فاطمه زهرا علیها السلام نمونه کامل الگوی زندگی و مدافع حقیقی ولایت همراه با حدیث شریف کساء

مشخصات کتاب

سرشناسه:میرزایی، عبدالله، 1350-

عنوان قراردادی:احادیث خاص (کساء)

*Hadiths, Special (Kasa)

عنوان و نام پديدآور:فاطمه زهرا علیهاالسلام نمونه کامل الگوی زندگی و مدافع حقیقی ولایت: (همراه با حدیث شریف کساء)/نویسنده عبدالله میرزائی.

مشخصات نشر:قم: انتشارات خویی ،1404.

مشخصات ظاهری:530ص.

شابک:978-622-4845-89-4

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

یادداشت:کتابنامه:ص.[529]-530؛همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع:فاطمه زهرا (علیها السلام)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق.

موضوع: atimah Zahra, The Saint

موضوع:فاطمه زهرا (علیها السلام)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. -- فضایل

موضوع: atimah Zahra, The Saint -- Virtues

موضوع:فاطمه زهرا (علیها السلام)، 8؟ قبل از هجرت - 11ق. -- مصائب

موضوع: atimah Zahra, The Saint -- *Sufferings

موضوع:احادیث خاص (کساء)

*Hadiths, Special (Kasa)

رده بندی کنگره:BP27/2

رده بندی دیویی:297/973

شماره کتابشناسی ملی:10106573

اطلاعات رکورد کتابشناسی:فیپا

ویراستار دیجیتالی:محمد منصوری

اشاره

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

فاطمه زهرا (علیها السلام)

نمونه کامل الگوی زندگی و مدافع حقیقی ولایت

(همراه با حدیث شریف کساء)

عبدالله میرزایی

فهرست مطالب

فهرست مطالب

مقدمه.......... 21

فصل اول: خلقت نوری حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 25

تفسیر روایت «لَولا فاطِمَةُ لَما خَلَقْتُكُما» چیست؟.......... 28

حضرت آدم وحوا در بهشت چه دیدند.......... 34

فصل دوم: ولادت استثنائی حضرت زهرا (علیها السلام).......... 35

در کیفیت ولادت حضرت دربحار الانوار چنین نقل شده است.......... 37

خلقت فاطمه (علیها السلام)از سیب بهشتی.......... 40

دستور آسمان.......... 43

اسامی نورانی.......... 44

فاطمه.......... 45

وَ الصِّدیقَةُ.......... 47

و المُبارِکَةُ.......... 49

و الطّاهِرَةُ.......... 50

و الزَّکیَّةُ.......... 51

والرضیه والمرضیه.......... 51

والمحدثه.......... 53

صحیفه حضرت فاطمه (علیها السلام)چیست؟.......... 54

مطالب مصحف.......... 55

مصحف فاطمه نزد امام زمان (علیه السلام) است.......... 56

والزهراء.......... 58

علت زهرا نامیده شدن حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 58

فصل سوم: ازدواج و فرزندان.......... 61

ازدواج آسمانی.......... 64

کیفیت ازدواج حضرت زهرا (علیها السلام)با امیرمومنان (علیه السلام).......... 65

مهریه حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 68

مهریه معنوی حضرت زهرا (علیها السلام).......... 68

تهیه جهیزیه.......... 69

فرزندان.......... 76

وظایف مرد نسبت به خانواده.......... 76

سرپرستی همسر.......... 76

محافظت و مراقبت از همسر.......... 78

هدایت همسروخانواده در مسیر حق.......... 79

واداشتن خانواده به نماز و فضیلت نمازگزار.......... 81

احساس غیرت نسبت به همسر.......... 83

پرداخت نفقه و تأمین رفاه همسر.......... 88

پرداخت مهریه.......... 94

خرید ملزومات همسر.......... 95

تأمین نیاز‌های جنسی همسر.......... 96

وظایف زن نسبت به شوهر.......... 100

اطاعت: اگر شوهر صدایش کند جواب دهد.......... 100

به شوهر محبت کند و عشق بورزد.......... 102

رضایت شوهر شفاعتی سودمند است.......... 102

پنج حقّ بسیار مهم شوهر.......... 103

ناسپاسی نکند.......... 103

بهترین زن؛ با محبت،.......... 104

زن لجباز شرّترین زن.......... 104

مانع محبت شوهر به مادر شوهر نشود.......... 104

شوهر را ناراحت و خشمگین نکند.......... 104

راضی کردن شوهر.......... 105

شوهر را اذیت نکند.......... 105

1عظمت شوهر.......... 105

2عظمت شوهر.......... 106

تکریم کردن شوهر.......... 106

رعایت سه نکته کلیدی.......... 107

نداشتن توقع بیجا از شوهر.......... 108

بدون اجازه شوهر مهمان به خانه نیاوردن.......... 108

استقبال از شوهر و بدرقه از او.......... 108

پاداش زن ایّوب.......... 109

پاداش دادن آب دادن به شوهر بهتر از عبادت یک سال.......... 109

تامین امنیت روانی شوهر.......... 109

رحمت خداوند؛ پاداش جابجا و مرتب کردن لوازم خانه.......... 110

خوش بوترین عطر، زیباترین لباس، نیکوترین زینت برای شوهر.......... 110

دست پخت خوب داشتن.......... 111

آرایش فقط برای شوهر.......... 111

تشکر از خدمات شوهر و رضایت از شوهری که ندارد.......... 111

رازدار اسرار شوهر بودن.......... 112

حافظ دارایی، ناموس، آبرو، و اسرار شوهر بودن.......... 112

بهترین خصوصیت زنان درفرمایش رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 112

سفارش رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به حولا درمورد حق زن وشوهر.......... 113

فصل چهارم: شوهر داری حضرت زهرا (علیها السلام).......... 129

اطاعت و رعایت حق مدیریت شوهر در خانه.......... 132

نمونه بعدی زمانی بود می‌خواستند از امیرالمومنین (علیه السلام) بیعت بگیرند.......... 134

