها نکردن پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر زخم زبانهای مشرکان:

وَ الضُّحیٰ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا سَجیٰ

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ . ضحی (93) 1 -\3

196. بشارت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به بهره‌مندی آن حضرت از عطایای موجب رضایت ایشان، در پی زخم زبان مشرکان:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 3 و 5

197. حقیر و ذلیل شدن زخم زبان زننده به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پی محروم شدن وی از هر خیر و نیکی:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (2)کوثر (108) 1 و 3

198. زخم زبان زننده به پیامبر صلی الله علیه و آله ، محروم از خوشنامی و نام جاودان:

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (3)کوثر (108) 3

199. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به نماز، قربانی و توجّه به عطایای خدا در برابر زخم‌زبانهای دشمن:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 -\3

200. یادآوری الطاف خاصّ الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله در دنیا و آخرت، در برابر زخم زبان دشمنان:

وَ الضُّحیٰ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا سَجیٰ

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . ضحی (93) 1 -\8

201. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از نعمت کوثر، در پی زخم زبانها، مسئولیّت‌آفرین برای آن حضرت، در برابر پروردگار:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 -\3

202. زخم زبان ابوجهل، با نسبت دادن«ابتر»به محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (4)کوثر (108) 3

نیز ==> اذیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، استهزا به محمّد صلی الله علیه و آله ، افترا به محمّد صلی الله علیه و آله

زنان محمّد

==> همسران محمّد


1) 1) . بنا بر روایتی از پیامبر صلی الله علیه و آله مراد از«کوثر»، نهری [مخصوص] در بهشت است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836 ؛ الدّرّ المنثور، ج 8 ، ص 647)

2) 2) . گفته شده که«ابتر»به معنای زخم زبان زننده می‌باشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 837)

3) 3) . این آیه اگرچه براساس شأن نزول، ناظر به موردی خاصّ است ولی بیان آن کلّی و فراگیر می‌تواند باشد

4) 4) . بنا بر اینکه مقصود از«شانئک»ابوجهل باشد. (التّعریف و الأعلام، ص 393)

زندگی معیشتی محمّد صلی الله علیه و آله

203. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای زندگی ساده و بی‌زرق‌وبرق :

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 91 و 93

وَ لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقیٰ . طه (20) 131

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً

تَبٰارَکَ الَّذِی إِنْ شٰاءَ جَعَلَ لَکَ خَیْراً مِنْ ذٰلِکَ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ وَ یَجْعَلْ لَکَ قُصُوراً.

فرقان (25) 7 -\10

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

204. عنایت الهی به تأمین مخارج زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . ضحی (93) 8

205. تعلّق نگرفتن مشیّت خداوند، به برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از زندگی مرفّه در دنیا:

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً

تَبٰارَکَ الَّذِی إِنْ شٰاءَ جَعَلَ لَکَ خَیْراً مِنْ ذٰلِکَ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ وَ یَجْعَلْ لَکَ قُصُوراً.

فرقان (25) 7 -\10

206. نداشتن زندگی مرفّه و پرزرق‌وبرق پیامبر صلی الله علیه و آله ، بهانۀ مشرکان مکّه در ایمان نیاوردن به رسالت آن حضرت:

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 90 -\93

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. فرقان (25) 7 -\9

207. آمیخته بودن زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رنج و سختی، مانند زندگی دیگر انسانها:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 188

208. همسران پیامبر، خواهان زندگی مرفّه از حضرت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

209. داشتن زندگی مرفّه و برخوردار از هرگونه امکانات مادّی برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، خارج از محدودۀ رسالت ایشان:

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 91 و 93

210. تفاوت فاحش زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله ، با زندگی کافران مکّه:

فَلاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ لاٰ أَوْلاٰدُهُمْ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ بِهٰا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کٰافِرُونَ . توبه (9) 55

وَ لاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ أَوْلاٰدُهُمْ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُعَذِّبَهُمْ بِهٰا فِی الدُّنْیٰا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ کٰافِرُونَ . توبه (9) 85

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ .... حجر (15) 88

وَ لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقیٰ . طه (20) 131

211. بازگو کردن نعمت پروردگار، فرمان الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در قبال بی‌نیاز کردن آن حضرت از نیازمندیهای زندگی:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 8 و 11

212. بی‌نیاز کردن پیامبر صلی الله علیه و آله از احتیاجات زندگی، مستلزم پرهیز آن حضرت، از برخورد خشن با نیازمندان:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ

وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ. ضحی (93) 8 و 10

213. تأمین زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خداوند، مستلزم اجتناب آن حضرت از برخورد قهرآلود با یتیمان:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ

فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلاٰ تَقْهَرْ. ضحی (93) 8 و 9

زهد محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله زهد

زیارت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

214. پیامبر صلی الله علیه و آله دارای برنامه‌ای معیّن، جهت زیارت

و ملاقات با مردم:

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . (1)حجرات (49) 5

215. بعضی از مسلمانان خداترس، مشتاق زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله ، جهت استفاده از بیانات آن حضرت:

وَ أَمّٰا مَنْ جٰاءَکَ یَسْعیٰ

وَ هُوَ یَخْشیٰ . عبس (80) 8 و 9

216. اشتیاق عبد اللّه بن مکتوم، به زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَمّٰا مَنْ جٰاءَکَ یَسْعیٰ

وَ هُوَ یَخْشیٰ . (2)عبس (80) 8 و 9

217. جواز زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله و تشویق به آن، برای طلب استغفار از گناهان زیارت‌کننده:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِیُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. نساء (4) 64

218. زیارت مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، جهت بیان مسائل خصوصی و به طور نجوایی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ذٰلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . مجادله (58) 12

219. بیان مسائل خصوصی و نجوایی با پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پی زیارت با آن حضرت، مستلزم پرداخت صدقه به صورت موقّت قبل از دیدار:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ذٰلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . مجادله (58) 12

220. صدقه دادن جهت گفتگوی نجوایی، به هنگام زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله ، امری خیر و پاکیزه برای مؤمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ذٰلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . مجادله (58) 12

221. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور سلام کردن به زائرانش:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ .... انعام (6) 54

222. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله به بشارت دادن زیارت‌کنندگان خود به رحمت الهی:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهٰالَةٍ ثُمَّ تٰابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . انعام (6) 54

آثار زیارت محمّد صلی الله علیه و آله

1. پاداش

223. پاداش بزرگ الهی، از آثار رعایت آداب زیارت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله :

1) 1) . احتمال دارد جملۀ«و لو انّهم صبروا حتّیٰ تخرج إلیهم...»به زمان خاصّی اشاره داشته باشد که پیامبر صلی الله علیه و آله به طور معمول از خانه به مسجد می‌آمد تا به کارها رسیدگی کند

2) 2) . مقصود از«من جاءک...»عبد اللّه بن مکتوم است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 15، جزء 30، ص 108 -\109)

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ . حجرات (49) 2 و 3

2. مغفرت

224. زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله همراه با استغفار، درپی‌دارندۀ آمرزش الهی:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِیُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. نساء (4) 64

225. غفران و آمرزش الهی، از آثار زیارت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله همراه با رعایت آداب:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 3 و 5

آداب زیارت محمّد صلی الله علیه و آله

226. رخصت حضور از پیامبر صلی الله علیه و آله ، از آداب زیارت آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ .... احزاب (33) 53

227. شکیبایی برای خروج پیامبر صلی الله علیه و آله از منزل، از آداب زیارت آن حضرت:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 3 و 5

228. بلند نکردن صدا و نرمش در گفتار، از آداب زیارت، ملاقات و سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ . حجرات (49) 2 و 3

229. رعایت آداب زیارت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، نشانۀ تقواپیشگی:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ .... حجرات (49) 3

230. رعایت آداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله به سبب برخورداری آن حضرت از جایگاه و حرمتی ویژه و برتر از دیگران:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 2

231. ایمان، مستلزم رعایت آداب زیارت و ملاقات با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . (1)حجرات (49) 2

232. رعایت آداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانگر میزان اندیشه و خرد:

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ ... (2)حجرات (49) 4 و 5

233. رعایت آداب و حرمت زیارت و ملاقات با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای خیر و منفعت برای خود مؤمنان:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ .... حجرات (49) 3 و 5

234. توجّه کردن به عواقب رفتارها و آثار آن، موجب رعایت کردن آداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 2

235. رعایت نکردن آداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله (فراخواندن حضرت از پشت اتاقها) نشانۀ بی‌خردی:

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ . حجرات (49) 4

236. رعایت نکردن آداب زیارت و گفتگو با پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد نهی خداوند:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 2

237. بی‌توجّهی و بی‌انضباطی برخی مسلمانان، در رعایت آداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 2 و 4 و 5

238. رعایت نکردن آداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب حبط اعمال:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 2

239. نوید خداوند به باز بودن راه توبه و مغفرت برای افراد ناآگاه و بی‌ملاحظه در رعایت آداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 5


1) 1) . با الغای خصوصیّت از مورد آیه، مطلب یادشده قابل برداشت است

2) 2) . از مفهوم«أکثرهم لا یعقلون...»استفاده می‌شود که هرجا اندیشه باشد، آداب صحیح روابط اجتماعی نیز خواهد بود

زیارتهای محمّد صلی الله علیه و آله

240. حضور پیامبر صلی الله علیه و آله در کنار قبور، جهت زیارت و دعا برای اهل آن:

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . (1)توبه (9) 84

241. کفر برخی اهل قبور به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، مانع حضور و زیارت آن حضرت بر سر قبر آنان:

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 84

242. منع شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از حضور و زیارت بر سر قبور کفّار و منافقان، جهت استغفار و دعا برای آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ

اِسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاٰ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَنْ یَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 73 و 80 و 84

243. فسق اهل قبور، مانع حضور و زیارت پیامبر صلی الله علیه و آله بر سر قبر آنان:

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 84

نیز ==> حج محمّد صلی الله علیه و آله ، عمرۀ محمّد صلی الله علیه و آله

زیان به محمّد صلی الله علیه و آله

==> ضرر به محمّد صلی الله علیه و آله

زید و محمّد صلی الله علیه و آله

==> زید

سازش‌ناپذیری محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، سازش‌ناپذیری

سبقت بر محمّد صلی الله علیه و آله

244. جایز نبودن پیشی گرفتن بر پیامبر صلی الله علیه و آله در همۀ امور:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... (2)حجرات (49) 1

245. پیشی گرفتن برخی مسلمانان بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (3)حجرات (49) 1

246. توجّه به آگاهی خداوند، مانع پیشی گرفتن بر

1) 1) . نقل شده که پیامبر صلی الله علیه و آله وقتی بر میّتی نماز می‌خواند، کنار قبرش می‌ایستاد و برای او دعا می‌کرد. خداوند او را از نماز بر منافقان و ایستادن بر قبورشان و دعا برای آنها نهی فرمود. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 87)

2) 2) . بهتر آن است که آیه بر عمومش حمل شود. هر عملی که از روی مخالفت با رسول خدا صلی الله علیه و آله انجام پذیرد، نوعی تقدّم جستن [و پیشی گرفتن] بر او بوده و لازم است که از آن خودداری شود. (التّبیان، ج 9، ص 340)

3) 3) . براساس برخی شأن نزولها، مسلمانان در مواردی بر پیامبر صلی الله علیه و آله پیشی می‌گرفتند، و آیه آنان را از این عمل نهی کرده است. (روح المعانی، ج 14، جزء 26، ص 201 -\202)

پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . حجرات (49) 1

247. باور و توجّه به شنوایی خداوند، مانع پیشی گرفتن بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . حجرات (49) 1

248. نهی خداوند از پیشی گرفتن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، برخاسته از آگاهی مطلق پروردگار از مصالح مؤمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . حجرات (49) 1

249. اجتناب از پیشی گرفتن بر رسول خدا صلی الله علیه و آله ، لازمۀ ایمان راستین:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... حجرات (49) 1

250. پیشی نگرفتن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ تقواپیشگی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . حجرات (49) 1

سبقت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

251. پیشتازی پیامبر صلی الله علیه و آله در انجام دادن خالصانۀ عبادات، اعمال و رفتار خود در برابر پروردگار:

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 162 و 163

252. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور پیشتازی در تسلیم بودن در برابر پروردگار:

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 162 و 163

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 11 و 12

253. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور آشکار نمودن سبقت خویش در توحید و بندگی خداوند:

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ

قُلِ اللّٰهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِینِی

فَاعْبُدُوا مٰا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ .... زمر (39) 11 و 12 و 14 و 15

قُلْ إِنْ کٰانَ لِلرَّحْمٰنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعٰابِدِینَ . (1)زخرف (43) 81

254. پیشتازی پیامبر صلی الله علیه و آله در اطاعت از پروردگار و تسلیم او بودن، نشانۀ هدایت‌یافتگی آن حضرت به صراط مستقیم:

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً


1) 1) . بنا بر احتمالی،«ان»در آیه، نافیه است و معنای آیه چنین می‌شود که خداوند فرزندی ندارد، پس من اوّلین پرستش‌کنندۀ موحّد از میان شما هستم. (المیزان، ج 18، ص 125)

قِیَماً مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 161 -\163

255. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور سبقت در سلام کردن به مؤمنانِ وارد برآن حضرت:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ .... انعام (6) 54

عوامل سبقت محمّد صلی الله علیه و آله

256. پذیرش شایستگی انحصاری خداوند در ولایت و سرپرستی، عامل اعلام سبقت در تسلیم شدن در برابر پروردگار از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ .... انعام (6) 14

257. پذیرش خالقیت پروردگار در آفرینش آسمان و زمین، دلیل اعلام سبقت در تسلیم خدا شدن از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ .... انعام (6) 14

258. پذیرش بی‌نیازی پروردگار، دلیل اظهار سبقت در تسلیم خدا پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

259. اعتقاد به شایستگی انحصاری خداوند برای مقام ربوبیّت، دلیل اعلام سبقت در اعمال خالصانه و تسلیم خدا بودن پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ .... انعام (6) 162 -\164

260. اعتقاد به منزّه بودن پروردگار از هرگونه شریک، عامل اعلام سبقت در تسلیم خدا از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 162 و 163

261. ترس از نافرمانی خداوند، عامل سبقت پیامبر صلی الله علیه و آله در تسلیم خدا شدن:

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . انعام (6) 14 و 15

سپاسگزاری محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، شکر

ستم به محمّد صلی الله علیه و آله

==> ظلم به محمّد صلی الله علیه و آله

سجدۀ محمّد صلی الله علیه و آله

262. مداومت پیامبر صلی الله علیه و آله بر سجده و عبادت برای خداوند:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً ... (1)فتح (48) 29

263. وصف پیامبر صلی الله علیه و آله در تورات، به سجده‌گذاری برای خداوند:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً ... سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ ....

فتح (48) 29

264. وصف پیامبر صلی الله علیه و آله در انجیل، به سجده‌گذاری برای خداوند:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً ... سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ ... (2)فتح (48) 29

265. سجده برای خداوند در پاسی از شب، دارای اهمّیّت به سزا برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. (3)انسان (76) 26

266. آشکار بودن علایم سجده، در چهرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ .... فتح (48) 29

267. سجدۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای خداوند زمینۀ رفع نگرانی و اندوه به وجود آمده از استهزای کافران:

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

اَلَّذِینَ یَجْعَلُونَ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السّٰاجِدِینَ . حجر (15) 95 -\98

268. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به نماز و سجده، علی رغم تهدید مخالفان دین:

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی

أَ رَأَیْتَ إِنْ کٰانَ عَلَی الْهُدیٰ

أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْویٰ

أَ رَأَیْتَ إِنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّٰی

أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللّٰهَ یَریٰ

کَلاّٰ لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ لَنَسْفَعاً بِالنّٰاصِیَةِ

نٰاصِیَةٍ کٰاذِبَةٍ خٰاطِئَةٍ

فَلْیَدْعُ نٰادِیَهُ

سَنَدْعُ الزَّبٰانِیَةَ

کَلاّٰ لاٰ تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ . علق (96) 9 -\19

269. سجدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر خداوند، سبب تقرّب ایشان به درگاه الهی:

کَلاّٰ لاٰ تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ . علق (96) 19

270. توصیۀ خداوند به سجده نمودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پی دلتنگی از رفتار استهزاگران:

1) 1) . بنا بر قولی«محمّد»مبتدا«رسول اللّه»تابع آن«و الّذین معه»عطف بر«محمّد»و«اشدّاء علی الکفّار»تا آخر خبر آن است. (روح المعانی، ج 14، جزء 26، ص 186)

2) 2) . بنا بر احتمالی، اوصاف ذکر شده برای پیامبر صلی الله علیه و آله و صحابه در هر دو کتاب تورات و انجیل آمده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 192)

3) 3) . از تقدیم«و من اللّیل...»استفاده می‌شود که سجده در شب، اهمّیّت بیشتری دارد

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

اَلَّذِینَ یَجْعَلُونَ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السّٰاجِدِینَ . حجر (15) 95 -\98

271. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله به سجده و کرنش نمودن برای خداوند:

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ کُنْ مِنَ السّٰاجِدِینَ . حجر (15) 98

کَلاّٰ لاٰ تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ . علق (96) 19

272. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای تسبیح پروردگار، پس از سجده‌های خود:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. ق (50) 40

273. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد لطف و عنایت خاصّ خداوند، هنگام سجده‌هایش:

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ

وَ تَقَلُّبَکَ فِی السّٰاجِدِینَ . شعراء (26) 218 و 219

274. لطف و عنایت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به هنگام سجده‌هایش، برخاسته از شنوایی و علم او:

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ

وَ تَقَلُّبَکَ فِی السّٰاجِدِینَ

إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . شعراء (26) 218 -\220

سختیهای محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

275. روی‌گردانی مردم از اسلام و تکذیب آن، امری سنگین و ناگوار بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّمٰاءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ .... انعام (6) 35

276. مقطع زمانی جنگ احُد تا بدر صغرا، برهه‌ای دشوار برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

... فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ ... وَ إِذٰا جٰاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذٰاعُوا بِهِ ...

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ ... (1)نساء (4) 81 و 83 و 84

277. زندگانی پیامبر صلی الله علیه و آله ، مانند دیگران، آمیخته با رنج و سختی:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ .... اعراف (7) 188

278. شرایط مکّه برای پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان صدر اسلام، دشوار و نیازمند استقامت و پایداری:

فَاسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ مَنْ تٰابَ مَعَکَ وَ لاٰ تَطْغَوْا ... (2)هود (11) 112

279. تاب نیاوردن شانه‌های پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر مشکلات:

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

اَلَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ . انشراح (94) 2 و 3

280. خداوند، رفع‌کنندۀ مشکلات پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

اَلَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ . انشراح (94) 2 و 3


1) 1) . آیات مزبور به غزوۀ احُد تا بدر صغرا اشاره دارد. (ر.ک: مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 128)

2) 2) . بر این اساس که سوره مکّی باشد

281. تلاش و جدّیّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای ایفای رسالت خویش، موجب به سختی افتادن آن حضرت:

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . طه (20) 2

282. برداشته شدن مشکلات پیامبر صلی الله علیه و آله در اجرای احکام الهی:

... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ ...

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ .... احزاب (33) 37 و 38

283. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله مانند پیامبران دیگر، درگیر مشکلات و ناملایماتی در راه تبلیغ و رسالت الهی خویش:

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ . حجر (15) 6

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . حجر (15) 11

إِنّٰا لَنَنْصُرُ رُسُلَنٰا وَ الَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهٰادُ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ.

غافر (40) 51 و 55

284. آزار و اذیّت و تجاوزهای دشمنان دین، بسیار شدید و تحمّل آن، امری دشوار برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ .... نحل (16) 127

285. دعوت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و هشدار به مردم، موجب مشکلات و سختیهای فراوان برای آن حضرت:

قُمْ فَأَنْذِرْ

وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ. مدّثر (74) 2 و 7

286. رسالت محمّد صلی الله علیه و آله توأم با سختیها و مشکلات فراوان:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

اَلَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ . انشراح (94) 1 -\3

287. تحمّل سختیها و مشقّات از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، در اجرای رسالت و تبلیغ دین:

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . (1)طه (20) 2

288. تحمّل رسالت برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، بدون امداد و الطاف الهی، کاری سخت و دشوار برآن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

اَلَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ . (2)انشراح (94) 1 -\3

289. سخت گرفتن پیامبر صلی الله علیه و آله بر خود، جهت اقامۀ نماز و تهجّد شبانه:

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . (3)طه (20) 2

رفع سختیها از محمّد صلی الله علیه و آله

290. خداوند، برطرف‌کنندۀ سختیهای وظایف مربوط به رسالت، از پیامبر صلی الله علیه و آله :

1) 1) . معنای آیه چنین است: قرآن را نازل نکردیم تا خودت را در انجام دادن تبلیغ و وادار نمودن مردم به آن [هدایت] به سختی و مشقّت بیندازی. (المیزان، ج 13، ص 119)

2) 2) . مقصود از«الّذی انقض ظهرک»آسان کردن [ادای وظایف، نسبت] به مقام نبوّت [و رسالت] است که قیام به آن کمرشکن بود و خداوند این کار را برآن حضرت آسان نمود. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 770)

3) 3) . در احتمالی، پیامبر صلی الله علیه و آله خود را بیش از حدّ برای نماز و تهجّد شبانه به زحمت می‌انداخت و آیۀ مزبور ناظر بر این مطلب است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 5)

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

اَلَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً. انشراح (94) 1 -\3 و 5 و 6

291. برداشته شدن برخی حرجها و تنگناهای اجتماعی، از پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ سُنَّةَ اللّٰهِ فِی الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ قَدَراً مَقْدُوراً. احزاب (33) 37 و 38

292. برداشته شدن تنگناها و حرج از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در اجرای برخی کارهای مباح، سنّتی الهی و در راستای سنّت خدا، دربارۀ انبیای گذشته:

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ سُنَّةَ اللّٰهِ فِی الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ قَدَراً مَقْدُوراً. احزاب (33) 38

293. رفع حرج از پیامبر صلی الله علیه و آله ، امری الهی، سنجیده و حساب شده:

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ سُنَّةَ اللّٰهِ فِی الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ قَدَراً مَقْدُوراً. احزاب (33) 38

294. نزول قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، عامل برداشته شدن حرج از آن حضرت:

کِتٰابٌ أُنْزِلَ إِلَیْکَ فَلاٰ یَکُنْ فِی صَدْرِکَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَ ذِکْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ . اعراف (7) 2

295. تبلیغ، انذار و تذکّر پیامبر صلی الله علیه و آله ، بدون هیچ حرج و دلتنگی، در پی بهره‌مندی آن حضرت از قرآن:

کِتٰابٌ أُنْزِلَ إِلَیْکَ فَلاٰ یَکُنْ فِی صَدْرِکَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَ ذِکْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ . اعراف (7) 2

296. اختصاص احکام ویژه‌ای برای ازدواج پیامبر صلی الله علیه و آله ، به منظور رفع مشقّت و حرج از آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. احزاب (33) 50

297. رفع حرج از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برخاسته از مغفرت الهی:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا

عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. احزاب (33) 50

298. برداشتن حرج از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برخاسته از رحمت خداوند:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. احزاب (33) 50

نیز ==> استقامت محمّد صلی الله علیه و آله ، حزن محمّد صلی الله علیه و آله ، شرح صدر محمّد صلی الله علیه و آله ، صبر محمّد صلی الله علیه و آله

سخنان محمّد صلی الله علیه و آله

299. سخن پیامبر صلی الله علیه و آله ، به دور از هرگونه هوای نفسانی:

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ . نجم (53) 3

300. سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشئت گرفته از تعلیم فرشته‌ای قوی و دارای عقلی کامل و جایگاهی والا در نزد خداوند:

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ . نجم (53) 3 -\7

301. توصیۀ خدا به محمّد صلی الله علیه و آله در گفتن«ان‌شاءاللّه » به هنگام سخن گفتن از انجام دادن کاری در آینده:

وَ لاٰ تَقُولَنَّ لِشَیْءٍ إِنِّی فٰاعِلٌ ذٰلِکَ غَداً

إِلاّٰ أَنْ یَشٰاءَ اللّٰهُ وَ اذْکُرْ رَبَّکَ إِذٰا نَسِیتَ وَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَهْدِیَنِ رَبِّی لِأَقْرَبَ مِنْ هٰذٰا رَشَداً. کهف (18) 23 و 24

302. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به گفتن سخن رسا و تأثیرگذار دربارۀ منافقان:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. (1)نساء (4) 61 و 63

303. ملایمت در سخن گفتن با دیگران، از توصیه‌های خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . (2)آل عمران (3) 159

وَ إِمّٰا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغٰاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّکَ تَرْجُوهٰا


1) 1) . با توجّه به این احتمال که«فی أنفسهم»متعلّق به«بلیغا»باشد، معنای جمله چنین است: به آنان سخنی بگو که در جان آنان مؤثّر باشد و از آن سخنان به دل آنها هراس بیفتد، مثل تهدید به قتل . (الکشّاف، ج 1، ص 527)

2) 2) .«فظا»خشونت در کلام است (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 868) و در مقابل،«لنت»نرمخویی در گفتار است

فَقُلْ لَهُمْ قَوْلاً مَیْسُوراً. اسراء (17) 28

304. سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله ، تنها نشأت گرفته از مبدأ وحی:

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... انعام (6) 50

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

أَ فَتُمٰارُونَهُ عَلیٰ مٰا یَریٰ . نجم (53) 3 و 4 و10 -\12

305. تضمین عصمت دائمی پیامبر صلی الله علیه و آله در سخنانش از سوی وحی:

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ . نجم (53) 2 -\5

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ

لَأَخَذْنٰا مِنْهُ بِالْیَمِینِ

ثُمَّ لَقَطَعْنٰا مِنْهُ الْوَتِینَ

فَمٰا مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حٰاجِزِینَ . حاقّه (69) 44 -\47

306. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور سخن گفتن رسا و گویا:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

سخن با محمّد صلی الله علیه و آله

307. رعایت ادب در سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ تقواپیشگی:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ .... حجرات (49) 3

308. لزوم رعایت ادب در سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و آله به جهت جایگاه مهم و برتر آن حضرت نسبت به مؤمنان:

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً .... نور (24) 63

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ....

حجرات (49) 2

309. رعایت ادب در سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و آله موجب بهره‌مندی از پاداش بزرگ الهی:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ ... لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ . حجرات (49) 3

310. توهین و نفرین برخی یهودیان به پیامبر صلی الله علیه و آله درضمن سخن با آن حضرت :

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنٰا لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ وَ لٰکِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 46

311. مخاطب قرار دادن پیامبر صلی الله علیه و آله با کلمۀ«انظرنا» به جای کلمۀ«راعنا»فرمان خداوند به اهل ایمان، به هنگام سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 104

312. رعایت نکردن ادب در سخن گفتن با

پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ بی‌خردی:

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ . حجرات (49) 4

313. اهانت برخی یهودیان به پیامبر صلی الله علیه و آله به هنگام سخن گفتن با آن حضرت با کلمۀ«راعنا»به جای «انظرنا»:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 104

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنٰا لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ وَ لٰکِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 46

314. رعایت نکردن ادب، در سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب حبط اعمال:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 2

315. رعایت ادب، در سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب بهره‌مندی از آمرزش الهی:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ ... لَهُمْ مَغْفِرَةٌ .... حجرات (49) 3

316. گوش فرادادن به سخنان مردم، از ویژگیهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ ... (1)توبه (9) 61

317. ایمان راستین، مقتضی رعایت ادب در گفتگو با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ....

حجرات (49) 2

318. رعایت ادب در گفتگو با پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ شکیبایی و موفقیّت در امتحان الهی:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ ... إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 3 -\5

319. فقدان روح شکیبایی، عامل رعایت نکردن ادب در گفتگو با پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ .... حجرات (49) 4 و 5

320. توجّه به آگاهی کامل خداوند از اعمال و رفتار آدمی، موجب رعایت آداب سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و آله :

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً قَدْ یَعْلَمُ اللّٰهُ الَّذِینَ یَتَسَلَّلُونَ مِنْکُمْ لِوٰاذاً .... نور (24) 63


1) 1) .«اذُن»به کسی گفته می‌شود که زیاد به سخن گوش فرامی‌دهد . (مفردات، ص 70،«اذن»)

321. توجّه به مقام رسالت، مقتضی رعایت ادب در گفتگو با پیامبر صلی الله علیه و آله :

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً .... نور (24) 63

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ . حجرات (49) 3

322. لزوم اجتناب از خطاب به پیامبر صلی الله علیه و آله با نام آن حضرت:

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً ... (1)نور (24) 63

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 2

323. سوء استفادۀ منافقان از خصلت نیکوی پیامبر صلی الله علیه و آله در گوش فرادادن به سخنان افراد هنگام گفتگو با آن حضرت:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ ... وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 61

324. گوش فرادادن پیامبر صلی الله علیه و آله به سخنان مردم در جهت منافع و خیر و صلاح جامعه:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ ... (2)توبه (9) 61

325. پیامبر صلی الله علیه و آله تنها تصدیق‌کنندۀ سخنان خدا و مؤمنان به رغم گوش فرادادن به سخنان همۀ طیفهای جامعه:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . (3)توبه (9) 61

نیز ==> خطاب به محمّد صلی الله علیه و آله و نجوا با محمّد صلی الله علیه و آله

سعۀ‌صدر محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، شرح صدر

سفرهای محمّد صلی الله علیه و آله

==> حج محمّد صلی الله علیه و آله ، عمرۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، غزوات محمّد صلی الله علیه و آله ، معراج محمّد صلی الله علیه و آله ، هجرت محمّد صلی الله علیه و آله

سکونت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره


1) 1) . طبق یک احتمال، معنای«لا تجعلوا دعاء الرّسول...»این است که حضرت را به اسمش نخوانید، بلکه او را با عنوان رسول‌اللّه بخوانید. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 248)

2) 2) . براساس این احتمال که اضافۀ«اذن»به«خیر»از باب اضافۀ موصوف به صفت باشد؛ یعنی پیامبر صلی الله علیه و آله برای شما شنوای خوب است و این صفت در جهت صلاح جامعۀ ایمانی است. (الکشّاف، ج 2، ص 284؛ المیزان، ج 9، ص 314)

3) 3) . از امام صادق علیه السلام در تفسیر«یؤمن باللّه و یؤمن للمؤمنین»روایت شده است که مقصود این است که رسول خدا صلی الله علیه و آله سخنان خدا و مؤمنان را تصدیق می‌کند.(الکافی، ج 5، ص 299، ح 1؛ تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 236، حدیث 218)

1. سکونت محمّد صلی الله علیه و آله در مدینه

326. سکونت پیامبر صلی الله علیه و آله در مدینه (پس از اخراج از مکّه):

وَ مِمَّنْ حَوْلَکُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ مُنٰافِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَةِ مَرَدُوا عَلَی النِّفٰاقِ لاٰ تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَیْنِ ثُمَّ یُرَدُّونَ إِلیٰ عَذٰابٍ عَظِیمٍ . توبه (9) 101

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ لاٰ یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لاٰ نَصَبٌ وَ لاٰ مَخْمَصَةٌ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ لاٰ یَطَؤُنَ مَوْطِئاً یَغِیظُ الْکُفّٰارَ وَ لاٰ یَنٰالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلاً إِلاّٰ کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صٰالِحٌ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . توبه (9) 120

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ وَ مٰا هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلاّٰ فِرٰاراً. احزاب (33) 13

لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لاٰ یُجٰاوِرُونَکَ فِیهٰا إِلاّٰ قَلِیلاً. (1)احزاب (33) 60

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . (2)منافقون (63) 8

327. تصمیم و توطئۀ منافقان بر اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله ، از محلّ سکونتش (مدینه):

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

328. توطئه و نقشۀ شوم منافقان نسبت به اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش مدینه، برخاسته از جهل و نادانی آنان:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

329. ناکامی منافقان در اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله ، از محلّ سکونتش مدینه:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

330. توطئۀ یهودیان برای اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محل سکونتش مدینه:

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ... (3)توبه (9) 13


1) 1) . سکونت پیامبر صلی الله علیه و آله از جملۀ«لا یجاورونک»استفاده شده است

2) 2) . با توجّه به شأن نزول، مراد از«اذلّ»در آیه از نظر منافقان، پیامبر صلی الله علیه و آله است و می‌شود فهمید که مقصود از«المدینة»، مدینة النّبی است. (الکشّاف، ج 4، ص 542 -\543؛ مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 442 -\444)

3) 3) . بر این اساس که منظور از«ا لا تقاتلون قوماً نکثوا إیمانهم»یهودیانی باشد که با احزاب، جهت آواره ساختن پیامبر صلی الله علیه و آله و اخراج آن حضرت از سکونتش از مدینه اعلام همکاری کردند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 18)

2. سکونت محمّد صلی الله علیه و آله در مکّه

331. سکونت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در مکّه:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 40

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ یَلْبَثُونَ خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 76

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 13

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ رَبِّکُمْ إِنْ کُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهٰاداً فِی سَبِیلِی وَ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِی تُسِرُّونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمٰا أَخْفَیْتُمْ وَ مٰا أَعْلَنْتُمْ وَ مَنْ یَفْعَلْهُ مِنْکُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوٰاءَ السَّبِیلِ .

ممتحنه (60) 1

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. (1)بلد (90) 1 و 2

332. (مکّه) محلّ سکونت پیامبر صلی الله علیه و آله مورد سوگند خداوند:

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. (2)بلد (90) 1 و 2

333. سکونت پیامبر صلی الله علیه و آله هنگام نزول سوره (بلد)، در شهر مکّه:

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. بلد (90) 1 و 2

334. رعایت نکردن حرمت پیامبر صلی الله علیه و آله در محلّ سکونتش مکّه از سوی ساکنان آن:

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. (3)بلد (90) 1 و 2

335. سکونت پیامبر صلی الله علیه و آله در مکّه، موجب عظمت آن شهر:

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. بلد (90) 1 و 2

336. انذار مردم در محلّ سکونت پیامبر صلی الله علیه و آله (مکّه) و اطراف آن، از اهداف نزول قرآن برآن حضرت:

1) 1) . اجماع مفسّران بر این است که قسم خداوند در آیۀ مذکور به شهر مکّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 747)

2) 2) . حرف«لا»در«لا اقسم»زاید تأکیدی بر سوگند است. برخی گفته‌اند:«لا اقسم»با همین ترکیب کلمۀ قسم است و در سوگند مؤکّد به کار می‌رود

3) 3) . حلال شمرده شدن پیامبر صلی الله علیه و آله به این معنا است که آن حضرت را از حقوق اجتماعی خود در مکّه محروم کرده، او را همانند دیگر ساکنان مکّه گرامی نمی‌داشتند. از امام صادق علیه السلام در ذیل آیۀ مزبور نقل شده که آن حضرت فرمودند: قریش احترام شهر [مکّه] را نگه می‌داشتند، ولی ناسزاگویی و تکذیب پیامبر خدا را حلال می‌شمردند. (تفسیر فرات کوفی، ص 557؛ بحار الانوار، ج 24، ص 284، ج 10)

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ مُبٰارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا .... انعام (6) 92

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ قُرْآناً عَرَبِیًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا .... شوری (42) 7

337. محلّ سکونت پیامبر صلی الله علیه و آله (مکّه) دارای اولویّت، نسبت به سایر نقاط، برای اجرای رسالت و انذار و تبلیغ آن حضرت:

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ مُبٰارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا .... انعام (6) 92

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ قُرْآناً عَرَبِیًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا .... شوری (42) 7

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . (1)جمعه (62) 2

338. دلبستگی پیامبر صلی الله علیه و آله به محل سکونتش (مکه):

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . (2)محمّد (47) 13

339. توطئه و تلاش مشرکان برای اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونت و محلّ زندگی‌اش(مکّه):

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَ تَخْشَوْنَهُمْ فَاللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . توبه (9) 13

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ یَلْبَثُونَ خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 76

340. اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محل سکونتش (مکّه) از سوی کافران، مصداق توطئه و مکر، علیه آن حضرت:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ .... انفال (8) 30

341. خداوند، برترین تدبیرکننده در مقابله با مکر کافران، مبنی بر اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش(مکّه):

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

342. تهدید شدن مشرکان مکّه به نابودی، در صورت اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش(مکّه):

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ یَلْبَثُونَ خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً

سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ مِنْ رُسُلِنٰا وَ لاٰ تَجِدُ لِسُنَّتِنٰا تَحْوِیلاً. اسراء (17) 76 و 77

343. اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محل سکونتش(مکّه)، عملی تزیین شده از سوی شیطان:

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ کَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ . محمّد (47) 13 و 14

344. اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش(مکّه)،

1) 1) . در احتمالی مقصود از«الأمّیّین»اهل مکّه است.(مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 428)

2) 2) . از انتساب«قریه»به پیامبر صلی الله علیه و آله و دلجویی خداوند از آن حضرت به سبب ناچار شدن ایشان به ترک محلّ سکونت (مکّه) مطلب یادشده فهمیده می‌شود

ناشی از هواپرستی مشرکان:

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ کَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ . محمّد (47) 13 و 14

345. اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش(مکّه)، از جانب دشمنان خدا و مؤمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ رَبِّکُمْ .... ممتحنه (60) 1

346. خروج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش(مکّه) و اقدام آن حضرت به هجرت، کاری ناخواسته و تحت فشار کافران:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ....

توبه (9) 40

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 13

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ رَبِّکُمْ إِنْ کُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهٰاداً فِی سَبِیلِی وَ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِی تُسِرُّونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمٰا أَخْفَیْتُمْ وَ مٰا أَعْلَنْتُمْ وَ مَنْ یَفْعَلْهُ مِنْکُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوٰاءَ السَّبِیلِ .

ممتحنه (60) 1

347. همدلی ساکنان کفرپیشۀ مکّه، در اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش(مکّه):

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 40

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . (1)محمّد (47) 13

348. اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان از محلّ سکونت‌شان(مکّه)، به دست مشرکان، به دلیل ایمان آنان به خداوند:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ رَبِّکُمْ .... ممتحنه (60) 1

349. دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در پی اخراج آن حضرت، از محلّ سکونت خویش (مکّه):

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ مَنْ جٰاءَ بِالْهُدیٰ وَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ .

قصص (28) 85

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 13

350. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله با وعدۀ بازگشت

1) 1) . نسبت دادن«اخراج»به«قریه»می‌تواند ازآن‌جهت باشد که همۀ مردم شهر و یا بیشتر آنان بر اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله مصمّم و همدل بوده‌اند

حتمی آن حضرت به محل سکونتش(مکّه):

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ ... (1)قصص (28) 85

351. مصونیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از توطئۀ کافران، هنگام خروج از محلّ سکونتش(مکّه)، مرهون نصرت خاص خداوند:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا .... توبه (9) 40

352. اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش(مکّه)، موجب کیفر خداوند:

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . (2)محمّد (47) 13

353. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله در غار ثور از نصرت و آرامش الهی، و تأیید با سپاه غیبی، پس از خروج از محلّ سکونتش(مکّه)، در غار:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا .... توبه (9) 40

354. نصرت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام خروج از محلّ سکونتش(مکّه)، نشان قدرت و بی‌نیازی خداوند از نصرت دیگران، در تحقّق اراده‌اش:

إِلاّٰ تَنْفِرُوا یُعَذِّبْکُمْ عَذٰاباً أَلِیماً وَ یَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَیْرَکُمْ وَ لاٰ تَضُرُّوهُ شَیْئاً وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 39 و 40

355. همراهی و هم‌سفری تنها یک نفر با پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام خروج از محلّ سکونتش(مکّه)، به‌سوی غار ثور:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا .... توبه (9) 40

356. پیکار و مبارزه با اخراج‌کنندگان پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش(مکّه)، امری لازم بر مسلمانان:

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَ تَخْشَوْنَهُمْ فَاللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ

قٰاتِلُوهُمْ یُعَذِّبْهُمُ اللّٰهُ بِأَیْدِیکُمْ وَ یُخْزِهِمْ وَ یَنْصُرْکُمْ عَلَیْهِمْ وَ یَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِینَ . توبه (9) 13 و 14

357. روابط سرّی و دوستانه با اخراج‌کنندگان

1) 1) . بنا بر نظر اکثر مفسّران، مراد از«معاد»مکّه است که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله پیروزمندانه وارد آنجا شدند. (التّبیان، ج 8 ، ص 183)

2) 2) . بدان احتمال که تهدید مشرکان مکّه به سبب اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله و تبعید آن حضرت از محلّ سکونتش مکّه باشد

پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان از محلّ سکونت‌شان(مکّه)، موجب گمراهی از راه راست:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ رَبِّکُمْ ... تُسِرُّونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمٰا أَخْفَیْتُمْ وَ مٰا أَعْلَنْتُمْ وَ مَنْ یَفْعَلْهُ مِنْکُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوٰاءَ السَّبِیلِ .

ممتحنه (60) 1

358. توجّه به آگاهی خداوند از آشکار و نهان انسان، مانع ارتباط دوستانه با اخراج‌کنندگان پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، از محلّ سکونت‌شان(مکّه):

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ رَبِّکُمْ ... تُسِرُّونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِمٰا أَخْفَیْتُمْ وَ مٰا أَعْلَنْتُمْ .... ممتحنه (60) 1

359. لزوم یادآوری توطئۀ کافران مکّه علیه پیامبر صلی الله علیه و آله در کشتن و یا محبوس ساختن و یا اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش (مکّه) و نجات وی از آن توطئه‌ها:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

360. یادآوری اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان از محلّ سکونت‌شان (مکّه)، تأثیرگذار در روابط مؤمنان با دشمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ رَبِّکُمْ .... ممتحنه (60) 1

361. یادآوری اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش (مکّه)، از سوی خداوند، جهت ترغیب و تشجیع مسلمانان در نبرد با مشرکان:

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ .... توبه (9) 13

362. نبرد با اخراج‌کنندگان پیامبر صلی الله علیه و آله از محلّ سکونتش(مکّه)، نشانۀ ترس از خداوند و ایمان واقعی:

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ أَ تَخْشَوْنَهُمْ فَاللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . توبه (9) 13

نیز ==> آوارگی محمّد صلی الله علیه و آله ، شهر محمّد صلی الله علیه و آله ، محمّد صلی الله علیه و آله در مدینه، محمّد صلی الله علیه و آله در مکّه

سلام بر محمّد صلی الله علیه و آله

==> تحیت بر محمّد صلی الله علیه و آله

سلام محمّد صلی الله علیه و آله

==> تحیت محمّد صلی الله علیه و آله

سنّت محمّد صلی الله علیه و آله

363. حجیّت سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای همگان:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی

اَلنّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً ... (1)بقره (2) 143

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی ... قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ .

آل عمران (3) 31 و 32

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 132

تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ ... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نٰاراً خٰالِداً فِیهٰا وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِینٌ . نساء (4) 13 و 14

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 61

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولٰئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَدٰاءِ وَ الصّٰالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولٰئِکَ رَفِیقاً. نساء (4) 69

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ .... نساء (4) 80

وَ إِذٰا جٰاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذٰاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلیٰ أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ .... نساء (4) 83

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ .... نساء (4) 105

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 115

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ قٰالُوا حَسْبُنٰا مٰا وَجَدْنٰا عَلَیْهِ آبٰاءَنٰا أَ وَ لَوْ کٰانَ آبٰاؤُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ شَیْئاً وَ لاٰ یَهْتَدُونَ . مائده (5) 104

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ یُحیِی وَ یُمِیتُ فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ . اعراف (7) 158

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ . انفال (8) 20

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ .... انفال (8) 24

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 46

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا ...


1) 1) . بنا بر قولی،«علیکم شهیداً»یعنی حجّتی بر شما است (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 416) و حجّت بودن پیامبر صلی الله علیه و آله شامل حجّت بودن سنّت او نیز می‌شود

... وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نور (24) 54 و 56

لَقَدْ کٰانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کٰانَ یَرْجُوا اللّٰهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللّٰهَ کَثِیراً. احزاب (33) 21

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... محمّد (47) 33

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ .... فتح (48) 17

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 13

... وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 7

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

364. لزوم روی آوردن و عمل به سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی .... آل عمران (3) 31

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 132

تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ ... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نٰاراً خٰالِداً فِیهٰا وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِینٌ . نساء (4) 13 و 14

یَوْمَئِذٍ یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوّٰی بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لاٰ یَکْتُمُونَ اللّٰهَ حَدِیثاً. نساء (4) 42

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نساء (4) 59

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 61

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ .... نساء (4) 80

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... مائده (5) 92

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ قٰالُوا حَسْبُنٰا مٰا وَجَدْنٰا عَلَیْهِ آبٰاءَنٰا .... مائده (5) 104

... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ . اعراف (7) 158

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَصْلِحُوا ذٰاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ . انفال (8) 20

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ .... انفال (8) 24

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 46

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ... وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا .... نور (24) 54

... وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . نور (24) 56

وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظّٰالِمُ عَلیٰ یَدَیْهِ یَقُولُ یٰا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً. فرقان (25) 27

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... محمّد (47) 33

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ .... فتح (48) 17

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 13

مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبیٰ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ

اَلسَّبِیلِ کَیْ لاٰ یَکُونَ دُولَةً بَیْنَ الْأَغْنِیٰاءِ مِنْکُمْ وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 7

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... تغابن (64) 12

365. سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله دربردارندۀ قوانین جامع برای حلّ و فصل همۀ اختلافات و منازعات:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ ... (1)نساء (4) 59

366. لزوم رجوع به پیامبر صلی الله علیه و آله در مسائل امنیتی و ارزیابی اخبار مربوط به آن:

وَ إِذٰا جٰاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذٰاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلیٰ أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطٰانَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 83

367. لزوم رجوع به سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله در حلّ هر نوع نزاع و اختلاف:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... نساء (4) 59

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَکُنْ لِلْخٰائِنِینَ خَصِیماً. نساء (4) 105

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ . نور (24) 48

368. رجوع به سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله در حلّ اختلافات، به خیر و صلاح جامعۀ اسلامی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

369. رجوع به سنّت نبوی صلی الله علیه و آله در حلّ مشاجره و نزاعها، تأمین‌کنندۀ بهترین فرجام برای جامعۀ اسلامی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً. نساء (4) 59

370. لزوم عمل به سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله به جای بدعتها و خرافه‌ها:

مٰا جَعَلَ اللّٰهُ مِنْ بَحِیرَةٍ وَ لاٰ سٰائِبَةٍ وَ لاٰ وَصِیلَةٍ وَ لاٰ حٰامٍ وَ لٰکِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا یَفْتَرُونَ عَلَی اللّٰهِ الْکَذِبَ وَ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ قٰالُوا حَسْبُنٰا مٰا وَجَدْنٰا عَلَیْهِ آبٰاءَنٰا أَ وَ لَوْ کٰانَ آبٰاؤُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ شَیْئاً وَ لاٰ یَهْتَدُونَ . مائده (5) 103 و 104


1) 1) . لازمۀ مرجعیّت قرآن و سنّت در تمام امور مورد نزاع که از عبارت«فی شیء»به دست می‌آید، این است که نسبت به همه چیز راه حلّ و فصل، و قانون مناسب داشته باشد

371. لزوم توجّه کامل همسران پیامبر به سنّت آن حضرت:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ ... وَ اذْکُرْنَ مٰا یُتْلیٰ فِی بُیُوتِکُنَّ مِنْ آیٰاتِ اللّٰهِ وَ الْحِکْمَةِ ... (1)احزاب (33) 32 و 34

372. پیروی از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله در راستای اطاعت از خداوند:

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللّٰهُ .... آل عمران (3) 31

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 32

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 132

تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ ... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نٰاراً خٰالِداً فِیهٰا وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِینٌ . نساء (4) 13 و 14

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... مائده (5) 92

... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ .... اعراف (7) 158

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 20

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ .... انفال (8) 24

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 46

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نور (24) 54

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... محمّد (47) 33

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ .... فتح (48) 17

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 13

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... تغابن (64) 12

373. پیروی از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، عامل ورود و جاودانگی در بهشت:

تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ ذٰلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ . نساء (4) 13

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ وَ مَنْ یَتَوَلَّ یُعَذِّبْهُ عَذٰاباً أَلِیماً. فتح (48) 17

374. پیروی از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای پاداشی بزرگ:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ . آل عمران (3) 172

375. پیروی از سنّت محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب هدایت انسانها:

... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ . اعراف (7) 158

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ


1) 1) . مقصود از«الحکمة»سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 560؛ روح المعانی، ج 12، جزء 22، ص 30)

تَهْتَدُوا .... نور (24) 54

376. پیروی از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب نجات از گمراهی:

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . (1)آل عمران (3) 164

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . جمعه (62) 2

377. پیروی از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب رستگاری:

تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ ذٰلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ . نساء (4) 13

378. پیروی از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب بهره‌مندی از رحمت الهی:

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . آل عمران (3) 132

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ ...

وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ سَیَرْحَمُهُمُ اللّٰهُ .... توبه (9) 71

... وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . نور (24) 56

379. پیروی از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب حیات معنوی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ .... انفال (8) 24

380. پیروی از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ ایمان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ....

نساء (4) 59

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ . انفال (8) 20

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ .... انفال (8) 24

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیٰاءُ بَعْضٍ ...

وَ یُطِیعُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ أُولٰئِکَ سَیَرْحَمُهُمُ اللّٰهُ .... توبه (9) 71

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ لاٰ تُبْطِلُوا أَعْمٰالَکُمْ . محمّد (47) 33

381. سنت پیامبر صلی الله علیه و آله ، رسا و قابل فهم برای همگان:

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ ... وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

382. بازگشت زیان مخالفت با سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله به خود انسان:

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ .... نور (24) 54


1) 1) . مراد از«الحکمة»سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله است. (فتح القدیر، ج 1، ص 395)

383. پشیمانی ستمگران در قیامت از پیروی نکردن از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله در دنیا:

وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظّٰالِمُ عَلیٰ یَدَیْهِ یَقُولُ یٰا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً. فرقان (25) 27

384. تخلّف از سنت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب حبط اعمال:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ لاٰ تُبْطِلُوا أَعْمٰالَکُمْ . محمّد (47) 33

385. مخالفت با سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب خروج از ولایت خداوند و رها شدن در حکومت گمراهان:

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی .... نساء (4) 115

386. مخالفت با سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب قرار گرفتن در زمرۀ بدترین جنبندگان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللّٰهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لاٰ یَعْقِلُونَ . انفال (8) 20 و 22

387. مخالفت با سنّت محمد صلی الله علیه و آله ، موجب عذاب الهی در قیامت:

وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نٰاراً خٰالِداً فِیهٰا وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِینٌ . نساء (4) 14

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 115

... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ وَ مَنْ یَتَوَلَّ یُعَذِّبْهُ عَذٰاباً أَلِیماً. فتح (48) 17

388. مخالفت با سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ کفر و بی‌ایمانی:

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

389. مخالفت با سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب سرافکندگی و شرمساری در قیامت:

یَوْمَئِذٍ یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوّٰی بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لاٰ یَکْتُمُونَ اللّٰهَ حَدِیثاً. نساء (4) 42

390. رجوع به سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای حلّ نزاعها و مشاجره‌ها، نشانه و لازمۀ ایمان واقعی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ... أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً. نساء (4) 59 و 60

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

391. شگفت‌آور بودن کفرورزی امّت اسلام، باوجود تلاوت آیات الهی بر آنها و سنّت رسول خدا صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تُطِیعُوا فَرِیقاً مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ یَرُدُّوکُمْ بَعْدَ إِیمٰانِکُمْ کٰافِرِینَ

وَ کَیْفَ تَکْفُرُونَ وَ أَنْتُمْ تُتْلیٰ عَلَیْکُمْ آیٰاتُ اللّٰهِ وَ فِیکُمْ

رَسُولُهُ ... (1)آل عمران (3) 100 و 101

392. اعتصام به سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، مصداق اعتصام به خداوند:

وَ کَیْفَ تَکْفُرُونَ وَ أَنْتُمْ تُتْلیٰ عَلَیْکُمْ آیٰاتُ اللّٰهِ وَ فِیکُمْ رَسُولُهُ وَ مَنْ یَعْتَصِمْ بِاللّٰهِ فَقَدْ هُدِیَ إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . آل عمران (3) 101

393. مخالفت با سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از علم به آن و اتمام‌حجّت، درپی‌دارندۀ عذاب سخت جهنّم:

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 115

394. اعراض از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ نفاق و دورویی:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 61

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . (2)نور (24) 54

395. رضایت قلبی به مقتضای سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله در حلّ اختلافها، از مهم‌ترین نشانۀ صداقت در ایمان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ ....

نساء (4) 65

396. تسلیم بی‌چون و چرا در مقابل سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله در حلّ نزاعها، نشانۀ صداقت در ایمان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

397. رجوع به طاغوت برای حل منازعات به جای رجوع به سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ دروغ بودن ادعای ایمان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ .... نساء (4) 59 و 60

398. مخالفت با سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد تهدید خداوند:

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

... وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاکُمْ عَنْهُ


1) 1) . مقصود از آیۀ شریفه این است که چگونه کفر می‌ورزید درحالی‌که آیات الهی بر شما تلاوت می‌شود و می‌توانید با مراجعه به پیامبر صلی الله علیه و آله حقیقت را دریابید، بر این اساس می‌توان استفاده نمود که کتاب و سنّت برای راهنمایی به حقّ کافی است.(المیزان، ج 3، ص 403)

2) 2) . آیات دربارۀ منافقان است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 237)

فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 7

399. اعراض از سنّت رسول خدا صلی الله علیه و آله ، مورد سرزنش خداوند:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ... أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ .... نساء (4) 59 و 60

400. اعراض از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله و روی آوردن به طاغوت، نشانۀ شیطان‌زدگی و نهایت گمراهی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ... أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً. نساء (4) 59 و 60

401. اعراض از سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب محرومیّت از محبّت الهی:

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللّٰهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . (1)آل عمران (3) 31 و 32

نیز ==> اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله ، حکمیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، دین محمّد صلی الله علیه و آله ، سیرۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله

سؤال از محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

402. ممنوعیّت مؤمنان از سؤال کردن از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مورد برخی مسائل به دلیل ایجاد ناراحتی برای آنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیٰاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ ... (2)مائده (5) 101

403. مورد سؤال واقع نشدن پیامبر صلی الله علیه و آله ، از فرجام اصحاب جحیم و جهنّمیان، پس از بشارت و انذار آنان:

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ لاٰ تُسْئَلُ عَنْ أَصْحٰابِ الْجَحِیمِ . بقره (2) 119

404. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به پاسخگویی سؤالات مردم، براساس وحی:

وَ إِذٰا سَأَلَکَ عِبٰادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَ لْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ . بقره (2) 186

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلْ مٰا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوٰالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ بِهِ


1) 1) . رسول خدا صلی الله علیه و آله پس از آنکه فرمود:«کسی که از سنّت من اعراض نماید، از من نیست.»آیۀ مزبور را تلاوت کرد. (الدّرّ المنثور، ج 2، ص 178)

2) 2) . گفته شده که آیۀ مزبور در پی سؤالات بی‌مورد از پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شد. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 386)

عَلِیمٌ . بقره (2) 215

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ قِتٰالٍ فِیهِ قُلْ قِتٰالٌ فِیهِ کَبِیرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ کُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ إِخْرٰاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَکْبَرُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ الْفِتْنَةُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ .... بقره (2) 217

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ کَذٰلِکَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمُ الْآیٰاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ . بقره (2) 219

... وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ وَ إِنْ تُخٰالِطُوهُمْ فَإِخْوٰانُکُمْ .... بقره (2) 220

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّسٰاءَ فِی الْمَحِیضِ وَ لاٰ تَقْرَبُوهُنَّ حَتّٰی یَطْهُرْنَ فَإِذٰا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّٰهُ .... بقره (2) 222

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ کٰانَ بِهِ عَلِیماً.

نساء (4) 127

یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلاٰلَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَیْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَهٰا نِصْفُ مٰا تَرَکَ وَ هُوَ یَرِثُهٰا إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهٰا وَلَدٌ فَإِنْ کٰانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثٰانِ مِمّٰا تَرَکَ وَ إِنْ کٰانُوا إِخْوَةً رِجٰالاً وَ نِسٰاءً فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا ....

نساء (4) 176

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ اللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَیْهِ .... مائده (5) 4

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیٰاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْهٰا حِینَ یُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَکُمْ عَفَا اللّٰهُ عَنْهٰا .... مائده (5) 101

وَ یَسْتَنْبِئُونَکَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِی وَ رَبِّی إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ مٰا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ . یونس (10) 53

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ

بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنّٰاسِ مٰا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ . نحل (16) 43 و 44

... فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَیُنْغِضُونَ إِلَیْکَ رُؤُسَهُمْ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 51

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَ مٰا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 85

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً. کهف (18) 83

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْجِبٰالِ فَقُلْ یَنْسِفُهٰا رَبِّی نَسْفاً. طه (20) 105

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وٰاحِدَةً کَذٰلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَکَ وَ رَتَّلْنٰاهُ تَرْتِیلاً. فرقان (25) 32

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ

.... احزاب (33) 63

یَسْئَلُونَ أَیّٰانَ یَوْمُ الدِّینِ

یَوْمَ هُمْ عَلَی النّٰارِ یُفْتَنُونَ

ذُوقُوا فِتْنَتَکُمْ هٰذَا الَّذِی کُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ . ذاریات (51) 12 -\14

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا

فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرٰاهٰا

إِلیٰ رَبِّکَ مُنْتَهٰاهٰا. نازعات (79) 42 -\44

405. سؤالات بیجای عدّه‌ای از مسلمانان از پیامبر صلی الله علیه و آله همانند سؤالات امّتهای پیشین:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیٰاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْهٰا حِینَ یُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَکُمْ عَفَا اللّٰهُ عَنْهٰا وَ اللّٰهُ غَفُورٌ حَلِیمٌ

قَدْ سَأَلَهٰا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِکُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهٰا کٰافِرِینَ . مائده (5) 101 و 102

موارد سؤال از محمّد صلی الله علیه و آله

1. احیای انسانها

406. سؤال مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ زنده‌کنندۀ انسان بعد از مرگ:

... فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ....

اسراء (17) 51

407. سؤال منکران معاد از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ چگونگی زنده شدن استخوانهای از هم جدا شده و پودر گردیده، پس از مرگ:

وَ قٰالُوا أَ إِذٰا کُنّٰا عِظٰاماً وَ رُفٰاتاً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِیداً. اسراء (17) 49

وَ ضَرَبَ لَنٰا مَثَلاً وَ نَسِیَ خَلْقَهُ قٰالَ مَنْ یُحْیِ الْعِظٰامَ وَ هِیَ رَمِیمٌ . یس (36) 78

2. ارث

408. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ ارث کلاله:

یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلاٰلَةِ .... نساء (4) 176

409. سؤال از پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ میزان بهره‌مندی زنان از ارث:

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ ... (1)نساء (4) 127

3. ازدواج یتیمان

410. سؤال از پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ شوهر دادن یتیمان دارای ارث، با امکان ترس از سوء استفادۀ همسران از اموال آنان:

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ ... (2)نساء (4) 127

4. انفاق

411. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ انفاق:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ .... بقره (2) 215

... وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ .... بقره (2) 219

5. جنگ در ماههای حرام

412. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ حکم

1) 1) . امام باقر علیه السلام در مورد«یستفتونک فی النّساء»فرمود: از پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ ارث زنان سؤال شد. (تفسیر قمّی، ج 1، ص 154؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 556، ح 594)

2) 2) . گفته شده: این آیه در پی سؤال از ازدواج با یتیم دارای ارث و دارای مال نازل شده است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 181)

جنگ در ماههای حرام:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ قِتٰالٍ فِیهِ .... بقره (2) 217

6. حج

413. سؤال از پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ وجوب حج (تمتّع) در هر سال:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیٰاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْهٰا حِینَ یُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَکُمْ عَفَا اللّٰهُ عَنْهٰا ... (1)مائده (5) 101

7. حقّانیّت ادّعای محمّد صلی الله علیه و آله

414. سؤال از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ حقّانیّت ادّعای (نزول قرآن، نبوّت و شریعت) آن حضرت:

وَ یَسْتَنْبِئُونَکَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِی وَ رَبِّی إِنَّهُ لَحَقٌّ ... (2)یونس (10) 53

415. سؤال از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ حقّانیّت گفتار آن حضرت، دربارۀ بعث و حشر، قیامت و عذاب:

وَ یَسْتَنْبِئُونَکَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِی وَ رَبِّی إِنَّهُ لَحَقٌّ ... (3)یونس (10) 53

8. حقوق زنان

416. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ حقوق و مسائل مربوط به زنان:

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ کٰانَ بِهِ عَلِیماً. (4)

نساء (4) 127

9. حکم شراب

417. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ حکم شراب:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ .... بقره (2) 219

10. حکم قمار

418. سؤال مکرّر مردم، از پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ قمار:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ .... بقره (2) 219

11. حیض

419. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ آمیزش با زنان، در ایّام عادت و حیض:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّسٰاءَ فِی الْمَحِیضِ وَ لاٰ تَقْرَبُوهُنَّ حَتّٰی یَطْهُرْنَ .... بقره (2) 222

12. خدا

420. لزوم سؤال از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ خداوند:

اَلَّذِی خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فِی سِتَّةِ


1) 1) . بنا بر قولی، آیه در پی سؤال از پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد وجوب حج در هر سال، نازل شده است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 386)

2) 2) .«یستنبئونک»یعنی از تو می‌خواهند [و سؤال می‌کنند] که آنها را باخبر سازی و آگاه نمایی و«ا حقٌ‌ّ هو»یعنی آیا آنچه از قرآن آوردی و [ادّعای] شریعت و نبوّت می‌کنی، درست و حق است (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 175)

3) 3) . گفته شده:«ا حقّ هو»یعنی آنچه از بعث و حشر، قیامت و عذاب ما را فراخواندی. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 175)

4) 4) . فعل مضارع«یستفتونک»دلالت بر استمرار پرسش دارد

أَیّٰامٍ ثُمَّ اسْتَویٰ عَلَی الْعَرْشِ الرَّحْمٰنُ فَسْئَلْ بِهِ خَبِیراً. (1)فرقان (25) 59

421. سؤال مسلمانان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ نزدیک یا دور بودن خداوند به بندگان:

وَ إِذٰا سَأَلَکَ عِبٰادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ .... بقره (2) 186

13. خوردنیهای حلال

422. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ حلّیّت اشیا:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ .... مائده (5) 4

14. ذو القرنین

423. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ ذو القرنین و وعدۀ آن حضرت به تلاوت آیاتی دربارۀ او در آیندۀ نزدیک:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً. کهف (18) 83

15. روح

424. سؤال مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ حقیقت روح:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی .... اسراء (17) 85

16. زمان قیامت

425. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ زمان وقوع قیامت:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا ... یَسْئَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهٰا .... اعراف (7) 187

... فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَیُنْغِضُونَ إِلَیْکَ رُؤُسَهُمْ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ .... اسراء (17) 51

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ مٰا یُدْرِیکَ لَعَلَّ السّٰاعَةَ تَکُونُ قَرِیباً. احزاب (33) 63

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا. نازعات (79) 42

426. سؤال استهزاآمیز مشرکان، دربارۀ زمان وقوع قیامت از پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ ... (2)احزاب (33) 63

یَسْئَلُونَ أَیّٰانَ یَوْمُ الدِّینِ . (3)ذاریات (51) 12

427. عدم توانایی پیامبر صلی الله علیه و آله از پاسخ زمان وقوع قیامت، در پی سؤال مکرّر مردم، به دلیل اختصاص داشتن علم آن به خداوند:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یُجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ تَأْتِیکُمْ إِلاّٰ بَغْتَةً یَسْئَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ


1) 1) . بنا بر قولی، مقصود از«خبیراً»محمّد صلی الله علیه و آله است و معنای آیه این است که هریک از شما از پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد خدا سؤال نماید، زیرا حضرت آگاه و عارف به او است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 274)

2) 2) . سؤال مشرکان از وقت قیامت از روی استهزا بوده است. (روح المعانی، ج 12، جزء 22، ص 133)

3) 3) . سؤال از وقت وقوع قیامت، از روی تهکّم [و استهزا] بوده است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 12، جزء 26، ص 344)

اَلنّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . اعراف (7) 187

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ مٰا یُدْرِیکَ لَعَلَّ السّٰاعَةَ تَکُونُ قَرِیباً. احزاب (33) 63

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا

فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرٰاهٰا

إِلیٰ رَبِّکَ مُنْتَهٰاهٰا. نازعات (79) 42 -\44

17. سرنوشت کوهها

428. سؤال مکرّر از پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ سرنوشت کوهها، در آستانۀ قیامت:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْجِبٰالِ فَقُلْ یَنْسِفُهٰا رَبِّی نَسْفاً. طه (20) 105

18. صفات خدا

429. جواز سؤال از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ صفات خداوند و چگونگی آن:

وَ إِذٰا سَأَلَکَ عِبٰادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ ... (1)بقره (2) 186

19. صید

430. سؤال مکرّر مؤمنان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ حکم صید با سگ شکاری:

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ اللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ ... (2)مائده (5) 4

20.قیاس بتها با عیسی علیه السلام

431. سؤال و پرسش مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ بررسی و مقایسه میان معبودان و حضرت عیسی علیه السلام :

وَ لَمّٰا ضُرِبَ ابْنُ مَرْیَمَ مَثَلاً إِذٰا قَوْمُکَ مِنْهُ یَصِدُّونَ

وَ قٰالُوا أَ آلِهَتُنٰا خَیْرٌ أَمْ هُوَ مٰا ضَرَبُوهُ لَکَ إِلاّٰ جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ . (3)زخرف (43) 57 و 58

21. معاشرت با یتیمان

432. سؤال مکرّر مردم، دربارۀ یتیمان و چگونگی معاشرت با آنان:

... وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ وَ إِنْ تُخٰالِطُوهُمْ فَإِخْوٰانُکُمْ .... بقره (2) 220

22. نزول قرآن

433. سؤال کافران از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ علت عدم نزول دفعی قرآن برآن حضرت:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وٰاحِدَةً ... (4)فرقان (25) 32


1) 1) .«إذا سالک عبادی عنّی»یعنی هرگاه از قرب و بُعد من سؤال کردند (چنین سؤالی، سؤال از صفات است) زیرا سؤال آنها در مورد ذات حق‌تعالی نبوده است. (روح المعانی، ج 2، جزء 2، ص 96)

2) 2) . جملۀ«و ما علمتم من الجوارح»ناظر به جواب سؤال [از پیامبر صلی الله علیه و آله ] دربارۀ صید است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 249)

3) 3) . وقتی که آیۀ«انّهم و ما تعبدون من دون اللّه حصب جهنّم»نازل شد، مشرکان اظهار خشنودی کردند بر اینکه وضعیّت آلهۀ آنها، همانند حضرت عیسی علیه السلام است [که معبود برای نصارا واقع شد] بعد این آیات نازل شد.«إذا قومک منه یصدّون»یعنی مشرکان با تو به مخاصمه [سؤال و جواب] برخاستند و گفتند آیا بتهای ما بهترند یا عیسی علیه السلام [اگر عیسی علیه السلام که از معبودهای ما بهتر است در جهنّم باشد به جهنّم رفتن ما و معبودهایمان چندان مهم نیست]. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 80 -\81)

4) 4) .«و قال الّذین کفروا...»یعنی اینکه کفّار به پیامبر صلی الله علیه و آله گفتند: چرا قرآن را برای ما یکجا نیاورده‌ای؟ (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 265)

23. نزول ملائکه

434. سؤال کافران از پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به علّت عدم نزول فرشتگان بر آنان:

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ

لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ . حجر (15) 6 و 7

24. هلال ماه

435. سؤال مکرّر مردم از پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ چگونگی شکل‌گیری هلالهای متفاوت ماه:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوٰاقِیتُ لِلنّٰاسِ وَ الْحَجِّ .... بقره (2) 189

نیز ==> پاسخهای محمّد صلی الله علیه و آله

سؤال محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

436. استفادۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از سؤال و جواب در القا و تبلیغ تعالیم خود:

وَ قٰالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النّٰارُ إِلاّٰ أَیّٰاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ عَهْداً فَلَنْ یُخْلِفَ اللّٰهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ . بقره (2) 80

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ قٰالُوا نُؤْمِنُ بِمٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ یَکْفُرُونَ بِمٰا وَرٰاءَهُ وَ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیٰاءَ اللّٰهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ

مُؤْمِنِینَ . بقره (2) 91

قُلْ أَ تُحَاجُّونَنٰا فِی اللّٰهِ وَ هُوَ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ وَ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ . بقره (2) 139

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطَ کٰانُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ قُلْ أَ أَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللّٰهُ وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَتَمَ شَهٰادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللّٰهِ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . بقره (2) 140

سَلْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ کَمْ آتَیْنٰاهُمْ مِنْ آیَةٍ بَیِّنَةٍ وَ مَنْ یُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللّٰهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . بقره (2) 211

قُلْ أَ أُنَبِّئُکُمْ بِخَیْرٍ مِنْ ذٰلِکُمْ لِلَّذِینَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنّٰاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ أَزْوٰاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ رِضْوٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 15

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللّٰهِ مَنْ لَعَنَهُ اللّٰهُ وَ غَضِبَ عَلَیْهِ وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنٰازِیرَ وَ عَبَدَ الطّٰاغُوتَ أُولٰئِکَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضَلُّ عَنْ سَوٰاءِ السَّبِیلِ . مائده (5) 60

قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً وَ اللّٰهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . مائده (5) 76

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

قُلْ أَ رَأَیْتَکُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُ اللّٰهِ أَوْ أَتَتْکُمُ السّٰاعَةُ أَ غَیْرَ اللّٰهِ تَدْعُونَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . انعام (6) 40

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَ فَلاٰ تَتَفَکَّرُونَ . انعام (6) 50

قُلْ مَنْ یُنَجِّیکُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً لَئِنْ أَنْجٰانٰا مِنْ هٰذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشّٰاکِرِینَ . انعام (6) 63

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ کَالَّذِی اسْتَهْوَتْهُ الشَّیٰاطِینُ فِی الْأَرْضِ حَیْرٰانَ لَهُ أَصْحٰابٌ یَدْعُونَهُ إِلَی الْهُدَی ائْتِنٰا قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 71

وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَیَیْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَیْهِ أَرْحٰامُ الْأُنْثَیَیْنِ أَمْ کُنْتُمْ شُهَدٰاءَ إِذْ وَصّٰاکُمُ اللّٰهُ بِهٰذٰا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً لِیُضِلَّ النّٰاسَ بِغَیْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 144

وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَضُرُّهُمْ وَ لاٰ یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هٰؤُلاٰءِ شُفَعٰاؤُنٰا عِنْدَ اللّٰهِ قُلْ أَ تُنَبِّئُونَ اللّٰهَ بِمٰا لاٰ یَعْلَمُ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ لاٰ فِی الْأَرْضِ سُبْحٰانَهُ وَ تَعٰالیٰ عَمّٰا یُشْرِکُونَ . یونس (10) 18

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللّٰهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ یَهِدِّی إِلاّٰ أَنْ یُهْدیٰ فَمٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ . یونس (10) 35

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرٰاماً وَ حَلاٰلاً قُلْ آللّٰهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اللّٰهِ تَفْتَرُونَ . یونس (10) 59

فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکَ لَقَدْ جٰاءَکَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِینَ . یونس (10) 94

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکُمْ بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمٰالاً

اَلَّذِینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ هُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً

أُولٰئِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیٰاتِ رَبِّهِمْ وَ لِقٰائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمٰالُهُمْ فَلاٰ نُقِیمُ لَهُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ وَزْناً. کهف (18) 103 -\105

قُلْ مَنْ یَکْلَؤُکُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهٰارِ مِنَ الرَّحْمٰنِ بَلْ هُمْ عَنْ ذِکْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ . انبیاء (21) 42

قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهٰا إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ . مؤمنون (23) 84

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ

شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ . مؤمنون (23) 86 -\89

قُلْ أَ ذٰلِکَ خَیْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ کٰانَتْ لَهُمْ جَزٰاءً وَ مَصِیراً. فرقان (25) 15

اَلَّذِی خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فِی سِتَّةِ أَیّٰامٍ ثُمَّ اسْتَویٰ عَلَی الْعَرْشِ الرَّحْمٰنُ فَسْئَلْ بِهِ خَبِیراً. فرقان (25) 59

أَمَّنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ وَ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَ إِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . نمل (27) 64

أَمَّنْ هُوَ قٰانِتٌ آنٰاءَ اللَّیْلِ سٰاجِداً وَ قٰائِماً یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ یَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ إِنَّمٰا یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبٰابِ . زمر (39) 9

وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنٰا أَ جَعَلْنٰا مِنْ دُونِ الرَّحْمٰنِ آلِهَةً یُعْبَدُونَ . زخرف (43) 45

... قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ لَکُمْ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً إِنْ أَرٰادَ بِکُمْ ضَرًّا أَوْ أَرٰادَ بِکُمْ نَفْعاً بَلْ کٰانَ اللّٰهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ خَبِیراً. فتح (48) 11

قُلْ أَ تُعَلِّمُونَ اللّٰهَ بِدِینِکُمْ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِی الْأَرْضِ وَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ . حجرات (49) 16

437. بیان معیارهای برتری از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله در قالب سؤال و مقایسه:

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطَ کٰانُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ قُلْ أَ أَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللّٰهُ وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَتَمَ شَهٰادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللّٰهِ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . بقره (2) 140

قُلْ أَ أُنَبِّئُکُمْ بِخَیْرٍ مِنْ ذٰلِکُمْ لِلَّذِینَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنّٰاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا وَ أَزْوٰاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ رِضْوٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 15

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

قُلْ أَ ذٰلِکَ خَیْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ کٰانَتْ لَهُمْ جَزٰاءً وَ مَصِیراً. فرقان (25) 15

أَمَّنْ هُوَ قٰانِتٌ آنٰاءَ اللَّیْلِ سٰاجِداً وَ قٰائِماً یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ یَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ إِنَّمٰا یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبٰابِ .

زمر (39) 9

فلسفۀ سؤال محمّد صلی الله علیه و آله

1. اصلاح عقاید

438. اصلاح اعتقاد و باورهای غلط یهود و نصارا دربارۀ ادعای فرزندی و دوستی با خدا، از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله در سؤال از آنها:

وَ قٰالَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصٰاریٰ نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ قُلْ فَلِمَ یُعَذِّبُکُمْ بِذُنُوبِکُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ یَغْفِرُ لِمَنْ یَشٰاءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشٰاءُ وَ لِلّٰهِ مُلْکُ

اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا .... مائده (5) 18

439. اعلام گرفتاری گنهکاران یهود و نصارا به عذاب الهی، در قالب سؤال، پاسخی به پندار فرزندی و دوستی آنها با خدا:

وَ قٰالَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصٰاریٰ نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ قُلْ فَلِمَ یُعَذِّبُکُمْ بِذُنُوبِکُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ یَغْفِرُ لِمَنْ یَشٰاءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشٰاءُ وَ لِلّٰهِ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. مائده (5) 18

440. اصلاح اعتقادی منکران معاد و پندپذیری و متنبّه شدن آنان، از اهداف سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله :

قٰالُوا أَ إِذٰا مِتْنٰا وَ کُنّٰا تُرٰاباً وَ عِظٰاماً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ

قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهٰا إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ . مؤمنون (23) 82 و 84 و 85

441. اصلاح اعتقادی مشرکان در گزینش دختر برای خدا و پسر برای خود و دست برداشتن از آن، از اهداف سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از آنان:

فَاسْتَفْتِهِمْ أَ لِرَبِّکَ الْبَنٰاتُ وَ لَهُمُ الْبَنُونَ

أَمْ خَلَقْنَا الْمَلاٰئِکَةَ إِنٰاثاً وَ هُمْ شٰاهِدُونَ

أَصْطَفَی الْبَنٰاتِ عَلَی الْبَنِینَ

مٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ

أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ

أَمْ لَکُمْ سُلْطٰانٌ مُبِینٌ

فَأْتُوا بِکِتٰابِکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . صافّات (37) 149 و 150 و 153 -\157

2. افشای یهود

442. افشای چهره و سوابق سوء یهود، در قالب پرسش با توجه دادن آنان به گذشتۀ شوم هم‌کیشانشان:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنّٰا إِلاّٰ أَنْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَ أَنَّ أَکْثَرَکُمْ فٰاسِقُونَ

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللّٰهِ مَنْ لَعَنَهُ اللّٰهُ وَ غَضِبَ عَلَیْهِ وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنٰازِیرَ وَ عَبَدَ الطّٰاغُوتَ أُولٰئِکَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضَلُّ عَنْ سَوٰاءِ السَّبِیلِ . مائده (5) 59 و 60

3. اقرار از بنی اسرائیل

443. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور سؤال از بنی اسرائیل معاصر خود، جهت اقرار گرفتن از آنان دربارۀ حق‌ناپذیری فرعون و پیروان او در برابر معجزات موسی علیه السلام :

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسیٰ تِسْعَ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ فَسْئَلْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِذْ جٰاءَهُمْ فَقٰالَ لَهُ فِرْعَوْنُ إِنِّی لَأَظُنُّکَ یٰا مُوسیٰ مَسْحُوراً. اسراء (17) 101

4. ایجاد زمینۀ تفکّر

444. ایجاد زمینه‌های تفکّر و پذیرش خدای یگانه و تعالیم و موعظه‌های الهی، از اهداف سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللّٰهُ سَمْعَکُمْ وَ أَبْصٰارَکُمْ وَ خَتَمَ عَلیٰ قُلُوبِکُمْ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِهِ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ ثُمَّ هُمْ یَصْدِفُونَ . انعام (6) 46

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیٰاءٍ أَ فَلاٰ تَسْمَعُونَ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ النَّهٰارَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ

تَسْکُنُونَ فِیهِ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ . قصص (28) 71 و 72

445. برانگیختن فکر و اندیشه و تشویق به آن و پندپذیری، از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله در سؤال از کافران:

... قُلْ تَمَتَّعْ بِکُفْرِکَ قَلِیلاً ... أَمَّنْ هُوَ قٰانِتٌ آنٰاءَ اللَّیْلِ سٰاجِداً وَ قٰائِماً یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ یَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ إِنَّمٰا یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبٰابِ . زمر (39) 8 و 9

5. بیان تناقض‌گویی

446. توجّه دادن یهود به تناقض‌گویی (اعتقاد به نبوّت موسی علیه السلام و ادّعای عدم نزول وحی بر بشر) و اصلاح اعتقادات آنها، از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله در سؤال و جواب نسبت به آنها:

وَ مٰا قَدَرُوا اللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قٰالُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتٰابَ الَّذِی جٰاءَ بِهِ مُوسیٰ نُوراً وَ هُدیً لِلنّٰاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرٰاطِیسَ تُبْدُونَهٰا وَ تُخْفُونَ کَثِیراً وَ عُلِّمْتُمْ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لاٰ آبٰاؤُکُمْ .... انعام (6) 91

6. بیان ملاک پرستش

447. تبیین معیار استحقاق معبودیّت (توانایی بر خلقت جهان و قدرت بر پا کردن دوبارۀ آن) از اهداف سؤال و جواب پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان:

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قُلِ اللّٰهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ فَأَنّٰی تُؤْفَکُونَ . یونس (10) 34

7. تقوا

448. تقواپیشگی و اجتناب از شرک، از دلایل سؤال محمّد صلی الله علیه و آله از مشرکان:

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ . مؤمنون (23) 86 و 87

8. شناخت خدا

449. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، دربارۀ خالق آسمانها و زمین، زمینه‌ای مناسب برای طرح مسائلی جهت شناخت هرچه بهتر خداوند در جواب به آنها:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ

اَلَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ مَهْداً وَ جَعَلَ لَکُمْ فِیهٰا سُبُلاً لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ

وَ الَّذِی نَزَّلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنٰا بِهِ بَلْدَةً مَیْتاً کَذٰلِکَ تُخْرَجُونَ

وَ الَّذِی خَلَقَ الْأَزْوٰاجَ کُلَّهٰا وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنَ الْفُلْکِ وَ الْأَنْعٰامِ مٰا تَرْکَبُونَ

وَ إِنّٰا إِلیٰ رَبِّنٰا لَمُنْقَلِبُونَ . زخرف (43) 9 -\12 و 14

450. شناخت درست خداوند (اعتقاد به رازقیّت، حیات‌بخشی، تدبیر مطلق جهان متعلّق به خدا) و اجتناب از هرگونه شرک و پی بردن به حقّانیّت پروردگار، از اهداف سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان:

وَ یَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِینَ أَشْرَکُوا مَکٰانَکُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَکٰاؤُکُمْ فَزَیَّلْنٰا بَیْنَهُمْ وَ قٰالَ شُرَکٰاؤُهُمْ مٰا کُنْتُمْ إِیّٰانٰا تَعْبُدُونَ

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ مَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ

اَلْحَیِّ وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللّٰهُ فَقُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ

فَذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ فَمٰا ذٰا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاٰلُ فَأَنّٰی تُصْرَفُونَ . یونس (10) 28 و 31 و 32

451. شناخت مشرکان از روزی‌دهندۀ موجودات زمین و آسمان و هدایت آنان به توحید ربوبی، از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله در سؤال از آنها:

قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ... قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ .... سبأ (34) 22 و 24

452. توجّه دادن مردم به شناخت واقعی منشأ حلّیّت و حرمت اشیا (خداوند)، از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله در سؤال و جواب با مردم:

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللّٰهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبٰادِهِ وَ الطَّیِّبٰاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا خٰالِصَةً یَوْمَ الْقِیٰامَةِ ... قُلْ إِنَّمٰا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِکُوا بِاللّٰهِ مٰا لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطٰاناً وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ . اعراف (7) 32 و 33

9. فرجام پیشینیان

453. توجّه دادن بنی اسرائیل به فرجام شوم عملکرد پیشینیان آنان، از اهداف سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از آنان:

سَلْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ کَمْ آتَیْنٰاهُمْ مِنْ آیَةٍ بَیِّنَةٍ وَ مَنْ یُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللّٰهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . بقره (2) 211

10. مبارزه با بدعت

454. توجّه دادن به اصل کلّی حلّیّت در استفادۀ از مواهب دنیا و مبارزۀ با بدعتها و تحریمهای ناشی از اوهام بشری، از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله در سؤال و جواب با مردم:

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللّٰهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبٰادِهِ وَ الطَّیِّبٰاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا خٰالِصَةً یَوْمَ الْقِیٰامَةِ کَذٰلِکَ نُفَصِّلُ الْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ . اعراف (7) 32

11. منع از شرک

455. منع از شرک با توجّه دادن مردم به امدادهای خداوند در دشواریها و تنگناهای هولناک زندگی، از اهداف سؤال و جواب پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ مَنْ یُنَجِّیکُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً لَئِنْ أَنْجٰانٰا مِنْ هٰذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشّٰاکِرِینَ

قُلِ اللّٰهُ یُنَجِّیکُمْ مِنْهٰا وَ مِنْ کُلِّ کَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِکُونَ . انعام (6) 63 و 64

456. دست کشیدن از شرک و شناخت درست خداوند از اهداف سؤال و جواب پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان:

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ

بَلْ أَتَیْنٰاهُمْ بِالْحَقِّ وَ إِنَّهُمْ

لَکٰاذِبُونَ . مؤمنون (23) 88 -\90

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ فَأَنّٰی یُؤْفَکُونَ

اَللّٰهُ یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ وَ یَقْدِرُ لَهُ إِنَّ اللّٰهَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَحْیٰا بِهِ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهٰا لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... عنکبوت (29) 61 -\63

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ

لِلّٰهِ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّ اللّٰهَ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ. لقمان (31) 25 و 26

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

سؤال‌شوندگان محمّد صلی الله علیه و آله

1.امّیّین

457. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور دعوت امّیّین و درس ناخواندگان به تسلیم در برابر خدا در قالب سؤال :

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

2. اهل کتاب

458. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از اهل کتاب، برای اقرار گرفتن از آنها دربارۀ محوریّت توحید، با عنوان نقطۀ مشترک در ادیان آسمانی:

وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنٰا أَ جَعَلْنٰا مِنْ دُونِ الرَّحْمٰنِ آلِهَةً یُعْبَدُونَ . زخرف (43) 45

459. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از علما و قاریان اهل کتاب، دربارۀ تبیین صفات پیامبران گذشته، در پی درخواست جاهلان، از علّت مبعوث نشدن فرشته‌ای برای مقام نبوّت:

فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکَ لَقَدْ جٰاءَکَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِینَ . (1)یونس (10) 94

460. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از اهل کتاب با هدف دعوت از آنها به تسلیم بودن در برابر تعالیم الهی:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

3. بدعتگذاران

461. پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله از بدعتگذاران، در مورد مستند حکم‌شان، دربارۀ روزی خداوند:

1) 1) . از امام هادی علیه السلام روایت شده که جاهلان گفتند: چرا برای ما پیامبری از فرشتگان مبعوث نمی‌شود. خداوند به پیامبرش وحی نمود: از کسانی که پیش از تو کتاب می‌خواندند بپرس: آیا چنین نیست که قبلاً خداوند هیچ پیامبری نفرستاد مگر اینکه او طعام می‌خورد و در بازارها راه می‌رفت؟ و آنان برای تو اسوه و مقتدا هستند. (علل الشّرائع، ج 1، ص 129، ح 1؛ تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 319، ح 126)

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرٰاماً وَ حَلاٰلاً قُلْ آللّٰهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اللّٰهِ تَفْتَرُونَ . یونس (10) 59

462. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از تحریم‌کنندگان روزیهای پاکیزه، برای نکوهش و توبیخ آنها:

یٰا بَنِی آدَمَ خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لاٰ تُسْرِفُوا إِنَّهُ لاٰ یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللّٰهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبٰادِهِ وَ الطَّیِّبٰاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا خٰالِصَةً یَوْمَ الْقِیٰامَةِ کَذٰلِکَ نُفَصِّلُ الْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ . (1)اعراف (7) 31 و 32

4. بنی اسرائیل

463. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور سؤال از بنی اسرائیل، با هدف اعتراف آنها به سرنوشت شوم براثر کفران نعمت الهی به رغم بهره‌مندی از معجزات روشن:

سَلْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ کَمْ آتَیْنٰاهُمْ مِنْ آیَةٍ بَیِّنَةٍ .... بقره (2) 211

464. توجّه دادن یهودیان به امتحان الهی و نکوهش آنان بر مخالفت فرمان الهی، هدف از پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله از یهودیان، دربارۀ مردم ایله:

وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْیَةِ الَّتِی کٰانَتْ حٰاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ یَعْدُونَ فِی السَّبْتِ إِذْ تَأْتِیهِمْ حِیتٰانُهُمْ یَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً وَ یَوْمَ لاٰ یَسْبِتُونَ لاٰ تَأْتِیهِمْ کَذٰلِکَ نَبْلُوهُمْ بِمٰا کٰانُوا یَفْسُقُونَ . (2)اعراف (7) 163

465. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور سؤال از بنی اسرائیل معاصر خود، جهت اقرار گرفتن از آنان، دربارۀ حق‌ناپذیری فرعون و پیروان او نسبت به معجزات موسی علیه السلام :

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسیٰ تِسْعَ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ فَسْئَلْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِذْ جٰاءَهُمْ فَقٰالَ لَهُ فِرْعَوْنُ إِنِّی لَأَظُنُّکَ یٰا مُوسیٰ مَسْحُوراً. اسراء (17) 101

5. خدا

466. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور سؤال از خداوند، دربارۀ رحمانیّت خالق مقتدر جهان هستی:

اَلَّذِی خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فِی سِتَّةِ أَیّٰامٍ ثُمَّ اسْتَویٰ عَلَی الْعَرْشِ الرَّحْمٰنُ فَسْئَلْ بِهِ خَبِیراً. (3)فرقان (25) 59

6. متخلّفان از جهاد

467. پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله از متخلّفان جهاد، با هدف بیان تحقّق ارادۀ الهی، در صورت تعلّق ارادۀ او به سود و زیان آدمی:

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا ... قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ لَکُمْ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً إِنْ أَرٰادَ بِکُمْ ضَرًّا أَوْ أَرٰادَ بِکُمْ نَفْعاً .... فتح (48) 11

7. مشرکان

468. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان،با هدف توجه دادن

1) 1) . استفهام در جملۀ«من حرّم»استفهام انکاری توبیخی است

2) 2) . مقصود از فرمان سؤال در کلمۀ«اسألهم»برای نکوهش و توبیخ یهودیان است.(مجمع البیان، ج3-\4، ص 756)

3) 3) .«فسئل به خبیراً»یعنی از او سؤال کن که او آگاه است. (التّبیان، ج 7، ص 502؛ المیزان، ج 15، ص 253)

آنان به ارزش علم و برتری عالمان بر جاهلان :

وَ إِذٰا مَسَّ الْإِنْسٰانَ ضُرٌّ دَعٰا رَبَّهُ مُنِیباً إِلَیْهِ ثُمَّ إِذٰا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِیَ مٰا کٰانَ یَدْعُوا إِلَیْهِ مِنْ قَبْلُ وَ جَعَلَ لِلّٰهِ أَنْدٰاداً لِیُضِلَّ عَنْ سَبِیلِهِ .... قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ .... زمر (39) 8 و 9

469. ممنوعیّت سؤال کردن پیامبر صلی الله علیه و آله از دیگران، دربارۀ تعداد اصحاب کهف و سرگذشت آنها:

سَیَقُولُونَ ثَلاٰثَةٌ رٰابِعُهُمْ کَلْبُهُمْ وَ یَقُولُونَ خَمْسَةٌ سٰادِسُهُمْ کَلْبُهُمْ رَجْماً بِالْغَیْبِ وَ یَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَ ثٰامِنُهُمْ کَلْبُهُمْ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً وَ لاٰ تَسْتَفْتِ فِیهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً. کهف (18) 22

470. سؤال تعجّب‌آمیز پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان به سبب شرک و کفر آنان نسبت به خدا، به‌رغم دلایل وحدانیّت خدا در خلقت زمین:

قُلْ أَ إِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَ تَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدٰاداً ذٰلِکَ رَبُّ الْعٰالَمِینَ . (1)فصّلت (41) 9

471. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، با هدف انکار اعتقادات آنها و بیان صلاحیّت انحصاری خدا برای داوری:

أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ أَبْتَغِی حَکَماً وَ هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ إِلَیْکُمُ الْکِتٰابَ مُفَصَّلاً وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ . (2)انعام (6) 114

472. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور سؤال از مشرکان،همراه با توبیخ آنان دربارۀ علّت حلّیّت و حرمت بعضی اشیا از ناحیۀ آنان:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرٰاماً وَ حَلاٰلاً قُلْ آللّٰهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اللّٰهِ تَفْتَرُونَ . یونس (10) 59

473. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور پرسش از مشرکان،برای بیان نابرابری موحدان با مشرکان، مانند نابرابری کوری و بینایی، ظلمات و نور:

... قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ .... رعد (13) 16

474. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، به جهت نفی ربوبیّت غیر خداوند بر جهان هستی:

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ وَ لاٰ تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ إِلاّٰ عَلَیْهٰا وَ لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْریٰ ثُمَّ إِلیٰ رَبِّکُمْ مَرْجِعُکُمْ فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . (3)انعام (6) 164

475. پیامبر صلی الله علیه و آله بیان‌کنندۀ نابرابری موحّدان با مشرکان، به‌وسیلۀ مقایسۀ کوری و بینایی در قالب

1) 1) .«أ إنّکم»استفهام انکاری و برای تعجّب است.(مجمع البیان، ج 9-10، ص 6)

2) 2) . استفهام«أ فغیر اللّه»انکاری است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 5، جزء 8، ص 14)

3) 3) . استفهام انکاری است و با هدف نفی ربوبیّت غیر خدا است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 5، جزء 8، ص206)

پرسش:

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَ فَلاٰ تَتَفَکَّرُونَ . انعام (6) 50

476. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور بیدار کردن فطرت توحیدی مشرکان با سؤال از آنان:

قُلْ أَ رَأَیْتَکُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُ اللّٰهِ أَوْ أَتَتْکُمُ السّٰاعَةُ أَ غَیْرَ اللّٰهِ تَدْعُونَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

بَلْ إِیّٰاهُ تَدْعُونَ فَیَکْشِفُ مٰا تَدْعُونَ إِلَیْهِ إِنْ شٰاءَ وَ تَنْسَوْنَ مٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 40 و 41

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قُلِ اللّٰهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ فَأَنّٰی تُؤْفَکُونَ . یونس (10) 34

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . مؤمنون (23) 85 و 86

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ . مؤمنون (23) 88 و 89

477. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، با انکار و اظهار تعجّب از گزینش دختر برای خدا و پسر برای خود:

فَاسْتَفْتِهِمْ أَ لِرَبِّکَ الْبَنٰاتُ وَ لَهُمُ الْبَنُونَ

أَمْ خَلَقْنَا الْمَلاٰئِکَةَ إِنٰاثاً وَ هُمْ شٰاهِدُونَ

أَصْطَفَی الْبَنٰاتِ عَلَی الْبَنِینَ

مٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ

أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ

أَمْ لَکُمْ سُلْطٰانٌ مُبِینٌ

فَأْتُوا بِکِتٰابِکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . صافّات (37) 149 و 150 و 153 -\157

478. فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر سؤال از مشرکان، دربارۀ دلیل انتخاب غیر خداوند، در جایگاه ولیّ، به رغم ناتوانی آنها از نفع و ضرر رساندن:

... قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا ... أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ .... رعد (13) 16

479. پیامبر صلی الله علیه و آله بیان‌کنندۀ ربوبیّت انحصاری خداوند، در قالب پرسش از مشرکان:

وَ یَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِینَ أَشْرَکُوا مَکٰانَکُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَکٰاؤُکُمْ فَزَیَّلْنٰا بَیْنَهُمْ وَ قٰالَ شُرَکٰاؤُهُمْ مٰا کُنْتُمْ إِیّٰانٰا تَعْبُدُونَ

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ مَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللّٰهُ فَقُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ

فَذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ فَمٰا ذٰا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاٰلُ فَأَنّٰی تُصْرَفُونَ . یونس (10) 28 و 31 و 32

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ

أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا .... رعد (13) 16

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . مؤمنون (23) 85 و 86

480. اقرار مشرکان به فرمانروایی مطلق خداوند، در پاسخ سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از آنان، دربارۀ این موضوع:

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ . مؤمنون (23) 88 و 89

481. استفاده از شیوۀ پرسش برای بیان انحصاری قدرت خدا بر هدایت و رهبری و نفی شریک برای او، به دلیل ناتوانی آنها از راهیابی به‌سوی حقّ، تعلیم خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللّٰهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ یَهِدِّی إِلاّٰ أَنْ یُهْدیٰ .... یونس (10) 35

482. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به سؤال از مشرکان، به جهت توجه دادن آنها به ناتوانایی معبودان باطل بر خلقت جهان و آفرینش مجدّد آنها:

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ .... یونس (10) 34

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ ائْتُونِی بِکِتٰابٍ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا أَوْ أَثٰارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . احقاف (46) 4

483. فرمان خداوند به بهره گرفتن پیامبر صلی الله علیه و آله از پرسش برای احتجاج با مشرکان بر حقانیّت قرآن به گواهی و ایمان فردی از بنی اسرائیل:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کٰانَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَ کَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شٰاهِدٌ مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَکْبَرْتُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . (1)احقاف (46) 10

484. بهره‌گیری پیامبر صلی الله علیه و آله از پرسش، برای اثبات انحصاری تدبیر خداوند بر جهان و نفی شرک:

وَ یَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِینَ أَشْرَکُوا مَکٰانَکُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَکٰاؤُکُمْ .... وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللّٰهُ فَقُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ فَذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ فَمٰا ذٰا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاٰلُ فَأَنّٰی تُصْرَفُونَ . یونس (10) 28 و 31 و 32

485. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور احتجاج بر خالقیّت خدا به نبودن مخلوق برای معبودان باطل، در قالب پرسش از مشرکان:

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16


1) 1) . مخاطب در«کفرتم»مشرکان‌اند و به قرینۀ ذیل آیه می‌تواند جواب شرط جملۀ«أ لستم من الظّالمین»باشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص127)

486. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله بر ربوبیّت خداوند به مالکیّت واقعی خدا، بر قوّه شنوایی و بینایی، در قالب پرسش از مشرکان:

وَ یَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِینَ أَشْرَکُوا مَکٰانَکُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَکٰاؤُکُمْ فَزَیَّلْنٰا بَیْنَهُمْ وَ قٰالَ شُرَکٰاؤُهُمْ مٰا کُنْتُمْ إِیّٰانٰا تَعْبُدُونَ

قُلْ ... أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ ... فَذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ فَمٰا ذٰا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاٰلُ فَأَنّٰی تُصْرَفُونَ . یونس (10) 28 و 31 و 32

487. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله بر ولایت توحیدی به رازقیّت انحصاری خدا، به صورت پرسش از مشرکان:

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ .... انعام (6) 14

488. رازقیّت انحصاری خداوند در قالب پرسش، احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله برای ربوبیّت انحصاری خدا در مقابل مشرکان:

وَ یَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِینَ أَشْرَکُوا مَکٰانَکُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَکٰاؤُکُمْ فَزَیَّلْنٰا بَیْنَهُمْ وَ قٰالَ شُرَکٰاؤُهُمْ مٰا کُنْتُمْ إِیّٰانٰا تَعْبُدُونَ

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ مَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللّٰهُ فَقُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ

فَذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ فَمٰا ذٰا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاٰلُ فَأَنّٰی تُصْرَفُونَ . یونس (10) 28 و 31 و 32

489.پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور سؤال از رازقیّت آسمانها و زمین، جهت بیدار شدن فطرت توحیدی مشرکان:

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ وَ إِنّٰا أَوْ إِیّٰاکُمْ لَعَلیٰ هُدیً أَوْ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . سبأ (34) 24

490. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور پرسش از مشرکان،برای اثبات توانایی خداوند بر تغییر شب و روز، در صورت دایمی شدن آن از سوی خدا:

وَ رَبُّکَ یَخْلُقُ مٰا یَشٰاءُ وَ یَخْتٰارُ مٰا کٰانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ تَعٰالیٰ عَمّٰا یُشْرِکُونَ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیٰاءٍ أَ فَلاٰ تَسْمَعُونَ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ النَّهٰارَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ . قصص (28) 68 و 71 و 72

491. اعتراف مشرکان به قدرت خدا بر نزول باران و احیای مجدّد زمین، در صورت پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله از آنها در این خصوص:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً فَأَحْیٰا بِهِ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهٰا لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ .... عنکبوت (29) 63

492. اعتراف مشرکان به تسخیر خورشید و ماه، از سوی خدا، در صورت سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از آنان، دربارۀ این موضوع:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ .... فَإِذٰا رَکِبُوا فِی الْفُلْکِ دَعَوُا اللّٰهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمّٰا نَجّٰاهُمْ إِلَی الْبَرِّ إِذٰا هُمْ یُشْرِکُونَ . عنکبوت (29) 61 و 65

493. اعتراف مشرکان به خالق بودن خداوند نسبت به آسمانها و زمین، در صورت سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از آنان دربارۀ این موضوع:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ .... عنکبوت (29) 61 و 65

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ .... لقمان (31) 25

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ .... زمر (39) 38

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ . زخرف (43) 9

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ فَأَنّٰی یُؤْفَکُونَ . زخرف (43) 87

494.بیان مقهور بودن معبودان باطل در مقابل ارادۀ الهی به رساندن سود و زیان، با شیوۀ سؤالی، احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله در مقابل مشرکان:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

495. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور سؤال، جهت برانگیختن داوری وجدان مشرکان بر چگونگی فرجام آنان در صورت نزول عذاب الهی:

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَ فَلاٰ تَتَفَکَّرُونَ

وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخٰافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا إِلیٰ رَبِّهِمْ لَیْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِیٌّ وَ لاٰ شَفِیعٌ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ . انعام (6) 50 و 51

496. سؤال تقریری پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، دربارۀ ناتوانی معبودان آنان، در جلب منفعت و دفع ضرر:

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا .... انعام (6) 71

497. تحقیق و تثبیت نزول شیاطین بر قلب دروغ‌گویان و الهام بر آنان در قالب پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله :

هَلْ أُنَبِّئُکُمْ عَلیٰ مَنْ تَنَزَّلُ الشَّیٰاطِینُ

تَنَزَّلُ عَلیٰ کُلِّ أَفّٰاکٍ أَثِیمٍ . (1)شعراء (26) 221 و 222

498. بیان برتری خداوند در مقایسه با معبودان باطل مشرکان، در قالب پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ وَ سَلاٰمٌ عَلیٰ عِبٰادِهِ الَّذِینَ اصْطَفیٰ آللّٰهُ خَیْرٌ أَمّٰا یُشْرِکُونَ . نمل (27) 59

499. سؤال تعجّب‌انگیز پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، دربارۀ تعجیل آنان نسبت به نزول عذاب استیصال:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُهُ بَیٰاتاً أَوْ نَهٰاراً مٰا ذٰا یَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ . یونس (10) 50

500. سؤال تقریری پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، دربارۀ ولیّ و خالق آسمانها و زمین:

1) 1) . استفهام به معنای«قد»و ثبوت و تحقیق است که در انتظار جواب نیست.(تفسیر التحریر و التنویر، ج 9، جزء19، ص 205)

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

501. سؤال تقریری پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، دربارۀ نجات‌دهندۀ انسانها از خطرها:

قُلْ مَنْ یُنَجِّیکُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً لَئِنْ أَنْجٰانٰا مِنْ هٰذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشّٰاکِرِینَ . (1)انعام (6) 63

502. اظهار تعجّب پیامبر صلی الله علیه و آله از انحراف و روی‌آوری مشرکان به غیر خدا، در عین اعتقادشان به خالقیّت خدا، در قالب پرسش:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ فَأَنّٰی یُؤْفَکُونَ . عنکبوت (29) 61

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ فَأَنّٰی یُؤْفَکُونَ .

زخرف (43) 87

503. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور احتجاج با مشرکان، با طرح سؤال دربارۀ برترین گواهی‌دهنده بر حقانیّت آن حضرت:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... انعام (6) 19

504. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور مخدوش کردن مبانی مشرکان، با طرح سؤال در تساوی سرنوشت مسلمانان و مجرمان:

أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِینَ کَالْمُجْرِمِینَ

مٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ

أَمْ لَکُمْ کِتٰابٌ فِیهِ تَدْرُسُونَ

إِنَّ لَکُمْ فِیهِ لَمٰا تَخَیَّرُونَ

أَمْ لَکُمْ أَیْمٰانٌ عَلَیْنٰا بٰالِغَةٌ إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ إِنَّ لَکُمْ لَمٰا تَحْکُمُونَ

سَلْهُمْ أَیُّهُمْ بِذٰلِکَ زَعِیمٌ

أَمْ لَهُمْ شُرَکٰاءُ فَلْیَأْتُوا بِشُرَکٰائِهِمْ إِنْ کٰانُوا صٰادِقِینَ . قلم (68) 35 -\41

505. سؤال تقریری پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، دربارۀ روزی‌دهندۀ موجودات آسمان و زمین:

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ .... سبأ (34) 24

506. سؤال تقریری پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، دربارۀ مالک اصلی زمین و موجودات در آن:

قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهٰا إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

عٰالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهٰادَةِ فَتَعٰالیٰ عَمّٰا یُشْرِکُونَ . مؤمنون (23) 84 و 92

507. اعتراف مشرکان به مالکیّت خداوند بر آسمانهای هفتگانه و عرش بزرگ، در پاسخ پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله دراین‌باره:

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ . مؤمنون (23) 86 و 87

508. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله به شیوۀ سؤال و جواب، برای توجه دادن مشرکان به خداوند تنها پناهگاه هستی:

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ . مؤمنون (23) 88


1) 1) . استفهام برای تقریر و الزام مشرکان است و آنها خود معتقد بودند که نجات‌دهنده، ذات مقدس خدا است، ولی به‌رغم این اعتقاد به بتها نیز معتقد بودند. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 4، جزء 7، ص 280)

509. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور سؤال، جهت برانگیختن داوری وجدان مشرکان بر چگونگی فرجام آنان، در صورت نزول عذاب الهی:

قُلْ أَ رَأَیْتَکُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُ اللّٰهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 47

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَ فَلاٰ تَتَفَکَّرُونَ

وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخٰافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا إِلیٰ رَبِّهِمْ لَیْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِیٌّ وَ لاٰ شَفِیعٌ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ . انعام (6) 50 و 51

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُهُ بَیٰاتاً أَوْ نَهٰاراً مٰا ذٰا یَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ

أَ ثُمَّ إِذٰا مٰا وَقَعَ آمَنْتُمْ بِهِ آلْآنَ وَ قَدْ کُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ . یونس (10) 50 و 51

9. مکذّبان

510. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به بیان مالکیت مطلق خداوند بر موجودات آسمانها و زمین، به شکل پرسش و پاسخ از مکذبان:

... عٰاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ قُلْ لِمَنْ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلّٰهِ .... انعام (6) 11 و 12

10. منافقان

511. سؤال سرزنش‌آمیز پیامبر صلی الله علیه و آله از منافقان، در مورد انتظار مرگ و شکست از سوی آنان برای مسلمانان:

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنٰا إِلاّٰ إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ وَ نَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِکُمْ أَنْ یُصِیبَکُمُ اللّٰهُ بِعَذٰابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَیْدِینٰا فَتَرَبَّصُوا إِنّٰا مَعَکُمْ مُتَرَبِّصُونَ . (1)توبه (9) 52

512. شوخی و سرگرمی خواندن استهزای آیات الهی، خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی منافقان، در صورت سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از آنان در این مورد:

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمٰا کُنّٰا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللّٰهِ وَ آیٰاتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ . توبه (9) 64 و 65

11. منکران معاد

513. پرسش تقریری پیامبر صلی الله علیه و آله از منکران معاد، دربارۀ سخت‌تر بودن آفرینش مجدّد آنها یا آفرینش سایر مخلوقات:

فَاسْتَفْتِهِمْ أَ هُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمْ مَنْ خَلَقْنٰا إِنّٰا خَلَقْنٰاهُمْ مِنْ طِینٍ لاٰزِبٍ

وَ قٰالُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ

أَ إِذٰا مِتْنٰا وَ کُنّٰا تُرٰاباً وَ عِظٰاماً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ . (2)صافّات (37) 11 و 15 و 16

12. نصارا

514. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله در ردّ ادعای نصارا و یهودیان، مبنی بر فرزندی خدا و محبوب بودن نزد وی به‌وسیلۀ پرسش از علت معذّب شدن آنها

1) 1) . با توجّه به سیاق آیات، آیۀ مزبور دربارۀ منافقان است

2) 2) . استفهام برای تقریر و الزام منکران معاد است، زیرا اینکه آفرینش مخلوقات آسمانی سخت‌تر است مورد قبول آنها است.(تفسیر التحریر و التنویر، ج 11، جزء 23، ص 94)

به‌وسیلۀ گناهان خود:

وَ قٰالَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصٰاریٰ نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ قُلْ فَلِمَ یُعَذِّبُکُمْ بِذُنُوبِکُمْ .... مائده (5) 18

515. سؤال پیامبر صلی الله علیه و آله از نصارا، دربارۀ پرستش غیر خدا (مسیح و مریم علیهما السلام ):

لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ وَ قٰالَ الْمَسِیحُ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ اعْبُدُوا اللّٰهَ رَبِّی وَ رَبَّکُمْ إِنَّهُ مَنْ یُشْرِکْ بِاللّٰهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ الْجَنَّةَ وَ مَأْوٰاهُ النّٰارُ وَ مٰا لِلظّٰالِمِینَ مِنْ أَنْصٰارٍ

مَا الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَ أُمُّهُ صِدِّیقَةٌ کٰانٰا یَأْکُلاٰنِ الطَّعٰامَ انْظُرْ کَیْفَ نُبَیِّنُ لَهُمُ الْآیٰاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنّٰی یُؤْفَکُونَ

قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً وَ اللّٰهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . مائده (5) 72 و 75 و 76

516. بیان آگاه‌تر بودن خدا به آیین پیامبران، در قالب سؤال، احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله بر ردّ ادعای مسیحیان و یهودیان، مبنی بر یهودی و نصرانی بودن ابراهیم علیه السلام و فرزندانش:

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطَ کٰانُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ قُلْ أَ أَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللّٰهُ وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَتَمَ شَهٰادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللّٰهِ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . بقره (2) 140

13. یهود

517. توجّه دادن یهودیان به فرجام شوم مخالفت با فرمانهای الهی هدف پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله از یهودیان :

وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْیَةِ الَّتِی کٰانَتْ حٰاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ یَعْدُونَ فِی السَّبْتِ إِذْ تَأْتِیهِمْ حِیتٰانُهُمْ یَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً وَ یَوْمَ لاٰ یَسْبِتُونَ لاٰ تَأْتِیهِمْ کَذٰلِکَ نَبْلُوهُمْ بِمٰا کٰانُوا یَفْسُقُونَ . (1)اعراف (7) 163

518. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر انکار رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله و نزول هرگونه وحی بر بشر از سوی یهود، با شیوۀ سؤال، از نازل‌کنندۀ کتاب تورات بر موسی علیه السلام :

وَ مٰا قَدَرُوا اللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قٰالُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتٰابَ الَّذِی جٰاءَ بِهِ مُوسیٰ نُوراً وَ هُدیً لِلنّٰاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرٰاطِیسَ تُبْدُونَهٰا وَ تُخْفُونَ کَثِیراً .... انعام (6) 91

519. سؤال ملامت‌آمیز پیامبر صلی الله علیه و آله از یهودیان، دربارۀ ادّعای دروغین و رفتار ناشایستۀ آنان، دربارۀ پیامبران:

اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا أَلاّٰ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتّٰی یَأْتِیَنٰا بِقُرْبٰانٍ تَأْکُلُهُ النّٰارُ قُلْ قَدْ جٰاءَکُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِی بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالَّذِی قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 183

520. سؤال انکاری پیامبر صلی الله علیه و آله از یهود، دربارۀ احتجاج ایشان با آن حضرت، در رابطه با خداوند:

قُلْ أَ تُحَاجُّونَنٰا فِی اللّٰهِ وَ هُوَ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ وَ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ وَ نَحْنُ لَهُ


1) 1) . مقصود از فرمان الهی به سؤال در کلمۀ«اسألهم»نکوهش و توبیخ یهودیان است.(مجمع البیان، ج 3-\4، ص 756)

مُخْلِصُونَ . (1)بقره (2) 139

521. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با شیوۀ سؤال و پرسش دربارۀ ادعای یهود مبنی‌بر عذاب نشدن به‌جز چند روز، به داشتن عهد و پیمان از خدا و یا نسبت دادن امر غیر واقعی و نامعلوم به خداوند:

وَ قٰالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النّٰارُ إِلاّٰ أَیّٰاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ عَهْداً فَلَنْ یُخْلِفَ اللّٰهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ . (2)بقره (2) 80

522. ممنوعیّت پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله از یهود، دربارۀ تعداد اصحاب کهف و سرگذشت آنان:

سَیَقُولُونَ ثَلاٰثَةٌ رٰابِعُهُمْ کَلْبُهُمْ وَ یَقُولُونَ خَمْسَةٌ سٰادِسُهُمْ کَلْبُهُمْ رَجْماً بِالْغَیْبِ وَ یَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَ ثٰامِنُهُمْ کَلْبُهُمْ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً وَ لاٰ تَسْتَفْتِ فِیهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً. (3)کهف (18) 22

نیز ==> سؤال‌شوندگان، نصارا

سوء قصد به محمّد صلی الله علیه و آله

==> ترور محمّد صلی الله علیه و آله ، توطئه علیه محمّد صلی الله علیه و آله

سوگند محمّد صلی الله علیه و آله

==> قسم محمّد صلی الله علیه و آله

سیرۀ محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

523. سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، الگوی مناسب زندگی برای خداجویان معاد باور:

لَقَدْ کٰانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کٰانَ یَرْجُوا اللّٰهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللّٰهَ کَثِیراً. احزاب (33) 21

پیروی از سیرۀ محمّد صلی الله علیه و آله

524. دعوت به توحید خالص و پیراسته از شرک، نشانۀ صداقت در پیروی از سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

525. لزوم پیروی از سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و اجتناب از پیشتازی بر حضرت، در رفتار و گفتار:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... حجرات (49) 1

526. پیروی برخی اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله از سیرۀ آن حضرت، در شب‌زنده‌داری و همراهی آنان با آن حضرت:

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طٰائِفَةٌ مِنَ الَّذِینَ مَعَکَ .... مزمّل (73) 20

سیرۀ اجتماعی محمّد صلی الله علیه و آله

527. داشتن زندگی عادی و بدون تشریفات، سیرۀ

1) 1) . همزۀ استفهام، برای انکار است، زیرا با وجود ربوبیّت یگانۀ خداوند و اخلاص مسلمانان در اعتقاد توحیدی و مسئول بودن هر فرد در مقابل عمل خود، محاجّه نمودن کاری لغو خواهد بود.(المیزان، ج 1، ص313)

2) 2) . ضمیر«قالوا»اشاره به یهود است. (مجمع البیان، ج 1-\ 2، ص 293)

3) 3) . بنا بر اینکه ضمیر در«منهم»به یهود برگردد. (جامع البیان، ج 8 ، جزء 15، ص 207)

پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. فرقان (25) 7 و 8

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 4 و 5

528. امربه‌معروف و نهی از منکر، سیرۀ دائمی پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ .... اعراف (7) 157

529. اجتناب از هر نوع خیانت، سیرۀ پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و همۀ پیامبران الهی:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ .... آل عمران (3) 161

530. در سختی بودن به سبب سختیهای مردم، سیرۀ ستودنی پیامبر صلی الله علیه و آله :

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

531. اجرای عدالت، میان مردم به دور از هرگونه تحمیل، سیرۀ عملی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 15

532. تأثیر پذیرفتن از سخنان مؤمنان، به رغم گوش فرادادن به سخنان تمام گروهها، سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ .... توبه (9) 61

سیرۀ اخلاقی محمّد صلی الله علیه و آله

533. خوش‌اخلاقی، سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و مورد ستایش خدا:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ .... آل عمران (3) 159

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ . قلم (68) 4

534. نرمخویی و پرهیز از خشونت در رفتار و گفتار با دیگران، سیرۀ نیکوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ .... آل عمران (3) 159

535. حضور در قبرستانها، جهت دعا برای اموات، سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 84

536. معاشرت و همنشینی با فقیران مؤمن، از جلوه‌های اخلاقی سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

537. دلسوزی و مهربانی برای مؤمنان، سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

538. حریص بودن بر هدایت و سعادت مردم، سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

إِنْ تَحْرِصْ عَلیٰ هُدٰاهُمْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی مَنْ یُضِلُّ .... نحل (16) 37

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

لَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ أَلاّٰ یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 3

539. پیامبر صلی الله علیه و آله وظیفه‌دار فروتنی در برابر مؤمنان و ابراز مهر و محبّت به آنان:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهٰالَةٍ ثُمَّ تٰابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . انعام (6) 54

540. اندوهگین شدن از کفر و بی‌دینی مردم، سیرۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

لَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ أَلاّٰ یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 3

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

وَ مَنْ کَفَرَ فَلاٰ یَحْزُنْکَ کُفْرُهُ .... لقمان (31) 23

أَ فَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللّٰهَ یُضِلُّ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ فَلاٰ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرٰاتٍ .... فاطر (35) 8

541. تلاش پیامبر صلی الله علیه و آله برای آگاهی از احوال اصحاب خود، سیرۀ آن حضرت:

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ

وَ تَقَلُّبَکَ فِی السّٰاجِدِینَ . (1)

شعراء (26) 218 و 219

سیرۀ تبلیغی محمّد صلی الله علیه و آله

1. اخلاص

542. اخلاص و اجتناب از درخواست اجرت در قبال تبلیغ آیین و احکام الهی، سیرۀ تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله :

1) 1) . برخی مفسّران«تقلّبک فی السّاجدین»را به تلاش پیامبر صلی الله علیه و آله برای آگاهی یافتن از احوال اصحاب در دل شب، هنگام شب‌زنده‌داری آنان، تفسیر کرده‌اند. (الکشّاف، ج 3، ص 341)

وَ مٰا تَسْئَلُهُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ لِلْعٰالَمِینَ .

یوسف (12) 104

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَرٰاجُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ هُوَ خَیْرُ الرّٰازِقِینَ . مؤمنون (23) 72

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ . ص (38) 86

2. پرهیز از تکلّف

543. پرهیز از هرگونه تکلّف، تصنّع و ظاهرسازی در تبلیغ دین، سیرۀ عملی پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ . (1)

ص (38) 86

3. سازش‌ناپذیری در اصول اعتقادی

544. قاطعیّت در نفی معبودهای کافران و امتناع از عبادت آنها در تمام عمر خویش، وظیفۀ الهی بر عهدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در تبلیغ دین:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ

قُلِ اللّٰهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِینِی

فَاعْبُدُوا مٰا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ قُلْ إِنَّ الْخٰاسِرِینَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِیهِمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ أَلاٰ ذٰلِکَ هُوَ الْخُسْرٰانُ الْمُبِینُ . زمر (39) 11 -\15

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ .

کافرون (109) 1 -\6

سیرۀ سیاسی محمّد صلی الله علیه و آله

545. تسلیم نشدن در برابر خواسته‌های دشمنان بهانه‌جو و پافشاری بر انجام دادن وظایف الهی، سیرۀ عملی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مٰا یَکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقٰاءِ نَفْسِی إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . یونس (10) 15

546. اجرای عدالت میان مردم، به دور از هرگونه تحمیل، شیوه و سیرۀ عملی پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ


1) 1) . تکلّف به معنای ظاهرسازی و آراسته شدن به امری غیر واقعی است. (المیزان، ج 17، ص 228)

اَلْمَصِیرُ. شوری (42) 15

547. مبارزه با شرک و بت‌پرستی، سیرۀ دائمی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا رَآکَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی یَذْکُرُ آلِهَتَکُمْ وَ هُمْ بِذِکْرِ الرَّحْمٰنِ هُمْ کٰافِرُونَ . انبیاء (21) 36

548. گوش فرادادن به سخنان افراد گوناگون، سیره و خصلت نیکوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ .... توبه (9) 61

سیرۀ عبادی محمّد صلی الله علیه و آله

549. شب‌زنده‌داری، سیرۀ عبادی پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ . (1)شعراء (26) 218

550. اقامۀ نماز جماعت، سیره دائمی پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ

وَ تَقَلُّبَکَ فِی السّٰاجِدِینَ . (2)

شعراء (26) 218 و 219

551. شب‌زنده‌داری یک‌سوم ، نصف و یا دو سوم از شب، سیرۀ همیشگی پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ .... مزمّل (73) 20

552. پیروی برخی اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله از سیره آن حضرت در شب‌زنده‌داری و همراهی آنان با آن حضرت:

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طٰائِفَةٌ مِنَ الَّذِینَ مَعَکَ .... مزمّل (73) 20

نیز ==> اخلاق محمّد صلی الله علیه و آله ، زندگی محمّد صلی الله علیه و آله

سیمای محمّد صلی الله علیه و آله

553. آشکار بودن نشانۀ سجده و عبادت، در سیما و رخسار پیامبر صلی الله علیه و آله :

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ... (3)فتح (48) 29

554. آشکار بودن نشانۀ سجده و عبادت، در رخسار و سیمای پیامبر صلی الله علیه و آله ، وصف شده در تورات و انجیل:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ

اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ .... فتح (48) 29

شایعه علیه محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . مقصود از«حین تقوم»قیام پیامبر صلی الله علیه و آله برای تهجّد در دل شب است. (الکشّاف، ج 3، ص 341)

2) 2) . به باور برخی مفسّران، مقصود از«حین تقوم و تقلّبک فی السّاجدین»اقامۀ نماز جماعت از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله است. (الکشّاف، ج 3، ص 341)

3) 3) . بنا بر احتمالی«محمّد صلی الله علیه و آله»مبتدا و«رسول اللّه»تابع، بدل یا عطف بیان آن،«و الّذین معه»عطف بر«محمّد صلی الله علیه و آله»و«أشدّاء علی الکفّار»تا آخر، خبر آن است. (روح المعانی، ج 14، جزء 26، ص 186؛ المیزان، ج 18، ص 299)

555. شایعۀ کشته شدن پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ احُد:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ ... (1)آل عمران (3) 144

556. شایعۀ کشته شدن پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ احُد، موجب فرار مجاهدان از صحنۀ نبرد و شکست آنان:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ ... (2)آل عمران (3) 144

557. ارتداد گروهی از مسلمانان، در پی شایعۀ قتل پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ احُد:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ وَ مَنْ یَنْقَلِبْ عَلیٰ عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَضُرَّ اللّٰهَ شَیْئاً ... (3)آل عمران (3) 144

558. ثابت‌قدمان بر آیین اسلام، به رغم شایعۀ قتل پیامبر صلی الله علیه و آله در غزوۀ احُد، در زمرۀ شاکران و بهره‌مند از پاداش الهی:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ وَ مَنْ یَنْقَلِبْ عَلیٰ عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَضُرَّ اللّٰهَ شَیْئاً وَ سَیَجْزِی اللّٰهُ الشّٰاکِرِینَ . آل عمران (3) 144

559. شایعه‌افکنی منافقان، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله و خانوادۀ آن حضرت، در ماجرای افک:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً وَ قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّکُمْ فِیمٰا أَفَضْتُمْ فِیهِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِکُمْ مٰا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَیِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیمٌ

وَ لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مٰا یَکُونُ لَنٰا أَنْ نَتَکَلَّمَ بِهٰذٰا سُبْحٰانَکَ هٰذٰا بُهْتٰانٌ عَظِیمٌ . (4)نور (24) 11 و 12 و 14 -\16

560. حرمت شایعات، علیه خانوادۀ پیامبر:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ


1) 1) . هنگامی که در جنگ احُد«مصعب بن عمیر»به شهادت رسید، قاتل او فکر کرد رسول خدا صلی الله علیه و آله را به قتل رسانده است، لذا این شایعه قوّت گرفت که رسول خدا صلی الله علیه و آله کشته شد. (روح المعانی، ج 3، جزء 4، ص 113)

2) 2) . برخی گفته‌اند: مقصود از«انقلبتم علیٰ أعقابکم»اشاره به فرار [از صحنۀ جنگ] و تنها گذاشتن پیامبر صلی الله علیه و آله در میدان نبرد [احُد] است. (روح المعانی، ج 3، جزء 4، ص 115)

3) 3) . مفسّران، آیه را دربارۀ غزوۀ احُد دانسته‌اند. در این غزوه شایعۀ قتل پیامبر صلی الله علیه و آله بر سر زبانها افتاد و در نتیجه عدّه‌ای مرتد شده، اسلام را رها کردند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 848)

4) 4) .«افک»داستانی بود که منافقان آن را ساختند و نزد آنان و گروهی از مسلمانان ساده‌لوح رواج پیدا کرد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 9، جزء 18، ص 170) گرچه در قصّۀ افک، منافقان یکی از همسران پیامبر را مورد تهمت قرار داده بودند امّا مقصودشان در این ماجرا شخص آن حضرت بود

اَلْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِکُمْ مٰا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَیِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیمٌ

إِنَّ الَّذِینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشِیعَ الْفٰاحِشَةُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . نور (24) 11 و 15 و 19

561. سبک پنداشتن شایعه علیه پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی مسلمانان، عامل دامن زدن آنها به آن:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِکُمْ مٰا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَیِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیمٌ . نور (24) 11 و 15

562. جهل مسلمانان صدر اسلام، عامل دامن زدن به شایعه علیه پیامبر صلی الله علیه و آله در ماجرای افک:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِکُمْ مٰا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَیِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیمٌ . نور (24) 11 و 15

563. زودباوری و تأثیرپذیری عدّه‌ای از مسلمانان صدر اسلام، نسبت به شایعات علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً وَ قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّکُمْ فِیمٰا أَفَضْتُمْ فِیهِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِکُمْ مٰا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ .... نور (24) 11 و 12 و 14 و 15

564. هم‌صدایی و همراهی گروهی از مسلمانان با منافقان، در شایعه‌افکنی علیه پیامبر صلی الله علیه و آله و خانواده‌اش:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً وَ قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّکُمْ فِیمٰا أَفَضْتُمْ فِیهِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِکُمْ مٰا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَیِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیمٌ

وَ لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مٰا یَکُونُ لَنٰا أَنْ نَتَکَلَّمَ بِهٰذٰا سُبْحٰانَکَ هٰذٰا بُهْتٰانٌ عَظِیمٌ . نور (24) 11 و 12 و 14 -\16

565. فضل و رحمت خداوند، مانع کیفر شدن مسلمانان، در برابر همراهی آنان در شایعه علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ

اَلْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً وَ قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ

لَوْ لاٰ جٰاؤُ عَلَیْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدٰاءَ فَإِذْ لَمْ یَأْتُوا بِالشُّهَدٰاءِ فَأُولٰئِکَ عِنْدَ اللّٰهِ هُمُ الْکٰاذِبُونَ

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّکُمْ فِیمٰا أَفَضْتُمْ فِیهِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . نور (24) 11 -\14

566. شایعه علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، گناهی بزرگ نزد خدا و درپی‌دارندۀ عذاب سخت:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً وَ قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ

لَوْ لاٰ جٰاؤُ عَلَیْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدٰاءَ فَإِذْ لَمْ یَأْتُوا بِالشُّهَدٰاءِ فَأُولٰئِکَ عِنْدَ اللّٰهِ هُمُ الْکٰاذِبُونَ

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّکُمْ فِیمٰا أَفَضْتُمْ فِیهِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . نور (24) 11 -\14

567. تکذیب و مقابله با شایعات علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، از وظایف مسلمانان:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً وَ قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ

وَ لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مٰا یَکُونُ لَنٰا أَنْ نَتَکَلَّمَ بِهٰذٰا سُبْحٰانَکَ هٰذٰا بُهْتٰانٌ عَظِیمٌ . نور (24) 11 و 12 و 16

568. پذیرش شایعات علیه پیامبر صلی الله علیه و آله و نقل بدون تحقیق آن، موجب غضب و سرزنش خداوند:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً وَ قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّکُمْ فِیمٰا أَفَضْتُمْ فِیهِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِکُمْ مٰا لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَیِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیمٌ

وَ لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مٰا یَکُونُ لَنٰا أَنْ نَتَکَلَّمَ بِهٰذٰا سُبْحٰانَکَ هٰذٰا بُهْتٰانٌ عَظِیمٌ . نور (24) 11 و 12 و 14 -\16

569. کیفر سخت برای شایعه‌پراکنان علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، برخاسته از علم گستردۀ خداوند:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِنَّ الَّذِینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشِیعَ الْفٰاحِشَةُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . نور (24) 11 و 19

570. شایعه‌پراکنی علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، درپی‌دارندۀ کیفر سخت در دنیا:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ

اَلْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِنَّ الَّذِینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشِیعَ الْفٰاحِشَةُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ .... نور (24) 11 و 19

571. عذاب بزرگ آخرتی، کیفر شایعه‌پراکنان، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

إِنَّ الَّذِینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشِیعَ الْفٰاحِشَةُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ .... نور (24) 11 و 19

572. ایمان واقعی، بازدارندۀ انسان از هرگونه دامن زدن به شایعه‌های ناروا علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

وَ لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مٰا یَکُونُ لَنٰا أَنْ نَتَکَلَّمَ بِهٰذٰا سُبْحٰانَکَ هٰذٰا بُهْتٰانٌ عَظِیمٌ

یَعِظُکُمُ اللّٰهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . نور (24) 11 و 16 و 17

573. موعظۀ خدا به مؤمنان، مبنی بر لزوم اجتناب از روی آوردن به شایعاتی علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، همانند قصّۀ افک:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

وَ لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مٰا یَکُونُ لَنٰا أَنْ نَتَکَلَّمَ بِهٰذٰا سُبْحٰانَکَ هٰذٰا بُهْتٰانٌ عَظِیمٌ

یَعِظُکُمُ اللّٰهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . نور (24) 11 و 16 و 17

نیز ==> افترا به محمّد صلی الله علیه و آله

شب‌زنده‌داری محمّد صلی الله علیه و آله

==> تهجّد محمّد صلی الله علیه و آله

شجاعت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، شجاعت

شخصیّت

اشاره

شخصیّت (1)محمّد صلی الله علیه و آله

574. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، شخصیّتی کاملاً آشنا و شناخته شده، برای مردم پیرامون خویش:

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 16

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ . مؤمنون (23) 69

575. زندگی و شخصیّت پیش از بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله دلیلی روشن بر رسالت و نبوّت او:

1) 1) . شخصیّت را می‌توان مجموعه‌ای از خصوصیّات مختلف فرد دانست، مانند ساختمان بدن، خُلق، رفتار، علایق، گرایش، تواناییها و استعدادها که از نظر سازگاری با موقعیّتهای اجتماعی اهمّیّت دارند. (اصول روانشناسی، ج 1، ص 533)

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 16

576. گواهی شخصیّت ارزشی و اخلاقی پیامبر صلی الله علیه و آله بر صداقت وی:

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ . مؤمنون (23) 69

577. شخصیّت و منش خردمندانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، گواهی روشن بر مبرّا بودن حضرت از اتّهام کافران (جنون):

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 69 و 70

578. برتری و عظمت شخصیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، دلیل لزوم رعایت ادب در محضر او:

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً .... نور (24) 63

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ....

حجرات (49) 2

579. عیسی علیه السلام ، معرّفی‌کنندۀ شخصیّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای قوم بنی اسرائیل:

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ .... صفّ (61) 6

580. شخصیّت پیامبر صلی الله علیه و آله و یارانش، معرّفی شده در تورات:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ .... فتح (48) 29

581. شخصیّت پیامبر صلی الله علیه و آله و یارانش، معرّفی شده در انجیل:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَویٰ عَلیٰ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرّٰاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفّٰارَ .... فتح (48) 29

582. همسران پیامبر، موظّف به رعایت شخصیّت و جایگاه آن حضرت:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَیْنِ ... یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً. احزاب (33) 30 و 32

583. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای شخصیّتی شایستۀ الگو، برای امیدواران به خدا و عالم آخرت و یادکنندگان فراوان الهی:

لَقَدْ کٰانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کٰانَ یَرْجُوا اللّٰهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللّٰهَ کَثِیراً. احزاب (33) 21

584. رعایت نکردن شأن و شخصیّت والای

پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب همسران آن حضرت، با ارتکاب گناه، موجب فزونی عذاب آنان:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَیْنِ وَ کٰانَ ذٰلِکَ عَلَی اللّٰهِ یَسِیراً. احزاب (33) 30

585. انکار رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی کافران، به رغم شناخت و آگاهی داشتن از شخصیّت و جایگاه آن حضرت:

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ .

مؤمنون (23) 69 و 70

586. خسران و تباهی اهل کتاب، در پی ایمان نیاوردن آنان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم شناخت آنان از شخصیّت و جایگاه آن حضرت:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

587. کتمان رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله از ناحیۀ برخی اهل کتاب، به رغم شناخت آنان از شخصیّت و جایگاه آن حضرت:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

588. ملامت کردن خداوند از اهل کتاب، جهت کتمان حقّانیّت رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم شناخت شخصیّت و جایگاه آن حضرت:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

589. شخصیّت و جایگاه مهم حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب شرافت مکّه و سرزمین وحی:

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. بلد (90) 1 و 2

هتک شخصیّت محمّد صلی الله علیه و آله

==> استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، تهمت به محمّد صلی الله علیه و آله

شرح صدر محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، شرح صدر

شرک‌ستیزی محمّد صلی الله علیه و آله

==> راه محمّد صلی الله علیه و آله ، رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، فلسفۀ رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، مبارزۀ محمّد صلی الله علیه و آله

شریعت محمّد صلی الله علیه و آله

590. شریعت محمّد صلی الله علیه و آله ، جامع‌ترین و کامل‌ترین آئین آسمانی:

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ لِکُلٍّ جَعَلْنٰا مِنْکُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهٰاجاً وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً وٰاحِدَةً وَ لٰکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فِی مٰا آتٰاکُمْ فَاسْتَبِقُوا

اَلْخَیْرٰاتِ إِلَی اللّٰهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعاً فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . مائده (5) 48

591. محمّد صلی الله علیه و آله از پیامبران دارای شریعت:

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ لِکُلٍّ جَعَلْنٰا مِنْکُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهٰاجاً وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً وٰاحِدَةً وَ لٰکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فِی مٰا آتٰاکُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرٰاتِ إِلَی اللّٰهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعاً فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . مائده (5) 48

شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مٰا وَصّٰی بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ وَ مٰا وَصَّیْنٰا بِهِ إِبْرٰاهِیمَ وَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَ لاٰ تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کَبُرَ عَلَی الْمُشْرِکِینَ مٰا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ اللّٰهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ . شوری (42) 13

ثُمَّ جَعَلْنٰاکَ عَلیٰ شَرِیعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهٰا وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . جاثیه (45) 18

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 35

592. شریعت محمّد صلی الله علیه و آله ، آئینی آسان و خالی از هرگونه هرج و مرج:

وَ جٰاهِدُوا فِی اللّٰهِ حَقَّ جِهٰادِهِ هُوَ اجْتَبٰاکُمْ وَ مٰا جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْرٰاهِیمَ هُوَ سَمّٰاکُمُ الْمُسْلِمِینَ مِنْ قَبْلُ وَ فِی هٰذٰا لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ فَأَقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ آتُوا الزَّکٰاةَ وَ اعْتَصِمُوا بِاللّٰهِ هُوَ مَوْلاٰکُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلیٰ وَ نِعْمَ النَّصِیرُ. حجّ (22) 78

نیز ==> اسلام و دین محمّد صلی الله علیه و آله

شفاعت محمّد صلی الله علیه و آله

593. عطا شدن مقام شفاعت به پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خداوند:

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ ... (1)یونس (10) 2

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. (2)اسراء (17) 79

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . (3)ضحی (93) 5

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ. (4)کوثر (108) 1

594. ایمان، شرط بهره‌مندی از شفاعت پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ


1) 1) . طبق روایتی از امام صادق علیه السلام مقصود از«قدم صدق»شفاعت پیامبر صلی الله علیه و آله در قیامت است. (تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 292، ح 9؛ مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 134)

2) 2) . اجماع مفسّران بر این است که مراد از«مقام محمود»مقام شفاعت است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 671)

3) 3) . مقصود از آیۀ بالا اعطای مقام شفاعت به پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خداوند در آخرت است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 765)

4) 4) . بنا بر قولی، منظور از«کوثر»مقام شفاعت است. (مجمع البیان، ج 9 -\10 ، ص 836)

رَبِّهِمْ .... یونس (10) 2

595. شفاعت پیامبر صلی الله علیه و آله ذخیره شده در نزد پروردگار، برای مؤمنان:

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ .... یونس (10) 2

596. عطا شدن مقام شفاعت به پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خداوند، موجب خشنودی آن حضرت:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 5

597. اعطای مقام شفاعت به پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشان توجه خاص پروردگار به او:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 3 و 5

598. اعطای مقام شفاعت به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برخاسته از ربوبیت خداوند:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 5

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. کوثر (108) 1 و 2

599. شفاعتگری، مقامی بس عظیم برای پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . (1)ضحی (93) 5

600. انجام دادن برخی نوافل در دل شب، علاوه بر فرائض، شرط دستیابی پیامبر صلی الله علیه و آله به مقام ستوده و عظیم شفاعتگری:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

601. مقام شفاعتگری پیامبر صلی الله علیه و آله ، خیر فراوان عطاشدۀ خداوند به ایشان:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ. کوثر (108) 1

602. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اقامۀ نماز و انجام دادن قربانی، به پاس اعطای مقام شفاعت به او، از سوی خداوند:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. کوثر (108) 1 و 2

603. اعطای مقام شفاعت به پیامبر صلی الله علیه و آله از ناحیۀ خداوند، نشان شهرت و خوشنامی او و ناکامی دشمنانش:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 -\3

604. جایگاه شفاعت پیامبر صلی الله علیه و آله ، مقام محمود و جایگاه ستودنی:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

605. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور بشارت به مؤمنان، مبنی بر بهره‌مندی آنان از شفاعت آن حضرت در آخرت:

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ


1) 1) . حذف مفعول دوم«یعطیک»[که مقام شفاعت است] اشاره به عظمت آن است. (اعراب القرآن الکریم، درویش، ج 10، ص 513)

رَبِّهِمْ ... (1)یونس (10) 2

606. امیدوار ساختن پیامبر صلی الله علیه و آله ، به برخوردار شدن از مقام شفاعت، از طرف خداوند:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

نیز ==> استغفار محمّد صلی الله علیه و آله و توسّل به محمّد صلی الله علیه و آله

شکایت محمّد صلی الله علیه و آله

607. شکایت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به پیشگاه خداوند از قریش، به جهت مهجور ساختن قرآن:

وَ قٰالَ الرَّسُولُ یٰا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هٰذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً. فرقان (25) 30

608. شِکوۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به پیشگاه خداوند از قوم خویش، به دلیل بیهوده و هذیان پنداشتن قرآن:

وَ قٰالَ الرَّسُولُ یٰا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هٰذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً. (2)فرقان (25) 30

609. شِکوۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به درگاه پروردگار، از ایمان نیاوردن قومش:

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ . زخرف (43) 88

610. خداوند، آگاه به شکایت و شکوۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از قوم حق‌ناپذیرش:

وَ تَبٰارَکَ الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا وَ عِنْدَهُ عِلْمُ السّٰاعَةِ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ . (3)زخرف (43) 85 و 88

611. دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله در پی شکایت آن حضرت، از حق‌ناپذیری قومش:

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلاٰمٌ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . زخرف (43) 88 و 89

612. امر خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله به عفو و ترک مناظره با مشرکان، در پی شِکوۀ آن حضرت از ایشان به درگاه پروردگار:

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلاٰمٌ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . زخرف (43) 88 و 89

613. درخواست پیامبر صلی الله علیه و آله از پروردگار، برای داوری به حق بین او و مخالفانش و گرفتن داد او از آنان:

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ مٰا عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُکْمُ إِلاّٰ لِلّٰهِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَ هُوَ خَیْرُ الْفٰاصِلِینَ . انعام (6) 57

أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ أَبْتَغِی حَکَماً .... انعام (6) 114

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ ... قٰالَ رَبِّ


1) 1) . از امام صادق صلی الله علیه و آله روایت شده که مقصود از«قدم صدق»شفاعت محمّد صلی الله علیه و آله است. (تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 292، ح 9)

2) 2) . برخی مفسّران«اتّخذوا هذا القرآن مهجوراً»را به معنای بیهوده و هذیان پنداشتن معنا کرده‌اند. (روح المعانی، ج 11، جزء 19، ص 20)

3) 3) . مرجع ضمیر«قیله»پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 18، ص 127)«قیل»مصدر«قال»و عطف بر«السّاعة»در آیۀ 86 است، یعنی«و عنده علم قیله». (اعراب القرآن الکریم، درویش، ج 9، ص 114)

اُحْکُمْ بِالْحَقِّ .... انبیاء (21) 109 و 112

614. درخواست پیامبر صلی الله علیه و آله از خداوند، دربارۀ داوری به حق، بین خود و مشرکان و کافران حق‌ناپذیر:

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ ... قٰالَ رَبِّ احْکُمْ بِالْحَقِّ .... انبیاء (21) 109 و 112

615. شکایت محمّد صلی الله علیه و آله به پیشگاه خداوند از قریش به جهت مهجور ساختن قرآن:

وَ قٰالَ الرَّسُولُ یٰا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هٰذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً. فرقان (25) 30

616. شِکوۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به پیشگاه خداوند از قوم خویش، به دلیل بیهوده و هذیان پنداشتن قرآن:

وَ قٰالَ الرَّسُولُ یٰا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هٰذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً. فرقان (25) 30

617. شِکوۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به درگاه پروردگار از ایمان نیاوردن قومش:

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ . زخرف (43) 88

618. خداوند، آگاه به شکایت و شِکوۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از قوم حق‌ناپذیرش:

وَ تَبٰارَکَ الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا وَ عِنْدَهُ عِلْمُ السّٰاعَةِ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ . زخرف (43) 85 و 88

619. دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله در پی شکایت آن حضرت، از حق‌ناپذیری قومش:

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلاٰمٌ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . زخرف (43) 88 و 89

620. امر خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله به عفو و ترک مناظره با مشرکان، در پی شِکوۀ آن حضرت از آنان به درگاه پروردگار:

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلاٰمٌ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . زخرف (43) 88 و 89

شکر محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، شکر

شکوۀ محمّد صلی الله علیه و آله

==> شکایت محمّد صلی الله علیه و آله

شکیبایی محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، صبر

شگفتی محمّد صلی الله علیه و آله

==> تعجّب محمّد صلی الله علیه و آله

شهرت محمّد صلی الله علیه و آله

621. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای شخصیّت و شهرت جهانی:

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ . انشراح (94) 4

622. شهرت و شخصیّت جهانی پیامبر صلی الله علیه و آله ، از عطایا و نعمتهای مهم الهی به آن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

اَلَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ . انشراح (94) 1 -\4

623. قرآن، عامل شهرت و شرف برای پیامبر صلی الله علیه و آله و قوم حضرت:

وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ . زخرف (43) 44

624. رسول اکرم صلی الله علیه و آله ، شخصیّتی معروف و شناخته شده نزد ملائکه:

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً. احزاب (33) 56

625. معروفیّت محمّد صلی الله علیه و آله نزد اهل کتاب، همانند فرزندانشان:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ .... بقره (2) 146

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

626. پیامبر صلی الله علیه و آله ، فردی معروف و شناخته شده، نزد کافران:

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ . مؤمنون (23) 69

627. سرزنش خداوند به کافران، به علّت نسبت دادن جنون به محمّد صلی الله علیه و آله ، به رغم معروفیّت ایشان:

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ ... أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ .... مؤمنون (23) 69 و 70

نیز ==> احترام محمّد صلی الله علیه و آله

شهر محمّد صلی الله علیه و آله

628. مکّه شهر و محلّ بعثت محمّد صلی الله علیه و آله :

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ ... (1)جمعه (62) 2

وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْرٰاهِیمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ ... رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ... . بقره (2) 127 و 129

629. شهرهای هلاک‌شدۀ اقوام پیشین از سوی خداوند، قدرتمندتر از شهر محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ .... محمّد (47) 13

630. کافران، اخراج‌کنندۀ محمّد صلی الله علیه و آله از شهر خویش:

... وَ الَّذِینَ کَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ .... قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ .... محمّد (47) 12 و 13

نیز ==> سکونت محمّد صلی الله علیه و آله

صبر محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

631. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به صبر جمیل و به دور از هرگونه بی‌تابی و شِکوه، در برابر خیره‌سری دشمنان:

سَأَلَ سٰائِلٌ بِعَذٰابٍ وٰاقِعٍ

لِلْکٰافِرینَ لَیْسَ لَهُ دٰافِعٌ

فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِیلاً. (2)معارج (70) 1 و 2 و 5

632. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور صبر و شکیبایی، در برابر سختیها و ناملایمات:

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا


1) 1) . در احتمالی، مقصود از«فی الأمیّین»اهل مکّه است.(مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 428)

2) 2) .«صبر جمیل»صبری است که در آن بی‌تابی و شِکوه نباشد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 531)

وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ .... یونس (10) 109

نیز ==> هود (11) 49 و 115 ؛ نحل (16) 127 ؛ کهف (18) 28 ؛ طه (20) 130 ؛ روم (30) 60 ؛ ص (38) 17 ؛ غافر (40) 55 و 77 ؛ فصّلت (41) 34 -\35 ؛ احقاف (46) 35 ؛ ق (50) 39 ؛ طور (52) 48 ؛ قلم (68) 48 ؛ معارج (70) 5 ؛ مزمّل (73) 10 ؛ مدّثر (74) 7 ؛ انسان (76) 24

633. صبر پیامبر صلی الله علیه و آله ، نمودی از نیکوکاری آن حضرت:

وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . هود (11) 115

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ ... إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ . نحل (16) 127 و 128

634. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور صبر، همانند صبر انبیای اولوالعزم:

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ ... (1)احقاف (46) 35

635. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور صبر و داشتن عزم استوار، همانند همۀ پیامبران الهی:

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ ... (2)احقاف (46) 35

636. صبر و تقوای پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب نایل شدن به فرجام نیک:

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

637. خداوند، تسلّادهندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به صبر، با توجه دادن وی به حمایت الهی از تقواپیشگان:

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ ... إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا .... نحل (16) 127 و 128

638. صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر سختیهای اقامۀ نماز، جلوه‌ای از تقواپیشگی آن حضرت:

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا ... وَ الْعٰاقِبَةُ لِلتَّقْویٰ . طه (20) 132

639. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور صبر و پرهیز از شتاب در مجازات کافران، از سوی خداوند:

وَ یَوْمَ یُعْرَضُ الَّذِینَ کَفَرُوا عَلَی النّٰارِ أَ لَیْسَ هٰذٰا بِالْحَقِّ ... فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ ... (3)احقاف (46) 34 و 35

640. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور صبر خالصانه برای پروردگار، در انذار، تبلیغ و اجرای دستورات الهی:

یٰا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ

قُمْ فَأَنْذِرْ

وَ رَبَّکَ فَکَبِّرْ

وَ ثِیٰابَکَ فَطَهِّرْ

وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ

وَ لاٰ تَمْنُنْ


1) 1) . بنا بر احتمالی«من»در«من الرّسل»برای تبعیض است، بنابراین«اولوالعزم»برخی از پیامبران خواهند بود. (روح المعانی، ج 14، جزء 26، ص 53)

2) 2) . برخی مفسّران گفته‌اند:«من»در«من الرّسل»برای بیان است، بنابراین همۀ پیامبران صاحب عزم و ارادۀ قوی بوده‌اند. (روح المعانی، ج 14، جزء 26، ص 53)

3) 3) .«و لا تستعجل لهم»یعنی در درخواست عذاب برای آنان [کافران] شتاب نکن. (المیزان، ج 18، ص 218)

تَسْتَکْثِرُ

وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ. مدّثر (74) 1 -\7

آثار صبر محمّد صلی الله علیه و آله

1. امداد خدا

641. قطعی بودن امداد خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صورت صبر و شکیبایی آن حضرت:

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ ....

انعام (6) 34

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ

إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ . نحل (16) 127 و 128

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ .... روم (30) 60

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ .... غافر (40) 55

2. جلب محبّت

642. صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر بدرفتاریها و دفع آن به بهترین وجه، زمینه‌ساز برطرف شدن دشمنیها و جلب دوستی دیگران:

وَ لاٰ تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَدٰاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ

وَ مٰا یُلَقّٰاهٰا إِلاَّ الَّذِینَ صَبَرُوا .... فصّلت (41) 34 و 35

3. دستیابی به مقام رضا

643. صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر اذیّت و آزار دشمنان، سبب دستیابی او به مقام رضا:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ ... لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

4. دستیابی به مقام محسنان

644. صبر پیامبر صلی الله علیه و آله موجب قرار گرفتن وی در زمرۀ محسنان:

وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . هود (11) 115

5. فرجام نیک

645. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از فرجام نیک تقواپیشگان، از آثار صبر آن حضرت:

... فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا ... وَ الْعٰاقِبَةُ لِلتَّقْویٰ . طه (20) 132

6. نیکی در برابر بدی

646. دستیابی پیامبر صلی الله علیه و آله به خصلت نیکی در برابر بدی، در سایۀ شکیبایی:

وَ لاٰ تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَدٰاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ

وَ مٰا یُلَقّٰاهٰا إِلاَّ الَّذِینَ صَبَرُوا وَ مٰا یُلَقّٰاهٰا إِلاّٰ ذُو حَظٍّ عَظِیمٍ . فصّلت (41) 34 و 35

اسوه‌های صبر محمّد صلی الله علیه و آله

1. انبیا

647. انبیای الهی، الگوی صبر پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 35

2. انبیای اولوالعزم

648. پیامبران اولوالعزم، اسوه‌های صبر پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 35

3. ایّوب علیه السلام

649. ایّوب علیه السلام ، الگوی صبر برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا أَیُّوبَ إِذْ نٰادیٰ رَبَّهُ أَنِّی مَسَّنِیَ الشَّیْطٰانُ بِنُصْبٍ وَ عَذٰابٍ

وَ خُذْ بِیَدِکَ ضِغْثاً فَاضْرِبْ بِهِ وَ لاٰ تَحْنَثْ إِنّٰا وَجَدْنٰاهُ صٰابِراً نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوّٰابٌ . ص (38) 41 و 44

4. داود علیه السلام

650. داود علیه السلام ، از اسوه‌های صبر پیامبر صلی الله علیه و آله :

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوّٰابٌ . ص (38) 17

پاداش صبر محمّد صلی الله علیه و آله

651. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از پاداش محسنان با صبر و شکیبایی:

وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . هود (11) 115

عوامل صبر محمّد صلی الله علیه و آله

1. اعتقاد به حاکمیّت خدا

652. توجّه به حاکمیّت مطلق و برتر خداوند، زمینۀ صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر سختیهای ایجاد شده از سوی دشمن:

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ وَ هُوَ خَیْرُ الْحٰاکِمِینَ . یونس (10) 109

2. اعتقاد به ربوبیّت خدا

653. توجّه و ایمان به ربوبیّت فراگیر خداوند بر هستی، زمینۀ صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در عبادت و بندگی:

رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ .... مریم (19) 65

3. اعتقاد به شکست دشمن

654. توجّه و باور به شکست و ناکامی دشمن، زمینه‌ساز صبر پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ ... إِنَّ الَّذِینَ یُجٰادِلُونَ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ بِغَیْرِ سُلْطٰانٍ أَتٰاهُمْ إِنْ فِی صُدُورِهِمْ إِلاّٰ کِبْرٌ مٰا هُمْ بِبٰالِغِیهِ .... غافر (40) 55 و 56

4. ایمان

655. ایمان به توحید و شناخت خدای بی‌مانند و شریک، زمینه‌ساز شکیبایی پیامبر صلی الله علیه و آله در بندگی خدا:

رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّا. مریم (19) 65

5. تضمین روزی

656. ایمان و توجّه به تضمین روزی از سوی خداوند، زمینه‌ساز صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در اقامۀ نماز:

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا لاٰ نَسْئَلُکَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُکَ .... طه (20) 132

6. توجّه به احوال دشمنان در قیامت

657. آگاهی و توجّه پیامبر صلی الله علیه و آله به احوال دشمنان در قیامت، زمینه‌ساز صبر و شکیبایی حضرت در برابر آنان:

وَ یَوْمَ تَقُومُ السّٰاعَةُ یُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مٰا لَبِثُوا غَیْرَ

سٰاعَةٍ کَذٰلِکَ کٰانُوا یُؤْفَکُونَ

فَیَوْمَئِذٍ لاٰ یَنْفَعُ الَّذِینَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ وَ لاٰ هُمْ یُسْتَعْتَبُونَ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ .... روم (30) 55 و 57 و 60

اَلَّذِینَ کَذَّبُوا بِالْکِتٰابِ وَ بِمٰا أَرْسَلْنٰا بِهِ رُسُلَنٰا فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ

إِذِ الْأَغْلاٰلُ فِی أَعْنٰاقِهِمْ وَ السَّلاٰسِلُ یُسْحَبُونَ

فِی الْحَمِیمِ ثُمَّ فِی النّٰارِ یُسْجَرُونَ

ثُمَّ قِیلَ لَهُمْ أَیْنَ مٰا کُنْتُمْ تُشْرِکُونَ

مِنْ دُونِ اللّٰهِ قٰالُوا ضَلُّوا عَنّٰا بَلْ لَمْ نَکُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَیْئاً کَذٰلِکَ یُضِلُّ اللّٰهُ الْکٰافِرِینَ

ذٰلِکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ بِمٰا کُنْتُمْ تَمْرَحُونَ

اُدْخُلُوا أَبْوٰابَ جَهَنَّمَ خٰالِدِینَ فِیهٰا فَبِئْسَ مَثْوَی الْمُتَکَبِّرِینَ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ .... غافر (40) 70 -\77

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 35

فَذَرْهُمْ حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی فِیهِ یُصْعَقُونَ

یَوْمَ لاٰ یُغْنِی عَنْهُمْ کَیْدُهُمْ شَیْئاً وَ لاٰ هُمْ یُنْصَرُونَ

وَ إِنَّ لِلَّذِینَ ظَلَمُوا عَذٰاباً دُونَ ذٰلِکَ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ .... طور (52) 45 -\48

یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ سٰاقٍ وَ یُدْعَوْنَ إِلَی السُّجُودِ فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ

خٰاشِعَةً أَبْصٰارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَ قَدْ کٰانُوا یُدْعَوْنَ إِلَی السُّجُودِ وَ هُمْ سٰالِمُونَ

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ .... قلم (68) 42 و 43 و 48

فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِیلاً

إِنَّهُمْ یَرَوْنَهُ بَعِیداً وَ نَرٰاهُ قَرِیباً

یَوْمَ تَکُونُ السَّمٰاءُ کَالْمُهْلِ

وَ تَکُونُ الْجِبٰالُ کَالْعِهْنِ

وَ لاٰ یَسْئَلُ حَمِیمٌ حَمِیماً

یُبَصَّرُونَهُمْ یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدِی مِنْ عَذٰابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنِیهِ . معارج (70) 5 -\11

وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ

فَإِذٰا نُقِرَ فِی النّٰاقُورِ

فَذٰلِکَ یَوْمَئِذٍ یَوْمٌ عَسِیرٌ

عَلَی الْکٰافِرِینَ غَیْرُ یَسِیرٍ. مدّثر (74) 7 -\10

7. توجّه به سنّت استدراج

658. توجّه پیامبر صلی الله علیه و آله به سنّت استدراج خدا دربارۀ حق‌ناپذیران، زمینه‌ساز صبر و شکیبایی او:

فَذَرْنِی وَ مَنْ یُکَذِّبُ بِهٰذَا الْحَدِیثِ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَعْلَمُونَ

وَ أُمْلِی لَهُمْ إِنَّ کَیْدِی مَتِینٌ

أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ

أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَیْبُ فَهُمْ یَکْتُبُونَ

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ .... قلم (68) 44 -\48

8. توجّه به قدرت خدا

659. توجّه به قدرت بی‌مانند خداوند، زمینه‌ساز صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر گفتارهای ناروای دشمنان:

وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فِی سِتَّةِ أَیّٰامٍ وَ مٰا مَسَّنٰا مِنْ لُغُوبٍ

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ . ق (50) 38 و 39

9. توجّه به قضای خدا

660. توجّه به قضای خداوند در مهر نهادن بر دلهای کفّار معاند، زمینه‌ساز صبر پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ کَذٰلِکَ یَطْبَعُ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ .... روم (30) 58 -\60

661. توجّه به قضای خداوند در مهلت دادن به دشمنان معاند، زمینه‌ساز صبر پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ فَلَمْ یَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ یَمْشُونَ فِی مَسٰاکِنِهِمْ إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَآیٰاتٍ لِأُولِی النُّهیٰ

وَ لَوْ لاٰ کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ لَکٰانَ لِزٰاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّی

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... طه (20) 128 -\130

10. عنایت خدا

662. عنایت ویژۀ خداوند به خویش، زمینه‌ساز شکیبایی پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر حکم پروردگار:

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا ... (1)طور (52) 48

11. فرجام بی‌صبری

663. توجّه پیامبر صلی الله علیه و آله به عواقب بی‌صبری در برابر حق‌ناپذیران، زمینه‌ساز صبر و شکیبایی حضرت:

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُنْ کَصٰاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نٰادیٰ وَ هُوَ مَکْظُومٌ

لَوْ لاٰ أَنْ تَدٰارَکَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَرٰاءِ وَ هُوَ مَذْمُومٌ . قلم (68) 48 و 49

12.فرجام پیشینیان

664. توجّه به هلاکت و نابودی پیشینیان و دشمنان معاند در گذشتۀ تاریخ، زمینه‌ساز صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر زخم زبانهای دشمنان:

أَ فَلَمْ یَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنٰا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ یَمْشُونَ فِی مَسٰاکِنِهِمْ إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَآیٰاتٍ لِأُولِی النُّهیٰ

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... طه (20) 128 و 130

13. فرجام فاسقان

665. توجّه به فرجام سوء فاسقان، زمینه‌ساز صبر محمّد صلی الله علیه و آله :

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 35

14. قصّۀ انبیا

666. توجّه پیامبر صلی الله علیه و آله به قصّۀ انبیای الهی، زمینۀ صبر او در مشکلات رسالت:

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

15. قصّۀ داود علیه السلام

667. توجّه پیامبر صلی الله علیه و آله به سرگذشت داود علیه السلام ، زمینه‌ساز شکیبایی حضرت در برابر گفتارهای ناروای دشمنان:

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوّٰابٌ

إِنّٰا سَخَّرْنَا الْجِبٰالَ مَعَهُ یُسَبِّحْنَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِشْرٰاقِ

وَ الطَّیْرَ مَحْشُورَةً کُلٌّ لَهُ أَوّٰابٌ

وَ شَدَدْنٰا مُلْکَهُ وَ آتَیْنٰاهُ الْحِکْمَةَ وَ فَصْلَ الْخِطٰابِ . ص (38) 17 -\20

16. قصّۀ نوح علیه السلام


1) 1) . بنا بر یک احتمال، مراد از«فاِنّک باَعیننا»این است: تو در حفظ و حراست ما هستی. (المیزان، ج 19، ص 24)

668. توجّه پیامبر صلی الله علیه و آله به سرگذشت نوح علیه السلام ، زمینه‌ساز صبر حضرت:

قِیلَ یٰا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلاٰمٍ مِنّٰا وَ بَرَکٰاتٍ عَلَیْکَ ...

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ .... هود (11) 48 و 49

17. نزول قرآن

669. توجّه پیامبر صلی الله علیه و آله به نعمت مهم نزول قرآن بر حضرت، زمینه‌ساز شکیبایی او در تبلیغ و ابلاغ آن:

إِنّٰا نَحْنُ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ تَنْزِیلاً

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ .... انسان (76) 23 و 24

18. وعده‌های خدا

670. وعدۀ پیروزی و فرجام خوب اهل تقوا، زمینه‌ساز صبر پیامبر صلی الله علیه و آله :

... فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

671. وعدۀ خداوند به کیفر کافران معاند، زمینۀ صبر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر مخالفتها و بدخواهیهای آنان:

وَ یَوْمَ یُعْرَضُ الَّذِینَ کَفَرُوا عَلَی النّٰارِ أَ لَیْسَ هٰذٰا بِالْحَقِّ قٰالُوا بَلیٰ وَ رَبِّنٰا قٰالَ فَذُوقُوا الْعَذٰابَ بِمٰا کُنْتُمْ تَکْفُرُونَ

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لاٰ تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَ مٰا یُوعَدُونَ لَمْ یَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَةً مِنْ نَهٰارٍ بَلاٰغٌ فَهَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفٰاسِقُونَ . احقاف (46) 34 و 35

672. وعده‌های الهی و اعتقاد پیامبر صلی الله علیه و آله به حقانیّت آنها، زمینه‌ساز صبر در برابر مشکلات:

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . هود (11) 115

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ ... إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ . نحل (16) 127 و 128

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 60

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ فَإِمّٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِلَیْنٰا یُرْجَعُونَ . غافر (40) 77

منشأ صبر محمّد صلی الله علیه و آله

673. تنها خداوند، منشأ صبر و شکیبایی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ .... نحل (16) 127

موارد صبر محمّد صلی الله علیه و آله

1. اذیّت دشمنان

674. اذیّت و آزار دشمنان، از موارد صبر محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

2. اقامۀ نماز

675. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور شکیبایی در اقامۀ نماز:

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ طَرَفَیِ النَّهٰارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ ...

وَ اصْبِرْ .... هود (11) 114 و 115

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا .... طه (20) 132

3. بدیهای دیگران

676. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور شکیبایی در برابر بدیهای دیگران و دفع آن به بهترین وجه:

وَ لاٰ تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَدٰاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ

وَ مٰا یُلَقّٰاهٰا إِلاَّ الَّذِینَ صَبَرُوا .... فصّلت (41) 34 و 35

4. بی‌منطقی دشمن

677. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور صبر در برابر خواسته‌های غیر منطقی دشمن:

سَأَلَ سٰائِلٌ بِعَذٰابٍ وٰاقِعٍ

لِلْکٰافِرینَ لَیْسَ لَهُ دٰافِعٌ

مِنَ اللّٰهِ ذِی الْمَعٰارِجِ

تَعْرُجُ الْمَلاٰئِکَةُ وَ الرُّوحُ إِلَیْهِ فِی یَوْمٍ کٰانَ مِقْدٰارُهُ خَمْسِینَ أَلْفَ سَنَةٍ

فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِیلاً. معارج (70) 1 -\5

5. تبلیغ رسالت

678. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور صبر در برابر مشکلات تبلیغ رسالت الهی، تا فرارسیدن داوری خداوند:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ وَ هُوَ خَیْرُ الْحٰاکِمِینَ . یونس (10) 108 و 109

6 . تبلیغ قرآن

679. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور شکیبایی در تبلیغ و تبیین قرآن:

إِنّٰا نَحْنُ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ تَنْزِیلاً

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ ... (1)انسان (76) 23 و 24

7. تبلیغ نماز

680. تبلیغ و دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از دیگران برای اقامۀ نماز، نیازمند صبر آن حضرت:

وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاٰةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهٰا ... (2)طه (20) 132

8 . تکذیب دشمنان

681. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور صبر در برابر تکذیب دشمنان:

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

9.حکم الهی

682. موظّف بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به شکیبایی، در برابر حکم پروردگار:

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ .... طور (52) 48

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ .... قلم (68) 48

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ .... انسان (76) 24

10. درخواست عذاب

683. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور شکیبایی، در مورد درخواست عذاب برای کافران:

سَأَلَ سٰائِلٌ بِعَذٰابٍ وٰاقِعٍ

لِلْکٰافِرینَ لَیْسَ لَهُ


1) 1) .«فاصبر لحکم ربّک»یعنی بر تبلیغ کتاب [قرآن] و عمل به آن صبر کن. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 625)

2) 2) .«و اصطبر علیها»یعنی بر انجام دادن نماز و بر فرمان به آن صبر پیشه کن. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 60)

دٰافِعٌ

مِنَ اللّٰهِ ذِی الْمَعٰارِجِ

فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِیلاً. (1)معارج (70) 1 -\3 و 5

11. سخنان ناروا

684. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور شکیبایی، در برابر زخم زبانها و سخنان ناروای دشمنان، دربارۀ خویش:

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... طه (20) 130

... وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ .... روم (30) 58 و 60

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ص (38) 17

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ق (50) 39

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... مزمّل (73) 10

12. عبادت

685. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور صبر در برابر سختیهای عبادت و بندگی خداوند:

رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ .... مریم (19) 65

13. عفو از دشمن

686. عفو و گذشت پیامبر صلی الله علیه و آله از دشمن، نیازمند صبر داشتن آن حضرت:

وَ إِنْ عٰاقَبْتُمْ فَعٰاقِبُوا بِمِثْلِ مٰا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیْرٌ لِلصّٰابِرِینَ

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ ... (2)نحل (16) 126 و 127

14. همراهی با مستمندان

687. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور شکیبایی، در همراهی با مستمندان خداجو:

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

نیز ==> استقامت محمّد صلی الله علیه و آله ، و عجلۀ محمّد صلی الله علیه و آله

صدا زدن محمّد صلی الله علیه و آله

688. مؤمنان، موظّف به اجتناب از بالاتر بردن صدای خود، از تُن صدای پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ....

حجرات (49) 2

689. اجتناب از بلندتر کردن صدای خود از صدای پیامبر صلی الله علیه و آله ، لازمۀ ایمان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ....

حجرات (49) 2

690. بلندتر کردن صدای خود از صدای پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب حبط ناآگاهانۀ اعمال انسان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ


1) 1) . بنا بر احتمالی درخواست‌کنندۀ عذاب، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بوده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 529؛ روح المعانی، ج 16، جزء 29، ص 95)

2) 2) . بر این اساس که آیات مذکور به یکدیگر مرتبط باشند، چنانکه نقل شده است که آیات هنگام بازگشت پیامبر صلی الله علیه و آله از احد نازل شده است.(المیزان، ج 12، ص 375و376)

اَلنَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 2

691. بلندتر کردن صدای خود از صدای پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ بی‌حرمتی و بی‌ادبی نسبت به حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ... إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ . حجرات (49) 2 و 3

692. بلندتر کردن صدای خود از صدای پیامبر صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ برخی مؤمنان صدر اسلام:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ ....

حجرات (49) 2

صداقت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

693. گواهی مؤکّد خداوند، به صدق رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ قٰالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ وَ اللّٰهُ یَشْهَدُ إِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لَکٰاذِبُونَ . منافقون (63) 1

694. سوگند خداوند بر صداقت و درست‌گویی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ أُقْسِمُ بِمٰا تُبْصِرُونَ

وَ مٰا لاٰ تُبْصِرُونَ

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ . (1)حاقّه (69) 38 -\40

695. تأیید و تأکید خداوند بر صداقت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در نزول وحی بر او:

وَ النَّجْمِ إِذٰا هَویٰ

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ . نجم (53) 1 -\4

696. تأکید خداوند بر درستی و صداقت رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله ، در ورود به مسجد الحرام:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ .... فتح (48) 27

697. مشاهدات پیامبر صلی الله علیه و آله در معراج، مورد تصدیق قلبی آن حضرت:

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ . نجم (53) 10 و 11

698. صداقت پیامبر صلی الله علیه و آله در رؤیت جبرئیل، مورد تأیید خداوند:

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

أَ فَتُمٰارُونَهُ عَلیٰ مٰا یَریٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ . (2)نجم (53) 11 -\13

699. صداقت پیامبر صلی الله علیه و آله در دیدن آیات بزرگ الهی، مورد تصدیق خداوند:

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

أَ فَتُمٰارُونَهُ عَلیٰ مٰا یَریٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

عِنْدَهٰا جَنَّةُ الْمَأْویٰ

إِذْ یَغْشَی السِّدْرَةَ مٰا یَغْشیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ

لَقَدْ رَأیٰ مِنْ آیٰاتِ رَبِّهِ


1) 1) . مقصود از«رسول کریم»، پیامبر صلی الله علیه و آله است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 14، جزء 29، ص 141)

2) 2) . بر این اساس که مقصود از«ما رأی»جبرئیل علیه السلام باشد. (مجمع البیان، ج 9-\10، ص 264)

اَلْکُبْریٰ . نجم (53) 11 -\18

700. اقرار مؤمنان در غزوۀ احزاب، به صداقت پیامبر صلی الله علیه و آله (در وعدۀ پیروزی):

وَ لَمّٰا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزٰابَ قٰالُوا هٰذٰا مٰا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ إِیمٰاناً وَ تَسْلِیماً. احزاب (33) 22

701. ارتداد برخی مسلمانان، به رغم اعتراف قبلی به صداقت و حقانیّت رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله و دلایل روشن، باعث شگفتی و تعجّب:

کَیْفَ یَهْدِی اللّٰهُ قَوْماً کَفَرُوا بَعْدَ إِیمٰانِهِمْ وَ شَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جٰاءَهُمُ الْبَیِّنٰاتُ ... (1)آل عمران (3) 86

702. پیامبر صلی الله علیه و آله خواهان صداقت از خداوند، برای آغاز و پایان کار و سرنوشت خویش:

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ .... اسراء (17) 80

703. پیامبر صلی الله علیه و آله ، خواهان صداقت برای آغاز و پایان کار خویش در نماز شب:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ .... اسراء (17) 79 و 80

704. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای دلایل و برهانهای روشن، بر صداقت خود و موظّف به اعلام آن:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی .... غافر (40) 66

705. همراه بودن دلیل روشن و شاهدی با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، دلیل بر صداقت آن حضرت:

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتٰابُ مُوسیٰ إِمٰاماً وَ رَحْمَةً أُولٰئِکَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزٰابِ فَالنّٰارُ مَوْعِدُهُ ... (2)هود (11) 17

706. نشانه‌های صداقت پیامبر صلی الله علیه و آله در تورات:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ یُدْعَوْنَ إِلیٰ کِتٰابِ اللّٰهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ وَ هُمْ مُعْرِضُونَ . (3)آل عمران (3) 23

707. بریده نشدن رگ حیاتی پیامبر صلی الله علیه و آله و زنده ماندن آن حضرت، پس از ادّعای نبوّت، نشانۀ صداقت ایشان در رسالت:

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ

ثُمَّ لَقَطَعْنٰا مِنْهُ الْوَتِینَ . حاقّه (69) 44 و 46

دلایل صداقت محمّد صلی الله علیه و آله

708. قرآن، دلیل حقّانیّت خود و سند درستی و صداقت نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النّٰارَ الَّتِی وَقُودُهَا النّٰاسُ وَ الْحِجٰارَةُ أُعِدَّتْ لِلْکٰافِرِینَ


1) 1) . طبق قول عدّه‌ای مفسّران، آیۀ یادشده دربارۀ گروهی که از اسلام برگشتند نازل شده است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 3، جزء 3، ص 303)

2) 2) . مقصود از«أ فمن کان علیٰ بیّنة من ربّه»پیامبر صلی الله علیه و آله است. (زاد المسیر، ج 4، ص 85)

3) 3) . منظور از«الکتاب»، تورات است. (الکشّاف، ج 1، ص 348)

وَ لَقَدْ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ وَ مٰا یَکْفُرُ بِهٰا إِلاَّ الْفٰاسِقُونَ . بقره (2) 23 و 24 و 99

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . یونس (10) 38

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ .

هود (11) 13

وَ الْقُرْآنِ الْحَکِیمِ

إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ . یس (36) 2 و 3

709. شخصیّت ارزشی و اخلاقی پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ صداقت آن حضرت در ادّعای رسالت:

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ . (1)مؤمنون (23) 69

710. تصدیق رسالت رسولان پیشین از سوی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، نشانۀ صداقت و درستی رسالت آن حضرت:

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 36 و 37

711. آگاهی عالمان بنی اسرائیل، از آمدن و نزول قرآن بر حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، دلیل بر حقّانیّت و صداقت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

أَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ آیَةً أَنْ یَعْلَمَهُ عُلَمٰاءُ بَنِی إِسْرٰائِیلَ . شعراء (26) 192 و 197

712. امّی بودن (درس نخواندن و خط ننوشتن) پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ صداقت آن حضرت، در ادّعای رسالت خویش:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ ... قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ یُحیِی وَ یُمِیتُ فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ کَلِمٰاتِهِ .... اعراف (7) 157 و 158

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مٰا یَکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقٰاءِ نَفْسِی إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 15 و 16

وَ مٰا کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتٰابٍ وَ لاٰ تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتٰابَ الْمُبْطِلُونَ . عنکبوت (29) 48

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ وَ لاَ الْإِیمٰانُ .... شوری (42) 52

713. هماهنگی صفات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با اوصاف یادشده از آن حضرت در کتابهای آسمانی، نشانۀ صداقت آن حضرت، در ادّعای رسالت:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 101


1) 1) . سرزنش خداوند از کافران، به علّت انکار رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، گویای آن است که آثار صدق رسالت، در گفتار و رفتار آن حضرت نمایان بوده است

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ لَمٰا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتٰابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قٰالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلیٰ ذٰلِکُمْ إِصْرِی قٰالُوا أَقْرَرْنٰا قٰالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشّٰاهِدِینَ . آل عمران (3) 81

فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکَ لَقَدْ جٰاءَکَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِینَ . (1)یونس (10) 94

714. آگاهی عالمان اهل کتاب به خصوصیّات و صفات پیامبر صلی الله علیه و آله و انطباق آن با کتابهایشان، نشانۀ صداقت آن حضرت، در ادّعای رسالت:

فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکَ لَقَدْ جٰاءَکَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِینَ . یونس (10) 94

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . (2)انبیاء (21) 7

715. آگاهی و خبر دادن پیامبر صلی الله علیه و آله از تاریخ نوح علیه السلام و قومش، نشانۀ صداقت آن حضرت در ادّعای نبوّت و رسالت خویش:

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا نُوحاً إِلیٰ قَوْمِهِ إِنِّی لَکُمْ نَذِیرٌ مُبِینٌ

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا ... (3)هود (11) 25 و 49

716. آگاهی و خبر دادن پیامبر صلی الله علیه و آله از قصّۀ یوسف علیه السلام و برادرانش، نشانۀ صداقت آن حضرت در ادّعای رسالت و نبوّت:

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ یَمْکُرُونَ . (4)یوسف (12) 102

717. بیان سرگذشت موسی علیه السلام و وحی به آن حضرت در قرآن، نشانۀ صداقت پیامبر صلی الله علیه و آله در ادّعای نبوّت و رسالت:

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنٰا إِلیٰ مُوسَی الْأَمْرَ وَ مٰا کُنْتَ مِنَ الشّٰاهِدِینَ

وَ لٰکِنّٰا أَنْشَأْنٰا قُرُوناً فَتَطٰاوَلَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ وَ مٰا کُنْتَ ثٰاوِیاً فِی أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا وَ لٰکِنّٰا کُنّٰا مُرْسِلِینَ

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 44 -\46

718. بیان سرگذشت اهل مدین در قرآن و آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از آن، از طریق وحی، نشانۀ صداقت آن حضرت در ادّعای نبوّت:

... وَ مٰا کُنْتَ ثٰاوِیاً فِی أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا


1) 1) . بنا بر احتمالی، مقصود از«فسئل الّذین»پرسش از صفات پیامبر صلی الله علیه و آله است که در کتابهای اهل کتاب به وی بشارت داده شده و آن صفات با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله منطبق بود. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 201)

2) 2) . بنا بر قولی، مقصود از«اهل الذکر»اهل تورات و انجیل است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 64)

3) 3) .«تلک»اشاره به مطالب ذکر شده در آیات پیشین است که مربوط به ذکر تاریخ نوح علیه السلام و برخورد آنان می‌باشد و از آنجا که پیامبر صلی الله علیه و آله امّی بوده و پیش از رسالت خود نه سوادی داشته و نه اطّلاعی از آن، و همۀ آگاهیهای آن حضرت، بعد از رسیدن به مقام نبوّت بوده، معلوم می‌شود که در ادّعای رسالت خود صداقت داشته است

4) 4) .«ذٰلک»اشاره به قصّۀ یوسف علیه السلام است. (المیزان، ج 11، ص 250)

وَ لٰکِنّٰا کُنّٰا مُرْسِلِینَ . قصص (28) 45

719. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از حقایق نهفتۀ تاریخ زکریّا و مریم علیهما السلام ، نشانگر صدق ادّعای آن حضرت، در رسالت خویش:

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلاٰمَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ . آل عمران (3) 44

720. بیان سرگذشت مریم، زکریّا، یحیی و عیسی علیهم السلام (در قرآن)، از نشانه‌های صداقت پیامبر صلی الله علیه و آله :

ذٰلِکَ نَتْلُوهُ عَلَیْکَ مِنَ الْآیٰاتِ وَ الذِّکْرِ الْحَکِیمِ . (1)آل عمران (3) 58

721. طلب نکردن اجرت و پاداش از سوی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، نشانۀ صداقت آن حضرت در ادّعای رسالت:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 90

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ .... شوری (42) 23

أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ . طور (52) 40

أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ . قلم (68) 46

منشأ صداقت محمّد صلی الله علیه و آله

722. نیازمندی پیامبر صلی الله علیه و آله به امداد و الطاف الهی، در داشتن صداقت در عمل:

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 80

نیز ==> احتجاج محمّد صلی الله علیه و آله ، حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، دلایل حقّانیّت محمّد صلی الله علیه و آله

صدقۀ محمّد صلی الله علیه و آله

==> انفاق محمّد صلی الله علیه و آله

صلح محمّد صلی الله علیه و آله

723. پذیرش صلح و متارکۀ جنگ، در قلمرو اختیارات و وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا .... انفال (8) 61

724. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به پذیرش صلح، در صورت درخواست دشمنان در میدان جنگ:

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا .... انفال (8) 61

725. پذیرش صلح پیشنهادی کافران، از جانب پیامبر صلی الله علیه و آله ، منوط به محرز نبودن فریب‌کاری آنان، در سایۀ صلح‌طلبی:

وَ لاٰ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لاٰ یُعْجِزُونَ

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا ... وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 59 و 61 و 62

726. صلح پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان در حدیبیّه، پیروزی آشکار برای آن حضرت:

1) 1) .«ذٰلک»اشاره به خبر دادن از عیسی، مریم، زکریّا و یحیی علیهم السلام است. (التّبیان، ج 2، ص 481)

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً. (1)فتح (48) 1

صلوات بر محمّد صلی الله علیه و آله

727. صلوات بر محمّد صلی الله علیه و آله ، دارای اهمّیّت و جایگاه ویژه:

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ ... (2)احزاب (33) 56

728. تشویق مؤمنان به‌وسیلۀ خداوند، برای فرستادن صلوات بر محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً. احزاب (33) 56

729. صلوات مؤمنان بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانه و لازمۀ ایمان آنان:

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ .... احزاب (33) 56

730. صلوات و درودِ هموارۀ خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ .... احزاب (33) 56


1) 1) . بنا بر قولی مقصود از«فتح»، فتح [و صلح] حدیبیّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 166)

2) 2) . ذکر صلوات خداوند و ملائکه بر پیامبر صلی الله علیه و آله پیش از دستور به مؤمنان، بیانگر اهمّیّت آن است

731. صلوات و درودِ جاودانۀ فرشتگان بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ .... احزاب (33) 56

732. صلوات بر محمّد صلی الله علیه و آله ، از وظایف مؤمنان و فرمان الهی:

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ .... احزاب (33) 56

733. مؤمنان، موظّف به فرستادن صلوات بر آل محمّد صلی الله علیه و آله ، در پی ذکر صلوات بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ ... (1)احزاب (33) 56

734. وجوب صلوات بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، در نماز:

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً. (2)احزاب (33) 56

صلوات محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

735. ایمان به خدا و آخرت، زمینۀ تلاش برای جلب صلوات پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ .... توبه (9) 99

736. صلوات پیامبر صلی الله علیه و آله برای مؤمنان، سبب دستیابی آنان به بهشت الهی:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ فِی رَحْمَتِهِ ... (3)توبه (9) 99

737. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، جهت صلوات (و دعا) برای زکات‌دهندگان:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً ... وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ .... توبه (9) 103

738. منافات نداشتن انفاق به قصد جلب صلوات و دعای پیامبر صلی الله علیه و آله با خلوص در نیّت انفاق:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 99

739. انفاق، از عوامل جلب صلوات (و دعای) پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ .... توبه (9) 99

740. پرداخت زکات به پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینه‌ساز جلب صلوات حضرت:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ .... توبه (9) 103

741. صلوات و دعای پیامبر صلی الله علیه و آله ، در حق مؤمنان، مورد استجابت خداوند:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (4)توبه (9) 103

742. فرمان الهی به صلوات و دعای پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای مؤمنان، نشئت گرفته از علم گستردۀ خداوند:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . توبه (9) 103

743. بادیه‌نشینان مؤمن، در پی جلب صلوات (و دعای) پیامبر صلی الله علیه و آله بر خود، با انفاقهای خویش:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ .... توبه (9) 99

744. صلوات (و دعای) پیامبر صلی الله علیه و آله ، بر بادیه‌نشینانِ مؤمنِ انفاق‌گرِ مخلص:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 99

745. صلوات پیامبر صلی الله علیه و آله بر انفاق‌گران مؤمن،موجب تقرّب آنها به خدا و جلب رحمت و مغفرت الهی:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 99


1) 1) . پس از نزول آیه، از رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسیده شد: کیفیّت صلوات بر شما چگونه است؟ حضرت فرمود: بگویید: اللّهم صلّ علیٰ محمّد و آل محمّد کما صلّیت علیٰ ابراهیم و آل ابراهیم . (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 579)

2) 2) . آیه، اجمالاً بر وجوب صلوات بر محمّد صلی الله علیه و آله دلالت دارد و احتمال دارد که مقصود، صلوات بر حضرت باشد که جزء تشهّد است. (زبدة البیان، ص 131)

3) 3) . مقصود از«رحمته»، بهشت خداوند است. (تفسیر القرآن الکریم، شُبّر، ص 178)

4) 4) . یاد شدن صفت«سمیع علیم»پس از«صلّ علیهم»اشاره به مستجاب شدن دعای پیامبر صلی الله علیه و آله است، به این جهت که لازمۀ«شنیدن»دعا از سوی خدا، استجابت آن است

746. شنوایی و آگاهی خداوند به صلوات پیامبر صلی الله علیه و آله بر زکات‌دهندگان:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . توبه (9) 103

نیز ==> دعای محمّد صلی الله علیه و آله

آثار صلوات محمّد صلی الله علیه و آله

1. آرامش

747. صلوات (و دعای) پیامبر صلی الله علیه و آله بر زکات‌دهندگان، عامل آرامش آنان:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ .... توبه (9) 103

2. تقرّب به خدا

748. صلوات پیامبر صلی الله علیه و آله ، مایۀ تقرّب و نزدیکی به خداوند:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ ... (1)توبه (9) 99

3. رحمت

749. صلوات (و دعای) پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینه‌ساز جلب رحمت الهی:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 99

4. مغفرت

750. صلوات پیامبر صلی الله علیه و آله بر مؤمنان، زمینۀ دستیابی آنان به مغفرت الهی:

وَ مِنَ الْأَعْرٰابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ یَتَّخِذُ مٰا یُنْفِقُ قُرُبٰاتٍ عِنْدَ اللّٰهِ وَ صَلَوٰاتِ الرَّسُولِ أَلاٰ إِنَّهٰا قُرْبَةٌ لَهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللّٰهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 99

ضرر به محمّد صلی الله علیه و آله

751. تصمیم گروهی از یهودیان، بر زیان و ضرررسانی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ....

وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 41 و 42

752. نگرانی پیامبر صلی الله علیه و آله ، از آسیب و ضرر دیدن به دست یهود، در صورت اعراض از آنان، در داوری و قضاوت:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 41 و 42

753. ناکامی یهود از هرگونه ضرررسانی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد نوید خداوند به حضرت، در صورت اعراض از آنان:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ


1) 1) . احتمال دارد که ضمیر«إنّها»به صلوات برگردد. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 6 ، جزء 11، ص 15)

هٰادُوا .... وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 41 و 42

754. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور ابلاغ ناتوانی در دفع هرگونه ضرر از خویش، جز به مشیّت الهی:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ ....

اعراف (7) 188

755. پیامبر صلی الله علیه و آله بیان‌کنندۀ ناتوانی بتها جهت دفع ضرر، در قالب پرسش:

... قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ .... زمر (39) 38

756. قرار گرفتن پیامبر صلی الله علیه و آله در زمرۀ ظالمان، در صورت اقدام به پرستش بتهای ناتوان از ضرررسانی به آن حضرت:

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّکَ إِذاً مِنَ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 106

757. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام ناتوانی بتها، از دفع ضرر از آن حضرت:

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ .... انعام (6) 71

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

758. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از فضل و رحمت الهی، عامل مصونیّت آن حضرت از ضررها و زیانها:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ ... وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

759. ناتوانی معبودهای مشرکان، در هرگونه ضرر رساندن به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ ...

وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ کٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ وَ إِنْ یُرِدْکَ بِخَیْرٍ فَلاٰ رَادَّ لِفَضْلِهِ .... یونس (10) 106 و 107

760. لزوم توجّه و توکّل پیامبر صلی الله علیه و آله به خداوند، در دفع هرگونه ضرر و زیان:

... قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

761. لزوم توجّه پیامبر صلی الله علیه و آله به قدرت برتر خداوند، در دفع ضررها:

وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ کٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ وَ إِنْ یَمْسَسْکَ بِخَیْرٍ فَهُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ

وَ هُوَ الْقٰاهِرُ فَوْقَ عِبٰادِهِ .... انعام (6) 17 و 18

762. تنها خداوند، حفظکنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از ضررها و زیانها:

وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ کٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ .... انعام (6) 17

وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ کٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ .... یونس (10) 107

763. ممنوعیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از دعا به درگاه خدایان

معبودان مشرکان و ناتوان از ضرر زدن و نفع رساندن به آن حضرت:

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّکَ إِذاً مِنَ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 106

764. اعتراف پیامبر صلی الله علیه و آله به ناتوانی بر دفع هرگونه ضرر و بدی از خویش، به دلیل ناآگاهی از غیب:

... وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ ... (1)اعراف (7) 188

765. ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و آله از دفع هرگونه زیان و ضرر از خویش، مگر در سایۀ مشیّت الهی:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ .... اعراف (7) 188

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ ....

یونس (10) 49

766. دفع هرگونه ضرر از پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشئت گرفته از مشیّت خداوند و جلوه‌ای از رحمت و غفران پروردگار:

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّکَ إِذاً مِنَ الظّٰالِمِینَ

وَ إِنْ یَمْسَسْکَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ کٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ وَ إِنْ یُرِدْکَ بِخَیْرٍ فَلاٰ رَادَّ لِفَضْلِهِ یُصِیبُ بِهِ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ . یونس (10) 106 و 107

نیز ==> آوارگی محمّد صلی الله علیه و آله ، اذیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، استعاذۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، ترور محمّد صلی الله علیه و آله ، چشم‌زخم به محمّد صلی الله علیه و آله ، مکر با محمّد صلی الله علیه و آله

ضیافت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، اطعام

طعام محمّد صلی الله علیه و آله

767. پیامبر صلی الله علیه و آله ، همانند سایر مردم، نیازمند به طعام و خوردن موادّ غذایی:

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ .... فرقان (25) 7

768. ناسازگاری تناول طعام و غذا با مقام رسالت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله ، پنداری غلط و بهانه‌ای واهی از سوی مشرکان:

وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ... وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ ...

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. فرقان (25) 3 و 7 و 9

طفولیّت محمّد صلی الله علیه و آله

==> کودکی محمّد صلی الله علیه و آله

طمأنینۀ محمّد صلی الله علیه و آله

==> آرامش محمّد صلی الله علیه و آله

ظلم به محمّد صلی الله علیه و آله

769. تهمت سحرزدگی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، مصداق ظلم و ستمگری به آن حضرت:

1) 1) .«ما مسنی السّوء»یعنی به من ضرر و فقری نمی‌رسید. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 779)

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْویٰ إِذْ یَقُولُ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. اسراء (17) 47 و 48

770. برپایی جلسات سرّی و گفتگوهای مشورتی مشرکان، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، ظلم و ستم نسبت به آن حضرت:

لاٰهِیَةً قُلُوبُهُمْ وَ أَسَرُّوا النَّجْوَی الَّذِینَ ظَلَمُوا هَلْ هٰذٰا إِلاّٰ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ أَ فَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَ أَنْتُمْ تُبْصِرُونَ .

انبیاء (21) 3

771. تهمتهای ناروا به پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی مخالفان، ظلم و ستمی به آن حضرت:

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْویٰ إِذْ یَقُولُ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. اسراء (17) 47 و 48

لاٰهِیَةً قُلُوبُهُمْ وَ أَسَرُّوا النَّجْوَی الَّذِینَ ظَلَمُوا هَلْ هٰذٰا إِلاّٰ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ أَ فَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَ أَنْتُمْ تُبْصِرُونَ .

انبیاء (21) 3

772. مشرکانِ منکر رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، و قرآن افرادی ستمگر، نسبت به خود و آن حضرت:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ... قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ مٰا عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُکْمُ إِلاّٰ لِلّٰهِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَ هُوَ خَیْرُ الْفٰاصِلِینَ قُلْ لَوْ أَنَّ عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ لَقُضِیَ الْأَمْرُ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِالظّٰالِمِینَ . انعام (6) 56 -\58

773. ظلم به پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب حسرت و دست به دندان گرفتن در قیامت:

وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظّٰالِمُ عَلیٰ یَدَیْهِ یَقُولُ یٰا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً

یٰا وَیْلَتیٰ لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاٰناً خَلِیلاً. فرقان (25) 27 و 28

774. ناکامی ظالمان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم به کارگیری شگردها و اتّهامات مختلف، در جلوگیری از گسترش پیام آن حضرت:

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْویٰ إِذْ یَقُولُ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. اسراء (17) 47 و 48

775. آگاهی خداوند، از اعمال، رفتار و نجواهای ظالمان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْویٰ إِذْ یَقُولُ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. اسراء (17) 47 و 48

عبادت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

776. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به خودداری از عبادت معبودهای مشرکان:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ . انعام (6) 56

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ .... زمر (39) 64

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ . کافرون (109) 1 و 2 و 4

777. محمّد صلی الله علیه و آله مأمور پرستش پروردگار شهرِ حرمت‌دار مکّه و مالک همۀ موجودات :

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ .... نمل (27) 91

778. عبودیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، زمینۀ کفایت خداوند از آن حضرت:

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ .... زمر (39) 36

779. تأثیر عبادت محمّد صلی الله علیه و آله در رسیدن به مقام معراج:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی .... اسراء (17) 1

780. خلوص در عبادت، فرمان خدا به محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ . انعام (6) 56

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 162 و 163

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

قُلِ اللّٰهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِینِی . زمر (39) 2 و 11 و 14

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ وَ تَبَتَّلْ إِلَیْهِ تَبْتِیلاً. مزمّل (73) 8

781. ایمان محمّد صلی الله علیه و آله به ربوبیّت خدا بر تمام هستی، علّت عبادت مخلصانۀ آن حضرت به درگاه الهی:

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی ... رَبِّ الْعٰالَمِینَ لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 162 و 163

782. دستور عبادت به پیامبر صلی الله علیه و آله برای پیروزی بر مشکلات رسالت:

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً

إِنّٰا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً. مزمّل (73) 1 -\5

783. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور عبادت شبانه، جهت آماده شدن برای دریافت قرآن:

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً

إِنّٰا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً

إِنَّ نٰاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِیلاً. مزمّل (73) 1 -\6

784. عبادت خالصانه، از جمله اوصاف محمّد صلی الله علیه و آله و یاران او در تورات و انجیل:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ ... تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً

یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ ... (1)فتح (48) 29

785. حرص پیامبر صلی الله علیه و آله بر عبادت:

طه

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . (2)طه (20) 1 و 2

786. بشارت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای رسیدن به مقامی پسندیده و ارجمند در پرتو عبادت و شب‌زنده‌داری:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

787. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور به عبادت پس از فراغت از امور دنیوی:

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . (3)انشراح (94) 7 و 8

788. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به عبادت خدا، پس از فراغت از جهاد با دشمنان:

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . (4)انشراح (94) 7 و 8

789. ازدحام کافران و مشرکان در اطراف محمّد صلی الله علیه و آله ، برای مشاهدۀ عبادت و نماز آن حضرت:

وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ یَدْعُوهُ کٰادُوا یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً. (5)جنّ (72) 19

790. محمّد صلی الله علیه و آله موظّف به اعلام عبادت خالصانۀ خود برای خدا:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

... قُلْ إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ وَ لاٰ أُشْرِکَ بِهِ إِلَیْهِ أَدْعُوا وَ إِلَیْهِ مَآبِ . رعد (13) 36

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ . نمل (27) 91

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ

بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ وَ کُنْ مِنَ الشّٰاکِرِینَ . زمر (39) 64 و 66


1) 1) . در آیه احتمالهایی مطرح است. بنا بر اینکه«محمّد»مبتدا و«رسول اللّه»عطف بیان یا بدل و«الّذین معه»عطف بر محمّد صلی الله علیه و آله و«أشدّاء...»خبر باشد، برداشت انجام پذیرفته است. (روح المعانی، ج 14، جزء 26، ص 186؛ المیزان، ج 18، ص 299)

2) 2) . گفته شده که پیامبر صلی الله علیه و آله تمام شب را عبادت می‌کرد و نماز می‌گزارد و با وسایلی، غلبۀ خواب را از خود دور می‌کرد و به خود سختی می‌داد. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 5)

3) 3) . نقل شده است: وقتی که پیامبر صلی الله علیه و آله از کار دنیا فارغ می‌شد، به عبادت می‌پرداخت. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 773)

4) 4) . نقل شده وقتی که پیامبر صلی الله علیه و آله از کار جهاد فارغ می‌شد، به عبادت خدا می‌پرداخت. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 773)

5) 5) . مفسّران و اهل لغت،«لبد»را به ازدحام معنا کرده و دربارۀ مرجع ضمیر فاعلی«کادوا»و«یکونون»دو نظر ارائه داده‌اند: برخی آن را مشرکان و کافران مکّه و برخی مؤمنان جنّ دانسته‌اند که برای استماع قرآن در اطراف پیامبر صلی الله علیه و آله ازدحام می‌کردند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 557 و 561) برداشت، مبتنی بر نظر اوّل است.

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ....

غافر (40) 66

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ . کافرون (109) 1 و 2 و 4 و 6

791. عبودیّت ابراهیم علیه السلام ، سرمشقی برای عبودیّت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا إِبْرٰاهِیمَ .... ص (38) 45

792. عبادت محمّد صلی الله علیه و آله ، فقط برای خداوند:

... إِنَّ ... وَ نُسُکِی ... لِلّٰهِ .... انعام (6) 162

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ وَ مٰا رَبُّکَ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . هود (11) 123

... قُلْ إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ وَ لاٰ أُشْرِکَ بِهِ إِلَیْهِ أَدْعُوا وَ إِلَیْهِ مَآبِ . رعد (13) 36

وَ اعْبُدْ رَبَّکَ حَتّٰی یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ . حجر (15) 99

رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّا. مریم (19) 65

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ . نمل (27) 91

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

قُلِ اللّٰهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِینِی . زمر (39) 11 و 14

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ وَ یُخَوِّفُونَکَ بِالَّذِینَ مِنْ دُونِهِ ... قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ وَ کُنْ مِنَ الشّٰاکِرِینَ . زمر (39)36 و 64 و 66

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ .... غافر (40) 66

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ . کافرون (109) 1 و 2 و 4

793. محمّد صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار صبر و تحمّل، در راه عبادت پروردگار:

... فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ .... مریم (19) 65

794. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به عبادت و تسبیح پروردگار، در بخشی از شب:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ .... ق (50) 40

795. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به عبادت و تسبیح پروردگار، بعد از سجده‌هایش:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. ق (50) 40

796. محمّد صلی الله علیه و آله ، مصمّم به پایداری بر عبادت خداوند:

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ. کافرون (109) 3 و 5

797. دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای عبادت پروردگار، تا پایان عمر:

وَ اعْبُدْ رَبَّکَ حَتّٰی یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ . (1)حجر (15) 99


1) 1) . مراد از«یقین»، مرگ است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 534)

798. پرستش خداوند و توکّل بر او، از توصیه‌های الهی به محمّد صلی الله علیه و آله :

... فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ .... هود (11) 123

799. لزوم عبادت، ذکر، تسبیح و تحمید بر پیامبر صلی الله علیه و آله در شب و روز:

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . طور (52) 48 و 49

نیز ==> تهجّد محمّد صلی الله علیه و آله

کیفیّت عبادت محمّد صلی الله علیه و آله

800. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای عبادتهایی طاقت‌فرسا:

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . (1)طه (20) 2

801. مجاز بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به عبادت نیمی از شب یا بیشتر یا کاستن از نیمی از شب به مقدار کمی:

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

نِصْفَهُ أَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلِیلاً

أَوْ زِدْ عَلَیْهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلاً. مزمّل (73) 1 -\4

802. دستور ذکر مداوم و عبادت، به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در اوقات مختلف شب و روز:

1) 1) . نقل شده که پیامبر صلی الله علیه و آله از شدت عبادت، پاهایش ورم کرده بود، ازاین‌رو این آیه نازل شد و حضرت را از این کار منع فرمود.(المیزان، ج 14، ص 126)

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. انسان (76) 25 و 26

803. بر پا ایستادن محمّد صلی الله علیه و آله برای عبادت و اقامۀ نماز، در آغاز بعثت به صورت آشکار:

وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ یَدْعُوهُ کٰادُوا یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً. جنّ (72) 19

عبودیّت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، عبودیت

عجلۀ محمّد صلی الله علیه و آله

804. شتاب پیامبر صلی الله علیه و آله در تلاوت قرآن، پیش از به پایان رسیدن وحی:

وَ کَذٰلِکَ أَنْزَلْنٰاهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا .... وَ لاٰ تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضیٰ إِلَیْکَ وَحْیُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً. طه (20) 113 و 114

لاٰ تُحَرِّکْ بِهِ لِسٰانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ

إِنَّ عَلَیْنٰا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ . قیامت (75) 16 و 17

805. منع شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از شتاب‌ورزی در خواندن آیات وحی، پیش از پایان یافتن وحی آن:

وَ کَذٰلِکَ أَنْزَلْنٰاهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا .... وَ لاٰ تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضیٰ إِلَیْکَ وَحْیُهُ .... طه (20) 113 و 114

عدالت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، عدالت

عرب و محمّد صلی الله علیه و آله

806. ایمان نیاوردن عرب به قرآن و محمّد صلی الله علیه و آله در صورت نزول قرآن، بر فردی غیر عرب:

وَ لَوْ نَزَّلْنٰاهُ عَلیٰ بَعْضِ الْأَعْجَمِینَ

فَقَرَأَهُ عَلَیْهِمْ مٰا کٰانُوا بِهِ مُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 198 و 199

807. ایمان نیاوردن عرب به قرآن، در صورت نزول قرآن به زبان غیر عربی:

وَ لَوْ جَعَلْنٰاهُ قُرْآناً أَعْجَمِیًّا لَقٰالُوا لَوْ لاٰ فُصِّلَتْ آیٰاتُهُ ءَ أَعْجَمِیٌّ وَ عَرَبِیٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِینَ آمَنُوا هُدیً وَ شِفٰاءٌ وَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ فِی آذٰانِهِمْ وَقْرٌ وَ هُوَ عَلَیْهِمْ عَمًی أُولٰئِکَ یُنٰادَوْنَ مِنْ مَکٰانٍ بَعِیدٍ. فصّلت (41) 44

عربیّت محمّد صلی الله علیه و آله

808. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مردی از نژاد عرب:

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

وَ لَوْ نَزَّلْنٰاهُ عَلیٰ بَعْضِ الْأَعْجَمِینَ

فَقَرَأَهُ عَلَیْهِمْ مٰا کٰانُوا بِهِ مُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 198 و 199

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ . ص (38) 4

وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ . زخرف (43) 44

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . جمعه (62) 2

809. عربی، زبان و گویش پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . نحل (16) 103

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. (1)مریم (19) 97

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ

بِلِسٰانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ . شعراء (26) 193 -\195

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . دخان (44) 58

نیز ==> قرآن، زبان قرآن

عروج محمّد صلی الله علیه و آله

810. عروج پیامبر صلی الله علیه و آله به آسمان:

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی . نجم (53) 7 و 8

نیز ==> معراج محمّد صلی الله علیه و آله

عزّت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، عزّت

عصمت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

811. محمّد صلی الله علیه و آله ، مبرّا و مصون از هرگونه دروغ بستن به خدا:

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ . حاقّه (69) 44


1) 1) .«لسان»در آیه، به معنای لغت [و زبان گویش] است، یعنی [قرآن را] به لغت و زبان تو که همان عربی است [آسان] ساختیم.(تفسیر التحریر و التنویر، ج 8، جزء 16، ص 176)

812. پیراسته بودن پیامبر صلی الله علیه و آله از بافته‌های شعری:

وَ مٰا عَلَّمْنٰاهُ الشِّعْرَ وَ مٰا یَنْبَغِی لَهُ .... یس (36) 69

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 36 و 37

813. پیراسته بودن پیامبر صلی الله علیه و آله از گمراهی و فساد رأی:

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ . نجم (53) 2

814. منزّه بودن پیامبر صلی الله علیه و آله از هرگونه جنون و دیوانگی:

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ .... اعراف (7) 184

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 70

... أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِیدِ. سبأ (34) 8

... ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ .... سبأ (34) 46

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 36 و 37

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 2

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ لَمّٰا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ . قلم (68) 51

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

815. مبرّا بودن پیامبر صلی الله علیه و آله از هرگونه خیانت:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ .... آل عمران (3) 161

816. قسم الهی، جهت تأکید بر عصمت پیامبر صلی الله علیه و آله در گفتار:

وَ النَّجْمِ إِذٰا هَویٰ

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ . نجم (53) 1 و 3 و 4

817. پیامبر صلی الله علیه و آله مصون از گرایش به عقاید کافران و معصوم، در مواضع دینی خود:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ وَ إِذاً لاَتَّخَذُوکَ خَلِیلاً

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. اسراء (17) 73 و 74

818. مصون ماندن پیامبر صلی الله علیه و آله از فراموشی قرآن:

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ . اعلی (87) 6

819. مصونیّت علمی محمّد صلی الله علیه و آله ، از داوری در میان یهودیان:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 42

820. ره نیافتن هیچ‌گونه انحراف، در مشاهدات قلبی محمّد صلی الله علیه و آله :

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ . نجم (53) 11 و 17

821. سلامت عقلانی محمّد صلی الله علیه و آله ، ضامن دریافت صحیح قرآن از فرشتۀ وحی، و مصونیّت مرحلۀ دریافت، از خطا و تحریف:

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

عوامل عصمت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1. استعاذه

822. استعاذه به خدای سمیع و علیم، وسیلۀ عصمت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِمّٰا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطٰانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ إِنَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . اعراف (7) 200

وَ إِمّٰا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطٰانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . فصّلت (41) 36

2. توجّه به مؤاخذۀ خدا

823. توجّه به مؤاخذۀ الهی از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، عاملی برای مصونیت آن حضرت، از دروغ بستن به خدا:

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ

لَأَخَذْنٰا مِنْهُ بِالْیَمِینِ

ثُمَّ لَقَطَعْنٰا مِنْهُ الْوَتِینَ . حاقّه (69) 44 -\46

3. حکمت

824. برخورداری محمّد صلی الله علیه و آله از حکمت، زمینۀ مصونیت آن حضرت از خطا، و مایۀ عصمت وی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ ... وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ .... نساء (4) 113

4. خوف از عذاب

825. خوف و هراس محمّد صلی الله علیه و آله از عذاب بزرگ الهی، بازدارندۀ آن حضرت از هرگونه نافرمانی:

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . زمر (39) 13

5 . رضایت خدا

826. عصمت محمّد صلی الله علیه و آله از هرگونه خیانت، به سبب طلب خشنودی خدا از سوی وی:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ ... أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَ اللّٰهِ کَمَنْ .... آل عمران (3) 161 و 162

6.لطف خفیّ الهی

827. عصمت محمّد صلی الله علیه و آله از تأثیر ترفندهای لغزش‌آفرین مشرکان، در پرتو افاضۀ ثبات قدم و لطف خفیّ الهی:

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. (1)اسراء (17) 74

828. امتنان خدا بر محمّد صلی الله علیه و آله ، به سبب عصمت و مصون داشتن او از کمترین لغزش، در اجرای رسالت خویش:

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. اسراء (17) 74

7. نعمت خدا

829. لطف و نعمت الهی، مقتضی مصونیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از بیماری جنون:

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 2

منشأ عصمت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

830. اراده و لطف خداوند، منشأ عصمت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ وَ إِذاً لاَتَّخَذُوکَ خَلِیلاً

وَ لَوْ لاٰ أَنْ


1) 1) .«ثبّتناک»در احتمالی به معنای ثبات قلب به لطف خفی الهی است.(مجمع البیان، ج 5 -\6، ص 665)؛برخی مفسّران معتقدند که مقصود از تثبیت، عصمت افاضه شده از جانب خداوند است.(المیزان، ج 13، ص 184)

ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. اسراء (17) 73 و 74

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً. احزاب (33) 33

1. رحمت خدا

831. رحمت خاصّ الهی بر محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب مصونیّت آن حضرت از خطا و لغزش، و مایۀ عصمت وی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ .... نساء (4) 113

2. علم لدنّی

832. برخورداری محمّد صلی الله علیه و آله از علم لدنّی، زمینۀ مصونیّت آن حضرت از خطا و مایۀ عصمت وی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ ... لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ ... وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ ... وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ .... نساء (4) 113

3. فضل خدا

833. فضل خاصّ الهی بر محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب مصونیّت آن حضرت از خطا و لغزش، و مایۀ عصمت وی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ ... لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ .... نساء (4) 113

4. وحی

834. برخورداری محمّد صلی الله علیه و آله از وحی، زمینۀ مصونیّت آن حضرت از خطا، و مایۀ عصمت وی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ ... وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ .... نساء (4) 113

موارد عصمت محمّد صلی الله علیه و آله

1. از خطا

835. محمّد صلی الله علیه و آله ، مصون از هرگونه خطا، هنگام دریافت وحی:

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ . نجم (53) 11

836. دیدۀ دل محمّد صلی الله علیه و آله ، عاری از هرگونه خطا و انحراف:

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ . نجم (53) 13 و 14 و 17

837. ره نیافتن هیچ‌گونه خطا و انحراف، در مشاهدات قلبی محمّد صلی الله علیه و آله ، هنگام دیدن جبرئیل در سدرةالمنتهیٰ:

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ . نجم (53) 10 و 11 و 14 و 17

838. دستور خداوند، مبنی بر مراجعه به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای هرگونه داوری و قضاوت، بیانگر عصمت آن حضرت در قضا و داوری:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. (1)نساء (4) 65


1) 1) . این آیه بر مصونیّت انبیا از خطا در فتوا و احکام دلالت می‌کند. (التفسیر الکبیر، ج 4، ص 128 -\129)

2. از سهو

839. محمّد صلی الله علیه و آله ، مصون از سهو و نسیان تعالیم الهی:

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ . اعلی (87) 6

3. از شیطان

840. محمّد صلی الله علیه و آله ، مصون از راهیابی شیطان در او:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لاٰ نَبِیٍّ إِلاّٰ إِذٰا تَمَنّٰی أَلْقَی الشَّیْطٰانُ فِی أُمْنِیَّتِهِ فَیَنْسَخُ اللّٰهُ مٰا یُلْقِی الشَّیْطٰانُ ثُمَّ یُحْکِمُ اللّٰهُ آیٰاتِهِ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ

وَ لِیَعْلَمَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَیُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ وَ إِنَّ اللّٰهَ لَهٰادِ الَّذِینَ آمَنُوا إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . (1)حجّ (22) 52 و 54

841. محمّد صلی الله علیه و آله ، تحت ربوبیّت ویژۀ خداوند و مصون از سلطه و نفوذ شیطان:

إِنَّ عِبٰادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطٰانٌ وَ کَفیٰ بِرَبِّکَ وَکِیلاً. اسراء (17) 65

4. از گمراهی

842. برخورداری محمد صلی الله علیه و آله از حکمت نازل شده از سوی خداوند، مایۀ مصونیت وی از گمراهی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

5. از گناه

843. محمّد صلی الله علیه و آله ، شخصیّتی معصوم و به دور از نافرمانی و گناه:

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی .... یونس (10) 15

6 . در ابلاغ وحی

844. معصومیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، در ابلاغ وحی از جانب خداوند:

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... یونس (10) 15

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ . نجم (53) 3 و 4

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ . حاقّه (69) 44

7. در قضاوت

845. دستور خدا مبنی بر مراجعه به محمّد صلی الله علیه و آله برای هرگونه داوری و قضاوت، بیانگر عصمت آن حضرت در قضا و داوری:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

8 . در گفتار

846. عصمت محمّد صلی الله علیه و آله ، در گفتار و رهنمودهای خویش:

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ . نجم (53) 3 و 4

عطایای خدا به محمّد صلی الله علیه و آله

847. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از عطای ویژۀ الهی

1) 1) . مرجع ضمیر«انّه الحق»قرآن است.(مجمع البیان، ج7-\8، ص 146)

(کوثر) مقتضی نماز خواندن و انجام دادن قربانی در پیشگاه پروردگار، از سوی آن حضرت:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. کوثر (108) 1 و 2

848. اعطای مقام شفاعت به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . (1)ضحی (93) 5

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ. (2)کوثر (108) 1

849. مقام ربوبی خداوند، جلوه‌گر در اعطای فاطمه علیها السلام به محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (3)کوثر (108) 1 -\3

850. اعطای خیر فراوان به پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خداوند:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ. (4)کوثر (108) 1

851. نسل زیاد و ذرّیّۀ فراوان، از عطایای خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ. (5)کوثر (108) 1

852. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از شرح صدر، عطای ویژۀ الهی به آن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ . انشراح (94) 1

853. زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله در جهان آخرت، همراه با عطای مداوم پروردگار و سرشار از رضایت:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 5

854. قرآن، عطیۀ بزرگ الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ قَدْ آتَیْنٰاکَ مِنْ لَدُنّٰا ذِکْراً. (6)طه (20) 99

855. اخبار گذشتگان به محمّد صلی الله علیه و آله ، عطیۀ الهی به آن حضرت:

کَذٰلِکَ نَقُصُّ عَلَیْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ مٰا قَدْ سَبَقَ وَ قَدْ آتَیْنٰاکَ مِنْ لَدُنّٰا ذِکْراً. طه (20) 99

856. علم و آگاهی محمّد صلی الله علیه و آله ، عطیۀ خداوند به آن حضرت:

... وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً. طه (20) 114

857. غنایم، از عطایای خدا به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لاٰ رِکٰابٍ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. حشر (59) 6

858. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله ، از عطیۀ الهی کتاب:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّةَ فَإِنْ یَکْفُرْ بِهٰا هٰؤُلاٰءِ فَقَدْ وَکَّلْنٰا بِهٰا قَوْماً لَیْسُوا بِهٰا بِکٰافِرِینَ . انعام (6) 89


1) 1) . بنا بر روایتی از امام باقر علیه السلام مراد، شفاعت است.(المیزان، ج 20، ص 312)

2) 2) . براساس حدیث امام صادق علیه السلام مقصود از«کوثر»شفاعت است. (مجمع البیان، ج 9-\10، ص 836 -\837؛ تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 618، حدیث 6)

3) 3) . هرچند در شأن نزول و روایات، سخنی از تطبیق«کوثر»بر فاطمه علیها السلام به میان نیامده است، ولی از آخرین آیه استفاده می‌شود که نتیجۀ«کوثر»ابتر نماندن پیامبر صلی الله علیه و آله است، بنابراین، فاطمه علیها السلام که نسل پیامبر صلی الله علیه و آله از او است، مصداق«کوثر»است

4) 4) .«کوثر»به معنای خیر کثیر است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 835 -\836)

5) 5) .«کوثر»به کثرت و زیادی نسل و ذرّیّۀ محمّد صلی الله علیه و آله نیز تفسیر شده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

6) 6) . مقصود از«ذکر»قرآن است.(مجمع البیان، ج 7-\8، ص 47)

859. بهره‌مندی محمّد صلی الله علیه و آله از عطیۀ الهی کوثر:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ. کوثر (108) 1

860. نبوّت، از عطایای خدا به محمّد صلی الله علیه و آله :

أُولٰئِکَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّةَ فَإِنْ یَکْفُرْ بِهٰا هٰؤُلاٰءِ فَقَدْ وَکَّلْنٰا بِهٰا قَوْماً لَیْسُوا بِهٰا بِکٰافِرِینَ . انعام (6) 89

861. حکم (حکمت یا مقام داوری)، از عطایای خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

أُولٰئِکَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّةَ فَإِنْ یَکْفُرْ بِهٰا هٰؤُلاٰءِ فَقَدْ وَکَّلْنٰا بِهٰا قَوْماً لَیْسُوا بِهٰا بِکٰافِرِینَ . انعام (6) 89

نیز ==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله

عطایای محمّد صلی الله علیه و آله

862. لزوم خشنود بودن مسلمانان به عطای محمّد صلی الله علیه و آله و طمع نداشتن به بیش از حق خود:

وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ .... توبه (9) 59

... وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا .... حشر (59) 7

عطوفت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، مهربانی

عظمت محمّد صلی الله علیه و آله

863. قرآن، موجب عظمت و آوازۀ نام محمّد صلی الله علیه و آله و قوم عرب:

وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ .... زخرف (43) 44

عفو از محمّد صلی الله علیه و آله

864. گذشت و عفو خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، نسبت به اذن دادن به بهانه‌جویان (منافقان) برای نرفتن به جنگ تبوک:

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ ... (1)توبه (9) 43

عفو محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، عفو

عقل محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

865. محمّد صلی الله علیه و آله ، برخوردار از عقل، قدرت، کمال و استقامت:

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 2

866. شناخته شدن محمّد صلی الله علیه و آله به عقل و درایت، میان مردم، در طول زندگی کردن سالیان دراز در بین آنان:

... ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ .... سبأ (34) 46

867. حقّانیّت سخنان محمّد صلی الله علیه و آله ، گواه برخورداری آن حضرت، از اندیشه‌ای سالم:

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ ... أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ .... مؤمنون (23) 69 و 70

868. مشاهدۀ کمال عقلانی محمّد صلی الله علیه و آله از سوی معاشران آن حضرت، دلیلی کافی بر مردود بودن

1) 1) . این آیه در ادامۀ آیۀ پیشین و مربوط به جنگ تبوک است. (المیزان، ج 9، ص 284)

ادّعای جنون، دربارۀ آن حضرت:

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . (1)تکویر (81) 22

869. سلامت عقلانی محمّد صلی الله علیه و آله ، ضامن دریافت صحیح قرآن از فرشتۀ وحی و مصونیّت مرحلۀ دریافت از خطا و انحراف:

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 19 و 22

سلامت عقل محمّد صلی الله علیه و آله

870.(عقل سالم پیامبر صلی الله علیه و آله و) مشهود بودن جبرئیل برای آن حضرت در فضایی روشن، تضمین‌کنندۀ دریافت صحیح قرآن از فرشتۀ وحی:

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ

وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ . تکویر (81) 19 و 22 و 23

عقیده به محمّد صلی الله علیه و آله

==> ایمان به محمد صلی الله علیه و آله

عقیدۀ محمّد صلی الله علیه و آله

==> ایمان محمّد صلی الله علیه و آله

علاقۀ به محمّد صلی الله علیه و آله

871. افزون بودن دوستی خویشان و لذّتهای دنیایی بر دوستی خدا و علاقه به پیامبر صلی الله علیه و آله امری نکوهیده، و درپی‌دارندۀ خشم الهی:

قُلْ إِنْ کٰانَ آبٰاؤُکُمْ وَ أَبْنٰاؤُکُمْ وَ إِخْوٰانُکُمْ وَ أَزْوٰاجُکُمْ وَ عَشِیرَتُکُمْ وَ أَمْوٰالٌ اقْتَرَفْتُمُوهٰا وَ تِجٰارَةٌ تَخْشَوْنَ کَسٰادَهٰا وَ مَسٰاکِنُ تَرْضَوْنَهٰا أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهٰادٍ فِی سَبِیلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتّٰی یَأْتِیَ اللّٰهُ بِأَمْرِهِ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . توبه (9) 24

872. ترجیح محبّت خویشاوندان و امکانات مادّی بر محبّت خدا و محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب فسق و انحراف:

قُلْ إِنْ کٰانَ آبٰاؤُکُمْ ... وَ عَشِیرَتُکُمْ وَ أَمْوٰالٌ اقْتَرَفْتُمُوهٰا وَ تِجٰارَةٌ تَخْشَوْنَ کَسٰادَهٰا وَ مَسٰاکِنُ تَرْضَوْنَهٰا أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . توبه (9) 24

873. ترجیح علاقه به خدا و محمّد صلی الله علیه و آله بر علایق خویشاوندی و تعلّقات مادّی، نشانۀ مؤمنان راستین:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... قُلْ إِنْ کٰانَ آبٰاؤُکُمْ ... أَحَبَّ إِلَیْکُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... توبه (9) 23 و 24

علاقه محمّد صلی الله علیه و آله

874. علاقۀ شدید پیامبر صلی الله علیه و آله به هدایت مردم، برخاسته از رحمت و رأفت او:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

875. علاقه‌مندی شدید محمّد صلی الله علیه و آله ، به ایمان آوردن همۀ مردم:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی


1) 1) . واژۀ«صاحبکم»گویای مردود بودن اتّهام جنون است، زیرا مصاحبت روزمرّۀ کسانی که به پیامبر صلی الله علیه و آله تهمت جنون می‌زدند با آن حضرت، مایۀ شناخت وضعیّت فکری آن حضرت بود و دست‌آویزی برای نسبت جنون باقی نمی‌گذاشت

اَلْکُفْرِ .... آل عمران (3) 176

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ وَ مَنْ تَوَلّٰی فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً. نساء (4) 80

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ .... مائده (5) 41

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ ... فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ .... انعام (6) 35

اِسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاٰ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَنْ یَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . توبه (9) 80

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ لَآمَنَ مَنْ فِی الْأَرْضِ کُلُّهُمْ جَمِیعاً أَ فَأَنْتَ تُکْرِهُ النّٰاسَ حَتّٰی یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ . یونس (10) 99

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 103

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ ... وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... حجر (15) 88

إِنْ تَحْرِصْ عَلیٰ هُدٰاهُمْ .... نحل (16) 37

... وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... نحل (16) 127

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

لَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ أَلاّٰ یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 3

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ ... یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِی الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ .... نمل (27) 81

وَ مَنْ کَفَرَ فَلاٰ یَحْزُنْکَ کُفْرُهُ إِلَیْنٰا مَرْجِعُهُمْ .... لقمان (31) 23

... أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِی النّٰارِ. زمر (39) 19

... اَللّٰهُ حَفِیظٌ عَلَیْهِمْ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . شوری (42) 6

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً .... شوری (42) 48

876. محمّد صلی الله علیه و آله در برهه‌ای از زمان، در انتظار و اشتیاق فرمان خدا برای تغییر قبله:

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا .... بقره (2) 144

877. علاقۀ محمّد صلی الله علیه و آله به شهر مکّه:

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ ... (1)محمّد (47) 13

878. محمّد صلی الله علیه و آله ، دارای اشتیاق شدید به قرائت آیات قرآن و به‌خاطرسپردن آن:

... وَ لاٰ تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضیٰ إِلَیْکَ وَحْیُهُ .... طه (20) 114

879. تمایل شدید محمّد صلی الله علیه و آله ، به آوردن آیات و معجزات بیشتر، برای هدایت مردم:

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ ... فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ .... انعام (6) 35

880. علاقۀ شدید محمّد صلی الله علیه و آله به هدایت کردن مردم و

1) 1) . از انتساب قریه به پیامبر صلی الله علیه و آله و دلجویی خداوند از آن حضرت، به علّت ناچار شدن ایشان به ترک مکّه، مطلب مزبور به دست می‌آید

تلاش آن حضرت در این جهت:

لَیْسَ عَلَیْکَ هُدٰاهُمْ .... بقره (2) 272

881. علاقۀ زیاد پیامبر صلی الله علیه و آله به اصلاح مردم:

لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْءٌ أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ أَوْ یُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظٰالِمُونَ . آل عمران (3) 128

882. کافی نبودن تمایل و علاقۀ محمّد صلی الله علیه و آله در هدایت مردم:

إِنَّکَ لاٰ تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . قصص (28) 56

883. حرص و علاقۀ شدید محمّد صلی الله علیه و آله برای هدایت مردم، بی‌اثر در نجات اکثر آنها از گمراهی:

إِنْ تَحْرِصْ عَلیٰ هُدٰاهُمْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی مَنْ یُضِلُّ .... نحل (16) 37

884. علاقۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، در حدّ جانفشانی، برای ابلاغ رسالتهای الهی و نجات کافران با ایمان به خدا:

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . (1)طه (20) 2

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا .... کهف (18) 6

885. اندوهگین شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از شتاب مردم به‌سوی کفر، بیانگر علاقۀ وافر آن حضرت به هدایت یافتن آنان:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ .... آل عمران (3) 176

886. تلاش پیامبر صلی الله علیه و آله ، در جهت هدایت کفرپیشگان:

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ کٰانُوا مُسْلِمِینَ

ذَرْهُمْ یَأْکُلُوا وَ یَتَمَتَّعُوا ... (2)حجر (15) 2 و 3

نیز ==> حزن محمّد صلی الله علیه و آله

علم محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

887. کلید فهم (درست) قرآن کریم، نزد محمد صلی الله علیه و آله :

... وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنّٰاسِ مٰا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ .... نحل (16) 44

888. بقا و زوال علوم اعطایی خدا به بشر و حتّی دریافت وحی به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، منوط به مشیّت خداوند:

... وَ مٰا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّٰ قَلِیلاً وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... اسراء (17) 85 و 86

889. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از آیین ابراهیم علیه السلام به‌واسطۀ وحی:

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً .... نحل (16) 123

890. امکان تعلّق مشیّت الهی بر آگاه نساختن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از برخی معارف و یا محو آن از حافظۀ ایشان:

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ

إِلاّٰ مٰا شٰاءَ


1) 1) .«شقاوة»به معنای رنج و دشواری است. (مفردات، ص 460،«شقا») توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ به زحمت نینداختن خود، نشان از تلاش طاقت‌فرسای آن حضرت، در جهت انجام دادن رسالت و هدایت مردم دارد

2) 2) . اینکه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله دستور می‌دهد که«آنان را به حال خود رها کن»از تلاش گستردۀ حضرت برای نجات آنان از کفر حکایت دارد

اَللّٰهُ .... اعلی (87) 6 و 7

891. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از خیانتهای یهودیان عصر خویش:

فَبِمٰا نَقْضِهِمْ مِیثٰاقَهُمْ ... یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ نَسُوا حَظًّا مِمّٰا ذُکِّرُوا بِهِ وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ .... مائده (5) 13

892. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله با وحی الهی، از محرّمات وضع شده بر ملّت یهود:

وَ عَلَی الَّذِینَ هٰادُوا حَرَّمْنٰا مٰا قَصَصْنٰا عَلَیْکَ مِنْ قَبْلُ .... نحل (16) 118

893. فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ آگاهی یافتن از سرگذشت مردم«ایله»:

وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْیَةِ الَّتِی کٰانَتْ حٰاضِرَةَ الْبَحْرِ ... (1)اعراف (7) 163

894. آگاهی محمّد صلی الله علیه و آله با وحی الهی، از ماجرای اصحاب کهف:

سَیَقُولُونَ ثَلاٰثَةٌ رٰابِعُهُمْ کَلْبُهُمْ وَ یَقُولُونَ خَمْسَةٌ سٰادِسُهُمْ کَلْبُهُمْ رَجْماً بِالْغَیْبِ وَ یَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَ ثٰامِنُهُمْ کَلْبُهُمْ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً وَ لاٰ تَسْتَفْتِ فِیهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً. کهف (18) 22

895. آگاهی محمّد صلی الله علیه و آله از فقر و نیازمندی اصحاب صفّه، از روی چهرۀ آنان:

لِلْفُقَرٰاءِ الَّذِینَ أُحْصِرُوا فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ یَسْتَطِیعُونَ ضَرْباً فِی الْأَرْضِ یَحْسَبُهُمُ الْجٰاهِلُ أَغْنِیٰاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِیمٰاهُمْ لاٰ یَسْئَلُونَ النّٰاسَ إِلْحٰافاً وَ مٰا تُنْفِقُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ بِهِ عَلِیمٌ . بقره (2) 273

896. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از راه خواب، از برخی امور:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً .... انفال (8) 43

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

897. محمّد صلی الله علیه و آله راسخ در علم:

... وَ الرّٰاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ ... (2)آل عمران (3) 7

898. آگاهی نداشتن پیامبر صلی الله علیه و آله از زمان وقوع قیامت:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یُجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ تَأْتِیکُمْ إِلاّٰ بَغْتَةً یَسْئَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . اعراف (7) 187

إِنَّ اللّٰهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السّٰاعَةِ وَ یُنَزِّلُ الْغَیْثَ وَ یَعْلَمُ مٰا فِی الْأَرْحٰامِ وَ مٰا تَدْرِی نَفْسٌ مٰا ذٰا تَکْسِبُ غَداً وَ مٰا تَدْرِی نَفْسٌ بِأَیِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ. لقمان (31) 34

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ مٰا یُدْرِیکَ لَعَلَّ السّٰاعَةَ تَکُونُ قَرِیباً. احزاب (33) 63


1) 1) . از ابن عبّاس نقل شده است: مراد از«القریة»ایله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 756)

2) 2) . طبق روایتی از امام باقر علیه السلام ، رسول خدا صلی الله علیه و آله برترین راسخان در علم بود. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص701)

إِلَیْهِ یُرَدُّ عِلْمُ السّٰاعَةِ وَ مٰا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرٰاتٍ مِنْ أَکْمٰامِهٰا وَ مٰا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثیٰ وَ لاٰ تَضَعُ إِلاّٰ بِعِلْمِهِ وَ یَوْمَ یُنٰادِیهِمْ أَیْنَ شُرَکٰائِی قٰالُوا آذَنّٰاکَ مٰا مِنّٰا مِنْ شَهِیدٍ.

فصّلت (41) 47

اَللّٰهُ الَّذِی أَنْزَلَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ وَ الْمِیزٰانَ وَ مٰا یُدْرِیکَ لَعَلَّ السّٰاعَةَ قَرِیبٌ . شوری (42) 17

وَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسّٰاعَةِ فَلاٰ تَمْتَرُنَّ بِهٰا وَ اتَّبِعُونِ هٰذٰا صِرٰاطٌ مُسْتَقِیمٌ . زخرف (43) 61

وَ تَبٰارَکَ الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا وَ عِنْدَهُ عِلْمُ السّٰاعَةِ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ . زخرف (43) 85

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا

فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرٰاهٰا

إِلیٰ رَبِّکَ مُنْتَهٰاهٰا. نازعات (79) 42 -\44

899. انتظار مشرکان در آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از زمان وقوع قیامت:

... وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 51

900. تعلیم بخشی از علوم غیب به پیامبر صلی الله علیه و آله از طریق وحی:

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا .... هود (11) 49

901. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از تحقّق حکومت بنی امیّه:

وَ إِذْ قُلْنٰا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَمٰا یَزِیدُهُمْ إِلاّٰ طُغْیٰاناً کَبِیراً. (1)اسراء (17) 60

902. تعلیم اخبار غیب به پیامبر صلی الله علیه و آله به‌واسطۀ وحی:

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ .

هود (11) 49

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ هٰذَا الْقُرْآنَ وَ إِنْ کُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغٰافِلِینَ . یوسف (12) 3

903. دعا برای زیاد شدن علم، از توصیه‌های خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً. طه (20) 114

904. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور ابلاغ چگونگی آگاه شدنش از ملأ اعلیٰ و منشأ اطّلاعات و اخبارش، دربارۀ آدم و فرشتگان:

مٰا کٰانَ لِی مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلیٰ إِذْ یَخْتَصِمُونَ

إِنْ یُوحیٰ إِلَیَّ إِلاّٰ أَنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ

إِذْ قٰالَ رَبُّکَ لِلْمَلاٰئِکَةِ إِنِّی خٰالِقٌ بَشَراً مِنْ طِینٍ

فَسَجَدَ الْمَلاٰئِکَةُ کُلُّهُمْ .... ص (38) 69 - 71 و 73

905. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از اعمال امت، حتّی پس از

1) 1) . براساس برخی روایات، پیامبر صلی الله علیه و آله در خواب دید مردانی را که چون بوزینگان بر منبر آن حضرت می‌جهند و مردم را به روش گذشتگان [دوران جاهلیّت] بازمی‌گردانند . پیامبر صلی الله علیه و آله آثار حزن در چهره‌اش نمایان شد. پس جبرئیل این آیه را برای حضرت آورد:«و ما جعلنا الرؤیا...»و«شجرۀ ملعونه»یعنی بنی امیّه. (تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 181،حدیث 285-\286؛ روح المعانی، ج 9، جزء 15، ص 155؛ النکت و العیون، ماوردی، ج 3، ص 253)

رحلتش:

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً ... (1)فتح (48) 8

906. آگاه شدن پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، در پرتو وحی، از وجود منافقان:

وَ مِمَّنْ حَوْلَکُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ مُنٰافِقُونَ ... لاٰ تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ .... توبه (9) 101

907. پیامبر صلی الله علیه و آله برخوردار از علم لدنّی:

... وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ .... نساء (4) 113

908. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از علم لدنّی، از تفضّلات الهی به آن حضرت:

... وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

909. مردم عصر بعثت، معتقد به توانایی علمی محمّد صلی الله علیه و آله در پاسخ‌گویی به مسائلی اسرارآمیز و ناشناخته، مانند روح:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ .... اسراء (17) 85

910. آگاهی نداشتن محمّد صلی الله علیه و آله از قرآن و تعلیمات آن، قبل از نزول قرآن:

... مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ .... شوری (42) 52

911. ناآشنایی پیامبر صلی الله علیه و آله از معارف قرآن، پیش از نزول آن بر ایشان:

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 16

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ وَ لاَ الْإِیمٰانُ وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52

912. پیامبر صلی الله علیه و آله در شناخت ستارگان، نیازمند آموزش خدا:

وَ مٰا أَدْرٰاکَ مَا الطّٰارِقُ

اَلنَّجْمُ الثّٰاقِبُ . طارق (86) 2 و 3

913. استواری تشریح داستان ذو القرنین، بر پایۀ تلاوت وحی، نه آگاهیهای شخصی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً. کهف (18) 83

914. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از سرگذشت اقوام به هلاکت رسیده و آبادیهای تخریب‌شدۀ گذشته، با تعلیم خداوند:

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْقُریٰ نَقُصُّهُ عَلَیْکَ مِنْهٰا قٰائِمٌ وَ حَصِیدٌ.