نمونه دیگر.......... 135

حاکمیت روح عاطفی و نگاه‌های محبت آمیز در خانه.......... 136

برای خواسته هایش همسرش را تحت فشار قرارنداد.......... 137

فصل پنجم: ویژگیهای حضرت زهرا (علیها السلام)دربیان امیرالمومنین (علیه السلام).......... 139

آثار معرفه الله.......... 142

عبادت وبندگی.......... 143

خوف از خدا.......... 144

استجابت دعا.......... 145

بعضی از آثار دیگر معرفت خدا دراحادیث.......... 145

عارف خدا را دوست می‌دارد.......... 146

نمونه هائی از خدا شناسی وعبادت حضرت زهرا (علیها السلام).......... 147

نمونه بعدی.......... 147

نمونه دیگر.......... 149

عصر جمعه‌ی فاطمی.......... 150

شب‌های قدر حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 150

مراتب تقوا.......... 152

تقوای بدن وقلب.......... 153

بهترین توشه قیمت تقواست.......... 154

استناد به آیه تطهیر برای اثبات عصمت حضرت فاطمه.......... 156

اثبات عصمت حضرت فاطمه با استفاده از حدیث بضعه.......... 156

اثبات عصمت فاطمه با استفاده از احادیث ثقلین و سفینه.......... 157

فاطمه (علیها السلام)، سبب آفرینش عالم.......... 158

الف: فاطمه (علیها السلام)، سبب آفرینش عالم.......... 159

ودر حدیث کساء هم سبب افرینش هستی پنج تن آل عبا ذکر شده است.......... 160

قبولی توبه حضرت آدم (علیه السلام) با توسل به پنج تن آل عبا (علیه السلام) {حضرت زهرا (علیها السلام)}.......... 168

زمینه‌های توبه حضرت آدم:.......... 168

توبه حضرت آدم:.......... 168

چگونگی توبه حضرت آدم:.......... 169

ب. فاطمه (علیه السلام) مظهر رضا و سخط الهی.......... 172

ج. فاطمه (علیه السلام) شفیعه روز جزا.......... 173

د. خداوند متعال فاطمه (علیها السلام)را سیده زنان عالمین انتخاب نمودند:.......... 173

مقام حضرت زهرا (علیها السلام)در پیشگاه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 174

بوسیدن و احترام گزاردن.......... 175

ملقب شدن فاطمه به «اُمّ ابیها».......... 178

سلام پیاپی.......... 180

دیدار فاطمه (علیها السلام)به هنگام سفر.......... 181

فداها ابوها.......... 182

عطمت حضرت زهرا (علیها السلام)نزد ائمه (علیه السلام).......... 185

فاطمه (علیها السلام)قلب محمد (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 185

امام باقر (علیه السلام).......... 188

امام صادق (علیه السلام).......... 188

امام جواد (علیه السلام).......... 190

امام جواد (علیه السلام) بیادمادر.......... 190

امام حسن عسکری (علیه السلام).......... 191

امام زمان (علیه السلام) واسوه بودن مادرش زهرا (علیها السلام).......... 191

ویژیگی پنجم حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 192

خوف از خدادرقرآن واحادیث.......... 192

فضیلت دراحادیث.......... 194

مقام خوف حضرت زهرا (علیها السلام)ازخداوندمتعال.......... 196

فصل ششم: محبوب حضرت فاطمه (علیها السلام)در دنیا.......... 203

تشویق به تلاوت قرآن.......... 205

وصیّت پدر شیخ بهایی (رحمه الله) سه آیه برای عمل.......... 209

انس حضرت فاطمه (علیها السلام)با قرآن.......... 210

نظر علامه طباطبائی (رحمه الله) در معنی کوثر.......... 213

وصیت به قرآن خواندن در شب اول مرگ.......... 216

دومین محبوب حضرت فاطمه (علیها السلام)نظر به جمال رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 221

نگاه حرام.......... 222

نگاه به نامحرم.......... 222

نگاه به نامحرم در روایات.......... 223

نگاه ثواب.......... 225

سنگین ترین عمل در ترازوی اعمال.......... 228

فضیلت صلوات از زبان دوبهشتی.......... 229

ثواب صلوات قابل شمارش نیست.......... 229

نزدیکترین فرد به پیامبردر رستاخیز.......... 230

درود هفتاد هزار فرشته بر گوینده صلوات.......... 230

روشنائیِ قبر، صراط و بهشت به برکت صلوات.......... 231

سه فائده برای صلوات.......... 231

صلوات زینت دعا.......... 231

صلوات در شب و روز جمعه.......... 232

استجابت دعا به برکت صلوات.......... 232

رهایی از آتش جهنم.......... 233

اثر صلوات با اخلاص.......... 233

صلوات، دور کننده شیاطین.......... 233

نادانی و خسران در ترک صلوات.......... 234

مجلس بدون صلوات، مجلس حسرت و پشیمانی.......... 235

بهترین عمل در روز جمعه.......... 235

بوی عطر.......... 235

خوشبو شدن صورت به برکت صلوات.......... 236

والانفاق فی سبیل الله.......... 237

فضیلت انفاق در قرآن واحادیث.......... 237

نکات این آیه.......... 238

ثروت، وسیله‌ای برای آزمایش انسان.......... 239

رستگاری انسان در گرو ترک بخل.......... 240

محاسبۀ بخیل در قیامت.......... 241

جبران و افزایش اموال.......... 242

انفاق از چیزهاى محبوب و مرغوب.......... 243

عواقب عدم انفاق.......... 245

انفاقِ حضرت زهرا و اهل بیت (علیهم السلام) در راه خدا:.......... 247

انفاق پیراهن درعروسی.......... 249

مواسات.......... 250

گردنبد با برکت.......... 251

ایثار.......... 253

در آمد فدک.......... 256

فصل هفتم: فلسفه قیام حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 257

انحراف جامعه پس از رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 259

گوساله پرستی در امّت اسلام.......... 262

پدید آمدن بیماری مهلک نفاق در جامعه.......... 263

تبعیت از شیطان وگامهای انحرافی او.......... 266

قرار دادن جامعه در دام فتنه.......... 266

خبردادن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از فتنه‌ها.......... 266

نکته ها.......... 268

نگذاشتند پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) وصیت نامه را بنویسد.......... 270