هود (11) 100

915. پیامبر صلی الله علیه و آله در شناخت شب قدر و ویژگیهای آن، نیازمند آموزش الهی:

وَ مٰا أَدْرٰاکَ مٰا لَیْلَةُ الْقَدْرِ. قدر (97) 2

علم غیب محمّد صلی الله علیه و آله

916. آگاهی محمّد صلی الله علیه و آله به اخبار غیبی مربوط به قوم نوح علیه السلام از طریق وحی:

قِیلَ یٰا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلاٰمٍ مِنّٰا وَ بَرَکٰاتٍ عَلَیْکَ وَ عَلیٰ أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَکَ وَ أُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ یَمَسُّهُمْ مِنّٰا عَذٰابٌ أَلِیمٌ

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ


1) 1) . اگر منظور از«شاهداً»شهادت بر اعمال همۀ امّت در صحنۀ قیامت باشد، مطلب مذکور استفاده می‌شود، زیرا شهادت بدون آگاهی و نظارت، فاقد اعتبار است

تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 48 و 49

917. آگاهی محمّد صلی الله علیه و آله به غیب و وحی:

وَ مٰا هُوَ عَلَی الْغَیْبِ بِضَنِینٍ . تکویر (81) 24

918. اطّلاع یافتن محمّد صلی الله علیه و آله ، از امور غیبی، مربوط به احوال منافقان، به‌واسطۀ وحی:

... قُلْ لاٰ تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللّٰهُ مِنْ أَخْبٰارِکُمْ .... توبه (9) 94

919. آگاهی محمّد صلی الله علیه و آله ، از حقایق نهفتۀ تاریخ زکریّا و مریم علیهما السلام از طریق وحی الهی:

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلاٰمَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ . آل عمران (3) 44

920. آگاهی محمّد صلی الله علیه و آله ، از حقایق نهفتۀ تاریخ زکریّا و مریم علیهما السلام ، به‌واسطۀ قرآن و نزول وحی الهی:

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ ... وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلاٰمَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ .... آل عمران (3) 44

921. بی‌خبری محمّد صلی الله علیه و آله ، از نبوّت خویش، پیش از مبعوث شدن:

وَ مٰا کُنْتَ تَرْجُوا أَنْ یُلْقیٰ إِلَیْکَ الْکِتٰابُ .... قصص (28) 86

922. رؤیا، از راههای علم پیامبر صلی الله علیه و آله به غیب:

وَ إِذْ قُلْنٰا لَکَ إِنَّ رَبَّکَ أَحٰاطَ بِالنّٰاسِ وَ مٰا جَعَلْنَا الرُّؤْیَا الَّتِی أَرَیْنٰاکَ إِلاّٰ فِتْنَةً لِلنّٰاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِی الْقُرْآنِ وَ نُخَوِّفُهُمْ فَمٰا یَزِیدُهُمْ إِلاّٰ طُغْیٰاناً کَبِیراً. اسراء (17) 60

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

923. اطّلاع از آینده و سرنوشت یکایک بشر، خارج از قلمرو رسالت و مسئولیّت محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ ... وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ .... احقاف (46) 9

924. اعلام محمّد صلی الله علیه و آله به آگاهی نداشتن از علم غیب، به صورت مستقلّ:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ ... وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ .... اعراف (7) 188

925. عدم دستیابی محمّد صلی الله علیه و آله به منافع بسیار و بروز مشکلات در زندگانی وی، بیانگر آگاه نبودن آن حضرت به علم غیب، به نحو مستقلّ:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 188

926. محمّد، موظف به ابلاغ آگاه نبودن از علم غیب به صورت مستقل:

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَ فَلاٰ تَتَفَکَّرُونَ . (1)انعام (6) 50


1) 1) . مقصود از«لا اعلم الغیب»به قرینۀ آیات مختلفی که دستیابی به علم غیب را از طریق وحی برای پیامبر صلی الله علیه و آله ثابت می‌کند علم غیبی به صورت مستقل است.(المیزان، ج 7، ص 96)

قُلْ ... وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ .... اعراف (7) 188

علم لدنّی محمّد صلی الله علیه و آله

927. برخورداری محمّد صلی الله علیه و آله از وحی، حکمت و علم لدنّی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ ... وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ .... نساء (4) 113

منشأ علم محمّد صلی الله علیه و آله

928. خداوند، مبدأ علوم و آگاهیهای محمّد صلی الله علیه و آله :

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلاٰمَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ . آل عمران (3) 44

... وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 16

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

... وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً. طه (20) 114

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ وَ لاَ الْإِیمٰانُ وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52

929. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله ، به اخبار غیبی مربوط به قوم نوح از طریق وحی:

قِیلَ یٰا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلاٰمٍ مِنّٰا وَ بَرَکٰاتٍ عَلَیْکَ وَ عَلیٰ أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَکَ وَ أُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ یَمَسُّهُمْ مِنّٰا عَذٰابٌ أَلِیمٌ

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 48 و 49

930. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از تاریخ موسی علیه السلام به‌وسیلۀ وحی:

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنٰا إِلیٰ مُوسَی الْأَمْرَ وَ مٰا کُنْتَ مِنَ الشّٰاهِدِینَ ... وَ لٰکِنّٰا کُنّٰا مُرْسِلِینَ وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 44 -\46

931. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از تاریخ اهل مدین، به‌وسیلۀ وحی:

... وَ مٰا کُنْتَ ثٰاوِیاً فِی أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا وَ لٰکِنّٰا کُنّٰا مُرْسِلِینَ ... وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 45 و 46

932. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از تاریخ یوسف علیه السلام به‌وسیلۀ وحی:

رَبِّ قَدْ آتَیْتَنِی مِنَ الْمُلْکِ وَ عَلَّمْتَنِی مِنْ تَأْوِیلِ الْأَحٰادِیثِ فٰاطِرَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ أَنْتَ وَلِیِّی فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ تَوَفَّنِی مُسْلِماً وَ أَلْحِقْنِی بِالصّٰالِحِینَ

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ یَمْکُرُونَ . یوسف (12) 101 و 102

933. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از طریق وحی به خیانت حفصه، در امانت و افشای راز آن حضرت:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ. (1)تحریم (66) 3

934. آگاهی محمّد صلی الله علیه و آله از راه وحی، نسبت به گوش فرادادن جنّ به قرآن:

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ .... جنّ (72) 1

عمر محمّد صلی الله علیه و آله

==> رحلت محمّد صلی الله علیه و آله

عمرۀ محمّد صلی الله علیه و آله

935. تأکید خداوند، بر درستی رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله در ورود به مسجد الحرام، برای برگزاری عمره:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

936. به همراه داشتن تعدادی قربانی از سوی محمد صلی الله علیه و آله و مؤمنان در عمرۀ حدیبیه:

هُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوکُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ الْهَدْیَ مَعْکُوفاً أَنْ یَبْلُغَ مَحِلَّهُ .... فتح (48) 25

937. مانع شدن مشرکان کفرپیشۀ مکّه از انجام دادن عمره به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان در سفر حدیبیه:

هُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوکُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ الْهَدْیَ مَعْکُوفاً أَنْ یَبْلُغَ مَحِلَّهُ .... فتح (48) 25

938. اعجاز قرآن، در پیشگویی ورود حتمی مسلمانان به مسجد الحرام، جهت انجام دادن عمره، همراه با آرامش و امنیّت:

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

عمل محمّد صلی الله علیه و آله

939. عمل پیامبر صلی الله علیه و آله تحت اشراف و راهنمایی وحی:

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ بِمٰا تَعْمَلُونَ خَبِیراً. احزاب (33) 2

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 9

940. رفع حرج از محمّد صلی الله علیه و آله و پیامبران پیشین برای عمل به مقررات و احکام تعیین شده برای آنان، سنّتی خداوندی:

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ سُنَّةَ


1) 1) . مفسّران براساس شأن نزول، ماجرای نقل شده در آیۀ شریفه را به حفصه و عائشه مربوط می‌دانند که طبق آن، حفصه سخن محرمانه و سری آن حضرت را برای عائشه فاش کرد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 471 و 474)

اَللّٰهِ فِی الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ .... احزاب (33) 38

941. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام ثبات بر عمل به آیین خود در برابر کافران:

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ .... انعام (6) 135

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ . هود (11) 121

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 39

942. عملکرد پیامبر صلی الله علیه و آله در نحوۀ تقسیم صدقات، مورد اعتراض عدّه‌ای از مسلمانان:

وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ قٰالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ سَیُؤْتِینَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنّٰا إِلَی اللّٰهِ رٰاغِبُونَ . توبه (9) 59

943. تأیید صریح خدا نسبت به عمل پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد نحوۀ تقسیم صدقات میان مسلمانان:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهٰا رَضُوا وَ إِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْهٰا إِذٰا هُمْ یَسْخَطُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ قٰالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ سَیُؤْتِینَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ .... توبه (9) 58 و 59

944. محمّد صلی الله علیه و آله ، مثل دیگر مردمان، مسئول عمل خویش:

... فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ .... یونس (10) 41

945. تهدید مشرکان عصر بعثت به جهت موضع‌گیری آنان در برابر عملکرد محمّد صلی الله علیه و آله :

... فَاعْمَلْ إِنَّنٰا عٰامِلُونَ قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ . فصّلت (41) 5 و 6

946. پافشاری پیامبر صلی الله علیه و آله بر عملکرد خویش، در برابر کفرپیشگان لجوج:

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عٰاقِبَةُ الدّٰارِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 135

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ . هود (11) 121

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 39

947. بیزاری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از اعمال و کردار مشرکان، و مشرکان از اعمال و کردار پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمْ مَنْ یُؤْمِنُ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ لاٰ یُؤْمِنُ بِهِ وَ رَبُّکَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِینَ ... فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ مِمّٰا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . یونس (10) 40 و 41

948. حبط عمل پیامبر صلی الله علیه و آله در صورت شرک ورزیدن به خدا از سوی آن حضرت:

... لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ .... زمر (39) 65

949. پاسخگو نبودن مردم، دربارۀ عمل محمّد صلی الله علیه و آله :

... وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ .... انعام (6) 52

950. حجّیّت عمل محمّد صلی الله علیه و آله برای همگان:

قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی ... قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 31 و 32

لَقَدْ کٰانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کٰانَ

یَرْجُوا اللّٰهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللّٰهَ کَثِیراً. احزاب (33) 21

نیز ==> سنّت محمّد صلی الله علیه و آله ، سیرۀ محمّد صلی الله علیه و آله

عهد با محمّد صلی الله علیه و آله

951. پیمان مؤمنان با محمّد صلی الله علیه و آله ، برای اطاعت کامل از وی:

وَ اذْکُرُوا ... وَ مِیثٰاقَهُ الَّذِی وٰاثَقَکُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... مائده (5) 7

952. میثاق با محمّد صلی الله علیه و آله ، در حکم میثاق با خدا:

إِنَّ الَّذِینَ یُبٰایِعُونَکَ إِنَّمٰا یُبٰایِعُونَ اللّٰهَ یَدُ اللّٰهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ فَمَنْ نَکَثَ فَإِنَّمٰا یَنْکُثُ عَلیٰ نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفیٰ بِمٰا عٰاهَدَ عَلَیْهُ اللّٰهَ فَسَیُؤْتِیهِ أَجْراً عَظِیماً. فتح (48) 10

953. پاداش عظیم الهی، به وفاکنندگان پیمان خویش با خداوند و محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یُبٰایِعُونَکَ إِنَّمٰا یُبٰایِعُونَ اللّٰهَ یَدُ اللّٰهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ فَمَنْ نَکَثَ فَإِنَّمٰا یَنْکُثُ عَلیٰ نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفیٰ بِمٰا عٰاهَدَ عَلَیْهُ اللّٰهَ فَسَیُؤْتِیهِ أَجْراً عَظِیماً. فتح (48) 10

954. عهد و پیمان مکرّر بنی قریظه با پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ عدم تعرّض به آن حضرت و مسلمانان و نقض آن از سوی آنها:

اَلَّذِینَ عٰاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لاٰ یَتَّقُونَ . (1)انفال (8) 56

955. پیمان عدم تعرّض قبیلۀ بنی مدلج، با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

... فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ ... إِلاَّ الَّذِینَ یَصِلُونَ إِلیٰ قَوْمٍ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَهُمْ مِیثٰاقٌ ... (2)نساء (4) 89 و 90

عهد برای محمّد صلی الله علیه و آله

956. عهد و میثاق گرفتن خدا از پیامبران برای ایمان به محمد صلی الله علیه و آله و یاری آن حضرت:

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ لَمٰا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتٰابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ ... (3)آل عمران (3) 81

وَ إِذْ أَخَذْنٰا مِنَ النَّبِیِّینَ مِیثٰاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْرٰاهِیمَ وَ مُوسیٰ وَ عِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ وَ أَخَذْنٰا مِنْهُمْ مِیثٰاقاً غَلِیظاً. (4)احزاب (33) 7

عهدشکنی با محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . گفته شده: آیۀ مزبور، مربوط به بنی قریظه است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 849 ؛ روح المعانی، ج 6 ، جزء 10، ص 32)

2) 2) . در احتمالی، مقصود از«الاّ الّذین یصلون»بنی مدلج است که با پیامبر صلی الله علیه و آله پیمان عدم تعرّض داشتند . (روح المعانی، ج 4، جزء 5، ص161؛ مجمع البیان، ج 3-\4، ص 135)

3) 3) . مقصود از آیه این است که خداوند از همۀ انبیا برای حضرت محمّد صلی الله علیه و آله پیمان گرفته است. (روح المعانی، ج 3، جزء 3، ص 334)

4) 4) . بر این اساس که منظور از«میثاق»عهد و پیمانی باشد که از هریک از پیامبران برای تصدیق یکدیگر گرفته شده است.(مجمع البیان، ج 7-\8، ص 531)

957. پندار کافران در غلبه بر خدا، با شکستن

پیمانهای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیٰانَةً فَانْبِذْ إِلَیْهِمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْخٰائِنِینَ

وَ لاٰ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لاٰ یُعْجِزُونَ . انفال (8) 58 و 59

958. پیمان‌شکنی کافران، به‌رغم پیمان مکرّر پیامبر صلی الله علیه و آله از آنها:

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللّٰهِ الَّذِینَ کَفَرُوا فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

اَلَّذِینَ عٰاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّةٍ .... انفال (8) 55 و 56

959. نتایج ناگوار عهدشکنی با پیامبر صلی الله علیه و آله ، تنها متوجّه خود انسان:

إِنَّ الَّذِینَ یُبٰایِعُونَکَ ... فَمَنْ نَکَثَ فَإِنَّمٰا یَنْکُثُ عَلیٰ نَفْسِهِ .... فتح (48) 10

960. عهد و پیمان بنی قینقاع با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و نقض آن از ناحیۀ آنان:

وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیٰانَةً فَانْبِذْ إِلَیْهِمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْخٰائِنِینَ . (1)انفال (8) 58

عهدهای محمّد صلی الله علیه و آله

961. پیمان پیامبر صلی الله علیه و آله از مردم برای ایمان به خدا و رسول:

وَ مٰا لَکُمْ لاٰ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّکُمْ وَ قَدْ أَخَذَ مِیثٰاقَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . حدید (57) 8

عیب‌جویی از محمّد صلی الله علیه و آله

962. منافع شخصی منافقان، عامل طعن و خرده‌گیری آنان، دربارۀ محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهٰا رَضُوا .... توبه (9) 58

963. معرّفی پیامبر صلی الله علیه و آله در چهرۀ فردی ساده‌لوح و خوش‌باور، نمونه‌ای از عیب‌جوییهای منافقان نسبت به آن حضرت:

... اَلَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ .... توبه (9) 61

964. چشیدن عذابی دردناک، فرجام عیب‌جویان و آزاردهندگان پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ ... لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 61

965. عیب گرفتن برخی منافقان از پیامبر صلی الله علیه و آله هنگام پرداخت صدقات به فقرا:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ .... توبه (9) 58

عیسی علیه السلام و محمّد صلی الله علیه و آله

966. محمّد صلی الله علیه و آله ، پیامبر بشارت داده شده به نام احمد، از سوی عیسی علیه السلام :

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ .... صفّ (61) 6

نیز ==> بشارت به محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . گفته شده، آیۀ یادشده دربارۀ بنی قینقاع است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 850)

غذا خوردن محمّد صلی الله علیه و آله

967. محمّد صلی الله علیه و آله ، همچون پیامبران، مجاز به خوردن و استفاده کردن از غذاهای حلال و پاک:

یٰا أَیُّهَا الرُّسُلُ کُلُوا مِنَ الطَّیِّبٰاتِ ... (1)مؤمنون (23) 51

968. غذا خوردن پیامبر صلی الله علیه و آله مثل دیگر مردم، مورد تعجب مشرکان:

... مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ .... فرقان (25) 7

969. پیامبر صلی الله علیه و آله نیازمند خوردن غذا، همچون دیگر مردم:

... مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ .... فرقان (25) 7

970. منافات نداشتن غذا خوردن پیامبر صلی الله علیه و آله با پیامبری آن حضرت:

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ ... اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ .... فرقان (25) 7 و 9

غزوات محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

971. شکست و پیروزی، در جنگهای محمّد صلی الله علیه و آله و مسلمانان با کافران:

... بِالْکٰافِرِینَ إِنْ تُصِبْکَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِنْ تُصِبْکَ مُصِیبَةٌ ... (2)توبه (9) 49 و 50

972. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از فنون نظامی و قوانین مربوط به جنگ:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . آل عمران (3) 121

1. غزوۀ احُد

973. تلاش پیگیر پیامبر صلی الله علیه و آله برای جلوگیری از شکست مسلمانان، در کارزار احُد:

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ .... آل عمران (3) 153

974. حضور مجاهدان پایمرد و استوار به همراه پیامبر صلی الله علیه و آله در کارزار احد، تا آخرین لحظه‌های پیکار:

إِنَّ الَّذِینَ تَوَلَّوْا مِنْکُمْ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعٰانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّیْطٰانُ بِبَعْضِ مٰا کَسَبُوا وَ لَقَدْ عَفَا اللّٰهُ عَنْهُمْ ... (3)آل عمران (3) 155

975. شایعۀ کشته شدن پیامبر صلی الله علیه و آله در غزوۀ احد:

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلیٰ أَعْقٰابِکُمْ وَ مَنْ یَنْقَلِبْ عَلیٰ عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَضُرَّ اللّٰهَ شَیْئاً وَ سَیَجْزِی اللّٰهُ الشّٰاکِرِینَ . (4)آل عمران (3) 144

976. حضور و مقاومت رسول خدا صلی الله علیه و آله در رویارویی با مشرکان قریش، تا آخرین لحظات کارزار احد:

1) 1) . خطاب عام به پیامبران است و شامل حضرت محمّد صلی الله علیه و آله نیز می‌شود

2) 2) . مقصود از«حسنة»نعمت خدا، پیروزی و غنیمت و منظور از«مصیبة»سختی و بلای جانی و مالی است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 57)

3) 3) . بنابراین که کلمۀ«من»در«منکم»برای تبعیض باشد که دلالت می‌کند گروهی فرار کردند و قهراً گروهی تا آخر جنگ همراه پیامبر صلی الله علیه و آله باقی ماندند

4) 4) . سیاق آیه بر عتاب و توبیخ دلالت دارد، که چرا ایمانشان متّکی بر حیات پیامبر صلی الله علیه و آله است، و این سیاق دلالت دارد که مسلمین براثر شایعه، گمان به شهادت پیامبر صلی الله علیه و آله داشتند.(المیزان، ج 4، ص 37)

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ .... آل عمران (3) 153

977. حرکت صبح‌هنگام پیامبر صلی الله علیه و آله از خانه برای حضور در جنگ احد، عملی شایستۀ یادآوری:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . آل عمران (3) 121

نیز ==> احد«غزوه»

2. غزوۀ احزاب

978. تحقّق وعده‌های خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله در غزوۀ احزاب:

وَ لَمّٰا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزٰابَ قٰالُوا هٰذٰا مٰا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ ... (1)احزاب (33) 22

979. آگاهی بخشیدن پیامبر صلی الله علیه و آله به مسلمانان، دربارۀ وقوع جنگ احزاب:

وَ لَمّٰا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزٰابَ قٰالُوا هٰذٰا مٰا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ .... احزاب (33) 22

980. اقرار مؤمنان در غزوۀ احزاب به راستگویی پیامبر صلی الله علیه و آله (در وعدۀ پیروزی):

وَ لَمّٰا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزٰابَ قٰالُوا هٰذٰا مٰا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ إِیمٰاناً وَ تَسْلِیماً. احزاب (33) 22

نیز ==> احزاب«غزوه»

3. غزوۀ بدر

981. فرمان خدا و تقدیر او، عامل حرکت پیامبر صلی الله علیه و آله به‌سوی جنگ بدر:

کَمٰا أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ لَکٰارِهُونَ . (2)انفال (8) 5

982. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ وحی الهی از مأموریّت الهی فرشتگان برای پشتیبانی از مجاهدان بدر:

إِذْ یُوحِی رَبُّکَ إِلَی الْمَلاٰئِکَةِ .... انفال (8) 12

983. اقدام پیامبر صلی الله علیه و آله به جنگ بدر، اقدامی به حق و تحت تدبیر و ربوبیت خداوند:

کَمٰا أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ بِالْحَقِّ ... (3)انفال (8) 5

984. اندک بودن سپاه دشمن در جنگ بدر، در رؤیای پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. انفال (8) 43

985. پیروزی مؤمنان پیکارگر بدر، تنها به دست خدا نه پیامبر صلی الله علیه و آله :

لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْءٌ أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ أَوْ یُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظٰالِمُونَ . (4)آل عمران (3) 128


1) 1) . بنا بر یک قول، مراد از«الاحزاب»جماعت تحزیب‌یافتۀ دشمنان در غزوۀ خندق است که در آن، مؤمنان وعدۀ بشارت به نصرت خدا و رسولش را دیدند. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 549)

2) 2) . مراد از«بیتک»مدینه است، یعنی خروج پیامبر صلی الله علیه و آله از مدینه به‌سوی بدر. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 801)

3) 3) . با توجّه به آیات بعد معلوم می‌شود مراد از جملۀ«أخرجک...»خروج پیامبر صلی الله علیه و آله برای جنگ بدر بوده است

4) 4) . اگر ال در«الامر»برای جنس باشد پیروزی در جنگ بدر مصداقی از آن خواهد بود، و اگر عهد ذکری باشد اشاره به پیروزی در آن جنگ است

986. سرنوشت کافران محارب در بدر،تنها به دست خدا، نه رسول او:

لِیَقْطَعَ طَرَفاً مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَوْ یَکْبِتَهُمْ فَیَنْقَلِبُوا خٰائِبِینَ

لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْءٌ أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ أَوْ یُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظٰالِمُونَ . (1)آل عمران (3) 127 و 128

987. دلداری خدا به محمّد صلی الله علیه و آله در غزوۀ بدر با وعدۀ امداد ملائکه، در پی تنگنای به وجود آمده برای مسلمانان:

إِذْ تَسْتَغِیثُونَ رَبَّکُمْ فَاسْتَجٰابَ لَکُمْ أَنِّی مُمِدُّکُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلاٰئِکَةِ مُرْدِفِینَ . انفال (8) 9

988. اقدام گروهی از مؤمنان به بازداشتن محمّد صلی الله علیه و آله از غزوۀ بدر، به رغم آشکار بودن حقّانیّت آن:

کَمٰا أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ لَکٰارِهُونَ

یُجٰادِلُونَکَ فِی الْحَقِّ بَعْدَ مٰا تَبَیَّنَ کَأَنَّمٰا یُسٰاقُونَ إِلَی الْمَوْتِ وَ هُمْ یَنْظُرُونَ . انفال (8) 5 و 6

نیز ==> بدر«غزوه»

4. غزوۀ بدر صغرا

989. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به تشویق مؤمنان برای شرکت در غزوۀ بدر صغرا:

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ اللّٰهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلاً. (2)نساء (4) 84

990. وعدۀ خداوند به مصونیّت جامعۀ ایمانی از آسیب مشرکان مکّه، در صورت شرکت مسلمانان در جنگ بدر (بدر صغرا):

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ اللّٰهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلاً. نساء (4) 84

5. غزوۀ بنی قریظه

991. قرار گرفتن اموال بنی قریظه در اختیار پیامبر صلی الله علیه و آله به صورت فیء، پس از غزوۀ بنی قریظه:

وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لاٰ رِکٰابٍ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. (3)حشر (59) 6

992. خداوند فراهم‌آورندۀ زمینۀ تملّک خانه‌ها و سرزمین یهود بنی قریظه، به دست مسلمانان در غزوۀ بنی قریظه:

وَ أَنْزَلَ الَّذِینَ ظٰاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ صَیٰاصِیهِمْ وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ وَ تَأْسِرُونَ فَرِیقاً

وَ أَوْرَثَکُمْ أَرْضَهُمْ وَ دِیٰارَهُمْ وَ أَمْوٰالَهُمْ وَ أَرْضاً لَمْ تَطَؤُهٰا وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیراً. احزاب (33) 26 و 27

993. مستولی شدن ترس، عامل شکست یهودیان در غزوۀ بنی قریظه:

وَ أَنْزَلَ الَّذِینَ ظٰاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ


1) 1) . گفته شده است: آیۀ«لیقطع طرفاً من الّذین کفروا...»متصل است به آیۀ«و لقد نصرکم اللّه ببدر»(آل عمران3/، 123). (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 831)

2) 2) . شأن نزول آیه، غزوۀ بدر صغرا است. (مجمع البیان، ج 3-\4، ص 128)

3) 3) . از ابن عبّاس نقل شده که آیه، مربوط به اموال کافران بنی قریظه و بنی نضیر است که در مدینه و فدک ساکن بودند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 390)

صَیٰاصِیهِمْ وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ وَ تَأْسِرُونَ فَرِیقاً

وَ أَوْرَثَکُمْ أَرْضَهُمْ وَ دِیٰارَهُمْ وَ أَمْوٰالَهُمْ وَ أَرْضاً لَمْ تَطَؤُهٰا وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیراً. احزاب (33) 26 و 27

نیز ==> بنی قریظه

6. غزوۀ بنی قینقاع

994. خبر دادن خداوند از مغلوب شدن بنی قینقاع در جنگیدن آنها با پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَ تُحْشَرُونَ إِلیٰ جَهَنَّمَ وَ بِئْسَ الْمِهٰادُ. (1)آل عمران (3) 12

7. غزوۀ بنی نضیر

995. قرار گرفتن اموال باقی‌مانده از بنی نضیر در اختیار محمّد صلی الله علیه و آله به نام«فیء»، پس از پایان غزوۀ بنی نضیر:

وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لاٰ رِکٰابٍ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. (2)حشر (59) 6

نیز ==> بنی نضیر

8. غزوۀ تبوک

996. تلاش برخی اشراف و توانمندان برای شرکت نکردن در جنگ تبوک، با کسب مجوّز از پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ وَ هُمْ أَغْنِیٰاءُ رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوٰالِفِ .... توبه (9) 93

997. شرکت پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ تبوک و خروج آن حضرت از مدینه به همراه مجاهدان:

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً .... توبه (9) 83

998. محدودیّت امکانات پیامبر صلی الله علیه و آله در جنگ تبوک برای تأمین سازوبرگ رزمندگان:

وَ لاٰ عَلَی الَّذِینَ إِذٰا مٰا أَتَوْکَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لاٰ أَجِدُ مٰا أَحْمِلُکُمْ عَلَیْهِ تَوَلَّوْا وَ أَعْیُنُهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً أَلاّٰ یَجِدُوا مٰا یُنْفِقُونَ . توبه (9) 92

999. نهی شدن دائمی پیامبر صلی الله علیه و آله از نماز گزاردن بر جنازۀ منافقان و دعا کردن برای آنها، پس از جنگ تبوک:

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ .... توبه (9) 84

نیز ==> تبوک

9.غزوۀ حمراء الاسد

1000. پاداش بزرگ الهی برای اجابت‌کنندگان دعوت خدا و رسول صلی الله علیه و آله جهت شرکت در غزوۀ حمراء الاسد:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ . (3)آل عمران (3) 172


1) 1) . براساس یکی از شأن نزولها آیۀ مذکور دربارۀ بنی قینقاع است. (مجمع البیان، ج 1-\2، ص 706)

2) 2) . از ابن عبّاس نقل شده که آیه، مربوط به اموال کافران بنی قریظه و بنی نضیر است که در مدینه و فدک ساکن بودند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 390)

3) 3) . آیۀ مزبور در رابطه با غزوۀ حمراء الاسد نازل شده است. (جامع البیان، ج 3، جزء 4، ص 234)

1001. بازگشت بدون آسیب مؤمنان اجابت‌کنندۀ دعوت خدا و رسول صلی الله علیه و آله از غزوۀ حمراء الاسد با برخورداری از نعمت و فضل الهی:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ وَ فَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ اتَّبَعُوا رِضْوٰانَ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ ذُو فَضْلٍ عَظِیمٍ . آل عمران (3) 172 و 174

1002. نترسیدن پاسخ‌گویان دعوت خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله از شایعۀ حملۀ دشمن و افزوده شدن ایمان آنان:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ

اَلَّذِینَ قٰالَ لَهُمُ النّٰاسُ إِنَّ النّٰاسَ قَدْ جَمَعُوا لَکُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزٰادَهُمْ إِیمٰاناً وَ قٰالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ . آل عمران (3) 172 و 173

1003. مؤمنان همراه پیامبر صلی الله علیه و آله در غزوۀ حمراء الاسد بی‌اعتنا به تهدیدهای دشمن و در پی جلب رضایت الهی:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ وَ فَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَ اتَّبَعُوا رِضْوٰانَ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ ذُو فَضْلٍ عَظِیمٍ . آل عمران (3) 172 و 174

10. غزوۀ حنین

1004. نزول آرامش روحی از جانب خداوند بر رسول اکرم صلی الله علیه و آله و مؤمنان در جنگ حنین پس از فرار مسلمانان:

لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللّٰهُ فِی مَوٰاطِنَ کَثِیرَةٍ وَ یَوْمَ حُنَیْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْکُمْ کَثْرَتُکُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْکُمْ شَیْئاً وَ ضٰاقَتْ عَلَیْکُمُ الْأَرْضُ بِمٰا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّیْتُمْ مُدْبِرِینَ

ثُمَّ أَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ .... توبه (9) 25 و 26

11. غزوۀ خیبر

1005. غزوۀ خیبر، فتحی بزرگ و موهبتی الهی برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً. (1)فتح (48) 1

غم محمّد صلی الله علیه و آله

==> حزن محمّد صلی الله علیه و آله

فراغت محمّد صلی الله علیه و آله

1006. بهره بردن از ساعات فراغت و به زحمت افکندن خویش در آن فرصتها برای دعا، فرمان خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله :

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . (2)انشراح (94) 7 و 8


1) 1) . در احتمالی، مقصود از«فتحاً مبینا»فتح خیبر است.(مجمع البیان، ج 9-\10، ص 167)

2) 2) . از آنجا که متعلّق«فارغب»ذکر نشده است، مفاد آن را می‌توان بر هرگونه فراغتی از جمله فراغت از نماز و فرائض یا امور دنیایی تطبیق داد.«نَصَبَ»به معنای به رنج و تعب افتاده است. (المصباح، ج 1 -\2، ص 607 ،«نصب») و به قرینۀ آیۀ بعد، مراد از آن اشتغال به تضرّع و دعا به درگاه خداوند است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 651)

1007. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به عبادت، پس از فراغت از امور دنیایی:

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . (1)انشراح (94) 7 و 8

1008. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به عبادت خدا، پس از فراغت از جهاد:

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . (2)انشراح (94) 7 و 8

1009. محمّد صلی الله علیه و آله مأمور کارهای مورد رغبت خداوند، بعد از فارغ شدن از فرائض:

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . (3)انشراح (94) 7 و 8

فرجام محمّد صلی الله علیه و آله

1010. فرجام نیک، از آنِ محمّد صلی الله علیه و آله و پیروان وی، به جهت اهل تقوا بودن آنان:

... فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

1011. فرجام نیک، از آنِ محمد صلی الله علیه و آله و مؤمنان:

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عٰاقِبَةُ الدّٰارِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 135

1012. پیامبر صلی الله علیه و آله و پرهیزکاران، دارای فرجامی نیک به سبب تقواپیشگی:

... فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

1013. بشارت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد فرجام نیکو برای آن حضرت و مؤمنان:

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ ... إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . هود (11) 121 و 122

فرزندان محمّد

1014. امام حسن و امام حسین علیهما السلام از فرزندان و پسران محمد صلی الله علیه و آله :

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ .... آل عمران (3) 61

1015. پدر نبودن پیامبر صلی الله علیه و آله برای مردان دوران خود:

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ أَبٰا أَحَدٍ مِنْ رِجٰالِکُمْ وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ وَ کٰانَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیماً. احزاب (33) 40

فرزندخواندۀ محمّد صلی الله علیه و آله

==> پسرخواندۀ محمّد صلی الله علیه و آله

فرماندهی محمّد صلی الله علیه و آله

1016. فرماندهی جنگ و نیروهای رزمنده، از مسئولیّتهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتٰالِ إِنْ یَکُنْ


1) 1) . نقل شده: وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله از کار دنیا فارغ می‌شد، به عبادت می‌پرداخت. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 651)

2) 2) . نقل شده: وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله از کار جهاد فارغ می‌شد، به عبادت خدا می‌پرداخت. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 773)

3) 3) . نقل شده: وقتی که پیامبر صلی الله علیه و آله از کار فرائض فارغ می‌شد، به کارهای مرغوب نزد خداوند می‌پرداخت. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 773)

مِنْکُمْ عِشْرُونَ صٰابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَةٌ یَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَفْقَهُونَ . انفال (8) 65

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ . توبه (9) 43

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ ائْذَنْ لِی .... توبه (9) 49

وَ إِذٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . توبه (9) 86

وَ جٰاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ لِیُؤْذَنَ لَهُمْ وَ قَعَدَ الَّذِینَ کَذَبُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ سَیُصِیبُ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 90

إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ وَ هُمْ أَغْنِیٰاءُ رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوٰالِفِ وَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . توبه (9) 93

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ وَ مٰا هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلاّٰ فِرٰاراً. احزاب (33) 13

1017. محمّد صلی الله علیه و آله ، فرمانده و تصمیم‌گیرندۀ اصلی در غزوۀ احزاب:

... وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ .... احزاب (33) 13

1018. محمّد صلی الله علیه و آله ، اداره‌کننده و سامان‌دهندۀ امور سپاه اسلام:

... أَتَوْکَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لاٰ أَجِدُ .... توبه (9) 92

1019. بازسازی مجدّد سپاه اسلام، به‌وسیلۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، پس از پراکندگی و شکست در جنگ احُد:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ ... (1)آل عمران (3) 172

1020. شرکت محمّد صلی الله علیه و آله در جنگ احُد، با عنوان فرماندهی عملیّات نظامی:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ ... (2)آل عمران (3) 121

1021. آگاهی محمّد صلی الله علیه و آله به فنون نظامی، و قدرت مدیریّت در عملیّات مسلّحانه، علیه دشمنان:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ .... آل عمران (3) 121

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِکَیْلاٰ تَحْزَنُوا عَلیٰ مٰا فٰاتَکُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَکُمْ وَ اللّٰهُ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . آل عمران (3) 153


1) 1) . مقصود از«...اَصابهم القرح»جراحتهایی است که در جنگ احُد بر مجاهدان وارد شد. (روح المعانی، ج 3، جزء 4، ص 195)

2) 2) . این آیه و نیز آیۀ بعد از آن، مربوط به جنگ احُد است. (المیزان، ج 4، ص 5 -\6)

نیز ==> احد«غزوه»، احزاب«غزوه»، بدر«غزوه»، بنی قریظه«غزوه»، بنی قینقاع«غزوه»، بنی مصطلق«غزوه»، بنی نضیر«غزوه»، تبوک«غزوه»، حمراء الاسد«غزوه»، حنین«غزوه»، خیبر«غزوه»، ذات الرّقاع«غزوه»، ذات السلاسل«غزوه»

فرمان محمّد صلی الله علیه و آله

1022. فرمانهای پیامبر صلی الله علیه و آله ، هماهنگ با فرمانهای الهی:

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 32

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 132

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... نساء (4) 59

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... مائده (5) 92

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 20

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 46

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نور (24) 54

... وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... احزاب (33) 33

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... محمّد (47) 33

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 13

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... تغابن (64) 12

1023. پیروی خالصانۀ برخی مؤمنان، از فرمان خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای شرکت در غزوۀ حمراء الاسد، پس از جراحت و شکست آغازین آنان در احُد:

اَلَّذِینَ اسْتَجٰابُوا لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مٰا أَصٰابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَ اتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِیمٌ . آل عمران (3) 172

1024. لزوم اطاعت از تمامی دستورهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . آل عمران (3) 32

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ . آل عمران (3) 132

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ....

نساء (4) 59

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ . انفال (8) 20

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَنٰازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ .... انفال (8) 46

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا .... نور (24) 54

... وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... احزاب (33) 33

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ

وَ لاٰ تُبْطِلُوا أَعْمٰالَکُمْ . محمّد (47) 33

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللّٰهُ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . مجادله (58) 13

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

1025. مؤمنان، در معرض تخلّف از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و آله و نیازمند هشدار:

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَصْلِحُوا ذٰاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ . انفال (8) 20

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَنٰازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصّٰابِرِینَ . انفال (8) 46

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

1026. سزاوار نبودن تخلّف از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و آله برای اهل مدینه و بادیه‌نشینان اطراف آن:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ .... توبه (9) 120

1027. پذیرش دستورهای پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌ای بر عهدۀ اهل ایمان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... اِسْمَعُوا .... بقره (2) 104

1028. فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله به زینب، برای ازدواج با زید:

وَ مٰا کٰانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لاٰ مُؤْمِنَةٍ إِذٰا قَضَی اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِیناً. احزاب (33) 36

1029. نکوهش پروردگار دربارۀ سرباززدن اولیّۀ زینب از قبول فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای ازدواج با زید:

وَ مٰا کٰانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لاٰ مُؤْمِنَةٍ إِذٰا قَضَی اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِیناً . (1)احزاب (33) 36

فصاحت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، فصاحت

فضایل محمّد صلی الله علیه و آله

1. احسان

1030. احسان پیامبر صلی الله علیه و آله به زید بن حارثه:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی


1) 1) . آیه، دربارۀ زینب بنت جحش - دختر امیمة بنت عبد المطلب عمّۀ رسول‌اللّه صلی الله علیه و آله - است که پیامبر صلی الله علیه و آله او را برای غلامش - زید بن حارثه - خواستگاری کرد، در حالی که او می‌پنداشت خواستگاری برای خودش است، وقتی دانست برای زید است، در آغاز نپذیرفت ولی پس از نزول آیه پیام داد که با هرکسی پیامبر صلی الله علیه و آله بخواهد حاضر است با او ازدواج نماید . (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 563)

اَلْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. احزاب (33) 37

1031. آزادی زید از بردگی، با انعام و احسان پیامبر صلی الله علیه و آله

به وی:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. (1)احزاب (33) 37

2. اخلاص

1032. اخلاص محمّد صلی الله علیه و آله ، در تبلیغ و ابلاغ پیامهای الهی:

قُلْ أَ تُحَاجُّونَنٰا فِی اللّٰهِ وَ هُوَ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ وَ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ . بقره (2) 139

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 90

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ

وَ مٰا تَسْئَلُهُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ لِلْعٰالَمِینَ . یوسف (12) 103 و 104

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ .... سبأ (34) 47

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ . ص (38) 86

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ ....

شوری (42) 23

1033. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به اخلاص در عبادت و پرستش خداوند:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ .... انعام (6) 56

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 162

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ .... یونس (10) 104

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ .... نمل (27) 91

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

قُلِ اللّٰهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِینِی . زمر (39) 2 و 11 و 14

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ ...

لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ ... بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ ....

زمر (39) 64 -\66

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ...

وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66


1) 1) . مقصود از«انعمت علیه»آزادی زید از بردگی است.(التبیان، ج 8، ص 344)

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ وَ تَبَتَّلْ إِلَیْهِ تَبْتِیلاً. (1)مزمّل (73) 8

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ . کافرون (109) 1 -\6

1034. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، موظّف به اخلاص در تمام امور:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 162

1035. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به اعلام عبادت خالصانۀ خود برای خدا:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

... قُلْ إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ وَ لاٰ أُشْرِکَ بِهِ إِلَیْهِ أَدْعُوا وَ إِلَیْهِ مَآبِ . رعد (13) 36

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ . نمل (27) 91

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ

بَلِ اللّٰهَ فَاعْبُدْ وَ کُنْ مِنَ الشّٰاکِرِینَ . زمر (39) 64 و 66

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

قُلْ إِنَّمٰا أَدْعُوا رَبِّی وَ لاٰ أُشْرِکُ بِهِ أَحَداً. جنّ (72) 20

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ . کافرون (109) 1 و 2 و 4 و 6

1036. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به درخواست اخلاص از خداوند:

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 80

1037. صبر و پایداری برای خدا در ابلاغ رسالت، فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ

قُمْ فَأَنْذِرْ

وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ. مدّثر (74) 1 و 2 و 7

1038. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به اخلاص در نماز خویش:

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی ... لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 162

1039. اخلاص محمّد صلی الله علیه و آله در تهجّد و شب‌زنده‌داری:

إِنَّ نٰاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِیلاً. (2)مزمّل (73) 6

1040. توجّه کامل به پروردگار و انقطاع از غیر او، توصیۀ

1) 1) .«تبتّل»از ریشۀ«بَتَل»به معنای انقطاع کامل از غیر خدا و اخلاص در عبادت است. (مفردات، ص 107،«بتل»؛ مجمع البیان، ج 9 -\10، ص571)

2) 2) . براساس روایتی از امام صادق علیه السلام«أقوم قیلاً»تهجّد همراه با اخلاص است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 570)

خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ وَ تَبَتَّلْ إِلَیْهِ تَبْتِیلاً. (1)مزمّل (73) 8

3. ادب

1041. سفارش خداوند به رفتار مؤدّبانۀ محمّد صلی الله علیه و آله با مؤمنان و سلام کردن به آنان:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ .... انعام (6) 54

1042. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به رعایت ادب، هنگام مناظره و استدلال با مخالفان:

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ .... نحل (16) 125

1043. سفارش خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، مبنی بر رعایت ادب و قدردانی از پرداخت‌کنندگان زکات:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ .... توبه (9) 103

1044. تعلیم ادبِ دریافت وحی به محمّد صلی الله علیه و آله ، از جانب خدا:

... وَ لاٰ تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضیٰ إِلَیْکَ وَحْیُهُ .... طه (20) 114

لاٰ تُحَرِّکْ بِهِ لِسٰانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ

إِنَّ عَلَیْنٰا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ

فَإِذٰا قَرَأْنٰاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ . قیامت (75) 16 -\18

4. استغفار

1045. فرمان خدا به محمّد صلی الله علیه و آله ، جهت استغفار برای خویشتن:

وَ اسْتَغْفِرِ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ غَفُوراً رَحِیماً. نساء (4) 106

وَ قُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ .... مؤمنون (23) 118

... وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ .... غافر (40) 55

... وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ .... محمّد (47) 19

1046. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به طلب آمرزش از خدا برای مؤمنان:

... فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ .... آل عمران (3) 159

... أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ .... نور (24) 62

... وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ .... محمّد (47) 19

1047. دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، جهت استغفار برای زنان مؤمن:

... وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنٰاتِ .... محمّد (47) 19

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ ... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

1048. بی‌اثر بودن استغفار پیامبر صلی الله علیه و آله برای منافقان:

اِسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاٰ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَنْ یَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . توبه (9) 80

سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ یَغْفِرَ


1) 1) .«تبتّل»به معنای انقطاع الی اللّه در عبادت و نیّت است. (مفردات، ص 107،«بتل»)

اَللّٰهُ لَهُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . (1)منافقون (63) 6

1049. اثر بخشیدن استغفار پیامبر صلی الله علیه و آله برای منافقان، پس از استغفار و توبۀ آنان:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ .... وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. نساء (4) 60 و 64

1050. اثر بخشیدن استغفار پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای آمرزش گناهکاران و خطاکاران:

... وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. نساء (4) 64

... أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . نور (24) 62

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللّٰهِ .... منافقون (63) 5

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ ... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

1051. ممنوعیّت استغفار محمّد صلی الله علیه و آله برای مشرکان، با علم داشتن به دوزخی بودن آنان:

مٰا کٰانَ لِلنَّبِیِّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا أَنْ یَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِکِینَ ... مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحٰابُ الْجَحِیمِ . توبه (9) 113

1052. استغفار پیامبر صلی الله علیه و آله ، در روز قیامت:

... یَوْمَ لاٰ یُخْزِی اللّٰهُ النَّبِیَّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ ...

یَقُولُونَ رَبَّنٰا أَتْمِمْ لَنٰا نُورَنٰا وَ اغْفِرْ لَنٰا .... تحریم (66) 8

5. استقامت

1053. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور استقامت در ابلاغ دین و گسترش توحید:

فَاسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ .... هود (11) 112

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 39

... وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ .... شوری (42) 15

1054. استقامت محمّد صلی الله علیه و آله در برابر دشمنان، براثر امداد الهی:

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. اسراء (17) 74

1055. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به ثبات قدم و استقامت در برابر دشمنان:

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عٰاقِبَةُ الدّٰارِ .... انعام (6) 135

فَلاٰ تُطِعِ الْمُکَذِّبِینَ

وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَیُدْهِنُونَ

وَ لاٰ تُطِعْ کُلَّ حَلاّٰفٍ مَهِینٍ . قلم (68) 8 -\10

1056. ترغیب و تشویق پیامبر صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ خداوند، به استقامت در اجرای رسالت، به رغم مخالفت با وی:

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ


1) 1) . آیه، مربوط به«عبد اللّه بن ابیّ»منافق و اصحاب وی است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 442)

قَبْلِکَ .... آل عمران (3) 184

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ .

هود (11) 49

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ وَ کَفیٰ بِرَبِّکَ هٰادِیاً وَ نَصِیراً. فرقان (25) 31

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ وَ إِلَی اللّٰهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ. فاطر (35) 4

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتٰابِ الْمُنِیرِ. فاطر (35) 25

نیز ==> پاداش محمّد صلی الله علیه و آله

6. اسوه بودن

1057. محمّد صلی الله علیه و آله ، اسوه‌ای نیکو برای مسلمانان:

لَقَدْ کٰانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کٰانَ یَرْجُوا اللّٰهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ .... احزاب (33) 21

1058. محمّد صلی الله علیه و آله ، اسوه‌ای شایسته برای موحّدان و آخرت‌طلبان:

لَقَدْ کٰانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کٰانَ یَرْجُوا اللّٰهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ .... احزاب (33) 21

1059. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، اسوه‌ای برای امّت اسلام:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً ... (1)بقره (2) 143

1060. پیامبر صلی الله علیه و آله ، اسوه‌ای برای جهاد در راه خدا:

لَقَدْ کٰانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کٰانَ یَرْجُوا اللّٰهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ ... (2)احزاب (33) 21

7. اطعام

1061. اطعام محمّد صلی الله علیه و آله به مؤمنان، به صورت ولیمۀ ازدواج با زینب:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ ... (3)احزاب (33) 53

8. امانتداری

1062. امانتداری پیامبر صلی الله علیه و آله ، در جمع‌آوری و تقسیم غنایم:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ وَ مَنْ یَغْلُلْ یَأْتِ بِمٰا غَلَّ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ ... (4)آل عمران (3) 161

1063. امانتداری پیامبر صلی الله علیه و آله در تبیین و ابلاغ وحی به مردم:

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ

وَ مٰا هُوَ عَلَی الْغَیْبِ


1) 1) .«شاهد»چه به معنای شاهد اعمال و چه به معنای حجّت، (مجمع البیان، ج 1-\2، ص 416) ملاک و معیار و الگو بودن پیامبر صلی الله علیه و آله را می‌رساند

2) 2) . با توجّه به سیاق آیات، که مربوط به غزوۀ احزاب است، معلوم می‌شود اسوه بودن پیامبر صلی الله علیه و آله در جهاد است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 548)

3) 3) . برداشت با توجّه به شأن نزول است . (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 574)

4) 4) . در شأن نزول آیه آورده‌اند: در غزوۀ بدر، قطیفۀ سرخی از غنایم گم شد. برخی گفتند: پیامبر صلی الله علیه و آله برداشته است، آیۀ مزبور نازل شد. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 872)

بِضَنِینٍ . (1)تکویر (81) 22 و 24

9. امربه‌معروف

==> امربه‌معروف محمّد صلی الله علیه و آله

10. انابه

1064. انابۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، به درگاه خداوند:

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ قُرْآناً عَرَبِیًّا .... ذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبِّی عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ أُنِیبُ . شوری (42) 7 و 10

1065. توجّه به ربوبیّت خداوند، زمینه‌ساز انابۀ محمّد صلی الله علیه و آله به درگاه الهی:

... ذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبِّی عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ إِلَیْهِ أُنِیبُ . شوری (42) 10

11. انفاق

==> انفاق محمّد صلی الله علیه و آله

12. بزرگواری

1066. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله ، از کرامت طبع و بزرگواری:

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ . (2)قلم (68) 2 و 4

13. بصیرت


1) 1) . مقصود از«و ما هو علی الغیب بضنین»نفی اتّهام از پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به هرگونه خیانتی است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 678)

2) 2) . از معانی«خلق عظیم»تخلّق پیامبر صلی الله علیه و آله بر طبع کریم است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 500)

1067. برخورداری محمّد صلی الله علیه و آله ، از آگاهی و بصیرت:

قُلْ ... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ ... (1)انعام (6) 50

1068. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله ، از بصیرت، در فراخوانی مردم به توحید و نفی مظاهر شرک:

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

14. بلاغت

1069. برخورداری محمّد صلی الله علیه و آله ، از بلاغت و رسایی در کلام:

... وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

نیز ==> تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله

15. تبرّی

1070. برائت و بیزاری محمد صلی الله علیه و آله ، از مشرکان:

بَرٰاءَةٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی الَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

وَ أَذٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... أَنَّ اللّٰهَ بَرِیءٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَ رَسُولُهُ .... توبه (9) 1 و 3

1071. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به اعلام بیزاری از رفتار مشرکان:

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ ... وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . یونس (10) 41

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . شعراء (26) 216

1072. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به اعلام تبرّی و بیزاری از معبودان مشرکان:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ ... قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

نیز ==> محمّد صلی الله علیه و آله و مشرکان

16. تحیّت

1073. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، موظّف به پیشی جستن در سلام و تحیّت بر مؤمنان:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ .... انعام (6) 54

قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ وَ سَلاٰمٌ عَلیٰ عِبٰادِهِ الَّذِینَ اصْطَفیٰ آللّٰهُ خَیْرٌ أَمّٰا یُشْرِکُونَ . نمل (27) 59

1074. فرستادن سلام و تحیّت بر رسولان الهی، رهنمود خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ وَ سَلاٰمٌ عَلیٰ عِبٰادِهِ الَّذِینَ اصْطَفیٰ .... نمل (27) 59

17. تسبیح

==> تسبیح محمّد صلی الله علیه و آله

18. تسلیم

1075. جایگاه پیامبر صلی الله علیه و آله در مقام تسلیم، برتر از همۀ تسلیم‌شوندگان در برابر خدا:

... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ .... انعام (6) 14

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 163

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 12

1076. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلان تسلیم خود در برابر خدا:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ .... آل عمران (3) 20

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . آل عمران (3) 84

... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ کَالَّذِی اسْتَهْوَتْهُ الشَّیٰاطِینُ فِی الْأَرْضِ حَیْرٰانَ لَهُ أَصْحٰابٌ یَدْعُونَهُ إِلَی الْهُدَی ائْتِنٰا قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 71

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ ... وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ .

نمل (27) 91

1077. سبقت پیامبر صلی الله علیه و آله از امّت خویش، در تسلیم و اطاعت حق:

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا ... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ .... انعام (6) 14

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 163

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 12

19. تضرّع

1078. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به یاد خدا همراه با تضرّع:

وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً .... اعراف (7) 205

1079. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور تضرّع به درگاه الهی:

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . (2)انشراح (94) 8


1) 1) . آیه، درصدد بیان ضرورت ایمان به پیامبر صلی الله علیه و آله است. براساس مفهوم این آیه، چون پیامبر صلی الله علیه و آله بصیر و تابع وحی است باید به او ایمان آورد

2) 2) . گفته شده است: آیۀ مزبور پیامبر صلی الله علیه و آله را به تضرّع به درگاه الهی دعوت کرد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 773)

1080. هشدار خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، دربارۀ غفلت از تضرّع به پیشگاه الهی:

وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً ... وَ لاٰ تَکُنْ مِنَ الْغٰافِلِینَ . اعراف (7) 205

20. تقرّب به خدا

1081. محمّد صلی الله علیه و آله از مقربان در پیشگاه خداوند:

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا ... (1)بقره (2) 23

... وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. (2)نساء (4) 64

وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِیهِمْ .... انفال (8) 33

... إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّٰهِ وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا .... انفال (8) 41

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ .... اسراء (17) 1

... إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 87

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِی أَنْزَلَ عَلیٰ عَبْدِهِ الْکِتٰابَ .... کهف (18) 1

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ .... فرقان (25) 1

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ .... زمر (39) 36

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 7 -\10

هُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ عَلیٰ عَبْدِهِ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ .... حدید (57) 9

1082. سجده و خضوع محمّد صلی الله علیه و آله به پیشگاه الهی، مایۀ تقرّب او به خداوند:

کَلاّٰ لاٰ تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ . علق (96) 19

21. تقوا

1083. توصیۀ خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای رعایت تقوا:

... قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ وَ أَنْ ... وَ اتَّقُوهُ .... انعام (6) 71 و 72

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ .... احزاب (33) 1

1084. تثبیت روح تقوا در پیامبر صلی الله علیه و آله ، براثر شایستگی وی برای آن:

... فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ وَ أَلْزَمَهُمْ کَلِمَةَ التَّقْویٰ وَ کٰانُوا أَحَقَّ بِهٰا وَ أَهْلَهٰا .... فتح (48) 26

1085. محمّد صلی الله علیه و آله ، در شمار تقواپیشگان مورد حمایت خدا:

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ ... إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا .... نحل (16) 127 و 128

1086. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای تقوا و توصیه‌کنندۀ دیگران به تقوا:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ ... وَ اتَّقِ اللّٰهَ .... احزاب (33) 37


1) 1) . اضافۀ«عبد»به ضمیر اسم جلاله، از نوع اضافۀ تشریفی است و بر تقرّب و عظمت رسول خدا صلی الله علیه و آله دلالت می‌کند. (روح المعانی، ج 1، جزء 1، ص 309)

2) 2) . التفات از خطاب به غیبت، با گفتن«و استغفر لهم الرّسول»بیانگر شأن و عظمت پیامبر صلی الله علیه و آله است. (الکشّاف، ج 1، ص 528)

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی

أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْویٰ . (1)علق (96) 10 و 12

1087. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مظهر تقواپیشگی:

... فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

وَ الَّذِی جٰاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ .

زمر (39) 33

22. تنزیه

1088. مبرّا بودن پیامبر صلی الله علیه و آله از کهانت:

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ لاٰ بِقَوْلِ کٰاهِنٍ .... حاقّه (69) 40 و 42

1089. تنزیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، از هرگونه شرک و بت‌پرستی:

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19


1) 1) . از آنجا که خداوند، درصدد تمجید و ستایش پیامبر صلی الله علیه و آله است نمی‌شود توصیۀ آن حضرت به تقوا، جدای از تقوای درونی خودش باشد

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ . انعام (6) 56

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ کَالَّذِی اسْتَهْوَتْهُ الشَّیٰاطِینُ فِی الْأَرْضِ حَیْرٰانَ لَهُ أَصْحٰابٌ یَدْعُونَهُ إِلَی الْهُدَی ائْتِنٰا قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 71

إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 79

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً قِیَماً مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ .... انعام (6) 161 و 164

... فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ ... وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یونس (10) 104 و 105

... وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

... قُلْ إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ وَ لاٰ أُشْرِکَ بِهِ إِلَیْهِ أَدْعُوا وَ إِلَیْهِ مَآبِ . رعد (13) 36

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخٰاسِرِینَ . زمر (39) 64 و 65

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

قُلْ إِنَّمٰا أَدْعُوا رَبِّی وَ لاٰ أُشْرِکُ بِهِ أَحَداً

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. جنّ (72) 20 و 22

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ . کافرون (109) 1 -\4

1090. پیراسته بودن محمّد صلی الله علیه و آله ، از بافته‌های شعری:

وَ مٰا عَلَّمْنٰاهُ الشِّعْرَ وَ مٰا یَنْبَغِی لَهُ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ وَ قُرْآنٌ مُبِینٌ . یس (36) 69

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 36 و 37

أَمْ یَقُولُونَ شٰاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَیْبَ الْمَنُونِ

قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّصِینَ . طور (52) 30 و 31

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ مٰا هُوَ بِقَوْلِ شٰاعِرٍ قَلِیلاً مٰا تُؤْمِنُونَ . حاقّه (69) 40 و 41

1091. پیراسته بودن محمّد صلی الله علیه و آله ، از گمراهی و فساد رأی:

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ . نجم (53) 2

1092. منزّه بودن محمّد صلی الله علیه و آله ، از هرگونه جنون و دیوانگی:

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 70

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِیدِ. سبأ (34) 8

... ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ .... سبأ (34) 46

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ

بَلْ جٰاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِینَ . صافّات (37) 36 و 37

کَذٰلِکَ مٰا أَتَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ قٰالُوا سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

أَ تَوٰاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طٰاغُونَ

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ . ذاریات (51) 52 - 54

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 2

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ لَمّٰا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ

وَ مٰا هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ لِلْعٰالَمِینَ . قلم (68) 51 و 52

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

23. توفیق

1093. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، بهره‌مند از توفیقات الهی:

لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ الْمُهٰاجِرِینَ وَ الْأَنْصٰارِ ... ثُمَّ تٰابَ عَلَیْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 117

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ .... نحل (16) 127

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طٰائِفَةٌ مِنَ الَّذِینَ مَعَکَ وَ اللّٰهُ یُقَدِّرُ اللَّیْلَ وَ النَّهٰارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتٰابَ

عَلَیْکُمْ ... (1)مزمّل (73) 20

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ

وَ نُیَسِّرُکَ لِلْیُسْریٰ . (2)اعلی (87) 6 و 8

24. توکّل

==> توکّل محمّد صلی الله علیه و آله

25. تهجّد

==> تهجّد محمّد صلی الله علیه و آله

26. حسن خلق

1094. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای اخلاقی خوش و به دور از هرگونه سنگدلی و خشونت:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ .... آل عمران (3) 159

1095. برخورداری پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، از حسن خلق و خوی والا:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ .... آل عمران (3) 159

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ . قلم (68) 4

1096. حسن خلق پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، آمیخته با سرشت

1) 1) . جملۀ«فتاب علیکم»توفیق توبه است. (المیزان، ج 20، ص 75)

2) 2) . مقصود از«نیسّرک»یعنی تو را برای رسیدن به راهی آسان‌تر در هر بابی از ابواب دین موفق می‌داریم. (روح المعانی، ج 16، جزء 30، ص 188 و 192)

آن حضرت:

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ . (1)قلم (68) 4

1097. خوش‌خلقی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، از روشهای تربیتی آن حضرت:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ .... آل عمران (3) 159

... وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ .... وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 125 و 127

1098. رحمت الهی، تنها سرچشمه و منشأ نرمخویی و حسن خلق پیامبر صلی الله علیه و آله با مردم:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

1099. رعایت حسن خلق با مؤمنان، توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِلْمُؤْمِنِینَ . حجر (15) 88

1100. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله ، از منش و خلق و خوی والا، عاملی مهم در جذب مردم به دین:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ .... آل عمران (3) 159

1101. حسن خلق والای پیامبر صلی الله علیه و آله ، واکنش آن حضرت در برابر تهمتها و افتراهای مخالفان:

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ . قلم (68) 2 و 4

27. حکمت

1102. حکمت‌آمیز بودن کلمات و سخنان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ ... وَ اذْکُرْنَ مٰا یُتْلیٰ فِی بُیُوتِکُنَّ مِنْ آیٰاتِ اللّٰهِ وَ الْحِکْمَةِ ... (2)احزاب (33) 32 و 34

1103. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور دعوت مردم به راه پروردگار، در پرتو حکمت (برهانهای عقلی و علمی):

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ .... نحل (16) 125

1104. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از حکمت، زمینۀ مصونیّت آن حضرت از کید دشمنان برای گمراه ساختن وی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ ... وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ ... وَ الْحِکْمَةَ ... (3)نساء (4) 113

28. خوف از خدا

==> خوف محمّد صلی الله علیه و آله ، خوف از خدا

29. دلداری

==> دلداری محمّد صلی الله علیه و آله

30. دلسوزی

1105. محمّد صلی الله علیه و آله ، دلسوز و نگران آیندۀ ناگوار برای مشرکان:

... وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّی أَخٰافُ عَلَیْکُمْ عَذٰابَ یَوْمٍ کَبِیرٍ. هود (11) 3

1106. دلسوزی پیامبر صلی الله علیه و آله برای رنج و گرفتاری امت:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

1107. پیامبر صلی الله علیه و آله ، فردی دلسوز، مهربان و رئوف برای مؤمنان:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

... وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِلْمُؤْمِنِینَ . حجر (15) 88

31. رحمت

1108. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، رحمت برای جهانیان:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ ... بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . (4)توبه (9) 128

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ رَحْمَةً لِلْعٰالَمِینَ . انبیاء (21) 107

1109. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، رحمتی برای مؤمنان:

... وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلیٰ أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطٰانَ إِلاّٰ قَلِیلاً. (5)نساء (4) 83

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ ... وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ .... توبه (9) 61

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ ... بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ


1) 1) .«خُلق»ملکۀ نفسانی است که افعال به آسانی براساس آن صادر می‌شود. (المیزان، ج 19، ص 369، یا به تعبیر بعضی،«خُلق»جایی گفته می‌شود که انجام دادن کاری به صورت عادت درآمده باشد. (التّبیان، ج 10، ص 75)

2) 2) . مقصود از«الحکمة»طبق یک احتمال، چنانکه برخی مفسّران گفته‌اند، سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 560؛ روح المعانی، ج 12، جزء 22، ص 30)

3) 3) . مقصود این است که با نزول کتاب و حکمت بر تو از سوی خداوند، دشمنان نخواهند توانست تو را گمراه کنند. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 168)

4) 4) . در معنای«لقد جاءکم»آمده است:«لقد جاءکم أیّها النّاس...». (المیزان، ج 9، ص 411)

5) 5) . مراد از«رحمته»پیامبر صلی الله علیه و آله و... است. (الکشّاف، ج 1، ص 542)

رَحِیمٌ . توبه (9) 128

1110. روی‌گردانی از پیامبر رحمت، دلسوز و مهربان، نشانۀ جهل و نادانی:

وَ إِذٰا مٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ هَلْ یَرٰاکُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَفْقَهُونَ

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 127 و 128

1111. توجّه به خصلت والای رحمت و مهربانی پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینه‌ساز اجابت در برابر دعوت آن حضرت:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . (1)توبه (9) 128

1112. لطف و رحمت خاصّ پیامبر صلی الله علیه و آله به مؤمنان، نعمت مهمّ الهی به آنان:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . (2)توبه (9) 128

32. زهد

1113. پیامبر صلی الله علیه و آله دارای زندگی زاهدانه:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً

وَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدّٰارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنٰاتِ مِنْکُنَّ أَجْراً عَظِیماً. (3)احزاب (33) 28 و 29

نیز ==> زندگی محمّد صلی الله علیه و آله

33. سازش‌ناپذیری

1114. سازش‌ناپذیری پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر اهل کتاب:

وَ قٰالُوا کُونُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تَهْتَدُوا ... قُلْ أَ تُحَاجُّونَنٰا فِی اللّٰهِ وَ هُوَ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ وَ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ . بقره (2) 135 و 139

1115. سازش‌ناپذیری پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر مشرکان:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ . انعام (6) 56

... قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ إِنَّ وَلِیِّیَ اللّٰهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتٰابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّی الصّٰالِحِینَ . اعراف (7) 195 و 196


1) 1) . از اوصاف ذکر شده در آیه برای پیامبر صلی الله علیه و آله تأکید برای گرایش مردم و اجابت آنان در برابر دعوت آن حضرت فهمیده می‌شود. (المیزان، ج 9، ص 412)

2) 2) . آیه در مقام امتنان است

3) 3) . مراد از«تردن الحیاة الدّنیا و زینتها»سعه و آسایش در زندگی و برخورداری از امکانات مالی بیشتر است و مقصود از«...تردن اللّه و رسوله...»صبر بر سختی زندگی و کمبودهای آن است [بنابراین می‌توان از آیه، زندگی ساده و زاهدانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله را فهمید]. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 555)

وَ أَذٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النّٰاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ أَنَّ اللّٰهَ بَرِیءٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَ رَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللّٰهِ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ کَفَرُوا بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . توبه (9) 3

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ وَ إِنّٰا أَوْ إِیّٰاکُمْ لَعَلیٰ هُدیً أَوْ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ

قُلْ لاٰ تُسْئَلُونَ عَمّٰا أَجْرَمْنٰا وَ لاٰ نُسْئَلُ عَمّٰا تَعْمَلُونَ

قُلْ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا رَبُّنٰا ثُمَّ یَفْتَحُ بَیْنَنٰا بِالْحَقِّ وَ هُوَ الْفَتّٰاحُ الْعَلِیمُ . سبأ (34) 24 -\26

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ

قُلِ اللّٰهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِینِی

فَاعْبُدُوا مٰا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ قُلْ إِنَّ الْخٰاسِرِینَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِیهِمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ أَلاٰ ذٰلِکَ هُوَ الْخُسْرٰانُ الْمُبِینُ . زمر (39) 11 -\15

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 39

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخٰاسِرِینَ . زمر (39) 64 و 65

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

... کَبُرَ عَلَی الْمُشْرِکِینَ مٰا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ اللّٰهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 13 و 15

قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّصِینَ . طور (52) 31

1116. سازش‌ناپذیری پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر منافقان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. توبه (9) 73

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. تحریم (66) 9

1117. سازش‌ناپذیری پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر کافران:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. توبه (9) 73

وَ لَوْ أَنّٰا أَهْلَکْنٰاهُمْ بِعَذٰابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقٰالُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزیٰ

قُلْ کُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحٰابُ الصِّرٰاطِ السَّوِیِّ وَ مَنِ اهْتَدیٰ . طه (20) 134 و 135

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. تحریم (66) 9

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ . کافرون (109) 1 -\6

1118. فرمان الهی، عامل سازش‌ناپذیری پیامبر صلی الله علیه و آله با دشمنان خدا:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ . انعام (6) 56

أَ لَهُمْ أَرْجُلٌ یَمْشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَیْدٍ یَبْطِشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَعْیُنٌ یُبْصِرُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ آذٰانٌ یَسْمَعُونَ بِهٰا قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ

إِنَّ وَلِیِّیَ اللّٰهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتٰابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّی الصّٰالِحِینَ . اعراف (7) 195 و 196

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

قُلْ أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّی أَعْبُدُ أَیُّهَا الْجٰاهِلُونَ . زمر (39) 64

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 15

34. سخن نیک

1119. بهترین گفتار، از آنِ محمّد صلی الله علیه و آله ، به جهت فراخواندن به‌سوی خدا:

وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعٰا إِلَی اللّٰهِ ... إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ . فصّلت (41) 33

35. شجاعت

1120. اعلام شجاعانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به مشرکان، برای به کارگیری آنان از تمام توانشان در برابر حضرت:

... قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ . اعراف (7) 195

1121. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از شجاعت، شهامت و آرامش خاصّ، هنگام هجرت از مکّه به مدینه، در عین تنهایی و نداشتن یار و یاور:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا .... توبه (9) 40

1122. بهره‌مندی از امداد خاصّ الهی، عامل شهامت و نترسیدن پیامبر صلی الله علیه و آله از دشمن، هنگام هجرت:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ

تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا .... توبه (9) 40

1123. اتّکای پیامبر صلی الله علیه و آله به ولایت خداوند، سبب شجاعت و نترسیدنش از توان دشمنان:

... قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ إِنَّ وَلِیِّیَ اللّٰهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتٰابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّی الصّٰالِحِینَ . اعراف (7) 195 و 196

1124. صالح و درستکار بودن پیامبر صلی الله علیه و آله ، عامل نترسیدن حضرت از قدرت مشرکان:

... قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ إِنَّ وَلِیِّیَ اللّٰهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتٰابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّی الصّٰالِحِینَ . اعراف (7) 195 و 196

1125. شجاعت پیامبر صلی الله علیه و آله در بیان و ابلاغ احکام الهی، لازمۀ رسالت و نبوّت او:

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ سُنَّةَ اللّٰهِ فِی الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ قَدَراً مَقْدُوراً

اَلَّذِینَ یُبَلِّغُونَ رِسٰالاٰتِ اللّٰهِ وَ یَخْشَوْنَهُ وَ لاٰ یَخْشَوْنَ أَحَداً إِلاَّ اللّٰهَ .... احزاب (33) 38 و 39

1126. لزوم اسوه‌پذیری از شجاعت پیامبر صلی الله علیه و آله ، در میادین نبرد:

یَحْسَبُونَ الْأَحْزٰابَ لَمْ یَذْهَبُوا وَ إِنْ یَأْتِ الْأَحْزٰابُ یَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بٰادُونَ فِی الْأَعْرٰابِ یَسْئَلُونَ عَنْ أَنْبٰائِکُمْ وَ لَوْ کٰانُوا فِیکُمْ مٰا قٰاتَلُوا إِلاّٰ قَلِیلاً

لَقَدْ کٰانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کٰانَ یَرْجُوا اللّٰهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللّٰهَ کَثِیراً. (1)احزاب (33) 20 و 21

1127. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور بیان و ابلاغ حکم جواز ازدواج با همسر پسرخوانده، بدون هیچ ترس و واهمه از حرف و حدیث مردم:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیمٰا فَرَضَ اللّٰهُ لَهُ سُنَّةَ اللّٰهِ فِی الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ قَدَراً مَقْدُوراً

اَلَّذِینَ یُبَلِّغُونَ رِسٰالاٰتِ اللّٰهِ وَ یَخْشَوْنَهُ وَ لاٰ یَخْشَوْنَ أَحَداً إِلاَّ اللّٰهَ .... احزاب (33) 37 -\39

1128. حضور شجاعانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در میدان نبرد احُد، در هنگام شکست و فرار مجاهدان از صحنه:

وَ لَقَدْ صَدَقَکُمُ اللّٰهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتّٰی إِذٰا فَشِلْتُمْ وَ تَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ عَصَیْتُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا أَرٰاکُمْ مٰا تُحِبُّونَ مِنْکُمْ مَنْ یُرِیدُ الدُّنْیٰا وَ مِنْکُمْ مَنْ یُرِیدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَکُمْ عَنْهُمْ لِیَبْتَلِیَکُمْ ... إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ .... آل عمران (3) 152 و 153


1) 1) . معنای آیه [با توجّه به سیاق] این است که اگر شما اهل اسوه‌پذیری باشید، بجا است که در یاری‌رسانی و صبر در میدان نبرد به پیامبر صلی الله علیه و آله اقتدا کنید، همان گونه که او در روز احُد به رغم شکسته شدن دندانهای جلوی او و زخمی شدن ابروهایش و کشته شدن عمویش مقاومت کرد. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 548)

1129. برخورد شجاعانه و قاطعانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله با کفرپیشگان، از اوصاف آن حضرت:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ .... فتح (48) 29

1130. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور برخورد شجاعانه و قاطعانه با کفّار:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ .... توبه (9) 73

1131. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور برخورد شجاعانه و قاطعانه با منافقان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ .... توبه (9) 73

1132. برخورد شجاعانه و قاطعانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر کفّار و منافقان، با مُلزَم کردن آنان نسبت به واجبات:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ ... (1)توبه (9) 73

1133. شجاعت پیامبر صلی الله علیه و آله در تبیین پایداری و سازش‌ناپذیری خود، در برابر مشرکان، حتّی در صورت تنها ماندن:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 38 و 39

1134. اعتماد و توکّل پیامبر صلی الله علیه و آله بر خداوند، عامل شجاعت آن حضرت، در برابر مشرکان:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 38 و 39

1135. شجاعت پیامبر صلی الله علیه و آله در برخورد با کفّار، با تهدید و هشدار به آنان:

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . هود (11) 121 و 122

1136. شجاعت پیامبر صلی الله علیه و آله در برخورد با مشرکان، با تهدید و هشدار به آنان:

... قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ .... قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 38 و 39

نیز ==> انذار محمّد صلی الله علیه و آله ، تبلیغ محمّد صلی الله علیه و آله ، سیرۀ محمّد صلی الله علیه و آله

36. شرح صدر


1) 1) . از امام باقر علیه السلام دربارۀ«جاهد الکفّار و المنافقین»روایت شده که مقصود، الزام آنان به انجام دادن فرائض است. (تفسیر قمّی، ج 1، ص 301؛ تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 242، ح 240)

1137. اعطای شرح صدر به پیامبر صلی الله علیه و آله ، از جانب خداوند:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ . انشراح (94) 1

1138. پیامبر صلی الله علیه و آله شایستۀ بهره‌مندی از شرح صدر، از سوی خداوند:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ . (1)انشراح (94) 1

1139. اعطای شرح صدر به پیامبر صلی الله علیه و آله ، نعمت بزرگ خداوند به آن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ . انشراح (94) 1

1140. اعطای شرح صدر به پیامبر صلی الله علیه و آله از ناحیۀ خداوند، مقتضی تلاش حضرت در عبادت و بندگی او:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . انشراح (94) 1 و 7 و 8

1141. گوش فرادادن پیامبر صلی الله علیه و آله به سخنان گوناگون مردم، با شکیبایی و سعۀ‌صدر کامل:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ .... توبه (9) 61

1142. ستایش خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب سعه و شرح صدر و گوش فرادادن او به همۀ سخنان مردم:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ .... توبه (9) 61

1143. سوء تعبیر از شرح صدر و شکیبایی پیامبر صلی الله علیه و آله ، در گوش فرادادن به سخنان مردم، موجب عذابی دردناک:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 61

1144. معرفی پیامبر صلی الله علیه و آله در چهرۀ فردی ساده‌لوح ، با سوءاستفاده از شرح صدر پیامبر صلی الله علیه و آله ، نمونه‌ای از اذیتهای منافقان نسبت به آن حضرت:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . توبه (9) 61

1145. شرح صدر و شکیبایی پیامبر صلی الله علیه و آله در گوش فرادادن به سخنان مردم، رحمتی برای مؤمنان:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ .... توبه (9) 61

1146. شرح صدر پیامبر صلی الله علیه و آله در گوش فرادادن به سخنان مردم، در جهت منافع و خیر و صلاح آنان:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ


1) 1) . لام در«لک»یا برای تعلیل است یا برای انتفاع. در صورت اوّل، مفاد آیه این است که آیا برای خودت به تو شرح صدر ندادیم و این تعبیر دلالت دارد که شخصیّت حضرت، علّتی کافی برای عطای شرح صدر بود. در صورت دوم، نشانۀ ارجمندی آن حضرت است که خداوند در جهت منافع پیامبر صلی الله علیه و آله نعمت شرح صدر را در اختیارش نهاد

خَیْرٍ لَکُمْ .... توبه (9) 61

1147. شرح صدر پیامبر صلی الله علیه و آله در گوش فرادادن به سخنان مردم، جلوه‌ای از اعتماد و ایمان آن حضرت به خداوند و مؤمنان:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ .... توبه (9) 61

نیز ==> عفو محمّد صلی الله علیه و آله

37. شکر

1148. شکر و سپاسگزاری پیامبر صلی الله علیه و آله به درگاه الهی، با اقامۀ نماز در برابر نعمت کوثر:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. (1)کوثر (108) 1 و 2

1149. شکر پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر نعمتهای خداوند، با قربانی به درگاه پروردگار:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. کوثر (108) 1 و 2

1150. شکر و سپاسگزاری پیامبر صلی الله علیه و آله به درگاه پروردگار، در پی بهره‌مندی از امدادها و الطاف الهی، با ابتهال و تضرّع و دعا:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

اَلَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ . (2)انشراح (94) 1 -\7

1151. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از نعمت کوثر، موجب شکر و سپاس آن حضرت به درگاه پروردگار:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. کوثر (108) 1 و 2

1152. شکر پیامبر صلی الله علیه و آله به درگاه الهی، با ابتهال و تضرّع و راز و نیاز، مورد توصیۀ خداوند به آن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

اَلَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً

فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

وَ إِلیٰ رَبِّکَ فَارْغَبْ . انشراح (94) 1 -\8

38. صبر

==> صبر محمّد صلی الله علیه و آله

39. صداقت

==> صداقت محمّد صلی الله علیه و آله

40. عبودیّت

1153. عبودیّت پیامبر صلی الله علیه و آله زمینۀ شایستگی وی برای انذار مردم:

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعٰالَمِینَ نَذِیراً. فرقان (25) 1

1154. عبودیّت پیامبر صلی الله علیه و آله نزد خداوند، صفتی بس مهم و ارزشمند برای او:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بٰارَکْنٰا


1) 1) . خداوند متعال، پیامبر صلی الله علیه و آله را به شکر در برابر نعمت بزرگ [کوثر] امر فرمود. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 837)

2) 2) .«فإذا فرغت فانصب»یعنی هرگاه از عبادتی مانند تبلیغ وحی فارغ شدی به عبادت دیگر بپرداز، جهت شکر نعمتهایی که بر تو شمرده‌ایم. (روح المعانی، ج 16، جزء 16، ص 307)

حَوْلَهُ .... اسراء (17) 1

1155. عبودیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، رمز شایستگی آن حضرت برای معراج و مشاهدۀ آیات مهم الهی:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بٰارَکْنٰا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیٰاتِنٰا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ. اسراء (17) 1

1156. نقش عبودیّت پیامبر صلی الله علیه و آله در نایل شدن آن حضرت به مقام رسالت و نزول قرآن بر ایشان:

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ .... بقره (2) 23

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ ... إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّٰهِ وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا یَوْمَ الْفُرْقٰانِ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعٰانِ .... انفال (8) 41

... أَنْزَلَ عَلیٰ عَبْدِهِ الْکِتٰابَ .... کهف (18) 1

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعٰالَمِینَ نَذِیراً. فرقان (25) 1

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 10

هُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ عَلیٰ عَبْدِهِ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ لِیُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ .... حدید (57) 9

1157. محمّد صلی الله علیه و آله ، عبد خدا و دارای مقامی والا در بندگی او:

... مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا .... بقره (2) 23

... وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا .... انفال (8) 41

... أَنْزَلَ عَلیٰ عَبْدِهِ الْکِتٰابَ .... کهف (18) 1

... عَلیٰ عَبْدِهِ .... فرقان (25) 1

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ وَ یُخَوِّفُونَکَ بِالَّذِینَ مِنْ دُونِهِ وَ مَنْ یُضْلِلِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ مِنْ هٰادٍ. زمر (39) 36

هُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ عَلیٰ عَبْدِهِ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ لِیُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ وَ إِنَّ اللّٰهَ بِکُمْ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ .

حدید (57) 9

وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ یَدْعُوهُ کٰادُوا یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً. جنّ (72) 19

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی . علق (96) 10

1158. محمّد صلی الله علیه و آله ، در عین رفعت مقام و عروج به معراج، عبد و بندۀ خدا:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بٰارَکْنٰا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیٰاتِنٰا .... اسراء (17) 1

1159. عبودیّت، عالی‌ترین مقام محمّد صلی الله علیه و آله ، در اوج تقرّب به خداوند:

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 8 و 10

1160. محمّد صلی الله علیه و آله ، بندۀ برگزیدۀ خدا، برای بهره‌مندی از هدایت ویژۀ قرآن:

... وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا .... شوری (42) 52

1161. محمّد صلی الله علیه و آله ، عبد و بندۀ مورد تکریم خدا، با ارسال آیات آسمانی بر او:

هُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ عَلیٰ عَبْدِهِ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ .... حدید (57) 9

1162. عبودیّت ابراهیم علیه السلام ، الگویی برای عبودیّت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ أُولِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصٰارِ. ص (38) 45

1163. عبودیّت اسحاق علیه السلام ، الگویی برای عبودیّت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا ... وَ إِسْحٰاقَ .... ص (38) 45

1164. عبودیّت یعقوب علیه السلام ، الگو برای عبودیّت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا ... وَ یَعْقُوبَ .... ص (38) 45

1165. محمّد صلی الله علیه و آله ، از بندگان خدا و بهره‌مند از فضل و بخشش خاصّ او:

... أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ ....

بقره (2) 90

1166. نزول آیات تاریخ پیامبران به امر خدا، وسیله‌ای برای تقویت روحیّۀ عبادی محمّد صلی الله علیه و آله :

... فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبٰادَتِهِ ... (1)مریم (19) 65

41. عدالت

1167. رعایت عدالت، میان گروههای مختلف اهل کتاب، برنامۀ الهی محمّد صلی الله علیه و آله :

... وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ .... شوری (42) 15

1168. عدل پیامبر صلی الله علیه و آله در تبلیغ و در برخورد با مردم و روابط دینی آنان:

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ ...

وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا .... شوری (42) 15

1169. گمان به ناعادلانه بودن حکم پیامبر صلی الله علیه و آله ، از نشانه‌های نفاق:

... أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ ... (2)نور (24) 50

1170. گمان به ناعادلانه بودن حکم پیامبر صلی الله علیه و آله ، از نشانه‌های ستمگری:

... أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . نور (24) 50

1171. تقسیم ناعادلانۀ غنایم، به دست پیامبر صلی الله علیه و آله گمان باطل عده‌ای از منافقان:

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتٰابُوا أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . نور (24) 50

1172. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مبرّا از بی‌عدالتی و خیانت در تقسیم غنایم:

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ وَ مَنْ یَغْلُلْ یَأْتِ بِمٰا غَلَّ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ ثُمَّ تُوَفّٰی کُلُّ نَفْسٍ مٰا کَسَبَتْ وَ هُمْ لاٰ یُظْلَمُونَ . (3)آل عمران (3) 161

1173. تشکیک منافقان، در عدالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

1) 1) . تاریخِ پیامبرانی چون عیسی، ابراهیم، موسی، اسماعیل و ادریس علیهم السلام قبل از آیۀ مزبور ذکر شده است

2) 2) . آیه، دربارۀ منافقان است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 9، جزء 18، ص 272)

3) 3) .«غل»به معنای خیانت است، و بنا بر روایتی آیۀ شریفه دربارۀ قطیفه سرخ رنگی بود که در روز بدر از غنایم گم شد. بعضی گفتند: شاید پیامبر صلی الله علیه و آله آن را برای خود برداشته است.(التبیان، ج 3، ص 34 ؛ الدر المنثور، ج 2، ص 91)

وَ مٰا کٰانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَغُلَّ وَ مَنْ یَغْلُلْ یَأْتِ بِمٰا غَلَّ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ ثُمَّ تُوَفّٰی کُلُّ نَفْسٍ مٰا کَسَبَتْ وَ هُمْ لاٰ یُظْلَمُونَ . آل عمران (3) 161

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهٰا رَضُوا وَ إِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْهٰا إِذٰا هُمْ یَسْخَطُونَ . (1)توبه (9) 58

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتٰابُوا أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . نور (24) 48 و 50

1174. تشکیک منافقان، در عدالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد مذمت و توبیخ خداوند:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهٰا رَضُوا وَ إِنْ لَمْ یُعْطَوْا مِنْهٰا إِذٰا هُمْ یَسْخَطُونَ . توبه (9) 58

1175. رسالت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در راستای رفع تبعیضها و ایجاد عدالت در جامعۀ بشری:

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 15

1176. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به رعایت عدالت، در داوری بین اهل ذمه:

سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکّٰالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ . (2)مائده (5) 42

1177. روا نداشتن هیچ نوع ظلم و بی‌عدالتی از سوی خدا و محمّد صلی الله علیه و آله ، در مقام حکم و داوری:

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ .... أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . نور (24) 48 و 50

1178. اطمینان خاطر همسران محمّد به موضع و تصمیم عادلانۀ آن حضرت، دربارۀ تأخیر و تقدم همخوابگی با هریک از آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً ... ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ


1) 1) . مراد از«هم»منافقان است. در شأن نزول آمده که وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله مشغول تقسیم غنایم جنگ حنین بود«ذی الخویصره تمیمی»«حرقوص بن زهیر»به پیامبر خطاب کرد: اعدل یا رسول اللّه. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: وای بر تو، اگر من عدالت را رعایت نکنم چه کسی رعایت می‌کند؟!.(مجمع البیان، ج 5-\6، ص 62-\63)

2) 2) . به اعتبار اینکه یهودیان مدینه موظف به پرداخت جزیه بودند، می‌توان آنان را اهل ذمه حساب کرد. (مجمع البیان، ج 3-\4، ص 302)

کُلُّهُنَّ ... (1)احزاب (33) 50 و 51

42. عزّت

1179. عزیز بودن پیامبر صلی الله علیه و آله نزد خدا، به رغم ذلیل دانستن او از سوی منافقان:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

1180. محمّد صلی الله علیه و آله و مؤمنان همراه او، به دور از هرگونه رسوایی و برخوردار از عزّت و کرامت، در قیامت:

... یَوْمَ لاٰ یُخْزِی اللّٰهُ النَّبِیَّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ .... تحریم (66) 8

1181. درک عزّتمندی خدا و محمّد صلی الله علیه و آله و مؤمنان، بیرون از توان ذهنی منافقان جاهل:

... وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

1182. عزّتمندی محمّد صلی الله علیه و آله ، نزد خداوند:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

43. عصمت

==> عصمت محمّد صلی الله علیه و آله

44. عفو

1183. دستور خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ پیشه ساختن عفو در مورد خطاکاران:

خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجٰاهِلِینَ . اعراف (7) 199

1184. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور عفو و گذشت از غیر خائنان بنی اسرائیل:

... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ .... مائده (5) 13

1185. وجود گروهی متعهد در میان بنی اسرائیل، دلیل امر الهی به عفو و مدارای پیامبر صلی الله علیه و آله با همۀ آنان:

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ .... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ . مائده (5) 12 و 13

1186. چشم‌پوشی پیامبر صلی الله علیه و آله از افشا و بیان حقایق مخفی شده به‌وسیلۀ اهل کتاب:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ .... مائده (5) 15

1187. محمّد صلی الله علیه و آله موظّف به چشم‌پوشی از خطای مراجعه‌کنندگان به طاغوت برای حکمیّت:

... یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ ... قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 60 و 63

1188. عفو خطاکاران فراری احد، تکلیف الهی

1) 1) . اینکه خداوند در فلسفۀ واگذاری اختیار تصمیم‌گیری در همخوابگی با همسران و یا ردّ و قبول زنانی که خود را به آن حضرت هبه می‌کنند به پیامبر صلی الله علیه و آله گفته است، چنین حقّی به سبب جلب رضایت همسران است، حکایت می‌کند که آنان پیامبر صلی الله علیه و آله را در تصمیم و موضعگیری‌اش در قبال آنان، عادل می‌دانسته‌اند

پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . (1)آل عمران (3) 159

1189. عفو محمّد صلی الله علیه و آله از خطای مردم، نمودی از خلق خوش آن حضرت:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ ... فَاعْفُ عَنْهُمْ .... آل عمران (3) 159

1190. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور به مشورت، عفو و استغفار برای مردم و توکّل بر خدا:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

1191. چشم‌پوشی و گذشت محمّد صلی الله علیه و آله نسبت به بسیاری از خطاهای اهل کتاب:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا ... وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ .... مائده (5) 15

1192. گذشت و اغماض محمّد صلی الله علیه و آله از دشمنان و کافران، به خیر و صلاح آن حضرت و در راستای تربیت و کمال وی:

... فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِیلَ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ الْخَلاّٰقُ الْعَلِیمُ . (2)حجر (15) 85 و 86

1193. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به عفو کریمانه و گذشت شایسته، از کافران و مشرکان، و نادیده گرفتن اذیّت و آزار آنان:

... فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِیلَ . حجر (15) 85

1194. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور عفو و گذشت از خطاهای بنی اسرائیل و ترک هرگونه تعرّض به آنان:

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ .... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ .... مائده (5) 12 و 13

45. علم

==> علم محمّد صلی الله علیه و آله

46. فصاحت

1195. روشنی بیان و صراحت کامل محمّد صلی الله علیه و آله در تبلیغ آیین توحیدی:

... حَتّٰی جٰاءَهُمُ الْحَقُّ وَ رَسُولٌ مُبِینٌ . زخرف (43) 29

47. کرامت

1196. القای وحی بر پیامبر صلی الله علیه و آله و توانمند ساختن او بر قرائت قرآن، احسان و کرم خداوند برآن حضرت:

اِقْرَأْ وَ رَبُّکَ الْأَکْرَمُ . علق (96) 3

48. کفرستیزی

==> فضائل محمّد صلی الله علیه و آله ، سازش‌ناپذیری

نیز ==> جهاد محمّد صلی الله علیه و آله و مبارزۀ محمّد صلی الله علیه و آله

49. کمال

1197. محمّد صلی الله علیه و آله ، کامل‌ترین و متعالی‌ترین انسان:

1) 1) . بر این اساس که آیۀ مذکور در سیاق آیۀ مربوط به غزوۀ احد است

2) 2) . جملۀ«إنّ ربّک...»به منزلۀ تعلیل برای«فاصفح»است، یعنی ای پیامبر، گذشت کن، زیرا پروردگار تو می‌داند که چه کاری به مصلحت و در جهت تربیت و رشد تو است

وَ یَوْمَ نَبْعَثُ فِی کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیداً عَلَیْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنٰا بِکَ شَهِیداً عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ ... (1)نحل (16) 89

1198. عبودیّت محمّد صلی الله علیه و آله منشأ کمال و صلاحیّت وی برای گرفتن وحی:

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 10

1199. محمّد صلی الله علیه و آله ، واجد کمال و قرب به خدا:

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ . نجم (53) 7 -\9

1200. پیامبر صلی الله علیه و آله دارای جایگاهی ویژه و رفیع در نزد خداوند:

إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 87

1201. بشارت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای رسیدن به مقامی پسندیده و ارجمند، در پرتو تهجّد و شب‌زنده‌داری :

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

1202. پیامبر صلی الله علیه و آله در پرتو ربوبیّت ویژۀ الهی و در منظر عنایت و حمایت او:

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ . طور (52) 48

50. مدارا

1203. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به مدارا و ملایمت، هنگام روبه‌رو شدن با گفتار ناشایست مخالفان:

اِدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَصِفُونَ .

مؤمنون (23) 96

قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّمٰا أَضِلُّ عَلیٰ نَفْسِی وَ إِنِ اهْتَدَیْتُ فَبِمٰا یُوحِی إِلَیَّ رَبِّی .... سبأ (34) 50

وَ لاٰ تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَدٰاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ .

فصّلت (41) 34

1204. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور به کارگیری بهترین روشها، در قبال بدیهای دشمنان:

اِدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَصِفُونَ .

مؤمنون (23) 96

وَ لاٰ تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَدٰاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ .

فصّلت (41) 34

51. مدیریّت

==> مدیریّت محمّد صلی الله علیه و آله

52. مسئولیّت‌پذیری

==> مسئولیّتهای محمّد صلی الله علیه و آله

53. مهربانی

1205. خوش‌خلقی و مهربانی پیامبر صلی الله علیه و آله با مردم، از عوامل گرایش به آن حضرت:

... وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ ....

آل عمران (3) 159

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ . قلم (68) 4

1206. گذشت و عفو از خطای مردم و طلب آمرزش برای آنان، نمودی از مهربانی محمّد صلی الله علیه و آله :

1) 1) . بر این اساس که«هؤلاء»اشاره به«شهیداً علیهم»یعنی گواهان هر امّت داشته باشد (المیزان، ج 12، ص 324) که در این صورت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله تنها انسانی است که بر همۀ انسانهای طول تاریخ و گواهان آنان اشراف و برتری دارد

... وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ .... آل عمران (3) 159

1207. امتنان الهی بر مؤمنان، به سبب انتخاب فردی دلسوز، رئوف و مهربان، از میان آنان، برای پیامبری:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

1208. سوء استفادۀ منافقان، از سعۀ‌صدر و مهربانی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ .... توبه (9) 61

1209. رأفت و عاطفۀ شدید در پیامبر صلی الله علیه و آله موجب تأثّر شدید آن حضرت نسبت به مؤمنان:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

1210. برخورد عاطفی پیامبر صلی الله علیه و آله با مجرمان:

فَإِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ رَبُّکُمْ ذُو رَحْمَةٍ وٰاسِعَةٍ وَ لاٰ یُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ . انعام (6) 147

1211. عطوفت محمّد صلی الله علیه و آله با خداجویان و شدت با دشمنان دین، از برجسته‌ترین مبانی رسالت آن حضرت:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ .... فتح (48) 29

1212. سوء استفادۀ منافقان از عطوفت و سعۀ‌صدر پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ .... توبه (9) 61

1213. توصیۀ الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله در گسترانیدن بالهای مهر و عطوفت، برای کسان و خویشاوندان مؤمن خویش:

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ

وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 214 و 215

1214. عطوفت محمّد صلی الله علیه و آله نسبت به مؤمنان، مورد ستایش خداوند:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

نیز ==> رأفت محمّد صلی الله علیه و آله

54. نورانیّت

1215. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، همچون نور و چراغ فروزان برای هدایت مردم:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ ... قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ . مائده (5) 15

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

وَ دٰاعِیاً إِلَی اللّٰهِ بِإِذْنِهِ وَ سِرٰاجاً مُنِیراً. احزاب (33) 45 و 46

55. هدایتگری

1216. سخت‌کوشی و اشتیاق شدید پیامبر صلی الله علیه و آله برای هدایت گمراهان:

لَیْسَ عَلَیْکَ هُدٰاهُمْ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ .... بقره (2) 272

... وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ ... وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ .... آل عمران (3) 20

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ .... آل عمران (3) 176

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ وَ مَنْ تَوَلّٰی فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً. (1)نساء (4) 80

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّمٰاءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدیٰ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْجٰاهِلِینَ . انعام (6) 35

... قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتٰابَ الَّذِی جٰاءَ بِهِ مُوسیٰ نُوراً وَ هُدیً لِلنّٰاسِ ... قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ . انعام (6) 91

قَدْ جٰاءَکُمْ بَصٰائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفِیظٍ. انعام (6) 104

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ .... توبه (9) 128

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 103

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... حجر (15) 88

إِنْ تَحْرِصْ عَلیٰ هُدٰاهُمْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی مَنْ یُضِلُّ وَ مٰا لَهُمْ مِنْ نٰاصِرِینَ . نحل (16) 37

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

لَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ أَلاّٰ یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 3

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِی الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . نمل (27) 79 و 81

إِنَّکَ لاٰ تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . قصص (28) 56

فَإِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 52 و 53

وَ مَنْ کَفَرَ فَلاٰ یَحْزُنْکَ کُفْرُهُ .... لقمان (31) 23

... إِنَّ اللّٰهَ یُسْمِعُ مَنْ یَشٰاءُ وَ مٰا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِی الْقُبُورِ إِنْ أَنْتَ إِلاّٰ نَذِیرٌ. فاطر (35) 22 و 23

اَلَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ ... أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدٰاهُمُ اللّٰهُ ... أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَیْهِ کَلِمَةُ الْعَذٰابِ أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِی النّٰارِ. زمر (39) 18 و 19


1) 1) . آیه به این معنا اشاره دارد که چون پیامبر صلی الله علیه و آله از روی‌گردانی مردم محزون بود [تلاش داشت تا آنان را به‌سوی ایمان الهی رهنمون سازد] خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله خطاب کرد: ما تو را نفرستادیم تا مردم را از گناهان‌شان حفظ کنی و مواظب آنان باشی. (التّفسیر الکبیر، ج 4، ص 150)

وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ اللّٰهُ حَفِیظٌ عَلَیْهِمْ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . شوری (42) 6

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... شوری (42) 48

أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِی الْعُمْیَ وَ مَنْ کٰانَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . زخرف (43) 40

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ . ذاریات (51) 54

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّٰی عَنْ ذِکْرِنٰا وَ لَمْ یُرِدْ إِلاَّ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا

ذٰلِکَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدیٰ . نجم (53) 29 و 30

فَذَکِّرْ إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَکِّرٌ

لَسْتَ عَلَیْهِمْ بِمُصَیْطِرٍ. غاشیه (88) 21 و 22

1217. اشتیاق شدید پیامبر صلی الله علیه و آله به هدایت مردم، نشأت یافته از رأفت آن حضرت:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

1218. کوشش پیامبر صلی الله علیه و آله برای هدایت همگان، حتّی منافقان:

اِسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاٰ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَنْ یَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللّٰهُ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . توبه (9) 80

1219. پیامبر صلی الله علیه و آله ، ستاره‌ای هدایتگر و بدون کمترین انحراف و گمراهی:

وَ النَّجْمِ إِذٰا هَویٰ

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ . (1)نجم (53) 1 و 2

1220. وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، هموار ساختن راه هدایت و واگذاری حق انتخاب به خود مردم:

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً

إِنّٰا جَعَلْنٰا مٰا عَلَی الْأَرْضِ زِینَةً لَهٰا لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً. (2)کهف (18) 6 و 7

1221. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، هدایتگر انسانها به صراط مستقیم الهی:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا ... یَهْدِی بِهِ اللّٰهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَهُ سُبُلَ السَّلاٰمِ ... وَ یَهْدِیهِمْ إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . (3)مائده (5) 15 و 16

الر کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النّٰاسَ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلیٰ صِرٰاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ. ابراهیم (14) 1

... وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ إِنَّکَ لَعَلیٰ هُدیً مُسْتَقِیمٍ . حج (22) 67

وَ إِنَّکَ لَتَدْعُوهُمْ إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . مؤمنون (23) 73

... وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52


1) 1) . در روایتی که عامه از امام صادق علیه السلام نقل کرده‌اند:«النّجم»به رسول اکرم صلی الله علیه و آله تفسیر شده است که در شب معراج از آسمان هفتم فرود آمد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 261)

2) 2) . بیان فریبندگی زمین و بستر امتحان بودن آن پس از بیان رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله در محدودۀ انذار و تبشیر، می‌تواند گویای این مطلب باشد که وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و رهبران دینی هدایت است و انتخاب با خود مردم می‌باشد

3) 3) . بنا بر قولی، مرجع ضمیر در«به»پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 270)

1222. ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و آله در هدایت گمراهان، بدون خواست خداوند:

لَیْسَ عَلَیْکَ هُدٰاهُمْ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ وَ مٰا تُنْفِقُوا مِنْ خَیْرٍ فَلِأَنْفُسِکُمْ وَ مٰا تُنْفِقُونَ إِلاَّ ابْتِغٰاءَ وَجْهِ اللّٰهِ وَ مٰا تُنْفِقُوا مِنْ خَیْرٍ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تُظْلَمُونَ . بقره (2) 272

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ ... وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ .... مائده (5) 41

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّمٰاءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدیٰ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْجٰاهِلِینَ . انعام (6) 35

إِنْ تَحْرِصْ عَلیٰ هُدٰاهُمْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی مَنْ یُضِلُّ وَ مٰا لَهُمْ مِنْ نٰاصِرِینَ . نحل (16) 37

إِنَّکَ لاٰ تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . قصص (28) 56

وَ مٰا یَسْتَوِی الْأَحْیٰاءُ وَ لاَ الْأَمْوٰاتُ إِنَّ اللّٰهَ یُسْمِعُ مَنْ یَشٰاءُ وَ مٰا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِی الْقُبُورِ. فاطر (35) 22

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ وَ یُخَوِّفُونَکَ بِالَّذِینَ مِنْ دُونِهِ وَ مَنْ یُضْلِلِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ مِنْ هٰادٍ

وَ مَنْ یَهْدِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِعَزِیزٍ ذِی انْتِقٰامٍ . زمر (39) 36 و 37

قُلْ إِنِّی لاٰ أَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ رَشَداً. جنّ (72) 21

1223. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار هدایت مردم به راه خدای عزّتمند، با تعالیم قرآن:

الر کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النّٰاسَ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلیٰ صِرٰاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ. ابراهیم (14) 1

1224. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار هدایت مردم به‌سوی نور و خارج کردن آنان از ظلمتها (گمراهیها)، با تعالیم قرآن کریم:

الر کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النّٰاسَ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلیٰ صِرٰاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ. ابراهیم (14) 1

رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِ اللّٰهِ مُبَیِّنٰاتٍ لِیُخْرِجَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ .... طلاق (65) 11

1225. مسئول نبودن پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر هدایت‌ناپذیری کافران:

لَیْسَ عَلَیْکَ هُدٰاهُمْ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ وَ مٰا تُنْفِقُوا مِنْ خَیْرٍ فَلِأَنْفُسِکُمْ وَ مٰا تُنْفِقُونَ إِلاَّ ابْتِغٰاءَ وَجْهِ اللّٰهِ وَ مٰا تُنْفِقُوا مِنْ خَیْرٍ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تُظْلَمُونَ . بقره (2) 272

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ وَ مَنْ تَوَلّٰی فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً. نساء (4) 80

کِتٰابٌ أُنْزِلَ إِلَیْکَ فَلاٰ یَکُنْ فِی صَدْرِکَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَ ذِکْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ . اعراف (7) 2

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِی الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . نمل (27) 81

إِنَّمٰا أُمِرْتُ ... وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمٰا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِینَ . نمل (27) 91 و 92

إِنَّکَ لاٰ تَهْدِی مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یَهْدِی مَنْ یَشٰاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . قصص (28) 56

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 53

وَ مَنْ کَفَرَ فَلاٰ یَحْزُنْکَ کُفْرُهُ إِلَیْنٰا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُمْ بِمٰا عَمِلُوا إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. لقمان (31) 23

وَ مٰا یَسْتَوِی الْأَحْیٰاءُ وَ لاَ الْأَمْوٰاتُ إِنَّ اللّٰهَ یُسْمِعُ مَنْ یَشٰاءُ وَ مٰا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِی الْقُبُورِ

إِنْ أَنْتَ إِلاّٰ نَذِیرٌ. فاطر (35) 22 و 23

أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَیْهِ کَلِمَةُ الْعَذٰابِ أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِی النّٰارِ. زمر (39) 19

وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ اللّٰهُ حَفِیظٌ عَلَیْهِمْ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . شوری (42) 6

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ وَ إِنّٰا إِذٰا أَذَقْنَا الْإِنْسٰانَ مِنّٰا رَحْمَةً فَرِحَ بِهٰا وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسٰانَ کَفُورٌ. شوری (42) 48

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ . ذاریات (51) 54

فَذَکِّرْ إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَکِّرٌ

لَسْتَ عَلَیْهِمْ بِمُصَیْطِرٍ. غاشیه (88) 21 و 22

1226. تمایل شدید پیامبر صلی الله علیه و آله به آوردن معجزات بیشتر برای هدایت مردم:

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّمٰاءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدیٰ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْجٰاهِلِینَ . انعام (6) 35

1227. بی‌اثر بودن تلاش پیامبر صلی الله علیه و آله برای هدایت کردن فاقدان زمینۀ هدایت‌پذیری:

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّمٰاءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدیٰ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْجٰاهِلِینَ

إِنَّمٰا یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ یَسْمَعُونَ وَ الْمَوْتیٰ یَبْعَثُهُمُ اللّٰهُ .... انعام (6) 35 و 36

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْظُرُ إِلَیْکَ أَ فَأَنْتَ تَهْدِی الْعُمْیَ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یُبْصِرُونَ . یونس (10) 43

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِی الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . نمل (27) 81

فَإِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ إِذٰا وَلَّوْا مُدْبِرِینَ

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 52 و 53

وَ مٰا یَسْتَوِی الْأَحْیٰاءُ وَ لاَ الْأَمْوٰاتُ إِنَّ اللّٰهَ یُسْمِعُ مَنْ یَشٰاءُ وَ مٰا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِی الْقُبُورِ. فاطر (35) 22

... وَ مَنْ یُضْلِلِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ مِنْ هٰادٍ وَ مَنْ یَهْدِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ .... زمر (39) 36 و 37

أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِی الْعُمْیَ وَ مَنْ کٰانَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . زخرف (43) 40

1228. بهره‌جویی پیامبر صلی الله علیه و آله از تمام روشهای موجود و وسایل ممکن، برای هدایت مردم:

وَ إِنْ کٰانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْرٰاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّمٰاءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدیٰ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْجٰاهِلِینَ . انعام (6) 35

1229. پیامبر صلی الله علیه و آله ، پیام‌آور هدایت از جانب خدا:

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . توبه (9) 33

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ مَنْ جٰاءَ بِالْهُدیٰ وَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ .

قصص (28) 85

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً. فتح (48) 28

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . صفّ (61) 9

1230. سلب مسئولیّت از پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد هدایت کافران طغیانگر:

کَذٰلِکَ مٰا أَتَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ قٰالُوا سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ

أَ تَوٰاصَوْا بِهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ طٰاغُونَ

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ . ذاریات (51) 52 -\54

1231. تمایل طبیعی پیامبر صلی الله علیه و آله به هدایت تمامی انسانها، حتّی دنیاپرستانِ رویگردان از یاد خدا:

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّٰی عَنْ ذِکْرِنٰا وَ لَمْ یُرِدْ إِلاَّ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا

ذٰلِکَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدیٰ . نجم (53) 29 و 30

1232. تنها افراد دارای روحیّۀ تسلیم، بهره‌مند از هدایت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِی الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . نمل (27) 81

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاّٰ مَنْ یُؤْمِنُ بِآیٰاتِنٰا فَهُمْ مُسْلِمُونَ . روم (30) 53

1233. پیامبر صلی الله علیه و آله ، فقط هدایت‌کنندۀ پاکدلان، با توفیق و یاری خداوند:

... وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ لَمْ یُرِدِ اللّٰهُ أَنْ یُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ .... مائده (5) 41

1234. خداوند، هدایتگر انسانها به راههای سلامت، امنیّت و صلح، به‌واسطۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و قرآن:

یَهْدِی بِهِ اللّٰهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوٰانَهُ سُبُلَ السَّلاٰمِ وَ یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِهِ وَ یَهْدِیهِمْ إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . مائده (5) 16

1235. تشبیه هدایتگری محمّد صلی الله علیه و آله به نور:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ

یَهْدِی بِهِ اللّٰهُ ... (1)مائده (5) 15 و 16

1236. تلاوت قرآن، رسالت و وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله برای

1) 1) . مرجع ضمیر در«به»پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 4، جزء 6 ، ص 151)

هدایت خلق:

إِنَّمٰا أُمِرْتُ ... وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ .... نمل (27) 91 و 92

56. هدایت‌یافتگی

1237. پیامبر صلی الله علیه و آله ، بهره‌مند از هدایت ویژۀ قرآن:

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ وَ لاَ الْإِیمٰانُ وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا .... شوری (42) 52

1238. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از هدایت خاصّۀ خداوند:

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 7 و 11

1239. پیامبر صلی الله علیه و آله ، نیازمند هدایت الهی برای رهنمون شدن به صراط مستقیم:

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً قِیَماً مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 161

... وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَ یَهْدِیَکَ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً. فتح (48) 2

1240. پیامبر صلی الله علیه و آله ، هدایت یافته به صراط مستقیم:

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ .... انعام (6) 161

1241. هدایت یافتن پیامبر صلی الله علیه و آله به شریعت اسلام، پس از ناآگاهی از آن، نعمتی بزرگ از جانب خداوند و شایستۀ یادآوری:

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 7 و 11

1242. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از هدایتهای قرآن، مقتضی سپاسگزاری او به درگاه الهی:

إِنَّمٰا أُمِرْتُ ... وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ ... وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... نمل (27) 91 -\93

1243. پیامبر صلی الله علیه و آله ، تحت هدایت وحی الهی:

... قُلْ مٰا یَکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقٰاءِ نَفْسِی إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ ... قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 15 و 16

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا مٰا کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتٰابُ وَ لاَ الْإِیمٰانُ وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... احقاف (46) 9

1244. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از هدایت استوار و پایدار الهی:

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ ... وَ مَنْ یَهْدِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ .... زمر (39) 36 و 37

1245. ربوبیّت خدا مقتضی هدایت‌یافتگی و نصرت و یاری پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الرَّسُولُ .... وَ کَفیٰ بِرَبِّکَ هٰادِیاً وَ نَصِیراً. فرقان (25) 30 و 31

نیز ==> امداد به محمّد صلی الله علیه و آله

فضل خدا به محمّد صلی الله علیه و آله

1246. لطف و رحمت خداوند، مانع بازپس‌گیری وحی (حقایق و معارف وحیانی) از محمد صلی الله علیه و آله :

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ ثُمَّ لاٰ تَجِدُ لَکَ بِهِ عَلَیْنٰا وَکِیلاً

إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 86 و 87

1247. لطف خدا به محمّد صلی الله علیه و آله ، به دلیل مصون داشتن او از کمترین لغزش در ادای وظیفۀ رسالت خویش:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ وَ إِذاً لاَتَّخَذُوکَ خَلِیلاً

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. اسراء (17) 73 و 74

1248. لطف خدا به محمد صلی الله علیه و آله با تثبیت مفاهیم وحی در قلب او:

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ .... إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 86 و 87

1249. لطف خدا به محمّد صلی الله علیه و آله ، به دلیل فتحی بزرگ و نمایان:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً. فتح (48) 1

1250. لطف و نعمت الهی، مقتضی مصونیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از بیماری جنون:

ن وَ الْقَلَمِ وَ مٰا یَسْطُرُونَ

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 1 و 2

1251. محمّد صلی الله علیه و آله ، بندۀ مورد لطف خدا:

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ ... وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا یَوْمَ الْفُرْقٰانِ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعٰانِ .... انفال (8) 41

هُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ عَلیٰ عَبْدِهِ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ لِیُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ وَ إِنَّ اللّٰهَ بِکُمْ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ .

حدید (57) 9

1252. قسم خدا به روز روشن و شب تاریک، بر ادامۀ حمایت از محمّد صلی الله علیه و آله و لطف به او:

وَ الضُّحیٰ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا سَجیٰ

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 1 -\3 و 5

فقر محمّد صلی الله علیه و آله

1253. منّت الهی بر محمّد صلی الله علیه و آله به علت غنی کردن آن حضرت و رهایی او از فقر:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . ضحی (93) 6 -\8

1254. دستور خدا به محمّد صلی الله علیه و آله در مورد انفاق بر مستمندان، با یادآوری دوران فقر آن حضرت:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ

وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ. ضحی (93) 8 و 10

1255. غنای محمّد صلی الله علیه و آله و برطرف شدن فقر آن حضرت با دارایی خدیجه:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . (1)ضحی (93) 8


1) 1) .«فأغنیٰ»یعنی تو را با دارایی خدیجه علیها السلام و غنایم بی‌نیازت کرد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 767)

1256. خداوند، برطرف‌کنندۀ فقر محمّد صلی الله علیه و آله ، در حدّ بی‌نیازی:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . ضحی (93) 8

1257. محمّد صلی الله علیه و آله ، مردی فقیر و نیازمند، در دوره‌ای از زندگی:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . (1)ضحی (93) 8

1258. محمّد صلی الله علیه و آله ، در نظر مشرکان، مردی بدون ثروت و مال:

فَلَعَلَّکَ ... وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ ... (2)هود (11) 12

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. فرقان (25) 7 -\9

قاطعیّت محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، سازش‌ناپذیری

قبلۀ محمّد صلی الله علیه و آله

1259. اشتیاق پیامبر صلی الله علیه و آله برای نسخ قبلۀ بیت المقدس:

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا .... بقره (2) 144

1260. خشنودی و رضایت پیامبر صلی الله علیه و آله در پی تغییر قبلۀ وی و مسلمانان از بیت المقدس به کعبه:

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا یَعْمَلُونَ . بقره (2) 144

1261. مسجد الحرام، قبلۀ محمّد صلی الله علیه و آله و همۀ مسلمانان جهان:

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ ... وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ .... بقره (2) 149 و 150

1262. محمّد صلی الله علیه و آله موظّف به گردانیدن رو و جهت خویش، به‌سوی مسجد الحرام، در جایگاه قبله:

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ


1) 1) .«عائل»در اصل، هم به معنای شخص عیالمند و هم به معنای فقیر به کار رفته (مفردات، ص 597،«عیل») و در آیۀ مذکور به معنای«فقیر»است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 767)

2) 2) . مشرکان، طالب گنج نازل شده از آسمان نبودند، بلکه گفتار آنها کنایه از پولدار و ثروتمند نبودن محمّد صلی الله علیه و آله بود. می‌گفتند: اگر تو پیامبری، پس چرا این قدر با رنج و زحمت و بدون امکانات مادّی زندگی می‌کنی؟ چرا پول فراوان و مال زیاد نداری؟ نه اینکه چرا بر تو گنج نازل نمی‌شود. در محاورات هم مرسوم است اگر کسی پول زیادی بیابد می‌گویند: گنج یافتی. (التّفسیر الکبیر، ج 6 ، ص 324) چرا گنجی و مالی نداری تا به‌واسطۀ آن از طلب معاش بی‌نیاز شوی. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 253)

اَلْحَرٰامِ وَ إِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ ... وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ .... بقره (2) 149 و 150

1263. تغییر قبلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان از بیت المقدس به کعبه، حقیقتی نمودار شده در کتابهای آسمانی پیشین:

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا یَعْمَلُونَ . بقره (2) 144

نیز ==> قبله

قدرت محمّد صلی الله علیه و آله

1264. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به اعلام محدود بودن قدرت او، در ارائۀ معجزات درخواستی مشرکان:

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ

قَبِیلاً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 90 -\93

1265. توانایی پیامبر صلی الله علیه و آله بر جلب منفعت یا دفع ضرر، منوط به مشیّت خدا:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ .... اعراف (7) 188

1266. قادر نبودن محمّد صلی الله علیه و آله در تعیین زمان تحقّق عذاب استیصال، مگر با مشیّت خداوند:

وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ ... قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ .... یونس (10) 48 و 49

1267. قادر نبودن پیامبر صلی الله علیه و آله در تحقّق بخشیدن وعده یا وعیدی، مگر با خواست و ارادۀ خداوند:

وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ ... قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ .... یونس (10) 48 و 49

1268. ترغیب و توصیۀ خداوند به تفکّر دربارۀ محدودۀ قدرت و وظایف محمّد صلی الله علیه و آله و معجزات وی:

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ ... أَ فَلاٰ تَتَفَکَّرُونَ . انعام (6) 50

1269. ناتوانی محمّد صلی الله علیه و آله از انجام دادن معجزه‌ای خودسرانه:

... فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّمٰاءِ فَتَأْتِیَهُمْ بِآیَةٍ .... انعام (6) 35

1270. محمّد صلی الله علیه و آله دارای قدرتی محدود:

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ مٰا عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُکْمُ إِلاّٰ لِلّٰهِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَ هُوَ خَیْرُ الْفٰاصِلِینَ . انعام (6) 57

1271. برخوردار نبودن محمّد صلی الله علیه و آله از قدرتی مستقل در برابر خداوند:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی

اَلْکُفْرِ ... وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً .... مائده (5) 41

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ

لَأَخَذْنٰا مِنْهُ بِالْیَمِینِ

ثُمَّ لَقَطَعْنٰا مِنْهُ الْوَتِینَ

فَمٰا مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حٰاجِزِینَ . حاقّه (69) 44 -\47

قُلْ إِنِّی لاٰ أَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ رَشَداً

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. جنّ (72) 21 و 22

1272. ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد تغییر قضای الهی:

أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَیْهِ کَلِمَةُ الْعَذٰابِ أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِی النّٰارِ. زمر (39) 19

1273. ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و آله بر نجات محکومان به عذاب الهی:

أَ فَمَنْ حَقَّ عَلَیْهِ کَلِمَةُ الْعَذٰابِ أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِی النّٰارِ. زمر (39) 19

1274. قادر نبودن محمّد صلی الله علیه و آله به دفاع از مجازات کافران گنه‌پیشه:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ ... وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً .... مائده (5) 41

1275. قدرت و ارادۀ همۀ موجودات، حتّی محمّد صلی الله علیه و آله ، مقهور حاکمیّت ارادۀ الهی:

... وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِکَ لَهُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً ....

مائده (5) 41

1276. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور بیان وابسته بودن قدرت او به خدا و ناآگاهی مستقلّ او به امور غیبی:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ .... اعراف (7) 188

1277. شنواندن سخن حق به مردگان، به‌وسیلۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، خارج از قدرت آن حضرت:

فَإِنَّکَ لاٰ تُسْمِعُ الْمَوْتیٰ وَ لاٰ تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعٰاءَ .... روم (30) 52

1278. بیرون آوردن کافران حق‌گریز از گمراهی، خارج از حیطۀ قدرت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَنْتَ بِهٰادِ الْعُمْیِ عَنْ ضَلاٰلَتِهِمْ .... روم (30) 53

1279. تأکید خداوند بر قدرت محمّد صلی الله علیه و آله به شناخت منافقان، از آهنگ سخن‌شان:

... وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِی لَحْنِ الْقَوْلِ .... محمّد (47) 30

قرآن و محمّد صلی الله علیه و آله

1280. قرآن، وسیلۀ هشدار دادن محمّد صلی الله علیه و آله به دشمنان سرسخت اسلام:

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

1281. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به انذار خائفان از قیامت به‌وسیلۀ قرآن:

وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخٰافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا إِلیٰ رَبِّهِمْ لَیْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِیٌّ وَ لاٰ شَفِیعٌ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ . انعام (6) 51

1282. پیامبر صلی الله علیه و آله ، انذاردهندۀ مردم به‌وسیلۀ قرآن:

... وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ .... انعام (6) 19

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ مُبٰارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ

وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا .... انعام (6) 92

الر کِتٰابٌ أُحْکِمَتْ آیٰاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ خَبِیرٍ

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ. هود (11) 1 و 2

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِی أَنْزَلَ عَلیٰ عَبْدِهِ الْکِتٰابَ وَ لَمْ یَجْعَلْ لَهُ عِوَجاً

قَیِّماً لِیُنْذِرَ بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ ...

وَ یُنْذِرَ الَّذِینَ قٰالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَداً. کهف (18) 1 و 2 و 4

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ . شعراء (26) 193 و 194

1283. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به انذار مشرکان به‌وسیلۀ قرآن:

... وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ ... وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِی أَنْزَلَ عَلیٰ عَبْدِهِ الْکِتٰابَ وَ لَمْ یَجْعَلْ لَهُ عِوَجاً

قَیِّماً لِیُنْذِرَ بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ ...

وَ یُنْذِرَ الَّذِینَ قٰالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَداً. کهف (18) 1 و 2 و 4

قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ وَ لاٰ یَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعٰاءَ إِذٰا مٰا یُنْذَرُونَ . انبیاء (21) 45

1284. خداوند، نازل‌کنندۀ کتاب (قرآن) بر محمّد صلی الله علیه و آله :

نَزَّلَ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ .... وَ أَنْزَلَ الْفُرْقٰانَ ... هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ .... آل عمران (3) 3 و 4 و 7

1285. قرآن و محمّد صلی الله علیه و آله ، هماهنگ و تفکیک‌ناپذیر:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ ....

نساء (4) 61

1286. قرآن، مایۀ تذکّر و یادآوری برای محمّد صلی الله علیه و آله و قوم آن حضرت:

وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ .... زخرف (43) 44

1287. وحی و نزول قرآن به صورت قرائت آن بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

سَنُقْرِئُکَ .... اعلی (87) 6

1288. فراموشی بعضی از آنچه قرائت شده بر محمّد صلی الله علیه و آله ، منوط به مشیت الهی:

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ

إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ .... اعلی (87) 6 و 7

1289. مورد فراموشی قرار نگرفتن آنچه قرآنِ قرائت شده بر محمّد صلی الله علیه و آله ، به امر خدا:

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ . اعلی (87) 6

نیز ==> انذار محمّد صلی الله علیه و آله ،بشارت محمّد صلی الله علیه و آله ، کتاب آسمانی محمّد صلی الله علیه و آله ، معجزۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، وحی به محمّد صلی الله علیه و آله

قرائت محمّد صلی الله علیه و آله

==> تلاوتهای محمّد صلی الله علیه و آله

قربانی محمّد صلی الله علیه و آله

1290. خداوند، برحذردارندۀ مشرکان از ستیزه‌جویی با محمّد صلی الله علیه و آله در امر قربانی:

لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَکاً هُمْ نٰاسِکُوهُ فَلاٰ یُنٰازِعُنَّکَ فِی الْأَمْرِ .... حجّ (22) 67

1291. تهیّۀ قربانی از سوی محمّد صلی الله علیه و آله و مسلمانان

برای ورود به مکّه:

هُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوکُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ الْهَدْیَ مَعْکُوفاً أَنْ یَبْلُغَ مَحِلَّهُ .... فتح (48) 25

1292. فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر قربانی کردن شتر، در ازای اعطای کوثر به او:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. کوثر (108) 1 و 2

1293. در آتش سوختن قربانی محمّد صلی الله علیه و آله ، شرط یهود برای ایمان به آن حضرت:

اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا أَلاّٰ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتّٰی یَأْتِیَنٰا بِقُرْبٰانٍ تَأْکُلُهُ النّٰارُ .... آل عمران (3) 183

1294. قربانی شتر، واکنشی بایسته از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، در سپاسگزاری از کوثر عطا شده به آن حضرت:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ ... وَ انْحَرْ. کوثر (108) 1 و 2

قرب محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ،تقرب به خدا

قسم به محمّد صلی الله علیه و آله

1295. قسم خدا به جان محمّد صلی الله علیه و آله :

لَعَمْرُکَ ... (1)حجر (15) 72

1296. قسم خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، بر حقّانیّت پاداش ایمان و کیفر کفر:

وَ شٰاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ

بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی تَکْذِیبٍ . بروج (85) 3 و 19

1297. قسم الهی به محمّد صلی الله علیه و آله ، در مورد گمراه نبودن آن حضرت:

وَ النَّجْمِ إِذٰا هَویٰ

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ . نجم (53) 1 و 2

1298. قسم الهی به جان محمّد صلی الله علیه و آله ، بر سرمست و بی‌خبر بودن قوم لوط:

لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفِی سَکْرَتِهِمْ یَعْمَهُونَ . حجر (15) 72

قسم محمّد صلی الله علیه و آله

1299. قسم خوردن محمّد صلی الله علیه و آله به خدا برای تأکید بر حقّانیّت قیامت:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لاٰ تَأْتِینَا السّٰاعَةُ قُلْ بَلیٰ وَ رَبِّی لَتَأْتِیَنَّکُمْ عٰالِمِ الْغَیْبِ .... سبأ (34) 3

زَعَمَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنْ لَنْ یُبْعَثُوا قُلْ بَلیٰ وَ رَبِّی لَتُبْعَثُنَّ .... تغابن (64) 7

1300. جواز شکستن قسم برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صورت ضرورت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ ... قَدْ فَرَضَ اللّٰهُ لَکُمْ تَحِلَّةَ أَیْمٰانِکُمْ ... (2)تحریم (66) 1 و 2

قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره


1) 1) . بنا بر این مبنا که مخاطب جملۀ«لعمرک»به قرینۀ آیات 49 و 51 پیش از شروع داستان ابراهیم و لوط علیهما السلام [نبّئ عبادی و نبّئهم] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله باشد

2) 2) . براساس شأن نزول آیه است. (اسباب النّزول، واحدی، ص 291)

1301. حکمیّت و حلّ اختلاف مردم، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... نساء (4) 59

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ ... وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 60 و 61

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ .... نساء (4) 105

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ ... وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ... وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ لِکُلٍّ جَعَلْنٰا مِنْکُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهٰاجاً وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً وٰاحِدَةً وَ لٰکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فِی مٰا آتٰاکُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرٰاتِ إِلَی اللّٰهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعاً فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... (1)مائده (5) 41 و 42 و 48 و 49

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ . نور (24) 48

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... نور (24) 51

1302. روی‌گردانی از حکمیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، نتیجۀ پیروی از هوای نفس:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ... یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا .... وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ... (2)مائده (5) 41 و 42

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ ... وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ .... مائده (5) 48 و 49

1303. روی‌گردانی از حکمیّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، زمینه‌ساز گرفتاری به عذاب دنیایی:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ... یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ


1) 1) . مقصود از«یحکّمونک»حکمیّت رسول خدا صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 304)

2) 2) . مقصود از«إن أوتیتم هذا فخذوه...»این است که یهود می‌گفتند: در مورد حدّ زنا اگر محمّد صلی الله علیه و آله حکم به تازیانه کرد قبول کنید و اگر حکم به رجم کرد قبول نکنید. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 301) در واقع، ملاک، خواستۀ خودشان بود

فَاحْذَرُوا وَ مَنْ یُرِدِ اللّٰهُ فِتْنَتَهُ ... لَهُمْ فِی الدُّنْیٰا خِزْیٌ .... مائده (5) 41

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِیراً مِنَ النّٰاسِ لَفٰاسِقُونَ . مائده (5) 49

1304. احسان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، توجیه ناروای منافقان، برای عدم ارجاع داوری به آن حضرت:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ ... وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً فَکَیْفَ إِذٰا أَصٰابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً وَ تَوْفِیقاً. (1)نساء (4) 60 -\62

1305. احسان به متخاصمان، توجیه ناروای منافقان، برای عدم ارجاع داوری به پیامبر صلی الله علیه و آله و مراجعه به طاغوت:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ ... وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً فَکَیْفَ إِذٰا أَصٰابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً وَ تَوْفِیقاً. (2)نساء (4) 60 -\62

1306. نیّات پلید و پنهان منافقان، در مراجعه به طاغوت و اعراض از داوری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 60 و 61 و 63

1307. روی‌گردانی از حکم و داوری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نشانۀ فسق:

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِیراً مِنَ النّٰاسِ لَفٰاسِقُونَ . مائده (5) 49

1308. توبیخ منافقان، به جهت روی‌گردانی آنان از حکمیّت و داوری پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ


1) 1) . براساس یک احتمال، مقصود منافقان از«إلّا إحساناً»این بوده است که با مراجعه به غیر پیامبر صلی الله علیه و آله مزاحمت ما نسبت به آن حضرت کمتر بشود، زیرا حضور ما در مجلس آن حضرت برای رفع خصومت، مستلزم سر و صدا و مزاحمت است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 103)

2) 2) . بنا بر یک احتمال، مراد از«إلّا إحساناً»احسان به متخاصمان و رفع نزاع بوده است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 103)

أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 60 و 61

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتٰابُوا أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . (1)نور (24) 48 و 50

1309. تلاش موذیانه و فریب‌کارانۀ یهود، برای بازداشتن پیامبر صلی الله علیه و آله ، از داوری براساس قرآن:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ...

... وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ... وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ .... مائده (5) 41 -\43

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ .... مائده (5) 49

1310. مؤمنان، موظّف به پذیرش حکمیّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

1311. پذیرش حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و آله در امور اختلافی، نشانۀ ایمان واقعی و تسلیم بودن:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ . نور (24) 47 و 48

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَخْشَ اللّٰهَ وَ یَتَّقْهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْفٰائِزُونَ . نور (24) 51 و 52

1312. احضار برخی مسلمانان متخاصم نزد پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای حکمیّت میان آنان:

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ . نور (24) 48

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... نور (24) 51

1313. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور قضاوت عادلانه، دربارۀ بنی نضیر و بنی قریظه، در صورت تصمیم به حکمیّت میان آنان:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ... (2)مائده (5) 42

... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ .... مائده (5) 48


1) 1) . بنا بر قولی، آیۀ شریفه دربارۀ خصومت و دعوای مردی از منافقان با یکی از یهودیان است که آن منافق خواستار مراجعه به کعب بن اشرف یهودی برای حکمیّت بود. (التّبیان، ج 7، ص 450؛ مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 236)

2) 2) . ضمیر فاعلی«فاِن جاءوک...»به یهودیان بنی قریظه و بنی نضیر بر می‌گردد که به قصد حکمیّت نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفتند. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 304)

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ .... مائده (5) 49

1314. مخیّر بودن پیامبر صلی الله علیه و آله در حکمیّت، میان یهود و ردّ آن:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ... سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکّٰالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 41 و 42

1315. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد مراجعۀ مردم، حتی یهودیان، برای حکمیّت و داوری بین آنان:

وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ فِیهٰا حُکْمُ اللّٰهِ ثُمَّ یَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . مائده (5) 43

1316. فرار از احکام تورات، انگیزۀ مراجعۀ گروهی از یهودیان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای حکمیّت بین آنان:

وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ فِیهٰا حُکْمُ اللّٰهِ ثُمَّ یَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . مائده (5) 43

1317. سفارش عالمان یهود به فرستادگان خویش، برای پذیرش حکم پیامبر صلی الله علیه و آله ، به شرط موافقت آن با حکم تحریف‌شدۀ آنان:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ... (1)مائده (5) 41

1318. روی‌گردانی برخی یهودیان، از حکم پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از مراجعه به آن حضرت و قبول حکمیّت وی:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ... یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ... وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ فِیهٰا حُکْمُ اللّٰهِ ثُمَّ یَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . مائده (5) 41 و 43

1319. بسیاری از مردم عصر بعثت، خواستار داوری پیامبر صلی الله علیه و آله ، براساس قوانین جاهلیّت:

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ ...

أَ فَحُکْمَ الْجٰاهِلِیَّةِ یَبْغُونَ .... مائده (5) 49 و 50

1320. رجوع نکردن به پیامبر صلی الله علیه و آله در امر حکمیّت، نشانۀ گمراهی:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً. نساء (4) 60

1321. نپذیرفتن حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشانۀ نفاق و درخور سرزنش:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ


1) 1) . از مجموع آیات 41 تا 44 برمی‌آید که عدّه‌ای از یهود در بین خودشان به یک واقعه‌ای مبتلا شده بودند و حکمی برای آن داشتند ولی علمای آنان، آن حکم را تغییر داده بودند و برای آنکه آن حکم [واقعی] اجرا نشود عدّه‌ای را نزد پیامبر صلی الله علیه و آله فرستادند تا در کارشان حَکَمْ قرار دهند که اگر برطبق حکم تحریف شده حکم داد، بپذیرند. (المیزان، ج 5، ص 340)

وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 60 و 61

1322. تن دادن منافقان صدر اسلام به حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صورت تأمین منافع آنان، از طریق حق:

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ ... أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ .... نور (24) 48 و 50

1323. بیماری دل و شک و تردید منافقان، موجب عدم پذیرش حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتٰابُوا أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . نور (24) 48 و 50

1324. ستمگری منافقان، مانع پذیرش حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتٰابُوا أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . (1)نور (24) 48 و 50

1325. خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، مرجع اصلی اختلافها:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ ... وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً . نساء (4) 59 و 61

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

وَ إِنْ یَکُنْ لَهُمُ الْحَقُّ یَأْتُوا إِلَیْهِ مُذْعِنِینَ . نور (24) 48 و 49

وَ مٰا کٰانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لاٰ مُؤْمِنَةٍ إِذٰا قَضَی اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِیناً. احزاب (33) 36

1326. اعراض منافقان از قضاوت پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ ... وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 60 و 61

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

وَ إِنْ یَکُنْ لَهُمُ الْحَقُّ یَأْتُوا إِلَیْهِ مُذْعِنِینَ . نور (24) 47 -\49

1327. قضاوت، از منصبهای محمّد صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ


1) 1) . بنا بر قولی، آیۀ شریفه دربارۀ خصومت و دعوای یکی از منافقان با یکی از یهودیان است که آن منافق خواستار مراجعه نزد کعب بن اشرف یهودی برای حکمیّت و داوری بود. (التّبیان، ج 7، ص 450؛ الکشّاف، ج 3، ص 248)

بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

... لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ .... نساء (4) 105

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ ... وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ .... مائده (5) 42

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48 و 49

1328. دزدی خانوادۀ ابیرق و صحنه‌سازی آنان برای رهایی از حکم پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَکُنْ لِلْخٰائِنِینَ خَصِیماً

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ ... (1)نساء (4) 105 و 113

1329. خداوند، تأمین‌کنندۀ امنیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، از شرّ یهودیان، در مورد داوری وی:

سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکّٰالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ . مائده (5) 42

1330. نقشۀ یهود، برای گمراه ساختن پیامبر صلی الله علیه و آله در داوری:

... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ ... وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ .... مائده (5) 48 و 49

1331. اهداف سوء یهود، در مراجعه به داوری پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ فِیهٰا حُکْمُ اللّٰهِ ثُمَّ یَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . مائده (5) 43

1332. ایمان نداشتن یهود به داوری پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ فِیهٰا حُکْمُ اللّٰهِ ثُمَّ یَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . مائده (5) 43

1333. موظّف بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به اجتناب از پیروی هوا و هوس مردم، در قضاوت:

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ .... مائده (5) 48

1334. ایمان، عامل تسلیم بودن، در برابر قضاوت خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا کٰانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لاٰ مُؤْمِنَةٍ إِذٰا قَضَی اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِیناً. احزاب (33) 36

1335. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به قضاوت در میان مردم، بر پایۀ تعالیم قرآن و شیوه‌های ارائه‌شده به او، از سوی خداوند:

1) 1) . آیه در مورد خانواده‌ای به نام بنی ابیرق نازل شده است. (روح المعانی، ج 4، جزء 5، ص 202)

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ .... نساء (4) 105

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ ... وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ ....

مائده (5) 48 و 49

1336. ربوبیّت الهی، منشأ تربیت محمّد صلی الله علیه و آله ، برای تصدّی مقام قضاوت:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

1337. محمّد صلی الله علیه و آله ، نگران آسیب‌رسانی یهود به اسلام و مسلمانان، در صورت اعراض آن حضرت، از داوری بین آنان:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 42

1338. نوید خداوند به مصونیّت محمّد صلی الله علیه و آله از توطئه‌های یهودیان، به سبب ترک داوری بین آنها:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 42

1339. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور قضاوت عادلانه بین یهودیان، در صورت تصمیم بر داوری بین آنان:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ ... وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ .... مائده (5) 42

1340. شگفت‌آور بودن ارجاع داوری به محمّد صلی الله علیه و آله از سوی یهودیان، به رغم دسترسی آنان به حکم خدا در تورات و نپذیرفتن آن:

وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ فِیهٰا حُکْمُ اللّٰهِ ثُمَّ یَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ .... مائده (5) 43

1341. گریز از احکام تورات، انگیزۀ مراجعۀ گروهی از یهودیان به محمّد صلی الله علیه و آله برای قضاوت:

وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ فِیهٰا حُکْمُ اللّٰهِ ثُمَّ یَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . مائده (5) 43

1342. محمّد صلی الله علیه و آله ، مورد مراجعۀ مردم، حتّی یهودیان، برای حکمیّت و داوری در میان آنان:

سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکّٰالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ

وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ .... مائده (5) 42 و 43

1343. محمّد صلی الله علیه و آله ، موظّف به قضاوت در بین اهل کتاب، براساس احکام الهی:

... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ ... وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48 و 49

1344. قرآن، معیار داوری محمّد صلی الله علیه و آله بین اهل کتاب:

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ ... وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ فَإِنْ

تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِیراً مِنَ النّٰاسِ لَفٰاسِقُونَ . مائده (5) 49

1345. رحمت الهی، مانع تأثیر دسیسه و زمینه‌سازیهای خائنان، در قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله :

... لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ ... وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ .... نساء (4) 105 و 113

1346. تثبیت حکم تحریف شده به دست عالمان یهود، هدف آنان از ارجاع داوری به محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ ... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ... یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ یَقُولُونَ إِنْ أُوتِیتُمْ هٰذٰا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا .... مائده (5) 41

1347. تلاش گروهی از خائنان، برای به اشتباه انداختن محمّد صلی الله علیه و آله ، در قضاوت:

... لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ ... هٰا أَنْتُمْ هٰؤُلاٰءِ جٰادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا .... لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ .... نساء (4) 105 و 109 و 113

1348. فضل الهی، مانع تأثیر دسیسه و زمینه‌سازیهای خائنان، در قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ ...

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ .... نساء (4) 105 و 113

1349. مردم، وظیفه‌دار مراجعه به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای داوری و حلّ کلیۀ مشاجرات:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

1350. مختار بودن پیامبر صلی الله علیه و آله از قضاوت در میان یهودیان و یا خودداری از آن:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ .... مائده (5) 42

1351. یهودیان، در اندیشۀ آسیب‌رسانی به محمّد صلی الله علیه و آله ، در صورت اعراض آن حضرت، از داوری بین آنان:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 42

1352. مراجعه به غیر محمّد صلی الله علیه و آله برای حلّ اختلافات، نشانۀ بی‌ایمانی:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

1353. اطاعت کامل مؤمنان، از قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله در میان آنها:

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... نور (24) 51

1354. هشدار خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، دربارۀ توطئۀ گروهی از مردم، برای بازداشتن وی از داوری، براساس تعالیم قرآن:

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ .... مائده (5) 49

1355. تلاش موذیانه و فریب‌کارانۀ اهل کتاب (یهود)، برای بازداشتن محمّد صلی الله علیه و آله از حکم و داوری، براساس قرآن:

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَ إِنَّ کَثِیراً مِنَ النّٰاسِ لَفٰاسِقُونَ . مائده (5) 49

عدم قبول قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله

1356. احساس ناراحتی و نارضایتی از قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله ، بیانگر نداشتن ایمان حقیقی به خدا:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ ... ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ ... (1)نساء (4) 65

1357. نبودن تسلیم کامل در برابر محمّد صلی الله علیه و آله ، به رغم رجوع به آن حضرت برای قضاوت، بیانگر نداشتن ایمان به خدا:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ ... ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

1358. مراجعه به محکمۀ طاغوت، به جای مراجعه برای قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله ، بیانگر بی‌ایمانی به خدا:

... اَلَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا ... یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ ... فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 60 و 65

1359. توبیخ منافقان، به جهت روی‌گردانی آنان از حاکمیّت قضایی محمّد صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا ... یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ ... وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. نساء (4) 60 و 61

1360. گمان ناعادلانه بودن حکم خدا و محمّد صلی الله علیه و آله ، از نشانه‌های نفاق و اوصاف منافقان:

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ .... أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ .... نور (24) 48 و 50

قبول قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله

1361. اعتماد کامل به داوری پیامبر صلی الله علیه و آله ، از لوازم ایمان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

1362. پذیرش حاکمیّت قضایی محمّد صلی الله علیه و آله در مشاجرات، و التزام قلبی به حکم آن حضرت، از علایم ایمان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ ....

نساء (4) 65

1363. رهایی از کیفر گناهان، در گرو پذیرش احکام الهی و قضاوتهای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ .... مائده (5) 49

1364. ارجاع داوری به محمّد صلی الله علیه و آله و دلتنگ نشدن از قضاوت وی، درپی‌دارندۀ پاداش بزرگ خداوند:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ ... ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا


1) 1) . عبارت«لا یجدوا...»شرطی دیگر برای ایمان است. (التّفسیر الکبیر، ج 4، ص 128)

فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ ... وَ إِذاً لَآتَیْنٰاهُمْ مِنْ لَدُنّٰا أَجْراً عَظِیماً. نساء (4) 65 و 67

1365. مطیع و حرف شنوا بودن، سخن همیشگی مؤمنان راستین، در برابر فراخوانده شدن آنان به پذیرش حکم خدا و قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... نور (24) 51

1366. لبّیک گفتن به دعوت خدا و رسول صلی الله علیه و آله او و پذیرش بی‌چون و چرای قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله ، از نشانه‌های ایمان واقعی:

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... نور (24) 51

1367. مؤمنان راستین، در همه حال، پذیرای داوری محمّد صلی الله علیه و آله ، حتّی در صورت پایان پذیرفتن قضاوت به ضرر آنان:

وَ إِنْ یَکُنْ لَهُمُ الْحَقُّ یَأْتُوا إِلَیْهِ مُذْعِنِینَ

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا ... أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا ... (1)نور (24) 49 و 51

1368. پذیرش حاکمیّت قضایی محمّد صلی الله علیه و آله در مشاجرات و التزام قلبی به حکم آن حضرت، از نشانه‌های ایمان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ ....

نساء (4) 65

1369. تسلیم همه‌جانبه در برابر محمّد صلی الله علیه و آله و احکام قضایی آن حضرت، از علایم ایمان:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لاٰ یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمّٰا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. نساء (4) 65

1370. پذیرش احکام قضایی محمّد صلی الله علیه و آله و همسویی با مؤمنان، شرط نجات از عذاب دوزخ:

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ ... وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ ... وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 105 و 115

1371. تسلیم قضاوت پیامبر صلی الله علیه و آله و پذیرش داوری آن حضرت، نشانۀ خداترسی و تقواپیشگی:

... إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا ... وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَخْشَ اللّٰهَ وَ یَتَّقْهِ .... نور (24) 51 و 52

1372. پذیرش قضاوت متکی بر احکام الهی محمّد صلی الله علیه و آله ،موجب رستگاری:

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . نور (24) 51

موانع پذیرش قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله

1.افکار جاهلی

1373. بسیاری از مردمان عصر بعثت، خواستار داوری محمّد صلی الله علیه و آله براساس قوانین جاهلی:

1) 1) . از جملۀ«سمعنا و أطعنا»در برابر آیۀ 49 برداشت می‌شود مؤمنان حقیقی هر حکم محمّد صلی الله علیه و آله را می‌پذیرند، اگرچه به ضررشان باشد

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... أَ فَحُکْمَ الْجٰاهِلِیَّةِ یَبْغُونَ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللّٰهِ حُکْماً .... مائده (5) 49 و 50

2. گناه

1374. برخی گناهان، مایۀ محرومیّت از پذیرش احکام الهی و داوریهای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ أَنْ یُصِیبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ .... مائده (5) 49

قطع پیوند با محمّد صلی الله علیه و آله

1375. قطع پیوند با پیامبر صلی الله علیه و آله ، از عوامل خسران:

اَلَّذِینَ ... وَ یَقْطَعُونَ مٰا أَمَرَ اللّٰهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ ... أُولٰئِکَ هُمُ الْخٰاسِرُونَ . (1)بقره (2) 27

وَ الَّذِینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللّٰهِ مِنْ بَعْدِ مِیثٰاقِهِ وَ یَقْطَعُونَ مٰا أَمَرَ اللّٰهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ أُولٰئِکَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدّٰارِ. رعد (13) 25

قلب محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1376. جبرئیل، نازل‌کنندۀ قرآن بر قلب محمّد صلی الله علیه و آله به اذن خدا:

... فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ .... بقره (2) 97

1377. نزول مفاهیم وحی در قالب الفاظ عربی بر قلب پیامبر صلی الله علیه و آله :

نَزَلَ ... عَلیٰ قَلْبِکَ ... بِلِسٰانٍ عَرَبِیٍّ .... شعراء (26) 193 -\195

1378. نزول قرآن بر قلب محمّد صلی الله علیه و آله به‌واسطۀ جبرئیل، موجب دشمنی یهود با وی:

قُلْ مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّٰهِ ... (2)بقره (2) 97

1379. صداقت مشاهدات قلبی محمّد صلی الله علیه و آله ، مورد تأیید خداوند:

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ . نجم (53) 11

1380. برخوردار بودن محمّد صلی الله علیه و آله ، از قلبی نرم و مهربان:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ .... آل عمران (3) 159

1381. تثبیت مفاهیم وحی و جاودانگی آنها در قلب محمّد صلی الله علیه و آله ، جلوۀ ربوبیّت خاصّ الهی به آن حضرت:

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا ... إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ .... اسراء (17) 86 و 87

1382. منت خداوند بر محمّد صلی الله علیه و آله ، به علّت تثبیت مفاهیم وحی، در قلب آن حضرت:

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. اسراء (17) 86 و 87

1383. قلب محمّد صلی الله علیه و آله ، جایگاه نزول آیات الهی:

1) 1) . براساس این آیه، مردم مأمور شدند که با پیامبر صلی الله علیه و آله مواصلات داشته باشند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 170)

2) 2) . برخی یهودیان از پیامبر صلی الله علیه و آله پرسیدند: چه کسی [برای آوردن وحی] بر تو نازل می‌شود؟ حضرت فرمود: جبرئیل. او در جواب گفت: جبرئیل دشمن ما است. (روح المعانی، ج 1، جزء 1، ص 523)

قُلْ مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّٰهِ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هُدیً وَ بُشْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ . بقره (2) 97

1384. قلب محمّد صلی الله علیه و آله اوّل دریافت‌کنندۀ پیامهای الهی، نه جوارح آن حضرت:

قُلْ مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّٰهِ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هُدیً وَ بُشْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ . بقره (2) 97

1385. ره نیافتن هیچ‌گونه انحراف، در مشاهدات قلبی محمّد صلی الله علیه و آله :

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ . نجم (53) 11 و 17

1386. نزول تدریجی قرآن، عامل تثبیت و تحکیم قلب محمد صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وٰاحِدَةً کَذٰلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤٰادَکَ .... فرقان (25) 32

نرمی قلب محمّد صلی الله علیه و آله

1387. دور بودن قلب محمد صلی الله علیه و آله از غلظت و درشتی:

... وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ .... آل عمران (3) 159

1388. غلیظ نبودن قلب محمّد صلی الله علیه و آله ، رحمتی از سوی خداوند:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ .... آل عمران (3) 159

قول نیک محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، سخن نیک

قوم محمّد

1389. قوم محمّد، تکذیب‌گر قرآن کریم:

وَ کَذَّبَ بِهِ قَوْمُکَ وَ هُوَ الْحَقُّ ... (1)انعام (6) 66

1390. تهدید به عذاب از جانب خداوند، مورد تکذیب قوم محمّد:

قُلْ هُوَ الْقٰادِرُ عَلیٰ أَنْ یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذٰاباً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ ... وَ کَذَّبَ بِهِ قَوْمُکَ ... (2)انعام (6) 65 و 66

1391. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اعلام ثبات و قاطعیّت عملی خویش بر آیین خود، در برابر کافران قوم خویش:

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عٰاقِبَةُ الدّٰارِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 135

1392. هشدار دادن پیامبر صلی الله علیه و آله به کافران قوم خویش نسبت به پایان ناخوشایند آنها:

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عٰاقِبَةُ الدّٰارِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 135

1393. قرآن، مایۀ تذکّر و یادآوری برای پیامبر صلی الله علیه و آله و قوم آن حضرت:

وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ وَ سَوْفَ


1) 1) . جماعتی از مفسّران گفته‌اند: ضمیر«به»به«قرآن»برمی‌گردد. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 488)

2) 2) . بر این اساس که مرجع ضمیر در«به»عذاب در آیۀ قبل باشد

تُسْئَلُونَ . زخرف (43) 44

1394. شکایت پیامبر صلی الله علیه و آله به پیشگاه خداوند از قوم خویش، به سبب متروک و مهجور ساختن قرآن کریم:

وَ قٰالَ الرَّسُولُ یٰا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هٰذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً. فرقان (25) 30

نیز ==> قریش

کافران و محمّد صلی الله علیه و آله

1395. حضور کافران، در مجلس محمّد صلی الله علیه و آله ، حضوری صوری با اهدافی توطئه‌آمیز:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ حَتّٰی إِذٰا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قٰالُوا لِلَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ مٰا ذٰا قٰالَ آنِفاً .... محمّد (47) 16

1396. خروج محمّد صلی الله علیه و آله از مکه و اقدام آن حضرت به هجرت، امری ناخواسته و تحت فشار کافران مکه:

... إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا .... توبه (9) 40

1397. شکست کافران مکّه در توطئه علیه محمّد صلی الله علیه و آله ، عبرتی برای همۀ خائنان به خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

... لاٰ تَخُونُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ ... وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ .

انفال (8) 27 و 30

1398. بهانه‌جویی کافران صدر اسلام،با درخواست معجزه‌ای جز قرآن، برای باور به حقّانیّت رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ ...

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... رعد (13) 7 و 27

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَ وَ لَمْ تَأْتِهِمْ بَیِّنَةُ مٰا فِی الصُّحُفِ الْأُولیٰ . طه (20) 133

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ . انبیاء (21) 5

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . عنکبوت (29) 50

1399. تبلیغات سوء کفرپیشگان صدر اسلام و جوّسازیهای آنان علیه محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ ...

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... رعد (13) 7 و 27

1400. انکار رسالت الهی محمّد صلی الله علیه و آله از سوی کفرپیشگان:

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً .... رعد (13) 43

1401. کافران هدایت‌ناپذیر، مردمانی لجوج و دارای عنادی خاص، در برابر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

... اَلَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ إِذْ قٰالُوا اللّٰهُمَّ إِنْ کٰانَ هٰذٰا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِکَ فَأَمْطِرْ عَلَیْنٰا حِجٰارَةً مِنَ السَّمٰاءِ أَوِ ائْتِنٰا بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . انفال (8) 30 و 32

وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُیِّرَتْ بِهِ الْجِبٰالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ کُلِّمَ بِهِ الْمَوْتیٰ بَلْ لِلّٰهِ الْأَمْرُ جَمِیعاً أَ فَلَمْ یَیْأَسِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنْ لَوْ یَشٰاءُ اللّٰهُ لَهَدَی النّٰاسَ جَمِیعاً وَ لاٰ یَزٰالُ الَّذِینَ کَفَرُوا تُصِیبُهُمْ بِمٰا صَنَعُوا قٰارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِیباً مِنْ دٰارِهِمْ حَتّٰی یَأْتِیَ وَعْدُ اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ

لاٰ یُخْلِفُ الْمِیعٰادَ. رعد (13) 31

وَ لَوْ فَتَحْنٰا عَلَیْهِمْ بٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ فَظَلُّوا فِیهِ یَعْرُجُونَ . حجر (15) 14

وَ لَئِنْ أَرْسَلْنٰا رِیحاً فَرَأَوْهُ مُصْفَرًّا لَظَلُّوا مِنْ بَعْدِهِ یَکْفُرُونَ . روم (30) 51

وَ إِنْ یَرَوْا کِسْفاً مِنَ السَّمٰاءِ سٰاقِطاً یَقُولُوا سَحٰابٌ مَرْکُومٌ . طور (52) 44

1402. انکار رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، از طرف کافران رفاه‌زدۀ صدر اسلام:

حَتّٰی إِذٰا أَخَذْنٰا مُتْرَفِیهِمْ ... أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ . مؤمنون (23) 64 و 69

1403. اظهار تعجّب کافران صدر اسلام، از اظهارات محمّد صلی الله علیه و آله ، دربارۀ تحقّق قطعی معاد:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا هَلْ نَدُلُّکُمْ عَلیٰ رَجُلٍ یُنَبِّئُکُمْ إِذٰا مُزِّقْتُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّکُمْ لَفِی خَلْقٍ جَدِیدٍ

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ .... سبأ (34) 7 و 8

1404. مَثَل کفرپیشگان به رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله مانند حیوان ناتوان از درک شنیده‌ها:

وَ مَثَلُ الَّذِینَ کَفَرُوا کَمَثَلِ الَّذِی یَنْعِقُ بِمٰا لاٰ یَسْمَعُ إِلاّٰ دُعٰاءً وَ نِدٰاءً .... بقره (2) 171

1405. انکار رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، با تهمت یاوه‌سرایی، از ناحیۀ کافران:

... وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ . روم (30) 58

1406. آگاهی کامل خداوند، به هدفها و انگیزه‌های کافران، در گوش فرادادن به کلمات محمّد صلی الله علیه و آله :

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ .... اسراء (17) 47

1407. کافرانِ تکذیب‌کنندۀ سخنان محمّد صلی الله علیه و آله ، در جرگۀ ستمگران:

... فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . انعام (6) 33

1408. گفتگوی پنهانی کافران، به منظور خنثی کردن سخنان محمّد صلی الله علیه و آله :

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ ... وَ إِذْ هُمْ نَجْویٰ إِذْ یَقُولُ .... اسراء (17) 47

1409. تهدید خداوند به کافران، با افشای انگیزه‌های آنان، در گوش فرادادن به سخنان محمّد صلی الله علیه و آله :

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْویٰ .... اسراء (17) 47

1410. افسانه خواندن قرآن، از ترفندهای کافران، برای جلوگیری از گوش فرادادن مردم به آن:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ وَ جَعَلْنٰا عَلیٰ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ ... یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ . انعام (6) 25

1411. بازداشتن دیگران، از شنیدن سخنان محمّد صلی الله علیه و آله ، از جمله ترفندهای کافران:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ ... یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا ...

وَ هُمْ یَنْهَوْنَ عَنْهُ .... انعام (6) 25 و 26

1412. ترفندهای کافران برای مبارزه با سخنان محمّد صلی الله علیه و آله ، بی‌ثمر و موجب هلاکت خود آنها:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ ... یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا ...

وَ هُمْ یَنْهَوْنَ عَنْهُ وَ یَنْأَوْنَ عَنْهُ وَ إِنْ یُهْلِکُونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ .... انعام (6) 25 و 26

1413. ناتوانی کافران، از پیشی گرفتن بر محمّد صلی الله علیه و آله و عاجز کردن آن حضرت، به‌وسیلۀ نقض پیمان و خیانتشان به آن حضرت:

وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیٰانَةً فَانْبِذْ إِلَیْهِمْ ... وَ لاٰ یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لاٰ یُعْجِزُونَ . (1)انفال (8) 58 و 59

1414. موضعگیری خصمانۀ کافران، در قبال محمّد صلی الله علیه و آله ، به رغم اعتقادشان به خدا:

وَ إِذْ قٰالُوا اللّٰهُمَّ إِنْ کٰانَ هٰذٰا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِکَ فَأَمْطِرْ عَلَیْنٰا حِجٰارَةً .... انفال (8) 32

1415. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله از ناحیۀ کافران، به منزلۀ انکار آیات الهی:

... فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . انعام (6) 33

1416. لجاجت و حق‌ناپذیری کافران در برابر محمّد صلی الله علیه و آله ، حتّی در صورت عروج آنان به آسمان:

لاٰ یُؤْمِنُونَ بِهِ ... وَ لَوْ فَتَحْنٰا عَلَیْهِمْ بٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ فَظَلُّوا فِیهِ یَعْرُجُونَ . حجر (15)13و 14

1417. محمّد صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار عفو کریمانه و گذشت شایسته از کافران و نادیده گرفتن اذیّت و آزار آنها:

وَ مٰا خَلَقْنَا السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا إِلاّٰ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ السّٰاعَةَ لَآتِیَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِیلَ . حجر (15) 85

1418. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور صبر و تحمّل، در برابر تلاش بدکاران و کافران:

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً. انسان (76) 24

1419. تلاش بدکاران و کفرپیشگان، برای نفوذ و تأثیرگذاری بر محمّد صلی الله علیه و آله :

فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لاٰ تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً. انسان (76) 24

1420. کافران، درصدد قبولاندن خواسته‌هایشان به محمّد صلی الله علیه و آله و بازداشتن آن حضرت، از اهداف خویش:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... احزاب (33) 1

1421. جهل، منشأ تبلیغات سوء و آزار کافران، علیه محمّد صلی الله علیه و آله و پیام آسمانی او:

... لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ ... اَلَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 58 -\60

1422. مهیّا بودن شعله‌های گدازندۀ آتش، برای کافران به خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ لَمْ یُؤْمِنْ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِنّٰا أَعْتَدْنٰا لِلْکٰافِرِینَ سَعِیراً. فتح (48) 13

1423. استفادۀ کافران از شعر، در هجو ارزشهای الهی و محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ الشُّعَرٰاءُ یَتَّبِعُهُمُ الْغٰاوُونَ

إِلاَّ الَّذِینَ


1) 1) . مبتنی بر این که مفعول«لا یعجزون»پیامبر صلی الله علیه و آله باشد. (مجمع البیان، ج 3-\4، ص 852)

آمَنُوا ... وَ انْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مٰا ظُلِمُوا .... شعراء (26) 224 و 227

1424. پیمان‌شکنی مکرّر کافران با پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ عٰاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لاٰ یَتَّقُونَ . انفال (8) 56

1425. تصمیم کافران، برای اخراج محمّد صلی الله علیه و آله از مکّه:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ .... توبه (9) 13

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ یَلْبَثُونَ خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 76

1426. اخراج محمّد صلی الله علیه و آله از مکّه، از ناحیۀ کافران:

... إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ .... توبه (9) 40

1427. کافران مکّه، خواهان معجزۀ حسّی به دست محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ مَلَکٌ وَ لَوْ أَنْزَلْنٰا مَلَکاً لَقُضِیَ الْأَمْرُ ثُمَّ لاٰ یُنْظَرُونَ . انعام (6) 8

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ

لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ

مٰا نُنَزِّلُ الْمَلاٰئِکَةَ إِلاّٰ بِالْحَقِّ وَ مٰا کٰانُوا إِذاً مُنْظَرِینَ . حجر (15) 6 -\8

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً. اسراء (17) 90

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. فرقان (25) 7 و 8

1428. کافران مکّه، خواهان معجزاتی شبیه معجزات انبیای گذشته، از محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتّٰی نُؤْتیٰ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ رُسُلُ اللّٰهِ اللّٰهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسٰالَتَهُ سَیُصِیبُ الَّذِینَ أَجْرَمُوا صَغٰارٌ عِنْدَ اللّٰهِ وَ عَذٰابٌ شَدِیدٌ بِمٰا کٰانُوا یَمْکُرُونَ . انعام (6) 124

فَلَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنٰا قٰالُوا لَوْ لاٰ أُوتِیَ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ أَ وَ لَمْ یَکْفُرُوا بِمٰا أُوتِیَ مُوسیٰ مِنْ قَبْلُ قٰالُوا سِحْرٰانِ تَظٰاهَرٰا وَ قٰالُوا إِنّٰا بِکُلٍّ کٰافِرُونَ . قصص (28) 48

1429. درخواست معجزۀ نزول ملائکه به‌وسیلۀ محمّد صلی الله علیه و آله از جانب کافران:

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ مَلَکٌ وَ لَوْ أَنْزَلْنٰا مَلَکاً لَقُضِیَ الْأَمْرُ ثُمَّ لاٰ یُنْظَرُونَ . انعام (6) 8

لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ . حجر (15) 7

1430. نبوّت محمّد صلی الله علیه و آله ، مورد انکار کافران، به جهت بشر بودن وی:

وَ مٰا مَنَعَ النّٰاسَ أَنْ یُؤْمِنُوا إِذْ جٰاءَهُمُ الْهُدیٰ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا أَ بَعَثَ اللّٰهُ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 94

1431. تهمت افترا به محمّد صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ کافران، در

پی نسخ آیات قرآن:

وَ إِذٰا بَدَّلْنٰا آیَةً مَکٰانَ آیَةٍ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا یُنَزِّلُ قٰالُوا إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . نحل (16) 101

1432. وصفها و تمثیلهای گمراه‌کنندۀ کافران، در مقابل محمّد صلی الله علیه و آله :

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً

وَ قٰالُوا أَ إِذٰا کُنّٰا عِظٰاماً وَ رُفٰاتاً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِیداً. اسراء (17) 48 و 49

1433. استهزای کافران به محمّد صلی الله علیه و آله ، در مورد قیامت:

أَوْ خَلْقاً مِمّٰا یَکْبُرُ فِی صُدُورِکُمْ فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَیُنْغِضُونَ إِلَیْکَ رُؤُسَهُمْ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 51

1434. تلاش کافران، برای منحرف کردن پیامبر صلی الله علیه و آله و بدعت در دین:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ وَ إِذاً لاَتَّخَذُوکَ خَلِیلاً

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ یَلْبَثُونَ خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 73 و 74 و 76

1435. دفاع خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله ، در مقابل تهمت جنون، از طرف کافران به وی:

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

1436. اجتماع کافران، در اطراف محمّد صلی الله علیه و آله و محاصرۀ او از چپ و راست، به صورت دسته‌دسته:

فَمٰا لِ الَّذِینَ کَفَرُوا قِبَلَکَ مُهْطِعِینَ

عَنِ الْیَمِینِ وَ عَنِ الشِّمٰالِ عِزِینَ . معارج (70) 36 و 37

1437. تهمت کهانت و شعر به محمّد صلی الله علیه و آله ، از جانب کافران:

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

وَ مٰا هُوَ بِقَوْلِ شٰاعِرٍ قَلِیلاً مٰا تُؤْمِنُونَ

وَ لاٰ بِقَوْلِ کٰاهِنٍ قَلِیلاً مٰا تَذَکَّرُونَ . حاقّه (69) 41 و 42

1438. توطئۀ کافران مکّه، علیه محمّد صلی الله علیه و آله و اسلام:

إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداً. طارق (86) 15

1439. جلوگیری برخی کافران مکّه، از نماز محمّد صلی الله علیه و آله :

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی . (1)علق (96) 9 و 10

1440. شماتت دشمنان کافر به محمّد صلی الله علیه و آله ، در خصوص نداشتن فرزند پسر و قطع نسل او:

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 2 و 3

1441. توطئۀ جنون و تحت تعلیم دیگران بودن به محمّد صلی الله علیه و آله ، از سوی کافران:

أَنّٰی لَهُمُ الذِّکْریٰ وَ قَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِینٌ

ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ . دخان (44) 13 و 14

1442. پیشنهاد احیای اجداد مرده، از طرف کافران به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای اثبات معاد:

إِنْ هِیَ إِلاّٰ مَوْتَتُنَا الْأُولیٰ وَ مٰا نَحْنُ بِمُنْشَرِینَ

فَأْتُوا بِآبٰائِنٰا إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . دخان (44) 35 و 36


1) 1) . به گفتۀ بسیاری از مفسّران، مقصود از«الّذی ینهی»ابو جهل است.(مجمع البیان، ج 9-\10، ص 782)

1443. مراجعۀ بی‌ثمر بعضی کافران متعصّب به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای شنیدن قرآن:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ حَتّٰی إِذٰا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قٰالُوا لِلَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ مٰا ذٰا قٰالَ آنِفاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ . محمّد (47) 16

1444. خشم و تعصّب جاهلانۀ کافران، موجب منع ورود محمّد صلی الله علیه و آله و مسلمانان به مکّه و اجرای مناسک حج:

هُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوکُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ ...

إِذْ جَعَلَ الَّذِینَ کَفَرُوا فِی قُلُوبِهِمُ الْحَمِیَّةَ حَمِیَّةَ الْجٰاهِلِیَّةِ فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلیٰ رَسُولِهِ وَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ وَ أَلْزَمَهُمْ کَلِمَةَ التَّقْویٰ وَ کٰانُوا أَحَقَّ بِهٰا وَ أَهْلَهٰا وَ کٰانَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیماً. (1)فتح (48) 25 و 26

1445. تعصّب و لجاجت کافرانِ اهل کتاب، در مقابل براهین قاطع محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ بِکُلِّ آیَةٍ مٰا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ .... بقره (2) 145

1446. غرور بیجای کافران، به جمعیّت و اتّحاد نیروهای خود، برای مقابله با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

أَمْ یَقُولُونَ نَحْنُ جَمِیعٌ مُنْتَصِرٌ

سَیُهْزَمُ الْجَمْعُ وَ یُوَلُّونَ الدُّبُرَ. قمر (54) 44 و 45

1447. پیشنهاد سازش کفر و ایمان به محمّد صلی الله علیه و آله ، از طرف کافران مکّه:

فَلاٰ تُطِعِ الْمُکَذِّبِینَ

وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَیُدْهِنُونَ

إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِ آیٰاتُنٰا قٰالَ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ . قلم (68) 8 و 9 و 15

1448. کافران مکّه، خواستار مداهنه و سازشکاری محمّد صلی الله علیه و آله :

وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَیُدْهِنُونَ . قلم (68) 9

1449. انکار تمسخرآمیز کافران، در مورد معاد و افترای جنون به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا هَلْ نَدُلُّکُمْ عَلیٰ رَجُلٍ یُنَبِّئُکُمْ إِذٰا مُزِّقْتُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّکُمْ لَفِی خَلْقٍ جَدِیدٍ

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِیدِ. سبأ (34) 7 و 8

1450. تکبّر و مکر کافران، موجب تنفّر و دوری آنها از حق و محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ إِحْدَی الْأُمَمِ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً

اِسْتِکْبٰاراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ .... فاطر (35) 42 و 43

1451. تهمت شعر به آیات نازل شده بر محمّد صلی الله علیه و آله ، از سوی کافران:

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ . انبیاء (21) 5

وَ مٰا عَلَّمْنٰاهُ الشِّعْرَ وَ مٰا یَنْبَغِی لَهُ إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْرٌ وَ قُرْآنٌ مُبِینٌ . یس (36) 69

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ


1) 1) . بر این اساس که ظرف«اذ»متعلّق به«صدّوکم»باشد.(المیزان، ج 18، ص 288)

مَجْنُونٍ . صافّات (37) 36

أَمْ یَقُولُونَ شٰاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَیْبَ الْمَنُونِ . طور (52) 30

وَ مٰا هُوَ بِقَوْلِ شٰاعِرٍ قَلِیلاً مٰا تُؤْمِنُونَ . حاقّه (69) 41

1452. تهمت سحر و کذب به محمّد صلی الله علیه و آله ، از جانب کافران:

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ . ص (38) 4

1453. تهدید محمّد صلی الله علیه و آله ، از طرف کافران مکّه:

وَ قٰالُوا قُلُوبُنٰا فِی أَکِنَّةٍ مِمّٰا تَدْعُونٰا إِلَیْهِ وَ فِی آذٰانِنٰا وَقْرٌ وَ مِنْ بَیْنِنٰا وَ بَیْنِکَ حِجٰابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنٰا عٰامِلُونَ . فصّلت (41) 5

1454. مبارزۀ کافران با محمّد صلی الله علیه و آله ، با تحریم استماع قرآن و ایجاد صدای لغو، هنگام قرائت قرآن:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لاٰ تَسْمَعُوا لِهٰذَا الْقُرْآنِ وَ الْغَوْا فِیهِ لَعَلَّکُمْ تَغْلِبُونَ . فصّلت (41) 26

1455. تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ کافران:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً .... شوری (42) 24

1456. اعتراض اشراف کافر مکّه، به نزول وحی بر محمّد صلی الله علیه و آله ، نه بر یکی از اشراف:

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ هٰذَا الْقُرْآنُ عَلیٰ رَجُلٍ مِنَ الْقَرْیَتَیْنِ عَظِیمٍ . زخرف (43) 31

1457. کافران، در انتظار مردن محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا جَعَلْنٰا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخٰالِدُونَ . انبیاء (21) 34

أَمْ یَقُولُونَ شٰاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَیْبَ الْمَنُونِ . طور (52) 30

1458. دلداری خدا به محمّد صلی الله علیه و آله ، در خصوص اذیّت کردن کافران:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً یُرِیدُ اللّٰهُ أَلاّٰ یَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِی الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . آل عمران (3) 176

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انعام (6) 10

إِنَّمٰا یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ یَسْمَعُونَ وَ الْمَوْتیٰ یَبْعَثُهُمُ اللّٰهُ ثُمَّ إِلَیْهِ یُرْجَعُونَ . انعام (6) 36

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَمْلَیْتُ لِلَّذِینَ کَفَرُوا ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَکَیْفَ کٰانَ عِقٰابِ . رعد (13) 32

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انبیاء (21) 41

فَقَدْ کَذَّبُوا فَسَیَأْتِیهِمْ أَنْبٰؤُا مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . شعراء (26) 6

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 60

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ

أَوّٰابٌ . ص (38) 17

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ نَبِیٍّ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . زخرف (43) 7

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 13

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ . ق (50) 39

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 10

1459. خشم و غصّۀ کافران، از پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله :

مَنْ کٰانَ یَظُنُّ أَنْ لَنْ یَنْصُرَهُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ فَلْیَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَی السَّمٰاءِ ثُمَّ لْیَقْطَعْ فَلْیَنْظُرْ هَلْ یُذْهِبَنَّ کَیْدُهُ مٰا یَغِیظُ. حج (22) 15

1460. نهی شدن کافران از مشاجره با محمّد صلی الله علیه و آله دربارۀ دین:

لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَکاً هُمْ نٰاسِکُوهُ فَلاٰ یُنٰازِعُنَّکَ فِی الْأَمْرِ وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ إِنَّکَ لَعَلیٰ هُدیً مُسْتَقِیمٍ . حج (22) 67

1461. عدم مسئولیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، دربارۀ پاسخگویی به مجادلۀ کافران:

وَ إِنْ جٰادَلُوکَ فَقُلِ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا تَعْمَلُونَ . حج (22) 68

1462. تهمت کذب، افترا و گرفتن کمک از اهل کتاب به محمّد صلی الله علیه و آله ، از سوی کافران مکّه:

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً. فرقان (25) 4

1463. ظالمانه بودن تهمتهای کافران مکّه به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً. فرقان (25) 4

1464. قابل قبول نبودن رسالت محمّد صلی الله علیه و آله برای کافران مکّه، با وجود بشر بودن، تغذیه و کسب محمّد صلی الله علیه و آله در بازار:

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. فرقان (25) 7 و 8

1465. نزول فرشته‌ای برای همراهی با پیامبر صلی الله علیه و آله جهت انذار مردمان انتظار بیجای کافران:

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ ... لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً. فرقان (25) 7

1466. فرود آمدن گنجی از آسمان برای پیامبر صلی الله علیه و آله و داشتن باغی پوشیده از درختان با ثمر انتظار بیجای کافران از آن حضرت:

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. فرقان (25) 8

1467. نسبت اضلال به محمّد صلی الله علیه و آله ، از سوی کافران مکّه:

وَ إِذٰا رَأَوْکَ إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی بَعَثَ

اَللّٰهُ رَسُولاً

إِنْ کٰادَ لَیُضِلُّنٰا عَنْ آلِهَتِنٰا لَوْ لاٰ أَنْ صَبَرْنٰا عَلَیْهٰا وَ سَوْفَ یَعْلَمُونَ حِینَ یَرَوْنَ الْعَذٰابَ مَنْ أَضَلُّ سَبِیلاً. فرقان (25) 41 و 42

1468. بی‌اهمّیّت بودن مکر و توطئۀ کافران، علیه محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

1469. استعجال تمسخرآمیز کافران، در مورد کیفرهای تهدیدی محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ رَدِفَ لَکُمْ بَعْضُ الَّذِی تَسْتَعْجِلُونَ . نمل (27) 71 و 72

1470. تحدّی با قرآن، برهان محمّد صلی الله علیه و آله علیه کافران :

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . بقره (2) 23

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ .

فَإِلَّمْ یَسْتَجِیبُوا لَکُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللّٰهِ وَ أَنْ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ . هود (11) 13 و 14

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلیٰ أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْآنِ لاٰ یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کٰانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیراً. اسراء (17) 88

قُلْ فَأْتُوا بِکِتٰابٍ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ هُوَ أَهْدیٰ مِنْهُمٰا أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِنْ لَمْ یَسْتَجِیبُوا لَکَ فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یَتَّبِعُونَ أَهْوٰاءَهُمْ وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوٰاهُ بِغَیْرِ هُدیً مِنَ اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . قصص (28) 49 و 50

1471. بهره‌گیری پیامبر صلی الله علیه و آله در قرآن، از آموخته‌های بشری، از تهمتهای کافران:

وَ کَذٰلِکَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ وَ لِیَقُولُوا دَرَسْتَ وَ لِنُبَیِّنَهُ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ . انعام (6) 105

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . نحل (16) 103

1472. بیان فصیح و روشن قرآن در قالب زبان عربی، پاسخی روشن به تهمت کافران به پیامبر صلی الله علیه و آله در آموختن قرآن از فرد اعجمی:

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . نحل (16) 103

1473. تهمت استنساخ قرآن، از افسانه‌های پیشینیان به پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی کافران:

وَ قٰالُوا أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ اکْتَتَبَهٰا فَهِیَ تُمْلیٰ عَلَیْهِ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً. فرقان (25) 5

1474. اتّهام سحر، وسیله‌ای برای مبارزۀ کافران، با رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ کِتٰاباً فِی قِرْطٰاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَیْدِیهِمْ لَقٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . انعام (6) 7

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ

رَبِّهِمْ قٰالَ الْکٰافِرُونَ إِنَّ هٰذٰا لَسٰاحِرٌ مُبِینٌ . یونس (10) 2

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْویٰ إِذْ یَقُولُ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. اسراء (17) 47

لاٰهِیَةً قُلُوبُهُمْ وَ أَسَرُّوا النَّجْوَی الَّذِینَ ظَلَمُوا هَلْ هٰذٰا إِلاّٰ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ أَ فَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَ أَنْتُمْ تُبْصِرُونَ .

انبیاء (21) 3

أَوْ یُلْقیٰ إِلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً. فرقان (25) 8

وَ قٰالُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ . صافّات (37) 15

وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قٰالَ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّٰابٌ . ص (38) 4

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ وَ إِنّٰا بِهِ کٰافِرُونَ .

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ هٰذَا الْقُرْآنُ عَلیٰ رَجُلٍ مِنَ الْقَرْیَتَیْنِ عَظِیمٍ . زخرف (43) 30 و 31

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمّٰا جٰاءَهُمْ هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 7

وَ إِنْ یَرَوْا آیَةً یُعْرِضُوا وَ یَقُولُوا سِحْرٌ مُسْتَمِرٌّ. قمر (54) 2

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . صفّ (61) 6

فَقٰالَ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ یُؤْثَرُ. مدّثر (74) 24

1475. ادّعای کافران، دربارۀ افترا و ساختگی بودن قرآن، از جانب محمّد صلی الله علیه و آله :

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . یونس (10) 38

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَعَلَیَّ إِجْرٰامِی وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تُجْرِمُونَ . هود (11) 35

وَ إِذٰا بَدَّلْنٰا آیَةً مَکٰانَ آیَةٍ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا یُنَزِّلُ قٰالُوا إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . نحل (16) 101

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ فَلْیَأْتِنٰا بِآیَةٍ کَمٰا أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ . انبیاء (21) 5

إِنْ هُوَ إِلاّٰ رَجُلٌ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً وَ مٰا نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِینَ . مؤمنون (23) 38

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ .... فرقان (25) 4

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَهْتَدُونَ . سجده (32) 3

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ . احقاف (46) 8

1476. متّهم شدن پیامبر صلی الله علیه و آله به جنون از سوی کافران مکّه:

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ . حجر (15) 6

أَنّٰی لَهُمُ الذِّکْریٰ وَ قَدْ جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِینٌ

ثُمَّ

تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ . دخان (44) 13 و 14

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ لَمّٰا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ . قلم (68) 51

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

1477. فراخوانده شدن کافران، به تفکّر دربارۀ ادّعای ناصوابشان، مبنی بر مجنون بودن محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا ... أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ .... اعراف (7) 182 و 184

1478. مجنون خوانده شدن محمّد صلی الله علیه و آله ، به سبب دعوتش به توحید و معاد، از سوی کفرپیشگان عصر بعثت:

وَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا ... أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ .... اعراف (7) 182 و 184

1479. خطاب استهزاگرانه و بی‌ادبانۀ کافران مکّه به محمّد صلی الله علیه و آله ، هنگام سخن گفتن با آن حضرت:

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ کٰانُوا مُسْلِمِینَ

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ ... لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . حجر (15) 2 و 6 و 7 و 11

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ . حجر (15) 95

وَ إِذٰا رَآکَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی یَذْکُرُ آلِهَتَکُمْ وَ هُمْ بِذِکْرِ الرَّحْمٰنِ هُمْ کٰافِرُونَ . انبیاء (21) 36

1480. اعمال کفرپیشگان عصر بعثت و مخالفتشان با محمّد صلی الله علیه و آله ، عامل روی آوردن مصائب سخت و کوبنده بر آنان:

... وَ لاٰ یَزٰالُ الَّذِینَ کَفَرُوا تُصِیبُهُمْ بِمٰا صَنَعُوا قٰارِعَةٌ ....

رعد (13) 31

1481. بی‌پایه دانستن تهدیدهای محمّد صلی الله علیه و آله و استهزای آن حضرت، به‌واسطۀ تأخیر عذاب، از سوی کفرپیشگان صدر اسلام:

وَ لَئِنْ أَخَّرْنٰا عَنْهُمُ الْعَذٰابَ إِلیٰ أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَیَقُولُنَّ مٰا یَحْبِسُهُ أَلاٰ یَوْمَ یَأْتِیهِمْ لَیْسَ مَصْرُوفاً عَنْهُمْ وَ حٰاقَ بِهِمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . هود (11) 8

1482. بدگویی و تمسخر کافران مکّه، علیه محمّد صلی الله علیه و آله ، در شب‌نشینی‌ها:

مُسْتَکْبِرِینَ بِهِ سٰامِراً تَهْجُرُونَ . مؤمنون (23) 67

1483. محبوس ساختن محمّد صلی الله علیه و آله ، از جمله توطئه‌های کافران مکّه، علیه آن حضرت:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ .... انفال (8) 30

1484. توطئۀ کافران مکّه، جهت کشتن پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... أَوْ یَقْتُلُوکَ .... انفال (8) 30

1485. موفقیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، در خروج از مکّه و خلاصی از توطئۀ کافران، مرهون نصرت خاصّ خداوند:

... فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا .... توبه (9) 40

1486. توطئه‌گریهای کافران مکّه، علیه محمّد صلی الله علیه و آله و نجات وی از آن توطئه‌ها با ارادۀ الهی، بایستۀ به یاد داشتن:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ

یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

1487. کافران، مترصّد چشم زخم زدن به محمّد صلی الله علیه و آله ، هنگام شنیدن آیات قرآن، برای از بین بردن آن حضرت:

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ لَمّٰا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ . قلم (68) 51

1488. ایجاد چشمه در مکّه، از معجزات پیشنهادی کافران مکّه به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً. اسراء (17) 90

1489. مقاومت کافران در مقابل پیامبر صلی الله علیه و آله و اسلام، براثر تعصّب و تقلید کورکورانه:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ قٰالُوا حَسْبُنٰا مٰا وَجَدْنٰا عَلَیْهِ آبٰاءَنٰا أَ وَ لَوْ کٰانَ آبٰاؤُهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ شَیْئاً وَ لاٰ یَهْتَدُونَ . مائده (5) 104

1490. بازگشت خشمگینانه و بدون نتیجۀ احزاب متّحد، از محاصرۀ مدینه:

وَ رَدَّ اللّٰهُ الَّذِینَ کَفَرُوا بِغَیْظِهِمْ لَمْ یَنٰالُوا خَیْراً وَ کَفَی اللّٰهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتٰالَ وَ کٰانَ اللّٰهُ قَوِیًّا عَزِیزاً. احزاب (33) 25

1491. توانمندی خداوند، منشأ محرومیّت و دست نیافتن احزاب کافر مکّه به پیروزی بر محمّد صلی الله علیه و آله و مؤمنان:

وَ رَدَّ اللّٰهُ الَّذِینَ کَفَرُوا بِغَیْظِهِمْ لَمْ یَنٰالُوا خَیْراً وَ کَفَی اللّٰهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتٰالَ وَ کٰانَ اللّٰهُ قَوِیًّا عَزِیزاً. احزاب (33) 25

1492. سخنان ناروای کافران، موجب آزردگی پیامبر صلی الله علیه و آله :

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . انعام (6) 33

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 97

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِهٰا وَ مِنْ آنٰاءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

فَلاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنّٰا نَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ . یس (36) 76

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوّٰابٌ . ص (38) 17

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ . ق (50) 39

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 10

1493. کافران لجوج و پندناپذیر، همچون گورخران رمیده:

فَمٰا لَهُمْ عَنِ التَّذْکِرَةِ مُعْرِضِینَ

کَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ

فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ . مدّثر (74) 49 -\51

1494. روی‌گردانی کافران از پیامبر صلی الله علیه و آله به رغم عدم درخواست کمترین مزد از ایشان:

... بَلْ أَتَیْنٰاهُمْ بِذِکْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِکْرِهِمْ مُعْرِضُونَ

أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَرٰاجُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ هُوَ خَیْرُ الرّٰازِقِینَ . مؤمنون (23) 71 و 72

1495. هواپرستی کافران و تیرگی قلب آنان، سبب عدم درک درست و انکار رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ حَتّٰی إِذٰا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قٰالُوا لِلَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ مٰا ذٰا قٰالَ آنِفاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ . محمّد (47) 16

1496. کبر و خودبرتربینی، عامل جدال و ستیزه‌جویی کافران و مشرکان با آیات الهی و پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یُجٰادِلُونَ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ ... إِنْ فِی صُدُورِهِمْ إِلاّٰ کِبْرٌ .... غافر (40) 56

1497. خبر دادن خداوند، دربارۀ شکست و ناکامی کافران در خیانت به محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِمَنْ فِی أَیْدِیکُمْ مِنَ الْأَسْریٰ إِنْ یَعْلَمِ اللّٰهُ فِی قُلُوبِکُمْ خَیْراً یُؤْتِکُمْ خَیْراً مِمّٰا أُخِذَ مِنْکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ

وَ إِنْ یُرِیدُوا خِیٰانَتَکَ فَقَدْ خٰانُوا اللّٰهَ مِنْ قَبْلُ فَأَمْکَنَ مِنْهُمْ وَ اللّٰهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . انفال (8) 70 و 71

1498. دشمنی کافران مکّه با پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب فرمان خداوند به سرکوبی و نابودی آنان:

إِذْ یُوحِی رَبُّکَ إِلَی الْمَلاٰئِکَةِ أَنِّی مَعَکُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِینَ آمَنُوا سَأُلْقِی فِی قُلُوبِ الَّذِینَ کَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنٰاقِ وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ کُلَّ بَنٰانٍ

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشٰاقِقِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . انفال (8) 12 و 13

1499. مقابله با محمّد صلی الله علیه و آله ، زمینۀ ایجاد رعب و اضطراب، در دلهای کافران از جانب خدا:

... سَأُلْقِی فِی قُلُوبِ الَّذِینَ کَفَرُوا الرُّعْبَ ... ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 12 و 13

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ مِنْ دِیٰارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ ... وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ ... ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... حشر (59) 2 و 4

1500. مقابلۀ کافران با محمّد صلی الله علیه و آله ، برخاسته از فریفتگی آنان به قدرت خویش:

أَ فَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ کٰانُوا أَکْثَرَ مِنْهُمْ وَ أَشَدَّ قُوَّةً وَ آثٰاراً فِی الْأَرْضِ فَمٰا أَغْنیٰ عَنْهُمْ مٰا کٰانُوا یَکْسِبُونَ . غافر (40) 82

1501. کافران صدر اسلام، مقابله‌کنندۀ با محمّد صلی الله علیه و آله برای بازداشتن آن حضرت از ادای رسالت خویش:

وَ لاٰ یَصُدُّنَّکَ عَنْ آیٰاتِ اللّٰهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَیْکَ وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . قصص (28) 87

1502. مقابله و ستیز برخی کافران با دین محمّد صلی الله علیه و آله ، به رغم وضوح حق برای آنان:

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا ... وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمُ الْهُدیٰ .... محمّد (47) 32

1503. ناکامی کافران، از مقابله با قرآن و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَوْ کَذَّبَ بِآیٰاتِهِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ ... حَتّٰی إِذٰا جٰاؤُکَ

یُجٰادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ . انعام (6) 21 و 25

1504. غرور و خودخواهی کافران، عامل مخالفت آنان با قرآن و محمد صلی الله علیه و آله :

فَمٰا لَهُمْ عَنِ التَّذْکِرَةِ مُعْرِضِینَ

بَلْ یُرِیدُ کُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ یُؤْتیٰ صُحُفاً مُنَشَّرَةً . مدّثر (74) 49 و 52

برخوردهای کافران با محمّد صلی الله علیه و آله

==> آوارگی محمّد صلی الله علیه و آله ، اذیت محمّد صلی الله علیه و آله ،استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، اعراض از محمّد صلی الله علیه و آله ، افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ، اهانت به محمّد صلی الله علیه و آله ، تبلیغات علیه محمّد صلی الله علیه و آله ، تطیّر به محمّد صلی الله علیه و آله ، تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، توطئه علیه محمّد صلی الله علیه و آله ، تهدید محمّد صلی الله علیه و آله ، جنگ با محمّد صلی الله علیه و آله ، چشم زخم به محمّد صلی الله علیه و آله ، خیانت به محمّد صلی الله علیه و آله دشمنی با محمّد صلی الله علیه و آله ،دشنام به محمّد صلی الله علیه و آله ، مکر با محمّد صلی الله علیه و آله

کتاب آسمانی محمّد صلی الله علیه و آله

1505. محمّد صلی الله علیه و آله ، آورندۀ کتاب آسمانی قرآن و مصدّق و مؤمن به آن:

وَ الَّذِی جٰاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ .... زمر (39) 33

1506. اعطای کتاب نازل شده بر محمّد صلی الله علیه و آله ، در راستای دادن بیّنات و کتاب به انبیا:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً .... بِالْبَیِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الذِّکْرَ .... نحل (16) 43 و 44

1507. محمّد صلی الله علیه و آله ، فرستادۀ خدا، همراه با کتابی روشن و روشنگر:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ ... قَدْ جٰاءَکُمْ مِنَ اللّٰهِ نُورٌ وَ کِتٰابٌ مُبِینٌ . مائده (5) 15

1508. قرآن، نام کتاب نازل شده بر محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا کٰانَ هٰذَا الْقُرْآنُ أَنْ یُفْتَریٰ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ تَفْصِیلَ الْکِتٰابِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ مِنْ رَبِّ الْعٰالَمِینَ . یونس (10) 37

إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ قُرْآناً .... یوسف (12) 2

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ هٰذَا الْقُرْآنَ وَ إِنْ کُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغٰافِلِینَ . یوسف (12) 3

وَ کَذٰلِکَ أَنْزَلْنٰاهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا وَ صَرَّفْنٰا فِیهِ مِنَ الْوَعِیدِ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ أَوْ یُحْدِثُ لَهُمْ ذِکْراً. طه (20) 113

إِنَّهُ لَقُرْآنٌ کَرِیمٌ

تَنْزِیلٌ مِنْ رَبِّ الْعٰالَمِینَ . واقعه (56) 77 و 80

إِنّٰا نَحْنُ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ تَنْزِیلاً. انسان (76) 23

1509. تحدّی با کتاب آسمانی خود (قرآن)، برهان محمّد صلی الله علیه و آله بر حقانیّت آن:

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . بقره (2) 23

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِلَّمْ یَسْتَجِیبُوا لَکُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللّٰهِ وَ أَنْ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ . هود (11) 13 و 14

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلیٰ أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْآنِ لاٰ یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کٰانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیراً. اسراء (17) 88

1510. بیان فصیح و روشن قرآن در قالب زبان عربی، پاسخی روشن به تهمت کافران به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در آموختن قرآن از فرد اعجمی:

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . نحل (16) 103

1511. کتاب نازل شده بر محمّد صلی الله علیه و آله ، تبیین‌گر حق و باطل، و جداکنندۀ سره از ناسره:

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ ... (1)فرقان (25) 1

1512. کتاب نازل شده بر محمد صلی الله علیه و آله ، مایۀ خیر و برکت:

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ .... فرقان (25) 1

1513. فرقان، نام کتاب نازل شده بر محمد صلی الله علیه و آله از جانب خداوند:

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ ... (2)فرقان (25) 1

نیز ==> قرآن، قرآن و محمّد صلی الله علیه و آله

کرامت خدا بر محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، کرامت

کفر به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1514. حق‌ستیزی کافران، عامل کفر آنان به محمّد صلی الله علیه و آله :

أَمْ لَمْ یَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْکِرُونَ

أَمْ یَقُولُونَ ... وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 69 و 70

1515. کفر ورزیدن یهود به محمّد صلی الله علیه و آله ، به رغم معرفت به آن حضرت:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ . (3)بقره (2) 89

1516. خسارت اهل کتاب، با کفر عمدی و آگاهانه به محمّد صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

1517. ایمان نیاوردن اکثر مردم به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 103

1518. جهنّم شعله‌ور، کیفر کفر به خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ لَمْ یُؤْمِنْ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِنّٰا أَعْتَدْنٰا لِلْکٰافِرِینَ سَعِیراً. فتح (48) 13

1519. کفر به محمّد صلی الله علیه و آله و یاری نکردن آن حضرت، موجب ورود در جرگۀ فاسقان:

... ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ


1) 1) .«فرقان»اسم است برای آنچه فارق حق از باطل باشد. (لسان العرب، ج 10، ص 245،«فرق»)

2) 2) .«فرقان»،«قرآن»است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 252)

3) 3) . آیۀ یادشده دربارۀ یهود نازل شده است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 310)

وَ لَتَنْصُرُنَّهُ ... فَمَنْ تَوَلّٰی بَعْدَ ذٰلِکَ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْفٰاسِقُونَ . آل عمران (3)81و 82

1520. کفر آگاهانۀ عالمان اهل کتاب به آیات (در بشارت به محمّد صلی الله علیه و آله ) و توبیخ آنان از سوی خداوند:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَکْفُرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ أَنْتُمْ تَشْهَدُونَ . (1)آل عمران (3) 70

1521. انکار رسالت محمّد صلی الله علیه و آله و کفر به آن حضرت از جانب اهل کتاب، به منزلۀ کفر به خدا و تمام پیامبران:

إِنَّ الَّذِینَ یَکْفُرُونَ بِاللّٰهِ وَ رُسُلِهِ وَ یُرِیدُونَ أَنْ یُفَرِّقُوا بَیْنَ اللّٰهِ وَ رُسُلِهِ وَ یَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَ نَکْفُرُ بِبَعْضٍ ... أُولٰئِکَ هُمُ الْکٰافِرُونَ حَقًّا .... نساء (4) 150 و 151

1522. کفر بسیاری از یهودیان، به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ وَ قَفَّیْنٰا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَ آتَیْنٰا عِیسَی ابْنَ مَرْیَمَ الْبَیِّنٰاتِ وَ أَیَّدْنٰاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَ فَکُلَّمٰا جٰاءَکُمْ رَسُولٌ بِمٰا لاٰ تَهْویٰ أَنْفُسُکُمُ اسْتَکْبَرْتُمْ فَفَرِیقاً کَذَّبْتُمْ وَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ

وَ قٰالُوا قُلُوبُنٰا غُلْفٌ بَلْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَقَلِیلاً مٰا یُؤْمِنُونَ . بقره (2) 87 و 88

أَ وَ کُلَّمٰا عٰاهَدُوا عَهْداً نَبَذَهُ فَرِیقٌ مِنْهُمْ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . (2)بقره (2) 100

فَبِمٰا نَقْضِهِمْ مِیثٰاقَهُمْ وَ کُفْرِهِمْ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ قَتْلِهِمُ الْأَنْبِیٰاءَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ قَوْلِهِمْ قُلُوبُنٰا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللّٰهُ عَلَیْهٰا بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 155

1523. کفر یهودیان به محمّد صلی الله علیه و آله ، به رغم مطابق یافتن ویژگیهای کتاب و پیامبر موعود بر قرآن و محمّد صلی الله علیه و آله :

... فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ ... (3)بقره (2) 89

1524. جهنّم، فرجام کفر ورزیدن به محمّد صلی الله علیه و آله :

فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَ کَفیٰ بِجَهَنَّمَ سَعِیراً. نساء (4) 55

1525. کفر برخی اهل کتاب (یهود) به محمّد صلی الله علیه و آله و اخلالگری آنان، در راه تحقّق اسلام:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ ...

فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ .... نساء (4) 51 و 55

1526. کفر به محمّد صلی الله علیه و آله و رسالت آن حضرت، موجب تهدید خداوند:

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّکُمْ فَآمِنُوا خَیْراً لَکُمْ وَ إِنْ تَکْفُرُوا فَإِنَّ لِلّٰهِ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَکِیماً. نساء (4) 170

1527. نازل نشدن معجزۀ ویژه و دلخواه مشرکان، بهانۀ کفرورزی آنان به رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... انعام (6) 37


1) 1) . بنا بر قولی، مراد از«آیات»آیات وارد در تورات و انجیل است که حاوی بشارت آمدن محمّد صلی الله علیه و آله بوده که اهل کتاب به آن آیات کفر ورزیدند. (التّفسیر الکبیر، ج 3، ص 256)

2) 2) . آیۀ یادشده ، دربارۀ یهود است.(مجمع البیان، ج1-\2، ص 328)

3) 3) . براساس حدیثی از امام صادق علیه السلام است. (الکافی، ج 8 ، ص 308، ح 481)

1528. کفر مشرکان مکّه به محمّد صلی الله علیه و آله و پیامبران پیشین:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ ... فَإِنْ یَکْفُرْ بِهٰا هٰؤُلاٰءِ ... (1)انعام (6) 89

1529. مشرکان مکّه با وجود معجزات ارائه‌شده ، خواستار معجزاتی دیگر از آن حضرت، به سبب کفر به محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ لَیُؤْمِنُنَّ بِهٰا ... وَ مٰا یُشْعِرُکُمْ أَنَّهٰا إِذٰا جٰاءَتْ لاٰ یُؤْمِنُونَ ... کَمٰا لَمْ یُؤْمِنُوا بِهِ أَوَّلَ مَرَّةٍ .... انعام (6)109و 110

1530. کفر ورزیدن به محمّد صلی الله علیه و آله در باطن، به رغم اسلام ظاهری، از سوی متخلّفان از جنگ تبوک:

وَ مٰا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقٰاتُهُمْ إِلاّٰ أَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ بِرَسُولِهِ ... (2)توبه (9) 54

1531. کفر به سخنان محمّد صلی الله علیه و آله دربارۀ مبعوث شدن مردگان، موجب عذاب الهی در آخرت:

وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیّٰامٍ وَ کٰانَ عَرْشُهُ عَلَی الْمٰاءِ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَ لَئِنْ قُلْتَ إِنَّکُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ سِحْرٌ مُبِینٌ

وَ لَئِنْ أَخَّرْنٰا عَنْهُمُ الْعَذٰابَ إِلیٰ أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَیَقُولُنَّ مٰا یَحْبِسُهُ أَلاٰ یَوْمَ یَأْتِیهِمْ لَیْسَ مَصْرُوفاً عَنْهُمْ وَ حٰاقَ بِهِمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . هود (11) 7 و 8

1532. کفر ورزیدن حتمی منافقان به محمّد صلی الله علیه و آله :

فَأَعْقَبَهُمْ نِفٰاقاً فِی قُلُوبِهِمْ .... ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... توبه (9)77و 80

آثار کفر به محمّد صلی الله علیه و آله

1533. خسارت اهل کتاب، با کفر عمدی و آگاهانه به محمّد صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

1534. کفر به محمّد صلی الله علیه و آله و یاری نکردن آن حضرت، موجب ورود در جرگۀ فاسقان:

... ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ ... فَمَنْ تَوَلّٰی بَعْدَ ذٰلِکَ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْفٰاسِقُونَ . آل عمران (3)81 و 82

1535. کفر به محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب محرومیّت از تفضّل خداوند:

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمْ بُرْهٰانٌ مِنْ رَبِّکُمْ ...

فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ ... فَسَیُدْخِلُهُمْ فِی ... وَ فَضْلٍ ... (3)نساء (4) 174 و 175

1536. کفر به محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب محرومیّت از رحمت خاصّ خداوند:

1) 1) . بنا بر قولی، مقصود از«فاِن یکفر بها...»کفر ورزیدن به نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله است که کفر به او مستلزم کفر به سایر انبیا است. (روح المعانی، ج 5، جزء 5، ص 313)

2) 2) . آیۀ مزبور در ادامۀ آیات مربوط به متخلّفان از جنگ تبوک است

3) 3) . مقصود از«برهان»، محمّد صلی الله علیه و آله است و مراد از«ایمان باللّه»ایمان به ذات، صفات، افعال و احکام خداوند است (التّفسیر الکبیر، ج 4، ص 274) و از جملۀ افعال خدا، ارسال برهان (محمّد صلی الله علیه و آله ) است

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمْ بُرْهٰانٌ مِنْ رَبِّکُمْ ...

فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ اعْتَصَمُوا بِهِ فَسَیُدْخِلُهُمْ فِی رَحْمَةٍ مِنْهُ .... نساء (4) 174 و 175

1537. کفر به محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب محرومیّت از هدایت ویژۀ الهی:

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمْ بُرْهٰانٌ مِنْ رَبِّکُمْ ...

فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ ... فَسَیُدْخِلُهُمْ فِی ... وَ یَهْدِیهِمْ إِلَیْهِ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً. نساء (4) 174 و 175

1538. فسق بنی اسرائیل، عامل کفر آنها به خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ لَوْ کٰانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ النَّبِیِّ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِیٰاءَ وَ لٰکِنَّ کَثِیراً مِنْهُمْ فٰاسِقُونَ . مائده (5) 81

کیفر کفر به محمّد صلی الله علیه و آله

1539. جهنّم شعله‌ور، کیفر کفر به خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَ کَفیٰ بِجَهَنَّمَ سَعِیراً. نساء (4) 55

وَ مَنْ لَمْ یُؤْمِنْ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ فَإِنّٰا أَعْتَدْنٰا لِلْکٰافِرِینَ سَعِیراً. فتح (48) 13

نیز ==> کافران و محمّد صلی الله علیه و آله

کفرستیزی محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، کفرستیزی

کمال محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، کمال

کنیزان محمّد

1540. حلال بودن کنیزان به دست آمده از طریق فیء، برای محمّد صلی الله علیه و آله :

... إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ ... مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ .... احزاب (33) 50

لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلاّٰ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ رَقِیباً. احزاب (33) 52

کودکی محمّد صلی الله علیه و آله

1541. محمّد صلی الله علیه و آله ، زیر نظر خداوند، از آغاز کودکی و مورد لطف و مراقبت او:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ . ضحی (93) 6

1542. یتیم بودن محمّد صلی الله علیه و آله ، از آغاز کودکی:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ . ضحی (93) 6

1543. اطمینان پیدا کردن محمّد صلی الله علیه و آله به عطاهای آینده، با یادآوری الطاف الهی در دوران کودکی به آن حضرت از سوی خدا:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ . ضحی (93) 5 و 6

1544. گم شدن محمّد صلی الله علیه و آله ، در دورۀ طفولیّت:

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ . (1)ضحی (93) 7

1545. راهنمایی شدن محمد صلی الله علیه و آله به خانه‌اش در

1) 1) . طبق قولی«و وجدک ضالاًّ»مربوط می‌شود به گم شدن پیامبر صلی الله علیه و آله در دوران طفولیّتش. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 766)

کودکی، پس از گم شدن آن حضرت، لطفی از سوی خداوند:

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ . (1)ضحی (93) 7

کینه به محمد صلی الله علیه و آله

1546. کینه و دشمنی نسبت به محمّد صلی الله علیه و آله و مؤمنان، نوعی بیماردلی:

أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ یُخْرِجَ اللّٰهُ أَضْغٰانَهُمْ . محمّد (47) 29

1547. نگاه کافران به پیامبر صلی الله علیه و آله ، خشم‌آلود و کینه‌توزانه:

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ ... (2)قلم (68) 51

1548. بغض و کینۀ عمیق منافقان، نسبت به حضرت محمّد صلی الله علیه و آله :

... لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ .... منافقون (63) 8

1549. توطئه‌ها و کینه‌توزیهای پنهان و آشکار مشرکان، علیه محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ رَبُّکَ یَعْلَمُ مٰا تُکِنُّ صُدُورُهُمْ وَ مٰا یُعْلِنُونَ . قصص (28) 69

گمنامی محمّد صلی الله علیه و آله

1550. بلندآوازه شدن نام محمّد صلی الله علیه و آله و توجّه مردم به ایشان پس از گمنامی، لطفی از جانب خدا به آن حضرت:

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ . (3)ضحی (93) 7

گناهکاران و محمّد صلی الله علیه و آله

1551. تلاش گناه‌پیشگان کافر، برای نفوذ و تأثیرگذاری در محمّد صلی الله علیه و آله :

فَاصْبِرْ ... وَ لاٰ تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ کَفُوراً. انسان (76) 24

گواهان محمّد

1552. خداوند، گواه و ناظری کافی میان پیامبر صلی الله علیه و آله و مشرکان:

کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... اسراء (17) 96

1553. محمّد صلی الله علیه و آله برخوردار از شاهدی ربّانی بر حقّانیّت قرآن کریم:

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتٰابُ مُوسیٰ إِمٰاماً وَ رَحْمَةً أُولٰئِکَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزٰابِ فَالنّٰارُ مَوْعِدُهُ فَلاٰ تَکُ فِی


1) 1) . ممکن است«ضالّ»به معنای گمشده باشد. ازاین‌رو، ممکن است آیۀ شریفه ناظر به تاریخ دوران کودکی پیامبر صلی الله علیه و آله باشد که در شعب مکّه گم شده بود و ابوجهل او را یافت و به جدش عبد المطلب برگرداند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 766)

2) 2) . بنا بر یک تفسیر، معنای«لیزلقونک بأبصارهم»این است که آنان از شدّت دشمنی، به تو نگاه غضب‌آلود می‌کنند. (روح المعانی، ج 16، جزء29، ص 64)

3) 3) . ممکن است«ضالّ»به معنای گمنامی باشد، در این صورت، مقصود از کلمۀ«فهدیٰ»هدایت و توجّه دادن مردم به‌سوی پیامبر صلی الله علیه و آله است. این برداشت با روایاتی از معصومان علیهم السلام تطبیق دارد. (بحار الانوار، ج 16، ص 142، ح 4 -\6)

مِرْیَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یُؤْمِنُونَ . هود (11) 17

گواهی محمّد صلی الله علیه و آله

1554. محمّد صلی الله علیه و آله ، از گواهان بر توحید:

... وَ أُوحِیَ إِلَیَّ ... وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

1555. فراخوانده شدن محمّد صلی الله علیه و آله از سوی خداوند برای گواهی بر امّت خود در قیامت:

... وَ جِئْنٰا بِکَ عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ شَهِیداً. (1)نساء (4) 41

وَ یَوْمَ نَبْعَثُ فِی کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیداً عَلَیْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنٰا بِکَ شَهِیداً عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ .... نحل (16) 89

1556. محمّد صلی الله علیه و آله ، گواه و شاهد بر همۀ رسولان الهی در روز رستاخیز:

فَکَیْفَ إِذٰا جِئْنٰا ... وَ جِئْنٰا بِکَ عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ شَهِیداً. (2)نساء (4) 41

1557. صحنۀ شهادت محمّد صلی الله علیه و آله در قیامت، موجب شرم و تأسّف بی‌اندازۀ کافران:

... وَ جِئْنٰا بِکَ عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ شَهِیداً یَوْمَئِذٍ یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا ... لَوْ تُسَوّٰی بِهِمُ الْأَرْضُ .... نساء (4) 41 و 42

1558. محمّد صلی الله علیه و آله ، گواه مسلمانان، در قیامت:

فَکَیْفَ إِذٰا جِئْنٰا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِیدٍ وَ جِئْنٰا بِکَ عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ شَهِیداً. نساء (4) 41

وَ یَوْمَ نَبْعَثُ فِی کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیداً عَلَیْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنٰا بِکَ شَهِیداً عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ .... نحل (16) 89

... لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ .... حج (22) 78

إِنّٰا أَرْسَلْنٰا إِلَیْکُمْ رَسُولاً شٰاهِداً عَلَیْکُمْ .... مزمّل (73) 15

1559. محمّد صلی الله علیه و آله ، گواه و ناظر اعمال انسان:

وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللّٰهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ .... توبه (9) 105

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. احزاب (33) 45

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

1560. محمّد صلی الله علیه و آله ، گواه گواهان در قیامت:

وَ یَوْمَ نَبْعَثُ فِی کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیداً عَلَیْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنٰا بِکَ شَهِیداً عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ .... نحل (16) 89

1561. نزول کتاب آسمانی جامع و موجب هدایت، بشارت و رحمت، دلیل گواه بودن پیامبر صلی الله علیه و آله در قیامت:

وَ یَوْمَ نَبْعَثُ فِی کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیداً عَلَیْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنٰا بِکَ شَهِیداً عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ وَ نَزَّلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ تِبْیٰاناً لِکُلِّ شَیْءٍ ... (3)نحل (16) 89


1) 1) . معنای آیه این است که خداوند در قیامت پیامبر ما را بر امّتش شاهد می‌گیرد. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 77)

2) 2) . بنا بر احتمالی، مشارالیه«هؤلاء شهیداً»صدر آیه است [که مقصود از آن انبیا می‌باشند]. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 3، جزء 5، ص 58)

3) 3) . جملۀ«و نزلنا علیک الکتاب»حال از ضمیر مخاطب در جملۀ«جئنا بک»است، و مقصود این است که چون بر تو کتابی نازل کردیم که بین حق و باطل را جدا می‌کند و دارای ویژگیهای جامعیّت، بشارت و هدایت است می‌توانی در روز قیامت شاهد قرار بگیری که چه فردی تسلیم فرمان خدا و چه فردی ستمکار بوده است.(المیزان، ج 12، ص325)

گوش سپاری به محمّد صلی الله علیه و آله

1562. ایمان خردمندان به پروردگار، در پی شنیدن ندای پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلاٰفِ اللَّیْلِ وَ النَّهٰارِ لَآیٰاتٍ لِأُولِی الْأَلْبٰابِ

رَبَّنٰا إِنَّنٰا سَمِعْنٰا مُنٰادِیاً یُنٰادِی لِلْإِیمٰانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّکُمْ فَآمَنّٰا رَبَّنٰا فَاغْفِرْ لَنٰا ذُنُوبَنٰا وَ کَفِّرْ عَنّٰا سَیِّئٰاتِنٰا وَ تَوَفَّنٰا مَعَ الْأَبْرٰارِ. آل عمران (3) 190 و 193

1563. گوش سپاری به سخنان محمّد صلی الله علیه و آله و اطاعت از او، مایۀ سعادت و قوام انسانها:

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنٰا لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ وَ لٰکِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 46

1564. نافرمانی آگاهانه پس از دریافت و شنیدن سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله ، عکس العمل یهود در برابر آن حضرت:

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَنْ مَوٰاضِعِهِ وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا وَ اسْمَعْ غَیْرَ مُسْمَعٍ وَ رٰاعِنٰا لَیًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْناً فِی الدِّینِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قٰالُوا سَمِعْنٰا

وَ أَطَعْنٰا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنٰا لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَقْوَمَ وَ لٰکِنْ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ بِکُفْرِهِمْ فَلاٰ یُؤْمِنُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. نساء (4) 46

1565. مشرکان تکذیب‌کنندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به‌رغم گوش فرادادن مکرّر به سخنان آن حضرت، همانند فاقدان حسّ شنوایی و بی‌بهره از عقل:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یَعْقِلُونَ . یونس (10) 42

1566. گوش سپاری گروهی از جنیّان به قرائت قرآن پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقٰالُوا إِنّٰا سَمِعْنٰا قُرْآناً عَجَباً. جنّ (72) 1

1567. گوش سپاری گروهی از جنّیان به قرائت قرآن پیامبر صلی الله علیه و آله زمینۀ اعجاب و ایمان آنان به قرآن:

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقٰالُوا إِنّٰا سَمِعْنٰا قُرْآناً عَجَباً

یَهْدِی إِلَی الرُّشْدِ فَآمَنّٰا بِهِ وَ لَنْ نُشْرِکَ بِرَبِّنٰا أَحَداً. جنّ (72) 1 و 2

1568. روحیۀ جدال و لجاجت مشرکان، مانع فهم کلام پیامبر صلی الله علیه و آله به‌رغم گوش فرادادن به کلام آن حضرت:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ وَ جَعَلْنٰا عَلیٰ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ وَ فِی آذٰانِهِمْ وَقْراً وَ إِنْ یَرَوْا کُلَّ آیَةٍ لاٰ یُؤْمِنُوا بِهٰا حَتّٰی إِذٰا جٰاؤُکَ یُجٰادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ . انعام (6) 25

1569. گوش فرادادن برخی مشرکان به کلام پیامبر صلی الله علیه و آله و استهزای آن، در پی خارج شدن از محضر آن حضرت:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ حَتّٰی إِذٰا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قٰالُوا لِلَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ مٰا ذٰا قٰالَ آنِفاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ . محمّد (47) 16

1570. هواپرستی برخی مشرکان، مانع فهم کلام پیامبر صلی الله علیه و آله به‌رغم گوش فرادادن به کلام آن حضرت:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ حَتّٰی إِذٰا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قٰالُوا لِلَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ مٰا ذٰا قٰالَ آنِفاً أُولٰئِکَ الَّذِینَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ وَ اتَّبَعُوا أَهْوٰاءَهُمْ . محمّد (47) 16

1571. آگاهی خداوند به هدفها و انگیزه‌های کافران، در گوش فرادادن به سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله :

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمٰا یَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ .... اسراء (17) 47

1572. گوش فرادادن یهودیان و منافقان به سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله ، به انگیزۀ دروغ بستن برآن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ .... مائده (5) 41

1573. ضرورت گوش‌سپاری به سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله و رعایت سکوت، هنگام سخن گفتن آن حضرت:

... لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا .... بقره (2) 104

1574. گوش‌دهندگان به سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله ، پاسخ‌گویان به دعوت خدا و رسول صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ یَسْمَعُونَ .... انعام (6) 36

گوش سپاری محمّد صلی الله علیه و آله

1575. پیامبر صلی الله علیه و آله ، شنوای سخنان نیکو و عمل‌کننده به آن:

... وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ ... (1)توبه (9) 61

1576. سعۀ‌صدر پیامبر صلی الله علیه و آله در گوش فرادادن به سخنان مردم، مایۀ رحمت برای مؤمنان:

... وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ ... وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ .... توبه (9) 61

لباس محمّد صلی الله علیه و آله

1577. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور تطهیر لباس خود :

وَ ثِیٰابَکَ فَطَهِّرْ. مدّثر (74) 4

1578. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور جمع کردن لباس خود و نکشاندن آن بر زمین، به منظور پاکیزه ماندن آن:

وَ ثِیٰابَکَ فَطَهِّرْ. (2)مدّثر (74) 4

لجاجت با محمّد صلی الله علیه و آله

1579. مجادلۀ مشرکان در حضور پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ قرآن و رسالت ایشان، از سر لجاجت و عنادورزی:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ وَ جَعَلْنٰا عَلیٰ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ


1) 1) . گفته شده است: معنای«أذن خیر»این است که پیامبر صلی الله علیه و آله آنچه را [از سخنان] خیر باشد می‌شنود و به آن عمل می‌کند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 69)

2) 2) . طبق روایتی از امام کاظم و امام صادق علیهما السلام است. (الکافی، ج 6 ، ص 455 -\456، ح 2 و 4)

یَفْقَهُوهُ وَ فِی آذٰانِهِمْ وَقْراً وَ إِنْ یَرَوْا کُلَّ آیَةٍ لاٰ یُؤْمِنُوا بِهٰا حَتّٰی إِذٰا جٰاؤُکَ یُجٰادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا .... انعام (6) 25

1580. دشمنی کافران و مقابلۀ آنها با پیامبر صلی الله علیه و آله ، در عین آگاهی از حقّانیّت آن حضرت:

... فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . (1)انعام (6) 33

1581. انکار و برخورد عنادآمیز با قرآن و محمّد صلی الله علیه و آله ، شیوۀ پیوستۀ کافران مکّه:

... کٰانُوا بِآیٰاتِنٰا یَجْحَدُونَ . فصّلت (41) 28

1582. کافران هدایت‌ناپذیر، مردمانی لجوج و دارای دشمنی خاص در برابر رسالت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ قٰالُوا اللّٰهُمَّ إِنْ کٰانَ هٰذٰا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِکَ فَأَمْطِرْ عَلَیْنٰا حِجٰارَةً مِنَ السَّمٰاءِ أَوِ ائْتِنٰا بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ .

انفال (8) 32

وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُیِّرَتْ بِهِ الْجِبٰالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ کُلِّمَ بِهِ الْمَوْتیٰ بَلْ لِلّٰهِ الْأَمْرُ جَمِیعاً أَ فَلَمْ یَیْأَسِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنْ لَوْ یَشٰاءُ اللّٰهُ لَهَدَی النّٰاسَ جَمِیعاً وَ لاٰ یَزٰالُ الَّذِینَ کَفَرُوا تُصِیبُهُمْ بِمٰا صَنَعُوا قٰارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِیباً مِنْ دٰارِهِمْ حَتّٰی یَأْتِیَ وَعْدُ اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُخْلِفُ الْمِیعٰادَ. رعد (13) 31

وَ لَوْ فَتَحْنٰا عَلَیْهِمْ بٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ فَظَلُّوا فِیهِ یَعْرُجُونَ . حجر (15) 14

وَ لَئِنْ أَرْسَلْنٰا رِیحاً فَرَأَوْهُ مُصْفَرًّا لَظَلُّوا مِنْ بَعْدِهِ یَکْفُرُونَ . روم (30) 51

وَ إِنْ یَرَوْا کِسْفاً مِنَ السَّمٰاءِ سٰاقِطاً یَقُولُوا سَحٰابٌ مَرْکُومٌ . طور (52) 44

1583. لجوج‌تر بودن مشرکان صدر اسلام نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقایسه با مخالفان پیامبران پیشین:

مٰا آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْیَةٍ أَهْلَکْنٰاهٰا أَ فَهُمْ یُؤْمِنُونَ . (2)انبیاء (21) 6

1584. لجاجت اهل کتاب با محمّد صلی الله علیه و آله ، در عین آگاهی کامل از حقّانیّت آن حضرت:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ ... فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

نیز ==> دشمنی با محمّد صلی الله علیه و آله

لطف خدا به محمّد صلی الله علیه و آله

==> عطایای خدا به محمّد صلی الله علیه و آله

مالکیّت محمّد صلی الله علیه و آله

1585. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مالک انفال:

... قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ ... (3)انفال (8) 1


1) 1) .«جحد»انکار چیزی به‌رغم علم به آن است (التحقیق، ج 2، ص 56،«جحد») که لازمۀ آن لجاجت است

2) 2) . همزه در«أفهم»برای استفهام انکاری و«فاء»در آن برای افادۀ تعقیب است. بر این اساس، معنای آیه چنین می‌شود: امّتهای گذشته به رغم آمدن معجزات درخواستی‌شان ایمان نیاوردند، آیا در این میان مردمی که لجوج‌تر و حق‌ستیزترند، ایمان خواهند آورد؟

3) 3) . در روایاتی معتبر از امام باقر و صادق علیهما السلام مقصود از«انفال»اموالی بیان شده است که از دار الحرب بدون جنگ گرفته می‌شود، همچنین سرزمینی که اهلش آن را ترک کرده، از آن هجرت می‌کنند - و آن فیء نامیده می‌شود - و میراث کسی که وارث ندارد، سرزمین و اموالی که پادشاهان به دیگران می‌بخشند، بیشه‌زارها، جنگلها، درّه‌ها و سرزمینهای موات که همۀ اینها از آنِ خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله و بعد از او برای کسی است که قائم مقام ایشان است و آن را در هر راه که مصلحت خویش و مردمی که تحت تکفّل او هستند، مصرف می‌کند. (کنز العرفان، ج 1، ص 254)

1586. مالکیّت محمّد صلی الله علیه و آله بر یک‌پنجم از اموال به غنیمت گرفته شده، از مشرکان و کافران:

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ .... انفال (8) 41

1587. مالکیّت محمّد صلی الله علیه و آله بر فیء:

وَ مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمٰا أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لاٰ رِکٰابٍ وَ لٰکِنَّ اللّٰهَ یُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ ... مٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلیٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُریٰ فَلِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبیٰ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ ... وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا ... (1)حشر (59) 6 و 7

مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله

1588. مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله ، به منزلۀ مقابله و مبارزه با خداوند:

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ الَّذِینَ یُسٰارِعُونَ فِی الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللّٰهَ شَیْئاً ... (2)آل عمران (3) 176


1) 1) . فرق بین«فیء»و«غنیمت»این است که،«غنیمت»اموال به دست آمده از طریق جنگ است،و«فیء»اموالی است که از کفار بدون جنگ و یا براثر آواره شدن به دست آمده باشد، و فیء مخصوص پیامبر(ص) و ائمه اطهار(علیهما السلام)بعد از اوست که در موارد خاص ذکر شده در آیه آن را مصرف می‌کنند.(التبیان،ج 9، ص 564)

2) 2) . مستند نمودن نفی ضرر به خداوند، بااینکه مراد، نفی ضرر از دین و پیامبر صلی الله علیه و آله و مسلمانان است اشاره به این معنا دارد که مبارزه با دین و پیامبر صلی الله علیه و آله به منزلۀ مبارزه با خداوند است

1589. نقش سران کفر و شرک، در رهبری مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ انْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا وَ اصْبِرُوا عَلیٰ آلِهَتِکُمْ .... ص (38) 6

1590. ترفندهای کافران، برای مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله ، بی‌ثمر و موجب هلاکت خودشان:

وَ هُمْ یَنْهَوْنَ عَنْهُ وَ یَنْأَوْنَ عَنْهُ وَ إِنْ یُهْلِکُونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ .... انعام (6) 26

1591. مقابلۀ خداوند با توطئه و مبارزۀ کافران، علیه محمّد صلی الله علیه و آله و خنثی نمودن آن:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62

أَمْ یُرِیدُونَ کَیْداً فَالَّذِینَ کَفَرُوا هُمُ الْمَکِیدُونَ . طور (52) 42

إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداً

وَ أَکِیدُ کَیْداً

فَمَهِّلِ الْکٰافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً. طارق (86) 15 -\17

1592. ناتوانی کافران، از مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله :

... حَتّٰی إِذٰا جٰاؤُکَ یُجٰادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ . انعام (6) 25

1593. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، نسبت به برخوردهای مخالفان رسالت آن حضرت، با بیان رفتارهای مترفان با پیامبران خویش:

وَ کَذٰلِکَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ إِلاّٰ قٰالَ مُتْرَفُوهٰا إِنّٰا وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا عَلیٰ أُمَّةٍ وَ إِنّٰا عَلیٰ آثٰارِهِمْ مُقْتَدُونَ . زخرف (43) 23

1594. کیفیّت برخورد مخالفان با رسالت محمّد صلی الله علیه و آله ، همانند برخورد با رسالت انبیای پیشین:

مٰا یُقٰالُ لَکَ إِلاّٰ مٰا قَدْ قِیلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِکَ .... فصّلت (41) 43

1595. مبارزۀ کافران، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، با توطئۀ اخراج او از مکّه:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ .... انفال (8) 30

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً ... وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ .... توبه (9) 13

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ .... توبه (9) 40

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا .... اسراء (17) 76

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ .... محمّد (47) 13

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ .... ممتحنه (60) 1

1596. ادّعای دروغین نبوّت از ناحیۀ کافران، به انگیزۀ مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَوْ قٰالَ أُوحِیَ إِلَیَّ .... انعام (6) 93

1597. ادّعای آوردن همانند برای قرآن، روشی برای مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله :

... سَأُنْزِلُ مِثْلَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... انعام (6) 93

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا قٰالُوا قَدْ سَمِعْنٰا لَوْ نَشٰاءُ لَقُلْنٰا مِثْلَ هٰذٰا .... انفال (8) 31

1598. استهزای محمّد صلی الله علیه و آله از جانب کافران، به منظور مبارزه با ایشان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 104

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انعام (6) 10

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمٰا کُنّٰا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللّٰهِ وَ آیٰاتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ .

توبه (9) 64 و 65

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ کٰانُوا مُسْلِمِینَ

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ

لَوْ مٰا تَأْتِینٰا بِالْمَلاٰئِکَةِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصّٰادِقِینَ

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . حجر (15) 2 و 6 و 7 و 11

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 95 و 97

وَ إِذٰا رَآکَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی یَذْکُرُ آلِهَتَکُمْ وَ هُمْ بِذِکْرِ الرَّحْمٰنِ هُمْ کٰافِرُونَ . انبیاء (21) 36

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ فَحٰاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ مٰا کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ . انبیاء (21) 41

وَ إِذٰا رَأَوْکَ إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی بَعَثَ اللّٰهُ رَسُولاً

إِنْ کٰادَ لَیُضِلُّنٰا عَنْ آلِهَتِنٰا لَوْ لاٰ أَنْ صَبَرْنٰا عَلَیْهٰا وَ سَوْفَ یَعْلَمُونَ حِینَ یَرَوْنَ الْعَذٰابَ مَنْ أَضَلُّ سَبِیلاً. فرقان (25) 41 و 42

بَلْ عَجِبْتَ وَ یَسْخَرُونَ

وَ إِذٰا رَأَوْا آیَةً یَسْتَسْخِرُونَ . صافّات (37) 12 و 14

1599. دیوانه خواندن پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب کافران، به انگیزۀ مبارزه با وی:

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

وَ قٰالُوا یٰا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ . حجر (15) 6

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 70

أَفْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِی الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِیدِ. سبأ (34) 8

قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُکُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنیٰ وَ فُرٰادیٰ ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذٰابٍ شَدِیدٍ. سبأ (34) 46

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ . صافّات (37) 36

ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ . دخان (44) 14

کَذٰلِکَ مٰا أَتَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ قٰالُوا سٰاحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ . ذاریات (51) 52

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 2

وَ إِنْ یَکٰادُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَیُزْلِقُونَکَ بِأَبْصٰارِهِمْ لَمّٰا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ . قلم (68) 51

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

1600. مبارزۀ کافران با محمّد صلی الله علیه و آله ، به‌وسیلۀ تهمت دروغگویی به ایشان:

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ .... یونس (10) 38

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ .

هود (11) 13

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَعَلَیَّ إِجْرٰامِی وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تُجْرِمُونَ . هود (11) 35

... قٰالُوا إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ .... نحل (16) 101

بَلْ قٰالُوا أَضْغٰاثُ أَحْلاٰمٍ بَلِ افْتَرٰاهُ .... انبیاء (21) 5

إِنْ هُوَ إِلاّٰ رَجُلٌ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً .... مؤمنون (23) 38

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ .... فرقان (25) 4

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ .... سجده (32) 3

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ .... احقاف (46) 8

1601. تهمت درس‌آموختگی نزد دیگران به

پیامبر صلی الله علیه و آله ، از طرف مشرکان برای مبارزه با ایشان:

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ .... نحل (16) 103

ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ .... دخان (44) 14

1602. زندان، قتل و تبعید، از روشهای کافران، برای مبارزه با محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ .... انفال (8) 30

نیز ==> اذیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، استهزای محمّد صلی الله علیه و آله ، اعراض از محمّد صلی الله علیه و آله ، افترا به محمّد صلی الله علیه و آله ،تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله ، توهین به محمّد صلی الله علیه و آله ، تهدید محمّد صلی الله علیه و آله ، جنگ با محمّد صلی الله علیه و آله ، دشمنی با محمّد صلی الله علیه و آله ،کافران و محمّد صلی الله علیه و آله ، مکر با محمّد صلی الله علیه و آله

مبارزۀ محمّد صلی الله علیه و آله

1603. مبارزۀ پیامبر صلی الله علیه و آله با بت‌پرستی و شرک:

وَ إِذٰا رَآکَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی یَذْکُرُ آلِهَتَکُمْ وَ هُمْ بِذِکْرِ الرَّحْمٰنِ هُمْ کٰافِرُونَ . انبیاء (21) 36

وَ إِذٰا رَأَوْکَ إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلاّٰ هُزُواً أَ هٰذَا الَّذِی بَعَثَ اللّٰهُ رَسُولاً

إِنْ کٰادَ لَیُضِلُّنٰا عَنْ آلِهَتِنٰا لَوْ لاٰ أَنْ صَبَرْنٰا عَلَیْهٰا وَ سَوْفَ یَعْلَمُونَ حِینَ یَرَوْنَ الْعَذٰابَ مَنْ أَضَلُّ سَبِیلاً. فرقان (25) 41 و 42

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ . صافّات (37) 36

أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ إِلٰهاً وٰاحِداً إِنَّ هٰذٰا لَشَیْءٌ عُجٰابٌ

وَ انْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا وَ اصْبِرُوا عَلیٰ آلِهَتِکُمْ إِنَّ هٰذٰا لَشَیْءٌ یُرٰادُ. ص (38) 5 و 6

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ شُفَعٰاءَ قُلْ أَ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یَمْلِکُونَ شَیْئاً وَ لاٰ یَعْقِلُونَ

قُلْ لِلّٰهِ الشَّفٰاعَةُ جَمِیعاً لَهُ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ ثُمَّ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ . زمر (39) 43 و 44

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَمّٰا جٰاءَنِی الْبَیِّنٰاتُ مِنْ رَبِّی وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ . کافرون (109) 1 و 2

1604. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظف به مبارزه با رسوم جاهلی در ورود به خانه از پشت آن و نه از درب آن، هنگام انجام دادن حج:

... قُلْ ... لَیْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ظُهُورِهٰا .... بقره (2) 189

1605. مبارزۀ پیامبر صلی الله علیه و آله با سنّتهای جاهلی، فلسفۀ ازدواج ایشان با مطلّقۀ پسرخوانده‌اش:

... زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ .... احزاب (33) 37

1606. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای بی‌اعتنایی و مبارزۀ منفی با مسلمانان توطئه‌گر و دورو:

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81

1607. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به بی‌اعتنایی و مبارزۀ منفی با مغالطه‌گران و شبهه‌افکنان در آیات قرآن:

وَ إِذٰا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیٰاتِنٰا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ ... (1)انعام (6) 68

1608. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به روی‌گردانی و مبارزۀ منفی با کافران:

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا ... ذَرْهُمْ یَأْکُلُوا وَ یَتَمَتَّعُوا وَ یُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . حجر (15) 2 و 3

... لاٰ یَنْفَعُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِیمٰانُهُمْ ... فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ .... سجده (32) 29 و 30

1609. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای مبارزۀ منفی با روی‌گردانان از ذکر خدا و دنیاطلبان:

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّٰی عَنْ ذِکْرِنٰا وَ لَمْ یُرِدْ إِلاَّ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا. نجم (53) 29

1610. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور مبارزۀ منفی با مشرکان مکّه، از راه بی‌اعتنایی به آنها:

... قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ . انعام (6) 91

... وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

... وَ لَوْ شٰاءَ رَبُّکَ مٰا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 112

... وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 137

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . حجر (15) 94

فَذَرْهُمْ فِی غَمْرَتِهِمْ حَتّٰی حِینٍ . مؤمنون (23) 54

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . زخرف (43) 83

فَذَرْهُمْ حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی فِیهِ یُصْعَقُونَ . طور (52) 45

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . معارج (70) 42

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 10

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ . کافرون (109) 6

1611. رفتار محبّت‌آمیز، همراه با قاطعیّت، از شیوه‌های مبارزاتی پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . (2)زمر (39) 39

1612. نهی از درگیری مسلّحانۀ مسلمانان با کافران در مکّه، از روشهای مبارزاتی پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ قِیلَ لَهُمْ کُفُّوا أَیْدِیَکُمْ ... فَلَمّٰا کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقِتٰالُ ... (3)نساء (4) 77

1613. قاطعیّت پیامبر صلی الله علیه و آله در مبارزه با مشرکان تکذیب‌کنندۀ او:

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ


1) 1) .«خوض»یعنی خلط کردن در گفتگو برای بازی و بیهوده‌گویی جهت پرهیز از فهمیدن و روشن شدن مطلب است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 489)

2) 2) . تعبیر«یا قوم»بر اظهار محبّت دلالت می‌کند

3) 3) . در شأن نزول آیه آمده است:«عبد الرحمن بن عوف»و«مقداد بن اسود»و«قدامة بن مظعون»و«سعد بن ابی وقاص»که مورد آزار و اذیت شدید مشرکان در مکه قبل از هجرت بودند، به پیامبر صلی الله علیه و آله شکایت کردند و اجازۀ جهاد می‌خواستند. (مجمع البیان، ج 3-\4، ص 119)

مِمّٰا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . یونس (10) 41

1614. مبارزۀ محمّد صلی الله علیه و آله با منافقان مدینه، در صورت دست برنداشتن از اذیّت زنان مسلمان، با تهدید آنان به اخراج و تبعید:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً

لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ ... لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لاٰ یُجٰاوِرُونَکَ فِیهٰا إِلاّٰ قَلِیلاً. احزاب (33) 59 و 60

1615. مبارزۀ محمّد صلی الله علیه و آله با بیماردلان و شایعه‌پراکنان و تهدید آنان به اخراج و تبعید:

لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لاٰ یُجٰاوِرُونَکَ فِیهٰا .... احزاب (33) 60

1616. برخورد و مبارزۀ محمّد صلی الله علیه و آله با مخالفان، متکی بر منطق و استدلال:

فَأْتُوا بِکِتٰابِکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . صافّات (37) 157

1617. به چالش کشیدن عقاید باطل و بی‌منطق مشرکان، روش پیامبر صلی الله علیه و آله در مبارزه با آنها:

فَاسْتَفْتِهِمْ أَ لِرَبِّکَ الْبَنٰاتُ وَ لَهُمُ الْبَنُونَ

أَمْ لَکُمْ سُلْطٰانٌ مُبِینٌ

فَأْتُوا بِکِتٰابِکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . صافّات (37) 149 و 156 و 157

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

مباهلۀ محمّد صلی الله علیه و آله

1618. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور دعوت نمودن مسیحیان به مباهله، پس از اقامۀ برهان برای آنان و عدم پذیرش براهین از سوی آنان:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . آل عمران (3) 61

1619. همراهان پیامبر صلی الله علیه و آله (علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام ) در مباهله، عزیزترین و برترین انسانها:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . (1)آل عمران (3) 61

1620. لجاجت و محاجّۀ مسیحیان، باعث دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از ایشان، برای مباهله:

فَمَنْ حَاجَّکَ ... فَقُلْ تَعٰالَوْا ... ثُمَّ نَبْتَهِلْ .... آل عمران (3) 61


1) 1) . در روایتی از امام رضا علیه السلام آمده که پیامبر صلی الله علیه و آله ، علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام را آورد و این خصوصیّتی است که هیچ‌کس بر ایشان در آن پیشی نگرفته و فضیلتی است که نصیب کسی دیگر نخواهد شد. (عیون أخبار الرّضا، ج 1، ص 232، ح 1، ب 23؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 350، ح 163)

1621. علم و یقین پیامبر صلی الله علیه و آله به قصّۀ عیسی و مریم علیهما السلام ، قبل از اقدام ایشان به مباهله:

إِنَّ مَثَلَ عِیسیٰ عِنْدَ اللّٰهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرٰابٍ ثُمَّ قٰالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا ... ثُمَّ نَبْتَهِلْ .... آل عمران (3) 59 و 61

1622. اعراض مسیحیان از مباهله با محمّد صلی الله علیه و آله ، نشانۀ فسادانگیزی مستمرّ آنها:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِالْمُفْسِدِینَ . (1)آل عمران (3) 61 و 63

1623. توجّه به عزّت و حکمت خداوند، باعث دلگرمی و تشجیع پیامبر صلی الله علیه و آله برای مباهله:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ

إِنَّ هٰذٰا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ وَ مٰا مِنْ إِلٰهٍ إِلاَّ اللّٰهُ وَ إِنَّ اللّٰهَ لَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . آل عمران (3) 61 و 62

مجلس محمّد صلی الله علیه و آله

==> مهمانی محمّد صلی الله علیه و آله ، معاشرت محمّد صلی الله علیه و آله

محاربه با محمّد صلی الله علیه و آله

1624. قتل، تصلیب، قطع یک‌دست و یک پای مخالف و تبعید، کیفر محاربه با محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ یُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسٰاداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلاٰفٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذٰلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیٰا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 33

1625. ذلّت دنیایی، فرجام محاربه با محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ یُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسٰاداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلاٰفٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذٰلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیٰا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 33

1626. عذاب بزرگ، کیفر آخرتی محاربه با پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ یُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . مائده (5) 33

1627. توبه از محاربه با محمّد صلی الله علیه و آله و اصلاح گذشته قبل از دستگیری، موجب سقوط کیفر:

إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ یُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... إِلاَّ الَّذِینَ تٰابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ .... مائده (5) 33 و 34

1628. سقوط کیفر محاربه با محمّد صلی الله علیه و آله ، در صورت

1) 1) . جزاء«فاِنّ اللّه علیم»متضمّن وصف علم است و به‌وسیلۀ«انّ»تأکید شده تا دلالت کند که این صفت [افساد] متحقّق در نفوس ایشان است، لذا می‌فهماند که مسیحیان به ناچار از مباهله دست خواهند کشید. (المیزان، ج 3، ص 228)

توبه و اصلاح، نشان آمرزشگری و رحمت خدا:

إِنَّمٰا جَزٰاءُ الَّذِینَ یُحٰارِبُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... إِلاَّ الَّذِینَ تٰابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَیْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . مائده (5) 33 و 34

1629. ایجاد پایگاهی برای محاربه با محمّد صلی الله علیه و آله ، انگیزۀ منافقان، از ساخت مسجد ضرار:

وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِرٰاراً ... وَ إِرْصٰاداً لِمَنْ حٰارَبَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... توبه (9) 107

محمّد صلی الله علیه و آله در آخرت

1630. آخرت، جایگاهی به مراتب بهتر از دنیا برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ . ضحی (93) 4

1631. پیامبر صلی الله علیه و آله برخوردار از امداد الهی در آخرت:

مَنْ کٰانَ یَظُنُّ أَنْ لَنْ یَنْصُرَهُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ ... (1)حج (22) 15

نیز ==> محمد صلی الله علیه و آله در بهشت

محمد صلی الله علیه و آله در افق اعلیٰ

1632. نزدیک و نزدیک‌تر شدن پیامبر صلی الله علیه و آله به مبدأ وحی در افق اعلی، برای دریافت قرآن:

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . (2)نجم (53) 7 -\10

محمّد صلی الله علیه و آله در انجیل

1633. تصریح انجیل به برخوردار بودن پیامبر موعود از مقام رسالت، افزون بر مقام نبوّت:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157

1634. بشارت به آمدن پیامبر صلی الله علیه و آله در انجیل:

وَ آمِنُوا بِمٰا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَکُمْ وَ لاٰ تَکُونُوا أَوَّلَ کٰافِرٍ بِهِ وَ لاٰ تَشْتَرُوا بِآیٰاتِی ثَمَناً قَلِیلاً وَ إِیّٰایَ فَاتَّقُونِ

وَ لاٰ تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبٰاطِلِ وَ تَکْتُمُوا الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . بقره (2) 41 و 42

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاٰوَتِهِ أُولٰئِکَ یُؤْمِنُونَ بِهِ ... (3)بقره (2) 121

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ .... بقره (2) 146

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ ... (4)بقره (2) 159

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَکْفُرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ أَنْتُمْ تَشْهَدُونَ

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ


1) 1) . بنا بر احتمالی، مرجع ضمیر«ینصره»پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 120)

2) 2) . بنا بر اینکه مرجع ضمیر«هو»و ضمیر فاعلی«دنا»به پیامبر صلی الله علیه و آله برمی‌گردد. (المیزان، ج 19، ص 28)

3) 3) . بر این اساس که«یتلونه»به معنای پیروی کردن از محمّد صلی الله علیه و آله باشد

4) 4) . آیه به یهود و نصارا اشاره دارد که امر پیامبر صلی الله علیه و آله و نبوّت او را که در تورات و انجیل مکتوب یافته بودند، کتمان می‌کردند، و در احتمالی، مراد از«بیّنات»حجّتهایی است که بر نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله دلالت می‌کند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 441)

بِالْبٰاطِلِ وَ تَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . آل عمران (3) 70 و 71

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ آمِنُوا بِمٰا نَزَّلْنٰا مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَکُمْ .... نساء (4) 47

... وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ .... انعام (6) 114

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ ... فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ .... اعراف (7) 157

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . (1)نحل (16) 43

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . انبیاء (21) 7

1635. امربه‌معروف و نهی از منکر، از نشانه‌های موجود در انجیل، برای شناسایی پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ .... اعراف (7) 157

1636. حلال دانستن پاکیزه‌ها و حرام شمردن ناپاکیها، از نشانه‌های موجود در انجیل، برای شناسایی پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ .... اعراف (7) 157

1637. رها ساختن مردم (یهود و نصارا و...) از تکالیف شاق و زنجیرهای خرافات، از نشانه‌های موجود در انجیل، برای شناسایی پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ ... وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ .... اعراف (7) 157

1638. بیان اوصاف پیامبر صلی الله علیه و آله و یاران آن حضرت در انجیل:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ ... مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَویٰ عَلیٰ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرّٰاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفّٰارَ .... فتح (48) 29

1639. تغییر قبله از بیت‌المقدّس به مسجد الحرام، از نشانه‌های بیان شده در تورات و انجیل، برای حقّانیّت پیامبر موعود:

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَ إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا یَعْمَلُونَ . بقره (2) 144

... فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ ... لِئَلاّٰ یَکُونَ


1) 1) . بنا بر اینکه مقصود از«اهل الذّکر»اهل کتاب باشد. خداوند به مشرکان دستور می‌دهد از اهل کتاب دربارۀ پیامبر صلی الله علیه و آله که در کتابهای آنها آمده، سؤال کنند. (مجمع البیان، ج 5 -\6، ص 557)

لِلنّٰاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ ... (1)بقره (2) 150

1640. ذکر شدن نام و ویژگیهای پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، در انجیل:

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ .... بقره (2) 146

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ آمِنُوا بِمٰا نَزَّلْنٰا مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَکُمْ ... (2)نساء (4) 47

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157

1641. پیشگویی انجیل، از استواری و سرسختی محمّد صلی الله علیه و آله و یارانش، در برابر کافران و مهربانی آنان در برابر مؤمنان:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ ... ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ ... (3)فتح (48) 29

1642. پیشگویی انجیل، از عبادت و سجدۀ محمّد صلی الله علیه و آله و یارانش و اخلاص آنان:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ ... تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً ... ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ .... فتح (48) 29

1643. وصف پیامبر صلی الله علیه و آله و یارانش در انجیل به کشتزاری شاداب و در حال رشد و شکوفایی:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ ... مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَویٰ عَلیٰ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرّٰاعَ .... فتح (48) 29

نیز ==> محمّد صلی الله علیه و آله در کتب آسمانی

محمد صلی الله علیه و آله در بهشت

1644. باغها و نهرهای روان و زندگی جاویدان در بهشت، مهیّا شده از جانب خدا برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

لٰکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ ... أَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا .... توبه (9) 88 و 89

1645. نوید کاخها و باغهای سرسبز با جویهای روان در بهشت به محمّد صلی الله علیه و آله از سوی خداوند:

تَبٰارَکَ الَّذِی إِنْ شٰاءَ جَعَلَ لَکَ خَیْراً مِنْ ذٰلِکَ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ وَ یَجْعَلْ لَکَ قُصُوراً. فرقان (25) 10

1646. رؤیت جبرئیل از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله در جنّة المأویٰ:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَهٰا جَنَّةُ الْمَأْویٰ . نجم (53) 5 و 13 و 15


1) 1) . یهود از کتابهایشان دانسته بودند که قبلۀ پیامبر موعود کعبه است نه بیت‌المقدّس، ازاین‌رو قبله بودن بیت‌المقدّس حجّتی بود برای یهود علیه مسلمانان. (المیزان، ج 1، ص 331 -\332)

2) 2) . مقصود از«بما نزّلنا...»و صفهای تورات و انجیل، دربارۀ پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 86)

3) 3) . بر این اساس که واو در«و مثلهم فی الإنجیل»عاطفه باشد، نه مستأنفه

محمّد صلی الله علیه و آله در تورات

1647. تطبیق نشانه‌های پیامبرِ نوید داده شده در تورات بر محمّد صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ .... اعراف (7) 157

1648. امربه‌معروف و نهی از منکر، از نشانه‌های موجود در تورات برای شناسایی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ ... یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ .... اعراف (7) 157

1649. حلال دانستن پاکیزه‌ها و حرام شمردن ناپاکیها، از نشانه‌های موجود در تورات برای شناسایی پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ .... اعراف (7) 157

1650. رها ساختن مردم (یهود و نصارا و...) از تکالیف شاقّ و زنجیرهای خرافات، از دیگر نشانه‌های موجود در تورات برای شناسایی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ ... وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ .... اعراف (7) 157

1651. بیان اوصاف پیامبر صلی الله علیه و آله و یاران آن حضرت در تورات:

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ .... فتح (48) 29

1652. تصریح تورات به برخوردار بودن پیامبر موعود از مقام رسالت، افزون بر مقام نبوّت:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ .... اعراف (7) 157

1653. تورات، بشارت‌دهندۀ به بعثت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ آمِنُوا بِمٰا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَکُمْ وَ لاٰ تَکُونُوا أَوَّلَ کٰافِرٍ بِهِ وَ لاٰ تَشْتَرُوا بِآیٰاتِی ثَمَناً قَلِیلاً وَ إِیّٰایَ فَاتَّقُونِ

وَ لاٰ تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبٰاطِلِ وَ تَکْتُمُوا الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

أَ تَأْمُرُونَ النّٰاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْکِتٰابَ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . (1)

بقره (2) 41 و 42 و 44

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ .

بقره (2) 89

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ


1) 1) . در تورات، اوصاف پیامبر صلی الله علیه و آله ذکر شده و به آمدن وی بشارت داده شده، ولی علمای یهود با انکار آن حضرت به تورات عمل نمی‌کردند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 215)

ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 101

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاٰوَتِهِ أُولٰئِکَ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْخٰاسِرُونَ . بقره (2) 121

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ ... (1)بقره (2) 159

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ مٰا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ إِلاَّ النّٰارَ وَ لاٰ یُکَلِّمُهُمُ اللّٰهُ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ وَ لاٰ یُزَکِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 174

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَکْفُرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ أَنْتُمْ تَشْهَدُونَ

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبٰاطِلِ وَ تَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ . آل عمران (3) 70 و 71

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنّٰاسِ وَ لاٰ تَکْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ وَ اشْتَرَوْا بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَبِئْسَ مٰا یَشْتَرُونَ . آل عمران (3) 187

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ آمِنُوا بِمٰا نَزَّلْنٰا مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَکُمْ .... نساء (4) 47

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ ... فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ .... اعراف (7) 157

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . (2)نحل (16) 43

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ . انبیاء (21) 7

1654. عالمان اهل کتاب، مطمئن به انطباق ویژگیهای پیامبر موعود در تورات، بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ کِتٰابٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ وَ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ یَسْتَفْتِحُونَ عَلَی الَّذِینَ کَفَرُوا فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ مٰا عَرَفُوا کَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللّٰهِ عَلَی الْکٰافِرِینَ .

بقره (2) 89

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 101

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ آمِنُوا بِمٰا نَزَّلْنٰا مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَکُمْ .... نساء (4) 47


1) 1) . در احتمالی«ما بیّناه للنّاس فی الکتاب»یعنی صفات پیامبر صلی الله علیه و آله و احکامی که در تورات و انجیل آمده است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 441)

2) 2) . مقصود از«اهل الذّکر»اهل کتاب است و خداوند به مشرکان دستور می‌دهد از آنان دربارۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از آنچه در کتابهای آنها آمده، سؤال کنند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 557)

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 20

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ .... اعراف (7) 157

1655. تغییر قبله از بیت‌المقدّس به مسجد الحرام، از نشانه‌های بیان شده در تورات برای حقّانیّت پیامبر موعود:

... فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ ... لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ ... (1)بقره (2) 150

1656. تورات، بیانگر بعثت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و تبیین‌کنندۀ صفات و ویژگیهای آن حضرت:

وَ إِذٰا لَقُوا الَّذِینَ آمَنُوا قٰالُوا آمَنّٰا وَ إِذٰا خَلاٰ بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ قٰالُوا أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِمٰا فَتَحَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ .... بقره (2) 76

1657. تحریف اوصاف محمّد صلی الله علیه و آله در تورات به دست عالمان یهود:

فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ یَکْتُبُونَ الْکِتٰابَ بِأَیْدِیهِمْ ثُمَّ یَقُولُونَ هٰذٰا مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ لِیَشْتَرُوا بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً فَوَیْلٌ لَهُمْ مِمّٰا کَتَبَتْ أَیْدِیهِمْ ... (2)بقره (2) 79

1658. گواهی تورات، بر صدق پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ فَمَنْ کٰانَ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتٰابُ مُوسیٰ إِمٰاماً وَ رَحْمَةً أُولٰئِکَ یُؤْمِنُونَ بِهِ ... (3)هود (11) 17

1659. بیان بعضی تعالیم و وظایف محمّد صلی الله علیه و آله ، در تورات:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . اعراف (7) 157

1660. امّی بودن، یکی از صفات پیامبر صلی الله علیه و آله در تورات:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ .... اعراف (7) 157

محمّد صلی الله علیه و آله در سدرةالمنتهیٰ

==> مشاهدات محمّد صلی الله علیه و آله

محمّد صلی الله علیه و آله در غار ثور

1661. رفتن پیامبر صلی الله علیه و آله و همراهش، هنگام هجرت و خروج از مکّه به غار ثور:

1) 1) . یهود از کتابهایشان دانسته بودند که قبلۀ پیامبر موعود کعبه است نه بیت‌المقدّس؛ ازاین‌رو، در قبله بودن بیت‌المقدّس حجّتی بود برای یهود علیه مسلمانان. (المیزان، ج 1، ص 331 -\332)

2) 2) . از امام باقر علیه السلام روایت شده که عالمان یهود به سراغ تورات رفتند و اوصاف آن حضرت را تغییر دادند تا به این وسیله، در دل مستضعفانِ فکریِ یهود شک بیفکنند. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 292؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 93، ح 256)

3) 3) . بنا بر اینکه«و من قبله کتاب موسیٰ»عطف بر«شاهد»باشد. (روح المعانی، ج 7، جزء 12، ص 42)

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ ... (1)توبه (9) 40

1662. نزول آرامش بر پیامبر صلی الله علیه و آله در غار ثور:

... إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ ... فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ .... توبه (9) 40

1663. یاری شدن پیامبر صلی الله علیه و آله با سپاهیان غیبی در غار ثور:

... إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ ... وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا .... توبه (9) 40

1664. دلداری پیامبر صلی الله علیه و آله به ابو بکر در غار ثور، برای برطرف کردن دلهرۀ او:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ .... توبه (9) 40

محمّد صلی الله علیه و آله در کتب آسمانی

1665. نزول قرآن و بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله ، مژده‌ای در کتب آسمانی گذشته:

وَ هٰذٰا کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ مُبٰارَکٌ مُصَدِّقُ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ ... (2)انعام (6) 92

وَ إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ

بِلِسٰانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ

وَ إِنَّهُ لَفِی زُبُرِ الْأَوَّلِینَ . شعراء (26) 192 -\196

1666. هماهنگی صفات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله با اوصاف یادشده از ایشان، در کتابهای آسمانی:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 101

وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ النَّبِیِّینَ لَمٰا آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتٰابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَکُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قٰالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلیٰ ذٰلِکُمْ إِصْرِی قٰالُوا أَقْرَرْنٰا قٰالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشّٰاهِدِینَ . آل عمران (3) 81

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمُ .... انعام (6) 20

فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتٰابَ مِنْ قَبْلِکَ لَقَدْ جٰاءَکَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِینَ . یونس (10) 94

نیز ==> محمد صلی الله علیه و آله در انجیل و محمد صلی الله علیه و آله در تورات

محمّد صلی الله علیه و آله در مدینه

1667. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله شخصیّتی محوری و تصمیم‌گیرنده در مدینه:

وَ إِذْ قٰالَتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ یٰا أَهْلَ یَثْرِبَ لاٰ مُقٰامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنٰا عَوْرَةٌ وَ مٰا هِیَ بِعَوْرَةٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلاّٰ فِرٰاراً


1) 1) . مقصود از«فی الغار»غار ثور است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 48)

2) 2) . از معانی محتمل برای«مصدّق»تصدیق خبرهای کتابهای آسمانی پیشین در آمدن پیامبر صلی الله علیه و آله و قرآن است.(تفسیر التحریر و التنویر، ج 4، جزء 7، ص 371)

أَشِحَّةً عَلَیْکُمْ فَإِذٰا جٰاءَ الْخَوْفُ رَأَیْتَهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ .... احزاب (33) 13 و 19

1668. خروج پیامبر صلی الله علیه و آله صبحگاهان از شهر مدینه برای صف‌آرایی لشکر:

وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقٰاعِدَ لِلْقِتٰالِ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (1)آل عمران (3) 121

1669. خروج به حق پیامبر صلی الله علیه و آله از مدینه در غزوۀ بدر، به رغم کراهت برخی مؤمنان از این حرکت:

کَمٰا أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَیْتِکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ لَکٰارِهُونَ . (2)انفال (8) 5

1670. تهدید منافقان، بیماردلان و شایعه‌پراکنان مدینه،به تبعید و اخراج، در صورت دست برنداشتن از اذیّت و آزار زنان مسلمان:

لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لاٰ یُجٰاوِرُونَکَ فِیهٰا إِلاّٰ قَلِیلاً. احزاب (33) 60

1671. پیامبر صلی الله علیه و آله ، عزّتمند و مقتدر در مدینه:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

نیز ==> سکونت محمّد صلی الله علیه و آله ،سکونت محمّد صلی الله علیه و آله در مدینه

محمّد صلی الله علیه و آله در مکّه

1672. سوگند خداوند به شهر مکّه، به جهت وجود پیامبر صلی الله علیه و آله در آن:

لاٰ أُقْسِمُ بِهٰذَا الْبَلَدِ

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. (3)بلد (90) 1 و 2

1673. تحمّل‌ناپذیر بودن وجود پیامبر صلی الله علیه و آله در مکّه برای مشرکان:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا .... اسراء (17) 76

1674. سکونت پیامبر صلی الله علیه و آله در مکه، هنگام نزول سورۀ بلد:

وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهٰذَا الْبَلَدِ. بلد (90) 2

1675. پیامبر صلی الله علیه و آله در میان اهل مکّه، مانع از عذاب شدن آنان:

وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ لِیُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِیهِمْ وَ مٰا کٰانَ اللّٰهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ . انفال (8) 33

1676. برانگیخته شدن محمد صلی الله علیه و آله از میان اهل مکّه به پیامبری:

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . (4)جمعه (62) 2

نیز ==> سکونت محمّد صلی الله علیه و آله ،سکونت محمّد صلی الله علیه و آله در


1) 1) . مقصود از«غدوت من اهلک»خارج شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از مدینه برای آماده ساختن لشکر در جنگ احد و یا احزاب و یا بدر است.(مجمع البیان، ج 1-\2، ص 823)

2) 2) . با توجه به سیاق آیات، مقصود از جملۀ«اخرجک»خروج پیامبر صلی الله علیه و آله برای جنگ بدر است

3) 3) .«لا»در«لا أقسم»زاید است

4) 4) . طبق یک احتمال، مقصود از«امّیین»اهل مکّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 428)

مکّه

محمّد صلی الله علیه و آله قبل از بعثت

1677. پیامبر صلی الله علیه و آله ، بی‌خبر از نبوّت خویش، پیش از بعثت:

وَ مٰا کُنْتَ تَرْجُوا أَنْ یُلْقیٰ إِلَیْکَ الْکِتٰابُ .... قصص (28) 86

1678. زندگی و شخصیّت پیش از بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله ، دلیل روشن برای رسالت و نبوّت او:

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ .... یونس (10) 16

1679. زندگی پیش از بعثت پیامبر صلی الله علیه و آله ، گواه روشن بر الهی و آسمانی بودن قرآن:

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 16

نیز ==> کودکی محمّد صلی الله علیه و آله ، گمنامی محمّد صلی الله علیه و آله ، یتیمی محمّد صلی الله علیه و آله

محمّد صلی الله علیه و آله و ابراهیم علیه السلام

1680. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اعلام پیروی خویش از دعوت توحیدی ابراهیم علیه السلام :

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . نحل (16) 123

1681. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله موظّف به اعلام ایمان خویش به دین ابراهیم علیه السلام :

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ ... وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ .... آل عمران (3) 84

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً .... نحل (16) 123

1682. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پیرو دین ابراهیم علیه السلام و تداوم‌دهندۀ آن:

إِنَّ أَوْلَی النّٰاسِ بِإِبْرٰاهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هٰذَا النَّبِیُّ ....

آل عمران (3) 68

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً قِیَماً مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 161

1683. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از نزدیک‌ترین و شایسته‌ترین افراد در انتساب به ابراهیم علیه السلام :

إِنَّ أَوْلَی النّٰاسِ بِإِبْرٰاهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هٰذَا النَّبِیُّ ....

آل عمران (3) 68

1684. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مبعوث شده از نسل ابراهیم و به دعای آن حضرت:

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُزَکِّیهِمْ إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . (1)بقره (2) 129

1685. موحد بودن ابراهیم علیه السلام و مبرّا بودنش از هرگونه کجی، افراط و تفریط، فلسفۀ مأموریّت یافتن

1) 1) . ضمیر«فیهم»به«و من ذرّیتنا امّة مسلمة»که بیان از ذریّۀ ابراهیم است، بازمی‌گردد و مقصود از برانگیخته شدن پیامبری در میان آنها، وجود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است. آن حضرت می‌فرمود: من خوانده‌شدۀ پدرم ابراهیم علیه السلام هستم. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 395)

پیامبر صلی الله علیه و آله به پیروی از آن حضرت:

إِنَّ إِبْرٰاهِیمَ کٰانَ أُمَّةً قٰانِتاً لِلّٰهِ حَنِیفاً وَ لَمْ یَکُ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً .... نحل (16) 120 و 123

1686. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور اقتدا به هدایت ابراهیم علیه السلام و دیگر انبیای الهی:

وَ تِلْکَ حُجَّتُنٰا آتَیْنٰاهٰا إِبْرٰاهِیمَ ... وَ وَهَبْنٰا لَهُ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ کُلاًّ هَدَیْنٰا وَ نُوحاً هَدَیْنٰا مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ دٰاوُدَ وَ سُلَیْمٰانَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسیٰ وَ هٰارُونَ وَ کَذٰلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ وَ زَکَرِیّٰا وَ یَحْییٰ وَ عِیسیٰ وَ إِلْیٰاسَ کُلٌّ مِنَ الصّٰالِحِینَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ الْیَسَعَ وَ یُونُسَ وَ لُوطاً وَ کلاًّ فَضَّلْنٰا عَلَی الْعٰالَمِینَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ .... انعام (6) 83 -\86 و 90

1687. پیامبر صلی الله علیه و آله از ابراهیم علیه السلام ، و ابراهیم علیه السلام از پیامبر صلی الله علیه و آله ، و دین و سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله همان دین و سنّت ابراهیم علیه السلام :

إِنَّ اللّٰهَ اصْطَفیٰ آدَمَ ... وَ آلَ إِبْرٰاهِیمَ ... ذُرِّیَّةً بَعْضُهٰا مِنْ بَعْضٍ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (1)آل عمران (3) 33 و 34

1688. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور رساندن خبر مهمانان ابراهیم علیه السلام به مردم:

وَ نَبِّئْهُمْ عَنْ ضَیْفِ إِبْرٰاهِیمَ . حجر (15) 51

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ إِبْرٰاهِیمَ . شعراء (26) 69

1689. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از آیین ابراهیم علیه السلام ، از راه وحی:

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً .... نحل (16) 123

1690. بعثت محمّد صلی الله علیه و آله از دعاهای ابراهیم علیه السلام :

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُزَکِّیهِمْ إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . بقره (2) 129

محمّد صلی الله علیه و آله و اشراف

1691. نهی خدا دربارۀ پیروی پیامبر صلی الله علیه و آله از اشراف:

وَ لاٰ تُطِعْ کُلَّ حَلاّٰفٍ مَهِینٍ

هَمّٰازٍ مَشّٰاءٍ بِنَمِیمٍ

أَنْ کٰانَ ذٰا مٰالٍ وَ بَنِینَ . قلم (68) 10 و 11 و 14

1692. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به ردّ درخواست اشراف در طرد اصحاب صُفّه از خود:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . (2)انعام (6) 52

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. (3)کهف (18) 28


1) 1) . در روایتی از امام باقر علیه السلام آمده است: پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: من از ابراهیم علیه السلام و ابراهیم علیه السلام از من است؛ دین ابراهیم علیه السلام دین من است و سنّتش سنّت من است. (محاسن برقی، ج 1، ص 152، ح 74؛ تفسیر عیّاشی، ج 1، ص 169، ح 33)

2) 2) . مقصود از«الّذین یدعون ربّهم...»اصحاب صُفّه و فقرای مسلمانان است. (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 721، ح 94)

3) 3) . مقصود از«الّذین یدعون ربّهم...»فقرای اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 718)

1693. نهی خداوند، دربارۀ توجّه و تمایل پیامبر صلی الله علیه و آله به طبقۀ اشراف و طرد تهیدستان:

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

محمّد صلی الله علیه و آله و اهل کتاب

1694. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور دعوت اهل کتاب به تسلیم، در برابر خدا:

... وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ .... آل عمران (3) 20

1695. پیامبر صلی الله علیه و آله شاهد شتاب بسیاری از اهل کتاب در گناه، تجاوزگری و حرام‌خواری:

... یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ ... قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللّٰهِ مَنْ لَعَنَهُ اللّٰهُ وَ غَضِبَ ... وَ تَریٰ کَثِیراً مِنْهُمْ یُسٰارِعُونَ فِی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ أَکْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مٰا کٰانُوا یَعْمَلُونَ . مائده (5) 59 و 60 و 62

1696. دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از اهل کتاب به توحید در عبادت، نفی شرک و نپذیرفتن حاکمیّت غیر خداوند:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلیٰ کَلِمَةٍ سَوٰاءٍ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمْ أَلاّٰ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّٰهَ وَ لاٰ نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لاٰ یَتَّخِذَ بَعْضُنٰا بَعْضاً أَرْبٰاباً مِنْ دُونِ اللّٰهِ .... آل عمران (3) 64

1697. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله بر دعوت اهل کتاب به آزاداندیشی و داشتن شخصیّت مستقل انسانی:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلیٰ کَلِمَةٍ سَوٰاءٍ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمْ أَلاّٰ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّٰهَ وَ لاٰ نُشْرِکَ بِهِ شَیْئاً وَ لاٰ یَتَّخِذَ بَعْضُنٰا بَعْضاً أَرْبٰاباً مِنْ دُونِ اللّٰهِ .... آل عمران (3) 64

1698. حمایت خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان در برابر اهل کتاب:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ ... یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِی إِبْرٰاهِیمَ .... وَ هٰذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللّٰهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ . آل عمران (3) 64 و 65 و 68

1699. محمّد صلی الله علیه و آله ، اتمام‌حجّت خدا بر اهل کتاب:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ .... مائده (5) 19

1700. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به شناخت و ارزیابی عقاید و اعمال اهل کتاب:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ ... اُنْظُرْ کَیْفَ یَفْتَرُونَ عَلَی اللّٰهِ الْکَذِبَ وَ کَفیٰ بِهِ إِثْماً مُبِیناً. نساء (4) 44 و 50

1701. چشم‌پوشی و گذشت پیامبر صلی الله علیه و آله از بسیاری خطاهای اهل کتاب:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ .... مائده (5) 15

1702. چشم‌پوشی پیامبر صلی الله علیه و آله از افشا و بیان حقایق پنهان‌شدۀ اهل کتاب:

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ کَثِیراً مِمّٰا کُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ .... مائده (5) 15

1703. پیامبر صلی الله علیه و آله وظیفه‌دار قضاوت در میان اهل کتاب براساس احکام الهی:

... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... (1)مائده (5) 48

1704. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به نقل صحیح داستان قربانی هابیل و قابیل برای اهل کتاب:

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبٰا قُرْبٰاناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمٰا وَ لَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ ... (2)مائده (5) 27

1705. وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در انتخاب قرآن از میان کتب آسمانی، برای داوری بین اهل کتاب:

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48

1706. خداوند، برحذردارندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در قضاوت از پیروی تمایلات نفسانی اهل کتاب:

... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ .... مائده (5) 48

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ ....

مائده (5) 49

1707. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور مقابله با موضعگیری مغرضانۀ اهل کتاب نسبت به مسلمانان:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنّٰا إِلاّٰ أَنْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ .... مائده (5) 59

1708. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور افشای سوابق ننگین اهل کتاب، از راه توجّه دادن آنان به گذشتۀ شوم هم‌کیشان‌شان:

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللّٰهِ مَنْ لَعَنَهُ اللّٰهُ وَ غَضِبَ عَلَیْهِ وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنٰازِیرَ وَ عَبَدَ الطّٰاغُوتَ أُولٰئِکَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضَلُّ عَنْ سَوٰاءِ السَّبِیلِ . مائده (5) 60

نیز ==> اهل کتاب و محمّد صلی الله علیه و آله

محمّد صلی الله علیه و آله و انبیا

1709. خداوند، بیان‌کنندۀ داستانهای انبیای گذشته برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ کُلاًّ نَقُصُّ عَلَیْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الرُّسُلِ .... هود (11) 120

1710. آرامش خاطر پیامبر صلی الله علیه و آله و استواری قلب او، هدف از بیان سرگذشت انبیا برای آن حضرت:

وَ کُلاًّ نَقُصُّ عَلَیْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الرُّسُلِ مٰا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤٰادَکَ .... هود (11) 120

1711. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور بیان سرگذشت حضرت داود علیه السلام از طریق وحی:

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ .... ص (38) 17


1) 1) . ضمیر«بینهم»به اهل کتاب بازمی‌گردد

2) 2) . با توجّه به سیاق آیات پیشین ضمیر در«علیهم»به اهل کتاب بر می‌گردد

1712. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به پیروی از هدایت پیامبران:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّةَ فَإِنْ یَکْفُرْ بِهٰا هٰؤُلاٰءِ فَقَدْ وَکَّلْنٰا بِهٰا قَوْماً لَیْسُوا بِهٰا بِکٰافِرِینَ

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 89 و 90

1713. آگاهی یافتن پیامبر صلی الله علیه و آله با وحی، از حقایق نهفتۀ داستان زکریّا علیه السلام :

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلاٰمَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ . آل عمران (3) 44

1714. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله با وحی، از حقایق نهفتۀ تاریخ مریم علیها السلام :

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلاٰمَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ . آل عمران (3) 44

1715. بیان نمودن ندای خداوند به موسی علیه السلام در وادی طور، برای پیامبر صلی الله علیه و آله جلوۀ رحمت الهی برآن حضرت:

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ .... قصص (28) 46

هَلْ أَتٰاکَ حَدِیثُ مُوسیٰ

إِذْ نٰادٰاهُ رَبُّهُ بِالْوٰادِ الْمُقَدَّسِ طُویً . نازعات (79) 15 و 16

1716. نمایان شدن آتش و فراهم آمدن خلوتگاهی برای اعطای رسالت به موسی علیه السلام ، حادثه‌ای پندآموز برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ هَلْ أَتٰاکَ حَدِیثُ مُوسیٰ

إِذْ رَأیٰ نٰاراً فَقٰالَ لِأَهْلِهِ امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ نٰاراً لَعَلِّی آتِیکُمْ مِنْهٰا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَی النّٰارِ هُدیً

فَلَمّٰا أَتٰاهٰا نُودِیَ یٰا مُوسیٰ

إِنِّی أَنَا رَبُّکَ ... وَ أَنَا اخْتَرْتُکَ فَاسْتَمِعْ لِمٰا یُوحیٰ کَذٰلِکَ نَقُصُّ عَلَیْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ مٰا قَدْ سَبَقَ وَ قَدْ آتَیْنٰاکَ مِنْ لَدُنّٰا ذِکْراً . طه (20) 9 -\13 و 99

1717. اطّلاعات دقیق پیامبر صلی الله علیه و آله از جریان بعثت موسی علیه السلام و سخن گفتن خداوند با وی در طور، به رغم نبود آن حضرت، گواهی روشن بر رسالت الهی محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الْغَرْبِیِّ إِذْ قَضَیْنٰا إِلیٰ مُوسَی الْأَمْرَ وَ مٰا کُنْتَ مِنَ الشّٰاهِدِینَ ... وَ مٰا کُنْتَ ثٰاوِیاً فِی أَهْلِ مَدْیَنَ تَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِنٰا وَ لٰکِنّٰا کُنّٰا مُرْسِلِینَ وَ مٰا کُنْتَ بِجٰانِبِ الطُّورِ إِذْ نٰادَیْنٰا وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . قصص (28) 44 -\46

1718. خداوند، تشریح‌کنندۀ داستان نوح علیه السلام بر پیامبر صلی الله علیه و آله از راه وحی:

قِیلَ یٰا نُوحُ ... تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ ....

هود (11) 48 و 49

1719. آگاهی نداشتن پیامبر صلی الله علیه و آله و مردم عصر بعثت از داستان نوح علیه السلام پیش از نزول قرآن:

قِیلَ یٰا نُوحُ ... تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 48 و 49

1720. عدم آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از داستان یوسف علیه السلام

پیش از نزول قرآن:

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ هٰذَا الْقُرْآنَ وَ إِنْ کُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغٰافِلِینَ . یوسف (12) 3

1721. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از داستان یوسف علیه السلام به‌وسیلۀ وحی:

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ هٰذَا الْقُرْآنَ .... یوسف (12) 3

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ وَ مٰا کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ یَمْکُرُونَ . یوسف (12) 102

1722. سجدۀ یازده ستاره، خورشید و ماه در عالم رؤیا برای یوسف علیه السلام ، شایستۀ یادآوری از سوی رسول خدا صلی الله علیه و آله :

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ هٰذَا الْقُرْآنَ ... إِذْ قٰالَ یُوسُفُ لِأَبِیهِ یٰا أَبَتِ إِنِّی رَأَیْتُ أَحَدَ عَشَرَ کَوْکَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَیْتُهُمْ لِی سٰاجِدِینَ . (1)یوسف (12) 3 و 4

محمّد صلی الله علیه و آله و انبیای پیشین

1. ابراهیم علیه السلام

1723. یاد ابراهیم علیه السلام صدّیق و پیامبر الهی در قرآن، وظیفۀ الهی بر عهدۀ حضرت محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِبْرٰاهِیمَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا. مریم (19) 41

1724. پیامبر صلی الله علیه و آله مکلّف به یاد ابراهیم علیه السلام بندۀ خاص خداوند :

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا إِبْرٰاهِیمَ .... ص (38) 45

1725. یادآوری ماجرای میزبانی ابراهیم علیه السلام از فرشتگان و بشارت آنها به پسری دانا برای او، درسی آموزنده و عبرت‌آور برای محمّد صلی الله علیه و آله و دیگران:

هَلْ أَتٰاکَ حَدِیثُ ضَیْفِ إِبْرٰاهِیمَ الْمُکْرَمِینَ

إِذْ دَخَلُوا عَلَیْهِ .... وَ بَشَّرُوهُ بِغُلاٰمٍ عَلِیمٍ . ذاریات (51) 24 و 25 و 28

1726. یادآوری اقتدار، بصیرت، خلوص و برگزیدگی ابراهیم علیه السلام ، در میان نیکان، توصیه‌ای سازنده و درسی عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا إِبْرٰاهِیمَ ... أُولِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصٰارِ إِنّٰا أَخْلَصْنٰاهُمْ بِخٰالِصَةٍ ... وَ إِنَّهُمْ عِنْدَنٰا لَمِنَ الْمُصْطَفَیْنَ الْأَخْیٰارِ. ص (38) 45 -\47

2. ادریس علیه السلام

1727. یادآوری صداقت کامل و نبوّت ادریس علیه السلام در قرآن، تکلیفی الهی برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِدْرِیسَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً .... مریم (19) 56

3. اسحاق علیه السلام

1728. مکلّف بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به یادآوری اسحاق علیه السلام بندۀ خاصّ خداوند:

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا ... وَ إِسْحٰاقَ .... ص (38) 45

1729. فرمان خداوند به یادآوری اقتدار، بصیرت،

1) 1) .«اذ»ظرف برای عامل مقدّر«اذکر»است. (مجمع البیان، ج 5-\6، ص 319،«الاعراب»)

خلوص و برگزیدگی اسحاق علیه السلام در میان نیکان:

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا ... وَ إِسْحٰاقَ ... أُولِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصٰارِ إِنّٰا أَخْلَصْنٰاهُمْ بِخٰالِصَةٍ ... وَ إِنَّهُمْ عِنْدَنٰا لَمِنَ الْمُصْطَفَیْنَ الْأَخْیٰارِ. ص (38) 45 -\47

4. اسماعیل علیه السلام

1730. سرگذشت اسماعیل علیه السلام ، تذکّری سازنده و عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله و دیگران:

وَ اذْکُرْ إِسْمٰاعِیلَ ... هٰذٰا ذِکْرٌ .... ص (38) 48 و 49

1731. یادآوری اسماعیل علیه السلام و صدق وعدۀ او، عبرتی سازنده برای محمّد صلی الله علیه و آله و تلاوت‌کنندگان قرآن:

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِسْمٰاعِیلَ إِنَّهُ کٰانَ صٰادِقَ الْوَعْدِ ....

مریم (19) 54

1732. عنایت خداوند به یاد محمّد صلی الله علیه و آله از اسماعیل علیه السلام و نیک بودن وی:

وَ اذْکُرْ إِسْمٰاعِیلَ ... وَ کُلٌّ مِنَ الْأَخْیٰارِ. ص (38) 48

5. الیسع علیه السلام

1733. سرگذشت الیسع علیه السلام ، تذکّری سازنده و عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله و دیگران:

وَ اذْکُرْ ... وَ الْیَسَعَ ... هٰذٰا ذِکْرٌ .... ص (38) 48 و 49

1734. عنایت خداوند به نیکی و نیک بودن الیسع، توصیه‌ای سازنده و عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ ... وَ الْیَسَعَ ... وَ کُلٌّ مِنَ الْأَخْیٰارِ. ص (38) 48

6. ایّوب علیه السلام

1735. سرگذشت ایّوب علیه السلام درس‌آموز و عبرت‌انگیز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا أَیُّوبَ .... ص (38) 41

1736. بیان چگونگی درد و رنجهای ایّوب علیه السلام در راستای اجرای رسالت خویش و حمایت خداوند از او، تسلاّی محمّد صلی الله علیه و آله و درسی آموزنده برای آن حضرت:

وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا أَیُّوبَ إِذْ نٰادیٰ رَبَّهُ أَنِّی مَسَّنِیَ الشَّیْطٰانُ بِنُصْبٍ وَ عَذٰابٍ

اُرْکُضْ بِرِجْلِکَ هٰذٰا مُغْتَسَلٌ بٰارِدٌ وَ شَرٰابٌ

وَ وَهَبْنٰا لَهُ أَهْلَهُ وَ مِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنّٰا .... ص (38) 41 -\43

1737. عبودیّت ایّوب علیه السلام مورد توجه خداوند و توصیه‌ای سازنده و عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا أَیُّوبَ ... (1)ص (38) 41

1738. یادآوری ایّوب علیه السلام ، موجب تذکّر و پند برای خردمندان:

وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا أَیُّوبَ .... وَ ذِکْریٰ لِأُولِی الْأَلْبٰابِ . ص (38) 41 و 43

7. داود علیه السلام

1739. یادآوری آزمایش و داوری داود علیه السلام ، درسی آموزنده و عبرت‌انگیز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ هَلْ أَتٰاکَ نَبَأُ الْخَصْمِ .... فَاحْکُمْ بَیْنَنٰا بِالْحَقِّ .... وَ ظَنَّ دٰاوُدُ أَنَّمٰا فَتَنّٰاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ .... ص (38) 21 و 22 و 24

1740. یادآوری از داود علیه السلام و قدرت و توجّه فراوان او به خدا، عبرت و درسی برای محمّد صلی الله علیه و آله و دیگران :

... وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوّٰابٌ . (2)ص (38) 17


1) 1) . براساس کلمۀ«عبدنا»است

2) 2) . امر به«اذکر»برای اقتدا و الگو گرفتن است و نیز برای اینکه بیانگر معجزۀ پیامبر صلی الله علیه و آله باشد.(مجمع البیان، ج5-6، ص 783)

1741. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به یادآوری عبودیّت داود علیه السلام ، :

... وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ .... ص (38) 17

8. ذو الکفل علیه السلام

1742. سرگذشت ذو الکفل علیه السلام ، تذکّری سازنده و عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ ... وَ ذَا الْکِفْلِ ... هٰذٰا ذِکْرٌ .... ص (38) 48 و 49

1743. عنایت خداوند به یاد ذو الکفل علیه السلام و نیک بودن وی از سوی محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ ... وَ ذَا الْکِفْلِ وَ کُلٌّ مِنَ الْأَخْیٰارِ. ص (38) 48

9. موسی علیه السلام

1744. سرگذشت موسی علیه السلام قابل دقّت و مایۀ عبرت، برای محمّد صلی الله علیه و آله :

هَلْ أَتٰاکَ حَدِیثُ مُوسیٰ . نازعات (79) 15

1745. یادآوری رسالت موسی علیه السلام ، مبنی بر وحدانیّت خدا و اقامۀ نماز برای یاد او و نزدیکی قیامت، توصیه‌ای آموزنده و عبرت‌آور برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ هَلْ أَتٰاکَ حَدِیثُ مُوسیٰ

وَ أَنَا اخْتَرْتُکَ فَاسْتَمِعْ لِمٰا یُوحیٰ

إِنَّنِی أَنَا اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنَا فَاعْبُدْنِی وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِذِکْرِی

إِنَّ السّٰاعَةَ آتِیَةٌ .... طه (20) 9 و 13 -\15

1746. یادآوری رسالت موسی علیه السلام و ابلاغ آن به فرعون

طغیانگر، مایۀ عبرت و توصیه‌ای سازنده برای محمّد صلی الله علیه و آله :

هَلْ أَتٰاکَ حَدِیثُ مُوسیٰ

اِذْهَبْ إِلیٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغیٰ . نازعات (79) 15 و 17

1747. یاد موسی علیه السلام و قصّۀ اخلاص او برای خداوند، تذکّری عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ مُوسیٰ إِنَّهُ کٰانَ مُخْلَصاً .... مریم (19) 51

10. هود علیه السلام

1748. یادآوری هود علیه السلام برادر قوم عاد و انذار آن حضرت، سرگذشتی عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ أَخٰا عٰادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ .... احقاف (46) 21

11. یعقوب علیه السلام

1749. سرگذشت یعقوب علیه السلام درسی سازنده و عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا ... وَ یَعْقُوبَ .... ص (38) 45

1750. یادآوری از اقتدار، بصیرت، خلوص و برگزیدگی یعقوب علیه السلام در میان نیکان، توصیه‌ای سازنده و درسی عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا ... وَ یَعْقُوبَ أُولِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصٰارِ إِنّٰا أَخْلَصْنٰاهُمْ بِخٰالِصَةٍ ... وَ إِنَّهُمْ عِنْدَنٰا لَمِنَ الْمُصْطَفَیْنَ الْأَخْیٰارِ. ص (38) 45 - 47

1751. عبودیّت یعقوب علیه السلام ، مورد توجّه خداوند و توصیه‌ای سازنده و عبرت‌آموز برای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا ... وَ یَعْقُوبَ .... ص (38) 45

محمّد صلی الله علیه و آله و تقیّه

1752. حرمت تقیّه بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، در اعلان خلافت و ولایت علی علیه السلام :

... اَلْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ فَلاٰ تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلاٰمَ دِیناً ... (1)مائده (5) 3

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ ... (2)

مائده (5) 67

1753. پرهیز پیامبر صلی الله علیه و آله از تقیّه، هنگام بیان معارف اساسی توحید، برای مشرکان:

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ

هُوَ الَّذِی خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ وٰاحِدَةٍ وَ جَعَلَ مِنْهٰا زَوْجَهٰا لِیَسْکُنَ إِلَیْهٰا فَلَمّٰا تَغَشّٰاهٰا حَمَلَتْ حَمْلاً خَفِیفاً فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمّٰا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللّٰهَ رَبَّهُمٰا لَئِنْ آتَیْتَنٰا صٰالِحاً لَنَکُونَنَّ مِنَ الشّٰاکِرِینَ

فَلَمّٰا آتٰاهُمٰا صٰالِحاً جَعَلاٰ لَهُ شُرَکٰاءَ فِیمٰا آتٰاهُمٰا فَتَعٰالَی اللّٰهُ عَمّٰا یُشْرِکُونَ

أَ یُشْرِکُونَ مٰا لاٰ یَخْلُقُ شَیْئاً وَ هُمْ یُخْلَقُونَ

وَ لاٰ یَسْتَطِیعُونَ لَهُمْ نَصْراً وَ لاٰ أَنْفُسَهُمْ یَنْصُرُونَ

وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَی الْهُدیٰ لاٰ یَتَّبِعُوکُمْ سَوٰاءٌ عَلَیْکُمْ أَ دَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صٰامِتُونَ

إِنَّ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ عِبٰادٌ أَمْثٰالُکُمْ فَادْعُوهُمْ فَلْیَسْتَجِیبُوا لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

أَ لَهُمْ أَرْجُلٌ یَمْشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَیْدٍ یَبْطِشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَعْیُنٌ یُبْصِرُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ آذٰانٌ یَسْمَعُونَ بِهٰا قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ . اعراف (7) 188 -\195

1754. حرمت تقیّه بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، در بیان تغییر قبله:

وَ مِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ حَیْثُ مٰا کُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاّٰ یَکُونَ لِلنّٰاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلاٰ تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِی وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتِی عَلَیْکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ . بقره (2) 150

محمّد صلی الله علیه و آله و قصّۀ اصحاب کهف

1755. بحث استدلالی به دور از درگیری جدّی، تنها محدودۀ مجاز برای پیامبر صلی الله علیه و آله جهت بحث دربارۀ اصحاب کهف و تعداد آنان:

... قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً ... (3)کهف (18) 22

1756. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام آگاهی خداوند به تعداد اصحاب کهف:

... قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ


1) 1) . براساس روایات شیعه و سنّی، آیات مزبور در مورد خلافت و ولایت علی علیه السلام و اعلان آن از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده است. (الدّرّ المنثور، ج 3، ص 19؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 587 -\590 ح 23 و 26 و 28 و 31 -\35؛ ص 646 ، ح 264 و ص 651 ، ح 290 -\291)

2) 2) . براساس روایات شیعه و سنّی، آیات مزبور در مورد خلافت و ولایت علی علیه السلام و اعلان آن از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده است. (الدّرّ المنثور، ج 3، ص 117؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 587 -\588، ح 26 و ص 646 ، ح 264؛ ص 651 -\653 ، ح 290 -\292)

3) 3) . در احتمالی، مقصود از«مراءً ظاهراً»مناظرۀ همراه با استدلال و حجّت است.(مجمع البیان، ج 5-\6، ص711)

قَلِیلٌ .... کهف (18) 22

1757. ممنوعیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از نظرخواهی دربارۀ ماجرای اصحاب کهف:

... فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً وَ لاٰ تَسْتَفْتِ فِیهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً. کهف (18) 22

1758. محمّد صلی الله علیه و آله مأمور مباحثۀ علنی، در مورد اصحاب کهف:

سَیَقُولُونَ ثَلاٰثَةٌ رٰابِعُهُمْ کَلْبُهُمْ وَ یَقُولُونَ خَمْسَةٌ سٰادِسُهُمْ کَلْبُهُمْ رَجْماً بِالْغَیْبِ وَ یَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَ ثٰامِنُهُمْ کَلْبُهُمْ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً وَ لاٰ تَسْتَفْتِ فِیهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً. (1)کهف (18) 22

محمّد صلی الله علیه و آله و کافران

1759. پیامبر صلی الله علیه و آله ، نگران روی‌گردانی کافران از تسلیم در برابر خدا:

... وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ ... إِنَّ الَّذِینَ یَکْفُرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ .... آل عمران (3) 20 و 21

وَ أَنِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُمَتِّعْکُمْ مَتٰاعاً حَسَناً إِلیٰ أَجَلٍ مُسَمًّی وَ یُؤْتِ کُلَّ ذِی فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّی أَخٰافُ عَلَیْکُمْ عَذٰابَ یَوْمٍ کَبِیرٍ. هود (11) 3

1760. صحنۀ شهادت پیامبر صلی الله علیه و آله در قیامت، موجب شرم و تأسّف بی‌اندازۀ کافران:

فَکَیْفَ إِذٰا جِئْنٰا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِیدٍ وَ جِئْنٰا بِکَ عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ شَهِیداً

یَوْمَئِذٍ یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوّٰی بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لاٰ یَکْتُمُونَ اللّٰهَ حَدِیثاً. نساء (4) 41 و 42

1761. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای پرهیز از پشتیبانی کافران:

... فَلاٰ تَکُونَنَّ ظَهِیراً لِلْکٰافِرِینَ . قصص (28) 86

1762. پرهیز از اندوه و تأسف بر کفرپیشگی کافران، توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ ... فَلاٰ تَأْسَ عَلَی الْقَوْمِ الْکٰافِرِینَ . مائده (5) 68

... وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... حجر (15) 88

... وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... نحل (16) 127

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ .... نمل (27) 70

... فَلاٰ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرٰاتٍ .... فاطر (35) 8

1763. پیامبر صلی الله علیه و آله تهدیدکنندۀ کافران به عذاب الهی:

قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَ تُحْشَرُونَ إِلیٰ جَهَنَّمَ وَ بِئْسَ الْمِهٰادُ. آل عمران (3) 12

إِنَّ الَّذِینَ یَکْفُرُونَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ وَ یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ یَقْتُلُونَ الَّذِینَ یَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النّٰاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . آل عمران (3) 21

قُلْ هُوَ الْقٰادِرُ عَلیٰ أَنْ یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذٰاباً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعاً وَ یُذِیقَ بَعْضَکُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ لَعَلَّهُمْ یَفْقَهُونَ

وَ کَذَّبَ بِهِ قَوْمُکَ وَ هُوَ الْحَقُّ قُلْ لَسْتُ عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ . انعام (6) 65 و 66


1) 1) . در احتمالی، مقصود از«مراءً ظاهراً»مباحثۀ علنی با حضور مردم است، به این علّت که نتوانند بعد از جلسۀ مناظره به پیامبر صلی الله علیه و آله دروغ ببندند.(مجمع البیان، ج5-\6، ص 711)

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عٰاقِبَةُ الدّٰارِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 135

هَلْ یَنْظُرُونَ إِلاّٰ أَنْ تَأْتِیَهُمُ الْمَلاٰئِکَةُ أَوْ یَأْتِیَ رَبُّکَ أَوْ یَأْتِیَ بَعْضُ آیٰاتِ رَبِّکَ یَوْمَ یَأْتِی بَعْضُ آیٰاتِ رَبِّکَ لاٰ یَنْفَعُ نَفْساً إِیمٰانُهٰا لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمٰانِهٰا خَیْراً قُلِ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . انعام (6) 158

قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَنْتَهُوا یُغْفَرْ لَهُمْ مٰا قَدْ سَلَفَ وَ إِنْ یَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِینَ . انفال (8) 38

وَ أَذٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النّٰاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ أَنَّ اللّٰهَ بَرِیءٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَ رَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللّٰهِ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ کَفَرُوا بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . توبه (9) 3

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. توبه (9) 73

وَ یَقُولُونَ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَیْبُ لِلّٰهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ

وَ إِذٰا أَذَقْنَا النّٰاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرّٰاءَ مَسَّتْهُمْ إِذٰا لَهُمْ مَکْرٌ فِی آیٰاتِنٰا قُلِ اللّٰهُ أَسْرَعُ مَکْراً إِنَّ رُسُلَنٰا یَکْتُبُونَ مٰا تَمْکُرُونَ . یونس (10) 20 و 21

فَهَلْ یَنْتَظِرُونَ إِلاّٰ مِثْلَ أَیّٰامِ الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . یونس (10) 102

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ . هود (11) 121

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلَّذِینَ آمَنُوا أَیُّ الْفَرِیقَیْنِ خَیْرٌ مَقٰاماً وَ أَحْسَنُ نَدِیًّا

قُلْ مَنْ کٰانَ فِی الضَّلاٰلَةِ فَلْیَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمٰنُ مَدًّا حَتّٰی إِذٰا رَأَوْا مٰا یُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذٰابَ وَ إِمَّا السّٰاعَةَ فَسَیَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَکٰاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً. مریم (19) 73 و 75

قُلْ إِنَّمٰا یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ وَ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ أَمْ بَعِیدٌ مٰا تُوعَدُونَ . انبیاء (21) 108 و 109

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ

مَنْ یَأْتِیهِ عَذٰابٌ یُخْزِیهِ وَ یَحِلُّ عَلَیْهِ عَذٰابٌ مُقِیمٌ . زمر (39) 39 و 40

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ

اَلَّذِینَ لاٰ یُؤْتُونَ الزَّکٰاةَ وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ کٰافِرُونَ . فصّلت (41) 6 و 7

قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّصِینَ . طور (52) 31

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. تحریم (66) 9

بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا یُکَذِّبُونَ

وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا یُوعُونَ

فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . انشقاق (84) 22 -\24

1764. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با کافران:

وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتٰابِ . رعد (13) 43

وَ لَقَدْ صَرَّفْنٰا لِلنّٰاسِ فِی هٰذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ

فَأَبیٰ أَکْثَرُ النّٰاسِ إِلاّٰ کُفُوراً

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 89 -\93

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ هَذٰا إِلاّٰ إِفْکٌ افْتَرٰاهُ وَ أَعٰانَهُ عَلَیْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً

وَ قٰالُوا أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ اکْتَتَبَهٰا فَهِیَ تُمْلیٰ عَلَیْهِ بُکْرَةً وَ أَصِیلاً

قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِی یَعْلَمُ السِّرَّ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ کٰانَ غَفُوراً رَحِیماً. فرقان (25) 4 -\6

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَ إِذٰا کُنّٰا تُرٰاباً وَ آبٰاؤُنٰا أَ إِنّٰا لَمُخْرَجُونَ

لَقَدْ وُعِدْنٰا هٰذٰا نَحْنُ وَ آبٰاؤُنٰا مِنْ قَبْلُ إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ أَسٰاطِیرُ الْأَوَّلِینَ

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُجْرِمِینَ . نمل (27) 67 -\69

فَلَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنٰا قٰالُوا لَوْ لاٰ أُوتِیَ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ أَ وَ لَمْ یَکْفُرُوا بِمٰا أُوتِیَ مُوسیٰ مِنْ قَبْلُ قٰالُوا سِحْرٰانِ تَظٰاهَرٰا وَ قٰالُوا إِنّٰا بِکُلٍّ کٰافِرُونَ

قُلْ فَأْتُوا بِکِتٰابٍ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ هُوَ أَهْدیٰ مِنْهُمٰا أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . قصص (28) 48 و 49

قُلْ أَ إِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَ تَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدٰاداً ذٰلِکَ رَبُّ الْعٰالَمِینَ

وَ جَعَلَ فِیهٰا رَوٰاسِیَ مِنْ فَوْقِهٰا وَ بٰارَکَ فِیهٰا وَ قَدَّرَ فِیهٰا أَقْوٰاتَهٰا فِی أَرْبَعَةِ أَیّٰامٍ سَوٰاءً لِلسّٰائِلِینَ

ثُمَّ اسْتَویٰ إِلَی السَّمٰاءِ وَ هِیَ دُخٰانٌ فَقٰالَ لَهٰا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِیٰا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً قٰالَتٰا أَتَیْنٰا طٰائِعِینَ

فَقَضٰاهُنَّ سَبْعَ سَمٰاوٰاتٍ فِی یَوْمَیْنِ وَ أَوْحیٰ فِی کُلِّ سَمٰاءٍ أَمْرَهٰا وَ زَیَّنَّا السَّمٰاءَ الدُّنْیٰا بِمَصٰابِیحَ وَ حِفْظاً ذٰلِکَ تَقْدِیرُ الْعَزِیزِ الْعَلِیمِ . فصّلت (41) 9 -\12

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کٰانَ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ وَ کَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شٰاهِدٌ مِنْ بَنِی إِسْرٰائِیلَ عَلیٰ مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَکْبَرْتُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . احقاف (46) 8 -\10

قُلْ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکُمْ وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِیلاً مٰا تَشْکُرُونَ

قُلْ هُوَ الَّذِی ذَرَأَکُمْ فِی الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ

وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ

فَلَمّٰا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِیئَتْ وُجُوهُ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ قِیلَ هٰذَا الَّذِی کُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَهْلَکَنِیَ اللّٰهُ وَ مَنْ مَعِیَ أَوْ رَحِمَنٰا فَمَنْ یُجِیرُ الْکٰافِرِینَ مِنْ عَذٰابٍ أَلِیمٍ

قُلْ هُوَ الرَّحْمٰنُ آمَنّٰا بِهِ وَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْنٰا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مٰاؤُکُمْ غَوْراً فَمَنْ یَأْتِیکُمْ بِمٰاءٍ مَعِینٍ . ملک (67) 23 -\30

1765. حایل شدن حجاب بین پیامبر صلی الله علیه و آله و کافران،

هنگام تلاوت قرآن:

وَ إِذٰا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنٰا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجٰاباً مَسْتُوراً. اسراء (17) 45

1766. ناامیدی پیامبر صلی الله علیه و آله از هدایت برخی کافران:

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ کٰانُوا مُسْلِمِینَ

ذَرْهُمْ یَأْکُلُوا وَ یَتَمَتَّعُوا وَ یُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . حجر (15) 2 و 3

1767. هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ اطاعت از کافران:

قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَکُمُ الَّذِینَ یَشْهَدُونَ أَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذٰا فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا وَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ . انعام (6) 150

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... فرقان (25) 52

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... احزاب (33) 1

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... احزاب (33) 48

1768. سختگیری بر کافران، فرمان خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ ... وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ .... توبه (9) 73

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ ... (1)فتح (48) 29

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ ... وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ .... تحریم (66) 9

1769. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به بی‌توجّهی در مقابل آزار و اذیتهای کافران:

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ ... وَ دَعْ أَذٰاهُمْ .... احزاب (33) 48

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . زخرف (43) 83

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ . ذاریات (51) 54

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً. مزمّل (73) 10

1770. مأموریّت یافتن پیامبر صلی الله علیه و آله برای جهاد با کافران:

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ اللّٰهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلاً. نساء (4) 84

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتٰالِ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صٰابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَةٌ یَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَفْقَهُونَ . انفال (8) 65

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ .... توبه (9) 73

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً. فرقان (25) 52

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ ....

فتح (48) 29

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ .... تحریم (66) 9

1771. توکّل بر خدا، رهنمود الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر آزار و اذیّتهای کافران:

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ


1) 1) .«اشدّاء»خبر است برای محمّد صلی الله علیه و آله و آنچه به او عطف شده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 189)

عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 48

1772. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به واگذاشتن کافران هدایت‌ناپذیر، به حال خود:

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ کٰانُوا مُسْلِمِینَ

ذَرْهُمْ یَأْکُلُوا وَ یَتَمَتَّعُوا وَ یُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . حجر (15) 2 و 3

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . زخرف (43) 83

أَمْ یُرِیدُونَ کَیْداً فَالَّذِینَ کَفَرُوا هُمُ الْمَکِیدُونَ

فَذَرْهُمْ حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی فِیهِ یُصْعَقُونَ . طور (52) 42 و 45

فَتَوَلَّ عَنْهُمْ یَوْمَ یَدْعُ الدّٰاعِ إِلیٰ شَیْءٍ نُکُرٍ

خُشَّعاً أَبْصٰارُهُمْ یَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدٰاثِ کَأَنَّهُمْ جَرٰادٌ مُنْتَشِرٌ

مُهْطِعِینَ إِلَی الدّٰاعِ یَقُولُ الْکٰافِرُونَ هٰذٰا یَوْمٌ عَسِرٌ. قمر (54) 6 -\8

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . معارج (70) 42

فَمَهِّلِ الْکٰافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً. طارق (86) 17

1773. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به پرهیز از هرگونه حمایت و مددرسانی به کافران:

وَ مٰا کُنْتَ تَرْجُوا أَنْ یُلْقیٰ إِلَیْکَ الْکِتٰابُ إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ ظَهِیراً لِلْکٰافِرِینَ . قصص (28) 86

محمّد صلی الله علیه و آله و مریم علیها السلام

1774. یادآوری خداوند از قصّۀ مریم علیها السلام ، درسی آموزنده و عبرت‌آور برای محمّد صلی الله علیه و آله و تلاوت‌کنندگان قرآن:

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ مَرْیَمَ .... مریم (19) 16

محمّد صلی الله علیه و آله و مسیحیان

1775. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با مسیحیان:

وَ قٰالُوا لَنْ یَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاّٰ مَنْ کٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تِلْکَ أَمٰانِیُّهُمْ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ .... بقره (2) 111

وَ قٰالُوا کُونُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . بقره (2) 135

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطَ کٰانُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ قُلْ أَ أَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللّٰهُ وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَتَمَ شَهٰادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللّٰهِ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . بقره (2) 140

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ .... آل عمران (3) 61

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِی إِبْرٰاهِیمَ وَ مٰا أُنْزِلَتِ التَّوْرٰاةُ وَ الْإِنْجِیلُ ... مٰا کٰانَ إِبْرٰاهِیمُ یَهُودِیًّا وَ لاٰ نَصْرٰانِیًّا .... آل عمران (3) 65 و 67

لَقَدْ کَفَرَ الَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ هُوَ الْمَسِیحُ ابْنُ مَرْیَمَ قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً إِنْ أَرٰادَ أَنْ یُهْلِکَ الْمَسِیحَ ابْنَ مَرْیَمَ وَ أُمَّهُ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً وَ لِلّٰهِ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا یَخْلُقُ مٰا یَشٰاءُ وَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. مائده (5) 17

وَ قٰالَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصٰاریٰ نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ قُلْ فَلِمَ یُعَذِّبُکُمْ بِذُنُوبِکُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ

خَلَقَ .... مائده (5) 18

1776. وعدۀ قطعی خداوند، برای یاری رساندن به پیامبر صلی الله علیه و آله در مباهله با نصارا:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . آل عمران (3) 61

1777. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور دعوت نصارا به مباهله با شرکت دادن زنان و فرزندان طرفین در آن:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . آل عمران (3) 61

1778. تلاش پیگیر پیامبر صلی الله علیه و آله برای سوق دادن یهود و نصارا به اسلام:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ .... بقره (2) 120

1779. پیامبر صلی الله علیه و آله به امید اسلام آوردن یهود و نصارا، در پی جلب رضایت و خشنودی آنان:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ .... بقره (2) 120

1780. پیامبر صلی الله علیه و آله شاهد اشک ریختن برخی مسیحیان، هنگام شنیدن آیات قرآن:

... قٰالُوا إِنّٰا نَصٰاریٰ ... وَ إِذٰا سَمِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ تَریٰ أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمّٰا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ ... (1)مائده (5) 82 و 83

1781. برحذر شدن پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به پیروی از آیین یهود و نصارا:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ .... بقره (2) 120

1782. محرومیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از ولایت و نصرت خداوند، در صورت پیروی از آیین یهود و نصارا:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِی جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ. بقره (2) 120

نیز ==> محمّد صلی الله علیه و آله و اهل کتاب

محمّد صلی الله علیه و آله و مشرکان

1783. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور احتجاج با مشرکان:

قُلْ لِمَنْ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلّٰهِ کَتَبَ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَیَجْمَعَنَّکُمْ إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ لاٰ رَیْبَ فِیهِ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لاٰ یُؤْمِنُونَ

وَ لَهُ مٰا سَکَنَ فِی اللَّیْلِ وَ النَّهٰارِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ .... انعام (6) 12 -\14

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19


1) 1) . آیۀ شریفه مربوط به نجاشی و اصحاب وی است که اسلام آوردند.(مجمع البیان، ج 3-\4، ص 362)

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ مٰا عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُکْمُ إِلاّٰ لِلّٰهِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَ هُوَ خَیْرُ الْفٰاصِلِینَ . انعام (6) 57

قُلْ مَنْ یُنَجِّیکُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً لَئِنْ أَنْجٰانٰا مِنْ هٰذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشّٰاکِرِینَ

قُلِ اللّٰهُ یُنَجِّیکُمْ مِنْهٰا وَ مِنْ کُلِّ کَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِکُونَ

قُلْ هُوَ الْقٰادِرُ عَلیٰ أَنْ یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذٰاباً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعاً وَ یُذِیقَ بَعْضَکُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ لَعَلَّهُمْ یَفْقَهُونَ . انعام (6) 63 -\65

سَیَقُولُ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکْنٰا وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتّٰی ذٰاقُوا بَأْسَنٰا قُلْ هَلْ عِنْدَکُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنٰا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ تَخْرُصُونَ . انعام (6) 148

قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَکُمُ الَّذِینَ یَشْهَدُونَ أَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذٰا فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا وَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ . انعام (6) 150

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ وَ لاٰ تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ إِلاّٰ عَلَیْهٰا وَ لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْریٰ ثُمَّ إِلیٰ رَبِّکُمْ مَرْجِعُکُمْ فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . انعام (6) 164

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ مٰا مَسَّنِیَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 188

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قُلِ اللّٰهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ فَأَنّٰی تُؤْفَکُونَ

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللّٰهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ یَهِدِّی إِلاّٰ أَنْ یُهْدیٰ فَمٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ . یونس (10) 34 و 35

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرٰاماً وَ حَلاٰلاً قُلْ آللّٰهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اللّٰهِ تَفْتَرُونَ . یونس (10) 59

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ

وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

وَ لاٰ تَدْعُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُکَ وَ لاٰ یَضُرُّکَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّکَ إِذاً مِنَ الظّٰالِمِینَ . یونس (10) 104 -\106

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

أَ فَمَنْ هُوَ قٰائِمٌ عَلیٰ کُلِّ نَفْسٍ بِمٰا کَسَبَتْ وَ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمٰا لاٰ یَعْلَمُ فِی الْأَرْضِ أَمْ بِظٰاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُیِّنَ لِلَّذِینَ کَفَرُوا مَکْرُهُمْ وَ صُدُّوا عَنِ السَّبِیلِ وَ مَنْ یُضْلِلِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ

مِنْ هٰادٍ. رعد (13) 33

قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهٰا إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ . مؤمنون (23) 84 و 85

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ . مؤمنون (23) 88 و 89

قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ وَ سَلاٰمٌ عَلیٰ عِبٰادِهِ الَّذِینَ اصْطَفیٰ آللّٰهُ خَیْرٌ أَمّٰا یُشْرِکُونَ . نمل (27) 59

أَمَّنْ یَهْدِیکُمْ فِی ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مَنْ یُرْسِلُ الرِّیٰاحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ أَ إِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ تَعٰالَی اللّٰهُ عَمّٰا یُشْرِکُونَ

أَمَّنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ وَ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَ إِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . نمل (27) 63 و 64

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیٰاءٍ أَ فَلاٰ تَسْمَعُونَ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ النَّهٰارَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ

وَ مِنْ رَحْمَتِهِ جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَ النَّهٰارَ لِتَسْکُنُوا فِیهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ . قصص (28) 71 -\73

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ شُرَکٰاءَکُمُ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ أَمْ آتَیْنٰاهُمْ کِتٰاباً فَهُمْ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْهُ بَلْ إِنْ یَعِدُ الظّٰالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً إِلاّٰ غُرُوراً. فاطر (35) 40

فَاسْتَفْتِهِمْ أَ لِرَبِّکَ الْبَنٰاتُ وَ لَهُمُ الْبَنُونَ

أَمْ لَکُمْ سُلْطٰانٌ مُبِینٌ

فَأْتُوا بِکِتٰابِکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ .

صافّات (37) 149 و 156 و 157

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ شُفَعٰاءَ قُلْ أَ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یَمْلِکُونَ شَیْئاً وَ لاٰ یَعْقِلُونَ . زمر (39) 43

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَلاٰ تَمْلِکُونَ لِی مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً هُوَ أَعْلَمُ بِمٰا تُفِیضُونَ فِیهِ کَفیٰ بِهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 8 و 9

1784. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور دعوت مشرکان مکه به تسلیم شدن در برابر خدا:

... وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ .... آل عمران (3) 20

1785. ممنوعیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از استغفار و آمرزش خواستن برای مشرکان:

مٰا کٰانَ لِلنَّبِیِّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا أَنْ یَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِکِینَ ... مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحٰابُ الْجَحِیمِ . توبه (9) 113

1786. موظّف بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به پذیرش امان‌خواهی مشرکان:

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ حَتّٰی یَسْمَعَ کَلاٰمَ اللّٰهِ .... توبه (9) 6

1787. پیامبر صلی الله علیه و آله تهدیدکنندۀ مشرکان در مورد اجرای هرگونه توطئه از سوی آنان بر ضدّ وی:

... قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ . اعراف (7) 195

1788. خداوند، آگاه به شِکوۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از حق‌گریزی مشرکان:

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ . (1)زخرف (43) 88

1789. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار انذار مشرکان و ترساندن آنان از فرجامی شوم:

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ. هود (11) 2

1790. محمّد صلی الله علیه و آله ، پیامبری دلسوز برای مردم و نگران از فرجامی ناگوار برای مشرکان:

أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللّٰهَ .... وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّی أَخٰافُ عَلَیْکُمْ عَذٰابَ یَوْمٍ کَبِیرٍ. هود (11) 2 و 3

1791. استکبار مشرکان در مقابل دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله به گفتن لااله‌الااللّه :

إِنَّهُمْ کٰانُوا إِذٰا قِیلَ لَهُمْ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اللّٰهُ یَسْتَکْبِرُونَ

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ . صافّات (37) 35 و 36

1792. گرفتاری به انواع عذاب، هشدار پیامبر صلی الله علیه و آله به مشرکان، در صورت اصرار بر شرک:

... قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ... قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ یَأْتِیهِ عَذٰابٌ یُخْزِیهِ وَ یَحِلُّ عَلَیْهِ عَذٰابٌ مُقِیمٌ . زمر (39) 38 -\40

1793. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور پرسش از مبانی عقیدتی مشرکان و مورد بازخواست قرار دادن آنها:

سَلْهُمْ أَیُّهُمْ بِذٰلِکَ زَعِیمٌ

أَمْ لَهُمْ شُرَکٰاءُ فَلْیَأْتُوا بِشُرَکٰائِهِمْ إِنْ کٰانُوا صٰادِقِینَ . قلم (68) 40 و 41

1794. هشدار پیامبر صلی الله علیه و آله به مشرکان، از فرجام عملکرد آنان:

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عٰاقِبَةُ الدّٰارِ ... وَ جَعَلُوا لِلّٰهِ مِمّٰا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ ... وَ هٰذٰا لِشُرَکٰائِنٰا .... انعام (6) 135 و 136

1795. خداوند، برحذردارندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از طرد مؤمنان، برای جلب مشرکان:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ ... (2)انعام (6) 52

1796. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به اعلام نهی الهی از شرک ورزیدن و پیروی از هوسهای مشرکان:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ .... انعام (6) 56


1) 1) .«و قیله»عطف بر کلمۀ«السّاعة»در جملۀ«و عنده علم السّاعة»است.(المیزان،ج 18، ص 127)

2) 2) . مطابق سبب نزول آیه، بزرگانی از مشرکان حضور نزد پیامبر صلی الله علیه و آله را به عدم حضور مؤمنان فقیر و ضعیف مشروط کردند و این آیات در ردّ درخواست آنان نازل شد. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 472)

1797. محرومیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از هدایت، در صورت پیروی پیامبر صلی الله علیه و آله از هواهای نفسانی مشرکان:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ . انعام (6) 56

1798. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور بیدار کردن فطرت توحیدی مشرکان:

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللّٰهُ سَمْعَکُمْ وَ أَبْصٰارَکُمْ وَ خَتَمَ عَلیٰ قُلُوبِکُمْ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِهِ .... انعام (6) 46

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ . مؤمنون (23) 88 و 89

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیٰاءٍ أَ فَلاٰ تَسْمَعُونَ . قصص (28) 71

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ النَّهٰارَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ . قصص (28) 72

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . زمر (39) 38

1799. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور برانگیختن داوری وجدان مشرکان بر چگونگی فرجام آنان، در صورت نزول عذاب الهی:

قُلْ أَ رَأَیْتَکُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُ اللّٰهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 47

1800. خداوند، برحذردارندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، از ترک همنشینی با خداجویان تهیدست، و عطف توجّه از آنان به مشرکان از طبقۀ اشراف:

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

1801. پیامبر صلی الله علیه و آله ، تنها تابع وحی و نه تابع درخواستهای مشرکان:

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ ... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... انعام (6) 50

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ ... وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

1802. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور دور شدن از صف مشرکان:

... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ ... وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ

حَنِیفاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 79

وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یونس (10) 105

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

وَ لاٰ یَصُدُّنَّکَ عَنْ آیٰاتِ اللّٰهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَیْکَ وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . قصص (28) 87

1803. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به روی‌گردانی از مشرکان:

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ ... وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 106

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ . حجر (15) 94

1804. اعلان برائت خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، در ایّام حج:

وَ أَذٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النّٰاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ أَنَّ اللّٰهَ بَرِیءٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَ رَسُولُهُ .... توبه (9) 3

1805. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور بی‌اعتنایی به مشرکانِ هدایت‌ناپذیر:

وَ کَذٰلِکَ زَیَّنَ لِکَثِیرٍ مِنَ الْمُشْرِکِینَ ... فَذَرْهُمْ .... انعام (6) 137

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . زخرف (43) 83

فَذَرْهُمْ حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی فِیهِ یُصْعَقُونَ . طور (52) 45

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . معارج (70) 42

1806. خداوند، گواه و ناظری کافی میان پیامبر صلی الله علیه و آله و مشرکان:

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ .... اسراء (17) 96

1807. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به ابلاغ رهنمود خداوند به مشرکان، در اثبات توحید و نفی شرک:

قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً وَ اللّٰهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . مائده (5) 76

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللّٰهُ سَمْعَکُمْ وَ أَبْصٰارَکُمْ وَ خَتَمَ عَلیٰ قُلُوبِکُمْ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِهِ انْظُرْ کَیْفَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ ثُمَّ هُمْ یَصْدِفُونَ . انعام (6) 46

قُلْ مَنْ یُنَجِّیکُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً لَئِنْ أَنْجٰانٰا مِنْ هٰذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشّٰاکِرِینَ

قُلِ اللّٰهُ یُنَجِّیکُمْ مِنْهٰا وَ مِنْ کُلِّ کَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِکُونَ . انعام (6) 63 و 64

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قُلِ اللّٰهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ فَأَنّٰی تُؤْفَکُونَ

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللّٰهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ یَهِدِّی إِلاّٰ أَنْ یُهْدیٰ فَمٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ . یونس (10) 34 و 35

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ

کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

قُلْ لَوْ کٰانَ مَعَهُ آلِهَةٌ کَمٰا یَقُولُونَ إِذاً لاَبْتَغَوْا إِلیٰ ذِی الْعَرْشِ سَبِیلاً. اسراء (17) 42

قُلْ إِنَّمٰا یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ . انبیاء (21) 108

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیٰاءٍ أَ فَلاٰ تَسْمَعُونَ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ النَّهٰارَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ . قصص (28) 71 و 72

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا مُنْذِرٌ وَ مٰا مِنْ إِلٰهٍ إِلاَّ اللّٰهُ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. ص (38) 65

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ . فصّلت (41) 6

قُلْ أَ إِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَ تَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدٰاداً ذٰلِکَ رَبُّ الْعٰالَمِینَ

وَ جَعَلَ فِیهٰا رَوٰاسِیَ مِنْ فَوْقِهٰا وَ بٰارَکَ فِیهٰا وَ قَدَّرَ فِیهٰا أَقْوٰاتَهٰا فِی أَرْبَعَةِ أَیّٰامٍ سَوٰاءً لِلسّٰائِلِینَ . فصّلت (41) 9 و 10

1808. فیصله یافتن کار مشرکان ستمگر، در صورت اختیار نزول عذاب به دست پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ لَوْ أَنَّ عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ لَقُضِیَ الْأَمْرُ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِالظّٰالِمِینَ . انعام (6) 58

1809. عدم مسئولیّت پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به اجبار مشرکان به ایمان:

قُلْ لَوْ أَنَّ عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ لَقُضِیَ الْأَمْرُ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِالظّٰالِمِینَ . انعام (6) 58

وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکُوا وَ مٰا جَعَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . انعام (6) 107

وَ قٰالَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا عَبَدْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ نَحْنُ وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ فَعَلَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَی الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 35

1810. تهدید مشرکان رویگردان از توحید به جنگ، به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ وَ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ أَمْ بَعِیدٌ مٰا تُوعَدُونَ . انبیاء (21) 109

1811. محمّد صلی الله علیه و آله ، مأمور ابلاغ کلام خداوند به مشرکان، دربارۀ داوری نهایی خداوند، بین آنان و آن حضرت:

قُلْ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا رَبُّنٰا ثُمَّ یَفْتَحُ بَیْنَنٰا بِالْحَقِّ .... سبأ (34) 26

1812. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور ابلاغ کلام خداوند، دربارۀ داوری خداوند، بین مشرکان و آن حضرت براساس حق :

قُلْ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا رَبُّنٰا ثُمَّ یَفْتَحُ بَیْنَنٰا بِالْحَقِّ .... سبأ (34) 26

نیز ==> احتجاج محمّد صلی الله علیه و آله ، استغفار محمّد صلی الله علیه و آله ، انذار محمّد صلی الله علیه و آله ، سؤال محمّد صلی الله علیه و آله ، مشرکان و محمّد صلی الله علیه و آله

محمّد صلی الله علیه و آله و منافقان

1813. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با منافقان:

اَلَّذِینَ قٰالُوا لِإِخْوٰانِهِمْ وَ قَعَدُوا لَوْ أَطٰاعُونٰا مٰا قُتِلُوا قُلْ فَادْرَؤُا عَنْ أَنْفُسِکُمُ الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 168

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

إِنْ تُصِبْکَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِنْ تُصِبْکَ مُصِیبَةٌ یَقُولُوا قَدْ أَخَذْنٰا أَمْرَنٰا مِنْ قَبْلُ وَ یَتَوَلَّوْا وَ هُمْ فَرِحُونَ

قُلْ لَنْ یُصِیبَنٰا إِلاّٰ مٰا کَتَبَ اللّٰهُ لَنٰا هُوَ مَوْلاٰنٰا وَ عَلَی اللّٰهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنٰا إِلاّٰ إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ وَ نَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِکُمْ أَنْ یُصِیبَکُمُ اللّٰهُ بِعَذٰابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَیْدِینٰا فَتَرَبَّصُوا إِنّٰا مَعَکُمْ مُتَرَبِّصُونَ

قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً لَنْ یُتَقَبَّلَ مِنْکُمْ إِنَّکُمْ کُنْتُمْ قَوْماً فٰاسِقِینَ . توبه (9) 50 -\53

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَ یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمٰا کُنّٰا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللّٰهِ وَ آیٰاتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ . توبه (9) 61 و 64 و 65

قُلْ لَنْ یَنْفَعَکُمُ الْفِرٰارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَ إِذاً لاٰ تُمَتَّعُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً

قُلْ مَنْ ذَا الَّذِی یَعْصِمُکُمْ مِنَ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَ بِکُمْ سُوءاً أَوْ أَرٰادَ بِکُمْ رَحْمَةً وَ لاٰ یَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَلِیًّا وَ لاٰ نَصِیراً. احزاب (33) 16 و 17

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا فَاسْتَغْفِرْ لَنٰا یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مٰا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ لَکُمْ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً إِنْ أَرٰادَ بِکُمْ ضَرًّا أَوْ أَرٰادَ بِکُمْ نَفْعاً بَلْ کٰانَ اللّٰهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ خَبِیراً

بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ یَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلیٰ أَهْلِیهِمْ أَبَداً وَ زُیِّنَ ذٰلِکَ فِی قُلُوبِکُمْ وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَ کُنْتُمْ قَوْماً بُوراً

قُلْ لِلْمُخَلَّفِینَ مِنَ الْأَعْرٰابِ سَتُدْعَوْنَ إِلیٰ قَوْمٍ أُولِی بَأْسٍ شَدِیدٍ تُقٰاتِلُونَهُمْ أَوْ یُسْلِمُونَ فَإِنْ تُطِیعُوا یُؤْتِکُمُ اللّٰهُ أَجْراً حَسَناً وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا کَمٰا تَوَلَّیْتُمْ مِنْ قَبْلُ یُعَذِّبْکُمْ عَذٰاباً أَلِیماً. فتح (48) 11 و 12 و 16

1814. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار تهدید منافقان به عذاب الهی:

بَشِّرِ الْمُنٰافِقِینَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذٰاباً أَلِیماً. نساء (4) 138

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ ... وَ الْمُنٰافِقِینَ ... وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. توبه (9) 73

1815. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به برحذر بودن از منافقان:

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ .... هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ .... منافقون (63) 1 و 4

1816. بی‌تأثیری استغفار پیامبر صلی الله علیه و آله برای منافقان:

اِسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاٰ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَنْ یَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ .... توبه (9) 80

سَوٰاءٌ عَلَیْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ یَغْفِرَ اللّٰهُ لَهُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفٰاسِقِینَ . منافقون (63) 6

1817. روش برخورد پیامبر صلی الله علیه و آله با منافقان، برخاسته از تعلیم الهی:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

قُلْ لَنْ یُصِیبَنٰا إِلاّٰ مٰا کَتَبَ اللّٰهُ لَنٰا هُوَ مَوْلاٰنٰا ... قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنٰا إِلاّٰ إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ .... توبه (9) 51 و 52

... فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقٰاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخٰالِفِینَ . توبه (9) 83

وَ أَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ... فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ .... توبه (9) 125 و 129

1818. لزوم هشیاری پیامبر صلی الله علیه و آله و رهبران الهی، در برابر شگردهای منافقان:

فَکَیْفَ إِذٰا أَصٰابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً وَ تَوْفِیقاً

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 62 و 63

1819. گذشت و عفو خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به اذن دادن به منافقان، برای نرفتن به جنگ تبوک:

لَوْ کٰانَ عَرَضاً قَرِیباً وَ سَفَراً قٰاصِداً لاَتَّبَعُوکَ وَ لٰکِنْ بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّةُ ... عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ . توبه (9) 42 و 43

1820. ناشناخته بودن چهرۀ منافقان بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِمَّنْ حَوْلَکُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ مُنٰافِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَةِ مَرَدُوا عَلَی النِّفٰاقِ لاٰ تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ ....

توبه (9) 101

1821. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به ریشه‌کن نمودن و آواره ساختن منافقان و بیماردلان مدینه، در صورت دست برنداشتن از آزار و اذیّت زنان مسلمان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً

لَئِنْ لَمْ یَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لاٰ یُجٰاوِرُونَکَ فِیهٰا إِلاّٰ قَلِیلاً. احزاب (33) 59 و 60

1822. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، از وجود منافقان، در پرتو وحی:

وَ مِمَّنْ حَوْلَکُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ مُنٰافِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَةِ مَرَدُوا عَلَی النِّفٰاقِ لاٰ تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ ....

توبه (9) 101

1823. دوری منافقان بادیه‌نشین از مدینه و مهارت منافقان داخل مدینه، سبب ناشناخته ماندن آنان بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِمَّنْ حَوْلَکُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ مُنٰافِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَةِ مَرَدُوا عَلَی النِّفٰاقِ لاٰ تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ ....

توبه (9) 101

1824. روشن نشدن چهرۀ منافقان برای پیامبر صلی الله علیه و آله در صورت اجازه ندادن آن حضرت به منافقان در

شرکت نکردن به جنگ:

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ . توبه (9) 43

1825. نهی خداوند از اعجاب پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به برخورداری منافقان از امکانات مادّی و اجتماعی:

فَلاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ لاٰ أَوْلاٰدُهُمْ .... توبه (9) 55

وَ لاٰ تُعْجِبْکَ أَمْوٰالُهُمْ وَ أَوْلاٰدُهُمْ .... توبه (9) 85

1826. مجذوب شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از شیوایی منافقان در سخن گفتن:

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یُعْجِبُکَ قَوْلُهُ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ یُشْهِدُ اللّٰهَ عَلیٰ مٰا فِی قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصٰامِ . بقره (2) 204

1827. مجذوب شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از ظاهر فریبندۀ منافقان:

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ ... وَ إِذٰا رَأَیْتَهُمْ تُعْجِبُکَ أَجْسٰامُهُمْ .... منافقون (63) 1 و 4

1828. برحذر شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از پیروی کردن از خواسته‌های منافقان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ .... احزاب (33) 1

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ .... احزاب (33) 48

1829. ریاکاری و فریب‌کاری منافقان، مورد هشدار الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یُعْجِبُکَ قَوْلُهُ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ یُشْهِدُ اللّٰهَ عَلیٰ مٰا فِی قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصٰامِ . بقره (2) 204

وَ إِذٰا رَأَیْتَهُمْ تُعْجِبُکَ أَجْسٰامُهُمْ .... منافقون (63) 4

1830. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور افشای چهرۀ منافقان و اعلام عدم حضور آنان با او در هیچ نبردی، پس از جنگ تبوک:

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقٰاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخٰالِفِینَ . توبه (9) 83

1831. برحذر شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از دعا و استغفار برای منافقان:

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 84

1832. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به موضعگیری در برابر منافقان و تهدید آنها به افشای اسرارشان:

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ .

توبه (9) 64

1833. اختیار پیامبر صلی الله علیه و آله در بخشودن گروهی از منافقان و کیفر گروهی دیگر:

لاٰ تَعْتَذِرُوا قَدْ کَفَرْتُمْ بَعْدَ إِیمٰانِکُمْ إِنْ نَعْفُ عَنْ طٰائِفَةٍ مِنْکُمْ نُعَذِّبْ طٰائِفَةً .... توبه (9) 66

1834. نارضایتی منافقان نسبت به عملکرد پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد نحوۀ تقسیم صدقات میان مسلمانان :

وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ قٰالُوا حَسْبُنَا

اَللّٰهُ سَیُؤْتِینَا اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ إِنّٰا إِلَی اللّٰهِ رٰاغِبُونَ . توبه (9) 59

1835. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به موعظۀ منافقان:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ یَعْلَمُ اللّٰهُ مٰا فِی قُلُوبِهِمْ ... وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

1836. نبرد بی‌امان با منافقان و سختگیری و ترحّم نکردن بر آنان، فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ .... توبه (9) 73

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. تحریم (66) 9

1837. تأکید خداوند بر توانایی پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد شناخت منافقان، از آهنگ سخن‌شان:

وَ لَوْ نَشٰاءُ لَأَرَیْنٰاکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِیمٰاهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِی لَحْنِ الْقَوْلِ .... محمّد (47) 30

1838. امکان شناخت منافقان برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صورت تعلّق مشیّت خداوند به آن:

وَ لَوْ نَشٰاءُ لَأَرَیْنٰاکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِیمٰاهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِی لَحْنِ الْقَوْلِ .... محمّد (47) 30

1839. ممنوع شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از حضور بر سر قبر منافقان:

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ .... توبه (9) 84

1840. نهی شدن دائمی پیامبر صلی الله علیه و آله از نماز گزاردن بر جنازۀ منافقان و دعا کردن برای آنها، پس از جنگ تبوک:

فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلاٰفَ رَسُولِ اللّٰهِ ...

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ .... توبه (9) 81 و 84

1841. ممنوع نبودن پیامبر صلی الله علیه و آله از نماز گزاردن بر جنازۀ منافقان و حضور بر سر قبر آنها، تا قبل از جنگ تبوک:

... وَ قٰالُوا لاٰ تَنْفِرُوا فِی الْحَرِّ ... وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ .... توبه (9) 81 و 84

1842. مسئولیّت نداشتن پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر کفرورزی منافقان و روی‌گردانی آنها از آن حضرت:

مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اللّٰهَ وَ مَنْ تَوَلّٰی فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ .... نساء (4) 80 و 81

1843. توکّل به خدا، رهنمود خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر آزار و اذیّتهای منافقان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ ... وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 45 و 48

1844. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به بی‌توجّهی کردن در مقابل آزار و اذیّتهای منافقان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ ... وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ .... احزاب (33) 45 و 48

نیز ==> استغفار محمّد صلی الله علیه و آله ، استغفار برای منافقان

محمّد صلی الله علیه و آله و یهود

1845. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از روحیّۀ عهدشکنی یهودیان معاصر خود:

اَلَّذِینَ عٰاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لاٰ یَتَّقُونَ . (1)انفال (8) 56

1846. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله با وحی، از محرّمات وضع شده بر یهود:

وَ عَلَی الَّذِینَ هٰادُوا حَرَّمْنٰا مٰا قَصَصْنٰا عَلَیْکَ مِنْ قَبْلُ .... نحل (16) 118

1847. یهودیان، همچون سایر مردم، در گسترۀ رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ مُصَدِّقٌ لِمٰا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ کِتٰابَ اللّٰهِ وَرٰاءَ ظُهُورِهِمْ کَأَنَّهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 101

1848. داوری پیامبر صلی الله علیه و آله برای یهودیان:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتٰابِ یُدْعَوْنَ إِلیٰ کِتٰابِ اللّٰهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ وَ هُمْ مُعْرِضُونَ . آل عمران (3) 23

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ ... وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ فِیهٰا حُکْمُ اللّٰهِ ثُمَّ یَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . مائده (5) 42 و 43

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ ... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48 و 49

1849. پیامبر صلی الله علیه و آله ، نگران آسیب‌رسانی یهود به اسلام و مسلمانان، در صورت اعراض از داوری برای آنان:

... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً .... مائده (5) 41 و 42

1850. احتجاج پیامبر صلی الله علیه و آله با یهود:

وَ قٰالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النّٰارُ إِلاّٰ أَیّٰاماً مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللّٰهِ عَهْداً فَلَنْ یُخْلِفَ اللّٰهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ . بقره (2) 80

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ قٰالُوا نُؤْمِنُ بِمٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ یَکْفُرُونَ بِمٰا وَرٰاءَهُ وَ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِمٰا مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیٰاءَ اللّٰهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ

قُلْ إِنْ کٰانَتْ لَکُمُ الدّٰارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللّٰهِ خٰالِصَةً مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . بقره (2) 91 و 94

وَ قٰالُوا لَنْ یَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاّٰ مَنْ کٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تِلْکَ أَمٰانِیُّهُمْ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . بقره (2) 111

وَ قٰالُوا کُونُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . بقره (2) 135

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطَ کٰانُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ قُلْ أَ أَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللّٰهُ وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَتَمَ شَهٰادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللّٰهِ وَ مَا اللّٰهُ بِغٰافِلٍ عَمّٰا تَعْمَلُونَ . بقره (2) 140

کُلُّ الطَّعٰامِ کٰانَ حِلاًّ لِبَنِی إِسْرٰائِیلَ إِلاّٰ مٰا حَرَّمَ إِسْرٰائِیلُ عَلیٰ نَفْسِهِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرٰاةُ قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْرٰاةِ فَاتْلُوهٰا إِنْ کُنْتُمْ


1) 1) . در احتمالی منظور از«عاهدت منهم»یهود بنی قریظه است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 849)

صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 93

اَلَّذِینَ قٰالُوا إِنَّ اللّٰهَ عَهِدَ إِلَیْنٰا أَلاّٰ نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتّٰی یَأْتِیَنٰا بِقُرْبٰانٍ تَأْکُلُهُ النّٰارُ قُلْ قَدْ جٰاءَکُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِی بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالَّذِی قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 183

وَ قٰالَتِ الْیَهُودُ وَ النَّصٰاریٰ نَحْنُ أَبْنٰاءُ اللّٰهِ وَ أَحِبّٰاؤُهُ قُلْ فَلِمَ یُعَذِّبُکُمْ بِذُنُوبِکُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ یَغْفِرُ لِمَنْ یَشٰاءُ وَ یُعَذِّبُ مَنْ یَشٰاءُ وَ لِلّٰهِ مُلْکُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. مائده (5) 18

وَ مٰا قَدَرُوا اللّٰهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قٰالُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلیٰ بَشَرٍ مِنْ شَیْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتٰابَ الَّذِی جٰاءَ بِهِ مُوسیٰ نُوراً وَ هُدیً لِلنّٰاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرٰاطِیسَ تُبْدُونَهٰا وَ تُخْفُونَ کَثِیراً وَ عُلِّمْتُمْ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لاٰ آبٰاؤُکُمْ قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُونَ . انعام (6) 91

قُلْ یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ هٰادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّکُمْ أَوْلِیٰاءُ لِلّٰهِ مِنْ دُونِ النّٰاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . جمعه (62) 6

1851. دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از یهود برای مباهله:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . (1)آل عمران (3) 61

1852. پیشنهاد پیامبر صلی الله علیه و آله به یهود، برای ارائۀ شاهدی از تورات بر صدق ادّعای خود، در تحریم برخی خوردنیها:

کُلُّ الطَّعٰامِ کٰانَ حِلاًّ لِبَنِی إِسْرٰائِیلَ إِلاّٰ مٰا حَرَّمَ إِسْرٰائِیلُ عَلیٰ نَفْسِهِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرٰاةُ قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْرٰاةِ فَاتْلُوهٰا إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . آل عمران (3) 93

1853. مراقبت پیوستۀ پیامبر صلی الله علیه و آله بر اعمال و رفتار یهودیان عصر خویش و آگاهی وی از خیانتهای آنان:

وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ .... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ .... مائده (5) 12 و 13

1854. پیامبر صلی الله علیه و آله ، به اذن خدا، اختیاردار داوری برای یهودیان و یا خودداری از آن:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ .... مائده (5) 42

1855. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور قضاوت عادلانه برای یهودیان، در صورت تصمیم بر داوری میان آنان:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ .... مائده (5) 42

1856. توجّه دادن یهودیان به فرجام شوم مخالفت با فرمانهای الهی، هدف پرسش پیامبر صلی الله علیه و آله از یهودیان، دربارۀ مردم ایله:

1) 1) . بنا بر یک احتمال وقتی آیۀ«فمن حاجّک فیه...»نازل شد، پیامبر صلی الله علیه و آله از یهود برای مباهله دعوت کرد. (المیزان، ج 3، ص 234)

وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْیَةِ الَّتِی کٰانَتْ حٰاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ یَعْدُونَ فِی السَّبْتِ إِذْ تَأْتِیهِمْ حِیتٰانُهُمْ یَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً ... فَلَمّٰا عَتَوْا عَنْ مٰا نُهُوا عَنْهُ قُلْنٰا لَهُمْ کُونُوا قِرَدَةً خٰاسِئِینَ . اعراف (7) 163 و 166

1857. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور مجازات یهود پیمان‌شکن و جنگ‌آفرین برای متفرّق ساختن پشتیبان آنان:

فَإِمّٰا تَثْقَفَنَّهُمْ فِی الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ . انفال (8) 57

1858. برحذر شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از پیروی از آیین یهود:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ ... وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِی جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ. بقره (2) 120

1859. تلاش پیگیر پیامبر صلی الله علیه و آله برای سوق دادن یهود و نصارا به اسلام:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ .... بقره (2) 120

1860. پیامبر صلی الله علیه و آله به امید اسلام آوردن یهود و نصارا، در پی جلب رضایت و خشنودی آنان:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ .... بقره (2) 120

1861. خشنودی و رضایت یهود از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در گرو پیروی او از آیین آنان:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ ... حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ .... بقره (2) 120

1862. محرومیّت محمّد صلی الله علیه و آله از یاری خداوند، در صورت پیروی از آیین یهود:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ ... وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِی جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ. بقره (2) 120

نیز ==> بنی اسرائیل و محمّد صلی الله علیه و آله ، محمّد صلی الله علیه و آله و اهل کتاب،

مدارای محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، مدارا

مدح محمّد صلی الله علیه و آله

1863. ستایش خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله به جهت سعۀ‌صدر و گوش فرادادن به سخنان مردم:

... وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَیْرٍ لَکُمْ .... توبه (9) 61

1864. مدح الهی در مورد تأثر پیامبر صلی الله علیه و آله از رنج و مشکلات مؤمنان:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

1865. مدح خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله به سبب اشتیاق شدید وی به هدایت مردم:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

1866. اندوهناک بودن محمّد صلی الله علیه و آله بر حال کافران، در پیشگاه خداوند، حالتی ستوده و ممدوح:

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا

اَلْحَدِیثِ أَسَفاً. کهف (18) 6

1867. ستایش خدا، دربارۀ مهربانی و رأفت پیامبر صلی الله علیه و آله :

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

1868. تمجید خداوند از محمّد صلی الله علیه و آله به علت شب‌زنده‌داری و قرائت قرآن:

إِنَّ رَبَّکَ یَعْلَمُ أَنَّکَ تَقُومُ أَدْنیٰ مِنْ ثُلُثَیِ اللَّیْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ ... فَاقْرَؤُا مٰا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ .... مزمّل (73) 20

1869. ستایش خداوند از اخلاق خوش و والای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنَّکَ لَعَلیٰ خُلُقٍ عَظِیمٍ . قلم (68) 4

مراقبت از محمّد صلی الله علیه و آله

1870. پیامبر صلی الله علیه و آله ، تحت مراقبت خداوند در اجرای رسالت الهی:

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ . طور (52) 48

1871. زندگی پیامبر صلی الله علیه و آله ، از دوران کودکی تا بزرگسالی تحت مراقبتهای ویژۀ مادّی و معنوی خداوند:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ . ضحی (93) 6 -\8

مسئولیّتهای محمّد صلی الله علیه و آله

==> وظائف محمّد صلی الله علیه و آله

مسیحیان و محمّد صلی الله علیه و آله

1872. آشنایی دیرین یهودیان و مسیحیان با اوصاف و ویژگیهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْرِفُونَهُ کَمٰا یَعْرِفُونَ أَبْنٰاءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ . بقره (2) 146

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَی الْکُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَیْنَهُمْ تَرٰاهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِضْوٰاناً سِیمٰاهُمْ فِی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجِیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَویٰ عَلیٰ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرّٰاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفّٰارَ .... فتح (48) 29

1873. یهود و نصارا، همانند مشرکان، خواهان سخن گفتن خدا با آنان، دربارۀ صدق رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ ... (1)بقره (2) 118

1874. ایمان مسیحیان به خدا و اعتراف به حقانیت قرآن و رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب برخورداری آنان از بهشت جاویدان:

... قٰالُوا إِنّٰا نَصٰاریٰ ... وَ إِذٰا سَمِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ ... یَقُولُونَ رَبَّنٰا آمَنّٰا فَاکْتُبْنٰا مَعَ الشّٰاهِدِینَ فَأَثٰابَهُمُ اللّٰهُ بِمٰا قٰالُوا جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا


1) 1) . در احتمالی، مقصود از«الّذین لا یعلمون»یهود و نصارا است. (مجمع البیان، ج 1-\2، ص 370)

اَلْأَنْهٰارُ خٰالِدِینَ فِیهٰا .... مائده (5) 82 و 83 و 85

1875. وجود کشیشان و راهبان منتظر بعثت محمّد صلی الله علیه و آله در میان مسیحیان، موجب محبّت آنان به مسلمانان:

لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النّٰاسِ عَدٰاوَةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الْیَهُودَ وَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا وَ لَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ قٰالُوا إِنّٰا نَصٰاریٰ ذٰلِکَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّیسِینَ وَ رُهْبٰاناً ... (1)مائده (5) 82

1876. ایمان برخی مسیحیان به پیامبر صلی الله علیه و آله و تأثّر شدید آنان، هنگام شنیدن قرآن:

... قٰالُوا إِنّٰا نَصٰاریٰ ... وَ إِذٰا سَمِعُوا مٰا أُنْزِلَ إِلَی الرَّسُولِ تَریٰ أَعْیُنَهُمْ تَفِیضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمّٰا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ یَقُولُونَ رَبَّنٰا آمَنّٰا فَاکْتُبْنٰا مَعَ الشّٰاهِدِینَ . مائده (5) 82 و 83

1877. کتمان نشانه‌های حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی عالمان مسیحی:

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلْنٰا مِنَ الْبَیِّنٰاتِ وَ الْهُدیٰ مِنْ بَعْدِ مٰا بَیَّنّٰاهُ لِلنّٰاسِ فِی الْکِتٰابِ أُولٰئِکَ یَلْعَنُهُمُ اللّٰهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللاّٰعِنُونَ . بقره (2) 159

إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنَ الْکِتٰابِ وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِیلاً أُولٰئِکَ مٰا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ إِلاَّ النّٰارَ وَ لاٰ یُکَلِّمُهُمُ اللّٰهُ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ وَ لاٰ یُزَکِّیهِمْ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 174

1878. تلاش یهود و نصارا برای بازگرداندن پیامبر صلی الله علیه و آله از کعبه به قبلۀ خویش:

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ بِکُلِّ آیَةٍ مٰا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَ مٰا أَنْتَ بِتٰابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ مٰا بَعْضُهُمْ بِتٰابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّکَ إِذاً لَمِنَ الظّٰالِمِینَ . بقره (2) 145

1879. ایمان به رسول اکرم صلی الله علیه و آله و پیروی از او، وظیفه‌ای الهی بر عهدۀ یهود و نصارا و ثبت شده در تورات و انجیل:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْرٰاةِ وَ الْإِنْجِیلِ ... فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ .... اعراف (7) 157

1880. رضایت مسیحیان از محمّد صلی الله علیه و آله ، فقط در صورت تبعیّت آن حضرت از آنها:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِی جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ. بقره (2) 120

نیز ==> اهل کتاب و محمّد صلی الله علیه و آله

مشاهدات محمّد صلی الله علیه و آله

1881. وحی و مشاهدات پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد تصدیق قلبی آن حضرت:

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ . نجم (53) 10 و 11


1) 1) . در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است که پس از خواندن آیۀ مزبور فرمود: اینها جمعیّتی بودند بین عیسی علیه السلام و محمّد صلی الله علیه و آله که منتظر آمدن پیامبر صلی الله علیه و آله بودند. (تفسیر عیّاشی ج 1، ص 335، ح 161؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 664 ، ح 317)

1882. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مشاهده‌کنندۀ جبرئیل، در افق اعلیٰ:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ . نجم (53) 5 و 7 و 11

1883. مشاهدۀ دوبارۀ جبرئیل از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، در کنار سدرةالمنتهیٰ:

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ . نجم (53) 5 و 13 و 14

1884. مجادله و اظهار تردید مشرکان، دربارۀ مشاهدات پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

أَ فَتُمٰارُونَهُ عَلیٰ مٰا یَریٰ .

نجم (53) 11 و 12

1885. ره نیافتن هیچ خطایی، در مشاهدات قلبی پیامبر صلی الله علیه و آله :

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ .... نجم (53) 11 و 13 و 14 و 17

1886. پیامبر صلی الله علیه و آله ، شاهد آیات و نشانه‌های برتر الهی در کنار سدرةالمنتهیٰ:

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

لَقَدْ رَأیٰ مِنْ آیٰاتِ رَبِّهِ الْکُبْریٰ . نجم (53) 13 و 14 و 18

1887. مشاهدۀ آثار بزرگ ربوبی خداوند، آخرین دستاورد پیامبر صلی الله علیه و آله در کنار سدرةالمنتهیٰ:

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

لَقَدْ رَأیٰ مِنْ آیٰاتِ رَبِّهِ الْکُبْریٰ . نجم (53) 13 و 14 و 18

1888. پیامبر صلی الله علیه و آله ، تنها شاهد برخی آیات الهی در سدرةالمنتهیٰ:

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

لَقَدْ رَأیٰ مِنْ آیٰاتِ رَبِّهِ الْکُبْریٰ . نجم (53) 13 و 14 و 18

1889. قابل رؤیت بودن فرشتگان برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ تَرَی الْمَلاٰئِکَةَ حَافِّینَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ .... زمر (39) 75

1890. محمّد صلی الله علیه و آله مشاهده‌کنندۀ ظالمان، هنگام عذاب اخروی:

تَرَی الظّٰالِمِینَ مُشْفِقِینَ مِمّٰا کَسَبُوا وَ هُوَ وٰاقِعٌ بِهِمْ ....