جلوگیرى از نوشتن وصیّت.......... 270

منکر شدن سنت‌های الهی در جامعه.......... 272

به کدام سنت پیامبراسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) عمل نکردند؟.......... 273

از بین بردن بدعت ها.......... 276

تبعیت از شیطان و گامهای انحرافی او.......... 276

اول کسیکه با ابوبکربیعت کردکه بود؟.......... 277

متن عربی روایت:.......... 277

شیطان عامل ایجاد فتنه.......... 280

محو کردن حرمت‌ها در جامعه.......... 281

کینه و حسادت نسبت به علی بن ابی طالب (علیه السلام).......... 285

1 - مفهوم شناسى «رشک» و «حسد».......... 287

2 - زمینه هاى رَشک بر على (علیه السلام).......... 289

3 - رَشک بر على (علیه السلام) در عصر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 295

4 - رشک بر على (علیه السلام) در بازداشتِ خلافت از او.......... 300

عمل به امر به معروف ونهی از منکر.......... 303

امربه معروف ونهی ازمنکر در روایات.......... 304

هدف دیگرحضرت زهرا (علیها السلام)دفاع ازامامت بود که از اصوالدین می‌باشد.......... 313

آیه تبلیغ.......... 314

آیه اکمال دین.......... 314

ویژگی‌های واقعه روز غدیر.......... 315

حدیث یوم الدار.......... 316

مقام امام بالاتر از نبوت است.......... 316

دلالت حدیث ثقلین برامامت.......... 317

اهمیت ولایت در کلام امام باقر (علیه السلام).......... 318

هرکس بمیرد وامام نداشته باشد مرگش مرگ جاهلی است.......... 319

مناظره هشام بن حكم و عمرو بن عبید دراهمیت امامت.......... 321

فصل هشتم: کیفیت قیام حضرت زهرا (علیها السلام).......... 325

خطبه‌ی اوّل در مسجد مدینه.......... 327

ضرورت شکر و سپاس الهی.......... 327

شناخت خدا.......... 328

فلسفه‌ی بعثت پیامبر خاتم (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 329

رهاورد بعثت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 330

ویژگی‌های قرآن و عترت.......... 331

فلسفه‌ی فروع دین و امامت.......... 331

رهاورد بعثت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 332

مردم در عصر جاهلیّت.......... 334

ویژگی‌ها و نقش امام علی (علیه السلام) در مبارزات رهایی بخش.......... 334

نکوهش بی تفاوت‌های دیروز و تشنگان قدرت امروز.......... 335

علل انحراف مردم پس از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم).......... 335

اثبات ارث با استدلال‌های قرآنی.......... 337

نکوهش از سستی انصار.......... 338

دادخواهی از مسلمانان.......... 339

علل سستی مردم.......... 342

علل روی گردانی مردم از قرآن.......... 342

علل سیر ارتجاعی مردم.......... 345

خطبه‌ی دوم، سخنرانی در جمع زنان مهاجر و انصار.......... 345

نکوهش مردم از سیر ارتجاعی.......... 346

علل مظلومیّت امام علی (علیه السلام).......... 346

ویژگی‌های حکومت امام علی (علیه السلام).......... 347

نکوهش از انحراف مهاجران و انصار.......... 348

هشدار از آینده ای خونین.......... 349

سخنرانی در میان مردم کوچه و بازار.......... 350

دفاع از ولایت امام علی (علیه السلام) و افشاگری لازم درباره‌ی سیر ارتجاعی مردم.......... 350

سخنرانی در نکوهش پیمان شکنان.......... 351

فاطمه زهرا (علیها السلام)از مهاجرین و انصار یارى مى طلبد!.......... 352

اما باز هم افسوس و صد افسوس در حسرت غیرت.......... 355

بیت الاحزان.......... 356

اولین سؤال: چرا این همه گریه؟.......... 358

دومین سؤال: دلیل امامت امام علی (علیه السلام)؟.......... 360

سومین سؤال: چرا علی (علیه السلام) سکوت کردند؟.......... 362

الف) حفظ اسلام.......... 364

ب) حفظ اتحاد مسلمین.......... 365

تحریم از دیدار.......... 366

تحریم نماز برجنازه حضرت زهرا (علیها السلام)وتشییع جنازه.......... 369

وقایع پس از خاک سپاری حضرت زهرا (علیها السلام).......... 371

فصل نهم: غضب ورضای حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 373

خشم وغضب مقدس وغیرمقدس.......... 375

انواع غضب.......... 379

پند ابلیس به موسی.......... 380

غضب حضرت فاطمه (علیها السلام)موضوعی شخصی نیست.......... 381

خشم حضرت زهرا (علیها السلام)خشم مقدس است.......... 382

لزوم بروز خشم وغضب و عدم سکوت.......... 383

خشم مقدس در برابر انکار حق.......... 383

خشم مقدس در برابر بدعت در دین.......... 386

خشم مقدس در برابر اهانت به مؤمنان.......... 388

خشم مقدس در برابر منکر اجتماعی.......... 390

نتیجه:.......... 391

فصل دهم:.......... 393

آثار محبت به حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 393

آثار محبت به حضرت زهرا (علیها السلام)در روایات.......... 395

ورود به بهشت.......... 397

حضرت فاطمه در روزقیامت محبین را چگونه جدا می‌کند؟.......... 399

ثُمَّ ینْصَبُ لِلْأَوْصِیاءِ مَنَابِرُ مِنْ نُورٍ.......... 400

شیعه حقیقی ومحب واقعی.......... 405

مقام حضرت زهرا (علیها السلام)درصحرای محشر.......... 427

مهریه حضرت زهرا (علیها السلام)؛ شفاعت از گناهکاران امت.......... 427

احتضار و لحظات پایانی عمر حضرت.......... 428

پرسش فاطمه (علیها السلام)از قیامت.......... 442

محل‌های ملاقات حضرت فاطمه (علیها السلام)با پدرش در روز قیامت.......... 443

فصل یازدهم: معامله باخدا.......... 445

حضرت فاطمه (علیها السلام)چگونه باخدا معامله کرد.......... 447

رفع گرفتاری مومن.......... 447

داستان.......... 449

قرض الحسنه.......... 450

معامله مال وجان.......... 450

معاملات در روایت امام صادق (علیه السلام).......... 452

امام هادی (علیه السلام).......... 456

معامله حضرت زهرا (علیها السلام).......... 456

درازدواج رضایت خدا را درنظرگرفت.......... 456

نمونه دیگر معامله با خدای حضرت زهرا (علیها السلام)دادن پیراهن عروسی به سائل بود که نمونه آن در عالم پیدا نمی شود:.......... 459