شوری (42) 22

مشرکان و محمّد صلی الله علیه و آله

1891. تهدید محمّد صلی الله علیه و آله از سوی مشرکان به آسیب دیدن از بتها:

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ وَ یُخَوِّفُونَکَ بِالَّذِینَ مِنْ دُونِهِ وَ مَنْ یُضْلِلِ اللّٰهُ فَمٰا لَهُ مِنْ هٰادٍ. (1)زمر (39) 36

1892. تهدید پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ مشرکان:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا وَ إِذاً لاٰ یَلْبَثُونَ خِلاٰفَکَ إِلاّٰ قَلِیلاً

سُنَّةَ مَنْ قَدْ أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ مِنْ رُسُلِنٰا وَ لاٰ تَجِدُ لِسُنَّتِنٰا تَحْوِیلاً. اسراء (17) 76 و 77

بَشِیراً وَ نَذِیراً فَأَعْرَضَ أَکْثَرُهُمْ فَهُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ

وَ قٰالُوا قُلُوبُنٰا فِی أَکِنَّةٍ مِمّٰا تَدْعُونٰا إِلَیْهِ وَ فِی آذٰانِنٰا


1) 1) . مقصود از«و یخوّفونک...»ترساندن پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی مشرکان، به آزار دیدن از بتها است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 778)

وَقْرٌ وَ مِنْ بَیْنِنٰا وَ بَیْنِکَ حِجٰابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنٰا عٰامِلُونَ . فصّلت (41) 4 و 5

1893. تهدید مشرکان به موضعگیری، در برابر محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا قُلُوبُنٰا فِی أَکِنَّةٍ مِمّٰا تَدْعُونٰا إِلَیْهِ وَ فِی آذٰانِنٰا وَقْرٌ وَ مِنْ بَیْنِنٰا وَ بَیْنِکَ حِجٰابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنٰا عٰامِلُونَ . فصّلت (41) 5

1894. بیزاری پیامبر صلی الله علیه و آله از اعمال و کردار مشرکان و بیزاری مشرکان، از اعمال و کردار پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ مِمّٰا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . یونس (10) 41

1895. نازل شدن گنج و همراه بودن فرشته‌ای با پیامبر صلی الله علیه و آله ، از پیشنهادها و معجزه‌های درخواستی مشرکان برای باور کردن حقّانیّت رسالت آن حضرت:

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ ... أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ إِنَّمٰا أَنْتَ نَذِیرٌ .... هود (11) 12

1896. پیشنهادهای نابجای مشرکان و معجزه‌های درخواستی آنان، موجب دلتنگی و ناخشنودی پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ .... هود (11) 12

1897. استهزای پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب مشرکان:

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ . حجر (15) 94 و 95

1898. محمّد صلی الله علیه و آله در نظر مشرکان، انسانی گمراه:

قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّمٰا أَضِلُّ عَلیٰ نَفْسِی .... سبأ (34) 50

1899. آزاد بودن مشرکان در بحث و مناظره با پیامبر صلی الله علیه و آله :

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ ... (1)نحل (16) 125

1900. بهانه‌جویی مشرکان از حضور پیامبر صلی الله علیه و آله در بازارها و استفاده از خوراکیها:

وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ... وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ .... فرقان (25) 3 و 7

1901. بهانه‌جویی مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله به علّت نداشتن باغ و همراه نبودن فرشته‌ای با او:

وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ... وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ ... لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً ... أَوْ تَکُونُ لَهُ جَنَّةٌ یَأْکُلُ مِنْهٰا .... فرقان (25) 3 و 7 و 8

1902. در خواست رسالت و دریافت وحی، شرط بیجای مشرکان مکّه برای ایمان آوردن به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتّٰی نُؤْتیٰ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ رُسُلُ اللّٰهِ اللّٰهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسٰالَتَهُ سَیُصِیبُ الَّذِینَ أَجْرَمُوا صَغٰارٌ عِنْدَ اللّٰهِ وَ عَذٰابٌ شَدِیدٌ بِمٰا کٰانُوا یَمْکُرُونَ . انعام (6) 124


1) 1) . لازمۀ امر به دعوت و مجادلۀ احسن، آزاد بودن طرف مقابل به اظهار نظر است

1903. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله ، از باغستانی بزرگ با درختهای خرما و انگور و جاری ساختن نهرهای آب فراوان در لابه‌لای آنها، پیش شرط مشرکان مکّه برای ایمان آوردن به آن حضرت:

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً. اسراء (17) 91

1904. بهانه‌جویی مشرکان با درخواست آیه و معجزه‌ای ویژه از پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِینٰا آیَةٌ .... بقره (2) 118

... ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِینَ أَشْرَکُوا أَیْنَ شُرَکٰاؤُکُمُ الَّذِینَ کُنْتُمْ تَزْعُمُونَ وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللّٰهَ قٰادِرٌ عَلیٰ أَنْ یُنَزِّلَ آیَةً وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . انعام (6) 22 و 37

... سُبْحٰانَهُ وَ تَعٰالیٰ عَمّٰا یُشْرِکُونَ وَ یَقُولُونَ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ .... یونس (10) 18 و 20

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ .... عنکبوت (29) 50

1905. مشرکان، آرزومند سازشکاری پیامبر صلی الله علیه و آله با آنان:

وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَیُدْهِنُونَ . قلم (68) 9

1906. آگاهی خداوند از بغض و کینۀ پنهان و آشکار مشرکان نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

... سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ تَعٰالیٰ عَمّٰا یُشْرِکُونَ وَ رَبُّکَ یَعْلَمُ مٰا تُکِنُّ صُدُورُهُمْ وَ مٰا یُعْلِنُونَ . قصص (28) 68 و 69

1907. توطئۀ مشرکان علیه پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر زندان یا قتل و یا تبعید وی:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ ... (1)انفال (8) 30

1908. توطئۀ مشرکان مکه علیه پیامبر صلی الله علیه و آله و تصمیم به اخراج آن حضرت:

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً نَکَثُوا أَیْمٰانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ .... توبه (9) 13

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَسْتَفِزُّونَکَ مِنَ الْأَرْضِ لِیُخْرِجُوکَ مِنْهٰا .... اسراء (17) 76

1909. توطئه‌های پی‌درپی و جدّی مشرکان علیه پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنّٰا مُبْرِمُونَ

أَمْ یَحْسَبُونَ أَنّٰا لاٰ نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْوٰاهُمْ بَلیٰ وَ رُسُلُنٰا لَدَیْهِمْ یَکْتُبُونَ . زخرف (43) 79 و 80

1910. فرود آوردن قطعاتی از آسمان، از معجزات اقتراحی و مورد درخواست مشرکان مکّه از پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً. اسراء (17) 92

1911. مشرکان مکّه، خواهان حضور یافتن خدا و ملائکه نزد آنان برای گواهی دادن به حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً. اسراء (17) 92


1) 1) . اشارۀ آیه به توطئۀ مشرکان در دار الندوه است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 826)

1912. متّهم شدن پیامبر صلی الله علیه و آله به جنون از سوی مشرکان:

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ .... اعراف (7) 184

أَمْ یَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ وَ أَکْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ کٰارِهُونَ . مؤمنون (23) 70

... ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ لَکُمْ .... سبأ (34) 46

وَ یَقُولُونَ أَ إِنّٰا لَتٰارِکُوا آلِهَتِنٰا لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٍ . صافّات (37) 36

ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ قٰالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ . دخان (44) 14

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 2

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . تکویر (81) 22

1913. مشرکان، خواهان تعیین زمان وقوع عذاب استیصال از پیامبر صلی الله علیه و آله ، با تمسخر و استهزا:

وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . یونس (10) 48

1914. گفتار مشرکان، موجب اندوه پیامبر صلی الله علیه و آله :

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . انعام (6) 33

وَ لاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلّٰهِ جَمِیعاً هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . یونس (10) 65

فَلاٰ یَحْزُنْکَ قَوْلُهُمْ إِنّٰا نَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ . یس (36) 76

1915. دلتنگ شدن پیامبر صلی الله علیه و آله از گفتار مشرکان:

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّکَ یَضِیقُ صَدْرُکَ بِمٰا یَقُولُونَ . حجر (15) 94 و 97

1916. دعوت شدن پیامبر صلی الله علیه و آله به شکیبایی در برابر سخنان مشرکان:

وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . انعام (6) 34

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... طه (20) 130

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ .... روم (30) 60

اِصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ص (38) 17

فَاصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... ق (50) 39

وَ اصْبِرْ عَلیٰ مٰا یَقُولُونَ .... مزمّل (73) 10

1917. ایجاد خانه‌ای از طلا برای خود، معجزۀ مورد درخواست مشرکان مکّه از پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 93

1918. صعود پیامبر صلی الله علیه و آله به آسمان، و آوردن دستخطّی قابل خواندن و گواه بر صعود واقعی خویش، معجزۀ درخواستی مشرکان مکّه از آن حضرت:

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ

سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 93

1919. توقّعات نابجا در اختیار داشتن خزائن الهی، آگاهی به غیب و فرشته بودن، از درخواستهای غیر اصولی مشرکان از پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِی خَزٰائِنُ اللّٰهِ وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لاٰ أَقُولُ لَکُمْ إِنِّی مَلَکٌ .... انعام (6) 50

1920. پرستش بتها و سازش در اصول اعتقادی، خواستۀ نابجای مشرکان صدر اسلام از پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ .... انعام (6) 56

1921. مشرکان، خواهان معجزه‌ای تازه از پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ لَیُؤْمِنُنَّ بِهٰا قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ .... انعام (6) 109

1922. عدم ایمان مشرکان، حتّی با مشاهدۀ معجزۀ مورد درخواست خویش:

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ لَیُؤْمِنُنَّ بِهٰا قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ مٰا یُشْعِرُکُمْ أَنَّهٰا إِذٰا جٰاءَتْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 109

1923. سرسختی و لجاجت مشرکان، در مقابل سخنان و تعالیم پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُونَ إِلَیْکَ أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْظُرُ إِلَیْکَ أَ فَأَنْتَ تَهْدِی الْعُمْیَ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یُبْصِرُونَ . یونس (10) 42 و 43

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً. اسراء (17) 92

1924. سرباز زدن مشرکان، از تبعیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم دیدن اعمال و رفتار آن حضرت:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْظُرُ إِلَیْکَ أَ فَأَنْتَ تَهْدِی الْعُمْیَ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یُبْصِرُونَ . یونس (10) 43

1925. مشرکان، دارای جلسات پنهانی برای توطئه‌چینی علیه اسلام و پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَلاٰ إِنَّهُمْ یَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِیَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلاٰ حِینَ یَسْتَغْشُونَ ثِیٰابَهُمْ یَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ .... هود (11) 5

1926. قرآن، آموزۀ فردی عجم به پیامبر صلی الله علیه و آله از دیدگاه مشرکان:

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ .... نحل (16) 103

1927. سوگند مؤکّد مشرکان، مبنی بر ایمان به پیامبر صلی الله علیه و آله در صورت ارائۀ معجزه:

وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکُوا ... وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ لَیُؤْمِنُنَّ بِهٰا .... انعام (6) 107 و 109

1928. مصالحۀ مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله در حدیبیّه:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً

لِیَغْفِرَ لَکَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ مٰا تَأَخَّرَ وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَ یَهْدِیَکَ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً. (1)فتح (48) 1 و 2

1929. قرارداد آتش‌بس بین مشرکان و پیامبر صلی الله علیه و آله در

1) 1) . در احتمالی، مراد از«فتحاً مبیناً»صلح حدیبیّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 166)

حدیبیّه:

کَیْفَ یَکُونُ لِلْمُشْرِکِینَ عَهْدٌ عِنْدَ اللّٰهِ وَ عِنْدَ رَسُولِهِ إِلاَّ الَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ فَمَا اسْتَقٰامُوا لَکُمْ فَاسْتَقِیمُوا لَهُمْ ... (1)توبه (9) 7

وَ هُوَ الَّذِی کَفَّ أَیْدِیَهُمْ عَنْکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَکَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَکُمْ عَلَیْهِمْ ... (2)فتح (48) 24

1930. آوردن معجزاتی همانند معجزات موسی علیه السلام ، بهانۀ مشرکان برای ایمان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنٰا قٰالُوا لَوْ لاٰ أُوتِیَ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ أَ وَ لَمْ یَکْفُرُوا بِمٰا أُوتِیَ مُوسیٰ مِنْ قَبْلُ قٰالُوا سِحْرٰانِ تَظٰاهَرٰا وَ قٰالُوا إِنّٰا بِکُلٍّ کٰافِرُونَ . قصص (28) 48

1931. مشرکان حق ستیز، منکر آسمانی بودن قرآن، به بهانۀ عدم نزول دفعی آن:

فَلَمّٰا جٰاءَهُمُ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِنٰا قٰالُوا لَوْ لاٰ أُوتِیَ مِثْلَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ أَ وَ لَمْ یَکْفُرُوا بِمٰا أُوتِیَ مُوسیٰ مِنْ قَبْلُ قٰالُوا سِحْرٰانِ تَظٰاهَرٰا وَ قٰالُوا إِنّٰا بِکُلٍّ کٰافِرُونَ . (3)قصص (28) 48

1932. نفرت شدید مشرکان از بعثت رسول اکرم صلی الله علیه و آله ، به رغم سوگند برای ایمان آوردن به وی:

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ إِحْدَی الْأُمَمِ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً. فاطر (35) 42

1933. حسابرسی اختلاف مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله در قیامت:

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ ... ثُمَّ إِلیٰ رَبِّکُمْ مَرْجِعُکُمْ فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . انعام (6) 164

... فَلاٰ یُنٰازِعُنَّکَ فِی الْأَمْرِ وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ إِنَّکَ لَعَلیٰ هُدیً مُسْتَقِیمٍ اَللّٰهُ یَحْکُمُ بَیْنَکُمْ یَوْمَ الْقِیٰامَةِ فِیمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . حج (22) 67 و 69

1934. ایجاد چشمه‌ای پرآب و جوشان برای مشرکان، پیش شرط آنان برای ایمان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً. اسراء (17) 90 و 91

1935. دشمنی مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا أَ آلِهَتُنٰا خَیْرٌ أَمْ هُوَ مٰا ضَرَبُوهُ لَکَ إِلاّٰ جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ . زخرف (43) 58

1936. مشرکان، دارای مواضع علنی و آشکار علیه پیامبر صلی الله علیه و آله و توطئه‌های سرّی و محرمانه بر ضد آن حضرت:

أَلاٰ إِنَّهُمْ یَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِیَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلاٰ حِینَ یَسْتَغْشُونَ ثِیٰابَهُمْ یَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ .... هود (11) 5

1937. سربه‌گریبان فروبردن مشرکان، به منظور

1) 1) . بنا بر اینکه«الّذین عاهدتم عند المسجد الحرام»مربوط به مشرکان قریش و صلح حدیبیّه باشد. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 14)

2) 2) . آیۀ مذکور مربوط به مصالحۀ پیامبر صلی الله علیه و آله با مشرکان در حدیبیّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 186)

3) 3) . در احتمالی، مقصود از«ما اوتی موسی»تورات است، که یکباره نازل شده بود، چرا که قرآن مانند تورات، یکباره نازل نشد.(مجمع البیان، ج 7-\8، ص 401-\402)

پنهان ماندن توطئه‌هایشان علیه پیامبر صلی الله علیه و آله از خدا:

أَلاٰ إِنَّهُمْ یَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِیَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلاٰ حِینَ یَسْتَغْشُونَ ثِیٰابَهُمْ یَعْلَمُ مٰا یُسِرُّونَ وَ مٰا یُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. هود (11) 5

1938. مشرکان، منکر نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله و پیام توحیدی او، نه وجود آفریدگار جهان:

وَ مٰا یَأْتِیهِمْ مِنْ نَبِیٍّ إِلاّٰ کٰانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ . زخرف (43) 7 و 9

1939. بهانه‌جوییهای پیاپی و گوناگون مشرکان مکّه، در برابر پیامبر صلی الله علیه و آله و قرآن:

... قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ ... وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ هٰذَا الْقُرْآنُ .... زخرف (43) 30 و 31

1940. مشرکان، خواهان زنده شدن نیاکان خود، به‌وسیلۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنْ هِیَ إِلاّٰ مَوْتَتُنَا الْأُولیٰ وَ مٰا نَحْنُ بِمُنْشَرِینَ

فَأْتُوا بِآبٰائِنٰا إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . دخان (44) 35 و 36

1941. مشرکان، خواهان گفتگوی مستقیم خداوند با آنان، دربارۀ حقّانیّت رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ یُکَلِّمُنَا اللّٰهُ .... بقره (2) 118

1942. التزام به تبعیّت از نیاکان و آداب و سنن آنان، پاسخ مشرکان در برابر دعوت محمّد صلی الله علیه و آله به پیروی از احکام خدا:

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ قٰالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مٰا أَلْفَیْنٰا عَلَیْهِ آبٰاءَنٰا .... بقره (2) 170

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ قٰالُوا حَسْبُنٰا مٰا وَجَدْنٰا عَلَیْهِ آبٰاءَنٰا .... مائده (5) 104

1943. عاجز بودن برخی مشرکان از فهم سخن پیامبر صلی الله علیه و آله ، به رغم گوش فرادادن به سخنان آن حضرت:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ وَ جَعَلْنٰا عَلیٰ قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ وَ فِی آذٰانِهِمْ وَقْراً .... انعام (6) 25

1944. تکذیب پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی مشرکان:

فَإِنْ کَذَّبُوکَ ... سَیَقُولُ الَّذِینَ أَشْرَکُوا .... انعام (6) 147 و 148

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ .... یونس (10) 41

1945. ازدحام کافران و مشرکان در اطراف پیامبر صلی الله علیه و آله برای مشاهدۀ عبادت و نماز آن حضرت، با هدف استهزا:

وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ یَدْعُوهُ کٰادُوا یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً. (1)جنّ (72) 19

نیز ==> احتجاج، احتجاج محمّد صلی الله علیه و آله ، محمّد صلی الله علیه و آله و مشرکان

معاشرت با محمّد صلی الله علیه و آله

1946. همسران پیامبر موظف به رفتار و کردار نیک، در

1) 1) . براساس یکی از احتمالات است که مقصود از ضمیر جمع«یکونون»مشرکان و کافران قریش باشد که با هدف استهزا در موقع نماز و قرائت قرآن در اطراف پیامبر صلی الله علیه و آله ازدحام می‌نمودند.(المیزان، ج 20، ص 126)

معاشرت و زندگی کردن با آن حضرت:

وَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدّٰارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنٰاتِ مِنْکُنَّ أَجْراً عَظِیماً. احزاب (33) 29

1947. رعایت مقام و حرمت محمّد صلی الله علیه و آله ، هنگام معاشرت با آن حضرت، دارای خیر و منفعت برای خود مؤمنان:

... وَ لَوْ أَنَّهُمْ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اسْمَعْ وَ انْظُرْنٰا لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ .... نساء (4) 46

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ ....

حجرات (49) 5

1948. رفتار نامناسب و دور از شأن با محمّد صلی الله علیه و آله ، گناهی نیازمند آمرزش الهی:

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 4 و 5

1949. صدا نزدن پیامبر صلی الله علیه و آله و انتظار کشیدن و شکیبا بودن تا خروج ایشان از خانه، از آداب لازم در معاشرت با آن حضرت:

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ .... حجرات (49) 4 و 5

1950. ممنوعیّت مؤمنان، از نشستن طولانی در معاشرت با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ وَ اللّٰهُ لاٰ یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً. احزاب (33) 53

1951. معاشرت ناپسند برخی همسران پیامبر با آن حضرت، برخاسته از گرایش آنان به باطل و خروج از استقامت:

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. (1)تحریم (66) 4

1952. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر خیانت و توطئۀ بعضی همسران، در معاشرت با ایشان:

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 4

1953. پشتیبانی جبرئیل و صالح المؤمنین از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر معاشرت ناپسند برخی همسران آن حضرت با ایشان:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ


1) 1) . مقصود از«صغو»در آیه، گرایش به باطل و خروج از استقامت است.(المیزان، ج 19، ص 331)

اَلْخَبِیرُ

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

1954. فراخواندن محمّد صلی الله علیه و آله از پشت اتاقها با فریاد و صدای بلند، شیوۀ بی‌خردان:

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ . حجرات (49) 4

1955. خداوند، نکوهش‌کنندۀ افراد بی‌ادب، در برخورد با محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ . حجرات (49) 4

1956. رعایت ادب، هنگام معاشرت با پیامبر صلی الله علیه و آله ، عامل فلاح و رستگاری:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ ... فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ ... أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . اعراف (7) 157

1957. مراعات‌کنندگان ادب، در معاشرت با پیامبر صلی الله علیه و آله ، مشمول آمرزش و پاداش بزرگ الهی:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِیمٌ . حجرات (49) 3

1958. نوید خداوند، به باز بودن راه توبه، برای مراعات‌نکنندگان ادب، در محضر پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 4 و 5

1959. بی‌توجّهی برخی مؤمنان، به آثار ویرانگر رعایت نکردن ادب، هنگام معاشرت با محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ ... وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ ... أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 2

1960. ایمان، مستلزم رعایت ادب، هنگام معاشرت با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 104

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتّٰی یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُولٰئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ .... نور (24) 62

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً

لِتُؤْمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ .... فتح (48) 8 و 9

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 1 و 2

1961. معاشرت ناپسند گروهی از مردم با پیامبر صلی الله علیه و آله با تحیت نادرست خود:

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْویٰ ثُمَّ یَعُودُونَ لِمٰا نُهُوا عَنْهُ وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ وَ یَقُولُونَ فِی أَنْفُسِهِمْ لَوْ لاٰ یُعَذِّبُنَا اللّٰهُ بِمٰا نَقُولُ

حَسْبُهُمْ جَهَنَّمُ یَصْلَوْنَهٰا فَبِئْسَ الْمَصِیرُ. مجادله (58) 8

1962. انتساب محمّد صلی الله علیه و آله به خداوند، راز حرمت والای آن حضرت، هنگام معاشرت:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ ... (1)حجرات (49) 3

1963. نرمش در گفتار و رعایت ادب، در محضر محمّد صلی الله علیه و آله ، نشانۀ توفیق‌یافتگان در آزمون پرهیزکاری:

إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوٰاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ أُولٰئِکَ الَّذِینَ امْتَحَنَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْویٰ .... حجرات (49) 3

1964. امکان حبط اعمال مؤمنان، با عدم رعایت حرمت محمد صلی الله علیه و آله هنگام معاشرت با وی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاٰ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمٰالُکُمْ وَ أَنْتُمْ لاٰ تَشْعُرُونَ . حجرات (49) 2

1965. ممنوعیت صدا زدن پیامبر صلی الله علیه و آله ، همانند صدا زدن دیگر مردمان برای مسلمانان صدر اسلام در معاشرت با آن حضرت:

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً قَدْ یَعْلَمُ اللّٰهُ الَّذِینَ یَتَسَلَّلُونَ مِنْکُمْ لِوٰاذاً فَلْیَحْذَرِ الَّذِینَ یُخٰالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِیبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ یُصِیبَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . نور (24) 63

1966. نهی الهی از سخن گفتن مؤمنان با محمّد صلی الله علیه و آله ، با صدایی فراتر از صدای آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ .... حجرات (49) 2

1967. همسنگ نبودن فراخوانی محمّد صلی الله علیه و آله ، با فراخوانی دیگران:

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعٰاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضاً ... (2)نور (24) 63

1968. ضرورت حفظ حرمت محمّد صلی الله علیه و آله ، با اجتناب از به کارگیری«راعنا»به جای«انظرنا»، در موقع خطاب به آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا وَ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . بقره (2) 104

.... نساء (4) 64

1969. معاشرت بی‌ادبانۀ بعضی مسلمانان صدر اسلام، در صدا زدن پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 4 و 5

1970. گوش‌سپاری به سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله و رعایت سکوت، به هنگام سخن گفتن وی، از آداب معاشرت با آن حضرت:

... لاٰ تَقُولُوا رٰاعِنٰا وَ قُولُوا انْظُرْنٰا وَ اسْمَعُوا .... بقره (2) 104


1) 1) . از اینکه خداوند به جای آوردن نام پیامبر صلی الله علیه و آله به شخصیّت حقوقی آن حضرت و وصف رسول‌اللّه تصریح کرده است، مطلب مزبور استفاده می‌شود

2) 2) . مبتنی بر این که اضافۀ«دعا»به«الرّسول»اضافۀ مصدر به فاعلش باشد؛ یعنی دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله از شما

إِنَّمٰا یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ یَسْمَعُونَ .... انعام (6) 36

1971. مشاهدۀ کمال عقلانی پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام معاشرت با وی:

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ . نجم (53) 2

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ . (1)تکویر (81) 22

1972. مراعات ادب، هنگام ملاقات با پیامبر صلی الله علیه و آله ، مایۀ خیر و جلب رحمت الهی:

إِنَّ الَّذِینَ یُنٰادُونَکَ مِنْ وَرٰاءِ الْحُجُرٰاتِ أَکْثَرُهُمْ لاٰ یَعْقِلُونَ

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . حجرات (49) 4 و 5

نیز ==> همسران محمّد، معاشرت همسران محمّد

معاشرت محمّد صلی الله علیه و آله

1973. معاشرت محمّد صلی الله علیه و آله با مؤمنان فقیر:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ .... کهف (18) 28

1974. تلاش مرفّهان صدر اسلام، برای جلوگیری از همنشینی پیامبر صلی الله علیه و آله با فقیران:

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

1975. عفو و گذشت از مردم، مورد توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در معاشرت با آنان:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

1976. جلب رضایت همسران، مورد اهتمام پیامبر صلی الله علیه و آله ، در معاشرت با آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ

قَدْ فَرَضَ اللّٰهُ لَکُمْ تَحِلَّةَ أَیْمٰانِکُمْ وَ اللّٰهُ مَوْلاٰکُمْ وَ هُوَ الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ . تحریم (66) 1 و 2

1977. استغفار برای مردم مورد سفارش خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در معاشرت با آنان:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

1978. مشورت با مردم مورد سفارش خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در معاشرت با آنها:

1) 1) . تعبیر به«صاحبکم»از پیامبر صلی الله علیه و آله گویای منزّه بودن آن حضرت از اتهام به جنون است، و اشاره دارد که شما شناخت زیادی نسبت به ایشان دارید و وی را به کمال عقل، وزانت در رأی، و صداقت در گفتار یافته‌اید، چرا او را به جنون متّهم می‌نمایید.(المیزان، ج 20، ص328-\329)

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

1979. برخورد متواضعانه با مؤمنان مورد توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در معاشرت با آنان:

وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 215

1980. درود بر مؤمنان از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد سفارش خداوند، در معاشرت و هنگام گرفتن صدقات از آنها:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . توبه (9) 103

1981. پرهیز از رفتار سلطه‌گرانه و ذلّت‌آمیز با یتیمان مورد نهی خداوند، در معاشرت پیامبر صلی الله علیه و آله با آنان:

فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلاٰ تَقْهَرْ. ضحی (93) 9

1982. سفارش خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، مبنی بر سلام نمودن به مؤمنان در معاشرت با آنان:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهٰالَةٍ ثُمَّ تٰابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . انعام (6) 54

1983. ممنوعیت پیامبر صلی الله علیه و آله از ردّ درخواست گدایان و راندن خشونت‌آمیز در معاشرت با آنان:

وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ. ضحی (93) 10

1984. امیدوار نمودن مردم به رحمت پروردگار، مورد توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در معاشرت با آنان:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ کَتَبَ رَبُّکُمْ عَلیٰ نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ أَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْکُمْ سُوءاً بِجَهٰالَةٍ ثُمَّ تٰابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . انعام (6) 54

1985. پیامبر، موظف به رعایت ادب، در معاشرت با مخالفان، هنگام مجادله و مناظره با آنان:

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . نحل (16) 125

1986. قدردانی از پرداخت‌کنندگان زکات و صدقات از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله در معاشرت با آنان، مورد سفارش خداوند:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . توبه (9) 103

1987. پیامبر صلی الله علیه و آله دارای اختیارات گسترده در معاشرت و روابط با همسران خود:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ

عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَلِیماً. احزاب (33) 50 و 51

1988. تشویق پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خداوند، در فراهم آوردن زمینه‌های رضایت همۀ همسران، در معاشرت با آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَلِیماً. احزاب (33) 50 و 51

1989. بزرگواری پیامبر صلی الله علیه و آله در معاشرت با همسران خطاکار خود:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ. تحریم (66) 3

1990. معاشرت پیامبر صلی الله علیه و آله در سخن گفتن با مردم، براساس وحی و به دور از هواهای نفسانی:

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ . نجم (53) 2 -\4

معاهدات محمّد صلی الله علیه و آله

1991. پیمانهای متعدّد پیامبر صلی الله علیه و آله با کافران مکّه و پیمان‌شکنی آنها:

اَلَّذِینَ عٰاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّةٍ .... انفال (8) 56

معجزات محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

1992. انکار معجزات پیامبر صلی الله علیه و آله و دلایل رسالت او، موجب آزردگی و اندوه آن حضرت:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الظّٰالِمِینَ بِآیٰاتِ اللّٰهِ یَجْحَدُونَ . انعام (6) 33

1993. دو برابر دیده شدن افراد مسلمانان در غزوۀ بدر، در نگاه مشرکان، معجزه و دلیل صدق پیامبر صلی الله علیه و آله :

قَدْ کٰانَ لَکُمْ آیَةٌ فِی فِئَتَیْنِ الْتَقَتٰا فِئَةٌ تُقٰاتِلُ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ أُخْریٰ کٰافِرَةٌ یَرَوْنَهُمْ مِثْلَیْهِمْ رَأْیَ الْعَیْنِ وَ اللّٰهُ یُؤَیِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ یَشٰاءُ إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَعِبْرَةً لِأُولِی الْأَبْصٰارِ. (1)آل عمران (3) 13


1) 1) . مراد از«آیه»، حجّت و علامت و معجزۀ دلالت‌کننده بر صدق محمّد صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 709)

1994. بیان سرگذشت حضرت مریم، زکریّا، یحیی، عیسی علیهم السلام از معجزات و نشانه‌های صدق پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

ذٰلِکَ نَتْلُوهُ عَلَیْکَ مِنَ الْآیٰاتِ ... (1)آل عمران (3) 58

1995. اعطای بیّنه و معجزه به پیامبر صلی الله علیه و آله ، پرتوی از ربوبیّت او:

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی .... انعام (6) 57

موارد معجزات محمّد صلی الله علیه و آله

1. شقّ‌القمر

1996. دونیمه شدن ماه به اشارۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، از معجزات ایشان:

... وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ. (2)قمر (54) 1

2. قرآن

1997. قرآن، معجزۀ حضرت محمّد صلی الله علیه و آله و دلیل حقّانیّت رسالت او:

1) 1) .«ذٰلک»اشاره به داستان حضرت مریم، زکریّا، یحیی و عیسی علیهم السلام است که در آیات قبل به تفصیل بیان شده است

2) 2) . از امام صادق علیه السلام نقل شده که چهارده نفر از اصحاب عقبه در شب چهاردهم ذی‌حجّه به پیامبر صلی الله علیه و آله عرض کردند: اگر پیش خداوند قدر و منزلتی داری فرمان ده که ماه دونیمه شود و ایشان نیز چنین کرد و ماه دونیمه شد. (تفسیر قمی، ج 2، ص 341؛ نیز جامع البیان، ج 13، جزء 27، ص 111 ؛ تفسیر التحریر و التنویر، ج 27، ص 165)

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النّٰارَ الَّتِی وَقُودُهَا النّٰاسُ وَ الْحِجٰارَةُ أُعِدَّتْ لِلْکٰافِرِینَ . (1)بقره (2) 23 و 24

أَ فَلاٰ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کٰانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللّٰهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلاٰفاً کَثِیراً. نساء (4) 82

یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمْ بُرْهٰانٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکُمْ نُوراً مُبِیناً. (2)نساء (4) 174

قُلْ إِنِّی عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ کَذَّبْتُمْ بِهِ ... (3)انعام (6) 57

وَ إِذٰا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآیَةٍ قٰالُوا لَوْ لاٰ اجْتَبَیْتَهٰا قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی هٰذٰا بَصٰائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ وَ هُدیً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . اعراف (7) 203

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِیکُمْ عُمُراً مِنْ قَبْلِهِ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . یونس (10) 16

وَ مٰا کٰانَ هٰذَا الْقُرْآنُ أَنْ یُفْتَریٰ مِنْ دُونِ اللّٰهِ ... أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . یونس (10) 37 و 38

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِلَّمْ یَسْتَجِیبُوا لَکُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللّٰهِ .... هود (11) 13 و 14

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلیٰ أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْآنِ لاٰ یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کٰانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیراً. اسراء (17) 88

قُلْ فَأْتُوا بِکِتٰابٍ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ هُوَ أَهْدیٰ مِنْهُمٰا أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

فَإِنْ لَمْ یَسْتَجِیبُوا لَکَ فَاعْلَمْ أَنَّمٰا یَتَّبِعُونَ أَهْوٰاءَهُمْ .... قصص (28) 49 و 50

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ

أَ وَ لَمْ یَکْفِهِمْ أَنّٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ یُتْلیٰ عَلَیْهِمْ إِنَّ فِی ذٰلِکَ لَرَحْمَةً وَ ذِکْریٰ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ . عنکبوت (29) 50 و 51

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِالذِّکْرِ لَمّٰا جٰاءَهُمْ وَ إِنَّهُ لَکِتٰابٌ عَزِیزٌ

لاٰ یَأْتِیهِ الْبٰاطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لاٰ مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِیلٌ مِنْ حَکِیمٍ حَمِیدٍ. فصّلت (41) 41 و 42

فَلْیَأْتُوا بِحَدِیثٍ مِثْلِهِ إِنْ کٰانُوا صٰادِقِینَ . طور (52) 34

1998. خبر دادن قرآن از آینده و مطابقت آن با واقع، معجزۀ حضرت محمّد صلی الله علیه و آله و سند حقانیّت وی:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکٰافِرِینَ . مائده (5) 67

لَوْ کٰانَ عَرَضاً قَرِیباً وَ سَفَراً قٰاصِداً لاَتَّبَعُوکَ وَ لٰکِنْ بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّةُ وَ سَیَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَوِ اسْتَطَعْنٰا لَخَرَجْنٰا مَعَکُمْ یُهْلِکُونَ أَنْفُسَهُمْ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَکٰاذِبُونَ . توبه (9) 42

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ .

توبه (9) 64

إِنّٰا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَ إِنّٰا لَهُ لَحٰافِظُونَ . حجر (15) 9

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ مَنْ جٰاءَ بِالْهُدیٰ وَ مَنْ هُوَ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ .

قصص (28) 85

سَیَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلیٰ مَغٰانِمَ لِتَأْخُذُوهٰا ذَرُونٰا نَتَّبِعْکُمْ یُرِیدُونَ أَنْ یُبَدِّلُوا کَلاٰمَ اللّٰهِ قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونٰا کَذٰلِکُمْ قٰالَ اللّٰهُ مِنْ قَبْلُ فَسَیَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنٰا بَلْ کٰانُوا لاٰ یَفْقَهُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. فتح (48) 15

لَقَدْ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤْیٰا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِینَ مُحَلِّقِینَ رُؤُسَکُمْ وَ مُقَصِّرِینَ لاٰ تَخٰافُونَ فَعَلِمَ مٰا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذٰلِکَ فَتْحاً قَرِیباً. فتح (48) 27

غُلِبَتِ الرُّومُ

فِی أَدْنَی الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَیَغْلِبُونَ

فِی بِضْعِ سِنِینَ لِلّٰهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ وَ یَوْمَئِذٍ یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ . روم (30) 2 -\4

أَمْ یَقُولُونَ نَحْنُ جَمِیعٌ مُنْتَصِرٌ

سَیُهْزَمُ الْجَمْعُ وَ یُوَلُّونَ الدُّبُرَ. قمر (54) 44 و 45

1999. نادیده گرفته شدن معجزۀ محمّد صلی الله علیه و آله (قرآن)، از سوی منکران رسالت:

وَ إِذٰا تُتْلیٰ عَلَیْهِمْ آیٰاتُنٰا بَیِّنٰاتٍ قٰالَ الَّذِینَ لاٰ یَرْجُونَ لِقٰاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هٰذٰا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مٰا یَکُونُ لِی


1) 1) . از تحدّی قرآن، معجزه بودن آن استفاده می‌گردد

2) 2) .«برهان»یعنی مؤکّدترین دلیل، که اقتضای صدق ابدی دارد. (مفردات، ص 121،«بره»)

3) 3) . مرجع ضمیر در«کذّبتم به»قرآن است و ظاهر سیاق این است که تکذیب به بیّنه‌ای تعلّق گرفته که برای پیامبر صلی الله علیه و آله است و مؤیّدش فرمودۀ بعدی‌اش«ما عندی ما تستعجلون به»می‌باشد. خلاصۀ کلام با انضمام این ذیل معنای آیه چنین است: آن بیّنه‌ای که خداوند رسالت مرا با آن تأیید کرده، که قرآن باشد، تکذیب کرده‌اید و آن آیات و معجزاتی که پیشنهاد می‌کنید و نسبت به آن عجله می‌ورزید در محدودۀ اختیارات من نیست و تفویض هم نشده است. (المیزان، ج 7، ص 114)

أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقٰاءِ نَفْسِی .... یونس (10) 15

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ یَأْتِینٰا بِآیَةٍ مِنْ رَبِّهِ .... طه (20) 133

معراج محمّد صلی الله علیه و آله

2000. جسمانی بودن معراج پیامبر صلی الله علیه و آله به آسمان:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی .... اسراء (17) 1

2001. عروج پیامبر صلی الله علیه و آله ، تا افق بالای آسمان:

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

عِنْدَهٰا جَنَّةُ الْمَأْویٰ

إِذْ یَغْشَی السِّدْرَةَ مٰا یَغْشیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ

لَقَدْ رَأیٰ مِنْ آیٰاتِ رَبِّهِ الْکُبْریٰ . نجم (53) 13 -\18

2002. معراج پیامبر صلی الله علیه و آله ، نشان قدرت خدا و مبرّا بودن او از ضعف و کاستی:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بٰارَکْنٰا حَوْلَهُ .... اسراء (17) 1

2003. وقوع معراج پیامبر صلی الله علیه و آله ، در شبی با عظمت و بزرگ:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بٰارَکْنٰا حَوْلَهُ .... اسراء (17) 1

2004. بندگی و عبودیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینۀ شایستگی آن حضرت برای معراج:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ .... اسراء (17) 1

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 7 -\10

2005. ارائۀ آیات بزرگ و با عظمت الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، فلسفۀ معراج آن حضرت:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ ... لِنُرِیَهُ مِنْ آیٰاتِنٰا ... (1)اسراء (17) 1

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

لَقَدْ رَأیٰ مِنْ آیٰاتِ رَبِّهِ الْکُبْریٰ . نجم (53) 7 -\10 و 18

2006. معراج، از جملۀ آیات و نشانه‌های مهم الهی برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ ... لِنُرِیَهُ مِنْ آیٰاتِنٰا .... اسراء (17) 1

2007. انتخاب پیامبر صلی الله علیه و آله برای معراج، براساس شنوایی و بصیرت خدا به شایستگیهای آن حضرت:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ ... إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ. (2)

اسراء (17) 1

2008. معراج پیامبر صلی الله علیه و آله به مدت یک شب:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ لَیْلاً ... (3)اسراء (17) 1


1) 1) . سیاق آیات، عظمت این آیات و نشانه‌های ارائه‌شده به پیامبر صلی الله علیه و آله را می‌رساند. (المیزان، ج 13، ص 7)

2) 2) . جملۀ«إنّه هو السّمیع البصیر»تعلیل برای اسراء است، زیرا خدا به گفتار و رفتار بنده‌اش آگاه و شنوا است و می‌دید که پیامبر صلی الله علیه و آله خواهان این اکرام معراج است. (المیزان، ج 13، ص 7)

3) 3) . از امام صادق علیه السلام روایت شده: شبی که رسول‌اللّه صلی الله علیه و آله را [از مکّه به مسجد الاقصی] بردند آن حضرت نماز عشا و صبح را در مکّه خواند. (تفسیر عیّاشی، ج 2، ص 279، ح 11)

2009. رؤیت قلبی آیات خدا در معراج، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ

أَ فَتُمٰارُونَهُ عَلیٰ مٰا یَریٰ

وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْریٰ

عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهیٰ

عِنْدَهٰا جَنَّةُ الْمَأْویٰ

إِذْ یَغْشَی السِّدْرَةَ مٰا یَغْشیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ . (1)نجم (53) 7 -\17

نیز ==> مشاهدات محمّد صلی الله علیه و آله

معلّم محمّد صلی الله علیه و آله

==> تربیت محمّد صلی الله علیه و آله ، تعلیم به محمّد صلی الله علیه و آله

مقامات محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

2010. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای مقامی بس رفیع و بلند، در جهان آخرت:

1) 1) . پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله [در وصف معراج خود] فرمود: توفیقی از پروردگارم بود که چشمم را بستم. دیده‌ام ناتوان و از نگاه پوشیده شد. در آن حال با قلب خود بسان چشم، بلکه بهتر و دورتر را می‌دیدم و این سخن خدا است که می‌فرماید:«ما زاغ البصر و ما طغیٰ لقد رأی»و من نوری مانند نخ سوزن بین خود و خدا می‌دیدم. (تأویل الآیات الظّاهره، ص 606 ؛ بحار الانوار، ج 36، ص 162، ح 144)

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ ... (1)قصص (28) 85

2011. مقامهای الهی عطا شده به محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب حسادت یهود به پیامبر صلی الله علیه و آله و آل او:

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنٰا آلَ إِبْرٰاهِیمَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَیْنٰاهُمْ مُلْکاً عَظِیماً. نساء (4) 54

1. تسلیم

2012. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از مقام تسلیم، در برابر خداوند:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ .... آل عمران (3) 20

... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا ... قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 71

... وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 163

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ . نمل (27) 91

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 12

... وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعٰا إِلَی اللّٰهِ وَ عَمِلَ صٰالِحاً وَ قٰالَ إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ . فصّلت (41) 33

2. رسالت

2013. پیامبر صلی الله علیه و آله ، فرستادۀ خدا و دارای مقام رسالت:

وَ لَمّٰا جٰاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ .... بقره (2) 101

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ .... بقره (2) 119

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً .... بقره (2) 151

... وَ إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ . بقره (2) 252

... وَ أَرْسَلْنٰاکَ لِلنّٰاسِ رَسُولاً .... نساء (4) 79

... قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا .... مائده (5) 15

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ .... مائده (5) 67

... فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ .... اعراف (7) 157

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ .... اعراف (7) 158

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ .... توبه (9) 33

... وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ رَسُولَ اللّٰهِ .... وَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ یُرْضُوهُ .... مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... توبه (9) 61 -\63

... أَنْ أَغْنٰاهُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ .... توبه (9) 74

... وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. اسراء (17) 105

... وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ .... احزاب (33) 40

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ .... احزاب (33) 45

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ .... سبأ (34) 28

إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ . یس (36) 3

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ .... فتح (48) 28

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ .... فتح (48) 29

آمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ... وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ .... حدید (57) 7 و 8

... اِتَّقُوا اللّٰهَ وَ آمِنُوا بِرَسُولِهِ .... حدید (57) 28

... وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ .... مجادله (58) 9

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ .... مجادله (58) 12

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 13

... یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 20

... مَنْ حَادَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 22

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ .... صفّ (61) 9

... وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ .... منافقون (63) 1

... یَسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللّٰهِ .... منافقون (63) 5

... عَلیٰ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ .... منافقون (63) 7

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... تغابن (64) 12

رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِ اللّٰهِ .... طلاق (65) 11

3. رضا

2014. نیل پیامبر صلی الله علیه و آله به مقام رضا، در گرو صبر، تسبیح و تحمید مداوم پروردگار:

فَاصْبِرْ ... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ ... لَعَلَّکَ تَرْضیٰ . طه (20) 130

4. شفاعت

2015. تهجّد و نافلۀ شب، برای رسیدن به مقام شفاعت، توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ


1) 1) . در احتمالی، منظور از«معاد»، بهشت است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 420)

مَقٰاماً مَحْمُوداً. (1)اسراء (17) 79

2016. وعدۀ خداوند به اعطای مقام شفاعت به پیامبر صلی الله علیه و آله در قیامت:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . (2)ضحی (93) 5

5. عبودیّت

2017. پیامبر صلی الله علیه و آله ، عبد خدا و دارای مقامی والا در بندگی او:

... مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا .... بقره (2) 23

... أَنْ یُنَزِّلَ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلیٰ مَنْ یَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِهِ ....

بقره (2) 90

... وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا .... انفال (8) 41

... أَسْریٰ بِعَبْدِهِ .... اسراء (17) 1

... أَنْزَلَ عَلیٰ عَبْدِهِ الْکِتٰابَ .... کهف (18) 1

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعٰالَمِینَ نَذِیراً. فرقان (25) 1

أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِکٰافٍ عَبْدَهُ .... زمر (39) 36


1) 1) . طبق روایتی از امام باقر علیه السلام مقصود از«مقام محمود»مقام«شفاعت»است. (تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 211، ح 402)

2) 2) . براساس روایتی از امام باقر علیه السلام آیه مزبور مربوط به مقام شفاعت است.(تفسیر فرات کوفی، ص 571 ؛ بحار الانوار، ج 8، ص 57 حدیث72/ ؛ و رک مجمع البیان، ج 9-\10، ص 765)

... وَ لٰکِنْ جَعَلْنٰاهُ نُوراً نَهْدِی بِهِ مَنْ نَشٰاءُ مِنْ عِبٰادِنٰا .... شوری (42) 52

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 10

هُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ عَلیٰ عَبْدِهِ آیٰاتٍ بَیِّنٰاتٍ لِیُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ وَ إِنَّ اللّٰهَ بِکُمْ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ .

حدید (57) 9

وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ یَدْعُوهُ کٰادُوا یَکُونُونَ عَلَیْهِ لِبَداً. جنّ (72) 19

6. عصمت

2018. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای مقام عصمت:

... وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً ... (1)بقره (2) 143

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ ... (2)آل عمران (3) 32

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ .... آل عمران (3) 132

فَکَیْفَ إِذٰا جِئْنٰا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِیدٍ وَ جِئْنٰا بِکَ عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ شَهِیداً. نساء (4) 41

... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نساء (4) 59

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ .... نساء (4) 113

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... مائده (5) 92

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 1

... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 20

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... انفال (8) 46

... وَ جِئْنٰا بِکَ شَهِیداً عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ ... (3)نحل (16) 89

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. (4)اسراء (17) 74

... لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ .... حج (22) 78

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... نور (24) 54

... إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً. احزاب (33) 33

... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... محمّد (47) 33

مٰا ضَلَّ صٰاحِبُکُمْ وَ مٰا غَویٰ

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ . نجم (53) 2 -\4

... وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مجادله (58) 13

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ .... تغابن (64) 12

إِلاّٰ مَنِ ارْتَضیٰ مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّهُ یَسْلُکُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَداً

لِیَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسٰالاٰتِ


1) 1) . این شهادت باید اقامه شده از سوی خداوند و مشتمل بر حقیقت باشد، به‌گونه‌ای که هیچ مناقشه‌ای در آن راه نداشته باشد، لذا لازم است این گواه دارای عصمت الهی باشد، به طوری که دروغ و گزاف از او محال باشد. (المیزان، ج 12، ص 323)

2) 2) . چون اطاعت پیامبر صلی الله علیه و آله به صورت مطلق و بدون هیچ‌گونه قید و شرطی است، این امر بیانگر عصمت آن حضرت از خطا است، وگرنه چنین فرمانی صحیح نبود. (المیزان، ج 5، ص 389)

3) 3) . این شهادت باید اقامه شده از سوی خداوند و مشتمل بر حقیقت باشد، به‌گونه‌ای که هیچ مناقشه‌ای در آن راه نداشته باشد، لذا لازم است این گواه دارای عصمت الهی باشد، به طوری که دروغ و گزاف از او محال باشد. (المیزان، ج 12، ص 323)

4) 4) . تثبیت [با استفاده از سیاق] به معنای عصمت الهی است. تقدیر عبارت چنین است:«لو لا ان ثبّتناک بعصمتنا دنوت...»یعنی اگر با قوّه و ملکۀ عصمت، تو را تثبیت نکرده بودیم نزدیک بود که به آنان مایل شوی. (المیزان، ج 13، ص 173)

رَبِّهِمْ وَ أَحٰاطَ بِمٰا لَدَیْهِمْ وَ أَحْصیٰ کُلَّ شَیْءٍ عَدَداً. جنّ (72) 27 و 28

7 . قضاوت

2019. محمّد صلی الله علیه و آله ، دارای مقام حکم و قضاوت از جانب خداوند:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ فِیمٰا شَجَرَ بَیْنَهُمْ .... نساء (4) 65

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَکُنْ لِلْخٰائِنِینَ خَصِیماً. نساء (4) 105

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ فِیهٰا حُکْمُ اللّٰهِ ثُمَّ یَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . مائده (5) 42 و 43

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ ... وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَیْکَ ....

مائده (5) 48 و 49

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ .... نور (24) 48

... إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ .... نور (24) 51

8. نبوّت

2020. نبوّت، از مقامات رسول خدا صلی الله علیه و آله :

إِنَّ أَوْلَی النّٰاسِ بِإِبْرٰاهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هٰذَا النَّبِیُّ ....

آل عمران (3) 68

نیز ==> مائده (5) 81؛ اعراف (7) 157 و 158؛ انفال (8) 64 و 65 و 67 و 70؛ توبه (9) 61 و 73 و 113 و 117؛ احزاب (33) 1 و 6 و 13 و 28 و 30 و 32 و 38 و 45 و 50 و 53 و 56 و 59؛ حجرات (49) 2؛ ممتحنه (60) 12؛ طلاق (65) 1؛ تحریم (66) 1 و 3 و 8 و 9

نیز ==> نبوت محمّد صلی الله علیه و آله

9. ولایت

2021. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای مقام ولایت:

إِنَّمٰا وَلِیُّکُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ ... وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا .... مائده (5) 55 و 56

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... احزاب (33) 6

مکذّبان محمّد

==> تکذیب محمّد صلی الله علیه و آله

مکر با محمّد صلی الله علیه و آله

2022. مکر گسترده و مستمرّ کافران، علیه محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

أَ فَأَمِنَ الَّذِینَ مَکَرُوا السَّیِّئٰاتِ أَنْ یَخْسِفَ اللّٰهُ بِهِمُ الْأَرْضَ .... نحل (16) 45

... وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداً. طارق (86) 15

2023. حمایت خدا از پیامبر صلی الله علیه و آله ، در برابر مکر دشمنان:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکٰافِرِینَ . مائده (5) 67

ذٰلِکُمْ وَ أَنَّ اللّٰهَ مُوهِنُ کَیْدِ الْکٰافِرِینَ . انفال (8) 18

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ .... انفال (8) 62

وَ قَدْ مَکَرَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلّٰهِ الْمَکْرُ جَمِیعاً یَعْلَمُ مٰا تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ وَ سَیَعْلَمُ الْکُفّٰارُ لِمَنْ عُقْبَی الدّٰارِ. رعد (13) 42

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ مَکْرِهِمْ أَنّٰا دَمَّرْنٰاهُمْ .... نمل (27) 51

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداً

وَ أَکِیدُ کَیْداً

فَمَهِّلِ الْکٰافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً. طارق (86) 15 -\17

2024. تهدید مکرکنندگان با پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی

خداوند:

أَ فَأَمِنَ الَّذِینَ مَکَرُوا السَّیِّئٰاتِ .... نحل (16) 45

2025. دلتنگی پیامبر صلی الله علیه و آله از مکّاری دشمنان، علیه رسالت وی:

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نحل (16) 127

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

2026. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر مکرهای توطئه‌گران:

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ

إِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ . نحل (16) 127 و 128

وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ لاٰ تَکُنْ فِی ضَیْقٍ مِمّٰا یَمْکُرُونَ . نمل (27) 70

2027. بازگشت مکر و توطئۀ کافران علیه محمّد صلی الله علیه و آله ، به خودشان:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

فَانْظُرْ کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ مَکْرِهِمْ أَنّٰا دَمَّرْنٰاهُمْ وَ قَوْمَهُمْ أَجْمَعِینَ . نمل (27) 51

اِسْتِکْبٰاراً فِی الْأَرْضِ وَ مَکْرَ السَّیِّئِ وَ لاٰ یَحِیقُ الْمَکْرُ السَّیِّئُ إِلاّٰ بِأَهْلِهِ فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاّٰ سُنَّتَ الْأَوَّلِینَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللّٰهِ تَبْدِیلاً وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللّٰهِ تَحْوِیلاً.

فاطر (35) 43

أَمْ یُرِیدُونَ کَیْداً فَالَّذِینَ کَفَرُوا هُمُ الْمَکِیدُونَ . طور (52) 42

إِنَّهُمْ یَکِیدُونَ کَیْداً

وَ أَکِیدُ کَیْداً

فَمَهِّلِ الْکٰافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً. طارق (86) 15 -\17

2028. بازگشت نیرنگ و مکر منافقان علیه پیامبر صلی الله علیه و آله ، به خودشان:

یُخٰادِعُونَ اللّٰهَ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ مٰا یَخْدَعُونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَشْعُرُونَ . بقره (2) 9

نیز ==> توطئه علیه محمّد صلی الله علیه و آله

ملاقاتهای محمّد صلی الله علیه و آله

2029. ملاقات مؤمنان با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و پیشی گرفتن آن حضرت بر سلام:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ .... انعام (6) 54

2030. آزادی ملاقات خصوصی مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ .... مجادله (58) 12

2031. صدقه، پیش شرط موقّت ملاقات محرمانۀ همراه با نجوا با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ذٰلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . مجادله (58) 12

2032. ملاقاتهای مستقیم و بی‌واسطۀ زنان صدر اسلام با پیامبر صلی الله علیه و آله :

... إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ .... ممتحنه (60) 12

2033. آزادی منافقان، برای ملاقات با رسول خدا صلی الله علیه و آله و

گفتگوی مستقیم با آن حضرت:

... ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً .... نساء (4) 62

... وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ .... نساء (4) 64

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ نُهُوا عَنِ النَّجْویٰ ... وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ .... مجادله (58) 8

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ قٰالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللّٰهِ .... منافقون (63) 1

2034. مسلمانان، موظّف به انتظار خروج پیامبر صلی الله علیه و آله از خانه برای ملاقات با ایشان:

وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّٰی تَخْرُجَ إِلَیْهِمْ لَکٰانَ خَیْراً لَهُمْ ....

حجرات (49) 5

2035. ملاقاتهای پی‌درپی و آزادانۀ یهود با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

... وَ مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ لَمْ یَأْتُوکَ یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوٰاضِعِهِ .... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ ... بِالْقِسْطِ .... مائده (5) 41 و 42

2036. آزادی کافران، در ملاقات و بحث با محمّد صلی الله علیه و آله :

... حَتّٰی إِذٰا جٰاؤُکَ یُجٰادِلُونَکَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُوا ....

انعام (6) 25

2037. ملاقات قطعی پیامبر صلی الله علیه و آله با حضرت موسی علیه السلام در قیامت:

وَ لَقَدْ آتَیْنٰا مُوسَی الْکِتٰابَ فَلاٰ تَکُنْ فِی مِرْیَةٍ مِنْ لِقٰائِهِ ... (1)سجده (32) 23

منافقان و محمّد صلی الله علیه و آله

2038. تهدید محمّد صلی الله علیه و آله از سوی منافقان، به اخراج از مدینه:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

2039. توبیخ منافقان، به جهت روی‌گردانی از حاکمیّت قضایی محمّد صلی الله علیه و آله :

... فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ ...

... یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ .... وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً. (2)نساء (4) 59 -\61

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ . نور (24) 48

2040. معرّفی پیامبر صلی الله علیه و آله با وصف عامل بدیها، از روشهای ایذایی منافقان، علیه آن حضرت:

... وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ یَقُولُوا هٰذِهِ مِنْ عِنْدِکَ ... (3)نساء (4) 78


1) 1) . در احتمالی، ضمیر در«لقائه»به موسی علیه السلام بازمی‌گردد و مراد ملاقات پیامبر صلی الله علیه و آله و موسی علیه السلام در قیامت است. (المیزان، ج 16، ص 265)

2) 2) . به قرینۀ آیات پیشین مقصود از«ما انزل اللّه و الی الرّسول»داوری و حکم پیامبر صلی الله علیه و آله است.(مجمع البیان، ج 3-\4، ص 102؛ المیزان، ج 4، ص 429)

3) 3) . در احتمالی، این سخنان از منافقان حکایت شده است. (مجمع البیان، ج 3 -\4 ، ص 121)

2041. تهمت فریب‌کاری در وعده به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سوی منافقان:

وَ إِذْ یَقُولُ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ مٰا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ إِلاّٰ غُرُوراً. احزاب (33) 12

2042. عذرخواهی منافقان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، به هنگام رسوایی و رنجهای ناشی از عملکردشان براثر مراجعه به طاغوت:.

وَ إِذٰا قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا إِلیٰ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ إِلَی الرَّسُولِ رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً

فَکَیْفَ إِذٰا أَصٰابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً وَ تَوْفِیقاً. (1)نساء (4) 61 و 62

2043. دورنمای مشقّت‌آمیز پیمودن مسافت مدینه تا تبوک عامل امتناع منافقان از شرکت در جهاد به همراه پیامبر صلی الله علیه و آله :.

لَوْ کٰانَ عَرَضاً قَرِیباً وَ سَفَراً قٰاصِداً لاَتَّبَعُوکَ وَ لٰکِنْ بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّةُ وَ سَیَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ لَوِ اسْتَطَعْنٰا لَخَرَجْنٰا مَعَکُمْ یُهْلِکُونَ أَنْفُسَهُمْ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَکٰاذِبُونَ . توبه (9) 42

2044. چرخش شدید چشمان منافقان مدینه از شدت ترس، همانند محتضر، هنگام خبردار شدن از وقوع جنگ احزاب:

أَشِحَّةً عَلَیْکُمْ فَإِذٰا جٰاءَ الْخَوْفُ رَأَیْتَهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ تَدُورُ أَعْیُنُهُمْ کَالَّذِی یُغْشیٰ عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ .... احزاب (33) 19

2045. جلسات سرّی توطئه‌گران و منافقان، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله در مدینه:

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ ... (2)نساء (4) 81

2046. توجّه زیاد منافقان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، هنگام سختی و جنگ، به منظور دریافت نظر نهایی آن حضرت (اعلام ختم جنگ یا معاف کردن ایشان از آن):

... فَإِذٰا جٰاءَ الْخَوْفُ رَأَیْتَهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ .... احزاب (33) 19

2047. استیذان ریاکارانۀ منافقان متخلّف از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای حضور در جنگهای آینده:

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقٰاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخٰالِفِینَ . توبه (9) 83

2048. طعن و خرده‌گیری برخی منافقان، نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در تقسیم صدقات:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ .... توبه (9) 58

2049. بی‌ادبی و بی‌پروایی منافقان، نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ ائْذَنْ لِی وَ لاٰ تَفْتِنِّی .... توبه (9) 49

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ .... توبه (9) 58


1) 1) . مقصود از«مصیبة»عقوبت و اثر نامطلوبی است که منافقان براثر عدم رجوع به حاکمیّت پیامبر صلی الله علیه و آله به آن دچار شده بودند.(المیزان، ج 4، ص 430)

2) 2) . در احتمالی، منظور از«یقولون طاعة»منافقان است. (مجمع البیان، ج 3 -\4 ، ص 124)

... وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ .... مجادله (58) 8

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ .... منافقون (63) 8

2050. اهانت منافقان به پیامبر صلی الله علیه و آله ، با گفتن تحیّتی به غیر از تحیّت تعیین شده از جانب خدا:

... وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ .... مجادله (58) 8

2051. دعوت به عصیان پیامبر صلی الله علیه و آله ، محتوای نجوای منافقان:

... وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ .... مجادله (58) 8

2052. شک و تردید منافقان صدر اسلام نسبت به حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتٰابُوا أَمْ یَخٰافُونَ أَنْ یَحِیفَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ وَ رَسُولُهُ بَلْ أُولٰئِکَ هُمُ الظّٰالِمُونَ . نور (24) 50

2053. تشکیک منافقان، در عدالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ .... توبه (9) 58

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

أَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتٰابُوا .... نور (24) 48 و 50

2054. منافع شخصی منافقان، ملاک داوری آنان دربارۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و عامل طعن و خرده‌گیری از آن حضرت:

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَلْمِزُکَ فِی الصَّدَقٰاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهٰا رَضُوا .... توبه (9) 58

2055. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، مورد آزار و اذیّت مستمرّ برخی منافقان:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ .... توبه (9) 61

2056. تهمت ساده‌لوحی و خوش‌باوری به پیامبر صلی الله علیه و آله ، از جانب منافقان:

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ .... توبه (9) 61

2057. شگفتی موضعگیری خصمانۀ منافقان، در برابر خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، به‌رغم آگاهی آنان از کیفر سخت آن:

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ یُحٰادِدِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِداً فِیهٰا ذٰلِکَ الْخِزْیُ الْعَظِیمُ . توبه (9) 63

2058. حقّانیّت پیامبر صلی الله علیه و آله و ارتباط او با وحی، امری ثابت شده برای منافقان:

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ .

توبه (9) 64

2059. احسان به پیامبر صلی الله علیه و آله و برقراری صلح توجیه ناروای منافقان، برای عدم ارجاع داوری به وی:

... ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً وَ تَوْفِیقاً. نساء (4) 62

2060. رغبت منافقان، به شنیدن شایعات دروغین، علیه محمّد صلی الله علیه و آله :

... سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ ... (1)مائده (5) 41


1) 1) . در احتمالی«سمّاعون للکذب»کنایه از هر دو گروه یهود و منافقان است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 301)

2061. رغبت منافقان، به شنیدن سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای دروغ بستن به وی و جاسوسی:

... مِنَ الَّذِینَ قٰالُوا آمَنّٰا بِأَفْوٰاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ ... سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ سَمّٰاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِینَ .... مائده (5) 41

2062. رخصت خواستن منافقان از پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای عدم شرکت در جهاد:

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ . توبه (9) 43

إِنَّمٰا یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ ارْتٰابَتْ قُلُوبُهُمْ فَهُمْ فِی رَیْبِهِمْ یَتَرَدَّدُونَ . توبه (9) 45

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ ائْذَنْ لِی وَ لاٰ تَفْتِنِّی أَلاٰ فِی الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِیطَةٌ بِالْکٰافِرِینَ . توبه (9) 49

... وَ جٰاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ اسْتَأْذَنَکَ أُولُوا الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . توبه (9) 86

إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ وَ هُمْ أَغْنِیٰاءُ رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوٰالِفِ وَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . توبه (9) 93

2063. ملاقاتهای آزادانۀ منافقان با پیامبر صلی الله علیه و آله :

... ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً .... وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جٰاؤُکَ

فَاسْتَغْفَرُوا اللّٰهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّٰهَ تَوّٰاباً رَحِیماً. نساء (4) 62 و 64

... وَ إِذٰا جٰاؤُکَ حَیَّوْکَ بِمٰا لَمْ یُحَیِّکَ بِهِ اللّٰهُ .... مجادله (58) 8

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ قٰالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللّٰهِ .... منافقون (63) 1

2064. ترجیح داشتن ترک پیکار و همنشینی با ناتوانان، بر عزّت جهاد و همرزمی با محمّد صلی الله علیه و آله ، در نظر منافقان:

... وَ قٰالُوا ذَرْنٰا نَکُنْ مَعَ الْقٰاعِدِینَ . توبه (9) 86

إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ وَ هُمْ أَغْنِیٰاءُ رَضُوا بِأَنْ یَکُونُوا مَعَ الْخَوٰالِفِ وَ طَبَعَ اللّٰهُ عَلیٰ قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . توبه (9) 93

2065. استهزای پیامبر صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ منافقان:

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَیْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمٰا فِی قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ .

توبه (9) 64

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمٰا کُنّٰا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللّٰهِ وَ آیٰاتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ . توبه (9) 65

2066. درک عزّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، بیرون از توان ذهنی منافقان:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَ لِلّٰهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لٰکِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . منافقون (63) 8

2067. بغض و کینۀ منافقان، نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ .... منافقون (63) 8

2068. تلاش منافقان، برای وادار ساختن پیامبر صلی الله علیه و آله به قبول خواسته‌های خود:

... وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ .... احزاب (33) 1

2069. توطئۀ منافقان، علیه پیامبر صلی الله علیه و آله جهت پراکندن اصحاب و یاران از اطراف آن حضرت:

هُمُ الَّذِینَ یَقُولُونَ لاٰ تُنْفِقُوا عَلیٰ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللّٰهِ حَتّٰی یَنْفَضُّوا .... منافقون (63) 7

2070. قبول قضاوت پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی منافقان، منوط به صدور حکم به نفع آنها:

وَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ إِذٰا فَرِیقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ

وَ إِنْ یَکُنْ لَهُمُ الْحَقُّ یَأْتُوا إِلَیْهِ مُذْعِنِینَ . نور (24) 48 و 49

2071. اقدام منافقان، به ساختن پایگاهی تحت عنوان مسجد برای دشمنان خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِرٰاراً وَ کُفْراً وَ تَفْرِیقاً بَیْنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِرْصٰاداً لِمَنْ حٰارَبَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاَّ الْحُسْنیٰ وَ اللّٰهُ یَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَکٰاذِبُونَ . توبه (9) 107

2072. توطئۀ منافقان، جهت اخراج پیامبر صلی الله علیه و آله از مدینه:

یَقُولُونَ لَئِنْ رَجَعْنٰا إِلَی الْمَدِینَةِ لَیُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ .... منافقون (63) 8

2073. تلاش منافقان، در جهت وارونه جلوه دادن امور، برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ قَلَّبُوا لَکَ الْأُمُورَ .... توبه (9) 48

2074. روی‌گردانی منافقان از پیامبر خیرخواه، دلسوز و مهربان، نشانۀ پلیدی و بیماردلی آنان:

وَ أَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ .... صَرَفَ اللّٰهُ قُلُوبَهُمْ ... لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

2075. منافقان صدر اسلام، مدّعی دروغین ایمان به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ قٰالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللّٰهِ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ وَ اللّٰهُ یَشْهَدُ إِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لَکٰاذِبُونَ . منافقون (63) 1

2076. ادّعای منافقان، در اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

2077. روی‌گردانی برخی منافقان، از اطاعت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

2078. تلاش گستردۀ منافقان، برای اثبات حسن نیّت خود و جلب اطمینان پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَیَخْرُجُنَّ قُلْ لاٰ تُقْسِمُوا طٰاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللّٰهَ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . نور (24) 53

إِذٰا جٰاءَکَ الْمُنٰافِقُونَ قٰالُوا نَشْهَدُ إِنَّکَ لَرَسُولُ اللّٰهِ

وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ إِنَّکَ لَرَسُولُهُ وَ اللّٰهُ یَشْهَدُ إِنَّ الْمُنٰافِقِینَ لَکٰاذِبُونَ . منافقون (63) 1

2079. همدستی و تشکّل تنی چند از منافقان، برای تهمت‌زنی و شایعه‌سازی، علیه خانوادۀ پیامبر:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ . نور (24) 11

2080. فرار مخفیانۀ منافقان مسئولیّت‌گریز، از محضر پیامبر صلی الله علیه و آله :

... قَدْ یَعْلَمُ اللّٰهُ الَّذِینَ یَتَسَلَّلُونَ مِنْکُمْ ... (1)نور (24) 63

منّت بر محمّد صلی الله علیه و آله

2081. امتنان الهی بر محمّد صلی الله علیه و آله ، به سبب ایجاد الفت در قلب مؤمنان نسبت به یکدیگر:

وَ أَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ ... مٰا أَلَّفْتَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ .... انفال (8) 63

2082. منّت بر پیامبر صلی الله علیه و آله به منزلۀ منّت‌گذاری بر خدا:

یَمُنُّونَ عَلَیْکَ ... بَلِ اللّٰهُ یَمُنُّ عَلَیْکُمْ .... حجرات (49) 17

2083. منّت‌گذاری بیجای اعراب بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب اسلام آوردن خود:

یَمُنُّونَ عَلَیْکَ أَنْ أَسْلَمُوا .... حجرات (49) 17

2084. ساحت مسلمانان واقعی، دور از منّت نهادن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب اسلام آوردن:

قٰالَتِ الْأَعْرٰابُ آمَنّٰا ... یَمُنُّونَ عَلَیْکَ .... حجرات (49) 14 و 17

2085. مسلمانان، مورد نهی الهی، از منّت نهادن بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

... قُلْ لاٰ تَمُنُّوا عَلَیَّ إِسْلاٰمَکُمْ .... حجرات (49) 17

2086. منّت نهادن اعراب بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به جهت اسلام آوردن‌شان، نشانۀ عدم صداقتشان در ادّعای ایمان:

قٰالَتِ الْأَعْرٰابُ آمَنّٰا ... یَمُنُّونَ عَلَیْکَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لاٰ تَمُنُّوا عَلَیَّ إِسْلاٰمَکُمْ ... إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . حجرات (49) 14 و 17

2087. توجّه به علم غیب و بصیرت خداوند، نسبت به اعمال انسانها، بازدارندۀ انسانها از منّت‌گذاری بر محمّد صلی الله علیه و آله :

یَمُنُّونَ عَلَیْکَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لاٰ تَمُنُّوا عَلَیَّ إِسْلاٰمَکُمْ ... إِنَّ اللّٰهَ یَعْلَمُ غَیْبَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . (2)حجرات (49) 17 و 18

2088. امتنان خدا بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علّت مصون داشتن او از کمترین خطا و لغزش:

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً. اسراء (17) 74

2089. امتنان خدا بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب تثبیت

1) 1) . مقصود از فاعل«یتسلّلون»، منافقان است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 249)

2) 2) . تذکّر به علم و بصیرت الهی، تأکیدی است بر علّت نهی«لا تمنّوا»و دیگر اوامر و نواهی که در آیات پیشین آمده است.(المیزان، ج 18، ص 331)

مفاهیم وحی، در قلب او:

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... إِنَّ فَضْلَهُ کٰانَ عَلَیْکَ کَبِیراً. (1)اسراء (17) 86 و 87

2090. منّت‌گذاری خدا بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علّت فتحی بزرگ و نمایان:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً. فتح (48) 1

2091. منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب پناه دادن به او در کودکی و یتیمی:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ.

ضحی (93) 6 و 11

2092. منّت بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به جهت بی‌نیاز ساختن او و نجات از تنگدستی، از سوی خداوند:

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 8 و 11

2093. خداوند، منّت‌گذارنده بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب هدایت او:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً

لِیَغْفِرَ لَکَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ مٰا تَأَخَّرَ وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَ یَهْدِیَکَ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً. فتح (48) 1 و 2

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 7 و 11

2094. امتنان الهی بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علّت اعطای خیر کثیر (نسل زیاد) به ایشان:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ. کوثر (108) 1

2095. منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علّت اعطای روزی به ایشان:

... نَحْنُ نَرْزُقُکَ ... (2)طه (20) 132

2096. امتنان خداوند بر پیامبرش، به سبب منزّه داشتن او از شعرگویی:

وَ مٰا عَلَّمْنٰاهُ الشِّعْرَ وَ مٰا یَنْبَغِی لَهُ ... (3)یس (36) 69

2097. منّت الهی بر محمّد صلی الله علیه و آله ، به جهت مصونیّت از کهانت:

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ ... (4)طور (52) 29

2098. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مشمول امتنان الهی، به سبب مصونیّت از جنون:

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ ... وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

مٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِمَجْنُونٍ . قلم (68) 2

2099. امتنان الهی بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب مصونیّت از فراموشی قرآن:

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ

إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ ... (5)اعلی (87) 6 و 7


1) 1) . آیه، در مقام امتنان است. (المیزان، ج 13، ص 201)

2) 2) .«نحن نرزقک»بلیغ‌تر در منّت است. (التّبیان، ج 7، ص 255)

3) 3) .«ما ینبغی له»در مقام امتنان بر او [پیامبر صلی الله علیه و آله ] است، به اینکه او را از گفتن شعر منزّه داشته است. (المیزان، ج 17، ص 108)

4) 4) . تقیید نفی [ما انت] با عبارت«بنعمة ربّک»مفید معنای امتنان بر پیامبر صلی الله علیه و آله است، به نحو خاص. (المیزان، ج 19، ص 18)

5) 5) . وعده‌ای است از جانب خداوند به پیامبرش که علم به قرآن را در اختیار او قرار دهد و آن را حفظ کند، به‌گونه‌ای که نسیان از او برداشته شود و قرآن را بخواند همان گونه که نازل شده. لحن آیه امتنان بر پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 20، ص 266)

2100. منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علّت اعطای شرح صدر به ایشان:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ . انشراح (94) 1

2101. خداوند، منّت‌گذار بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به جهت برداشتن مشکلات رسالت از دوش ایشان:

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ . انشراح (94) 2

2102. امتنان الهی بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب بلندآوازه ساختن نام ایشان:

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ . انشراح (94) 4

2103. منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب حمایت و عدم خشم بر او:

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 3 و 11

2104. منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علّت ارائۀ آیات الهی به ایشان، در معراج:

سُبْحٰانَ الَّذِی أَسْریٰ بِعَبْدِهِ ... لِنُرِیَهُ مِنْ آیٰاتِنٰا ... (1)اسراء (17) 1

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

مٰا زٰاغَ الْبَصَرُ وَ مٰا طَغیٰ

لَقَدْ رَأیٰ مِنْ آیٰاتِ رَبِّهِ الْکُبْریٰ . نجم (53) 7 و 17و 18


1) 1) . آیه در سیاق امتنان است. (المیزان، ج 13، ص 24)

2105. امتنان الهی بر محمّد صلی الله علیه و آله ، به جهت ممانعت از گمراهی و زیان‌رسانی به ایشان:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ ... وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. (1)نساء (4) 113

2106. خداوند، منّت‌گذار بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سبب اعطای حکمت و تعلیم ندانسته‌ها به ایشان:

... وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

2107. منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، به علّت نزول قرآن بر ایشان:

... وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ ... وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. نساء (4) 113

وَ لَقَدْ آتَیْنٰاکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثٰانِی وَ الْقُرْآنَ الْعَظِیمَ . حجر (15) 87

... وَ إِنِ اهْتَدَیْتُ فَبِمٰا یُوحِی إِلَیَّ رَبِّی إِنَّهُ سَمِیعٌ قَرِیبٌ . (2)سبأ (34) 50

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ . زمر (39) 2

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ لِلنّٰاسِ بِالْحَقِّ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . زمر (39) 41

شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مٰا وَصّٰی بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... شوری (42) 13

موعظه‌های محمّد صلی الله علیه و آله

2108. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور موعظه و نصیحت مردم:

... وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 63

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ .... نحل (16) 125

قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُکُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنیٰ وَ فُرٰادیٰ .... سبأ (34) 46

... فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ یَخٰافُ وَعِیدِ. ق (50) 45

وَ ذَکِّرْ فَإِنَّ الذِّکْریٰ تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِینَ . ذاریات (51) 55

فَذَکِّرْ .... طور (52) 29

فَذَکِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّکْریٰ . اعلی (87) 9

فَذَکِّرْ إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَکِّرٌ. غاشیه (88) 21

2109. قبول مواعظ پیامبر صلی الله علیه و آله ، از سوی خداترسان:

فَذَکِّرْ ... سَیَذَّکَّرُ مَنْ یَخْشیٰ . اعلی (87) 9 و 10

2110. موعظۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به زید بن حارثه، برای طلاق ندادن همسرش:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ .... احزاب (33) 37

2111. موعظۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به زید برای نگهداری همسرش و توصیه به تقوای الهی، امری شایستۀ یادآوری:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ .... احزاب (33) 37

مهربانی محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، مهربانی

مهمانی محمّد صلی الله علیه و آله

2112. مهمانی و دعوت به اطعام مردم، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا .... احزاب (33) 53

2113. اقامت طولانی در مهمانی پیامبر صلی الله علیه و آله ، موجب آزار و اذیّت ایشان:

... وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ .... احزاب (33) 53

2114. حیای پیامبر صلی الله علیه و آله مانع ابراز ناراحتی از حضور مهمانان بعد از صرف طعام از سوی آن حضرت:

... وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ .... احزاب (33) 53

2115. ورود به خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله برای مهمانی، منوط به اجازۀ وی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ .... احزاب (33) 53

2116. طولانی‌کنندگان مهمانی محمّد صلی الله علیه و آله ، مشمول لعن الهی و گرفتار عذاب:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ ...


1) 1) .«و کان فضل اللّه علیک عظیماً»امتنان بر پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 5، ص 81)

2) 2) .«فبما یوحیٰ إلیّ ربّی»یعنی به فضل پروردگارم هدایت شدم چون به من وحی کرد، پس سزا است که خداوند بر من منّت نهد و نه بر دیگران. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 620)

إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذٰاباً مُهِیناً. احزاب (33) 53 و 57

2117. فرمان به خروج از خانۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، پس از مهمانی و صرف غذا، سخن و فرمانی حق:

... فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ وَ اللّٰهُ لاٰ یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ .... احزاب (33) 53

نافرمانی از محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

2118. سطحی‌نگری، عامل تخلّف از فرمان محمّد صلی الله علیه و آله و ناباوری نسبت به وحی:

... ذَرُونٰا نَتَّبِعْکُمْ ... قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونٰا کَذٰلِکُمْ قٰالَ اللّٰهُ مِنْ قَبْلُ فَسَیَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنٰا بَلْ کٰانُوا لاٰ یَفْقَهُونَ إِلاّٰ قَلِیلاً. فتح (48) 15

2119. خداوند بازگذارندۀ راه توبه برای اعراب متخلّف از فرمان محمّد صلی الله علیه و آله در سفر حدیبیّه:

قُلْ لِلْمُخَلَّفِینَ مِنَ الْأَعْرٰابِ سَتُدْعَوْنَ إِلیٰ قَوْمٍ أُولِی بَأْسٍ شَدِیدٍ ... فَإِنْ تُطِیعُوا ... (1)فتح (48) 16

2120. اظهار بیزاری از رفتار شرک‌آمیز خویشان در صورت مخالفت و عصیان در برابر پیامبر صلی الله علیه و آله فرمان خدا به آن حضرت:

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ

فَإِنْ عَصَوْکَ فَقُلْ إِنِّی بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . شعراء (26) 214 و 216

... وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ ... وَ اتَّقُوا اللّٰهَ ... (2)حشر (59) 7

2121. مخالفت‌کنندگان با پیامبر صلی الله علیه و آله ، گرفتار کیفری شدید:

... مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 7

2122. سرپیچی از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و آله ، حرام و ناروا:

... فَلْیَحْذَرِ الَّذِینَ یُخٰالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِیبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ یُصِیبَهُمْ عَذٰابٌ أَلِیمٌ . نور (24) 63

2123. نکوهش خداوند، از مشرکان صدر اسلام، به سبب موضعگیری مخالفت‌آمیزشان، در برابر دعوت محمّد صلی الله علیه و آله و سرباززدن از پذیرش ایمان به خدا:

وَ مٰا لَکُمْ لاٰ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّکُمْ .... حدید (57) 8

2124. عفو خطاکاران فراری احد، تکلیف الهی پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ


1) 1) .«مخلّفین»کسانی‌اند که از [فرمان] پیامبر صلی الله علیه و آله در حرکت به‌سوی حدیبیّه سرباز زدند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 176) از جملۀ«فاِن تطیعوا»که در ذیل آیه آمده، استفاده می‌شود که دعوت متخلّفان برای جنگ، در حقیقت ایجاد فرصتی برای بازگشت آنان به‌سوی خدا و اطاعت از رسول او است

2) 2) . از ارتباط«اتّقوا اللّه»با«ما آتاکم»مطلب یادشده استفاده می‌شود

اَللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . (1)آل عمران (3) 159

2125. جهل و ناآگاهی، سرچشمۀ نادیده گرفتن فرمانهای محمّد صلی الله علیه و آله و قبول نکردن آن:

... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ وَ لاٰ تَکُونُوا ... لاٰ یَسْمَعُونَ إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللّٰهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ .... انفال (8) 20 -\22

2126. نادیده گرفتن فرمانهای محمّد صلی الله علیه و آله ، پس از دریافت آن، ناپسند و به دور از خرد:

... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ وَ لاٰ تَکُونُوا کَالَّذِینَ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ هُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ ... اَلَّذِینَ لاٰ یَعْقِلُونَ . (2)انفال (8) 20 -\22

2127. عمل نکردن به احکام ارث، به منزلۀ نافرمانی محمّد صلی الله علیه و آله :

تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ ... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... (3)نساء (4) 13 و 14

2128. نافرمانی از محمّد صلی الله علیه و آله ، از القائات شیطان:

... فَلاٰ تَتَنٰاجَوْا ... وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ ... إِنَّمَا النَّجْویٰ مِنَ الشَّیْطٰانِ .... مجادله (58) 9 و 10

2129. نهی خداوند، از نافرمانی محمّد صلی الله علیه و آله :

... فَلاٰ تَتَنٰاجَوْا بِالْإِثْمِ ... وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ .... مجادله (58) 9

2130. سر برتافتن دسته‌ای از منافقان صدر اسلام از دستورات فرامین محمّد صلی الله علیه و آله ، به رغم اظهارات اکیدشان مبنی بر فرمان‌بری از خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ .... نور (24) 47

2131. سرپیچی برخی پیکارگران احد از فرمان محمّد صلی الله علیه و آله پس از پیروزی ابتدایی بر دشمنان:

... حَتّٰی إِذٰا فَشِلْتُمْ وَ تَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ عَصَیْتُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا أَرٰاکُمْ مٰا تُحِبُّونَ مِنْکُمْ مَنْ یُرِیدُ الدُّنْیٰا ... (4)آل عمران (3) 152

2132. نافرمانی آگاهانه پس از دریافت سخنان محمّد صلی الله علیه و آله ، عکس‌العمل یهود در برابر آن حضرت:

مِنَ الَّذِینَ هٰادُوا ... وَ یَقُولُونَ سَمِعْنٰا وَ عَصَیْنٰا .... نساء (4) 46

2133. نافرمانی منافقان از دعوت محمّد صلی الله علیه و آله برای حضور در پیکار علیه کافران:

وَ لِیَعْلَمَ الَّذِینَ نٰافَقُوا وَ قِیلَ لَهُمْ تَعٰالَوْا قٰاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللّٰهِ أَوِ ادْفَعُوا قٰالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتٰالاً لاَتَّبَعْنٰاکُمْ هُمْ لِلْکُفْرِ یَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِیمٰانِ یَقُولُونَ بِأَفْوٰاهِهِمْ


1) 1) . بر این اساس که آیات در سیاق آیات مربوط به غزوۀ احد است. علاوه مرحوم طبرسی در معنای«فاعف»می‌نویسد: مقصود عفو از فرار کردن مسلمین در غزوۀ احد است.(مجمع البیان، ج 1-\2، ص 869)

2) 2) . بااینکه«اللّه»و«رسول»هر دو مقدّم شده است، ولی مقصود از ضمیر«عنه»«رسول»است، چون روی‌گردانی و اعراض [در اینجا] فقط در حق پیامبر صلی الله علیه و آله ، صدق می‌کند، با قبول نکردن گفتارش و کمک نکردنش در جهاد. (التّفسیر الکبیر، ج 5، ص 469)

3) 3) . مشارالیها در«تلک»احکام مربوط به ارث است که در آیات قبل آمده است

4) 4) . گرچه ظاهر خطاب در«فشلتم و تنازعتم و عصیتم»به تمامی مسلمانان در جنگ احُد است، ولی به قرینۀ تقسیم آنان در دنبالۀ آیه به دو گروه دنیاطلب و آخرت‌طلب معلوم می‌شود، مراد از مخاطبان«فشلتم»گروهی از مسلمانان بوده‌اند، نه همۀ آنان

مٰا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ وَ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا یَکْتُمُونَ . آل عمران (3) 167

2134. سزاوار نبودن تخلّف از فرمان محمّد صلی الله علیه و آله ، برای اهل مدینه و بادیه‌نشینان اطراف آن:

مٰا کٰانَ لِأَهْلِ الْمَدِینَةِ وَ مَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرٰابِ أَنْ یَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللّٰهِ .... توبه (9) 120

2135. سرپیچی برخی مسلمانان صدر اسلام، از پیروی محمّد صلی الله علیه و آله :

... وَ عَصَیْتُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا أَرٰاکُمْ مٰا تُحِبُّونَ ... إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِکَیْلاٰ تَحْزَنُوا عَلیٰ مٰا فٰاتَکُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَکُمْ وَ اللّٰهُ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . آل عمران (3) 152 و 153

وَ إِنَّ مِنْکُمْ لَمَنْ لَیُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصٰابَتْکُمْ مُصِیبَةٌ قٰالَ قَدْ أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیَّ إِذْ لَمْ أَکُنْ مَعَهُمْ شَهِیداً

وَ لَئِنْ أَصٰابَکُمْ فَضْلٌ مِنَ اللّٰهِ لَیَقُولَنَّ کَأَنْ لَمْ تَکُنْ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَهُ مَوَدَّةٌ یٰا لَیْتَنِی کُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً. نساء (4) 72 و 73

... وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . (1)انفال (8) 64

وَ عَلَی الثَّلاٰثَةِ الَّذِینَ خُلِّفُوا حَتّٰی إِذٰا ضٰاقَتْ عَلَیْهِمُ الْأَرْضُ بِمٰا رَحُبَتْ وَ ضٰاقَتْ عَلَیْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَ ظَنُّوا أَنْ لاٰ مَلْجَأَ مِنَ اللّٰهِ إِلاّٰ إِلَیْهِ ثُمَّ تٰابَ عَلَیْهِمْ لِیَتُوبُوا إِنَّ اللّٰهَ هُوَ التَّوّٰابُ الرَّحِیمُ . توبه (9) 118

2136. امتناع مشرکان صدر اسلام، از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله ، برای سجده کردن در برابر خداوند رحمان:

... قٰالُوا وَ مَا الرَّحْمٰنُ أَ نَسْجُدُ لِمٰا تَأْمُرُنٰا .... فرقان (25) 60

2137. تلاش محمّد صلی الله علیه و آله برای جلوگیری از گریز مسلمانان در نبرد احُد، و بی‌اعتنایی آنان، در پذیرش دعوت او:

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ ... (2)آل عمران (3) 153

2138. هشدار خداوند به نافرمایان از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله به رغم اظهار تمایل آنها به اطاعت از آن حضرت:

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81

2139. تظاهر به اطاعت کامل در پیشگاه محمّد صلی الله علیه و آله و چاره‌اندیشی برای مخالفت با وی در جلسات سرّی، شیوۀ منافقان:

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ .... نساء (4) 81

2140. هشدار خداوند به مسلمانان، در مورد سرپیچی از فرمانهای خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللّٰهِ عَلَیْکُمْ وَ مِیثٰاقَهُ الَّذِی وٰاثَقَکُمْ بِهِ إِذْ


1) 1) . بنا بر اینکه«من»برای تبعیض و مراد از«المؤمنین»مدّعیان ایمان باشد که هم شامل مؤمنان واقعی و هم غیر واقعی می‌شود

2) 2) . با توجّه به شأن نزول، آیه در مورد جنگ احُد نازل شده است. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 861)

قُلْتُمْ سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ عَلِیمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ. (1)مائده (5) 7

2141. جواز نجوا کردن، مشروط به آلوده نشدن به گناه و نافرمانی محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا تَنٰاجَیْتُمْ فَلاٰ تَتَنٰاجَوْا بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ وَ تَنٰاجَوْا بِالْبِرِّ وَ التَّقْویٰ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ الَّذِی إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ . مجادله (58) 9

2142. نافرمانی از محمّد صلی الله علیه و آله ، محتوای نجواهای منافقان:

... وَ یَتَنٰاجَوْنَ بِالْإِثْمِ .... وَ مَعْصِیَةِ الرَّسُولِ .... مجادله (58) 8 و 9

2143. دشمنی منافقان و مخالفت آنان با خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... (2)مجادله (58) 20

2144. اطمینان‌بخشی منافقان به کافران، در نافرمانی از محمّد صلی الله علیه و آله :

... اَلَّذِینَ نٰافَقُوا یَقُولُونَ لِإِخْوٰانِهِمُ الَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ لاٰ نُطِیعُ فِیکُمْ أَحَداً أَبَداً .... حشر (59) 11

2145. سرپیچی اولیّۀ ابو لبابه، از فراخوانی محمّد صلی الله علیه و آله ، در غزوۀ تبوک و توبۀ بعدی وی:

وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صٰالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . (3)توبه (9) 102

آثار نافرمانی از محمّد صلی الله علیه و آله

1. اضطراب

2146. بیم و هراس، از پیامدهای شوم نافرمانی خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ .... مائده (5) 92

2. اعمال شیطانی

2147. نافرمانی از دستورهای خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای پیامدهای شوم شیطانی (دشمنی، کینه‌توزی و بازماندن از نماز و یاد خدا):

إِنَّمٰا یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدٰاوَةَ وَ الْبَغْضٰاءَ ... وَ یَصُدَّکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللّٰهِ وَ عَنِ الصَّلاٰةِ ...

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 91 و 92

3. انحطاط

2148. نافرمانی فرمانهای خدا و محمّد صلی الله علیه و آله موجب انحطاط و قرار گرفتن در زمرۀ بدترین جنبندگان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... وَ لاٰ تَکُونُوا کَالَّذِینَ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ هُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللّٰهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ ... (4)انفال (8) 20 -\22


1) 1) . آیه دلالت می‌کند که مبادا نقض عهد کنید، چون خدا آن را می‌داند و مجازات می‌کند و یکی از مواثیق، عهدی بود که بین محمّد صلی الله علیه و آله و آنها جاری شده بود. (التّفسیر الکبیر، ج 4، ص 319)

2) 2) . آیۀ مزبور در ادامۀ آیات مربوط به منافقان است

3) 3) . مفسّران، آیۀ مزبور را دربارۀ«ابو لبابه»دانسته‌اند. (جامع البیان، ج 7 ، جزء 11، ص 19 -\22)

4) 4) .«سماع»کنایه از قبول است، (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 816) بنابراین«لا یسمعون»به معنای نپذیرفتن فرمان محمّد صلی الله علیه و آله است. اینکه نافرمانان به دستور محمّد صلی الله علیه و آله به دوابّ تشبیه شده‌اند به سبب جهلشان است. (التّفسیر الکبیر، ج 5، ص 469)

4. اندوه

2149. هجوم پی‌درپی غمها و حسرتها به مسلمانان، در کارزار احُد، نتیجۀ مخالفت آنان با محمّد صلی الله علیه و آله :

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ ... (1)آل عمران (3) 153

2150. هجوم اندوههای ناشی از نافرمانی محمّد صلی الله علیه و آله ، برخاسته از ارادۀ الهی برای به فراموشی سپردن اندوه از دست دادن غنایم و جراحات وارده بر رزمندگان:

إِذْ تُصْعِدُونَ ... وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ ... فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِکَیْلاٰ تَحْزَنُوا عَلیٰ مٰا فٰاتَکُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَکُمْ وَ اللّٰهُ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . آل عمران (3) 153

2151. تبدیل اندوه از دست دادن غنایم، به اندوه تمرّد از فرمان محمّد صلی الله علیه و آله ، موهبتی الهی به رزمندگان احُد:

1) 1) . در احتمالی مقصود از«غمّاً بغمّ»اندوه مسلمین در مقابل غم و اندوه پیامبر صلی الله علیه و آله است که به علت نافرمانی از فرامین آن حضرت به وجود آمد. (مجمع البیان، ج 1 -\2، ص 861) کلمۀ«باء»در«بغمّ»بدلیه است. مراد از«غمّا»به دلیل کلمۀ«أثابکم»که دلالت بر مرحمت و لطف دارد و نیز به دلیل اینکه پس از عفو واقع شده، غم و اندوهی پسندیده است. این غم پسندیده، پیروزی کافران بر مسلمانان خواهد بود و یا غم و اندوه به سبب پیروی نکردن از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سست آمدن در رویارویی با دشمن است

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِکَیْلاٰ تَحْزَنُوا عَلیٰ مٰا فٰاتَکُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَکُمْ ... (1)آل عمران (3) 153

5. پشیمانی

2152. نافرمانی از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و آله و نپیمودن راه آن حضرت، مایۀ تأسّف و ندامت در قیامت:

وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظّٰالِمُ عَلیٰ یَدَیْهِ یَقُولُ یٰا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلاً. فرقان (25) 27

2153. نافرمانی کافران از دستورات پیامبر صلی الله علیه و آله موجب پشیمانی در قیامت و آرزوی هموار شدن زمین بر آنان:

یَوْمَئِذٍ یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوّٰی بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لاٰ یَکْتُمُونَ اللّٰهَ حَدِیثاً. نساء (4) 42

6. تهدید به عقوبت

2154. نافرمانی از اوامر محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب تهدید به عقوبت شدید:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ .... وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . انفال (8) 24 و 25

7. حبط عمل

2155. تخلّف از دستور جهاد محمّد صلی الله علیه و آله موجب حبط عمل مؤمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ لاٰ تُبْطِلُوا أَعْمٰالَکُمْ . محمّد (47) 33

8. خروج از ولایت خدا

2156. عصیان از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و آله موجب خارج شدن از ولایت خداوندی:

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 115

9. دل‌مردگی

2157. نادیده گرفتن دستورات و خواسته‌های محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب دل‌مردگی انسان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ وَ أَنَّهُ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ . انفال (8) 24

10. دوست نداشتن خدا

2158. پیروی نکردن از اوامر محمّد صلی الله علیه و آله ، بیانگر دوست نداشتن خدا:

... إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللّٰهُ .... آل عمران (3) 31

11. شباهت به کر و لال

2159. مخالفت کردن با اوامر محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب مذمّت و تشبیه شدن به کر و لالهای بدون اندیشه، در بیان پروردگار:

... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ وَ لاٰ تَکُونُوا کَالَّذِینَ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ هُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللّٰهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لاٰ یَعْقِلُونَ . انفال (8) 20 -\22

12. شکست

2160. بی‌اعتنایی به دعوت محمّد صلی الله علیه و آله در پیکار احُد، موجب شکست مسلمانان در آن کارزار:

وَ لَقَدْ صَدَقَکُمُ اللّٰهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتّٰی إِذٰا فَشِلْتُمْ وَ تَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ عَصَیْتُمْ ... ثُمَّ صَرَفَکُمْ عَنْهُمْ لِیَبْتَلِیَکُمْ ... إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ ... (2)آل عمران (3) 152 و 153

13. ظلم به خویشتن

2161. سرپیچی از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله ، ظلم به خویشتن:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِیُطٰاعَ بِإِذْنِ اللّٰهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ .... نساء (4) 64

14. عصیان خدا

2162. نافرمانی از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله ،به منزلۀ نافرمانی خدا:

وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نٰاراً خٰالِداً فِیهٰا وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِینٌ . نساء (4) 14

... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ .... جنّ (72) 23

2163. عصیان در برابر فرمانهای محمّد صلی الله علیه و آله ، بیانگر ضلالتی آشکار:

... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِیناً. احزاب (33) 36

15. فتنه‌گری


1) 1) . از جملۀ«لکیلا تحزنوا»استفاده می‌شود که غم و انده مسلمانان به جهت از دست دادن پیروزی، موهبت الهی بوده است.(المیزان، ج 4، ص 45 -\46)

2) 2) . بنا بر اینکه«إذ تصعدون»متعلّق به«صرفکم»باشد، آیۀ مزبور در مقام بیان علّتهای شکست احُد است، بنابراین جملۀ«و لا تلوون علیٰ احد و الرّسول...»که حاکی از دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله و بی‌اعتنایی به او است نیز بیانگر علّتی برای شکست خواهد بود

2164. تخلّف از دستورات حیات‌بخش خدا و محمّد صلی الله علیه و آله ، مایۀ بروز فتنه‌هایی فراگیر:

... اِسْتَجِیبُوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذٰا دَعٰاکُمْ لِمٰا یُحْیِیکُمْ ... وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لاٰ تُصِیبَنَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْکُمْ خَاصَّةً .... انفال (8) 24 و 25

16. کفر

2165. پیروی نکردن از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب ورود در جرگۀ کافران:

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . آل عمران (3) 32

2166. تسلیم نبودن در برابر احکام قضایی محمّد صلی الله علیه و آله ، نشانۀ بی‌ایمانی:

فَلاٰ وَ رَبِّکَ لاٰ یُؤْمِنُونَ حَتّٰی یُحَکِّمُوکَ ... وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً. (1)نساء (4) 65

17. محرومیّت از محبّت خدا

2167. محرومیّت از محبّت خدا، پیامد پیروی نکردن از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله :

... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُحِبُّ الْکٰافِرِینَ . آل عمران (3) 32

نیز ==> اطاعت از محمّد صلی الله علیه و آله

پشیمانی از نافرمانی محمّد صلی الله علیه و آله

2168. پشیمانی مسلمانان به جهت تخلّف از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله در کارزار احُد، نتیجۀ عفو الهی از گناه آنان:

... وَ لَقَدْ عَفٰا عَنْکُمْ ... إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ ... فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ ... (2)آل عمران (3) 152 و 153

حکم نافرمانی از محمّد صلی الله علیه و آله

2169. حرمت نافرمانی از پیامبر صلی الله علیه و آله در کارها:

وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نٰاراً خٰالِداً فِیهٰا وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِینٌ . نساء (4) 14

یَوْمَئِذٍ یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوّٰی بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لاٰ یَکْتُمُونَ اللّٰهَ حَدِیثاً. نساء (4) 42

وَ مَنْ یُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدیٰ وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِیراً. نساء (4) 115

... قٰالَ عَذٰابِی أُصِیبُ بِهِ مَنْ أَشٰاءُ وَ رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْءٍ فَسَأَکْتُبُهٰا لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ ... وَ الَّذِینَ هُمْ بِآیٰاتِنٰا یُؤْمِنُونَ اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ .... اعراف (7) 156 و 157

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشٰاقِقِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ

ذٰلِکُمْ فَذُوقُوهُ وَ أَنَّ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابَ النّٰارِ. انفال (8) 13 و 14

لاٰ تَجْعَلُوا دُعٰاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ ... فَلْیَحْذَرِ الَّذِینَ یُخٰالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِیبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ یُصِیبَهُمْ عَذٰابٌ


1) 1) . جملۀ صدر آیه، افادۀ نفی امر گذشته می‌نماید؛ یعنی امر چنین نیست که گمان کنند ایمان به خدا دارند، در عین حال قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله را مخالفت کنند. (التّفسیر الکبیر، ج 4، ص 127)

2) 2) . عطف«أثابکم»بر«عفا عنکم» به‌وسیلۀ«فاء»بر ترتّب و رابطۀ علّیّت بین آن دو جمله دلالت دارد. در نتیجه معنا این می‌شود که خداوند از شما عفو نمود پس از آن شما را به اندوه و غم مبتلا ساخت تا اینکه بر آنچه از دست رفته است غمگین نباشید.(المیزان، ج 4، ص 46)

أَلِیمٌ . نور (24) 63

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشَاقِّ اللّٰهَ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ . حشر (59) 4

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ ... وَ لاٰ یَعْصِینَکَ فِی مَعْرُوفٍ فَبٰایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

... وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِدِینَ فِیهٰا أَبَداً. جنّ (72) 23

2170. حرمتِ روی برتافتن از حکم محمّد صلی الله علیه و آله ، در نبرد با دشمنان دین:

إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جٰاءَکُمُ الْفَتْحُ وَ إِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ إِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَ لَنْ تُغْنِیَ عَنْکُمْ فِئَتُکُمْ شَیْئاً وَ لَوْ کَثُرَتْ وَ أَنَّ اللّٰهَ مَعَ الْمُؤْمِنِینَ ... أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاٰ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ وَ لاٰ تَکُونُوا کَالَّذِینَ قٰالُوا سَمِعْنٰا وَ هُمْ لاٰ یَسْمَعُونَ . انفال (8) 19 و 20 و 21

عوامل نافرمانی از محمّد صلی الله علیه و آله

1. ترس از مرگ

2171. ترس از مرگ، عامل اصلی تخلّف اعراب از همراهی پیامبر صلی الله علیه و آله در سفر حدیبیّه:

سَیَقُولُ لَکَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرٰابِ شَغَلَتْنٰا أَمْوٰالُنٰا وَ أَهْلُونٰا فَاسْتَغْفِرْ لَنٰا یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مٰا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ یَمْلِکُ لَکُمْ مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً إِنْ أَرٰادَ بِکُمْ ضَرًّا أَوْ أَرٰادَ بِکُمْ نَفْعاً بَلْ کٰانَ اللّٰهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ خَبِیراً

بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ یَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلیٰ أَهْلِیهِمْ أَبَداً وَ زُیِّنَ ذٰلِکَ فِی قُلُوبِکُمْ وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَ کُنْتُمْ قَوْماً بُوراً. فتح (48) 11 و 12

2. دنیاطلبی

2172. دنیاطلبی، عامل نافرمانی از پیامبر صلی الله علیه و آله در غزوۀ

احد:

وَ لَقَدْ صَدَقَکُمُ اللّٰهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتّٰی إِذٰا فَشِلْتُمْ وَ تَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَ عَصَیْتُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا أَرٰاکُمْ مٰا تُحِبُّونَ مِنْکُمْ مَنْ یُرِیدُ الدُّنْیٰا وَ مِنْکُمْ مَنْ یُرِیدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَکُمْ عَنْهُمْ لِیَبْتَلِیَکُمْ وَ لَقَدْ عَفٰا عَنْکُمْ وَ اللّٰهُ ذُو فَضْلٍ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لاٰ تَلْوُونَ عَلیٰ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرٰاکُمْ فَأَثٰابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِکَیْلاٰ تَحْزَنُوا عَلیٰ مٰا فٰاتَکُمْ وَ لاٰ مٰا أَصٰابَکُمْ وَ اللّٰهُ خَبِیرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ . آل عمران (3) 152 و 153

3. کفر

2173. کفر و بی‌ایمانی، عاملی برای مخالفت و عصیان از فرمانهای محمّد صلی الله علیه و آله :

فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلاٰفَ رَسُولِ اللّٰهِ وَ کَرِهُوا أَنْ یُجٰاهِدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ وَ قٰالُوا لاٰ تَنْفِرُوا فِی الْحَرِّ قُلْ نٰارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ کٰانُوا یَفْقَهُونَ

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 81 و 84

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ

بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

4. نفاق

2174. نفاق، عامل تخلّف از فرمان پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ مٰا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطٰانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلاٰلاً بَعِیداً. نساء (4) 59 و 60

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ وَ اللّٰهُ یَکْتُبُ مٰا یُبَیِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. نساء (4) 81

وَ یَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ وَ أَطَعْنٰا ثُمَّ یَتَوَلّٰی فَرِیقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِکَ وَ مٰا أُولٰئِکَ بِالْمُؤْمِنِینَ . نور (24) 47

کیفر نافرمانی از محمّد صلی الله علیه و آله

1. جهنّم

2175. نافرمانی از دستورهای پیامبر صلی الله علیه و آله تا سر حدّ کفر، موجب چشیدن عذاب جهنّم:

ذٰلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ یُشٰاقِقِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ اللّٰهَ شَدِیدُ الْعِقٰابِ

ذٰلِکُمْ فَذُوقُوهُ وَ أَنَّ لِلْکٰافِرِینَ عَذٰابَ النّٰارِ. انفال (8) 13 و 14

إِلاّٰ بَلاٰغاً مِنَ اللّٰهِ وَ رِسٰالاٰتِهِ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نٰارَ جَهَنَّمَ خٰالِدِینَ فِیهٰا أَبَداً. جنّ (72) 23

2. حبط اعمال

2176. نافرمانی از دستورات محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب حبط عمل:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ لاٰ تُبْطِلُوا أَعْمٰالَکُمْ . محمّد (47) 33

3. ذلّت

2177. مخالفت با دستورهای خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله ، درپی‌دارندۀ ذلّتی همچون ذلّت گذشتگان از مخالفان پیامبران:

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ کُبِتُوا کَمٰا کُبِتَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ .... مجادله (58) 5

2178. وقوع ذلّت و خواری برای مخالفت‌کنندگان با اوامر خدا و پیامبران گذشته، سندی آشکار برای ذلّت و خواری مخالفت‌کنندگان با خدا و محمّد صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ کُبِتُوا کَمٰا کُبِتَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ .... مجادله (58) 5

2179. عصیان از فرمانهای محمّد صلی الله علیه و آله ، موجب سرافکندگی و آرزوی فرورفتن در زمین در قیامت:

... وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوّٰی بِهِمُ الْأَرْضُ .... نساء (4) 42

4. عذاب

2180. عذاب خوارکننده، کیفر سرکشی از فرمانهای محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ ... وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِینٌ . نساء (4) 14

5. هلاکت

2181. نیستی و نابودی، آرزوی عصیانگران بر محمّد صلی الله علیه و آله در قیامت:

یَوْمَئِذٍ یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوّٰی بِهِمُ الْأَرْضُ .... نساء (4) 42

نامهای محمّد صلی الله علیه و آله

1. احمد

2182. احمد، از نامهای پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ ... وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ .... صفّ (61) 6

2183. بشارت عیسی علیه السلام به بنی اسرائیل، مبنی بر بعثت احمد (محمّد صلی الله علیه و آله ) در آینده:

وَ إِذْ قٰالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یٰا بَنِی إِسْرٰائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرٰاةِ وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ قٰالُوا هٰذٰا سِحْرٌ مُبِینٌ . صفّ (61) 6

2. طه

2184. طٰهٰ، نامی از نامهای محمّد صلی الله علیه و آله :

طه

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ . (1)طه (20) 1 و 2

3. عبد اللّه

2185. عبد اللّه، از اسامی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ ... (2)جنّ (72) 19

4. محمّد صلی الله علیه و آله

2186. محمّد صلی الله علیه و آله ، از اسامی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ .... آل عمران (3) 144

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ ... وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ .... احزاب (33) 40

... وَ آمَنُوا بِمٰا نُزِّلَ عَلیٰ مُحَمَّدٍ .... محمّد (47) 2

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ .... فتح (48) 29

5. یاسین

2187. یاسین، از اسامی محمّد صلی الله علیه و آله :

یس . (3)یس (36) 1

نبوّت محمّد صلی الله علیه و آله

2188. محمّد صلی الله علیه و آله رسول خدا و خاتم پیامبران:

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ ... وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ ....

احزاب (33) 40

2189. عمومیّت رسالت محمّد صلی الله علیه و آله نسبت به همۀ جهانیان و ختم نبوّت به ایشان:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ


1) 1) . در روایتی از امام صادق علیه السلام ،«طه»از اسامی پیامبر صلی الله علیه و آله دانسته شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 367، ح 8؛ معانی الاخبار، ص 22، ح 1؛ بحار الانوار، ج 16، ص 86 ، ح 4)

2) 2) . در روایتی از امام صادق علیه السلام ، عبد اللّٰه صلی الله علیه و آله از اسامی رسول خدا صلی الله علیه و آله شمرده شده است. (بصائر الدرجات، ص 532، ح 26؛ بحار الانوار، ج 16، ص 101، ح 39)

3) 3) . در روایتی از امام صادق علیه السلام ،«یاسین»از اسامی رسول خدا صلی الله علیه و آله نامیده شده است. (معانی الاخبار، ص 22، ح 1؛ بحار الانوار، ج 16، ص 86 ، ح 4)

لِلْعٰالَمِینَ . (1)انعام (6) 90

2190. انذار مردم در طول تاریخ، هدف از نزول قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ ... وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ ... (2)انعام (6) 19

2191. پایان یافتن شرایع الهی با شریعت محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ وَ إِسْمٰاعِیلَ وَ إِسْحٰاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْبٰاطِ وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لاٰ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلاٰمِ دِیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخٰاسِرِینَ . (3)آل عمران (3) 84 و 85

2192. محمّد صلی الله علیه و آله فرستادۀ خدا همراه با هدایت و دین حق برای پایان دادن به ادیان دیگر:

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . توبه (9) 33

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . (4)صفّ (61) 9

2193. خاتمیّت دین محمّد صلی الله علیه و آله نسبت به ادیان دیگر:

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللّٰهِ الْإِسْلاٰمُ ... (5)آل عمران (3) 19

... اَلْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ فَلاٰ تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلاٰمَ دِیناً .... مائده (5) 3

وَ تَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ صِدْقاً وَ عَدْلاً لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِهِ ... (6)انعام (6) 115

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . توبه (9) 33

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ رَحْمَةً لِلْعٰالَمِینَ . انبیاء (21) 107

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ ... وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ .... احزاب (33) 40

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً ... (7)سبأ (34) 28

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بِالذِّکْرِ لَمّٰا جٰاءَهُمْ وَ إِنَّهُ لَکِتٰابٌ


1) 1) . آیه دلالت دارد که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله برای همۀ جهانیان مبعوث شده و نبوّت به ایشان پایان یافته است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 514)

2) 2) . عموم«و أوحِیَ...»دلالت دارد بر شمول رسالت آن حضرت به‌وسیلۀ قرآن نسبت به تمامی کسانی که پیام آن حضرت را چه در دوران آن حضرت و چه پس از آن تا قیامت بشنوند. (المیزان، ج 7، ص 39)

3) 3) . مقصود از«دین اللّه»اسلام است. (روح المعانی، ج 3، جزء 3، ص 345؛ تفسیر التحریر و التنویر، ج 3، جزء 3، ص 301) در آیۀ بعد می‌فرماید: هرکس غیر اسلام را انتخاب کند، از او پذیرفته نیست، که لازمۀ آن دوام اسلام و خاتمیّت نبوّت حضرت محمّد صلی الله علیه و آله است

4) 4) . لازمۀ غلبۀ اسلام بر همۀ ادیان این است که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله آخرین پیامبر و دین اسلام آخرین دین باشد

5) 5) . آیۀ مزبور می‌فهماند که ادیان دیگر، غیر اسلام، به مرتبه‌ای از کمال و صلاحیّت برای عموم [انسانها] و دوام نرسیده بودند و از طرفی، ادیان غیر اسلام دستخوش تحریف شده بودند. همچنین آیه گویای این مطلب است که اسلام از تحریف و تغییر منزّه است (تفسیر التحریر و التنویر، ج 3، جزء 3، ص 197) و لازمۀ این مطلب، خاتمیّت نبوّت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است.

6) 6) . مقصود از«کلمت ربّک»در آیۀ یادشده ، قرآن است (مجمع البیان، ج 3 -\4 ، ص 547) و مقتضای تمام بودن آن این است که وحی و نبوّت به پایان رسیده باشد

7) 7) . بنا بر یک احتمال، مقصود از«کافّة للنّاس»عموم مردم، اعمّ از عرب، عجم و سایر امّتها است (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 611) و لازمۀ مفاد آیه، خاتمیّت رسالت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است

عَزِیزٌ

لاٰ یَأْتِیهِ الْبٰاطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لاٰ مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِیلٌ مِنْ حَکِیمٍ حَمِیدٍ. (1)فصّلت (41) 41 و 42

شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مٰا وَصّٰی بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ وَ مٰا وَصَّیْنٰا بِهِ إِبْرٰاهِیمَ وَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَ لاٰ تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کَبُرَ عَلَی الْمُشْرِکِینَ مٰا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ اللّٰهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشٰاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ . شوری (42) 13

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . صفّ (61) 9

2194. به پایان رسیدن بعثت پیامبران، با بعثت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

تَبٰارَکَ الَّذِی نَزَّلَ الْفُرْقٰانَ عَلیٰ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعٰالَمِینَ نَذِیراً. (2)فرقان (25) 1

وَ لَوْ شِئْنٰا لَبَعَثْنٰا فِی کُلِّ قَرْیَةٍ نَذِیراً

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً. (3)فرقان (25) 51 و 52

2195. خاتمیّت محمّد صلی الله علیه و آله ، نشئت گرفته از علم گستردۀ خداوند:

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ أَبٰا أَحَدٍ مِنْ رِجٰالِکُمْ وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ وَ کٰانَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیماً. احزاب (33) 40

2196. ظهور پیامبر خاتم - حضرت محمّد صلی الله علیه و آله - و نزول قرآن، از نشانه‌های قیامت:

فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلاَّ السّٰاعَةَ أَنْ تَأْتِیَهُمْ بَغْتَةً فَقَدْ جٰاءَ أَشْرٰاطُهٰا فَأَنّٰی لَهُمْ إِذٰا جٰاءَتْهُمْ ذِکْرٰاهُمْ . (4)محمّد (47) 18

2197. رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای همۀ زمانها و همۀ نسلها:

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ


1) 1) . بنا بر احتمالی، مقصود از«و لا من خلفه...»این است که پس از آن، کتاب دیگری که ناسخ آن باشد، نمی‌آید و تا روز قیامت، حجّت بر مکلّفان است (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 23)؛ بنابراین، می‌توان از آیه استفاده کرد که نبوّت به پایان رسیده و پس از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله پیامبر دیگری نخواهد آمد

2) 2) . مقصود از«العالمین»تمامی امّتها است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 18، جزء 9، ص 317) از مفهوم آیه استفاده می‌شود که پس از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، پیامبر دیگری نخواهد آمد و آن حضرت«خاتم النّبیّین»است

3) 3) . آیۀ مزبور [و لو شئنا...] خطاب به پیامبر صلی الله علیه و آله می‌فرماید: اگر می‌خواستیم زحمت انذار کردن همۀ آبادیها را از دوش تو برمی‌داشتیم و برای هر قریه‌ای پیامبری می‌فرستادیم، ولی فقط تو را انذارکنندۀ همۀ قریه‌ها قرار دادیم و بدین‌وسیله ، تو را ارجمند نموده و بر همۀ انبیا برتری بخشیدیم. در مقابل، تو هم وظیفه داری که در برابر سختیهای این رسالت بزرگ صبر پیشه کنی. گفتنی است مرجع ضمیر در«به»مدلول«و لو شئنا...»است که به منذر بودن حضرت نسبت به تمامی قریه‌ها اشاره دارد (الکشّاف، ج 3، ص 286) و به قول یکی از مفسّران (طیبی)، مدار سورۀ فرقان بر این است که حضرت رسول صلی الله علیه و آله برای تمامی انسانها مبعوث شده و از همین رو است که آغاز سوره با آیه‌ای آغاز گردیده که مفید عمومیّت رسالت آن حضرت است. (تفسیر التحریر و التنویر، ج 9، جزء 19، ص 52)

4) 4) .«اشراط السّاعة»نشانه‌های قیامت است و از جمله نشانه‌های قیامت، بعثت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است و در روایتی که از آن حضرت نقل شده، آمده است:«بعثت انا و السّاعة کهاتین و اشار بالسبابة و الوسطیٰ»مقصود حضرت نزدیک بودن و فاصلۀ اندک بین مبعث او و قیامت است. (روح المعانی، ج 14، جزء 26، ص 80)

آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ

وَ آخَرِینَ مِنْهُمْ لَمّٰا یَلْحَقُوا بِهِمْ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . (1)جمعه (62) 2 و 3

2198. برخورداری محمّد صلی الله علیه و آله ، از مقام نبوّت:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ ... (2)اعراف (7) 157

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ ... وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ ....

احزاب (33) 40

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... احزاب (33) 45

إِنَّ أَوْلَی النّٰاسِ بِإِبْرٰاهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هٰذَا النَّبِیُّ ....

آل عمران (3) 68

وَ لَوْ کٰانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ النَّبِیِّ .... مائده (5) 81

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... انفال (8) 65

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... انفال (8) 70

وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ .... توبه (9) 61

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... توبه (9) 73

مٰا کٰانَ لِلنَّبِیِّ .... توبه (9) 113

لَقَدْ تٰابَ اللّٰهُ عَلَی النَّبِیِّ .... توبه (9) 117

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ .... احزاب (33) 1

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... احزاب (33) 6

... وَ یَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ .... احزاب (33) 13

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... احزاب (33) 28

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ .... احزاب (33) 30

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ .... احزاب (33) 32

مٰا کٰانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ .... احزاب (33) 38

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً. احزاب (33) 45

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... احزاب (33) 50

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ .... احزاب (33) 53

إِنَّ اللّٰهَ وَ مَلاٰئِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ .... احزاب (33) 56

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ .... احزاب (33) 59

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَرْفَعُوا أَصْوٰاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ .... حجرات (49) 2

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... ممتحنه (60) 12

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... طلاق (65) 1

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... تحریم (66) 1

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ ... . تحریم (66) 3

... یَوْمَ لاٰ یُخْزِی اللّٰهُ النَّبِیَّ .... تحریم (66) 8

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... تحریم (66) 9

2199. نبوّت و پیامبری محمّد صلی الله علیه و آله پایان‌بخش نبوّت

1) 1) . برخی مفسّران گفته‌اند:«و آخرین منهم...»شامل صحابه و کسانی است که پس از آنها تا قیامت به دنیا می‌آیند. (التّبیان، ج 10، ص 4) در این صورت،«و آخرین»بر«امّیّین»عطف خواهد بود و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، هم پیامبر انسانهای دوران معاصر خود و هم پیامبر انسانهای پس از خود تا روز قیامت است و در نتیجه، آن حضرت خاتم انبیا است

2) 2) . در تفاوت رسالت و نبوّت گفته شده:«رسول»، صاحب کتاب و«نبی»خبرآور از جانب خداوند است، اعمّ از اینکه صاحب کتاب باشد یا نباشد. (معجم الفروق اللّغویّه، ص 531 الرقم 2138) و محتمل است«نبی»از«نبأ»به معنای رفعت و علوّ مکان باشد. (بحار الانوار، ج 16، ص 119)

انبیای الهی:

مٰا کٰانَ مُحَمَّدٌ أَبٰا أَحَدٍ مِنْ رِجٰالِکُمْ وَ لٰکِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خٰاتَمَ النَّبِیِّینَ .... احزاب (33) 40

2200. نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله نعمتی عطا شده از سوی خداوند به آن حضرت:

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. (1)ضحی (93) 11

2201. نبوّت، رحمت اعطایی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ هٰذَا الْقُرْآنُ عَلیٰ رَجُلٍ مِنَ الْقَرْیَتَیْنِ عَظِیمٍ

أَ هُمْ یَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّکَ نَحْنُ قَسَمْنٰا بَیْنَهُمْ مَعِیشَتَهُمْ فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ رَفَعْنٰا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجٰاتٍ لِیَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِیًّا وَ رَحْمَتُ رَبِّکَ خَیْرٌ مِمّٰا یَجْمَعُونَ . (2)زخرف (43) 31 و 32

2202. پیامبر صلی الله علیه و آله مشمول فضل نبوت از درگاه الهی:

وَ لَوْ لاٰ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ وَ رَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ یُضِلُّوکَ وَ مٰا یُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا یَضُرُّونَکَ مِنْ شَیْءٍ وَ أَنْزَلَ اللّٰهُ عَلَیْکَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ مٰا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کٰانَ فَضْلُ اللّٰهِ عَلَیْکَ عَظِیماً. (3)نساء (4) 113

قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذٰلِکَ فَلْیَفْرَحُوا هُوَ خَیْرٌ مِمّٰا یَجْمَعُونَ . یونس (10) 58

نیز ==> رسالت محمّد صلی الله علیه و آله و وحی به محمّد صلی الله علیه و آله

نجات محمّد صلی الله علیه و آله

2203. ناتوانی همگان، نسبت به نجات محمّد صلی الله علیه و آله از کیفر الهی، در صورت دروغ بستن آن حضرت بر خداوند:

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ

فَمٰا مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حٰاجِزِینَ . حاقّه (69) 44 و 47

نجوا با محمّد صلی الله علیه و آله

2204. جواز نجوا و گفتگوی خصوصی اهل ایمان با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ .... مجادله (58) 12

2205. وجوب موقّتی پرداخت صدقه از سوی مسلمانان صاحب مکنت، برای نجوا با پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ... أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقٰاتٍ .... مجادله (58) 12 و 13

2206. سرزنش خداوند از برخی صحابه، به سبب نپرداختن صدقه برای نجوا با محمّد صلی الله علیه و آله در عین توانمندی:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ... أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقٰاتٍ .... مجادله (58) 12 و 13

2207. افراد ناتوان از پرداخت صدقه جهت نجوا با پیامبر صلی الله علیه و آله ، مورد آمرزش و رحمت خدا:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ


1) 1) . گفته شده که مقصود از«نعمت»نبوت است.(مجمع البیان، ج 9-\10، ص 768)

2) 2) . مقصود از رحمت نبوت است.(مجمع البیان، ج9-\10، ص 71)

3) 3) . مقصود از«فضل»بنا بر روایتی از امام باقر علیه السلام نبوت است.(تفسیر عیاشی، ج 2، ص 134، ح 29)

یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ذٰلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . مجادله (58) 12

2208.وجوب صدقۀ نجوا با محمّد صلی الله علیه و آله فقط برای اشخاص دارای توانایی مالی:

... إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ذٰلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . مجادله (58) 12

2209. طهارت نفس حکمت دادن صدقه قبل از نجوای با پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ذٰلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ .... مجادله (58) 12

2210. نجوای علی علیه السلام با پیامبر صلی الله علیه و آله و پرداخت صدقه از سوی آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ... أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقٰاتٍ ... (1)مجادله (58) 12 و 13

2211. دشوار بودن پرداخت صدقه در هر نجوایی با پیامبر صلی الله علیه و آله سبب نسخ وجوب آن:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقَةً ... أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوٰاکُمْ صَدَقٰاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تٰابَ اللّٰهُ عَلَیْکُمْ ... (2)مجادله (58) 12 و 13

نجوای محمّد صلی الله علیه و آله

2212. جواز نجوا و گفتگوی خصوصی پیامبر صلی الله علیه و آله با مؤمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نٰاجَیْتُمُ الرَّسُولَ .... مجادله (58) 12

نسل محمّد صلی الله علیه و آله

2213. تداوم نسل پیامبر صلی الله علیه و آله بیانگر پوچی پندار دشمنان آن حضرت، در مورد قطع نسل او:

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 1 و 3

2214. نسل بریده خوانده شدن محمّد صلی الله علیه و آله ، از ناحیۀ دشمنانش:

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (3)کوثر (108) 3

2215. نسبت‌دهندۀ نسل‌بریدگی به محمّد صلی الله علیه و آله ، خود نسل بریده و خالی از هرگونه خوبی و یاد نیک:

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. کوثر (108) 3

2216. خداوند، بشارت‌دهندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به فراوانی ذریّه و نسل او، از طریق فاطمه علیها السلام :

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ

إِنَّ شٰانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ. (4)کوثر (108) 1 و 3


1) 1) . براساس نقل مفسّران، تنها کسی که به آیۀ نجوا عمل کرد، حضرت علی علیه السلام بود. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 375؛ روح المعانی، ج 15، جزء 28، ص 44)

2) 2) . آیه 13، ناسخ آیه 12 است. (المیزان، ج 19، ص 189)

3) 3) . سورۀ کوثر دربارۀ«عاص بن وائل سهمی»نازل شده است. موقعی که پیامبر صلی الله علیه و آله از مسجد خارج می‌شد او را دید و باهم سخن گفتند. در آن حال عدّه‌ای از بزرگان قریش در مسجد نشسته بودند. وقتی که«عاص»وارد شد از وی پرسیدند: با کی سخن می‌گفتی؟ در پاسخ گفت: با«ابتر». این در زمانی بود که فرزند پیامبر صلی الله علیه و آله«عبد اللّه»فوت کرده بود و در آن‌وقت به هرکس که پسر نداشت می‌گفتند: ابتر، ازاین‌رو قریش نیز پیامبر صلی الله علیه و آله را ابتر خواندند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

4) 4) . گفته شده: مقصود از«کوثر»، فاطمه علیها السلام و کثرت نسل پیامبر صلی الله علیه و آله از طریق او است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

2217. برخورداری از نسلی گسترده، بشارت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَعْطَیْنٰاکَ الْکَوْثَرَ. (1)کوثر (108) 1

2218. امام حسن و امام حسین علیهما السلام از نسل پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ ... (2)آل عمران (3) 61

2219. ائمّۀ معصومین علیهم السلام ، فرزندان زهرا و از نوادگان پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اللّٰهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوٰاجاً وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَزْوٰاجِکُمْ بَنِینَ وَ حَفَدَةً ... (3)نحل (16) 72

نشانه‌های محمّد صلی الله علیه و آله

==> محمّد صلی الله علیه و آله در انجیل، محمّد صلی الله علیه و آله در تورات

نصرت محمّد صلی الله علیه و آله

==> امداد به محمّد صلی الله علیه و آله ، پیروزی محمّد صلی الله علیه و آله

نظارت بر محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . مقصود از«الکوثر»، طبق یک قول، کثرت نسل و ذریّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 836)

2) 2) . براساس روایات شیعه و سنّی، مقصود از«أبنائنا»امام حسن و امام حسین علیهما السلام است. (الدّرّ المنثور، ج 2، ص 230 و 232 -\233؛ تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 348 -\349، ح 158 و 160 و 162 و 163 و 166»

3) 3) . از امام صادق علیه السلام در تفسیر«حفدة»نقل شده است: مقصود، پسران دختر است و ما حفدۀ رسول خدا صلی الله علیه و آله هستیم. (تفسیر عیّاشی، ج 2، ص 264، ح 46؛ تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 68 ، ح 150)

2220. محمّد صلی الله علیه و آله ، تحت نظارت کامل خداوند:

وَ مٰا تَکُونُ فِی شَأْنٍ وَ مٰا تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لاٰ تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلاّٰ کُنّٰا عَلَیْکُمْ شُهُوداً إِذْ تُفِیضُونَ فِیهِ وَ مٰا یَعْزُبُ عَنْ رَبِّکَ مِنْ مِثْقٰالِ ذَرَّةٍ فِی الْأَرْضِ وَ لاٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لاٰ أَصْغَرَ مِنْ ذٰلِکَ وَ لاٰ أَکْبَرَ إِلاّٰ فِی کِتٰابٍ مُبِینٍ . یونس (10) 61

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ

اَلَّذِی یَرٰاکَ حِینَ تَقُومُ . شعراء (26) 217 و 218

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ .... احزاب (33) 50 و 51

نظارت محمّد صلی الله علیه و آله

2221. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، ناظر و گواه بر اعمال مسلمانان:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَدٰاءَ عَلَی النّٰاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً .... بقره (2) 143

فَکَیْفَ إِذٰا جِئْنٰا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِیدٍ وَ جِئْنٰا بِکَ عَلیٰ هٰؤُلاٰءِ شَهِیداً. نساء (4) 41

... وَ سَیَرَی اللّٰهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ .... توبه (9) 94

وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللّٰهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ .... توبه (9) 105

... وَ فِی هٰذٰا لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ .... حج (22) 78

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً .... احزاب (33) 45

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً .... فتح (48) 8

إِنّٰا أَرْسَلْنٰا إِلَیْکُمْ رَسُولاً شٰاهِداً .... مزمّل (73) 15

نیز ==> گواهی محمّد صلی الله علیه و آله

نعمتهای محمّد صلی الله علیه و آله

2222. بهره‌مندی پیامبر صلی الله علیه و آله از نعمتهای الهی:

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً ... وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ ....

فتح (48) 1 و 2

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 6 -\8 و 11

2223. خداوند، تمام‌کنندۀ نعمتهای خود به پیامبر صلی الله علیه و آله :

لِیَغْفِرَ لَکَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ مٰا تَأَخَّرَ وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَ یَهْدِیَکَ صِرٰاطاً مُسْتَقِیماً. فتح (48) 2

2224. نعمتهای خدادادی به محمّد صلی الله علیه و آله ، شایستۀ ذکر و یاد کردن با زبان:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدیٰ

وَ وَجَدَکَ عٰائِلاً فَأَغْنیٰ

فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلاٰ تَقْهَرْ

وَ أَمَّا السّٰائِلَ فَلاٰ تَنْهَرْ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. ضحی (93) 6 -\11

2225. پیروزی درخشان در صلح حدیبیّه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً

لِیَغْفِرَ لَکَ اللّٰهُ مٰا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ مٰا تَأَخَّرَ وَ یُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ ... (1)فتح (48) 1 و 2

2226. مقام نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، نعمتی عطا شده به وی از جانب خدا:

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . (2)آل عمران (3) 164

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. (3)ضحی (93) 11

2227. نزول قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله ، نعمتی الهی:

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ. (4)ضحی (93) 11

2228. شرح صدر، از نعمتهای خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ . انشراح (94) 1

2229. برداشته شدن بار سنگین گناه و اعطای مقام عصمت، از نعمتهای خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ وَضَعْنٰا عَنْکَ وِزْرَکَ

اَلَّذِی أَنْقَضَ ظَهْرَکَ . (5)انشراح (94) 2 و 3

2230. رفعت نام و آوازۀ نیک پیامبر صلی الله علیه و آله در جهان، از نعمتهای خدادادی محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ رَفَعْنٰا لَکَ ذِکْرَکَ . انشراح (94) 4

نیز ==> تفضّل به محمّد صلی الله علیه و آله ، عطایای خدا به محمد صلی الله علیه و آله

نفرینهای محمّد صلی الله علیه و آله

2231. نفرین پیامبر صلی الله علیه و آله برای نابودی دشمنان خشمگین دین:

... قُلْ مُوتُوا بِغَیْظِکُمْ .... آل عمران (3) 119


1) 1) . بنا بر قولی، منظور از«فتح مبین»، صلح حدیبیّه است. (مجمع البیان، ج 9 -\10 ، ص 166)

2) 2) .«مَنّ»به معنای نعمت سنگین و گرانقدر است.(مفردات،«مَنَنَ»، ص 777)

3) 3) . گفته شده: مقصود از«نعمت»، نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 768)

4) 4) . گفته شده: مقصود از«بنعمة ربّک»، قرآن است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 768)

5) 5) . بنا بر قولی، مقصود از آیه، عصمت پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 9 -\10 ، ص 770)

2232.پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور دعوت از نصارا، برای مباهله و درخواست لعنت برای دروغ‌گویان:

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَکُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنٰا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّٰهِ عَلَی الْکٰاذِبِینَ . آل عمران (3) 61

نگرانی محمّد صلی الله علیه و آله

2233. نگرانی پیامبر صلی الله علیه و آله از انقطاع وحی، پس از وقفه‌ای کوتاه در نزول آن:

وَ الضُّحیٰ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا سَجیٰ

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ . (1)ضحی (93) 1 -\3

نیز ==> دلداری به محمّد صلی الله علیه و آله

نماز محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

2234. نماز، از تکالیف الهی بر محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ .... هود (11) 114

أَقِمِ الصَّلاٰةَ .... اسراء (17) 78

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ .... اسراء (17) 79

... وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ .... عنکبوت (29) 45

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. (2)کوثر (108) 2

2235. لزوم برپاداشتن نمازهای یومیّه از ناحیۀ محمّد صلی الله علیه و آله ، در اوقات مقرّر خود:

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ طَرَفَیِ النَّهٰارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ ... (3)هود (11) 114

أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلیٰ غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کٰانَ مَشْهُوداً. (4)اسراء (17) 78

2236. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به رعایت جهر و اخفات در نمازهای خود:

قُلِ ادْعُوا اللّٰهَ ... وَ لاٰ تَجْهَرْ بِصَلاٰتِکَ وَ لاٰ تُخٰافِتْ بِهٰا وَ ابْتَغِ بَیْنَ ذٰلِکَ سَبِیلاً. (5)اسراء (17) 110

2237. برگزاری نماز از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله در برهه‌ای از زمان، به طرف بیت‌المقدّس:

سَیَقُولُ السُّفَهٰاءُ مِنَ النّٰاسِ مٰا وَلاّٰهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِی کٰانُوا عَلَیْهٰا .... وَ مٰا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِی کُنْتَ عَلَیْهٰا إِلاّٰ لِنَعْلَمَ مَنْ یَتَّبِعُ الرَّسُولَ ... قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ .... بقره (2) 142 -\144

2238. برگزاری نماز به نحو مستمرّ و مکرّر از سوی

1) 1) . در شأن نزول آیات مذکور آمده: چند روزی وحی از رسول خدا صلی الله علیه و آله قطع شد. همین امر موجب شد که مشرکان بگویند: خدای محمّد صلی الله علیه و آله با وی وداع کرده و او را مورد غضب قرار داده است، لذا خداوند برای رفع نگرانی آن حضرت آیات یادشده را نازل کرد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 764 -\765)

2) 2) . مقصود از«فصلّ»برگزاری نماز است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 837)

3) 3) .«طرف»به معنای جانب و ناحیه است. دو جانب روز منطبق است بر نماز صبح و ظهر و عصر و«زلف»[جمع زلفه] به معنای ساعات اوّلیّۀ شب است که وقت نماز مغرب و عشا است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 306 -\307) بنابراین می‌توان گفت: آیه، ناظر به نمازهای فریضۀ یومیّه است

4) 4) . گفته شده: آیۀ مزبور، جامع صلوات یومیّه است، زیرا مقصود از«دلوک شمس»نماز ظهر و عصر، و«غسق اللّیل»نماز مغرب و عشا، و«قرءان الفجر»نماز صبح است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 669 -\670)

5) 5) . گفته شده: مقصود از آیۀ مذکور این است که رسول خدا صلی الله علیه و آله بعضی نمازها را جهراً و بعضی را اخفاتاً باید انجام دهد. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 689)

پیامبر صلی الله علیه و آله و در حضور مخالفان:

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی . (1)علق (96) 9 و 10

2239. سعی و تلاش مخالفان پیامبر صلی الله علیه و آله برای جلوگیری از نماز آن حضرت:

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی . علق (96) 9 و 10

2240. جلوگیری ابوجهل از نماز پیامبر صلی الله علیه و آله در مکّه:

أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهیٰ

عَبْداً إِذٰا صَلّٰی . (2)علق (96) 9 و 10

آثار نماز محمّد صلی الله علیه و آله

1. آمادگی برای تلقّی وحی

2241. اقامۀ نماز از جانب پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله زمینۀ تلقّی وحی از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً

إِنّٰا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً

إِنَّ نٰاشِئَةَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِیلاً. مزمّل (73) 2 و 5 و 6

2. دستیابی به مقام شفاعت

2242. اقامۀ نماز شب از سوی محمّد صلی الله علیه و آله موجب دستیابی آن حضرت به مقام شفاعت:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

3. دوری از ناپسندیها

2243. دوری از ناپسندیها از آثار و فلسفه‌های فرمان اقامۀ نماز به پیامبر صلی الله علیه و آله :

اُتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ إِنَّ الصَّلاٰةَ تَنْهیٰ عَنِ الْفَحْشٰاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَذِکْرُ اللّٰهِ أَکْبَرُ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا تَصْنَعُونَ . عنکبوت (29) 45

4. یاد خدا

2244. یاد خدا، از آثار و فلسفه‌های دستور اقامۀ نماز به پیامبر صلی الله علیه و آله :

اُتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتٰابِ وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ إِنَّ الصَّلاٰةَ تَنْهیٰ عَنِ الْفَحْشٰاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَذِکْرُ اللّٰهِ أَکْبَرُ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا تَصْنَعُونَ . (3)عنکبوت (29) 45

آداب نماز محمّد صلی الله علیه و آله

2245. بالا بردن دستها به هنگام گفتن تکبیرات نماز، توصیۀ خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. (4)کوثر (108) 2

نماز جماعت محمد صلی الله علیه و آله

2246. اقامۀ نماز جماعت در میدان رزم در حالت خوف به امامت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاٰةَ فَلْتَقُمْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَکَ وَ لْیَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ .... نساء (4) 102

نمازهای محمّد صلی الله علیه و آله

1. نماز جمعه

2247. اقامۀ نماز جمعه در صدر اسلام، به امامت

1) 1) . فعل مضارع«یَنهیٰ»که بر نهی مکرّر مخالفان رسول خدا صلی الله علیه و آله نسبت به اقامۀ نماز ایشان دلالت دارد، نشانگر این است که اوّلاً اقامۀ نماز آن حضرت مکرّر بوده و ثانیاً در حضور و محلّ نظر آنان بوده است

2) 2) . مقصود آیه ابوجهل است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 782)

3) 3) . جمله«و لذکر اللّه اکبر»کلامی است متّصل به ما قبل و بیانگر اثر دیگری از آثار نماز است.(المیزان، ج 16، ص 142)

4) 4) . براساس بعضی روایات، مقصود از«و انحر»بالا بردن دستها به هنگام گفتن تکبیرات نماز است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 837)

پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذٰا نُودِیَ لِلصَّلاٰةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ ... وَ إِذٰا رَأَوْا تِجٰارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَیْهٰا وَ تَرَکُوکَ قٰائِماً .... جمعه (62) 9 و 11

2. نماز خوف

2248. اقامۀ نماز جماعت در میدان رزم و در حالت خوف و دشوار به امامت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاٰةَ فَلْتَقُمْ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَکَ وَ لْیَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ .... نساء (4) 102

3. نماز شب

==> تهجّد محمّد صلی الله علیه و آله

4. نماز صبح

2249. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به ادای فریضۀ صبح:

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ طَرَفَیِ النَّهٰارِ ... (1)هود (11) 114

أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلیٰ غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کٰانَ مَشْهُوداً. (2)اسراء (17) 78

5. نماز ظهر

2250. رسول خدا صلی الله علیه و آله مأمور اقامۀ نماز ظهر:

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ طَرَفَیِ النَّهٰارِ ... (3)هود (11) 114

أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلیٰ غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کٰانَ مَشْهُوداً. (4)اسراء (17) 78

6 . نماز عشا

2251. محمّد صلی الله علیه و آله موظّف به اقامۀ نماز عشا:

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ ... وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ ... (5)هود (11) 114

أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلیٰ غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کٰانَ مَشْهُوداً. (6)اسراء (17) 78

7. نماز عصر

2252. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، موظّف به برگزاری نماز عصر:

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ طَرَفَیِ النَّهٰارِ ... (7)هود (11) 114

أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلیٰ غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کٰانَ مَشْهُوداً. (8)اسراء (17) 78

8 . نماز عید

2253. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای برگزاری نماز عید قربان، قبل از انجام دادن قربانی:

فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ. (9)کوثر (108) 2

9. نماز مغرب

2254. اقامۀ نماز مغرب، از وظایف محمّد صلی الله علیه و آله :

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ ... وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ ... (10)هود (11) 114

أَقِمِ الصَّلاٰةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلیٰ غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کٰانَ مَشْهُوداً. (11)اسراء (17) 78


1) 1) .«طرف»به معنای جانب و مقصود از آن، نماز صبح، ظهر و عصر است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 306)

2) 2) . مقصود از«قرءان الفجر»نماز صبح است. (الکشّاف، ج 2، ص 686)

3) 3) .«طرف»، منطبق بر نماز ظهر است. (مجمع البیان، ج5 -\6 ، ص 306)

4) 4) .«دلوک شمس»شامل نماز ظهر می‌شود. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 669 -\670)

5) 5) . مقصود از«زلفاً من اللّیل»نماز مغرب و عشا است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 306)

6) 6) .«غسق اللّیل»منطبق بر نماز عشا است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 670)

7) 7) .«طرفی النّهار»منطبق بر نماز عصر است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 306)

8) 8) . مقصود از«دلوک شمس»نماز ظهر و عصر است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 669 -\670)

9) 9) . گفته شده: مقصود از نماز مطرح شده در آیۀ یادشده ، نماز عید قربان است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 837)

10) 10) .«زلفاً من اللّیل»شامل نماز مغرب می‌شود. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 306)

11) 11) . مقصود از«غسق اللّیل»نماز مغرب و عشا است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 669 -\670)

10. نماز میّت

2255. خواندن نماز میّت، از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ .... توبه (9) 84

2256. نهی شدن پیامبر صلی الله علیه و آله برای همیشه از نماز گزاردن بر جنازۀ منافقان:

فَأَعْقَبَهُمْ نِفٰاقاً فِی قُلُوبِهِمْ إِلیٰ یَوْمِ یَلْقَوْنَهُ ... وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ ....

توبه (9) 77 و 84

نوادگان محمّد صلی الله علیه و آله

==> نسل محمّد صلی الله علیه و آله

نواهی محمّد صلی الله علیه و آله

2257. وجوب اطاعت از اوامر و نواهی محمّد صلی الله علیه و آله :

... وَ مٰا آتٰاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مٰا نَهٰاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا .... حشر (59) 7

نیازهای محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

2258. پیامبر صلی الله علیه و آله همچون دیگر انسانها، دارای نیازهای بشری:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ

وَ مٰا جَعَلْنٰاهُمْ جَسَداً لاٰ یَأْکُلُونَ الطَّعٰامَ وَ مٰا کٰانُوا خٰالِدِینَ . انبیاء (21) 7 و 8

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. فرقان (25) 7 و 9

1. خواب

2259. رسول خدا صلی الله علیه و آله نیازمند خواب و استراحت:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً .... انفال (8) 43

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

قُمِ اللَّیْلَ إِلاّٰ قَلِیلاً. (1)مزمّل (73) 1 و 2

نیز ==> خواب محمّد صلی الله علیه و آله

2. خوراک

2260. پیامبر صلی الله علیه و آله ، نیازمند خوراک، همانند دیگر انسانها:

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ

وَ مٰا جَعَلْنٰاهُمْ جَسَداً لاٰ یَأْکُلُونَ الطَّعٰامَ وَ مٰا کٰانُوا خٰالِدِینَ . انبیاء (21) 7 و 8

وَ قٰالُوا مٰا لِهٰذَا الرَّسُولِ یَأْکُلُ الطَّعٰامَ وَ یَمْشِی فِی الْأَسْوٰاقِ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ إِلَیْهِ مَلَکٌ فَیَکُونَ مَعَهُ نَذِیراً

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً. فرقان (25) 7 و 9

3. لباس

2261. پیامبر صلی الله علیه و آله ، نیازمند لباس و پوشش:

وَ ثِیٰابَکَ فَطَهِّرْ. مدّثر (74) 4

4. همسر

2262. محمّد صلی الله علیه و آله ، دارای غریزه جنسی و نیازمند به همسر:

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنٰا لَهُمْ أَزْوٰاجاً وَ ذُرِّیَّةً وَ مٰا کٰانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَةٍ إِلاّٰ بِإِذْنِ اللّٰهِ لِکُلِّ أَجَلٍ کِتٰابٌ . رعد (13) 38

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْوٰاجُهُ أُمَّهٰاتُهُمْ .... احزاب (33) 6


1) 1) .«المزّمّل»کسی است که لباس خواب به خود پیچیده است. (المیزان، ج 20، ص 60)

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ ... وَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدّٰارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنٰاتِ مِنْکُنَّ أَجْراً عَظِیماً. احزاب (33) 28 و 29

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ .... احزاب (33) 32

... فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ .... احزاب (33) 37

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ ... وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا .... احزاب (33) 50

لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلاّٰ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ .... احزاب (33) 52

... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ ... وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً .... احزاب (33) 53

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ .... احزاب (33) 59

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ ... وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ ...

عَسیٰ رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَکُنَّ أَنْ یُبْدِلَهُ أَزْوٰاجاً خَیْراً مِنْکُنَّ .... تحریم (66) 1 و 3 و 5

نیز ==> ازدواج محمّد صلی الله علیه و آله ، همسران محمّد

نیاکان محمّد

2263. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، مردی از نژاد عرب:

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ .... بقره (2) 151

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ .... توبه (9) 128

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ .... یونس (10) 2

وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ إِنَّمٰا یُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسٰانُ الَّذِی یُلْحِدُونَ إِلَیْهِ أَعْجَمِیٌّ وَ هٰذٰا لِسٰانٌ عَرَبِیٌّ مُبِینٌ . نحل (16) 103

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لِتُبَشِّرَ بِهِ الْمُتَّقِینَ وَ تُنْذِرَ بِهِ قَوْماً لُدًّا. مریم (19) 97

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ

بِلِسٰانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ . شعراء (26) 193 -\195

وَ لَوْ جَعَلْنٰاهُ قُرْآناً أَعْجَمِیًّا لَقٰالُوا لَوْ لاٰ فُصِّلَتْ آیٰاتُهُ ءَ أَعْجَمِیٌّ وَ عَرَبِیٌّ .... فصّلت (41) 44

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ قُرْآناً عَرَبِیًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُریٰ وَ مَنْ حَوْلَهٰا .... شوری (42) 7

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . دخان (44) 58

... وَ هٰذٰا کِتٰابٌ مُصَدِّقٌ لِسٰاناً عَرَبِیًّا لِیُنْذِرَ .... احقاف (46) 12

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ .... جمعه (62) 2

2264. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله ، از نسل آل ابراهیم علیه السلام :

أَمْ یَحْسُدُونَ النّٰاسَ عَلیٰ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنٰا آلَ إِبْرٰاهِیمَ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ آتَیْنٰاهُمْ مُلْکاً عَظِیماً. (1)نساء (4) 54

2265. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله برانگیخته شده از نسل ابراهیم و اسماعیل:

وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْرٰاهِیمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْمٰاعِیلُ ...


1) 1) . مقصود از«النّاس»پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله است

... وَ مِنْ ذُرِّیَّتِنٰا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَکَ .... رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ... (1)بقره (2) 127 -\129

وَ إِذْ قٰالَ إِبْرٰاهِیمُ لِأَبِیهِ وَ قَوْمِهِ إِنَّنِی بَرٰاءٌ مِمّٰا تَعْبُدُونَ

إِلاَّ الَّذِی فَطَرَنِی فَإِنَّهُ سَیَهْدِینِ

وَ جَعَلَهٰا کَلِمَةً بٰاقِیَةً فِی عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ . (2)زخرف (43) 26 -\28

2266. حضرت محمّد صلی الله علیه و آله از تبار عرب و همانند ایشان، در نداشتن سواد خواندن و نوشتن:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ ... . اعراف (7) 157

... فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ .... اعراف (7) 158

... بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ .... جمعه (62) 2

نیّت محمّد صلی الله علیه و آله

2267. نظارت و آگاهی خدا به نیّت و اندیشه‌های محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ ... تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ... وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً .... احزاب (33) 50 و 51

2268. نظارت و آگاهی خداوند، بر نیت و اسرار درونی محمّد صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ .... وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ .... احزاب (33) 50 و 51

وحی به محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

2269. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، دریافت‌کنندۀ وحی خداوندی:

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ .... آل عمران (3) 44

إِنّٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ کَمٰا .... نساء (4) 163

... وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ .... انعام (6) 19

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... انعام (6) 50

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ .... انعام (6) 106

قُلْ لاٰ أَجِدُ فِی مٰا أُوحِیَ إِلَیَّ .... انعام (6) 145

... قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی .... اعراف (7) 203

أَ کٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَیْنٰا إِلیٰ رَجُلٍ مِنْهُمْ .... یونس (10) 2

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... یونس (10) 109

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... هود (11) 12

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ .... هود (11) 49

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَیْکَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمٰا أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ هٰذَا الْقُرْآنَ .... یوسف (12) 3

ذٰلِکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهِ إِلَیْکَ .... یوسف (12) 102

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ .... یوسف (12) 109

کَذٰلِکَ أَرْسَلْنٰاکَ ... لِتَتْلُوَا عَلَیْهِمُ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... رعد (13) 30

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ .... نحل (16) 43

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً .... نحل (16) 123


1) 1) . مرجع ضمیر«فیهم»،«ذریّتنا»است، و مقصود از«رسولاً»پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله است که فرمود: من اجابت دعای ابراهیم علیه السلام می‌باشم.(مجمع البیان، ج 1-\2، ص394-\395)

2) 2) . در روایتی از علی علیه السلام در تفسیر«و جعلها کلمة باقیة فی عقبه»نقل شده است: رسول خدا صلی الله علیه و آله ، از نسل ابراهیم علیه السلام است . (البرهان، ج 4، ص 854 ، ح 5)

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... اسراء (17) 73

وَ لَئِنْ شِئْنٰا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... اسراء (17) 86

وَ اتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ کِتٰابِ رَبِّکَ .... کهف (18) 27

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ .... کهف (18) 110

... وَ لاٰ تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضیٰ إِلَیْکَ وَحْیُهُ .... طه (20) 114

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا قَبْلَکَ إِلاّٰ رِجٰالاً نُوحِی إِلَیْهِمْ .... انبیاء (21) 7

وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ نُوحِی إِلَیْهِ .... انبیاء (21) 25

قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ .... انبیاء (21) 45

قُلْ إِنَّمٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... انبیاء (21) 108

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ الْمُنْذِرِینَ . شعراء (26) 193 و 194

اُتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتٰابِ .... عنکبوت (29) 45

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ .... احزاب (33) 2

... وَ إِنِ اهْتَدَیْتُ فَبِمٰا یُوحِی إِلَیَّ رَبِّی .... سبأ (34) 50

إِنْ یُوحیٰ إِلَیَّ .... ص (38) 70

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ .... زمر (39) 65

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ .... فصّلت (41) 6

کَذٰلِکَ یُوحِی إِلَیْکَ .... شوری (42) 3

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ .... زخرف (43) 43

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... احقاف (46) 9

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ . نجم (53) 3 -\5 و 10 و 11

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ .... جنّ (72) 1

2270. عظمت و سنگینی وحی برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ

إِنّٰا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلاً ثَقِیلاً. (1)مزمّل (73) 1 و 5

2271. نزول وحی و قرآن بر پیامبر صلی الله علیه و آله به صورت قرائت و خواندن از سوی خدا:

لاٰ تُحَرِّکْ بِهِ لِسٰانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ

إِنَّ عَلَیْنٰا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ

فَإِذٰا قَرَأْنٰاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ . قیامت (75) 16 -\18

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ . اعلی (87) 6

2272. رسول خدا صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار ابلاغ احکام و معارف وحیانی:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکٰافِرِینَ . مائده (5) 67

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ ... إِنَّمٰا أَنْتَ نَذِیرٌ ....

هود (11) 12

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ فَاسْتَقِیمُوا إِلَیْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَیْلٌ


1) 1) . مقصود از«قولاً ثقیلاً»نزول قرآن از طریق وحی است. (المیزان، ج 20، ص 62 -\63)

لِلْمُشْرِکِینَ . فصّلت (41) 6

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ وَ إِنّٰا إِذٰا أَذَقْنَا الْإِنْسٰانَ مِنّٰا رَحْمَةً فَرِحَ بِهٰا وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسٰانَ کَفُورٌ. شوری (42) 48

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

2273. بخل نورزیدن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ابلاغ وحی و آموختن آن به مردم:

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

ذِی قُوَّةٍ عِنْدَ ذِی الْعَرْشِ مَکِینٍ

مُطٰاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ

وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ

وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِینِ

وَ مٰا هُوَ عَلَی الْغَیْبِ بِضَنِینٍ . تکویر (81) 19 -\24

2274. پیامبر صلی الله علیه و آله ، پیرو تعالیم وحی:

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... انعام (6) 50

... قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی .... اعراف (7) 203

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... یونس (10) 15

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... یونس (10) 109

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... هود (11) 12

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... احزاب (33) 2

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... احقاف (46) 9

2275. نزول وحی بر پیامبر صلی الله علیه و آله به‌وسیلۀ جبرئیل، از بالاترین افق و جایگاه:

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 4 - 10

2276. نزول وحی بر پیامبر صلی الله علیه و آله در معراج از سوی جبرئیل، در فاصله‌ای به‌اندازۀ دو کمان یا کمتر از آن:

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَویٰ

وَ هُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلیٰ

ثُمَّ دَنٰا فَتَدَلّٰی

فَکٰانَ قٰابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ . نجم (53) 3 -\10

2277. قلب پیامبر صلی الله علیه و آله ، جایگاه نزول وحی الهی:

قُلْ مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ .... بقره (2) 97

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ ... (1)شعراء (26) 193 و 194

أَمْ یَقُولُونَ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً فَإِنْ یَشَإِ اللّٰهُ یَخْتِمْ عَلیٰ قَلْبِکَ .... شوری (42) 24

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ . نجم (53) 4 و 10 و 11

2278. شتابزدگی و عجلۀ رسول خدا صلی الله علیه و آله ، برای دریافت وحی:

... وَ لاٰ تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضیٰ إِلَیْکَ وَحْیُهُ .... طه (20) 114

لاٰ تُحَرِّکْ بِهِ لِسٰانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ . قیامت (75) 16

2279. عصمت پیامبر صلی الله علیه و آله ، در تبلیغ وحی:

1) 1) . مقصود از نزول جبرئیل بر قلب رسول خدا صلی الله علیه و آله این است که وحی به‌وسیلۀ روح حضرت تلقّی و دریافت می‌شود، نه حواس ظاهری وی. (المیزان، ج 15، ص 317)

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ

وَ مٰا هُوَ بِقَوْلِ شٰاعِرٍ قَلِیلاً مٰا تُؤْمِنُونَ

وَ لاٰ بِقَوْلِ کٰاهِنٍ قَلِیلاً مٰا تَذَکَّرُونَ

تَنْزِیلٌ مِنْ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ

لَأَخَذْنٰا مِنْهُ بِالْیَمِینِ

ثُمَّ لَقَطَعْنٰا مِنْهُ الْوَتِینَ . حاقّه (69) 40 -\46

2280. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مصون از هرگونه خطا و کجی در دریافت وحی:

قُلْ مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ ... (1)بقره (2) 97

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ .... شعراء (26) 193 و 194

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ

عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُویٰ

فَأَوْحیٰ إِلیٰ عَبْدِهِ مٰا أَوْحیٰ

مٰا کَذَبَ الْفُؤٰادُ مٰا رَأیٰ . نجم (53) 3 -\5 و 10 و 11

2281. عصمت و مصونیّت پیامبر صلی الله علیه و آله ، از فراموشی در دریافت وحی:

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ . اعلی (87) 6

آغاز وحی به محمّد صلی الله علیه و آله

2282. شروع وحی به پیامبر صلی الله علیه و آله با فرمان خدا به خواندن با نام پروردگار:

اِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ . (2)علق (96) 1

آورندۀ وحی به محمّد صلی الله علیه و آله

2283. جبرئیل، آورندۀ وحی از جانب خداوند برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّٰهِ .... بقره (2) 97

قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ ... (3)نحل (16) 102

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ

عَلیٰ قَلْبِکَ ... (4)شعراء (26) 193 و 194

وَ مٰا کٰانَ لِبَشَرٍ أَنْ یُکَلِّمَهُ اللّٰهُ إِلاّٰ وَحْیاً أَوْ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ أَوْ یُرْسِلَ رَسُولاً فَیُوحِیَ بِإِذْنِهِ مٰا یَشٰاءُ إِنَّهُ عَلِیٌّ حَکِیمٌ

وَ کَذٰلِکَ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنٰا ... (5)شوری (42) 51 و 52

تأخیر وحی به محمّد صلی الله علیه و آله

2284. تأخیر وحی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب نگرانی آن حضرت:

وَ الضُّحیٰ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا سَجیٰ

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ . (6)ضحی (93) 1 -\3


1) 1) . مقصود از نزول جبرئیل [فرشته وحی] بر قلب رسول خدا صلی الله علیه و آله این است که وحی به‌وسیلۀ روح و جان پیامبر صلی الله علیه و آله دریافت می‌شود، نه حواس ظاهری مادّی (المیزان، ج 15، ص 317) بنابراین حضرت، مصونیّت از خطا و انحراف دارد

2) 2) . اکثر مفسّران گفته‌اند: سورۀ علق، اوّلین سورۀ نازل شده بر پیامبر صلی الله علیه و آله است و بعضی سورۀ مدثر و برخی نیز فاتحة الکتاب را ذکر کرده‌اند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 780)

3) 3) . مراد از«روح القدس»، جبرئیل است. (المیزان، ج 12، ص 346)

4) 4) . مقصود از«روح الامین»، جبرئیل است. (المیزان، ج 15، ص 316)

5) 5) . بنا بر قولی، روح القدس [جبرئیل] از مصادیق«روحاً»است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 58)

6) 6) . در شأن نزول آیات یادشده : مدّتی وحی بر رسول خدا صلی الله علیه و آله نازل نشد، لذا مشرکان گفتند: خدای محمّد صلی الله علیه و آله با وی وداع کرده و او را مورد غضب خود قرار داده است. همین امر موجب نگرانی حضرت شد. خداوند برای رفع نگرانی وی آیات یادشده را نازل فرمود. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 764 -\765)

تداوم وحی به محمّد صلی الله علیه و آله

2285. دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مورد تداوم وحی بر وی:

وَ الضُّحیٰ

وَ اللَّیْلِ إِذٰا سَجیٰ

مٰا وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ مٰا قَلیٰ . (1)ضحی (93) 1 -\3

حکمت در وحی به محمّد صلی الله علیه و آله

2286. مجموعۀ اوامر و نواهی وحی شده به پیامبر صلی الله علیه و آله تعالیمی حکیمانه:

ذٰلِکَ مِمّٰا أَوْحیٰ إِلَیْکَ رَبُّکَ مِنَ الْحِکْمَةِ وَ لاٰ تَجْعَلْ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتُلْقیٰ فِی جَهَنَّمَ مَلُوماً مَدْحُوراً. اسراء (17) 39

2287. وحی پیامهای حکیمانه به پیامبر صلی الله علیه و آله جلوۀ ربوبیّت خاصّ خداوند برای آن حضرت:

ذٰلِکَ مِمّٰا أَوْحیٰ إِلَیْکَ رَبُّکَ مِنَ الْحِکْمَةِ وَ لاٰ تَجْعَلْ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتُلْقیٰ فِی جَهَنَّمَ مَلُوماً مَدْحُوراً. اسراء (17) 39

2288. وحی به محمّد صلی الله علیه و آله برخاسته از حکمت گسترده و عزت خداوندی:

کَذٰلِکَ یُوحِی إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ اللّٰهُ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ . شوری (42) 3

مشترکات وحی به محمّد صلی الله علیه و آله و پیامبران

2289. توحید و پرهیز از شرک از مشترکات وحی به محمد صلی الله علیه و آله همۀ پیامبران الهی:

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخٰاسِرِینَ . زمر (39) 65

2290. حبط عمل و زیانکار شدن، در صورت شرک‌ورزی، محور مشترک وحی الهی به محمد صلی الله علیه و آله و پیامبران:

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخٰاسِرِینَ . زمر (39) 65

2291. مغفرت الهی«برای حق‌گویان»و مجازات دردناک«برای اهل باطل»اصلی مشترک در وحی الهی به محمد صلی الله علیه و آله و پیامبران:

مٰا یُقٰالُ لَکَ إِلاّٰ مٰا قَدْ قِیلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِکَ إِنَّ رَبَّکَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَ ذُو عِقٰابٍ أَلِیمٍ . فصّلت (41) 43

نقش وحی به محمّد صلی الله علیه و آله

2292. هدایت کامل، تنها در پرتو تعالیم وحی شده بر پیامبر صلی الله علیه و آله :

قٰالَ أَ وَ لَوْ جِئْتُکُمْ بِأَهْدیٰ مِمّٰا وَجَدْتُمْ عَلَیْهِ آبٰاءَکُمْ .... زخرف (43) 24

2293. محوریّت وحی در رسالت تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله :

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ ... (2)انعام (6) 50

... قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی .... اعراف (7) 203

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... یونس (10) 109

قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ .... انبیاء (21) 45


1) 1) . در شأن نزول آیات مذکور آمده است: چند روزی وحی از رسول خدا صلی الله علیه و آله قطع شد و همین امر سبب یاوه‌گوییهای مشرکان گردید. گفتند: خدای محمّد صلی الله علیه و آله با وی وداع کرده و او را مورد غضب قرار داده است. این امر موجب نگرانی پیامبر صلی الله علیه و آله شد. خداوند برای رفع نگرانی او وعدۀ تداوم وحی را به حضرتش داد. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 764 -\765)

2) 2) . جملۀ«ان اتّبع...»می‌فهماند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فقط مأمور است تا براساس وحی الهی مردم را دعوت و تبلیغ کند. (المیزان، ج 7، ص 97)

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ .... احزاب (33) 2

فَاسْتَمْسِکْ بِالَّذِی أُوحِیَ إِلَیْکَ .... زخرف (43) 43

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... احقاف (46) 9

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ . نجم (53) 3 و 4

نیز ==> وحی، قرآن و محمّد صلی الله علیه و آله

وظایف محمّد صلی الله علیه و آله

اشاره

2294. دریافت زکات، از اختیارات و وظایف پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله :

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً .... توبه (9) 103

2295. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به دریافت زکات از مردم و منتظر نماندن برای اقدام مردم به پرداخت آن:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً .... توبه (9) 103

2296. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور دریافت زکات از مسلمانان، جهت تطهیر آنان:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ .... توبه (9) 103

2297. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور دریافت زکات از مسلمانان، برای تزکیه و رشد معنوی آنان:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا .... توبه (9) 103

2298. ترغیب و تشویق خطاکاران، به پرداخت زکات به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صٰالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبٰادِهِ وَ یَأْخُذُ الصَّدَقٰاتِ وَ أَنَّ اللّٰهَ هُوَ التَّوّٰابُ الرَّحِیمُ .

توبه (9) 102 -\104

2299. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور صلوات و دعا برای زکات‌دهندگان، هنگام دریافت زکات از آنان:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ .... توبه (9) 103

2300. اذن خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، مبنی بر گرفتن زکات از جهادگریزان معترف به گناه خود:

وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صٰالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (1)توبه (9) 102 و 103

2301. دستور خداوند به دلجویی پیامبر صلی الله علیه و آله از گناهکاران نادم، با قبول زکات از آنان و دعا کردن برای ایشان:

وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صٰالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . توبه (9) 102 و 103

2302. آرامش زکات‌دهندگان، از حکمتهای فرمان الهی به صلوات و دعا از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله برای زکات‌دهندگان:

1) 1) . بنا بر قولی«آخرون»بیان حال گروهی از مسلمانان ضعیف الایمان است که منافق نبودند، ولی از سفر به غزوۀ تبوک تخلّف ورزیدند. (روح المعانی، ج 7، جزء 11، ص 17)

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ .... توبه (9) 103

2303. پرداخت زکات از جانب خطاکاران به پیامبر صلی الله علیه و آله ، زمینۀ پذیرش توبۀ آنان:

وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صٰالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبٰادِهِ .... توبه (9) 102 -\104

2304. دعای پیامبر صلی الله علیه و آله در حق زکات‌دهندگان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله ، و مورد استجابت خداوند و دارای تأثیر:

وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صٰالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ

أَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبٰادِهِ وَ یَأْخُذُ الصَّدَقٰاتِ وَ أَنَّ اللّٰهَ هُوَ التَّوّٰابُ الرَّحِیمُ .

توبه (9) 102 -\104

2305. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور گرفتن زکات از خطاکاران نادم، به منظور تطهیر روح و تکامل معنوی آنان:

وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلاً صٰالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . توبه (9) 102 و 103

2306. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به دریافت بخشی از اموال و داراییها، نه تمامی آن، به صورت زکات:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً .... توبه (9) 103

2307. تعیین اموال متعلّق به زکات و مقدار آن، بسته به نظر پیامبر صلی الله علیه و آله :

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً .... توبه (9) 103

2308. دستورها و رهنمودهای خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله در برخورد با زکات‌دهندگان به ایشان، نشئت گرفته از علم گستردۀ او به مصالح واقعی و تأثیر مثبت آن:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ وَ اللّٰهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . توبه (9) 103

2309. احساس مسئولیّت شدید پیامبر صلی الله علیه و آله برای هدایت مردم:

لَقَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مٰا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ . توبه (9) 128

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 103

إِنْ تَحْرِصْ عَلیٰ هُدٰاهُمْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی مَنْ یُضِلُّ وَ مٰا لَهُمْ مِنْ نٰاصِرِینَ . نحل (16) 37

مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقیٰ

إِلاّٰ تَذْکِرَةً لِمَنْ یَخْشیٰ . طه (20) 2 و 3

... بَلْ هُمْ قَوْمٌ طٰاغُونَ فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ . ذاریات (51) 53 و 54

2310. وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در روی نیاوردن به قبلۀ اهل کتاب پس از تغییر قبله:

... وَ مٰا أَنْتَ بِتٰابِعٍ قِبْلَتَهُمْ .... بقره (2) 145

2311. موظّف نبودن پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد اجبار

مسلمانان به هدایت:

لَیْسَ عَلَیْکَ هُدٰاهُمْ .... بقره (2) 272

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

وَ کَذَّبَ بِهِ قَوْمُکَ وَ هُوَ الْحَقُّ قُلْ لَسْتُ عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ .

انعام (6) 66

قَدْ جٰاءَکُمْ بَصٰائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفِیظٍ. انعام (6) 104

وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکُوا وَ مٰا جَعَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . انعام (6) 107

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ . یونس (10) 108

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 103

وَ إِنْ مٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ عَلَیْنَا الْحِسٰابُ . رعد (13) 40

وَ قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ شٰاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شٰاءَ فَلْیَکْفُرْ إِنّٰا أَعْتَدْنٰا لِلظّٰالِمِینَ نٰاراً أَحٰاطَ بِهِمْ سُرٰادِقُهٰا وَ إِنْ یَسْتَغِیثُوا یُغٰاثُوا بِمٰاءٍ کَالْمُهْلِ یَشْوِی الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرٰابُ وَ سٰاءَتْ مُرْتَفَقاً. کهف (18) 29

قُلْ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْهِ مٰا حُمِّلَ وَ عَلَیْکُمْ مٰا حُمِّلْتُمْ وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

أَ رَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلٰهَهُ هَوٰاهُ أَ فَأَنْتَ تَکُونُ عَلَیْهِ وَکِیلاً. فرقان (25) 43

وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ اللّٰهُ حَفِیظٌ عَلَیْهِمْ وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . شوری (42) 6

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ وَ إِنّٰا إِذٰا أَذَقْنَا الْإِنْسٰانَ مِنّٰا رَحْمَةً فَرِحَ بِهٰا وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسٰانَ کَفُورٌ. شوری (42) 48

2312. مسئولیّت نداشتن محمّد صلی الله علیه و آله در مورد سرنوشت کفّار:

لِیَقْطَعَ طَرَفاً مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَوْ یَکْبِتَهُمْ فَیَنْقَلِبُوا خٰائِبِینَ

لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْءٌ أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ أَوْ یُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظٰالِمُونَ . آل عمران (3) 127 و 128

1. اتمام‌حجّت

2313. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اتمام‌حجّت بر مردم :

... وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ .... آل عمران (3) 20

یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ عَلیٰ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ أَنْ تَقُولُوا مٰا جٰاءَنٰا مِنْ بَشِیرٍ وَ لاٰ نَذِیرٍ فَقَدْ جٰاءَکُمْ بَشِیرٌ وَ نَذِیرٌ .... مائده (5) 19

... فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

... قُلْ لَسْتُ عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ . انعام (6) 66

قَدْ جٰاءَکُمْ بَصٰائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفِیظٍ. انعام (6) 104

وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکُوا وَ مٰا جَعَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . انعام (6) 107

... إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا یَضِلُّ عَلَیْهٰا وَ مٰا أَنَا عَلَیْکُمْ بِوَکِیلٍ . یونس (10) 108

وَ مٰا أَکْثَرُ النّٰاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ . یوسف (12) 103

... فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ .... رعد (13) 40

وَ قُلْ إِنِّی أَنَا النَّذِیرُ الْمُبِینُ . حجر (15) 89

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

... وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ وَکِیلاً. اسراء (17) 54

وَ قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ شٰاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شٰاءَ فَلْیَکْفُرْ .... کهف (18) 29

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ وَ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ أَمْ بَعِیدٌ مٰا تُوعَدُونَ . انبیاء (21) 109

... وَ إِنْ تُطِیعُوهُ تَهْتَدُوا وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

... أَ فَأَنْتَ تَکُونُ عَلَیْهِ وَکِیلاً. فرقان (25) 43

وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ فَمَنِ اهْتَدیٰ فَإِنَّمٰا یَهْتَدِی لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمٰا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِینَ . نمل (27) 92

... وَ لٰکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِیرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ وَ لَوْ لاٰ أَنْ تُصِیبَهُمْ مُصِیبَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَیَقُولُوا رَبَّنٰا لَوْ لاٰ أَرْسَلْتَ إِلَیْنٰا رَسُولاً فَنَتَّبِعَ آیٰاتِکَ وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . قصص (28) 46 و 47

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . عنکبوت (29) 50

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً وَ نَذِیراً وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاّٰ خَلاٰ فِیهٰا نَذِیرٌ. فاطر (35) 24

وَ إِنْ یُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ جٰاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّنٰاتِ وَ بِالزُّبُرِ وَ بِالْکِتٰابِ الْمُنِیرِ. فاطر (35) 25

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ لَیَکُونُنَّ أَهْدیٰ مِنْ إِحْدَی الْأُمَمِ فَلَمّٰا جٰاءَهُمْ نَذِیرٌ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ نُفُوراً. (1)فاطر (35) 42

لِیُنْذِرَ مَنْ کٰانَ حَیًّا وَ یَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَی الْکٰافِرِینَ . یس (36) 70

أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ

إِنْ یُوحیٰ إِلَیَّ إِلاّٰ أَنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ص (38) 68 و 70

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُکُمْ صٰاعِقَةً مِثْلَ صٰاعِقَةِ عٰادٍ وَ ثَمُودَ. فصّلت (41) 13

... وَ مٰا أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ . شوری (42) 6

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 15

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... شوری (42) 48

قُلْ مٰا کُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ وَ مٰا أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . احقاف (46) 9

فَفِرُّوا إِلَی اللّٰهِ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ

وَ لاٰ تَجْعَلُوا مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ


1) 1) . بیان انزجار و اعراض کافران، پس از آمدن انذار محمد صلی الله علیه و آله ، از تمام شدن انذار و اتمام حجّت بر آنان حکایت دارد

مُبِینٌ . ذاریات (51) 50 و 51

حِکْمَةٌ بٰالِغَةٌ فَمٰا تُغْنِ النُّذُرُ. قمر (54) 5

... فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

... وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ملک (67) 26

لَمْ یَکُنِ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتٰابِ وَ الْمُشْرِکِینَ مُنْفَکِّینَ حَتّٰی تَأْتِیَهُمُ الْبَیِّنَةُ

رَسُولٌ مِنَ اللّٰهِ یَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً

فِیهٰا کُتُبٌ قَیِّمَةٌ

وَ مٰا تَفَرَّقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَتْهُمُ الْبَیِّنَةُ . بیّنه (98) 1 -\4

2. اثبات توحید

2314. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به تبیین براهین توحیدی و اثبات یگانگی خداوند، با ابطال وجود خدایان دروغین:

قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً .... مائده (5) 76

قُلْ لِمَنْ مٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلّٰهِ .... وَ لَهُ مٰا سَکَنَ فِی اللَّیْلِ وَ النَّهٰارِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 12 -\14

قُلْ مَنْ یُنَجِّیکُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً لَئِنْ أَنْجٰانٰا مِنْ هٰذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشّٰاکِرِینَ

قُلِ اللّٰهُ یُنَجِّیکُمْ مِنْهٰا وَ مِنْ کُلِّ کَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِکُونَ . انعام (6) 63 و 64

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ .... انعام (6) 71

أَ یُشْرِکُونَ مٰا لاٰ یَخْلُقُ شَیْئاً وَ هُمْ یُخْلَقُونَ

وَ لاٰ یَسْتَطِیعُونَ لَهُمْ نَصْراً وَ لاٰ أَنْفُسَهُمْ یَنْصُرُونَ

وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَی الْهُدیٰ لاٰ یَتَّبِعُوکُمْ سَوٰاءٌ عَلَیْکُمْ أَ دَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صٰامِتُونَ

إِنَّ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ عِبٰادٌ أَمْثٰالُکُمْ فَادْعُوهُمْ فَلْیَسْتَجِیبُوا لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

أَ لَهُمْ أَرْجُلٌ یَمْشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَیْدٍ یَبْطِشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَعْیُنٌ یُبْصِرُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ آذٰانٌ یَسْمَعُونَ بِهٰا قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ

تُنْظِرُونِ . اعراف (7) 191 -\195

وَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لاٰ یَسْتَطِیعُونَ نَصْرَکُمْ وَ لاٰ أَنْفُسَهُمْ یَنْصُرُونَ

وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَی الْهُدیٰ لاٰ یَسْمَعُوا وَ تَرٰاهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ وَ هُمْ لاٰ یُبْصِرُونَ . اعراف (7) 197 و 198

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قُلِ اللّٰهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ فَأَنّٰی تُؤْفَکُونَ . یونس (10) 34

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللّٰهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ یَهِدِّی إِلاّٰ أَنْ یُهْدیٰ فَمٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ . یونس (10) 35

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

أَ فَمَنْ هُوَ قٰائِمٌ عَلیٰ کُلِّ نَفْسٍ بِمٰا کَسَبَتْ وَ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمٰا لاٰ یَعْلَمُ فِی الْأَرْضِ أَمْ بِظٰاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ .... رعد (13) 33

قُلْ لَوْ کٰانَ مَعَهُ آلِهَةٌ کَمٰا یَقُولُونَ إِذاً لاَبْتَغَوْا إِلیٰ ذِی الْعَرْشِ سَبِیلاً. اسراء (17) 42

قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِهِ فَلاٰ یَمْلِکُونَ کَشْفَ الضُّرِّ عَنْکُمْ وَ لاٰ تَحْوِیلاً. اسراء (17) 56

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ .... انبیاء (21) 24

أَمَّنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ وَ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَ إِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . نمل (27) 64

اَللّٰهُ الَّذِی خَلَقَکُمْ ثُمَّ رَزَقَکُمْ ثُمَّ یُمِیتُکُمْ ثُمَّ یُحْیِیکُمْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَفْعَلُ مِنْ ذٰلِکُمْ مِنْ شَیْءٍ سُبْحٰانَهُ وَ تَعٰالیٰ عَمّٰا یُشْرِکُونَ . روم (30) 40

قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لاٰ یَمْلِکُونَ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ لاٰ فِی الْأَرْضِ وَ مٰا لَهُمْ فِیهِمٰا مِنْ شِرْکٍ وَ مٰا لَهُ مِنْهُمْ مِنْ ظَهِیرٍ. سبأ (34) 22

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ شُرَکٰاءَکُمُ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ أَمْ آتَیْنٰاهُمْ کِتٰاباً فَهُمْ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْهُ بَلْ إِنْ یَعِدُ الظّٰالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً إِلاّٰ غُرُوراً. فاطر (35) 40

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللّٰهُ قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَنِیَ اللّٰهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کٰاشِفٰاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرٰادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکٰاتُ رَحْمَتِهِ .... زمر (39) 38

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ شُفَعٰاءَ قُلْ أَ وَ لَوْ کٰانُوا لاٰ یَمْلِکُونَ شَیْئاً وَ لاٰ یَعْقِلُونَ . زمر (39) 43

نیز ==> توحید

3. احتجاج

==> احتجاج محمّد صلی الله علیه و آله

4. ادای حقوق

2315. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به ادای حقوق خویشاوندان، مسکینان و درراه‌ماندگان، با رعایت اعتدال و اجتناب از تبذیر:

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ وَ لاٰ تُبَذِّرْ تَبْذِیراً. اسراء (17) 26

2316. پرداخت حقوق خویشاوندان، مسکینان، درراه‌ماندگان، وظیفه‌ای الهی برای پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَآتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ ذٰلِکَ خَیْرٌ لِلَّذِینَ یُرِیدُونَ وَجْهَ اللّٰهِ وَ أُولٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . روم (30) 38

5. استعاذه

2317. پناه خواستن از خدا، هنگام روبه‌رو شدن با وسوسه‌های شیطان، فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِمّٰا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطٰانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ .... اعراف (7) 200

فَإِذٰا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّیْطٰانِ الرَّجِیمِ . نحل (16) 98

وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِکَ مِنْ هَمَزٰاتِ الشَّیٰاطِینِ

وَ أَعُوذُ بِکَ رَبِّ أَنْ یَحْضُرُونِ . مؤمنون (23) 97 و 98

إِنَّ الَّذِینَ یُجٰادِلُونَ فِی آیٰاتِ اللّٰهِ بِغَیْرِ سُلْطٰانٍ أَتٰاهُمْ إِنْ فِی صُدُورِهِمْ إِلاّٰ کِبْرٌ مٰا هُمْ بِبٰالِغِیهِ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ .... غافر (40) 56

وَ إِمّٰا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطٰانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ .... فصّلت (41) 36

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النّٰاسِ

مِنْ شَرِّ الْوَسْوٰاسِ الْخَنّٰاسِ

اَلَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النّٰاسِ

مِنَ الْجِنَّةِ وَ النّٰاسِ . ناس (114) 1 و 4 - 6

2318. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور استعاذه به پروردگار شکافندۀ صبح، از شرّ مخلوقات:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ مٰا خَلَقَ . فلق (113) 1 و 2

6. استغفار

2319. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور استغفار به درگاه خداوند:

وَ اسْتَغْفِرِ اللّٰهَ .... نساء (4) 106

2320. طلب آمرزش برای مؤمنان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ ... (1)آل عمران (3) 159

2321. طلب آمرزش برای زنان مؤمن، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ ... وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

7. استفاده از تمثیل

2322. استفاده از تمثیل برای بیان واقعیّتها و عبرتها رهنمود خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلاً رَجُلَیْنِ جَعَلْنٰا لِأَحَدِهِمٰا جَنَّتَیْنِ مِنْ أَعْنٰابٍ وَ حَفَفْنٰاهُمٰا بِنَخْلٍ وَ جَعَلْنٰا بَیْنَهُمٰا زَرْعاً . کهف (18) 32

وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلاً أَصْحٰابَ الْقَرْیَةِ إِذْ جٰاءَهَا الْمُرْسَلُونَ . یس (36) 13

2323. استفاده از تمثیل برای بیان حقیقت زندگی دنیا و ناپایداری آن رهنمود خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا کَمٰاءٍ أَنْزَلْنٰاهُ مِنَ السَّمٰاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبٰاتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِیماً تَذْرُوهُ الرِّیٰاحُ .... کهف (18) 45

8. استقامت

2324. استقامت در ابلاغ دین و گسترش توحید، وظیفۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَاسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ .... هود (11) 112

... فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ .... شوری (42) 15

9. اظهار ایمان

2325. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اظهار ایمان خود:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 104

... قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ .... شوری (42) 15

2326. فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله در اظهار ایمان خود و امّتش به خداوند و کتب انبیای پیشین:

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ ...

وَ مٰا أُوتِیَ مُوسیٰ وَ عِیسیٰ وَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ .... آل عمران (3) 84

2327. اعلان ایمان به دین ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، یعقوب و اسباط و موسی و عیسی علیهم السلام وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ مٰا أُنْزِلَ عَلَیْنٰا وَ مٰا أُنْزِلَ عَلیٰ إِبْرٰاهِیمَ .... آل عمران (3) 84

10. اظهار ترس از عذاب

2328. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور اظهار ترس خویش از عذاب، در صورت نافرمانی از پروردگار:

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ . انعام (6) 15


1) 1) . مرجع ضمیر در«لهم»مؤمنینی در آیات قبل است

11. اظهار تسلیم

2329. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به اظهار تسلیم در برابر خدا:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ .... آل عمران (3) 20

... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

... قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 71

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 163

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ . نمل (27) 91

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 12

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ ... وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . غافر (40) 66

12. اعتدال

2330. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به رعایت اعتدال در انفاق، و پرهیز از زیاده‌روی در آن:

وَ لاٰ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلیٰ عُنُقِکَ وَ لاٰ تَبْسُطْهٰا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً. اسراء (17) 29

13. اعتماد به وحی

2331. پیامبر صلی الله علیه و آله مسئول اعتماد به وحی الهی، در شناخت حقایق تاریخی و معرفتی:

وَ لَبِثُوا فِی کَهْفِهِمْ ثَلاٰثَ مِائَةٍ سِنِینَ وَ ازْدَادُوا تِسْعاً

قُلِ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا لَبِثُوا ... وَ اتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ کِتٰابِ رَبِّکَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِهِ وَ لَنْ تَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. (1)کهف (18) 25 -\27

14. اعطای پناهندگی

2332. پناهندگی دادن به مشرکان پناه‌جو، برای شنیدن کلام خدا، دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ اسْتَجٰارَکَ فَأَجِرْهُ حَتّٰی یَسْمَعَ کَلاٰمَ اللّٰهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ .... توبه (9) 6

15. اعلام اختیار همسران

2333. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به اعلام مختار بودن همسران خویش، بین انتخاب زندگی دنیا و جدا شدن از پیامبر صلی الله علیه و آله و یا استمرار زندگی با آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

16. اعلام اخلاص

2334. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به اعلام اخلاص خویش در همۀ امور به مردم:

قُلْ إِنَّ صَلاٰتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیٰایَ وَ مَمٰاتِی لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِینَ

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ .... انعام (6) 162 و 163

... قُلْ إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ وَ لاٰ أُشْرِکَ بِهِ إِلَیْهِ أَدْعُوا وَ إِلَیْهِ مَآبِ . رعد (13) 36

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ . نمل (27) 91


1) 1) .«التحاد»یعنی مایل شدن به چیزی و در آیه به معنای پناهگاه قرار دادن و مقصود از آن، این است که در بیان آنچه به سرگذشت اصحاب کهف مربوط است، تنها به خدا اعتماد کن. (مفردات، ص 737،«لحد»)

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ . زمر (39) 2

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ . زمر (39) 11

قُلِ اللّٰهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِینِی . زمر (39) 14

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ وَ تَبَتَّلْ إِلَیْهِ تَبْتِیلاً. مزمّل (73) 8

17. اعلام ایمان جن

2335. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام مواضع گروهی از جنّیان، در مورد استماع قرآن و ایمان آوردن به آن:

قُلْ أُوحِیَ إِلَیَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقٰالُوا إِنّٰا سَمِعْنٰا قُرْآناً عَجَباً

یَهْدِی إِلَی الرُّشْدِ فَآمَنّٰا بِهِ .... جنّ (72) 1 و 2

18. اعلام جهل به زمان قیامت

2336. وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در اعلام بی‌اطّلاعی خویش، از زمان فرارسیدن قیامت:

... وَ إِلَیْهِ تُحْشَرُونَ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْوَعْدُ ...

قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ .... ملک (67) 24 -\26

قُلْ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ مٰا تُوعَدُونَ .... جنّ (72) 25

19. اعلام طلاق به همسران

2337. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام طلاق به همسران خویش، در صورت اختیار زندگی دنیا و متاع و زیور آن، و پرداخت مهریه و متاعی خوب به آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

20. اعلام عدم درخواست مزد

2338. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اعلام مزد نخواستن از مردم، در قبال تبلیغ رسالت و انجام دادن مسئولیّت خویش:

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً .... انعام (6) 90

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ .... فرقان (25) 57

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ .... سبأ (34) 47

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ .... ص (38) 86

... قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً .... شوری (42) 23

21. افشای اهل کتاب

2339. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور افشای سوابق ننگین اهل کتاب، با توجه دادن آنان به گذشتۀ شوم هم‌کیشانشان:

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللّٰهِ مَنْ لَعَنَهُ اللّٰهُ وَ غَضِبَ عَلَیْهِ .... مائده (5) 60

22. افشای منافقان

2340. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور افشای چهرۀ منافقان و اعلام حضور نیافتن قطعی آنان با او، در هیچ جنگی پس از جنگ تبوک:

فَإِنْ رَجَعَکَ اللّٰهُ إِلیٰ طٰائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَداً وَ لَنْ تُقٰاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخٰالِفِینَ . توبه (9) 83

2341.فرمان الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله در ترک نماز بر جنازۀ منافقان و عدم قرار گرفتن در کنار قبر آنان در راستای افشای کفرورزی و فسق منافقان:

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 84

23. اقامۀ نماز

2342. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اقامۀ نماز:

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ .... هود (11) 114

أَقِمِ الصَّلاٰةَ .... اسراء (17) 78

... وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ .... عنکبوت (29) 45

2343. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به اقامۀ نماز شب:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نٰافِلَةً لَکَ عَسیٰ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقٰاماً مَحْمُوداً. اسراء (17) 79

24. اقتدا به انبیای گذشته

2344. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور اقتدا به رهنمودهای انبیای گذشته:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّةَ ... أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ ... (1)انعام (6) 89 و 90

25. امربه‌معروف

2345. دعوت مردم به کارهای پسندیده، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

... اَلرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی ... یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ .... اعراف (7) 157

... وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ .... اعراف (7) 199

26. انذار

2346. انذار مردم و بیم دادن ایشان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ ... وَ نَذِیراً .... بقره (2) 119

... إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِیرٌ مُبِینٌ . اعراف (7) 184

... إِنْ أَنَا إِلاّٰ نَذِیرٌ .... اعراف (7) 188

... إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ .... هود (11) 2

وَ قُلْ إِنِّی أَنَا النَّذِیرُ الْمُبِینُ . حجر (15) 89

... وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ ... وَ نَذِیراً. اسراء (17) 105

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنَّمٰا أَنَا لَکُمْ نَذِیرٌ مُبِینٌ . حج (22) 49

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ ... وَ نَذِیراً. فرقان (25) 56

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . عنکبوت (29) 50

... إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً ... وَ نَذِیراً. احزاب (33) 45

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ ... نَذِیراً .... سبأ (34) 28

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ ... نَذِیراً .... فاطر (35) 24

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا مُنْذِرٌ وَ مٰا مِنْ إِلٰهٍ إِلاَّ اللّٰهُ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. ص (38) 65

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً ... وَ نَذِیراً. فتح (48) 8

فَفِرُّوا إِلَی اللّٰهِ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ

وَ لاٰ تَجْعَلُوا مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ . ذاریات (51) 50 و 51

قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . ملک (67) 26

2347. انذار مردم با وحی و قرآن، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ ... وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ .... انعام (6) 19

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ ... وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخٰافُونَ .... انعام (6) 50 و 51

2348. هشدار به کافران، دربارۀ پایان ناخوشایندشان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ ... إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 135

وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللّٰهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ


1) 1) .«أولٰئک»به همۀ پیامبرانی که در آیات قبل از آنها یاد شده است، اشاره دارد

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلیٰ عٰالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهٰادَةِ فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ . توبه (9) 105

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 39

إِنَّ الَّذِینَ یُلْحِدُونَ فِی آیٰاتِنٰا لاٰ یَخْفَوْنَ عَلَیْنٰا أَ فَمَنْ یُلْقیٰ فِی النّٰارِ خَیْرٌ أَمْ مَنْ یَأْتِی آمِناً یَوْمَ الْقِیٰامَةِ اعْمَلُوا مٰا شِئْتُمْ إِنَّهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ. فصّلت (41) 40

2349. مأموریّت یافتن پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی خداوند برای هشدار دادن مشرکان به عذاب استیصال و اعلان انتظار وقوع آن:

قُلِ انْظُرُوا مٰا ذٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا تُغْنِی الْآیٰاتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لاٰ یُؤْمِنُونَ

فَهَلْ یَنْتَظِرُونَ إِلاّٰ مِثْلَ أَیّٰامِ الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا .... یونس (10) 101 و 102

2350. با خبر ساختن بندگان از عذاب دردناک خداوند وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

نَبِّئْ عِبٰادِی ... وَ أَنَّ عَذٰابِی هُوَ الْعَذٰابُ الْأَلِیمُ . حجر (15) 49 و 50

مٰا یُقٰالُ لَکَ إِلاّٰ مٰا قَدْ قِیلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِکَ إِنَّ رَبَّکَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَ ذُو عِقٰابٍ أَلِیمٍ . فصّلت (41) 43

2351. هشدار و تذکر دادن به انسانها دربارۀ خصلتهای نفسانی ناروا مانند تنگ نظری، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِکُونَ خَزٰائِنَ رَحْمَةِ رَبِّی إِذاً لَأَمْسَکْتُمْ خَشْیَةَ الْإِنْفٰاقِ وَ کٰانَ الْإِنْسٰانُ قَتُوراً. اسراء (17) 100

2352. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور انذار و هشدار دادن به مردم، دربارۀ حوادث حسرت‌آور قیامت:

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِیَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِی غَفْلَةٍ .... مریم (19) 39

2353. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور انذار و اخطار به مردمان، در پرتو وحی:

قُلْ إِنَّمٰا أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ .... انبیاء (21) 45

2354. هشدار و اخطار عمومی به مشرکان لجوج و روی‌گردانان از توحید، از وظایف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُکُمْ عَلیٰ سَوٰاءٍ .... انبیاء (21) 109

2355. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به اعلام انذار خود، نسبت به گمراهان:

... وَ مَنْ ضَلَّ فَقُلْ إِنَّمٰا أَنَا مِنَ الْمُنْذِرِینَ . نمل (27) 92

2356. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور انذار به مشرکان و تذکّر به مؤمنان:

فَفِرُّوا إِلَی اللّٰهِ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ

وَ لاٰ تَجْعَلُوا مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ

وَ ذَکِّرْ فَإِنَّ الذِّکْریٰ تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِینَ . ذاریات (51) 50 و 51 و 55

2357. اعلام چشیدن طعم مرگ و خبر دادن از اعمال و کردار انسان در قیامت، به یهودیان، مأموریت پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِی تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلاٰقِیکُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلیٰ عٰالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهٰادَةِ فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ . جمعه (62) 8

نیز ==> انذارهای محمّد صلی الله علیه و آله

27. انفاق

2358. انفاق بر خویشاوندان، مسکینان و درراه‌ماندگان، از مسئولیّتهای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ آتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ .... اسراء (17) 26

فَآتِ ذَا الْقُرْبیٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ .... روم (30) 38

28. برخورد با اهل کتاب

2359. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور مقابله با موضع‌گیریهای مغرضانۀ اهل کتاب، دربارۀ مسلمانان:

قُلْ یٰا أَهْلَ الْکِتٰابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنّٰا إِلاّٰ أَنْ آمَنّٰا بِاللّٰهِ .... مائده (5) 59

نیز ==> محمّد صلی الله علیه و آله و اهل کتاب

29. برخورد با کافران

2360. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به مقابلۀ مناسب با تهاجم تبلیغاتی کافران:

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ ... بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ ... قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ .... انعام (6) 71

نیز ==> محمّد صلی الله علیه و آله و کافران

30. برخورد با متخلّفان

2361. موضعگیری در برابر متخلّفان جهاد، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

یَعْتَذِرُونَ إِلَیْکُمْ إِذٰا رَجَعْتُمْ إِلَیْهِمْ قُلْ لاٰ تَعْتَذِرُوا .... توبه (9) 94

31. برخورد با مشرکان

2362. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور کارگیری بهترین روشها (نیکی به جای بدی) در قبال بدیهای مشرکان:

... فَتَعٰالیٰ عَمّٰا یُشْرِکُونَ اِدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ .... مؤمنون (23) 92 و 96

نیز ==> محمّد صلی الله علیه و آله و مشرکان

32. برخورد با منافقان

2363. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اتّخاذ مواضع صریح، در مقابل عناصر نفاق:

وَ لاٰ تُصَلِّ عَلیٰ أَحَدٍ مِنْهُمْ مٰاتَ أَبَداً وَ لاٰ تَقُمْ عَلیٰ قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ مٰاتُوا وَ هُمْ فٰاسِقُونَ . توبه (9) 84

2364. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور موضعگیری در مقابل مسجد ضرار منافقان و نیز موظف به عبادت نکردن در آن:

وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِرٰاراً وَ کُفْراً وَ تَفْرِیقاً بَیْنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِرْصٰاداً لِمَنْ حٰارَبَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ ... لاٰ تَقُمْ فِیهِ أَبَداً .... توبه (9) 107 و 108

2365. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر اعلام بی‌ارزش بودن انفاقهای منافقان:

قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً لَنْ یُتَقَبَّلَ مِنْکُمْ إِنَّکُمْ کُنْتُمْ قَوْماً فٰاسِقِینَ . توبه (9) 53

نیز ==> محمّد صلی الله علیه و آله و منافقان

33. بررسی اخبار امنیّتی

2366. بررسی اخبار امنیّتی و تشخیص صحیح آن، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذٰا جٰاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذٰاعُوا بِهِ وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلیٰ أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ .... نساء (4) 83

34. بشارت

2367. بشارت اهل ایمان به بهشت با وصف و بیان نعمتهای آن، از وظایف تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا ... أَنَّ لَهُمْ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ کُلَّمٰا رُزِقُوا ... وَ لَهُمْ فِیهٰا أَزْوٰاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِیهٰا خٰالِدُونَ . بقره (2) 25

2368. بشارت دادن به مردم، از وظایف اساسی پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ أَنَّ لَهُمْ

جَنّٰاتٍ .... بقره (2) 25

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً .... بقره (2) 119

... وَ بَشِّرِ الصّٰابِرِینَ . بقره (2) 155

... وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ . بقره (2) 223

قُلْ ... إِنْ أَنَا إِلاّٰ ... بَشِیرٌ .... اعراف (7) 188

... وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ . توبه (9) 112

... وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ ... یونس (10) 2

... وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ . یونس (10) 87

... إِنَّنِی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ وَ بَشِیرٌ. هود (11) 2

... وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً .... اسراء (17) 105

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ مُبَشِّراً .... فرقان (25) 56

... إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً .... احزاب (33) 45

وَ مٰا أَرْسَلْنٰاکَ إِلاّٰ کَافَّةً لِلنّٰاسِ بَشِیراً .... سبأ (34) 28

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ بِالْحَقِّ بَشِیراً .... فاطر (35) 24

... فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ کَرِیمٍ . یس (36) 11

إِنّٰا أَرْسَلْنٰاکَ شٰاهِداً وَ مُبَشِّراً .... فتح (48) 8

2369. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور ابلاغ نوید خداوند به اسیران جنگ بدر، برای پاداش نیک و مغفرت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِمَنْ فِی أَیْدِیکُمْ مِنَ الْأَسْریٰ إِنْ یَعْلَمِ اللّٰهُ فِی قُلُوبِکُمْ خَیْراً یُؤْتِکُمْ خَیْراً مِمّٰا أُخِذَ مِنْکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . انفال (8) 70

2370. وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در آگاه کردن بندگان از غفران، آمرزش، رحمت و مهربانی خداوند:

نَبِّئْ عِبٰادِی أَنِّی أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِیمُ . حجر (15) 49

نیز ==> بشارتهای محمّد صلی الله علیه و آله

35. بی‌اعتنایی به استهزاکنندگان دین

2371. بی‌اعتنایی به بازیگران با دین و سرگرمی قراردهندگان آن، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ ذَرِ الَّذِینَ اتَّخَذُوا دِینَهُمْ لَعِباً وَ لَهْواً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَیٰاةُ الدُّنْیٰا .... انعام (6) 70

36. بی‌اعتنایی به دشمنان

2372. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به بی‌اعتنایی به دشمنان:

وَ کَذٰلِکَ جَعَلْنٰا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیٰاطِینَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلیٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً ... فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 112

37. بی‌اعتنایی به کافران

2373. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور رها کردن کافران حق‌ناپذیر مکّه به حال خود:

رُبَمٰا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ کٰانُوا مُسْلِمِینَ

ذَرْهُمْ یَأْکُلُوا وَ یَتَمَتَّعُوا وَ یُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . حجر (15) 2 و 3

2374. اعراض از کافران معاند، مسئولیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

... اَلَّذِینَ کَفَرُوا ... فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ انْتَظِرْ .... سجده (32) 29 و 30

نیز ==> محمّد صلی الله علیه و آله و کافران

38. بی‌اعتنایی به مشرکان

2375. مبارزۀ منفی با مشرکان مکّه، از راه بی‌اعتنایی به شبهات و دروغ‌پردازیهای آنان، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ کَذٰلِکَ زَیَّنَ لِکَثِیرٍ مِنَ الْمُشْرِکِینَ ... فَذَرْهُمْ وَ مٰا یَفْتَرُونَ . انعام (6) 137

2376. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور روی‌گردانی از مشرکان و اهمّیّت ندادن به اتّهامات آنان:

وَ کَذٰلِکَ نُصَرِّفُ الْآیٰاتِ وَ لِیَقُولُوا دَرَسْتَ وَ لِنُبَیِّنَهُ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ ... وَ أَعْرِضْ عَنِ

اَلْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 105 و 106

2377. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور رها کردن مشرکان، به حال خود:

فَذَرْهُمْ فِی غَمْرَتِهِمْ حَتّٰی حِینٍ . مؤمنون (23) 54

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . زخرف (43) 83

فَذَرْهُمْ حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی فِیهِ یُصْعَقُونَ . طور (52) 45

فَذَرْهُمْ یَخُوضُوا وَ یَلْعَبُوا حَتّٰی یُلاٰقُوا یَوْمَهُمُ الَّذِی یُوعَدُونَ . معارج (70) 42

2378. بی‌اعتنایی به استهزای مشرکان و پایداری در دعوت خویش، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَاصْدَعْ بِمٰا تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِکِینَ

إِنّٰا کَفَیْنٰاکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ . حجر (15) 94 و 95

نیز ==> محمّد صلی الله علیه و آله و مشرکان

39. بیان احکام

2379. وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، بیان و ابلاغ احکام الهی:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوٰاقِیتُ لِلنّٰاسِ وَ الْحَجِّ وَ لَیْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ظُهُورِهٰا وَ لٰکِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقیٰ وَ أْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوٰابِهٰا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ . بقره (2) 189

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلْ مٰا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوٰالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ بِهِ عَلِیمٌ . بقره (2) 215

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ ... قُلْ قِتٰالٌ فِیهِ کَبِیرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ کُفْرٌ بِهِ .... بقره (2) 217

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ ...

وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ کَذٰلِکَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمُ الْآیٰاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ . بقره (2) 219

... وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ .... بقره (2) 220

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّسٰاءَ فِی الْمَحِیضِ وَ لاٰ تَقْرَبُوهُنَّ حَتّٰی یَطْهُرْنَ .... بقره (2) 222

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ کٰانَ بِهِ عَلِیماً.

نساء (4) 127

یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلاٰلَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَیْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَهٰا نِصْفُ مٰا تَرَکَ وَ هُوَ یَرِثُهٰا إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهٰا وَلَدٌ فَإِنْ کٰانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثٰانِ مِمّٰا تَرَکَ وَ إِنْ کٰانُوا إِخْوَةً رِجٰالاً وَ نِسٰاءً فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ . نساء (4) 176

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ اللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَیْهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ . مائده (5) 4

... قَدْ جٰاءَکُمْ رَسُولُنٰا یُبَیِّنُ لَکُمْ .... مائده (5) 19

قُلْ تَعٰالَوْا أَتْلُ مٰا حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ .... انعام (6) 151

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللّٰهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبٰادِهِ وَ الطَّیِّبٰاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا خٰالِصَةً یَوْمَ الْقِیٰامَةِ کَذٰلِکَ نُفَصِّلُ الْآیٰاتِ لِقَوْمٍ

یَعْلَمُونَ

قُلْ إِنَّمٰا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِکُوا بِاللّٰهِ مٰا لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطٰاناً وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ . اعراف (7) 32 و 33

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی ... وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ .... اعراف (7) 157

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... انفال (8) 1

2380. وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله ، فراخوانی مردم، برای بیان محرّمات الهی:

قُلْ تَعٰالَوْا أَتْلُ مٰا حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ .... انعام (6) 151

40. بیان بخل کافران

2381. افشای خصلت بخل مشرکان، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِکُونَ خَزٰائِنَ رَحْمَةِ رَبِّی إِذاً لَأَمْسَکْتُمْ خَشْیَةَ الْإِنْفٰاقِ وَ کٰانَ الْإِنْسٰانُ قَتُوراً. اسراء (17) 100

41. بیان بدعتهای جاهلیّت

2382. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به بیان حرمت و زشتی بدعتهای زمان جاهلیّت:

ثَمٰانِیَةَ أَزْوٰاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَیَیْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَیْهِ أَرْحٰامُ الْأُنْثَیَیْنِ نَبِّئُونِی بِعِلْمٍ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ

وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَیْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَیْنِ قُلْ آلذَّکَرَیْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَیَیْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَیْهِ أَرْحٰامُ الْأُنْثَیَیْنِ أَمْ کُنْتُمْ شُهَدٰاءَ إِذْ وَصّٰاکُمُ اللّٰهُ بِهٰذٰا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَریٰ عَلَی اللّٰهِ کَذِباً لِیُضِلَّ النّٰاسَ بِغَیْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَهْدِی الْقَوْمَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 143 و 144

قُلْ لاٰ أَجِدُ فِی مٰا أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً عَلیٰ طٰاعِمٍ یَطْعَمُهُ إِلاّٰ أَنْ یَکُونَ مَیْتَةً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِیرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَیْرِ اللّٰهِ بِهِ ...

سَیَقُولُ الَّذِینَ أَشْرَکُوا لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا أَشْرَکْنٰا وَ لاٰ آبٰاؤُنٰا وَ لاٰ حَرَّمْنٰا مِنْ شَیْءٍ کَذٰلِکَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتّٰی ذٰاقُوا بَأْسَنٰا قُلْ هَلْ عِنْدَکُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنٰا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ تَخْرُصُونَ

قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَکُمُ الَّذِینَ یَشْهَدُونَ أَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذٰا فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا وَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ یَعْدِلُونَ . انعام (6) 145 و 148 و 150

قُلْ تَعٰالَوْا أَتْلُ مٰا حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ أَلاّٰ تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئاً وَ بِالْوٰالِدَیْنِ إِحْسٰاناً وَ لاٰ تَقْتُلُوا أَوْلاٰدَکُمْ مِنْ إِمْلاٰقٍ نَحْنُ نَرْزُقُکُمْ وَ إِیّٰاهُمْ وَ لاٰ تَقْرَبُوا الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ لاٰ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللّٰهُ إِلاّٰ بِالْحَقِّ ذٰلِکُمْ وَصّٰاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ . انعام (6) 151

وَ إِذٰا فَعَلُوا فٰاحِشَةً قٰالُوا وَجَدْنٰا عَلَیْهٰا آبٰاءَنٰا وَ اللّٰهُ أَمَرَنٰا بِهٰا قُلْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ یَأْمُرُ بِالْفَحْشٰاءِ أَ تَقُولُونَ عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ . اعراف (7) 28

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللّٰهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبٰادِهِ وَ الطَّیِّبٰاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا خٰالِصَةً یَوْمَ الْقِیٰامَةِ کَذٰلِکَ نُفَصِّلُ الْآیٰاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ

قُلْ إِنَّمٰا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِکُوا بِاللّٰهِ مٰا لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطٰاناً وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَی اللّٰهِ مٰا لاٰ تَعْلَمُونَ . اعراف (7) 32 و 33

42. بیان دین

2383. بیان صریح اساس و مبانی دین خود برای مشرکان، مأموریّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی شَکٍّ مِنْ دِینِی فَلاٰ أَعْبُدُ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَ لٰکِنْ أَعْبُدُ اللّٰهَ الَّذِی یَتَوَفّٰاکُمْ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ

وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یونس (10) 104 و 105

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ .

کافرون (109) 1 -\6

نیز ==> اثبات توحید

43. بیان رؤیای خود

2384. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به بیان رؤیاهای خود، در مورد جامعۀ اسلامی:

إِذْ یُرِیکَهُمُ اللّٰهُ فِی مَنٰامِکَ قَلِیلاً وَ لَوْ أَرٰاکَهُمْ کَثِیراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنٰازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ ... (1)انفال (8) 43

44. بیان سنّتهای خدا

2385. بیان سنّت«استدراج»و«امهال»خداوند در مورد فرورفتگان در ورطۀ گمراهی، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ مَنْ کٰانَ فِی الضَّلاٰلَةِ فَلْیَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمٰنُ مَدًّا حَتّٰی إِذٰا رَأَوْا مٰا یُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذٰابَ وَ إِمَّا السّٰاعَةَ ....

مریم (19) 75

2386. ابلاغ سنت الهی سرکوبی حق‌ستیزان به کافران عصر خویش، مسئولیّت محمّد صلی الله علیه و آله :

قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا ... وَ إِنْ یَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِینَ وَ قٰاتِلُوهُمْ حَتّٰی لاٰ تَکُونَ فِتْنَةٌ وَ یَکُونَ الدِّینُ کُلُّهُ لِلّٰهِ .... انفال (8) 38 و 39

45. بیان عدم مصونیّت

2387. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام مصونیت نداشتن خویش در برابر عذاب الهی، در صورت نافرمانی از او:

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. جنّ (72) 22

46. بیان عظمت خدا

2388. تبیین عظمت آفریدگار و وسعت بی‌کران دامنۀ خلقت، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ لَوْ کٰانَ الْبَحْرُ مِدٰاداً لِکَلِمٰاتِ رَبِّی لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ کَلِمٰاتُ رَبِّی وَ لَوْ جِئْنٰا بِمِثْلِهِ مَدَداً. کهف (18) 109

47. بیان عقیده

2389. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به بیان اعتقاد خود به آیین توحیدی اسلام:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ


1) 1) .«إذ»متعلّق به«اذکر»مقدّر است؛ یعنی بیان کن و به یاد بیاور آن زمانی که در خواب دشمن را به تو کم نشان داد تا شما به جنگ اقدام کنید و پیروز شوید

وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ کَالَّذِی اسْتَهْوَتْهُ الشَّیٰاطِینُ فِی الْأَرْضِ حَیْرٰانَ لَهُ أَصْحٰابٌ یَدْعُونَهُ إِلَی الْهُدَی ائْتِنٰا قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 71

قُلْ إِنَّنِی هَدٰانِی رَبِّی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ دِیناً قِیَماً ... وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 161 و 163

إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هٰذِهِ الْبَلْدَةِ الَّذِی حَرَّمَهٰا وَ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ . نمل (27) 91

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 12

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ .

کافرون (109) 1 -\6

48. بیان قصّه اصحاب کهف

2390. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور بازگو کردن قصّۀ اصحاب کهف، براساس وحی:

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحٰابَ الْکَهْفِ وَ الرَّقِیمِ کٰانُوا مِنْ آیٰاتِنٰا عَجَباً ... قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ ... قُلِ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا لَبِثُوا وَ اتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ کِتٰابِ رَبِّکَ ... (1)کهف (18) 9 و 22 و 26 و 27

50.بیان محدودۀ اختیارات

2391. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور ترسیم مرز اختیارات خود، درزمینۀ تحقّق معجزات برای مردم:

... مٰا عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُکْمُ إِلاّٰ لِلّٰهِ ...

قُلْ لَوْ أَنَّ عِنْدِی مٰا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ لَقُضِیَ الْأَمْرُ .... انعام (6) 57 و 58

2392. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور بیان محدودۀ وظایف و اختیارات خویش، براساس پیروی از وحی:

قُلْ ... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... انعام (6) 50

... قُلْ إِنَّمٰا أَتَّبِعُ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ مِنْ رَبِّی .... اعراف (7) 203

... قُلْ مٰا یَکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقٰاءِ نَفْسِی إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... یونس (10) 15

قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحیٰ إِلَیَّ أَنَّمٰا إِلٰهُکُمْ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ .... کهف (18) 110

2393. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به اعلام محدودۀ مسئولیّت خویش و بیان ناتوانی خود، از ارائۀ معجزات درخواستی مشرکان:

وَ قٰالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتّٰی تَفْجُرَ لَنٰا مِنَ الْأَرْضِ یَنْبُوعاً

أَوْ تَکُونَ لَکَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهٰارَ خِلاٰلَهٰا تَفْجِیراً

أَوْ تُسْقِطَ السَّمٰاءَ کَمٰا زَعَمْتَ عَلَیْنٰا کِسَفاً أَوْ تَأْتِیَ بِاللّٰهِ وَ الْمَلاٰئِکَةِ قَبِیلاً

أَوْ یَکُونَ لَکَ بَیْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقیٰ فِی السَّمٰاءِ وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِیِّکَ حَتّٰی تُنَزِّلَ عَلَیْنٰا کِتٰاباً نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحٰانَ رَبِّی هَلْ کُنْتُ إِلاّٰ بَشَراً رَسُولاً. اسراء (17) 90 -\93


1) 1) . آیۀ«و اتل ما اوحی...»گویای این مطلب است که این قصّۀ بحث‌انگیز تنها در پرتو وحی الهی قابل فهم و اثبات است

51. بیان محدودۀ علم

2394. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به اعلام عدم آگاهی خویش به لحظۀ فرارسیدن قیامت:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یُجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ ... . اعراف (7) 187

قُلْ ... وَ مٰا یَشْعُرُونَ أَیّٰانَ یُبْعَثُونَ . نمل (27) 65

یَسْئَلُکَ النّٰاسُ عَنِ السّٰاعَةِ قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ .... احزاب (33) 63

قُلْ إِنْ أَدْرِی أَ قَرِیبٌ مٰا تُوعَدُونَ أَمْ یَجْعَلُ لَهُ رَبِّی أَمَداً. جنّ (72) 25

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا

فِیمَ أَنْتَ مِنْ ذِکْرٰاهٰا. نازعات (79) 42 و 43

2395. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام آگاه نبودنش به امور غیبی:

قُلْ ... وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ .... انعام (6) 50

قُلْ ... وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ .... اعراف (7) 188

... فَقُلْ إِنَّمَا الْغَیْبُ لِلّٰهِ .... یونس (10) 20

... وَ لاٰ أَعْلَمُ الْغَیْبَ .... هود (11) 31

قُلْ لاٰ یَعْلَمُ مَنْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ الْغَیْبَ إِلاَّ اللّٰهُ .... نمل (27) 65

قُلْ ... وَ مٰا أَدْرِی مٰا یُفْعَلُ بِی وَ لاٰ بِکُمْ .... احقاف (46) 9

52. بیان محدودۀ قدرت

2396. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام وابسته بودن قدرتش به مشیّت خدا:

قُلِ اللّٰهُمَّ مٰالِکَ الْمُلْکِ تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشٰاءُ .... آل عمران (3) 26

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ .... اعراف (7) 188

قُلْ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ مٰا تَلَوْتُهُ عَلَیْکُمْ وَ لاٰ أَدْرٰاکُمْ بِهِ .... یونس (10) 16

قُلْ لاٰ أَمْلِکُ لِنَفْسِی ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً إِلاّٰ مٰا شٰاءَ اللّٰهُ .... یونس (10) 49

وَ قٰالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلَّذِینَ آمَنُوا لَوْ کٰانَ خَیْراً مٰا سَبَقُونٰا إِلَیْهِ وَ إِذْ لَمْ یَهْتَدُوا بِهِ فَسَیَقُولُونَ هٰذٰا إِفْکٌ قَدِیمٌ . احقاف (46) 11

قُلْ إِنِّی لاٰ أَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ رَشَداً

قُلْ إِنِّی لَنْ یُجِیرَنِی مِنَ اللّٰهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً. جنّ (72) 21 و 22

53. بیان نفوذ ارادۀ خدا

2397. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به تبیین قلمرو نفوذ ارادۀ خداوند، در مورد مرگ و زندگی انسان، برای تصحیح عقاید منافقان:

قُلْ مَنْ ذَا الَّذِی یَعْصِمُکُمْ مِنَ اللّٰهِ إِنْ أَرٰادَ بِکُمْ سُوءاً أَوْ أَرٰادَ بِکُمْ رَحْمَةً .... احزاب (33) 17

54. بیدار کردن فطرت

2398. وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله در توجه دادن مردم به فطرت توحیدی و بیدار کردن آن:

قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لاٰ نَفْعاً وَ اللّٰهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ . مائده (5) 76

قُلْ أَ رَأَیْتَکُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُ اللّٰهِ أَوْ أَتَتْکُمُ السّٰاعَةُ أَ غَیْرَ اللّٰهِ تَدْعُونَ ... بَلْ إِیّٰاهُ تَدْعُونَ فَیَکْشِفُ مٰا تَدْعُونَ إِلَیْهِ إِنْ شٰاءَ وَ تَنْسَوْنَ مٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 40 و 41

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللّٰهُ سَمْعَکُمْ وَ أَبْصٰارَکُمْ وَ خَتَمَ عَلیٰ قُلُوبِکُمْ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ

بِهِ .... انعام (6) 46

قُلْ مَنْ یُنَجِّیکُمْ مِنْ ظُلُمٰاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً ... قُلِ اللّٰهُ یُنَجِّیکُمْ .... انعام (6) 63 و 64

قُلْ أَ نَدْعُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ مٰا لاٰ یَنْفَعُنٰا وَ لاٰ یَضُرُّنٰا وَ نُرَدُّ عَلیٰ أَعْقٰابِنٰا بَعْدَ إِذْ هَدٰانَا اللّٰهُ کَالَّذِی اسْتَهْوَتْهُ الشَّیٰاطِینُ فِی الْأَرْضِ حَیْرٰانَ لَهُ أَصْحٰابٌ یَدْعُونَهُ إِلَی الْهُدَی ائْتِنٰا قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ أُمِرْنٰا لِنُسْلِمَ لِرَبِّ الْعٰالَمِینَ . انعام (6) 71

أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ أَبْتَغِی حَکَماً وَ هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ إِلَیْکُمُ الْکِتٰابَ مُفَصَّلاً وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ یَعْلَمُونَ أَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ . انعام (6) 114

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِی رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ وَ لاٰ تَکْسِبُ کُلُّ نَفْسٍ إِلاّٰ عَلَیْهٰا وَ لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْریٰ ثُمَّ إِلیٰ رَبِّکُمْ مَرْجِعُکُمْ فَیُنَبِّئُکُمْ بِمٰا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ . انعام (6) 164

قٰالَ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَبْغِیکُمْ إِلٰهاً وَ هُوَ فَضَّلَکُمْ عَلَی الْعٰالَمِینَ . اعراف (7) 140

أَ یُشْرِکُونَ مٰا لاٰ یَخْلُقُ شَیْئاً وَ هُمْ یُخْلَقُونَ . اعراف (7) 191

أَ لَهُمْ أَرْجُلٌ یَمْشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَیْدٍ یَبْطِشُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ أَعْیُنٌ یُبْصِرُونَ بِهٰا أَمْ لَهُمْ آذٰانٌ یَسْمَعُونَ بِهٰا قُلِ ادْعُوا شُرَکٰاءَکُمْ ثُمَّ کِیدُونِ فَلاٰ تُنْظِرُونِ . اعراف (7) 195

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ مَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللّٰهُ فَقُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ

فَذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ فَمٰا ذٰا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاٰلُ فَأَنّٰی تُصْرَفُونَ . یونس (10) 31 و 32

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قُلِ اللّٰهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ فَأَنّٰی تُؤْفَکُونَ

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللّٰهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ یَهِدِّی إِلاّٰ أَنْ یُهْدیٰ فَمٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ . یونس (10) 34 و 35

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیٰاءَ لاٰ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاٰ ضَرًّا قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمیٰ وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمٰاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَکٰاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشٰابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خٰالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوٰاحِدُ الْقَهّٰارُ. رعد (13) 16

قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهٰا إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ . مؤمنون (23) 84 -\89

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیٰاءٍ أَ فَلاٰ تَسْمَعُونَ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ النَّهٰارَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ . قصص (28) 71 و 72

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ وَ إِنّٰا

أَوْ إِیّٰاکُمْ لَعَلیٰ هُدیً أَوْ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . سبأ (34) 24

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ شُرَکٰاءَکُمُ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ أَمْ آتَیْنٰاهُمْ کِتٰاباً فَهُمْ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْهُ بَلْ إِنْ یَعِدُ الظّٰالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً إِلاّٰ غُرُوراً. فاطر (35) 40

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ ائْتُونِی بِکِتٰابٍ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا أَوْ أَثٰارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . احقاف (46) 4

2399. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور برانگیختن داوری وجدان مشرکان بر چگونگی فرجام آنان در صورت نزول عذاب الهی:

قُلْ أَ رَأَیْتَکُمْ إِنْ أَتٰاکُمْ عَذٰابُ اللّٰهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ یُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 47

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصٰارَ وَ مَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللّٰهُ فَقُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ

فَذٰلِکُمُ اللّٰهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ فَمٰا ذٰا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاٰلُ فَأَنّٰی تُصْرَفُونَ . یونس (10) 31 و 32

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ قُلِ اللّٰهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ فَأَنّٰی تُؤْفَکُونَ

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَکٰائِکُمْ مَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ قُلِ اللّٰهُ یَهْدِی لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ یَهِدِّی إِلاّٰ أَنْ یُهْدیٰ فَمٰا لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ . یونس (10) 34 و 35

قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِیهٰا إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَذَکَّرُونَ

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ أَ فَلاٰ تَتَّقُونَ

قُلْ مَنْ بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیرُ وَ لاٰ یُجٰارُ عَلَیْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

سَیَقُولُونَ لِلّٰهِ قُلْ فَأَنّٰی تُسْحَرُونَ . مؤمنون (23) 84 -\89

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ اللَّیْلَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِضِیٰاءٍ أَ فَلاٰ تَسْمَعُونَ

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللّٰهُ عَلَیْکُمُ النَّهٰارَ سَرْمَداً إِلیٰ یَوْمِ الْقِیٰامَةِ مَنْ إِلٰهٌ غَیْرُ اللّٰهِ یَأْتِیکُمْ بِلَیْلٍ تَسْکُنُونَ فِیهِ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ . قصص (28) 71 و 72

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللّٰهُ وَ إِنّٰا أَوْ إِیّٰاکُمْ لَعَلیٰ هُدیً أَوْ فِی ضَلاٰلٍ مُبِینٍ . سبأ (34) 24

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ شُرَکٰاءَکُمُ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ أَمْ آتَیْنٰاهُمْ کِتٰاباً فَهُمْ عَلیٰ بَیِّنَةٍ مِنْهُ بَلْ إِنْ یَعِدُ الظّٰالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً إِلاّٰ غُرُوراً. فاطر (35) 40

قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مٰا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ أَرُونِی مٰا ذٰا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّمٰاوٰاتِ ائْتُونِی بِکِتٰابٍ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا أَوْ أَثٰارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . احقاف (46) 4

55. پاسخگویی

2400. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظف به پاسخگویی نسبت به پرسش افراد از احکام:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِیَ مَوٰاقِیتُ لِلنّٰاسِ وَ الْحَجِّ وَ لَیْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ ظُهُورِهٰا وَ لٰکِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقیٰ وَ أْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوٰابِهٰا وَ اتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّکُمْ

تُفْلِحُونَ . بقره (2) 189

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلْ مٰا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوٰالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ وَ الْیَتٰامیٰ وَ الْمَسٰاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ بِهِ عَلِیمٌ . بقره (2) 215

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرٰامِ قِتٰالٍ فِیهِ قُلْ قِتٰالٌ فِیهِ کَبِیرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ وَ کُفْرٌ بِهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ وَ إِخْرٰاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَکْبَرُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ الْفِتْنَةُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَ لاٰ یَزٰالُونَ یُقٰاتِلُونَکُمْ حَتّٰی یَرُدُّوکُمْ عَنْ دِینِکُمْ إِنِ اسْتَطٰاعُوا وَ مَنْ یَرْتَدِدْ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَیَمُتْ وَ هُوَ کٰافِرٌ فَأُولٰئِکَ حَبِطَتْ أَعْمٰالُهُمْ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ أُولٰئِکَ أَصْحٰابُ النّٰارِ هُمْ فِیهٰا خٰالِدُونَ . بقره (2) 217

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمٰا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنٰافِعُ لِلنّٰاسِ وَ إِثْمُهُمٰا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمٰا وَ یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ کَذٰلِکَ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمُ الْآیٰاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ . بقره (2) 219

فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتٰامیٰ قُلْ إِصْلاٰحٌ لَهُمْ خَیْرٌ وَ إِنْ تُخٰالِطُوهُمْ فَإِخْوٰانُکُمْ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَ لَوْ شٰاءَ اللّٰهُ لَأَعْنَتَکُمْ إِنَّ اللّٰهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . بقره (2) 220

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّسٰاءَ فِی الْمَحِیضِ وَ لاٰ تَقْرَبُوهُنَّ حَتّٰی یَطْهُرْنَ فَإِذٰا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّٰهُ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ التَّوّٰابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ . بقره (2) 222

وَ یَسْتَفْتُونَکَ فِی النِّسٰاءِ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِیهِنَّ وَ مٰا یُتْلیٰ عَلَیْکُمْ فِی الْکِتٰابِ فِی یَتٰامَی النِّسٰاءِ اللاّٰتِی لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ مٰا کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الْوِلْدٰانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتٰامیٰ بِالْقِسْطِ وَ مٰا تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ کٰانَ بِهِ عَلِیماً.

نساء (4) 127

یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللّٰهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلاٰلَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَیْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَهٰا نِصْفُ مٰا تَرَکَ وَ هُوَ یَرِثُهٰا إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهٰا وَلَدٌ فَإِنْ کٰانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثٰانِ مِمّٰا تَرَکَ وَ إِنْ کٰانُوا إِخْوَةً رِجٰالاً وَ نِسٰاءً فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ یُبَیِّنُ اللّٰهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَ اللّٰهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ . نساء (4) 176

یَسْئَلُونَکَ مٰا ذٰا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبٰاتُ وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمّٰا عَلَّمَکُمُ اللّٰهُ فَکُلُوا مِمّٰا أَمْسَکْنَ عَلَیْکُمْ وَ اذْکُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَیْهِ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَرِیعُ الْحِسٰابِ . مائده (5) 4

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفٰالِ قُلِ الْأَنْفٰالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَ أَصْلِحُوا ذٰاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . انفال (8) 1

2401. پیامبر صلی الله علیه و آله ، پاسخگوی پرسش مشرکان، دربارۀ زمان وقوع قیامت:

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی .... اعراف (7) 187

... فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا ... مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 51

2402. پیامبر صلی الله علیه و آله مسئول پاسخ گفتن به مسئلۀ روح، به از ناحیۀ خدا بودن و کمبود آگاهیهای بشری در این رابطه:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَ مٰا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاّٰ قَلِیلاً. اسراء (17) 85

2403. پیامبر صلی الله علیه و آله مسئول پاسخ گفتن به پرسشهای

مردم، درباره نکات مبهم تاریخ:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً. کهف (18) 83

2404. پاسخ‌گویی به پرسشهای مردم، دربارۀ نشانه‌های قیامت، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْجِبٰالِ فَقُلْ یَنْسِفُهٰا رَبِّی نَسْفاً. طه (20) 105

2405. نگرش کنجکاوانه و دقیق به مسئله استبعاد معاد از سوی منکران معاد و پاسخ‌گویی به آن، از مسئولیّتهای محمّد صلی الله علیه و آله :

اُنْظُرْ کَیْفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ یَسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً

وَ قٰالُوا أَ إِذٰا کُنّٰا عِظٰاماً وَ رُفٰاتاً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِیداً

قُلْ کُونُوا حِجٰارَةً أَوْ حَدِیداً

أَوْ خَلْقاً مِمّٰا یَکْبُرُ فِی صُدُورِکُمْ فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَسَیُنْغِضُونَ إِلَیْکَ رُؤُسَهُمْ وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هُوَ قُلْ عَسیٰ أَنْ یَکُونَ قَرِیباً. اسراء (17) 48 -\51

2406. پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مقام پاسخ‌گویی مشرکان، موظّف به بیان اختصاص علم قیامت به خداوند :

یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّٰاعَةِ أَیّٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یُجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ لاٰ تَأْتِیکُمْ إِلاّٰ بَغْتَةً یَسْئَلُونَکَ کَأَنَّکَ حَفِیٌّ عَنْهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ اللّٰهِ وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . اعراف (7) 187

2407. پاسخ‌گویی به سؤال استهزاآمیز مشرکان نسبت به عذاب الهی، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

ثُمَّ قِیلَ لِلَّذِینَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذٰابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلاّٰ بِمٰا کُنْتُمْ تَکْسِبُونَ

وَ یَسْتَنْبِئُونَکَ أَ حَقٌّ هُوَ قُلْ إِی وَ رَبِّی إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ مٰا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ . یونس (10) 52 و 53

2408. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار پاسخ‌گویی به مشرکان دربارۀ پدیدآورندۀ رستاخیز:

... فَسَیَقُولُونَ مَنْ یُعِیدُنٰا قُلِ الَّذِی فَطَرَکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ....

اسراء (17) 51

2409. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور ابهام‌زدایی، درزمینۀ تأثیر دوگانۀ قرآن نسبت به شفا و رحمت بودن برای مؤمنان و خسارت برای ظالمان:

وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مٰا هُوَ شِفٰاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لاٰ یَزِیدُ الظّٰالِمِینَ إِلاّٰ خَسٰاراً

قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلیٰ شٰاکِلَتِهِ فَرَبُّکُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدیٰ سَبِیلاً. اسراء (17) 82 و 84

2410. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور پاسخ‌گویی به شبهه‌های مردم، در چگونگی زنده شدن مردگان:

وَ قٰالُوا أَ إِذٰا ضَلَلْنٰا فِی الْأَرْضِ أَ إِنّٰا لَفِی خَلْقٍ جَدِیدٍ ... قُلْ یَتَوَفّٰاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ .... سجده (32) 10 و 11

2411. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مسئول پاسخ‌گویی به کافران و تبیین نادرستی انتظارات نابجای آنان، در مورد روز فتح و پیروزی مسلمانان:

وَ یَقُولُونَ مَتیٰ هٰذَا الْفَتْحُ ... قُلْ یَوْمَ الْفَتْحِ لاٰ یَنْفَعُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِیمٰانُهُمْ .... سجده (32) 28 و 29

56. پایبندی به دین

2412. رویکرد تمام‌عیار و پایبندی به دین استوار اسلام، دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللّٰهِ الَّتِی فَطَرَ النّٰاسَ عَلَیْهٰا لاٰ تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللّٰهِ ذٰلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ

وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَ النّٰاسِ لاٰ یَعْلَمُونَ . روم (30) 30

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ الْقَیِّمِ .... روم (30) 43

57. پرسش

==> سؤال محمّد صلی الله علیه و آله

58. پرهیز از پیروی اکثریّت مردم

2413. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظف به پیروی نکردن در عقاید و احکام از اکثر مردم:

أَ فَغَیْرَ اللّٰهِ أَبْتَغِی حَکَماً ... وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِی الْأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَنْ سَبِیلِ اللّٰهِ .... انعام (6) 114 و 116

59. پرهیز از پیروی اهل کتاب

2414. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به پرهیز از پیروی یهود و نصارا و ردّ هواهای نفسانی آنان:

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ ... وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ ... إِنَّکَ إِذاً لَمِنَ الظّٰالِمِینَ . بقره (2) 145

60. پرهیز از پیروی جاهلان

2415. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور پیروی نکردن از هوسها و خواسته‌های افراد بی‌دانش و ناآگاه:

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ لاٰ یَعْلَمُونَ . جاثیه (45) 18

51. پرهیز از پیروی کافران

2416. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار پرهیز از هرگونه اطاعت و تن دادن به خواستۀ کافران:

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... فرقان (25) 52

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... احزاب (33) 1

وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ .... احزاب (33) 48

62. پرهیز از پیروی مشرکان

2417. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار پرهیز از هرگونه اطاعت از مشرکان، در شرک‌ورزی:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُلْ لاٰ أَتَّبِعُ أَهْوٰاءَکُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذاً وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِینَ . انعام (6) 56

63. پرهیز از پیروی مکذّبان

2418. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور پیروی نکردن از تمایلات تکذیب‌گران آیات خدا:

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا .... انعام (6) 150

64. پرهیز از پیروی منافقان

2419. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار پرهیز از هرگونه اطاعت از منافقان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ وَ لاٰ تُطِعِ ...

وَ الْمُنٰافِقِینَ .... احزاب (33) 1

وَ لاٰ تُطِعِ ... وَ الْمُنٰافِقِینَ .... احزاب (33) 48

65. پرهیز از پیروی هوای نفس

2420. تأکید خداوند بر اصالت سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله و بر پایۀ هوای نفس نبودن پیامهای آن حضرت:

وَ مٰا یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ

إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْیٌ یُوحیٰ . نجم (53) 3 و 4

2421. ممنوعیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از پیروی هوای نفسِ تکذیب‌کنندگان آیات خدا:

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیٰاتِنٰا .... انعام (6) 150

2422. ممنوعیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از پیروی هوای نفسِ اهل کتاب:

... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ .... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ ... (1)مائده (5) 48 و 49


1) 1) . به قرینۀ آیات سابق، ضمیر«هم»به اهل کتاب بر می‌گردد

... وَ إِنَّ الَّذِینَ أُورِثُوا الْکِتٰابَ .... وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ .... شوری (42) 14 و 15

2423. پیامبر صلی الله علیه و آله مورد هشدار الهی به قرار گرفتن در زمرۀ ظالمان، در صورت پیروی از هوای نفس:

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ بِکُلِّ آیَةٍ مٰا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَ مٰا أَنْتَ بِتٰابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ مٰا بَعْضُهُمْ بِتٰابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّکَ إِذاً لَمِنَ الظّٰالِمِینَ . بقره (2) 145

2424. محرومیّت پیامبر صلی الله علیه و آله از ولایت خدا، در صورت پیروی از هوای نفس یهود و نصارا:

... وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِی جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ. بقره (2) 120

وَ کَذٰلِکَ أَنْزَلْنٰاهُ حُکْماً عَرَبِیًّا وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ وٰاقٍ . رعد (13) 37

66. پرهیز از شرک

2425. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلان عبادت خدای یکتا و پرهیز از شرک:

قُلْ هٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللّٰهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ مٰا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ . یوسف (12) 108

... قُلْ إِنَّمٰا أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ وَ لاٰ أُشْرِکَ بِهِ إِلَیْهِ أَدْعُوا وَ إِلَیْهِ مَآبِ . رعد (13) 36

2426. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور حراست و حفاظت کامل از ایمان خویش، در برابر خطر شرک:

... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ ... وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

2427. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلان نهی شدن از پرستش غیر خدا، به مشرکان:

قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ .... انعام (6) 56

2428. اعلام برائت خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله از مشرکان، دستور الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

بَرٰاءَةٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی الَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

وَ أَذٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النّٰاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ أَنَّ اللّٰهَ بَرِیءٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَ رَسُولُهُ ... .