نمونه بعدی.......... 459

معامله باجان.......... 461

فصل دوازدهم: اذکار ودعاهای حضرت زهرا (علیها السلام).......... 463

تسبیحات حضرت زهرا (علیها السلام).......... 465

آموختن تسبیحات به حضرت زهرا (علیها السلام).......... 465

شرائط تسبیحات.......... 466

حضور قلب و توجه معنوی در هنگام تسبیح؛.......... 466

اهمیت تسبیحات در روات.......... 467

تسبیح حضرت زهرا (علیها السلام)دروقت خواب.......... 470

نمازهای حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 470

اهمیت نماز حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 470

چگونگی ادای نماز حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 471

نماز استغاثه به حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام).......... 474

توسل به حضرت زهرا (علیها السلام)با نماز استغاثه.......... 476

غروب جمعه ودعای حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 481

دعای نور.......... 481

فصل سیزدهم: توسل به حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 485

امّ ایمن خادمه ى آن حضرت هم داراى این مراتب بوده.......... 487

آش حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 488

شفاعت حضرت.......... 489

ترا بجان مادرت.......... 492

آمده ام مسلمان شوم.......... 495

قفل باز شد.......... 498

داستان پرونده.......... 498

به یاد پهلوی شکسته.......... 501

مکاشفه شهید کرکی و عنایت حضرت زهرا.......... 504

پیروزی حزب الله لبنان با عنایت حضرت زهرا (علیها السلام).......... 505

فصل چهاردهم: شهادت حضرت زهرا (علیها السلام).......... 507

روضه امیرمومنان (علیه السلام) برای حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 509

اذان بلال.......... 513

کسانی که در تشییع جنازه حضرت حضور داشتند:.......... 515

دستور به نبش قبر حضرت فاطمه (علیها السلام).......... 516

منابع:.......... 529

مقدمه

حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)، دختر پیامبر اسلام حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و همسر امام علی (علیه السلام)، یکی از برترین شخصیت‌های تاریخ اسلام است. زندگی او سرشار از آموزه‌های اخلاقی، دینی و انسانی است که تا به امروز الهام‌بخش بسیاری از مسلمانان و حتی غیرمسلمانان است حضرت فاطمه (علیها السلام)نمادی از شجاعت، ایثار، تقوا، و وفاداری است. او در دوره‌ای زندگی می‌کرد که اسلام در حال شکل‌گیری و گسترش بود و نقش ویژه‌ای در تثبیت و ترویج ارزش‌های دینی داشت.

این کتاب تلاش دارد تا نگاهی جامع به زندگی و شخصیت حضرت زهرا (علیها السلام)بیندازد و از زوایای مختلف به بررسی نقش و اهمیت او در تاریخ اسلام بپردازد. در این مسیر، به منابع معتبر اسلامی و تاریخی استناد شده و تلاش شده است تا به شکلی عمیق و پژوهش‌محور به زندگی ایشان پرداخته شود.

امید است که این کتاب بتواند به درک بهتر از شخصیت و زندگی حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)کمک کرده و برای خوانندگان عزیز، آموزنده و الهام‌بخش باشد.

وامیدوارم این اثرا ندکی از ارزش‌های والای ایشان را باز تاب دهد وذخیره برای قبر وقیامت نویسنده باشد ورضایت وخوشنودی حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)و فرزند عزیزشان امام زمان (علیه السلام) را به همراه داشته باشد.

قم المقدسه

عبدالله میرزائی زنجانی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِیمِ

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم): «لَوْ كَانَ الْحُسْنُ شَخْصاً لَكَانَتْ فَاطِمَةَ بَلْ هِی أَعْظَمُ إِنَّ فَاطِمَةَ ابْنَتِی خَیرُ أَهْلِ الْأَرْضِ عُنْصُراً وَ شَرَفاً وَ كَرَماً»

اگر تمام خوبی‌ها به شکل یک شخص مجسّم شود آن شخص فاطمه (علیها السلام)است!و فاطمه (علیها السلام)از آن هم بالاتر است. دخترم فاطمه (علیها السلام)از لحاظ اصالت و شرافت و کرامت، برترین فرد زمین است. (مائة منقبة، ابن شاذان، ص135)

فصل اول: خلقت نوری حضرت فاطمه علیهاالسلام

اشاره

از روایات استفاده می‌شود که انسان‌ها دارای خلقت‌های مختلف نوری و برزخی و مادی می‌باشند و فاطمه زهرا (علیها السلام)نیز پیش از این خلقت، خلقت نوری داشته است که بر خلقت جسمانی آن حضرت مقدم بوده است و نور بودن ایشان قبل از خلقت مادی به این معنا است. حقیقت همه معصومین (علیهم السلام) حقیقتی نوری و ملکوتی است که در عالم دنیا در قالب جسمانی و مادی ظاهر شده است.

در روایاتی آمده است؛ «عَنِ الْمُفَضَّلِ قَالَ قُلْتُ لِمَوْلَانَا الصَّادِقِ (علیه السلام) مَا کنْتُمْ قَبْلَ أَنْ یخْلُقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ قَالَ کنَّا أَنْوَاراً نُسَبِّحُ اللَّهَ تَعَالَی وَ نُقَدِّسُهُ حَتَّی خَلَقَ اللَّهُ الْمَلَائِکةَ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ سَبِّحُوا فَقَالَتْ أَی رَبَّنَا لَا عِلْمَ لَنَا فَقَالَ لَنَا سَبِّحُوا فَسَبَّحْنَا فَسَبَّحَتِ الْمَلَائِکةُ بِتَسْبِیحِنَا أَلَا إِنَّا خُلِقْنَا أَنْوَاراً وَ خُلِقَتْ شِیعَتُنَا مِنْ شُعَاعِ ذَلِک النُّورِ فَلِذَلِک سُمِّیتْ شِیعَةً فَإِذَا کانَ یوْمُ الْقِیامَةِ الْتَحَقَتِ السُّفْلَی بِالْعُلیا ثُمَّ قَرَّبَ مَا بَینَ إِصْبَعَیهِ»⁽¹⁾،

خداوند متعال ما رادر آن عالم آفرید و ما تسبیح می‌کردیم و ملائکه به واسطه ما خدا را تسبیح و تقدیس می‌کردندبدانید ما نور خلق شدیم وشیعیان ما از شعاع نور ما خلق شدند بخاطر همین هم شیعه نامیده شده اندوروز قیامت آنها به ما ملحق می‌شوند سپس حضرت دو انگتش را به هم چسباند. از عوالم بالا به تعبیرات مختلفی یاد می‌شود گاهی به عرش و گاهی به «غامض علم الهی» و امثال این تعبیرات که بیانگر مرتبه بالایی از هستی است لذا این روایت بیانگر این است که صدیقه کبری همراه پدر و همسر و فرزندان معصوم خود در یک مرتبه دیگر از

خلقت وجود داشته اند البته بحث از اینکه کثرت در عالم مجردات چگونه فرض می‌شود بحث سنگین دیگری است و هر عالمی احکام مناسب با خود را دارد.

نسبت به صدیقه کبری تعابیر عرشی بسیاری وجود دارد که درباره معصومین دیگر این تعابیر نیامده است مانند: «یَا مُمْتَحَنَةُ امْتَحَنَکِ اللَّهُ الَّذِی خَلَقَکِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَکِ فَوَجَدَکِ لِمَا امْتَحَنَکِ صَابِرَة؛ مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج 2،

ص:711 البته در زیارت جامعه نسبت به سایر ائمه آمده است «خَلَقَکُمُ اللَّهُ أَنْوَاراً فَجَعَلَکُمْ بعرشه مُحْدِقِینَ حَتَّی مَنَّ عَلَیْنَا بِکُم؛ من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص: 613» اما به طور خاص این جایگاه ویژه حضرت زهرا است و نشان می‌دهد که این حقیقت یک حقیقت مخفی در عوالم هستی است که به نوعی باید اولیاء الهی به این حقیقت مخفی اعتقاد پیدا کنند، گویا فاطمه رمز عالم هستی است و خداوند خواسته است که این حقایق از طریق پیامبر در او جلوه کند لذا به آن حضرت توجه داده شده است.

تفسیر روایت «لَولا فاطِمَةُ لَما خَلَقْتُكُما» چیست؟

حقیقت‌آن است كه پنج تن مقدّس رمز خلقتند امّا خداوند به پیامبر خود مى فرماید:

«یا أحمَدُ! لَولاكَ لَما خَلَقتُ الأفلاكَ، وَ لَولا عَلِىُّ لَما خَلَْقتُكَ، وَ لَولا فاطِمَةُ لَماخَلقْتُكما»⁽¹⁾

القطره ج‌1، ص، 164 (و) قمى: سفینة البحار (و) نمازى: مستدرك سفینة البحار، ج 3: ص 334، حدیث قدسى.

اى احمد! اگر تو نبودى آسمان و زمین نمى آفریدم و اگر على نبود تو را نمى آفریدم و اگر فاطمه نبود شما را دو نفر نمى آفریدم.

با نگاهى به بیان آیت الله العظمى روحانى در تفسیر این حدیث شریف - كه در كتاب «عوالم فاطمه الزّهراء (علیها السلام)» به نقل از كتاب «مجمع النّورین» فاضل مرندى و نیز

از كتاب «ضیاء العالمین» علّامه نباطى فتونى نیاى بزرگ تر مرحوم صاحب جواهر از طرف مادر، به همین شكل نقل شده است این گونه در مى یابیم:

دستاورد هاى پژوهش و تحقیق در سخنان علماى شیعه و دانشمندان اهل سنت و جماعت گویاى این امر است كه سرمایه و مواد اصلى وجود ظاهرى صدّیقه طاهره فاطمه زهرا (علیها السلام)از موادّ این جهان خاكى و فناپذیر نیست، بلكه از بهشت پرطراوت و زیباى خدا و از بلندترین درختان و برترین میوه‌هاى آن است و روح ارجمند آن بانوى بزرگ نیز كه از سوى خداوند حكیم، متناسب و هماهنگ با این جسم مبارك برگزیده شده، جزء راز‌ها و اسرار الهى است كه ما حقیقت آن را درنمى یابیم و نمى شناسیم. آنچه ما درباره این موضوع در مى یابیم همان چیزى است كه از طریق روایات رسیده و نشان مى دهد كه روح تابناك فاطمه زهرا (علیها السلام)از فروغ عظمت و شكوه خدا آفریده شده است.

چنین مفهوم و سخنى را برخى از كتاب هاى روایى از جمله كتاب «معانى الْأخبار» از امام صادق (علیه السلام) و او نیز از نیاى گرانقدرش سالار پیامبران خدا آورده است كه فرمود:

«خُلِقَ نُورُ فاطِمَة قَبْلَ أنْ یَخْلُقَ الْأرْضُ وَ السَّماءُ»⁽¹⁾نور وجود فاطمه (علیها السلام)پیش از آفرینش آسمان و زمین آفریده شد!

برخى از مردم پرسیدند: اى پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)! آیا گوهر وجود فاطمه (علیها السلام)از انسانها نیست؟

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: فاطمه (علیها السلام)حوریه اى است در سیماى انسان، و خدا او را پیش از آفرینش آدم و عالم و دیگر ارواح انسان‌ها از فروغ تابناك خود آفرید.