توبه (9) 1 و 3

67. پرهیز از شک

2429. پرهیز از شک در حقّانیّت فرمانهای الهی، فرمان خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ . بقره (2) 147

اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُنْ مِنَ الْمُمْتَرِینَ . آل عمران (3) 60

... فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ . انعام (6) 114

... فَلاٰ تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرِینَ . یونس (10) 94

... فَلاٰ تَکُ فِی مِرْیَةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ .... هود (11) 17

2430. روا نبودن تردید دربارۀ بطلان معبودهای اهل شرک، فرمان خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ تَکُ فِی مِرْیَةٍ مِمّٰا یَعْبُدُ هٰؤُلاٰءِ مٰا یَعْبُدُونَ إِلاّٰ کَمٰا یَعْبُدُ آبٰاؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ .... هود (11) 109

2431. شک نکردن به لقای پروردگار، دستور خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله :

... فَلاٰ تَکُنْ فِی مِرْیَةٍ مِنْ لِقٰائِهِ .... سجده (32) 23

68. پرهیز از طرد مؤمنان

2432. طرد نکردن مؤمنان از خویش، به جهت جلب نظر مشرکان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ ... فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

69. پرهیز از طلاق

2433. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور پرهیز از تبدیل همسران خود به همسرانی با طلاق آنان:

لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ ... (1)احزاب (33) 52

70. پرهیز از غبطه

2434. نهی خداوند از غبطه خوردن و چشم دوختن پیامبر صلی الله علیه و آله به رفاه و امکانات مادّی کافران:

لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ وَ لاٰ تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِلْمُؤْمِنِینَ . حجر (15) 88

وَ لاٰ تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلیٰ مٰا مَتَّعْنٰا بِهِ أَزْوٰاجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَیْرٌ وَ أَبْقیٰ . طه (20) 131

71. پیروی از دین ابراهیم علیه السلام

2435. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظف به پیروی از دین ابراهیم علیه السلام :

ثُمَّ أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . نحل (16) 123

72. پیروی از وحی

2436. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور پیروی از وحی پروردگار خویش:

اِتَّبِعْ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ .... انعام (6) 106

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ .... یونس (10) 109

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ .... احزاب (33) 2

... إِنْ أَتَّبِعُ إِلاّٰ مٰا یُوحیٰ إِلَیَّ .... احقاف (46) 9

73. پیشگامی

2437. پیشگامی در پذیرش اسلام، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ أَ غَیْرَ اللّٰهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فٰاطِرِ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ یُطْعِمُ وَ لاٰ یُطْعَمُ قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَ لاٰ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . انعام (6) 14

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 163

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 12

2438. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به پیشگامی در تسلیم به درگاه خداوند:

... قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ .... انعام (6) 14

لاٰ شَرِیکَ لَهُ وَ بِذٰلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ . انعام (6) 163

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ . زمر (39) 12

2439. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار پیشی گرفتن در سلام کردن به مؤمنان وارد شده به محضر او و اظهار فروتنی نسبت به آنان:

وَ إِذٰا جٰاءَکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِآیٰاتِنٰا فَقُلْ سَلاٰمٌ عَلَیْکُمْ .... انعام (6) 54

74. تأمین نیروی جهاد


1) 1) . در احتمالی، مقصود از«و لا ان تبدّل»منع از طلاق دادن همسران انتخاب شده برای زندگی، و جایگزین ساختن از آنان به‌وسیلۀ ازدواج با زنان دیگر است. (المیزان، ج 16، ص 358)

2440. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور برانگیختن و تشویق مؤمنان به جهاد در راه خدا:

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ ... وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ .... نساء (4) 84

75. تبرّی

2441. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام یگانگی خداوند و اظهار بیزاری از شرک و معبودهای دروغین مشرکان:

... قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَعَلَیَّ إِجْرٰامِی وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تُجْرِمُونَ . (1)هود (11) 35

2442. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله در بیزاری جستن از اعمال مشرکان عرب، در مقابل تکذیب آنان:

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ ... وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . یونس (10) 41

2443. اعلام برائت خدا و پیامبر از مشرکان، دستور الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله :

بَرٰاءَةٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی الَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

وَ أَذٰانٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النّٰاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ أَنَّ اللّٰهَ بَرِیءٌ مِنَ الْمُشْرِکِینَ وَ رَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیْرُ مُعْجِزِی اللّٰهِ وَ بَشِّرِ الَّذِینَ کَفَرُوا بِعَذٰابٍ أَلِیمٍ . توبه (9) 1 و 3

76. تبلیغ

2444. سلب نشدن مسئولیّت ابلاغ دین از پیامبر صلی الله علیه و آله ، به صرف روی‌گردانی مردم از او:

فَإِنْ حَاجُّوکَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِیَ لِلّٰهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُلْ لِلَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ وَ الْأُمِّیِّینَ أَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ احْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ . توبه (9) 129

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ وَ إِنّٰا إِذٰا أَذَقْنَا الْإِنْسٰانَ مِنّٰا رَحْمَةً فَرِحَ بِهٰا وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَیِّئَةٌ بِمٰا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسٰانَ کَفُورٌ. شوری (42) 48

وَ أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

2445. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به ابلاغ کفایت گواهی خداوند، میان او و معجزه خواهان:

قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ إِنَّهُ کٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِیراً بَصِیراً. اسراء (17) 96

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ ... قُلْ کَفیٰ بِاللّٰهِ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ شَهِیداً .... عنکبوت (29) 50 و 52

2446. ابلاغ الغای پیمان عدم تعرض به مشرکان معاهد، دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

بَرٰاءَةٌ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی الَّذِینَ عٰاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . توبه (9) 1

2447. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور ابلاغ رحمت و مغفرت الهی

1) 1) . مخاطبان«تجرمون»مشرکان و پرستش‌کنندگان غیر خدا هستند، ازاین‌رو می‌توان گفت، منظور از گناه در جملۀ«تجرمون»شرک است

نسبت به کافران تنبّه یافته:

قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَنْتَهُوا یُغْفَرْ لَهُمْ مٰا قَدْ سَلَفَ .... انفال (8) 38

2448. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظف به اعلام عدم درخواست هیچ‌گونه مزد و اجرت، در قبال تبلیغ رسالت خویش:

أُولٰئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللّٰهُ فَبِهُدٰاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاّٰ ذِکْریٰ لِلْعٰالَمِینَ . انعام (6) 90

قُلْ مٰا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاّٰ مَنْ شٰاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلیٰ رَبِّهِ سَبِیلاً. فرقان (25) 57

قُلْ مٰا سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاّٰ عَلَی اللّٰهِ وَ هُوَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ. سبأ (34) 47

ذٰلِکَ الَّذِی یُبَشِّرُ اللّٰهُ عِبٰادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ قُلْ لاٰ أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبیٰ وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیهٰا حُسْناً إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ شَکُورٌ. شوری (42) 23

2449. انذار و تبلیغ بین خویشاوندان، فرمان خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ . شعراء (26) 214

2450. ابلاغ کامل وحی الهی به مردم، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ .... مائده (5) 67

2451. رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله برای ابلاغ وحی، جلوه‌ای از ربوبیت خدا:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ .... مائده (5) 67

2452. ادای وظیفۀ رسالت الهی از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، در گرو ابلاغ پیام ویژۀ خداوند (اعلام ولایت امیرالمؤمنین علی علیه السلام ) به مردم:

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ وَ اللّٰهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النّٰاسِ .... مائده (5) 67

2453. ابلاغ پیام الهی به صورت روشن و آشکار، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ اللّٰهُ بَصِیرٌ بِالْعِبٰادِ. آل عمران (3) 20

... فَاعْلَمُوا أَنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . مائده (5) 92

مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... مائده (5) 99

... فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ وَ عَلَیْنَا الْحِسٰابُ . رعد (13) 40

هٰذٰا بَلاٰغٌ لِلنّٰاسِ وَ لِیُنْذَرُوا بِهِ وَ لِیَعْلَمُوا أَنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ لِیَذَّکَّرَ أُولُوا الْأَلْبٰابِ . ابراهیم (14) 52

... فَهَلْ عَلَی الرُّسُلِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 35

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

... وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نور (24) 54

... وَ مٰا عَلَی الرَّسُولِ إِلاَّ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . عنکبوت (29) 18

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمٰا أَرْسَلْنٰاکَ عَلَیْهِمْ حَفِیظاً إِنْ عَلَیْکَ إِلاَّ الْبَلاٰغُ .... شوری (42) 48

... فَإِنْ تَوَلَّیْتُمْ فَإِنَّمٰا عَلیٰ رَسُولِنَا الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . تغابن (64) 12

2454. مسئولیّت پیامبر صلی الله علیه و آله تبلیغ و ارشاد مردم، نه وادار کردن آنان به عمل:

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ

اَلْمُؤْمِنِینَ عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ اللّٰهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلاً. نساء (4) 84

2455. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به ابلاغ پیام الهی مبنی بر تحقّق هدایت واقعی با هدایت خداوند:

... قُلْ إِنَّ الْهُدیٰ هُدَی اللّٰهِ .... آل عمران (3) 73

2456. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار ابلاغ پیام خویش به همۀ جهانیان و تبیین فراگیری رسالتش بر همگان:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ إِنِّی رَسُولُ اللّٰهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً ...

فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِیِّ الْأُمِّیِّ الَّذِی یُؤْمِنُ بِاللّٰهِ .... اعراف (7) 158

2457. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار ابلاغ همۀ معارف و احکام وحی شده به او، به رغم مخالفت مردم با وی:

فَلَعَلَّکَ تٰارِکٌ بَعْضَ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ ضٰائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَنْ یَقُولُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ کَنْزٌ أَوْ جٰاءَ مَعَهُ مَلَکٌ .... هود (11) 12

2458. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور تبلیغ برای بیمناکان از حشر و قیامت:

وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِینَ یَخٰافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا إِلیٰ رَبِّهِمْ لَیْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِیٌّ وَ لاٰ شَفِیعٌ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ . انعام (6) 51

2459. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور تبلیغ و استقامت و دوری از پیروی نمودن از تمایلات نفسانی مشرکان و اهل کتاب:

فَلِذٰلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمٰا أُمِرْتَ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ مِنْ کِتٰابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ رَبُّنٰا وَ رَبُّکُمْ لَنٰا أَعْمٰالُنٰا وَ لَکُمْ أَعْمٰالُکُمْ لاٰ حُجَّةَ بَیْنَنٰا وَ بَیْنَکُمُ اللّٰهُ یَجْمَعُ بَیْنَنٰا وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ. شوری (42) 15

2460. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله موظف به استفاده از حکمت و موعظه، در تبلیغ معارف الهی:

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . نحل (16) 125

77. تبیین

2461. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار تبیین قرآن کریم برای مردم:

... وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنّٰاسِ .... نحل (16) 44

وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ إِلاّٰ لِتُبَیِّنَ لَهُمُ الَّذِی اخْتَلَفُوا فِیهِ .... نحل (16) 64

... فَإِنَّمٰا عَلَیْکَ الْبَلاٰغُ الْمُبِینُ . نحل (16) 82

2462. تبیین اختصاص تحقّق معجزه به ارادۀ الهی، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ نُزِّلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللّٰهَ قٰادِرٌ عَلیٰ أَنْ یُنَزِّلَ آیَةً وَ لٰکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لاٰ یَعْلَمُونَ . انعام (6) 37

وَ أَقْسَمُوا بِاللّٰهِ جَهْدَ أَیْمٰانِهِمْ لَئِنْ جٰاءَتْهُمْ آیَةٌ لَیُؤْمِنُنَّ بِهٰا قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ مٰا یُشْعِرُکُمْ أَنَّهٰا إِذٰا جٰاءَتْ لاٰ یُؤْمِنُونَ . انعام (6) 109

وَ یَقُولُونَ لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَیْبُ لِلّٰهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . یونس (10) 20

وَ قٰالُوا لَوْ لاٰ أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیٰاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیٰاتُ عِنْدَ اللّٰهِ وَ إِنَّمٰا أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ . عنکبوت (29) 50

78. تحدّی

2463. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام ناتوانی انس و جنّ، در آوردن همانند قرآن:

قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلیٰ أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ

هٰذَا الْقُرْآنِ لاٰ یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کٰانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیراً. اسراء (17) 88

2464. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به فراخوانی کافران، برای آوردن مانندی برای قرآن:

وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمّٰا نَزَّلْنٰا عَلیٰ عَبْدِنٰا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَدٰاءَکُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . بقره (2) 23

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . یونس (10) 38

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیٰاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّٰهِ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ .

هود (11) 13

قُلْ فَأْتُوا بِکِتٰابٍ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ هُوَ أَهْدیٰ مِنْهُمٰا أَتَّبِعْهُ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . قصص (28) 49

فَلْیَأْتُوا بِحَدِیثٍ مِثْلِهِ إِنْ کٰانُوا صٰادِقِینَ . طور (52) 34

79. تحلیل طیّبات

2465. حکم به حلّیّت همۀ پاکیزه‌ها و تحریم همۀ ناپاکیها، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ .... اعراف (7) 157

80. تذکّر

2466. تذکّر دادن به مردم، از مسئولیّتهای پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ ذَکِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمٰا کَسَبَتْ لَیْسَ لَهٰا مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَلِیٌّ وَ لاٰ شَفِیعٌ .... انعام (6) 70

کِتٰابٌ أُنْزِلَ إِلَیْکَ فَلاٰ یَکُنْ فِی صَدْرِکَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَ ذِکْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ . اعراف (7) 2

... فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ یَخٰافُ وَعِیدِ. ق (50) 45

وَ ذَکِّرْ فَإِنَّ الذِّکْریٰ تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِینَ . ذاریات (51) 55

فَذَکِّرْ فَمٰا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکٰاهِنٍ وَ لاٰ مَجْنُونٍ . طور (52) 29

فَذَکِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّکْریٰ . اعلی (87) 9

فَذَکِّرْ إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَکِّرٌ. غاشیه (88) 21

81. تزکیۀ مردم

2467. پاکسازی مردم از آلودگیها (شرک و...)، از وظایف و اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ ...

وَ یُزَکِّیهِمْ .... بقره (2) 129

... رَسُولاً مِنْکُمْ ... وَ یُزَکِّیکُمْ .... بقره (2) 151

... إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ ...

وَ یُزَکِّیهِمْ .... آل عمران (3) 164

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ ...

وَ یُزَکِّیهِمْ .... جمعه (62) 2

82 . تسبیح

2468. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به تسبیح خدا و اعلام مبرا بودن او از هر عیب و نقص:

... وَ سَبِّحْ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. آل عمران (3) 41

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... حجر (15) 98

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ ... فَسَبِّحْ وَ أَطْرٰافَ النَّهٰارِ .... طه (20) 130

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ .... فرقان (25) 58

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ. غافر (40) 55

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبٰارَ السُّجُودِ. ق (50) 39 و 40

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِینَ تَقُومُ وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبٰارَ النُّجُومِ . طور (52) 48 و 49

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . واقعه (56) 74

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . واقعه (56) 96

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ . حاقّه (69) 52

إِنَّ لَکَ فِی النَّهٰارِ سَبْحاً طَوِیلاً. مزمّل (73) 7

... وَ سَبِّحْهُ لَیْلاً طَوِیلاً. انسان (76) 26

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی . اعلی (87) 1

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَ اسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کٰانَ تَوّٰاباً. نصر (110) 3

83 . تشویق به جهاد

2469. تشویق و تحریک اهل ایمان برای پیکار با کافران، مسئولیّتی الهی بر عهدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ اللّٰهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلاً. نساء (4) 84

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتٰالِ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صٰابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَةٌ یَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا .... انفال (8) 65

84 . تشویق به سفر

2470. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور ابلاغ پیام خداوند مبنی بر سیر در زمین و مطالعه در پدیده‌های آفرینش:

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ .... عنکبوت (29) 20

2471. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور تشویق مردم برای سیر و سفر در زمین، جهت مطالعه در سرگذشت پیشینیان:

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلُ .... روم (30) 42

85 . تعلیم

2472. آموزش دادن به همسران و دختران خویش برای رعایت حجاب کامل و پوشش جلباب و روسری از رهنمودهای خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ .... احزاب (33) 59

2473. تعلیم حقایق و معارف قرآن به مردم، از وظایف و اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله :

... رَسُولاً مِنْکُمْ ... وَ یُعَلِّمُکُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُعَلِّمُکُمْ مٰا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ . بقره (2) 151

... إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً ... یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ ....

آل عمران (3) 164

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ ... یُعَلِّمُهُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ .... جمعه (62) 2

2474. آموزش علوم و حقایق دور از دسترس بشر، از اهداف و برنامه‌های پیامبر صلی الله علیه و آله :

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِنٰا وَ یُزَکِّیکُمْ وَ یُعَلِّمُکُمُ الْکِتٰابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُعَلِّمُکُمْ مٰا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ . بقره (2) 151

86 . تقوا

2475. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور رعایت تقوای الهی:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللّٰهَ .... احزاب (33) 1

87 . تلاوت قرآن

2476. تلاوت قرآن، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله و رسالت او:

رَبَّنٰا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِکَ ....

بقره (2) 129

کَمٰا أَرْسَلْنٰا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِنٰا .... بقره (2) 151

لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ .... آل عمران (3) 164

کَذٰلِکَ أَرْسَلْنٰاکَ فِی أُمَّةٍ ... لِتَتْلُوَا عَلَیْهِمُ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ .... رعد (13) 30

وَ قُرْآناً فَرَقْنٰاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَی النّٰاسِ .... اسراء (17) 106

وَ اتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنْ کِتٰابِ رَبِّکَ .... کهف (18) 27

وَ أَنْ أَتْلُوَا الْقُرْآنَ .... نمل (27) 92

اُتْلُ مٰا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتٰابِ .... عنکبوت (29) 45

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیٰاتِهِ .... جمعه (62) 2

رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِ اللّٰهِ مُبَیِّنٰاتٍ .... طلاق (65) 11

رَسُولٌ مِنَ اللّٰهِ یَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً . بیّنه (98) 2

88 . تواضع

2477. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار برخورد فروتنانه و متواضعانه با مؤمنان:

... وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِلْمُؤْمِنِینَ . حجر (15) 88

وَ اخْفِضْ جَنٰاحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . شعراء (26) 215

89 . توبیخ منافقان

2478. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور توبیخ منافقان، به سبب بازیچه شمردن دین و استهزای ارزشهای الهی:

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمٰا کُنّٰا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللّٰهِ وَ آیٰاتِهِ وَ رَسُولِهِ کُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ . توبه (9) 65

90 . توجّه دادن به حقّانیّت قرآن

2479. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور توجّه دادن مردم به حقّانیّت قرآن:

قُلْ یٰا أَیُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَکُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّکُمْ .... یونس (10) 108

91. توکّل

2480. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور توکّل کردن بر خدا در سختیها:

فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ ... فَإِذٰا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . آل عمران (3) 159

... فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً.

نساء (4) 81

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهٰا وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ .... انفال (8) 61

وَ لِلّٰهِ غَیْبُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُ الْأَمْرُ کُلُّهُ فَاعْبُدْهُ وَ تَوَکَّلْ عَلَیْهِ .... هود (11) 123

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لاٰ یَمُوتُ .... فرقان (25) 58

وَ تَوَکَّلْ عَلَی الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ . شعراء (26) 217

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 79

وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 3

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ ... وَ لاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ دَعْ أَذٰاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ وَ کَفیٰ بِاللّٰهِ وَکِیلاً. احزاب (33) 45 و 48

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلاً.

مزمّل (73) 9

92. تهدید منافقان

2481. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور موضع گیری در برابر منافقان و تهدید ایشان به افشای اسرارشان:

یَحْذَرُ الْمُنٰافِقُونَ ... قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللّٰهَ مُخْرِجٌ مٰا تَحْذَرُونَ . توبه (9) 64

93. جدال احسن

2482. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به، برگزیدن برترین روشها در جدال مباحثه و مناظره، برای بیان مسائل دینی:

اُدْعُ إِلیٰ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ . نحل (16) 125

2483. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به مجادلۀ روشن، دربارۀ اصحاب کهف:

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحٰابَ الْکَهْفِ وَ الرَّقِیمِ کٰانُوا مِنْ آیٰاتِنٰا عَجَباً

سَیَقُولُونَ ثَلاٰثَةٌ رٰابِعُهُمْ کَلْبُهُمْ وَ یَقُولُونَ خَمْسَةٌ سٰادِسُهُمْ کَلْبُهُمْ رَجْماً بِالْغَیْبِ وَ یَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَ ثٰامِنُهُمْ کَلْبُهُمْ قُلْ رَبِّی أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مٰا یَعْلَمُهُمْ إِلاّٰ قَلِیلٌ فَلاٰ تُمٰارِ فِیهِمْ إِلاّٰ مِرٰاءً ظٰاهِراً .... کهف (18) 9 و 22

94. جهاد

2484. نبرد در راه خدا، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ .... نساء (4) 84

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ .... توبه (9) 73

لٰکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ جٰاهَدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ .... توبه (9) 88

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً. فرقان (25) 52

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ .... تحریم (66) 9

2485. جهاد با کافران و سختگیری بر آنان، وظیفه‌ای بر عهدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. توبه (9) 73

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. تحریم (66) 9

2486. جهاد با منافقان و سختگیری بر آنان، وظیفه‌ای بر عهدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. توبه (9) 73

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ جٰاهِدِ الْکُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوٰاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ. تحریم (66) 9

2487. جهاد بزرگ و فراگیر با کافران، وظیفۀ الهی پیامبر صلی الله علیه و آله :

فَلاٰ تُطِعِ الْکٰافِرِینَ وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً کَبِیراً. فرقان (25) 52

2488. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به نبرد در راه خدا، حتّی با نبود نیروی کافی:

فَقٰاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّٰهِ لاٰ تُکَلَّفُ إِلاّٰ نَفْسَکَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَسَی اللّٰهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ اللّٰهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلاً. (1)نساء (4) 84

95. حمد

2489. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به حمد و ستایش خداوند:

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... حجر (15) 98

وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... اسراء (17) 111

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... طه (20) 130


1) 1) .«فقاتل»تفریع بر آیات سابق است که بر تمرّد مسلمانان و کوتاهی آنان در جنگ دلالت می‌نمود، ولی خداوند پیامبر صلی الله علیه و آله را مکلّف می‌کند که به تکلیف خود در جهاد عمل کند و او فقط وظیفه دارد که مؤمنان را تشویق کند، چه فرمان ببرند و چه نافرمانی کنند.(المیزان، ج 5، ص 23)

... فَقُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... مؤمنون (23) 28

قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... نمل (27) 59

وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... نمل (27) 93

... قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... عنکبوت (29) 63

... قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ .... لقمان (31) 25

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... غافر (40) 55

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... ق (50) 39

... وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... طور (52) 48

فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ .... نصر (110) 3

96. درخواست گواهی از مشرکان

2490. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور گواه خواستن از مشرکان افتراگوی بر خداوند:

قُلْ هَلُمَّ شُهَدٰاءَکُمُ الَّذِینَ یَشْهَدُونَ أَنَّ اللّٰهَ حَرَّمَ هٰذٰا فَإِنْ شَهِدُوا فَلاٰ تَشْهَدْ مَعَهُمْ .... انعام (6) 150

97. دریافت زکات

2491. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور دریافت زکات مردم، جهت تزکیه و تطهیر آنان:

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِهٰا .... توبه (9) 103

98. دعا

2492. دلجویی کردن پیامبر صلی الله علیه و آله از زکات‌دهندگان و دعا برای آنان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

خُذْ مِنْ أَمْوٰالِهِمْ صَدَقَةً ... وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاٰتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ .... توبه (9) 103

99. دعوت به تفکّر

2493. فراخوانی مردم عرب برای مطالعه و تفکّر در پدیده‌های آسمانها و زمین ،مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلِ انْظُرُوا مٰا ذٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا تُغْنِی الْآیٰاتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لاٰ یُؤْمِنُونَ . یونس (10) 101

2494. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار فراخوانی مردمان، برای اندیشه و مقایسه میان فرجام کافران و تقواپیشگان:

قُلْ أَ ذٰلِکَ خَیْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ .... فرقان (25) 15

2495. برانگیختن مردم به بررسی و مطالعۀ چگونگی آغاز آفرینش هستی، وظیفه‌ای بر عهدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللّٰهُ یُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللّٰهَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ. عنکبوت (29) 20

2496. برانگیختن مردم به بررسی و مطالعۀ تاریخ امتهای پیشین و پندگیری از آن، وظیفۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ . انعام (6) 11

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الْمُجْرِمِینَ . نمل (27) 69

قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کٰانَ عٰاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلُ کٰانَ أَکْثَرُهُمْ مُشْرِکِینَ . روم (30) 42

100. دفاع از قرآن

2497. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار پاسخ گویی به اتهامات مشرکان، مبنی بر ساختگی بودن قرآن، با روشن کردن حقیقت وحی:

... قٰالُوا إِنَّمٰا أَنْتَ مُفْتَرٍ ... قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّکَ بِالْحَقِّ لِیُثَبِّتَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ هُدیً وَ بُشْریٰ لِلْمُسْلِمِینَ . نحل (16) 101 و 102

101. ردّ ادّعای بادیه‌نشینان

2498. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور ردّ ادّعای ایمان اعراب بادیه‌نشین، در عین پذیرش اسلام آنان:

قٰالَتِ الْأَعْرٰابُ آمَنّٰا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لٰکِنْ قُولُوا أَسْلَمْنٰا وَ لَمّٰا یَدْخُلِ الْإِیمٰانُ فِی قُلُوبِکُمْ .... حجرات (49) 14

102. رفع تکلیف سخت

2499. برداشتن تکالیف دشوار و بارهای سنگین از دوش مردم و گسستن زنجیرهای جهل و خرافه و زدودن بدعتهای دینی، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله در انجام دادن رسالت خویش:

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ ... وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ .... اعراف (7) 157

103. صبر

2500. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به صبر و همراهی با اصحاب صُفّه:

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ ... (1)کهف (18) 28

2501. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله برای صبر و خویشتن‌داری در برابر مشکلات رسالت:

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ .... یونس (10) 109

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللّٰهَ لاٰ یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ . هود (11) 115

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ .... غافر (40) 55

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ .... غافر (40) 77

وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنٰا .... طور (52) 48

2502. پیامبر صلی الله علیه و آله در برابر آزار و اذیّت دشمنان، تنها مأمور به صبر و شکیبایی، نه مقابله به مثل:

وَ إِنْ عٰاقَبْتُمْ فَعٰاقِبُوا بِمِثْلِ مٰا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیْرٌ لِلصّٰابِرِینَ

وَ اصْبِرْ وَ مٰا صَبْرُکَ إِلاّٰ بِاللّٰهِ .... نحل (16) 126 و 127

2503. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به صبر، در برابر تبلیغات سوء کافران:

... وَ لَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآیَةٍ لَیَقُولَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ مُبْطِلُونَ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 58 و 60

2504. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور برگزیدن شیوۀ صبر و انتظار در برابر کافران:

فَإِنَّمٰا یَسَّرْنٰاهُ بِلِسٰانِکَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ

فَارْتَقِبْ إِنَّهُمْ مُرْتَقِبُونَ . دخان (44) 58 و 59

2505. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به استقامت، صبر و پایداری، همچون رسولان اولوالعزم :

فَاصْبِرْ کَمٰا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ .... احقاف (46) 35

104. عدم حمایت از خائنان

2506. هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، در مورد دفاع از خائنان:

وَ لاٰ تُجٰادِلْ عَنِ الَّذِینَ یَخْتٰانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللّٰهَ لاٰ


1) 1) . مقصود از«الّذین یدعون ربّهم...»فقرا و اصحاب پیامبر است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 718)

یُحِبُّ مَنْ کٰانَ خَوّٰاناً أَثِیماً. نساء (4) 107

105. عفو

2507. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به عفو و گذشت از خطاهای بنی اسرائیل و ترک هرگونه تعرض نسبت به آنان:

... بَنِی إِسْرٰائِیلَ .... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ ... فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ .... مائده (5) 12 و 13

2508. پیامبر صلی الله علیه و آله موظف به عفو و گذشت از غیر خائنان بنی اسرائیل:

... بَنِی إِسْرٰائِیلَ .... وَ لاٰ تَزٰالُ تَطَّلِعُ عَلیٰ خٰائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ ... (1)مائده (5) 12 و 13

2509. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به چشم‌پوشی از خطای مراجعه‌کنندگان به طاغوت و پشیمان از آن:

... یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ .... ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً ...

فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ ... (2)نساء (4) 60 و 62 و 63

2510. عفو از خطاکاران پیکار احد، تکلیف الهی پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ الَّذِینَ تَوَلَّوْا مِنْکُمْ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعٰانِ ...

فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ .... آل عمران (3) 155 و 159

2511. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور پیشه ساختن عفو از خطاکاران:

... فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا .... بقره (2) 109

... قُلِ الْعَفْوَ .... بقره (2) 219

... فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ .... آل عمران (3) 159

... فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اصْفَحْ .... مائده (5) 13

خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجٰاهِلِینَ . اعراف (7) 199

وَ مٰا خَلَقْنَا السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مٰا بَیْنَهُمٰا إِلاّٰ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ السّٰاعَةَ لَآتِیَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِیلَ . حجر (15) 85

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلاٰمٌ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ . زخرف (43) 89

106. فرماندهی

==> فرماندهی محمّد صلی الله علیه و آله

107. قاطعیّت

2512. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر قاطعیّت در انجام دادن دستورهای دین:

اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلاٰ تَکُنْ مِنَ الْمُمْتَرِینَ . آل عمران (3) 60

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . هود (11) 121 و 122

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

لاٰ أَعْبُدُ مٰا تَعْبُدُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

وَ لاٰ أَنٰا عٰابِدٌ مٰا عَبَدْتُّمْ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ . کافرون (109) 1 -\6

2513. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور اعلام ثبات و قاطعیّت عملی بر آیین خود در برابر کفّار:

قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهٰادَةً قُلِ اللّٰهُ شَهِیدٌ بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ أُوحِیَ إِلَیَّ هٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ أَ إِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللّٰهِ آلِهَةً أُخْریٰ قُلْ لاٰ أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمٰا هُوَ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمّٰا تُشْرِکُونَ . انعام (6) 19


1) 1) . بر این اساس که امر به عفو، فقط شامل غیر خائنان از بنی اسرائیل باشد.(مجمع البیان، ج 3-\4، ص 268)

2) 2) . کلمۀ«اعراض»به قرینۀ«عظهم»[آنان را نصیحت کن] به معنای اعراض از عقوبت و خطای آنان است، نه به معنای دوری کردن

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ .... انعام (6) 135

وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ مِمّٰا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تَعْمَلُونَ . یونس (10) 41

أَمْ یَقُولُونَ افْتَرٰاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَعَلَیَّ إِجْرٰامِی وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمّٰا تُجْرِمُونَ . هود (11) 35

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا عٰامِلُونَ . هود (11) 121

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 39

108. قبول بیعت

2514. مسئولیّت پیامبر صلی الله علیه و آله در پذیرش بیعت زنان متعهد به شرایط ایمان (پرهیز از شرک، سرقت، زنا، قتل اولاد، افترا و نافرمانی):

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا جٰاءَکَ الْمُؤْمِنٰاتُ یُبٰایِعْنَکَ عَلیٰ أَنْ لاٰ یُشْرِکْنَ بِاللّٰهِ شَیْئاً وَ لاٰ یَسْرِقْنَ وَ لاٰ یَزْنِینَ وَ لاٰ یَقْتُلْنَ أَوْلاٰدَهُنَّ وَ لاٰ یَأْتِینَ بِبُهْتٰانٍ یَفْتَرِینَهُ بَیْنَ أَیْدِیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لاٰ یَعْصِینَکَ فِی مَعْرُوفٍ فَبٰایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ممتحنه (60) 12

109. قضاوت

2515. داوری میان مردم، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ .... نساء (4) 105

... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 49

إِنَّمٰا کٰانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذٰا دُعُوا إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنٰا وَ أَطَعْنٰا .... نور (24) 51

2516. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به قضاوت در میان مردم بر پایۀ تعالیم قرآن، با شیوه‌های ارائه‌شده به او از سوی خداوند:

إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ لِتَحْکُمَ بَیْنَ النّٰاسِ بِمٰا أَرٰاکَ اللّٰهُ .... نساء (4) 105

2517. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور داوری و قضاوت عادلانه بین یهودیان، در صورت تصمیم بر داوری میان آنان:

... فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ ... وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ .... مائده (5) 42

وَ کَیْفَ یُحَکِّمُونَکَ وَ عِنْدَهُمُ التَّوْرٰاةُ .... مائده (5) 43

2518. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار قضاوت، در بین اهل کتاب براساس احکام الهی:

... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... (1)مائده (5) 49

2519. انتخاب قرآن از میان کتابهای آسمانی برای داوری بین اهل کتاب، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ أَنْزَلْنٰا إِلَیْکَ الْکِتٰابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتٰابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ ... وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ .... مائده (5) 48 و 49

2520. خداوند، برحذردارندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از پیروی تمایلات نفسانی اهل کتاب، در قضاوت بین آنها:

... فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ عَمّٰا جٰاءَکَ مِنَ الْحَقِّ .... مائده (5) 48

وَ أَنِ احْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ وَ لاٰ تَتَّبِعْ أَهْوٰاءَهُمْ وَ احْذَرْهُمْ أَنْ یَفْتِنُوکَ عَنْ بَعْضِ مٰا أَنْزَلَ اللّٰهُ


1) 1) . مقصود از«فاحکم بینهم»براساس احتمالی، اهل کتاب است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 313)

إِلَیْکَ .... مائده (5) 49

2521. محمّد صلی الله علیه و آله مأمور قضاوت عادلانه دربارۀ بنی نضیر و بنی قریظه، در صورت تصمیم به داوری میان آنان:

سَمّٰاعُونَ لِلْکَذِبِ أَکّٰالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جٰاؤُکَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ إِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ یَضُرُّوکَ شَیْئاً وَ إِنْ حَکَمْتَ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللّٰهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ . (1)مائده (5) 42

110. مبارزه با بدعت

2522. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور مبارزه با بدعتها و تحریمهای ناشی از اوهام بشری:

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللّٰهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبٰادِهِ وَ الطَّیِّبٰاتِ مِنَ الرِّزْقِ .... اعراف (7) 32

قُلْ إِنَّمٰا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ .... اعراف (7) 33

111. مبارزه با رسوم جاهلی

2523. مبارزه با زشتیها، پلیدیها و آزاد کردن مردم از عادات و رسوم خرافی جاهلیّت، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

اَلَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ ... یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبٰاتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبٰائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِی کٰانَتْ عَلَیْهِمْ .... اعراف (7) 157

نیز ==> رک جاهلیّت

112. مبارزه با شرک

2524. مبارزه با شرک و کفر، با اعتماد به نصرت خداوند و کمک مؤمنان، مسئولیّت پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ . انفال (8) 62 و 64

نیز ==> وظایف محمد صلی الله علیه و آله ، اثبات توحید، تبرّی و نیز محمّد صلی الله علیه و آله و مشرکان

113. مدارا

2525. مدارا با افراد دارای برخورد منافقانه با دستورهای آن حضرت، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ یَقُولُونَ طٰاعَةٌ فَإِذٰا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِکَ بَیَّتَ طٰائِفَةٌ مِنْهُمْ غَیْرَ الَّذِی تَقُولُ ... فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ ... (2)نساء (4) 81

114. مشورت

2526. مشورت با مسلمانان در امور اجتماعی، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ شٰاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ .... آل عمران (3) 159

115. مصلحت‌اندیشی

2527. مصلحت‌اندیشی در حلّ و فصل امور اجتماعی، از اختیارات پیامبر صلی الله علیه و آله :

... وَ إِذٰا کٰانُوا مَعَهُ عَلیٰ أَمْرٍ جٰامِعٍ ... فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ .... نور (24) 62

116. مطالبۀ برهان

2528. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به مطالبۀ برهان از یهود و نصارا در مورد ادعای محرومیّت مسلمانان از

1) 1) . در اینکه مقصود از«فإن جاءوک»چه کسانی‌اند، احتمالاتی وجود دارد، از جمله اینکه منظور بنی نضیر و بنی قریظه باشد. (مجمع البیان، ج 3-\4، ص 304)

2) 2) .«فأعرض عنهم»: از اینکه نام منافقان برده نشده، درمی‌یابیم که هدف، پوششی بر کارهای آنها بوده تا اسلام استقرار پیدا کند. این عمل، مدارا نامیده می‌شود. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 124)

بهشت:

وَ قٰالُوا لَنْ یَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاّٰ مَنْ کٰانَ هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ ...

قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ . بقره (2) 111

2529. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به دعا برای اعطای حجّت و دلیل از درگاه خداوند برای انجام پیروزمندانۀ رسالت خویش:

وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِی مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطٰاناً نَصِیراً. اسراء (17) 80

2530. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به مطالبۀ برهان و دلیل روشن از مشرکان درزمینۀ شرک آنان:

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ .... انبیاء (21) 24

... أَ إِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صٰادِقِینَ .

نمل (27) 64

117. موعظه

2531. موعظۀ منافقان مراجعه‌کننده به طاغوت و پشیمان از آن، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

... یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ .... رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً ... ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً وَ تَوْفِیقاً ... فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ .... نساء (4) 60 -\63

2532. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به گوشزد کردن نتیجۀ اعمال منافقان، با بیانی رسا:

... یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحٰاکَمُوا إِلَی الطّٰاغُوتِ .... رَأَیْتَ الْمُنٰافِقِینَ یَصُدُّونَ عَنْکَ صُدُوداً ... ثُمَّ جٰاؤُکَ یَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ إِنْ أَرَدْنٰا إِلاّٰ إِحْسٰاناً وَ تَوْفِیقاً ... فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِی أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِیغاً. نساء (4) 60 -\63

2533. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور موعظه و زنده نگهداشتن یاد قیامت و حساب در خاطره‌ها، با توجّه دادن انسانها به قدرت خدا:

أَ فَلاٰ یَنْظُرُونَ إِلَی الْإِبِلِ کَیْفَ خُلِقَتْ

وَ إِلَی السَّمٰاءِ کَیْفَ رُفِعَتْ

وَ إِلَی الْجِبٰالِ کَیْفَ نُصِبَتْ

وَ إِلَی الْأَرْضِ کَیْفَ سُطِحَتْ

فَذَکِّرْ إِنَّمٰا أَنْتَ مُذَکِّرٌ

إِنَّ إِلَیْنٰا إِیٰابَهُمْ

ثُمَّ إِنَّ عَلَیْنٰا حِسٰابَهُمْ . غاشیه (88) 17 -\21 و 25 و 26

118. مهلت دادن

2534. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور فرصت دادن به کافران عصر بعثت و پرهیز از نفرین و درخواست عذاب سریع برای آنان:

فَمَهِّلِ الْکٰافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً. طارق (86) 17

119. نظارت بر اجرای حدود

2535. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مسئول نظارت بر حسن اجرای طلاق با نگهداشتن عدّه به همراه شرایط آن:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذٰا طَلَّقْتُمُ النِّسٰاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ وَ اتَّقُوا اللّٰهَ رَبَّکُمْ لاٰ تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُیُوتِهِنَّ ... وَ تِلْکَ حُدُودُ اللّٰهِ ... (1)طلاق (65) 1

120. نقل تاریخ

2536. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به نقل صحیح داستان قربانی هابیل و قابیل برای اهل کتاب:

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبٰا قُرْبٰاناً


1) 1) . مخاطب قرار گرفتن شخص پیامبر صلی الله علیه و آله در آغاز آیات مربوط به احکام طلاق با آنکه این احکام و حدود مربوط به همۀ مسلمانان است، می‌تواند بیانگر برداشت یادشده باشد

فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمٰا وَ لَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ ... (1)مائده (5) 27

2537. تبیین داستان بلعم باعورا برای عبرت گرفتن تکذیب‌کنندگان آیات الهی، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ الَّذِی آتَیْنٰاهُ آیٰاتِنٰا فَانْسَلَخَ مِنْهٰا فَأَتْبَعَهُ الشَّیْطٰانُ فَکٰانَ مِنَ الْغٰاوِینَ ... فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ . اعراف (7) 175 و 176

2538. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور بازگویی سرگذشت نوح علیه السلام و قومش، برای هشدار مشرکان عرب مکّه:

وَ اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قٰالَ لِقَوْمِهِ .... یونس (10) 71

2539. یادآوری سرگذشت موسی علیه السلام و قومش، وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ إِذْ قٰالَ مُوسیٰ لِقَوْمِهِ اذْکُرُوا ... (2)ابراهیم (14) 6

2540. پیامبر صلی الله علیه و آله موظّف به یادآوری داستان خلقت و آفرینش انسان:

وَ إِذْ قٰالَ رَبُّکَ لِلْمَلاٰئِکَةِ إِنِّی خٰالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصٰالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ . (3)حجر (15) 28

2541. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار آگاه کردن بندگان، از ماجرای مهمانان حضرت ابراهیم علیه السلام (فرشتگان):

وَ نَبِّئْهُمْ عَنْ ضَیْفِ إِبْرٰاهِیمَ . حجر (15) 51

2542. توجّه ویژه به آیات سرگذشت مریم و تشریح داستان تولد عیسی علیه السلام در قرآن، وظیفه‌ای الهی بر عهدۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ مَرْیَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهٰا مَکٰاناً شَرْقِیًّا

فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجٰاباً فَأَرْسَلْنٰا إِلَیْهٰا رُوحَنٰا فَتَمَثَّلَ لَهٰا بَشَراً سَوِیًّا

قٰالَتْ إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمٰنِ مِنْکَ إِنْ کُنْتَ تَقِیًّا

قٰالَ إِنَّمٰا أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلاٰماً زَکِیًّا. مریم (19) 16 -\19

2543. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله موظّف به یادآوری سرگذشت حضرت ابراهیم علیه السلام در قرآن:

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِبْرٰاهِیمَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا. مریم (19) 41

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا إِبْرٰاهِیمَ .... ص (38) 45

2544. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله موظّف به یادآوری سرگذشت حضرت موسی علیه السلام در قرآن:

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ مُوسیٰ إِنَّهُ کٰانَ مُخْلَصاً وَ کٰانَ رَسُولاً نَبِیًّا. مریم (19) 51

2545. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأمور یادآوری سرگذشت اسماعیل صادق الوعد علیه السلام در قرآن:

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِسْمٰاعِیلَ إِنَّهُ کٰانَ صٰادِقَ الْوَعْدِ وَ کٰانَ رَسُولاً نَبِیًّا. مریم (19) 54

وَ اذْکُرْ إِسْمٰاعِیلَ .... ص (38) 48

2546. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأمور یادآوری سرگذشت ادریس بسیار راستگو در قرآن:

وَ اذْکُرْ فِی الْکِتٰابِ إِدْرِیسَ إِنَّهُ کٰانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا. مریم (19) 56

2547. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مسئول یاد کردن سرگذشت حضرت داودِ صاحب قدرت و بسیار توّاب:

1) 1) . ضمیر«علیهم»به بنی اسرائیل (اهل کتاب) بر می‌گردد. (روح المعانی، ج 4، جزء 6، ص 163)

2) 2) .«و إذ قال»به تقدیر«اذکر»(روح المعانی، ج 8، جزء13، ص 273) یعنی پیامبر صلی الله علیه و آله ، داستان موسی علیه السلام و قومش را به یاد بیاور

3) 3) .«اذکر»قبل از«إذ قال»در تقدیر است؛ یعنی به یاد بیاور زمانی که خداوند به ملائکه گفت: می‌خواهم بشر بیافرینم

... وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا دٰاوُدَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوّٰابٌ . ص (38) 17

2548. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مأمور یادآوری داستان ایّوب علیه السلام :

وَ اذْکُرْ عَبْدَنٰا أَیُّوبَ إِذْ نٰادیٰ رَبَّهُ .... ص (38) 41

2549. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأمور یادکرد سرگذشت اسحاقِ صاحب قدرت و آگاهی:

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا ... وَ إِسْحٰاقَ ... أُولِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصٰارِ.

ص (38) 45

2550. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مأمور یادآوری سرگذشت بندۀ خاصّ خدا، یعقوبِ صاحب قدرت و آگاهی:

وَ اذْکُرْ عِبٰادَنٰا ... وَ یَعْقُوبَ أُولِی الْأَیْدِی وَ الْأَبْصٰارِ. ص (38) 45

2551. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله وظیفه‌دار یاد کردن سرگذشت الیسع برگزیده:

وَ اذْکُرْ ... وَ الْیَسَعَ ... وَ کُلٌّ مِنَ الْأَخْیٰارِ. ص (38) 48

2552. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله موظّف به یاد کردن سرگذشت ذا الکفل برگزیده:

وَ اذْکُرْ ... وَ ذَا الْکِفْلِ وَ کُلٌّ مِنَ الْأَخْیٰارِ. ص (38) 48

2553. پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور یاد کردن سرگذشت هود علیه السلام و انذارهایش به قوم عاد:

وَ اذْکُرْ أَخٰا عٰادٍ إِذْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقٰافِ .... احقاف (46) 21

121. نهی از منکر

2554. برحذر داشتن از کارهای ناروا، از مسئولیّتهای اساسی پیامبر صلی الله علیه و آله :

... اَلرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی ... وَ یَنْهٰاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ .... اعراف (7) 157

122. هدایتگری

2555. هدایت و راهنمایی انسانها، مسئولیّتی الهی بر عهدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله :

قُلْ مَنْ کٰانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلیٰ قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّٰهِ مُصَدِّقاً لِمٰا بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هُدیً وَ بُشْریٰ لِلْمُؤْمِنِینَ . بقره (2) 97

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ .... توبه (9) 33

إِنْ تَحْرِصْ عَلیٰ هُدٰاهُمْ .... نحل (16) 37

وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلَیْکَ الْکِتٰابَ إِلاّٰ ... وَ هُدیً .... نحل (16) 64

... لِیُثَبِّتَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ هُدیً وَ بُشْریٰ لِلْمُسْلِمِینَ . نحل (16) 102

... وَ ادْعُ إِلیٰ رَبِّکَ إِنَّکَ لَعَلیٰ هُدیً مُسْتَقِیمٍ . حجّ (22) 67

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ .... فتح (48) 28

... وَ لَقَدْ جٰاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدیٰ . نجم (53) 23

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدیٰ .... صفّ (61) 9

أَ رَأَیْتَ إِنْ کٰانَ عَلَی الْهُدیٰ . علق (96) 11

2556. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار هدایت مردم به‌سوی نور و خارج کردن آنان از ظلمتها و گمراهی با تعالیم قرآن:

... کِتٰابٌ أَنْزَلْنٰاهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النّٰاسَ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلیٰ صِرٰاطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ. ابراهیم (14) 1

رَسُولاً یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیٰاتِ اللّٰهِ مُبَیِّنٰاتٍ لِیُخْرِجَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَی النُّورِ .... طلاق (65) 11

2557. وظیفۀ پیامبر صلی الله علیه و آله هموار ساختن راه هدایت و واگذاری انتخاب به خود مردم:

فَلَعَلَّکَ بٰاخِعٌ نَفْسَکَ عَلیٰ آثٰارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهٰذَا الْحَدِیثِ أَسَفاً

إِنّٰا جَعَلْنٰا مٰا عَلَی الْأَرْضِ زِینَةً لَهٰا

لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً. کهف (18) 6 و 7

2558. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار هدایت انسانها به صراط مستقیم:

... وَ إِنَّکَ لَتَهْدِی إِلیٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِیمٍ . شوری (42) 52

123. یاد خدا

2559. دستور خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر یاد خدا بودن و توجّه به مقام ربوبی او:

... وَ اذْکُرْ رَبَّکَ کَثِیراً .... آل عمران (3) 41

وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ .... اعراف (7) 205

... وَ اذْکُرْ رَبَّکَ .... کهف (18) 24

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ .... مزمّل (73) 8

وَ اذْکُرِ اسْمَ رَبِّکَ .... انسان (76) 25

وعده به محمّد صلی الله علیه و آله

2560. وعدۀ یاری و نصرت به پیامبر صلی الله علیه و آله از ناحیۀ خداوند:

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لاٰ یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لاٰ یُوقِنُونَ . روم (30) 60

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ فَإِمّٰا نُرِیَنَّکَ بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ فَإِلَیْنٰا یُرْجَعُونَ . غافر (40) 77

2561. داوری میان مؤمنان و کافران، وعدۀ حتمی خدا به پیامبر صلی الله علیه و آله :

إِنَّ رَبَّکَ یَقْضِی بَیْنَهُمْ بِحُکْمِهِ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْعَلِیمُ

فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّٰهِ إِنَّکَ عَلَی الْحَقِّ الْمُبِینِ . نمل (27) 78 و 79

2562. وعدۀ الهی به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، برای پیروزی بر دشمنانش:

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَیَحْزُنُکَ الَّذِی یَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لاٰ یُکَذِّبُونَکَ ... وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلیٰ مٰا کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتّٰی أَتٰاهُمْ نَصْرُنٰا وَ لاٰ مُبَدِّلَ لِکَلِمٰاتِ اللّٰهِ وَ لَقَدْ جٰاءَکَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِینَ . (1)انعام (6) 33 و 34

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عٰاقِبَةُ الدّٰارِ إِنَّهُ لاٰ یُفْلِحُ الظّٰالِمُونَ . انعام (6) 135

وَ إِنْ یُرِیدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللّٰهُ هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَسْبُکَ اللّٰهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتٰالِ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صٰابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَةٌ یَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لاٰ یَفْقَهُونَ . (2)انفال (8) 62 و 64 و 65

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . (3)توبه (9) 40

وَ اتَّبِعْ مٰا یُوحیٰ إِلَیْکَ وَ اصْبِرْ حَتّٰی یَحْکُمَ اللّٰهُ وَ هُوَ خَیْرُ الْحٰاکِمِینَ . یونس (10) 109

وَ قُلْ لِلَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنّٰا


1) 1) . آیۀ یادشده درصدد وعدۀ پیروزی به پیامبر صلی الله علیه و آله است. (مجمع البیان، ج 3 - 4، ص 456)

2) 2) . آیات یادشده دربردارندۀ وعدۀ الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله برای پیروزی است. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 856)

3) 3) . جملۀ«و کلمة اللّٰه هی العلیا»برای وعدۀ پیروزی به پیامبر صلی الله علیه و آله است. (المیزان، ج 9، ص 283)

عٰامِلُونَ

وَ انْتَظِرُوا إِنّٰا مُنْتَظِرُونَ . (1)هود (11) 121 و 122

حَتّٰی إِذَا اسْتَیْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ کُذِبُوا جٰاءَهُمْ نَصْرُنٰا فَنُجِّیَ مَنْ نَشٰاءُ وَ لاٰ یُرَدُّ بَأْسُنٰا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِینَ . یوسف (12) 110

ثُمَّ صَدَقْنٰاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَیْنٰاهُمْ وَ مَنْ نَشٰاءُ وَ أَهْلَکْنَا الْمُسْرِفِینَ . انبیاء (21) 9

إِنّٰا لَنَنْصُرُ رُسُلَنٰا وَ الَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ یَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهٰادُ

فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکٰارِ.

غافر (40) 51 و 55

إِنّٰا فَتَحْنٰا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً

وَ یَنْصُرَکَ اللّٰهُ نَصْراً عَزِیزاً. (2)فتح (48) 1 و 3

کَتَبَ اللّٰهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِی إِنَّ اللّٰهَ قَوِیٌّ عَزِیزٌ. مجادله (58) 21

إِذٰا جٰاءَ نَصْرُ اللّٰهِ وَ الْفَتْحُ . (3)نصر (110) 1

2563. نوید الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر موفقیّت در انجام دادن رسالت خویش:

تِلْکَ مِنْ أَنْبٰاءِ الْغَیْبِ نُوحِیهٰا إِلَیْکَ مٰا کُنْتَ تَعْلَمُهٰا أَنْتَ وَ لاٰ قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هٰذٰا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِینَ . هود (11) 49

2564. وعدۀ قطعی خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ بخشش پیاپی به آن حضرت تا حدّ رضایت کامل وی، در قیامت:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 5

2565. بشارت و وعدۀ الهی به محمّد صلی الله علیه و آله ، مبنی بر دفع شرّ یهودیان و نصرانیان:

وَ قٰالُوا کُونُوا هُوداً أَوْ نَصٰاریٰ تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرٰاهِیمَ حَنِیفاً وَ مٰا کٰانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ

فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مٰا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمٰا هُمْ فِی شِقٰاقٍ فَسَیَکْفِیکَهُمُ اللّٰهُ .... بقره (2) 135 و 137

2566. وعدۀ الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای بهره‌مندی وی از مقام شفاعت در قیامت:

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . (4)ضحی (93) 5

2567. وعدۀ خداوند به رسول اکرم صلی الله علیه و آله برای توانا ساختن وی، جهت پذیرش و اجرای برنامۀ الهی:

وَ نُیَسِّرُکَ لِلْیُسْریٰ . اعلی (87) 8

2568. جاری ساختن قرآن بر زبان محمّد صلی الله علیه و آله و فراموش نکردن آن، وعدۀ خدا به آن حضرت:

سَنُقْرِئُکَ فَلاٰ تَنْسیٰ . اعلی (87) 6

2569. وعدۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، جهت خنثی ساختن تبلیغات مکارانۀ کافران در برابر قرآن:

وَ أَکِیدُ کَیْداً

فَمَهِّلِ الْکٰافِرِینَ أَمْهِلْهُمْ رُوَیْداً. طارق (86) 17 و 16

2570. وعدۀ الهی به محمّد صلی الله علیه و آله ، مبنی بر پیروزی وی و

1) 1) .«انّا منتظرون»یعنی منتظر تحقّق وعدۀ الهی برای نصرت و پیروزی هستیم. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 313)

2) 2) . مراد از«فتح مبین»می‌تواند فتح مکّه یا خیبر باشد که خداوند وعدۀ آن را به پیامبرش داده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 166 -\167)

3) 3) . مقصود از«و الفتح»فتح مکّه است که خداوند قبل از وقوع آن به پیامبرش وعده داده بود. (المیزان، ج 20، ص 376)

4) 4) . طبق روایتی از امام باقر علیه السلام آیۀ مزبور مربوط به شفاعت است. (تفسیر فرات کوفی، ص 571؛ مجمع البیان، ج 9-\10، ص 765؛ بحار الانوار، ج 8 ، ص 57، ح72)

شکست و فروپاشی جماعت مشرکان:

أَمْ یَقُولُونَ نَحْنُ جَمِیعٌ مُنْتَصِرٌ

سَیُهْزَمُ الْجَمْعُ وَ یُوَلُّونَ الدُّبُرَ. قمر (54) 44 و 45

2571. بشارت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای بازگشت مجدد به مکّه، پس از هجرت از آن:

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ ... (1)قصص (28) 85

2572. نوید و بشارت خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای بهره‌مندی وی از زندگی بهتر در آخرت:

وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولیٰ

وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضیٰ . ضحی (93) 4 و 5

2573. بشارت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای تغییر قبله و جایگزینی قبله‌ای مورد رضا و خشنودی وی:

قَدْ نَریٰ تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمٰاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضٰاهٰا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ .... بقره (2) 144

2574. نوید و بشارت خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله مبنی بر پدیدار شدن مؤمنانی پایدار، به رغم کفر مشرکان مکّه:

... فَإِنْ یَکْفُرْ بِهٰا هٰؤُلاٰءِ فَقَدْ وَکَّلْنٰا بِهٰا قَوْماً لَیْسُوا بِهٰا بِکٰافِرِینَ . انعام (6) 89

2575. وعدۀ فتح مکّه به پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خداوند:

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ. (2)قصص (28) 85

2576. وعدۀ خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، برای اعطای کاخهایی به آن حضرت، در آخرت:

تَبٰارَکَ الَّذِی إِنْ شٰاءَ جَعَلَ لَکَ ... وَ یَجْعَلْ لَکَ قُصُوراً. فرقان (25) 10

2577. وعدۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، دربارۀ اعطای باغهایی برتر از باغهای دنیایی به وی، در آخرت:

تَبٰارَکَ الَّذِی إِنْ شٰاءَ جَعَلَ لَکَ خَیْراً مِنْ ذٰلِکَ جَنّٰاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ .... فرقان (25) 10

نیز ==> بشارت به محمد صلی الله علیه و آله

وعده‌های محمّد صلی الله علیه و آله

2578. وعدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به مسلمانان، جهت بهره‌مند شدن از امدادهای الهی، در صورت صبر و تقواپیشگی:

إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِینَ أَ لَنْ یَکْفِیَکُمْ أَنْ یُمِدَّکُمْ رَبُّکُمْ بِثَلاٰثَةِ آلاٰفٍ مِنَ الْمَلاٰئِکَةِ مُنْزَلِینَ

بَلیٰ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ یَأْتُوکُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هٰذٰا یُمْدِدْکُمْ رَبُّکُمْ بِخَمْسَةِ آلاٰفٍ مِنَ الْمَلاٰئِکَةِ مُسَوِّمِینَ . آل عمران (3) 124 و 125

2579. وعدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به پیروزی مسلمانان در جنگ احزاب:

وَ إِذْ یَقُولُ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ مٰا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ إِلاّٰ غُرُوراً

وَ لَمّٰا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزٰابَ قٰالُوا هٰذٰا مٰا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ إِیمٰاناً


1) 1) . در شأن نزول آیه چنین آمده است: رسول خدا صلی الله علیه و آله هنگام هجرت از مکّه، در جحفه که محلّی بین مکّه و مدینه است، آرزوی دیدار مکّه را کرد. این آیه در آنجا نازل شد و نوید بازگشت آن حضرت را به مکّه داد. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 420)

2) 2) . مقصود از«لرادّک إلیٰ معاد»وعدۀ فتح مکّه با بازگشت پیامبر صلی الله علیه و آله پس از هجرت است. (المیزان، ج 16، ص 86 -\88)

وَ تَسْلِیماً. احزاب (33) 12 و 22

2580. ایمان مسلمانان، به راستی وعدۀ محمّد صلی الله علیه و آله دربارۀ پیروزی آنان:

وَ لَمّٰا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزٰابَ قٰالُوا هٰذٰا مٰا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ وَ مٰا زٰادَهُمْ إِلاّٰ إِیمٰاناً وَ تَسْلِیماً. احزاب (33) 22

2581. وعدۀ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به پیروزی مسلمانان، وعده‌ای فریبکارانه، از دیدگاه منافقان و بیماردلان:

وَ إِذْ یَقُولُ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ مٰا وَعَدَنَا اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ إِلاّٰ غُرُوراً. احزاب (33) 12

2582. وعدۀ پیامبر صلی الله علیه و آله به مردم دربارۀ خبر دادن زود هنگام از احوال ذو القرنین:

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً. کهف (18) 83

ولایت خدا بر محمّد صلی الله علیه و آله

2583. پیامبر صلی الله علیه و آله ، تحت ولایت و سرپرستی خداوند:

إِنَّ وَلِیِّیَ اللّٰهُ الَّذِی نَزَّلَ الْکِتٰابَ .... اعراف (7) 196

ولایت محمّد صلی الله علیه و آله

2584. رسول خدا صلی الله علیه و آله ، دارای حق ولایت و سرپرستی بر مؤمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّٰهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ .... نساء (4) 59

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... إِنَّمٰا وَلِیُّکُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ ... وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... مائده (5) 54 -\56

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... احزاب (33) 6

وَ مٰا کٰانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لاٰ مُؤْمِنَةٍ إِذٰا قَضَی اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یَعْصِ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِیناً. احزاب (33) 36

2585. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از ولایت بر اهل ایمان، فراتر از ولایت آنان بر نفس خود:

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ .... احزاب (33) 6

2586. ولایت محمّد صلی الله علیه و آله ، برخاسته از ولایت خدا و در طول آن:

إِنَّمٰا وَلِیُّکُمُ اللّٰهُ وَ رَسُولُهُ .... مائده (5) 55

نیز ==> حقوق محمّد صلی الله علیه و آله ، حکومت محمّد صلی الله علیه و آله ، قضاوت محمّد صلی الله علیه و آله

ویژگیهای محمّد صلی الله علیه و آله

==> اختصاصات محمّد صلی الله علیه و آله

هجرت به‌سوی محمّد صلی الله علیه و آله

2587. مسلمانان صدر اسلام موظّف به هجرت کردن به‌سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای یادگیری معارف دینی:

... فَلَوْ لاٰ نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طٰائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ ... (1)توبه (9) 122

2588. مهاجرت به‌سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، به منزلۀ هجرت در راه خدا:

1) 1) . از امام صادق علیه السلام دربارۀ این آیه روایت شده است:«خداوند آنان [مسلمانان] را امر فرموده که به‌سوی رسول خدا صلی الله علیه و آله کوچ نمایند و فقه را از وی فرابگیرند...». (علل الشّرائع، ص 107، ح 4، ب 79؛ تفسیر نور الثقلین، ج 2، ص 283، ح 408)

... وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهٰاجِراً إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللّٰهِ .... نساء (4) 100

2589. هجرت به‌سوی خدا و رسول صلی الله علیه و آله ، موجب برخورداری از پاداش الهی:

... وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهٰاجِراً إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللّٰهِ .... نساء (4) 100

2590. مهاجران به‌سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، مشمول غفران و رحمت الهی:

... وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهٰاجِراً إِلَی اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللّٰهِ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. نساء (4) 100

هجرت محمّد صلی الله علیه و آله

2591. پیشگویی قرآن در مورد هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله از مکّه و وعدۀ فتح مکّه:

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ ... (1)قصص (28) 85

2592. هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از مکّه به مدینه:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ .... انفال (8) 30

أَ لاٰ تُقٰاتِلُونَ قَوْماً ... وَ هَمُّوا بِإِخْرٰاجِ الرَّسُولِ .... توبه (9) 13

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ... (2)توبه (9) 40

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ .... محمّد (47) 13

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ ... یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ ... (3)ممتحنه (60) 1

2593. هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله به مدینه برای نجات از توطئۀ کافران مکّه:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . (4)انفال (8) 30

2594. همراهی ابو بکر با پیامبر صلی الله علیه و آله در هجرت از مکّه و در غار ثور:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا


1) 1) . در یک شأن نزول آمده است: هنگامی که پیامبر صلی الله علیه و آله در هجرت به‌سوی مدینه به«جحفه»رسید، دل او هوای مکّه کرد. جبرئیل بر او نازل شده، عرض کرد: آیا مشتاق شهر خودت [مکّه] هستی؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: بلی. در اینجا بود که آیۀ شریفۀ مذکور را بر او تلاوت کرد. مراد از«إلیٰ معاد» به‌سوی مکّه است. (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص 420) در شأن نزول دیگری آمده است که هنگام نزول آیه، حضرت در مکّه بود که هم اخبار به هجرت آن حضرت از مکّه و هم وعدۀ بازگشت وی به آنجا است. (روح المعانی، ج 11، جزء 20، ص 190) برداشت با توجّه به شأن نزول دوم است

2) 2) . مراد از«إذ أخرجه الّذین کفروا»خروج پیامبر صلی الله علیه و آله از مکّه به قصد مدینه است، زیرا کفّار قصد کشتن او را داشتند. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 48)

3) 3) .«یخرجون الرّسول و إیّاکم»اشاره به خروج و هجرت اضطراری پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان از مکّه به مدینه است. (المیزان، ج 19، ص 227)

4) 4) . در شأن نزول آمده که این آیۀ شریفه دربارۀ جریان«دار النّدوه»است که عدّه‌ای از قریش قصد کشتن آن حضرت را داشتند. وقتی آن حضرت به‌وسیلۀ جبرئیل آگاه گردید، از مکّه هجرت فرمود. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 826)

ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ ... (1)توبه (9) 40

2595. هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله از مکّه، ناخواسته و تحت فشار کافران:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ .... توبه (9) 40

2596. موفقیّت پیامبر صلی الله علیه و آله در هجرت از مکّه و نجات از توطئۀ کافران، مرهون نصرت خاص و امدادهای غیبی خداوند:

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا ... وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا .... توبه (9) 40

2597. شکست توطئۀ کافران مکه علیه پیامبر صلی الله علیه و آله با هجرت ایشان به مدینه و با تأیید خدا:

وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ وَ یَمْکُرُونَ وَ یَمْکُرُ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِرِینَ . انفال (8) 30

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ إِذْ یَقُولُ لِصٰاحِبِهِ لاٰ تَحْزَنْ إِنَّ اللّٰهَ مَعَنٰا فَأَنْزَلَ اللّٰهُ سَکِینَتَهُ عَلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهٰا وَ جَعَلَ کَلِمَةَ الَّذِینَ کَفَرُوا السُّفْلیٰ وَ کَلِمَةُ اللّٰهِ هِیَ الْعُلْیٰا وَ اللّٰهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . توبه (9) 40

2598. توقّف پیامبر صلی الله علیه و آله در غار (ثور) هنگام هجرت از مکّه (به مدینه):

إِلاّٰ تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّٰهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِینَ کَفَرُوا ثٰانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُمٰا فِی الْغٰارِ ... (2)توبه (9) 40

2599. نهی خداوند دربارۀ دوستی با کافرانِ عامل هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیٰاءَ تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ کَفَرُوا بِمٰا جٰاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیّٰاکُمْ .... ممتحنه (60) 1

2600. دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و آله در قبال ستم مشرکان و ناگزیری آن حضرت به هجرت و ترک سرزمین خویش:

إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرٰادُّکَ إِلیٰ مَعٰادٍ قُلْ ... وَ مٰا کُنْتَ تَرْجُوا أَنْ یُلْقیٰ إِلَیْکَ الْکِتٰابُ إِلاّٰ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ .... قصص (28) 85 و 86

وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ أَهْلَکْنٰاهُمْ فَلاٰ نٰاصِرَ لَهُمْ . محمّد (47) 13

هدایتگری محمّد صلی الله علیه و آله

==> فضایل محمّد صلی الله علیه و آله ، هدایتگری

هشدار به محمّد صلی الله علیه و آله

2601. هشدار الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله ، از کوتاهی در اجرای رسالت خویش، در صورت سرپیچی از فرمان ابلاغ ولایت علی علیه السلام :

یٰا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمٰا بَلَّغْتَ رِسٰالَتَهُ ... (3)مائده (5) 67


1) 1) . منظور از«صاحبه»ابو بکر است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 48)

2) 2) . مراد از«غار»در آیه، غار«ثور»است. (مجمع البیان، ج 5 -\6 ، ص 48)

3) 3) . براساس روایات شیعه و سنّی، آیۀ یادشده در مورد خلافت و ولایت علی علیه السلام و اعلان آن از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده است. (تفسیر نور الثقلین، ج 1، ص 587 -\588، ح 26؛ ص 646 ، ح 264 و ص 651 -\653 ، ح 290 -\292، الدّرّ المنثور، ج 3، ص 117)

2602. هشدار خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله از تباهی اعمالش، در صورت گرایش به شرک:

وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْخٰاسِرِینَ . زمر (39) 65

2603. تهدید پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خداوند به عذاب، در صورت ابتلای به شرک:

فَلاٰ تَدْعُ مَعَ اللّٰهِ إِلٰهاً آخَرَ فَتَکُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِینَ . شعراء (26) 213

2604. تهدید محمّد صلی الله علیه و آله به کیفر دنیایی و آخرتی، از سوی خداوند، در صورت تمایل به مشرکان و انحراف از طریق وحی:

وَ إِنْ کٰادُوا لَیَفْتِنُونَکَ عَنِ الَّذِی أَوْحَیْنٰا إِلَیْکَ لِتَفْتَرِیَ عَلَیْنٰا غَیْرَهُ وَ إِذاً لاَتَّخَذُوکَ خَلِیلاً

وَ لَوْ لاٰ أَنْ ثَبَّتْنٰاکَ لَقَدْ کِدْتَ تَرْکَنُ إِلَیْهِمْ شَیْئاً قَلِیلاً

إِذاً لَأَذَقْنٰاکَ ضِعْفَ الْحَیٰاةِ وَ ضِعْفَ الْمَمٰاتِ ثُمَّ لاٰ تَجِدُ لَکَ عَلَیْنٰا نَصِیراً. اسراء (17) 73 -\75

2605. تهدید پیامبر صلی الله علیه و آله به مؤاخذۀ شدید، از طرف خداوند، در صورت دروغ بستن به او:

وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنٰا بَعْضَ الْأَقٰاوِیلِ

لَأَخَذْنٰا مِنْهُ بِالْیَمِینِ

ثُمَّ لَقَطَعْنٰا مِنْهُ الْوَتِینَ . حاقّه (69) 44 -\46

2606. تهدید ضمنی محمّد صلی الله علیه و آله از جانب خداوند، در صورت عصیان پروردگار:

قُلْ إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ

وَ أُمِرْتُ لِأَنْ أَکُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِینَ

قُلْ إِنِّی أَخٰافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذٰابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ

قُلِ اللّٰهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِینِی . زمر (39) 11 -\14

2607. هشدار تهدیدگونۀ خداوند به محمّد صلی الله علیه و آله ، از

پیروی هواها و تمایلات اهل کتاب:

وَ لَنْ تَرْضیٰ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لاَ النَّصٰاریٰ حَتّٰی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَی اللّٰهِ هُوَ الْهُدیٰ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِی جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ نَصِیرٍ

اَلَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ .... بقره (2) 120 و 121

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ بِکُلِّ آیَةٍ مٰا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَ مٰا أَنْتَ بِتٰابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ مٰا بَعْضُهُمْ بِتٰابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّکَ إِذاً لَمِنَ الظّٰالِمِینَ . بقره (2) 145

وَ الَّذِینَ آتَیْنٰاهُمُ الْکِتٰابَ ... وَ کَذٰلِکَ أَنْزَلْنٰاهُ حُکْماً عَرَبِیًّا وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ بَعْدَ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ مٰا لَکَ مِنَ اللّٰهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لاٰ وٰاقٍ . رعد (13) 36 و 37

2608. عتاب الهی به پیامبر صلی الله علیه و آله به سبب عجله در اجازه به منافقان، برای تخلّف از جهاد تبوک:

عَفَا اللّٰهُ عَنْکَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتّٰی یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْکٰاذِبِینَ

لاٰ یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ أَنْ یُجٰاهِدُوا بِأَمْوٰالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ ... إِنَّمٰا یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ لاٰ یُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ ارْتٰابَتْ قُلُوبُهُمْ .... توبه (9) 43 -\45

2609. عتاب خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله به علت تحریم حلال، جهت رضایت همسرانش:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ ... قَدْ فَرَضَ اللّٰهُ لَکُمْ تَحِلَّةَ أَیْمٰانِکُمْ وَ اللّٰهُ مَوْلاٰکُمْ وَ هُوَ الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ . تحریم (66) 1 و 2

2610. هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد دفاع از خائنان:

وَ لاٰ تُجٰادِلْ عَنِ الَّذِینَ یَخْتٰانُونَ أَنْفُسَهُمْ .... نساء (4) 107

2611. هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به در زمرۀ ستمکاران قرار گرفتن، در صورت پیروی از آرای یهود و نصارا:

وَ لَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتٰابَ بِکُلِّ آیَةٍ مٰا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَ مٰا أَنْتَ بِتٰابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَ مٰا بَعْضُهُمْ بِتٰابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوٰاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مٰا جٰاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّکَ إِذاً لَمِنَ الظّٰالِمِینَ . بقره (2) 145

همسران محمّد

اشاره

2612. پیامبر صلی الله علیه و آله ، دارای همسران متعدّد در یک‌زمان :

اَلنَّبِیُّ ... وَ أَزْوٰاجُهُ أُمَّهٰاتُهُمْ .... احزاب (33) 6

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ .... احزاب (33) 28

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ وَ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ مِمّٰا أَفٰاءَ اللّٰهُ عَلَیْکَ وَ بَنٰاتِ عَمِّکَ وَ بَنٰاتِ عَمّٰاتِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالِکَ وَ بَنٰاتِ خٰالاٰتِکَ اللاّٰتِی هٰاجَرْنَ مَعَکَ وَ امْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهٰا لِلنَّبِیِّ إِنْ أَرٰادَ النَّبِیُّ أَنْ یَسْتَنْکِحَهٰا خٰالِصَةً لَکَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِینَ قَدْ عَلِمْنٰا مٰا فَرَضْنٰا عَلَیْهِمْ فِی أَزْوٰاجِهِمْ وَ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُمْ لِکَیْلاٰ یَکُونَ عَلَیْکَ حَرَجٌ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً

لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلاّٰ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ رَقِیباً

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ... وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً .... احزاب (33) 50 و 52 و 53

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ ... عَسیٰ رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَکُنَّ أَنْ یُبْدِلَهُ أَزْوٰاجاً خَیْراً مِنْکُنَّ .... تحریم (66) 1 و 5

2613. همسران پیامبر، خواستار امکانات بیشتر و زیورآلات:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

2614. ناراضی بودن بعضی همسران پیامبر از زندگی ساده و کم‌بضاعت :

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

2615. پیامبر صلی الله علیه و آله ، موظّف به مختار گذاشتن همسران خود، برای برگزیدن دنیا و امکاناتش و جدا شدن از آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

2616. پیشنهاد طلاق پیامبر صلی الله علیه و آله به همسران طالب دنیا:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

2617. رفع مشقّت از پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب واگذاری حق تصمیم و اختیار به پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ همبستری با همسرانش:

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ... (1)احزاب (33) 51

2618. عتاب خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله به سبب محروم کردن خود از عملی مباح، برای جلب خشنودی برخی همسرانش:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ .... تحریم (66) 1

2619. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای شکستن سوگند خود، دربارۀ محروم شدن از عملی مباح و حلال، برای جلب رضایت همسران خود:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ ... قَدْ فَرَضَ اللّٰهُ لَکُمْ تَحِلَّةَ أَیْمٰانِکُمْ .... تحریم (66) 1 و 2

2620. اطمینان خاطر همسران پیامبر به تصمیم عادلانۀ آن حضرت، دربارۀ تأخیر و تقدیم همخوابگی با هریک از آنان:

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ .... احزاب (33) 51

2621. در تنگنا قرار گرفتن پیامبر صلی الله علیه و آله از ناحیۀ برخی همسران خود:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ .... تحریم (66) 1

2622. معرّفی خداوند از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله ، با عنوان منبع آگاهی خویش از افشا شدن رازش از سوی همسرش (حفصه)، در پاسخ به پرسش او:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ. (2)تحریم (66) 3

2623. بزرگواری پیامبر صلی الله علیه و آله در برخورد با همسران خطاکار خویش:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ ....

تحریم (66) 3

2624. فراخوان همسران پیامبر، برای رعایت تقوا از جانب خدا:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً. احزاب (33) 32

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ ... لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ وَ اتَّقِینَ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ


1) 1) .«فلا جناح علیک»یعنی در مورد امور ذکر شده [هرکدام را انجام دادی] گناهی بر تو نیست. (روح المعانی، ج 12، جزء 22، ص 89)

2) 2) . طبق نقلی، افشاکنندۀ راز پیامبر صلی الله علیه و آله همسرش حفصه [دختر عمر] بوده است. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 471)

شَهِیداً. احزاب (33) 53 و 55

2625. همسران پیامبر، موظّف به پرداخت زکات اموال:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ .... وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ .... احزاب (33) 32 و 33

2626. تشویق خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله برای فراهم آوردن زمینه‌های رضایت همۀ همسران خویش، با وجودِ داشتن حق هرگونه تصمیم و اختیار دربارۀ آن:

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَلِیماً. احزاب (33) 51

2627. خداوند، آگاه از نیّات و خطورات قلبی همسران پیامبر:

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ .... احزاب (33) 51

2628. تأکید بر لزوم تقوای همسران پیامبر، در رابطه با غیر محارم:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ ... لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ وَ اتَّقِینَ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیداً. احزاب (33) 50 و 55

2629. تکلیف زنان پیامبر صلی الله علیه و آله به توجّه به قرآن و آیات الهی:

وَ اذْکُرْنَ مٰا یُتْلیٰ فِی بُیُوتِکُنَّ مِنْ آیٰاتِ اللّٰهِ وَ الْحِکْمَةِ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ لَطِیفاً خَبِیراً. احزاب (33) 34

2630. اختیار پیامبر صلی الله علیه و آله در تعیین مقدار رفت و آمد و تقدیم و تأخیر، در معاشرت با همسران خویش:

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَلِیماً. احزاب (33) 51

2631. لزوم اجتناب از مطالبه کردن چیزی از همسران محمّد به صورت رودررو :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ .... احزاب (33) 53

2632. جایگزینی همسرانی شایسته‌تر برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صورت عزم آن حضرت برای طلاق زنان خطاکار خویش:

عَسیٰ رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَکُنَّ أَنْ یُبْدِلَهُ أَزْوٰاجاً خَیْراً مِنْکُنَّ مُسْلِمٰاتٍ مُؤْمِنٰاتٍ قٰانِتٰاتٍ تٰائِبٰاتٍ عٰابِدٰاتٍ سٰائِحٰاتٍ ثَیِّبٰاتٍ وَ أَبْکٰاراً. تحریم (66) 5

2633. همسران پیامبر، موظّف به دوری از متاعهای دنیا و پیشه ساختن کردار نیک، در صورت انتخاب زیستن با آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ ... وَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدّٰارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنٰاتِ مِنْکُنَّ أَجْراً

عَظِیماً. احزاب (33) 28 و 29

2634. قابل جمع نبودن دنیاطلبی و در کنار پیامبر صلی الله علیه و آله بودن، برای همسران پیامبر:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً

وَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدّٰارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنٰاتِ مِنْکُنَّ أَجْراً عَظِیماً. احزاب (33) 28 و 29

2635. اهتمام پیامبر صلی الله علیه و آله در جلب رضایت همسرانش:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . تحریم (66) 1

2636. سوگند پیامبر صلی الله علیه و آله بر محروم کردن خود از عملی مباح و حلال، به خاطر رضایت برخی همسرانش:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ لِمَ تُحَرِّمُ مٰا أَحَلَّ اللّٰهُ لَکَ تَبْتَغِی مَرْضٰاتَ أَزْوٰاجِکَ وَ اللّٰهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ

قَدْ فَرَضَ اللّٰهُ لَکُمْ تَحِلَّةَ أَیْمٰانِکُمْ .... تحریم (66) 1 و 2

2637. پیامبر صلی الله علیه و آله ، وظیفه‌دار تربیت همسران خویش با آموزش حجاب به آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. احزاب (33) 59

2638. برخورداری پیامبر صلی الله علیه و آله از همسر و فرزند، مورد طعن مخالفان آن حضرت:

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلاً مِنْ قَبْلِکَ وَ جَعَلْنٰا لَهُمْ أَزْوٰاجاً وَ ذُرِّیَّةً ... (1)رعد (13) 38

نیز ==> ازدواج محمّد صلی الله علیه و آله

احکام همسران محمّد

2639. لطف و آگاهی همه‌جانبۀ خداوند، منشأ صدور احکامی خاص برای همسران پیامبر:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ ... وَ إِنْ کُنْتُنَّ ...

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ ... وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ ... یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ ... وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ ... وَ اذْکُرْنَ مٰا یُتْلیٰ فِی بُیُوتِکُنَّ ... إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ لَطِیفاً خَبِیراً. احزاب (33) 28 -\34

2640. مجاز بودن ورود همسران محمّد در فعالیّتهای اجتماعی (با رعایت ضوابط):

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ ... (2)احزاب (33) 53

نیز ==> حجاب همسران محمّد، وظایف همسران محمّد

ازدواج با همسران محمّد

2641. حرمت ازدواج با همسران پیامبر، پس از آن حضرت:

1) 1) . نقل شده که یهود رسول خدا صلی الله علیه و آله را سرزنش می‌کردند و می‌گفتند: همۀ همّت این شخص زن و ازدواج است. اگر آن‌گونه که تصوّر می‌کند، فرستادۀ خدا بود، امر نبوّت او را از [اشتغال به] زنان بازمی‌داشت. آیۀ مذکور در ردّ این سخن یهود نازل شد. (روح المعانی، ج 8 ، جزء 13، ص 242)

2) 2) . طبق یک احتمال، مشارالیه«ذٰلکم»درخواست از پشت حجاب است. (روح المعانی، ج 12، جزء 22، ص 104) در این صورت، از تعلیل آن به اطهر بودن برای دلها می‌توان استفاده کرد که آنچه مهم است، حفظ حجاب می‌باشد و در صورت مراعات حجاب، روابط زن و مرد و اجرای فعالیّتهای اجتماعی برای زنان مجاز است

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْوٰاجُهُ أُمَّهٰاتُهُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحٰامِ بَعْضُهُمْ أَوْلیٰ بِبَعْضٍ فِی کِتٰابِ اللّٰهِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُهٰاجِرِینَ إِلاّٰ أَنْ تَفْعَلُوا إِلیٰ أَوْلِیٰائِکُمْ مَعْرُوفاً کٰانَ ذٰلِکَ فِی الْکِتٰابِ مَسْطُوراً. احزاب (33) 6

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً. احزاب (33) 53

پاداش همسران محمّد

2642. وعدۀ پاداش دوچندان به همسران محمّد از سوی خداوند، در صورت اطاعت خاضعانۀ آنان از خدا و آن حضرت و انجام دادن عمل صالح:

وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صٰالِحاً نُؤْتِهٰا أَجْرَهٰا مَرَّتَیْنِ وَ أَعْتَدْنٰا لَهٰا رِزْقاً کَرِیماً. احزاب (33) 31

2643. اعطای پاداش مضاعف به همسران پیامبر در برابر عمل صالح آنها:

وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صٰالِحاً نُؤْتِهٰا أَجْرَهٰا مَرَّتَیْنِ وَ أَعْتَدْنٰا لَهٰا رِزْقاً کَرِیماً. احزاب (33) 31

2644. مأموریّت پیامبر صلی الله علیه و آله به ابلاغ بهره‌مندی همسرانش از پاداش عظیم، در صورت ترجیح آخرت‌طلبی و خداخواهی آنان بر دنیاطلبی:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا ... وَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدّٰارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنٰاتِ مِنْکُنَّ أَجْراً عَظِیماً. احزاب (33) 28 و 29

توطئۀ همسران محمّد

2645. خبر دادن خداوند از افشای اسرار خانوادگی محمّد صلی الله علیه و آله از طریق برخی همسران وی:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ. تحریم (66) 3

2646. افشای سخنان محرمانه و راز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از سوی برخی همسرانش، نوعی توطئه علیه آن حضرت:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً ... إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

2647. حمایت خداوند، جبرئیل، صالح مؤمنان و فرشتگان از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، در برابر خیانت و توطئۀ همسران آن حضرت علیه او:

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 4

2648. افشای اسرار خانوادگی پیامبر صلی الله علیه و آله از سوی برخی همسران وی، گناه و نیازمند توبه:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً ... إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

تهدید همسران محمّد

2649. تهدید شدن همسران محمّد (عائشه و حفصه) به طلاق و جایگزینی زنانی شایسته‌تر از آنان:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً ... إِنْ تَتُوبٰا

إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ

عَسیٰ رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَکُنَّ أَنْ یُبْدِلَهُ أَزْوٰاجاً خَیْراً مِنْکُنَّ مُسْلِمٰاتٍ مُؤْمِنٰاتٍ قٰانِتٰاتٍ تٰائِبٰاتٍ عٰابِدٰاتٍ سٰائِحٰاتٍ ثَیِّبٰاتٍ وَ أَبْکٰاراً. (1)تحریم (66) 3 -\5

2650. تهدید همسران پیامبر به کیفر دوچندان ، در صورت ارتکاب عمل زشتی (فحشا) به صورت آشکار:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَیْنِ وَ کٰانَ ذٰلِکَ عَلَی اللّٰهِ یَسِیراً. احزاب (33) 30

2651. هشدار خداوند به همسران پیامبر، برای رعایت احکام نازل شده دربارۀ آنان:

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَلِیماً. احزاب (33) 51

2652. هشدار خداوند به دو همسر خطاکار پیامبر، دربارۀ سرنوشت شوم خیانت به آن حضرت، همچون سرنوشت همسران نوح و لوط:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ

ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلاً لِلَّذِینَ کَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ کٰانَتٰا تَحْتَ عَبْدَیْنِ مِنْ عِبٰادِنٰا صٰالِحَیْنِ فَخٰانَتٰاهُمٰا فَلَمْ یُغْنِیٰا عَنْهُمٰا مِنَ اللّٰهِ شَیْئاً وَ قِیلَ ادْخُلاَ النّٰارَ مَعَ الدّٰاخِلِینَ . تحریم (66) 3 و 4 و 10

2653. هشدار خداوند به همسران خطاکار پیامبر صلی الله علیه و آله ، نسبت به تکرار خطاها و موضع‌گیری علیه ایشان:

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 4

حجاب همسران محمّد

2654. همسران پیامبر، موظّف به حفظ حجاب خویش:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ .... احزاب (33) 53

لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ وَ اتَّقِینَ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیداً. احزاب (33) 55

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. احزاب (33) 59

2655. تقدّم همسران رسول خدا، در حفظ حجاب بر دیگران:

1) 1) . بنا بر قولی، مقصود از ضمیر فاعلی«تتوبا»و ضمایر تثنیۀ پس از آن، عائشه و حفصه‌اند که با همدستی یکدیگر راز پیامبر صلی الله علیه و آله را افشا کردند. (مجمع البیان، ج 9 -\10، ص 474)

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً رَحِیماً. احزاب (33) 59

2656. رعایت حجاب از سوی همسران پیامبر، نشانۀ تقواپیشگی آنان:

لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ وَ اتَّقِینَ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیداً. احزاب (33) 55

2657. مجاز نبودن همسران پیامبر به گفتگو با زنهای کافر، بدون پوشش و حجاب:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ... لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ ... وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ ... (1)احزاب (33) 53 و 55

2658. واجب نبودن حجاب برای همسران پیامبر، در برابر محرمان خود:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ ... وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ ... وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ ... لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ .... احزاب (33) 53 و 55

2659. همسران پیامبر، مجاز به روبه‌رو شدن با بردگان خود و سخن گفتن با آنان، بدون داشتن حجاب:

... لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ ... وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ ... إِنْ تُبْدُوا شَیْئاً أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللّٰهَ کٰانَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیماً لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ ... وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ .... احزاب (33) 53 -\55

حقوق همسران محمّد

2660. مخیّر شدن همسران پیامبر از جانب ایشان بین انتخاب دنیا یا پیامبر صلی الله علیه و آله ، سبب ایجاد حق طلاق برای آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً

وَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدّٰارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللّٰهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنٰاتِ مِنْکُنَّ أَجْراً عَظِیماً. احزاب (33) 28 و 29

2661. همسران پیامبر، برخوردار از حق مهریه:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ .... احزاب (33) 50

روزی همسران محمّد

2662. آماده شدن روزی کریمانه از جانب خداوند برای همسران پیامبر، در صورت اطاعت خاضعانۀ آنان از خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله و انجام دادن عمل صالح:

وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صٰالِحاً نُؤْتِهٰا أَجْرَهٰا مَرَّتَیْنِ وَ أَعْتَدْنٰا لَهٰا رِزْقاً کَرِیماً. احزاب (33) 31

سرور همسران محمّد

2663. عدم جواز ازدواج پیامبر صلی الله علیه و آله با زنانی غیر از همسران موجود خود و یا تعیین شده، به منظور رفع نگرانی از آنان:

... ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ ... لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ


1) 1) . مقصود از«نسائهنّ»زنان مؤمن‌اند (مجمع البیان، ج 7 -\8 ، ص577) و از مفهوم«و لا نسائهنّ»استفاده می‌شود که لازم است زنان مسلمان در برابر زنان غیر مسلمان با حجاب باشند

مِنْ بَعْدُ .... احزاب (33) 51 و 52

2664. خدایی بودن حق تصمیم‌گیری پیامبر صلی الله علیه و آله دربارۀ همخوابگی با همسران، مایۀ شادمانی آنان و موجب رفع نگرانی‌شان:

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ .... احزاب (33) 51

طلاق همسران محمّد

2665. موظّف بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به پرداخت متاعی به همسرانش و طلاق آنان با روی خوش، در صورت انتخاب طلاق از سوی آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

2666. جایگزینی همسرانی شایسته‌تر برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، در صورت عزم آن حضرت برای طلاق زنان خطاکار خویش:

عَسیٰ رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَکُنَّ أَنْ یُبْدِلَهُ أَزْوٰاجاً خَیْراً مِنْکُنَّ مُسْلِمٰاتٍ مُؤْمِنٰاتٍ قٰانِتٰاتٍ تٰائِبٰاتٍ عٰابِدٰاتٍ سٰائِحٰاتٍ ثَیِّبٰاتٍ وَ أَبْکٰاراً. تحریم (66) 5

2667. پیامبر صلی الله علیه و آله ، مجاز به طلاق دادن هریک از همسران خود و ازدواج مجدّد با وی:

تُرْجِی مَنْ تَشٰاءُ مِنْهُنَّ وَ تُؤْوِی إِلَیْکَ مَنْ تَشٰاءُ وَ مَنِ ابْتَغَیْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَیْکَ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ تَقَرَّ أَعْیُنُهُنَّ وَ لاٰ یَحْزَنَّ وَ یَرْضَیْنَ بِمٰا آتَیْتَهُنَّ کُلُّهُنَّ وَ اللّٰهُ یَعْلَمُ مٰا فِی قُلُوبِکُمْ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلِیماً حَلِیماً. احزاب (33) 51

2668. مجاز نبودن پیامبر صلی الله علیه و آله در طلاق دادن همسران تعیین شده و جایگزین کردن همسران دیگری به جای آنها:

لاٰ یَحِلُّ لَکَ النِّسٰاءُ مِنْ بَعْدُ وَ لاٰ أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوٰاجٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ حُسْنُهُنَّ إِلاّٰ مٰا مَلَکَتْ یَمِینُکَ وَ کٰانَ اللّٰهُ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ رَقِیباً. احزاب (33) 52

2669. اختیار پیامبر صلی الله علیه و آله در طلاق دادن هریک از همسران خود، یا ادامۀ زندگی با آنان:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیٰاةَ الدُّنْیٰا وَ زِینَتَهٰا فَتَعٰالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ وَ أُسَرِّحْکُنَّ سَرٰاحاً جَمِیلاً. احزاب (33) 28

عَسیٰ رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَکُنَّ أَنْ یُبْدِلَهُ أَزْوٰاجاً خَیْراً مِنْکُنَّ مُسْلِمٰاتٍ مُؤْمِنٰاتٍ قٰانِتٰاتٍ تٰائِبٰاتٍ عٰابِدٰاتٍ سٰائِحٰاتٍ ثَیِّبٰاتٍ وَ أَبْکٰاراً. تحریم (66) 5

فعالیّت اجتماعی همسران محمّد

2670. مجاز بودن ورود همسران محمّد در فعالیّتهای اجتماعی (با رعایت ضوابط):

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ ... (1)احزاب (33) 53

قذف همسر محمّد

2671. قذف یکی از همسران محمّد، بهتانی آشکار:

1) 1) . طبق یک احتمال، مشارالیه«ذٰلکم»درخواست از پشت حجاب است. (روح المعانی، ج 12، جزء 22، ص 104) در این صورت، از تعلیل آن به اطهر بودن برای دلها می‌توان استفاده کرد که آنچه مهم است، حفظ حجاب می‌باشد و در صورت مراعات حجاب، روابط زن و مرد و انجام فعالیّتهای اجتماعی برای زنان مجاز است

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ ... لَوْ لاٰ ... قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ . (1)نور (24) 11 و 12

2672. تهمت فحشا به همسر پیامبر:

إِنَّ الَّذِینَ جٰاؤُ بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِنْکُمْ لاٰ تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَکُمْ بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَ الَّذِی تَوَلّٰی کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذٰابٌ عَظِیمٌ

لَوْ لاٰ جٰاؤُ عَلَیْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدٰاءَ فَإِذْ لَمْ یَأْتُوا بِالشُّهَدٰاءِ فَأُولٰئِکَ عِنْدَ اللّٰهِ هُمُ الْکٰاذِبُونَ . نور (24) 11 و 13

2673. خداوند، سرزنش‌کنندۀ مسلمانان به سبب بدگمانی به همسر پیامبر و موضعگیری تردیدآمیز نسبت به شایعۀ«افک»و رد نکردن آن:

لَوْ لاٰ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنٰاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً وَ قٰالُوا هٰذٰا إِفْکٌ مُبِینٌ . نور (24) 12

کیفر همسران محمّد

2674. کیفر دوچندان همسران پیامبر، در صورت انجام دادن کار زشتی به صورت آشکار:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَیْنِ وَ کٰانَ ذٰلِکَ عَلَی اللّٰهِ یَسِیراً. احزاب (33) 30

2675. کیفر برخی همسران پیامبر، در صورت ادامۀ توطئه علیه آن حضرت و توبه نکردن:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

گفتگو با همسران محمّد

2676. بی‌پرده و رودررو سخن گفتن با همسران پیامبر و یا مطالبه کردن چیزی از آنان، سبب اذیّت آن حضرت:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ .... احزاب (33) 53

2677. مذاکره‌کنندگان بی‌پرده و رودررو با همسران پیامبر، در صورت آزار دادن رسول خدا صلی الله علیه و آله با این کار، مشمول لعن خداوند:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ... وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ ... إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللّٰهُ فِی الدُّنْیٰا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذٰاباً مُهِیناً. احزاب (33) 53 و 57

2678. جواز سخن گفتن زنان مؤمن با همسران محمّد، به صورت رودررو :

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ


1) 1) . براساس برخی شأن نزولها، آیۀ مذکور مربوط به تهمت به عائشه است. نقل شده در یکی از سفرهای جنگی که پیامبر صلی الله علیه و آله عائشه را همراه خود برده بود، در مراجعت، عائشه از قافله جا مانده بود، صفوان بن معطّل که پس از قافله حرکت می‌کرد به عائشه برخورد کرد و او را سوار کرد به قافلۀ مسلمانان رساند، که عدّه‌ای به عائشه تهمت زدند. (جامع البیان، ج 10، جزء 18، ص119)

فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ وَ اللّٰهُ لاٰ یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً

لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ وَ اتَّقِینَ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیداً. احزاب (33) 53 و 55

2679. پدران، پسران، برادران و برادرزادگان و خواهرزادگان همسران پیامبر، محرم آنان و مجاز به سخن گفتن رودررو با ایشان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً ...

لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ .... احزاب (33) 53 و 55

لغزش همسران محمّد

2680. همسران پیامبر، در معرض لغزش، مانند سایر زنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ .... احزاب (33) 53

2681. گناه بزرگ برخی همسران پیامبر، با افشای راز آن حضرت:

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 4

2682. انحراف قلبی دو تن از همسران محمّد به سبب افشا کردن راز آن حضرت:

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 4

مالکیّت‌های همسران محمّد

2683. مالک شدن همسران پیامبر نسبت به اموال به دست آمده (از طریق اسباب مالکیّت):

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ .... وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ .... احزاب (33) 32 و 33

2684. همسران پیامبر، مالک بردگانی برای خود:

لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ .... احزاب (33) 55

محارم همسران محمّد

2685. پدران، پسران، برادران، برادرزادگان و خواهرزادگانِ همسران پیامبر، محرم آنان و مجاز به سخن گفتن رودررو با ایشان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً ...

لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ .... احزاب (33) 53 و 55

معاشرت با همسران محمّد

2686. هشدار خداوند به مسلمانان، دربارۀ تخلّف از دستورهای مربوط به چگونگی رفتار با همسران پیامبر:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ وَ اللّٰهُ لاٰ یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً

إِنْ تُبْدُوا شَیْئاً أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللّٰهَ کٰانَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیماً. احزاب (33) 53 و 54

مهریۀ همسران محمّد

2687. موظّف بودن پیامبر صلی الله علیه و آله به پرداخت مهریۀ همسران خود:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ .... احزاب (33) 50

مقام همسران محمّد

2688. امتیاز همسران پیامبر، در بهره‌مندی از پاداش مضاعف و روزی کریمانه، منوط به اطاعت خاضعانه از خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله و انجام دادن عمل صالح:

وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ لِلّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ تَعْمَلْ صٰالِحاً نُؤْتِهٰا أَجْرَهٰا مَرَّتَیْنِ وَ أَعْتَدْنٰا لَهٰا رِزْقاً کَرِیماً. احزاب (33) 31

2689. همسان نبودن همسران پیامبر با زنان دیگر، دلیل لزوم رعایت دستورهای ویژه از جانب آنان:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَیْنِ وَ کٰانَ ذٰلِکَ عَلَی اللّٰهِ یَسِیراً

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... احزاب (33) 30 و 32 و 33

وظایف همسران محمّد

اشاره

2690. توجّه دادن همسران پیامبر به موقعیّت و جایگاه‌شان، برانگیزانندۀ آنان به انجام دادن تکالیف واگذار شده به آنها:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفٰاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ یُضٰاعَفْ لَهَا الْعَذٰابُ ضِعْفَیْنِ وَ کٰانَ ذٰلِکَ عَلَی اللّٰهِ یَسِیراً

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... احزاب (33) 30 و 32 و 33

1. اجتناب از خودنمایی

2691. موظّف بودن همسران پیامبر به خودداری از خودنمایی و خودآرایی‌های دوران جاهلیّت:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... احزاب (33) 32 و 33

2. اجتناب از رفتارهای تحریک‌آمیز

2692. موظّف بودن همسران پیامبر به پرهیز از هرگونه

رفتار تحریک‌آمیز جنسی:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... احزاب (33) 32 و 33

2693. همسران پیامبر، موظّف به اجتناب از نازک کردن صدای خود، هنگام گفتگو با نامحرمان:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً. احزاب (33) 32

3. اطاعت

2694. همسران پیامبر، موظّف به اطاعت از خدا و آن حضرت:

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ .... احزاب (33) 33

4. پرداخت زکات

2695. همسران پیامبر، موظّف به پرداخت زکات:

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ .... احزاب (33) 33

5. تقواپیشگی

2696. تأکید بر لزوم تقوای همسران پیامبر، در رابطه با غیر محارم:

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنّٰا أَحْلَلْنٰا لَکَ أَزْوٰاجَکَ اللاّٰتِی آتَیْتَ أُجُورَهُنَّ ... لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ وَ اتَّقِینَ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیداً. احزاب (33) 50 و 53

6. توبه

2697. خداوند، توصیه‌کنندۀ دو همسر خطاکار پیامبر (حفصه و عائشه) به توبه و دست برداشتن از خطاکاری:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ ... إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا .... تحریم (66) 3 و 4

7 . حفظ حجاب

2698. همسران پیامبر، موظّف به حفظ حجاب خود در برابر مردان بیگانه:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلیٰ طَعٰامٍ غَیْرَ نٰاظِرِینَ إِنٰاهُ وَ لٰکِنْ إِذٰا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذٰا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لاٰ مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ وَ اللّٰهُ لاٰ یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ مٰا کٰانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللّٰهِ وَ لاٰ أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوٰاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذٰلِکُمْ کٰانَ عِنْدَ اللّٰهِ عَظِیماً

لاٰ جُنٰاحَ عَلَیْهِنَّ فِی آبٰائِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰائِهِنَّ وَ لاٰ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ إِخْوٰانِهِنَّ وَ لاٰ أَبْنٰاءِ أَخَوٰاتِهِنَّ وَ لاٰ نِسٰائِهِنَّ وَ لاٰ مٰا مَلَکَتْ أَیْمٰانُهُنَّ وَ اتَّقِینَ اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ عَلیٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیداً

یٰا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِکَ وَ بَنٰاتِکَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذٰلِکَ أَدْنیٰ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلاٰ یُؤْذَیْنَ وَ کٰانَ اللّٰهُ غَفُوراً

رَحِیماً. احزاب (33) 53 و 55 و 59

نیز ==> همسران محمد، حجاب همسران محمّد

8. حفظ اسرار

2699. همسران پیامبر، موظّف به حفظ اسرار آن حضرت:

وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِیُّ إِلیٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِیثاً فَلَمّٰا نَبَّأَتْ بِهِ وَ أَظْهَرَهُ اللّٰهُ عَلَیْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَ أَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمّٰا نَبَّأَهٰا بِهِ قٰالَتْ مَنْ أَنْبَأَکَ هٰذٰا قٰالَ نَبَّأَنِیَ الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ

إِنْ تَتُوبٰا إِلَی اللّٰهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمٰا وَ إِنْ تَظٰاهَرٰا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللّٰهَ هُوَ مَوْلاٰهُ وَ جِبْرِیلُ وَ صٰالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلاٰئِکَةُ بَعْدَ ذٰلِکَ ظَهِیرٌ. تحریم (66) 3 و 4

9. . خانه‌نشینی

2700. موظّف بودن همسران محمّد، به ماندن در خانه‌های خود:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ ...

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ .... احزاب (33) 32 و 33

10. نماز

2701. موظّف شدن همسران پیامبر به ادای کامل نماز، با فرمانی ویژه:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ .... وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ .... احزاب (33) 32 و 33

11. یادآوری آیات

2702. موظّف بودن همسران پیامبر به یادآوری کردن آیات و حکمتهای تلاوت شده بر آنان، در خانه‌هایشان:

یٰا نِسٰاءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ ...

وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجٰاهِلِیَّةِ الْأُولیٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلاٰةَ وَ آتِینَ الزَّکٰاةَ وَ أَطِعْنَ اللّٰهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّمٰا یُرِیدُ اللّٰهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً

وَ اذْکُرْنَ مٰا یُتْلیٰ فِی بُیُوتِکُنَّ مِنْ آیٰاتِ اللّٰهِ وَ الْحِکْمَةِ إِنَّ اللّٰهَ کٰانَ لَطِیفاً خَبِیراً. احزاب (33) 32 -\34

همسران محمّد و مؤمنان

2703. همسران پیامبر، در حکم مادرِ مؤمنان:

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْوٰاجُهُ أُمَّهٰاتُهُمْ .... احزاب (33) 6

2704. اجتناب از مطالبه کردن چیزی از همسران محمّد، به صورت رودررو ، باعث تزکیه و طهارت قلوب مؤمنان:

یٰا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاٰ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلاّٰ أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ ... وَ إِذٰا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتٰاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ ذٰلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ .... احزاب (33) 53

2705. ارث نبردن مؤمنان و همسران پیامبر از یکدیگر، با وجود حکم مادر بودن آنان برای مؤمنان:

اَلنَّبِیُّ أَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْوٰاجُهُ أُمَّهٰاتُهُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحٰامِ بَعْضُهُمْ أَوْلیٰ بِبَعْضٍ فِی کِتٰابِ اللّٰهِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُهٰاجِرِینَ إِلاّٰ أَنْ تَفْعَلُوا إِلیٰ أَوْلِیٰائِکُمْ مَعْرُوفاً کٰانَ ذٰلِکَ فِی الْکِتٰابِ مَسْطُوراً. (1)احزاب (33) 6


1) 1) . تنزیل همسران پیامبر در جایگاه مادران مؤمنان، در برخی آثار است، مانند حرمت ازدواج با آنان، نه در تمامی آثار مانند ارث بردن و... . (المیزان، ج 16، ص 277)

همسری زینب با محمّد صلی الله علیه و آله

2706. آگاهی پیامبر صلی الله علیه و آله از جانب خدا، در مورد همسری زینب بنت جحش با وی:

وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِ وَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِ أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللّٰهَ وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللّٰهُ مُبْدِیهِ وَ تَخْشَی النّٰاسَ وَ اللّٰهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشٰاهُ فَلَمّٰا قَضیٰ زَیْدٌ مِنْهٰا وَطَراً زَوَّجْنٰاکَهٰا لِکَیْ لاٰ یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ فِی أَزْوٰاجِ أَدْعِیٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً وَ کٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً. (1)احزاب (33) 37

نیز ==> ازدواج محمّد صلی الله علیه و آله

همنشینی با محمّد صلی الله علیه و آله

2707. خو گرفتن به دعا و نیایش در صبح و پسین، مایۀ ارجمندی نزد خداوند و شایستگی برای همنشینی با پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ .... انعام (6) 52

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ .... کهف (18) 28

2708. اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله ، از شرایط همنشینی با آن حضرت:

وَ مَنْ یُطِعِ اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولٰئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ .... نساء (4) 69

2709. همنشینی کافران با پیامبر صلی الله علیه و آله به منظور شنیدن آیات قرآن و مسخره کردن آن حضرت:

وَ إِذٰا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیٰاتِنٰا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتّٰی یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ وَ إِمّٰا یُنْسِیَنَّکَ الشَّیْطٰانُ فَلاٰ تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْریٰ مَعَ الْقَوْمِ الظّٰالِمِینَ .

انعام (6) 68

2710. همنشینی پیامبر صلی الله علیه و آله با تهیدستان مؤمن:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

2711. حضور مؤمنان تهیدست، پیرامون پیامبر صلی الله علیه و آله ، بهانۀ توانگران برای همنشینی نکردن با آن حضرت:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ

وَ کَذٰلِکَ فَتَنّٰا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِیَقُولُوا أَ هٰؤُلاٰءِ مَنَّ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ مِنْ بَیْنِنٰا أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِأَعْلَمَ بِالشّٰاکِرِینَ . (2)انعام (6) 52 و 53


1) 1) . در روایتی از امام رضا علیه السلام در تفسیر«و تخفی فی نفسک ما اللّه مبدیه و تخشی النّاس»آمده است: خداوند نام همسران پیامبر را به آن حضرت معرّفی کرد و یکی از کسانی که در شمار همسران آن حضرت ذکر شد، زینب دختر جحش بود. (تفسیر نور الثقلین، ج 4، ص 281، ح 129)

2) 2) . در شأن نزول آیه نقل شده که گذر گروهی از اشراف قریش به پیامبر صلی الله علیه و آله افتاد، در حالی که صهیب، خباب، بلال، عمّار و برخی دیگر از صحابۀ فقیر نزد حضرت بودند. اشراف، خطاب به حضرت - با اشاره به افرادی که اطراف حضرت بودند - گفتند: آیا به این افراد راضی شده‌ای!؟ ما بیاییم پیرو چنین افرادی باشیم؟!. اینان را از خود دور کن شاید پیرو تو شویم. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 472)

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

2712. همنشینی پیامبر صلی الله علیه و آله با عموم مردم، حتّی معلولان و طبقات غیر اشراف:

عَبَسَ وَ تَوَلّٰی

أَنْ جٰاءَهُ الْأَعْمیٰ . عبس (80) 1 و 2

2713. پایداری بر همدلی و همزیستی با مؤمنان مخلص تهیدست، توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله :

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا .... کهف (18) 28

2714. اشراف، خواهان ترک همنشینی پیامبر صلی الله علیه و آله با مؤمنان تهیدست:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

2715. حسابرسی نشدن از اعمال پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان فقیر به جای یکدیگر، دلیل لزوم همنشینی آن حضرت با آنان و طرد نکردن ایشان از خود:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ . انعام (6) 52

2716. خداوند، برحذردارندۀ پیامبر صلی الله علیه و آله از ترک همنشینی با خداجویان تهیدست و گردانیدن توجّه از آنان به‌سوی طبقۀ اشراف:

وَ لاٰ تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مٰا عَلَیْکَ مِنْ حِسٰابِهِمْ مِنْ شَیْءٍ وَ مٰا مِنْ حِسٰابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظّٰالِمِینَ

وَ کَذٰلِکَ فَتَنّٰا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِیَقُولُوا أَ هٰؤُلاٰءِ مَنَّ اللّٰهُ عَلَیْهِمْ مِنْ بَیْنِنٰا أَ لَیْسَ اللّٰهُ بِأَعْلَمَ بِالشّٰاکِرِینَ . (1)انعام (6) 52 و 53

وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدٰاةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَ لاٰ تَعْدُ عَیْنٰاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیٰاةِ الدُّنْیٰا وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنٰا


1) 1) . در شأن نزول آیه نقل شده که گذر گروهی از اشراف قریش به پیامبر صلی الله علیه و آله افتاد، در حالی که صهیب، خباب، بلال، عمّار و برخی دیگر از صحابۀ فقیر نزد حضرت بودند. اشراف، خطاب به حضرت - با اشاره به افرادی که اطراف حضرت بودند - گفتند: آیا به این افراد راضی شده‌ای!؟ ما بیاییم پیرو چنین افرادی باشیم؟!. اینان را از خود دور کن شاید پیرو تو شویم. (مجمع البیان، ج 3 -\4، ص 472)

وَ اتَّبَعَ هَوٰاهُ وَ کٰانَ أَمْرُهُ فُرُطاً. کهف (18) 28

عَبَسَ وَ تَوَلّٰی

أَنْ جٰاءَهُ الْأَعْمیٰ

وَ مٰا یُدْرِیکَ لَعَلَّهُ یَزَّکّٰی

أَمّٰا مَنِ اسْتَغْنیٰ

فَأَنْتَ لَهُ تَصَدّٰی

وَ أَمّٰا مَنْ جٰاءَکَ یَسْعیٰ

فَأَنْتَ عَنْهُ تَلَهّٰی . عبس (80) 1 -\3 و 5 و 6 و 8 و 10

یأس محمّد صلی الله علیه و آله

2717. یأس پیامبر صلی الله علیه و آله از ایمان کافران شرک‌پیشۀ مکه:

قُلِ انْظُرُوا مٰا ذٰا فِی السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا تُغْنِی الْآیٰاتُ وَ النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لاٰ یُؤْمِنُونَ

فَهَلْ یَنْتَظِرُونَ إِلاّٰ مِثْلَ أَیّٰامِ الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّی مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِینَ . یونس (10) 101 و 102

قُلْ کُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحٰابُ الصِّرٰاطِ السَّوِیِّ وَ مَنِ اهْتَدیٰ . طه (20) 135

قُلِ اللّٰهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِینِی

فَاعْبُدُوا مٰا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ .... زمر (39) 14 و 15

قُلْ یٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلیٰ مَکٰانَتِکُمْ إِنِّی عٰامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ . زمر (39) 39

وَ قِیلِهِ یٰا رَبِّ إِنَّ هٰؤُلاٰءِ قَوْمٌ لاٰ یُؤْمِنُونَ . زخرف (43) 88

قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ

وَ لاٰ أَنْتُمْ عٰابِدُونَ مٰا أَعْبُدُ

لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ . (1)کافرون (109) 1 و 5 و 6

یتیمی محمّد صلی الله علیه و آله

2718. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، فردی یتیم در دوران کودکی:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ . ضحی (93) 6

2719. توصیۀ خداوند به پیامبر صلی الله علیه و آله ، برای تحقیر نکردن یتیمان، با یادآوری دوران یتیمی وی:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

فَأَمَّا الْیَتِیمَ فَلاٰ تَقْهَرْ. ضحی (93) 6 و 9

2720. فراهم شدن سرپرست برای پیامبر صلی الله علیه و آله در دوران یتیمی،از الطاف خداوند به ایشان و سزاوار بازگو کردن برای دیگران:

أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآویٰ

وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ.

ضحی (93) 6 و 11

یهود و محمّد صلی الله علیه و آله

==> یهود، یهود و محمّد صلی الله علیه و آله


1) 1) . از امام صادق علیه السلام روایت شده که سبب نزول آیات مزبور آن بود که گروهی از کافران قریش به آن حضرت پیشنهاد دادند که تو یک سال خدای ما را عبادت نما و ما نیز یک سال خدای تو را عبادت می‌کنیم. (تفسیر نور الثقلین، ج 5، ص 688 ، ح 21)

فهرست منابع پروژۀ«محمّد صلی الله علیه و آله»

ردیف نام منبع مؤلف در پانوشت تاریخ وفات انتشارات

1 اسباب النزول علی بن احمد بن محمّد بن علی الواحدی اسباب النزول، واحدی 468 ق دار الحدیث، قاهره.

2 اعراب القرآن الکریم و بیانه محیی الدین الدرویش اعراب القرآن، درویش دار ابن کثیر، دمشق، 1408 ق.

3 بحار الانوار محمدباقر مجلسی 1110 ق دار احیاء التراث العربی، 1403 ق.

4 البرهان فی تفسیر القرآن السید هاشم الحسینی البحرانی البرهان 1107 ق مؤسسة البعثة، قم.

5 بصائر الدرجات الکبری محمد بن الحسن بن فروخ الصفّار بصائر الدرجات 290 ق مؤسّسة الأعلمی، تهران، 1404 ق.

6 تأویل الآیات الظّاهرة سیّد شرف الدین علی الحسینی الاسترآبادی نیمۀ دوم قرن دهم انتشارات اسلامی، قم، 1409 ق.

7 التبیان فی تفسیر القرآن محمّد بن الحسن الطوسی التّبیان 460 ق دار احیاء التراث العربی، بیروت.

8 التعریف و الإعلام فیما ابهم فی القرآن عبد الرحمن السّهیلی التعریف و الاعلام 581 ق کلیة الدعوة الاسلامیّة، طرابلس، 1401 ق.

9 التفسیر محمد بن مسعود بن عیّاش السّلمی السمرقندی تفسیر عیّاشی 320 ق المکتبة العلمیة الاسلامیّة، تهران.

10 تفسیر التّحریر و التنویر الطاهر بن عاشور 1393 ق مؤسّسة التّونسیّة.

ردیف نام منبع مؤلف در پانوشت تاریخ وفات انتشارات

11 تفسیر فرات الکوفی فرات بن ابراهیم الکوفی 252 ق مؤسّسة وزارة الثقافة و الارشاد الاسلامی، 1416 ق.

12 تفسیر القرآن الکریم سید عبد اللّه شبّر تفسیر القرآن الکریم، شبّر 1242 ق مؤسّسة الاعلمی، بیروت، 1410 ق.

13 تفسیر القمی علی بن ابراهیم قمّی تفسیر قمی 307 ق دار الشرور، بیروت، 1415 ق.

14 تفسیر نور الثقلین عبد علی بن جمعة الحویزی 1112 ق اسماعیلیان، 1373 ش.

15 جامع البیان عن تأویل آی القرآن ابو جعفر محمد بن جریر الطّبری جامع البیان 310 ق دار الفکر، بیروت، 1415 ق.

16 الجامع لأحکام القرآن محمد بن احمد الأنصاری القرطبی الجامع لاحکام القرآن، قرطبی 671 ق دار الکتب العلمیة، بیروت، 1417 ق.

17 الدّرّ المنثور فی التفسیر المأثور جلال الدّین السّیوطی الدّرّ المنثور 911 ق دار الفکر، بیروت، 1403 ق.

18 روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم محمود الآلوسی روح المعانی 70-\1263 ق دار الفکر، بیروت، 1414 ق.

19 زبدة البیان فی براهین احکام القرآن احمد الشهیر بالمحقق الاردبیلی زبدة البیان 993 ق انتشارات سپهر، قم، 1378 ش

20 شواهد التنزیل عبید اللّه المعروف بالحاکم الحسکانی النیشابوری 470 ق وزارة الثقافة و الارشاد الاسلامی، تهران، 1411 ق.

21 علل الشرائع محمد بن علی بن الحسین الصّدوق 381 ق مکتبة الحیدریّة، نجف، 1386 ق.

22 عیون اخبار الرّضا محمد بن علی بن الحسین الصّدوق 381 ق مؤسّسة الاعلمی للمطبوعات، بیروت، 1404 ق.

ردیف نام منبع مؤلف در پانوشت تاریخ وفات انتشارات

23 فتح القدیر محمد بن علی بن محمّد الشّوکانی 1250 ق دار المعرفة، بیروت.

24 الکافی محمد بن یعقوب کلینی 329 ق دار الکتب الاسلامیه، 1375 ش.

25 الکشّاف محمود بن عمر الزّمخشری 538 ق انتشارات البلاغة.

26 کنز العرفان فی فقه القرآن مقداد بن عبد اللّه السّیوری کنز العرفان 826 ق المکتبة المرتضویّة، 1384 ق.

27 لسان العرب محمد بن مکرّم المشهور بابن منظور 711 ق مؤسسة التاریخ العربی، بیروت، 1413 ق.

28 مجمع البیان فی تفسیر القرآن فضل بن الحسن الطبرسی مجمع البیان 548 ق انتشارات ناصر خسرو، تهران، 1376 ش.

29 المحاسن محمد بن خالد برقی محاسن برقی 280 ق دار الکتب الاسلامیه، قم

30المصباح المنیر احمد بن محمد بن علیّ المقری الفیّومی المصباح 770 ق دار الهجرة، 1405 ق.

31معالم التنزیل الحسین بن مسعود الفرّاء البغوی معالم التنزیل، بغوی 516 ق دار الکتب العلمیة، بیروت، 1414 ق.

32 معانی الاخبار محمد بن علی بن الحسین الصّدوق 381 ق انتشارات اسلامی، 1361 ش.

33 معجم الفروق اللّغویة ابو هلال الحسن بن عبد اللّه العسکری و السّید نور الدین الجزائری 1158 ق انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1412 ق.

34 مفاتیح الغیب المعروف بالتفسیر الکبیر محمد بن عمر الرّازی الملقب بفخر الدین التفسیر الکبیر 606 ق دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1415 ق.

ردیف نام منبع مؤلف در پانوشت تاریخ وفات انتشارات

35 مفردات الفاظ القرآن الرّاغب الاصفهانی مفردات 425 ق دار القلم، دمشق، 1412 ق.

36 المیزان فی تفسیر القرآن سید محمدحسین طباطبایی المیزان 1402 ق جامعه مدرّسین، قم، 1393 ق.

37 النّکت و العیون علی بن محمد بن حبیب الماوردی النکت و العیون، ماوردی 450 ق دار الکتب العلمیه، بیروت، 1412 ق.