«فاطِمَةُ حَوْراءٌ إنْسِیة خَلَقَهَااللّهُ عزَّ وَ جَلَّ مِن نُورِهِ قَبْلَ أنْ یخْلَقَ آدَم»⁽²⁾با نگرش به محتواى این حدیث شریف قدسى نه تنها هر گونه ابهام از معناى «لَوْلاكَ لَمَا خَلَقْتُ

الْأَفْلاك وَ لَوْلا عَلِىٌّ لَما خَلَقْتُكَ وَ لَوْلا فاطِمَةُ لَما خَلَقْتُكُما»⁽¹⁾اگر تو نبودى، جهان را نمى آفریدم و اگر على نبود، تو را، و اگر فاطمه نبود، شما دو نفر را نمى آفریدم. برطرف مى شود بلكه روشن مى گردد چرا در روز رستاخیز هنگام ورود فاطمه (علیها السلام)به بهشت، پیامبران الهى از آدم تا دیگران به زیارت فاطمه زهرا (علیها السلام)مى شتابند.

این حدیث شریف همچنین دلیل روشنى بر این مطلب است كه چرا هنگامه رستاخیز، پس از برانگیخته شدن مردم و پایان حسابرسى، وقتى پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به سوى بهشت مى رود، تنها یك گروه -كه گروه فاطمه (علیها السلام)است- از ایشان پیشى مى گیرد.⁽²⁾

در حدیث دیگری در باره خلقت نوری حضرت زهرا (علیها السلام)چنین نقل شده:

إِرْشَادُ الْقُلُوبِ، مَرْفُوعاً إِلَى سَلْمَانَ الْفَارِسِی ره قَالَ: كُنْتُ جَالِساً عِنْدَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) فِی الْمَسْجِدِ إِذْ دَخَلَ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَسَلَّمَ فَرَدَّ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ رَحَّبَ بِهِ فَقَالَ یا رَسُولَ اللَّهِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ عَلَینَا أَهْلَ الْبَیتِ عَلِی بْنَ أَبِی طَالِبٍ وَ الْمَعَادِنُ وَاحِدَةٌ فَقَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) إِذاً أُخْبِرَكَ یا عَمِّ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَنِی وَ خَلَقَ عَلِیاً وَ لَا سَمَاءَ وَ لَا أَرْضَ وَ لَا جَنَّةَ وَ لَا نَارَ وَ لَا لَوْحَ وَ لَا قَلَمَ فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بَدْوَ خَلْقِنَا تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ فَكَانَتْ نُوراً ثُمَّ تَكَلَّمَ كَلِمَةً ثَانِیةً فَكَانَتْ رُوحاً فَمَزَجَ فِیمَا بَینَهُمَا وَ اعْتَدَلَا فَخَلَقَنِی وَ عَلِیاً مِنْهُمَا ثُمَّ فَتَقَ مِنْ نُورِی نُورَ الْعَرْشِ فَأَنَا أَجَلُّ مِنَ الْعَرْشِ ثُمَّ فَتَقَ مِنْ نُورِ عَلِینُورَ السَّمَاوَاتِ فَعَلِی أَجَلُّ مِنَ السَّمَاوَاتِ ثُمَّ فَتَقَ مِنْ نُورِ الْحَسَنِ نُورَ الشَّمْسِ وَ مِنْ نُورِ الْحُسَینِ نُورَ الْقَمَرِ فَهُمَا أَجَلُّ مِنَ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ وَ كَانَتِ الْمَلَائِكَةُ تُسَبِّحُ اللَّهَ تَعَالَى وَ تَقُولُ فِی تَسْبِیحِهَا سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ مِنْ أَنْوَارٍ مَا أَكْرَمَهَا عَلَى اللَّهِ تَعَالَى فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ تَعَالَى أَنْ یبْلُوَ الْمَلَائِكَةَ أَرْسَلَ عَلَیهِمْ سَحَاباً مِنْ ظُلْمَةٍ وَ كَانَتِ الْمَلَائِكَةُ لَا تَنْظُرُ أَوَّلَهَا مِنْ آخِرِهَا وَ لَا آخِرَهَا مِنْ أَوَّلِهَا فَقَالَتِ الْمَلَائِكَةُ إِلَهَنَا وَ سَیدَنَا مُنْذُ خَلَقْتَنَا مَا رَأَینَا مِثْلَ مَا نَحْنُ فِیهِ فَنَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذِهِ

الْأَنْوَارِ إِلَّا مَا كَشَفْتَ عَنَّا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَأَفْعَلَنَّ فَخَلَقَ نُورَ فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءَ (علیها السلام)یوْمَئِذٍ كَالْقِنْدِیلِ وَ عَلَّقَهُ فِی قُرْطِ الْعَرْشِ فَزَهَرَتِ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرَضُونَ السَّبْعُ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ سُمِّیتْ فَاطِمَةُ الزَّهْرَاءَ وَ كَانَتِ الْمَلَائِكَةُ تُسَبِّحُ اللَّهَ وَ تُقَدِّسُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَأَجْعَلَنَّ ثَوَابَ تَسْبِیحِكُمْ وَ تَقْدِیسِكُمْ إِلَى یوْمِ الْقِیامَةِ لِمُحِبِّی هَذِهِ الْمَرْأَةِ وَ أَبِیهَا وَ بَعْلِهَا وَ بَنِیهَا قَالَ سَلْمَانُ فَخَرَجَ الْعَبَّاسُ فَلَقِیهُ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) فَضَمَّهُ إِلَى صَدْرِهِ وَ قَبَّلَ مَا بَینَ عَینَیهِ وَ قَالَ بِأَبِی عِتْرَةَ الْمُصْطَفَى مِنْ أَهْلِ بَیتٍ مَا أَكْرَمَكُمْ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى. دیلمی در کتاب ارشاد القلوب⁽¹⁾

از سلمان فارسی روایت می‌کند که گفت:

من در مسجد در حضور پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نشسته بودم که دیدم عبّاس بن عبدالمطلب به حضور رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مشرّف شد و سلام کرد، پیغمبر خدا جواب سلام وی را فرمود و به او مرحبا گفت. عبّاس گفت:

یا رسول الله! برای چیست که خدا علی بن ابیطالب (علیه السلام) را بر ما اهل بیت فضیلت و برتری داده، در صورتی که ما همه از یک خاندانیم.

حضرتش فرمودند:

اکنون جواب تو را می‌دهم، هنگامی که خدای توانا من وعلی را خلق کرد آسمان و زمین، بهشت و دوزخ، لوح و قلمی در کار نبود.

موقعی که خدا تصمیم گرفت ما را بیافریند سخنی گفت که از آن نوری به وجود آمد، سخن دیگری گفت که از آن نوری به وجود آمد، آنگاه آنها را با یکدیگر ممزوج نمود. سپس من و علی را از آنها آفرید.

نور عرش را از نور من آفرید، پس من از عرش جلیل ترم، نور آسمان‌ها را از نور علی خلق کرد، پس نور علی از آسمان‌ها جلیل‌تر است.

نور آفتاب از نور حسن و نور ماه را از نور حسین آفرید پس ایشان از آفتاب و ماهتاب جلیل ترند. ملائکه خدای سبحان را تسبیح می‌کنند و می‌گویند:

«سُبّوحٌ قُدّوسٌ» یعنی پاک و منزّه‌ست. چقدر این نورها نزد خدا گرامی هستند! موقعی که خدا در نظر گرفت ملائکه را امتحان نماید ابر تاریکی بر ایشان فرستاد که یکدیگر را نمی‌دیدند ملائکه گفتند:

پروردگارا! از آن روزی که ما را آفریده بودی یک چنین منظره‌ای را ندیده بودیم؟ تو را به حق این انوار قسم می‌دهیم که این ظلمت و تاریکی را از ما دور نمایی؟ پس خداوند عزّوجلّ فرمود به عزّت و جلال خودم قسم حتماً این کار را انجام خواهم داد سپس خدای توانا نور فاطمه را آفرید و آن را مانند قندیل بر کنار عرش آویخت و از آن نور آسمان‌ها و زمین‌های هفت گانه را خلق نمود، بدین جهت است که فاطمه‌ی اطهر، زهراء (علیها السلام)نامیده شد.

ملائکه، خدا را تسبیح و تقدیس می‌کردند، خداوند سبحان فرمود:

به عزّت و جلال خودم قسم، که من ثواب تسبیح و تقدیس شما را تا روز قیامت، برای دوستان فاطمه و پدر و شوهر و فرزندان وی قرار خواهم داد.سلمان می‌گوید:

عباس از حضور پیامبر خارج و با حضرت علی بن ابیطالب (علیه السلام) مواجه شد، آن حضرت را به سینه‌ی خود گرفت و میان دو چشم ایشان را بوسید و به ایشان عرض کرد:

پدرم فدای اهل بیت مصطفی: باد، چقدر شما نزد خدا گرامی می‌باشید؟

بیان: «قُرْط» به چیزی گویند که به نرمی گوش (لاله‌ی گوش) آویزان شود. در اصطلاح فارسی همان گوشواره‌ست.

در حدیث دیگری از امیرالمومنین (علیه السلام) آمده:

أمیرالمؤمنین (سَأَلَ جَابِرٌالْجُعْفِیُّ أَبَاعَبْدِاللَّهِ) عَنْ تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَی وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ (فَقَالَ) إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ لَمَّا خَلَقَ إِبْرَاهِیمَ (کَشَفَ لَهُ عَنْ بَصَرِهِ فَنَظَرَ فَرَأَی نُوراً إِلَی

جَنْبِ الْعَرْشِ فَقَالَ إِلَهِی مَا هَذَا النُّورُ فَقِیلَ لَهُ هَذَا نُورُ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِیطَالِبٍ) نَاصِرِ دِینِی وَ رَأَی إِلَی جَنْبِهِ ثَلَاثَهْ أَنْوَارٍ فَقَالَ إِلَهِی وَ مَا هَذِهِ الْأَنْوَارُ فَقِیلَ لَهُ هَذَا نُورُ فَاطِمَهْ (فَطَمَتْ مُحِبَّهَا مِنَ النَّارِ وَ نُورُ وَلَدَیْهَا الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ) فَقَالَ إِلَهِی وَ أَرَی تِسْعَهْ أَنْوَارٍ قَدْ حَفُّوا بِهِمْ قِیلَ یَا إِبْرَاهِیمُ (هَؤُلَاءِ الْأَئِمَّهْ مِنْ وُلْدِ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَهْ) فَقَالَ إِلَهِی وَ سَیِّدِی أَرَی أَنْوَاراً قَدْ أَحْدَقُوا بِهِمْ لَا یُحْصِی عَدَدَهُمْ إِلَّا أَنْتَ قِیلَ یَا إِبْرَاهِیمُ (هَؤُلَاءِ شِیعَتُهُمْ شِیعَهْ امِیرِالْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (فَقَالَ إِبْرَاهِیمُ) وَ بِمَا یُعْرَفُ شِیعَتُهُ قَالَ بِصَلَاهًِْ الْإِحْدَی وَ خَمْسِینَ وَ الْجَهْرِ [بِ] بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَ الْقُنُوتِ قَبْلَ الرُّکُوعِ وَ التَّخَتُّمِ بِالْیَمِینِ.⁽¹⁾

امام علی (ابوبصیر گوید، جابر جعفی از امام صادق) درباره‌ی تفسیر آیه‌ی (وَ إِنَّ مِن شِیعَتِهِ لَإِبْرَاهِیمَ)، پرسید. حضرت فرمود: «وقتی خدای متعال حضرت ابراهیم (را خلق کرد، حجاب را از دیدگان او برداشت و او نوری را در کنار عرش دید. از خدا پرسیداین نور چیست»؟ به او گفته شد: «این نور محمّد (برگزیده‌ی خلق من است و نوری دیگر در کنار آن نور نور پیامبر) دید و دوباره پرسید: «این نور چیست»؟ به او گفته شد: «آن هم نور حضرت علیّ‌بن‌ابی‌طالب (یاریگر دینم است». در کنار این دو نور، سه نور دیگر دید و از آن‌ها هم پرسید. به او گفته شد: «این نور فاطمه (است که محبّین آن حضرت، آتش جهنّم را نمی‌بینند و دو نور دیگر نور حسن و حسین (فرزندان اویند». حضرت ابراهیم (گفت: «پروردگارا! نُه نور دیگر که گرداگردشان می بینم چیست»؟ گفته شد: «ای ابراهیم! آن‌ها ائمّه (از فرزندان علی (و فاطمه ( هستند». باز گفت: «سرورم! نورهای زیادی را می بینیم که دور آن‌ها حلقه زده اند که فقط خودت تعداد آن‌ها را می دانی». گفته شد: «ای ابراهیم! آن‌ها شیعیان حضرت علی‌ّبن‌ابی‌طالب (هستند». حضرت ابراهیم (پرسید،: «آن‌ها با چه ویژگی شناخته می‌شوند»؟ فرمود: «با

پنجاه‌ویک رکعت نماز، جهری خواندن بسم الله الرحمن الرحیم و قنوت قبل از رکوع و انگشتر به دست راست کردن»

حضرت آدم وحوا در بهشت چه دیدند

امام حسن عسگری (علیه السلام) از پدران‌شان نقل کرده که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «آدم و حوا در بهشت افتخار می‌کردند که خداوند کسی بهتر و زیباتر از آن‌ها خلق نفرموده است.

خدا به جبراییل وحی کرد که «بنده‌ی مرا به بهشت بیاور!»

ناگهان آدم و حوا، بانویی را مشاهده نمودند که بر یکی از فرش‌های بهشتی نشسته، بر سرش تاجی از نور و در دو گوشش، گوشواره‌هایی از نور بود، و بهشت از نور زیبایی روی وی می‌درخشید.

آدم گفت: «جبرائیل، این بانو کیست که بهشت از زیبایی رویش درخشان شده؟»جبراییل پاسخ داد: «او فاطمه (علیها السلام)است؛ دختر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)، پیامبری از فرزندان تو در آخر زمان.»

«این تاج بر سر او، چیست؟»

«این شوهر وی علی بن ابی‌طالب است.»

«دو گوشواره‌ی در گوش او چیست؟»

«دو فرزندش حسن و حسین هستند.»⁽¹⁾

فصل دوم: ولادت استثنائی حضرت زهرا علیهاالسلام

فصل دوم: ولادت استثنائی حضرت زهرا (علیها السلام)

اشاره

در کیفیت ولادت حضرت دربحار الانوار چنین نقل شده است

الأمالی للصدوق أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْخَلِیلِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی بَكْرٍ الْفَقِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّوْفَلِی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یزِیدَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَى عَنْ زُرْعَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ (علیه السلام) كَیفَ كَانَ وِلَادَةُ فَاطِمَةَ (علیها السلام)فَقَالَ نَعَمْ إِنَّ خَدِیجَةَ (علیها السلام)لَمَّا تَزَوَّجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) هَجَرَتْهَا نِسْوَةُ مَكَّةَ فَكُنَّ لَا یدْخُلْنَ عَلَیهَا وَ لَا یسَلِّمْنَ عَلَیهَا وَ لَا یتْرُكْنَ امْرَأَةً تَدْخُلُ عَلَیهَا فَاسْتَوْحَشَتْ خَدِیجَةُ لِذَلِكَ وَ كَانَ جَزَعُهَا وَ غَمُّهَا حَذَراً عَلَیهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَلَمَّا حَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ كَانَتْ فَاطِمَةُ (علیها السلام)تُحَدِّثُهَا مِنْ بَطْنِهَا وَ تُصَبِّرُهَا وَ كَانَتْ تَكْتُمُ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ یوْماً فَسَمِعَ خَدِیجَةَ تُحَدِّثُ فَاطِمَةَ (علیها السلام)فَقَالَ لَهَا یا خَدِیجَةُ مَنْ تُحَدِّثِینَ قَالَتْ الْجَنِینُ الَّذِی فِی بَطْنِی یحَدِّثُنِی وَ یؤْنِسُنِی قَالَ یا خَدِیجَةُ هَذَا جَبْرَئِیلُ یخْبِرُنِی أَنَّهَا أُنْثَى وَ أَنَّهَا النَّسْلَةُ الطَّاهِرَةُ الْمَیمُونَةُ وَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى سَیجْعَلُ نَسْلِی مِنْهَا وَ سَیجْعَلُ مِنْ نَسْلِهَا أَئِمَّةً وَ یجْعَلُهُمْ خُلَفَاءَهُ فِی أَرْضِهِ بَعْدَ انْقِضَاءِ وَحْیهِ فَلَمْ تَزَلْ خَدِیجَةُ (علیها السلام)عَلَى ذَلِكَ إِلَى أَنْ حَضَرَتْ وِلَادَتُهَا فَوَجَّهَتْ إِلَى نِسَاءِ قُرَیشٍ وَ بَنِی هَاشِمٍ أَنْ تَعَالَینَ لِتَلِینَ مِنِّی مَا تَلِی النِّسَاءُ مِنَ النِّسَاءِ فَأَرْسَلْنَ إِلَیهَا أَنْتَ عَصَیتِنَا وَ لَمْ تَقْبَلِی قَوْلَنَا وَ تَزَوَّجْتِ مُحَمَّداً یتِیمَ أَبِی طَالِبٍ فَقِیراً لَا مَالَ لَهُ فَلَسْنَا نَجِی‌ءُ وَ لَا نَلِی مِنْ أَمْرِكِ شَیئاً فَاغْتَمَّتْ خَدِیجَةُ (علیها السلام)لِذَلِكَ فَبَینَا هِی كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ عَلَیهَا أَرْبَعُ نِسْوَةٍ سُمْرٍ طِوَالٍ كَأَنَّهُنَّ مِنْ نِسَاءِ بَنِی هَاشِمٍفَفَزِعَتْ مِنْهُنَّ لَمَّا رَأَتْهُنَّ فَقَالَتْ إِحْدَاهُنَّ لَا تَحْزَنِی یا خَدِیجَةُ فَإِنَّا رُسُلُ رَبِّكِ إِلَیكِ وَ

نَحْنُ أَخَوَاتُكِ أَنَا سَارَةُ وَ هَذِهِ آسِیةُ بِنْتُ مُزَاحِمٍ وَ هِی رَفِیقَتُكِ فِی الْجَنَّةِ وَ هَذِهِ مَرْیمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَ هَذِهِ كُلْثُمُ أُخْتُ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ بَعَثَنَا اللَّهُ إِلَیكِ لِنَلِی مِنْكِ مَا تَلِی النِّسَاءُ مِنَ النِّسَاءِ فَجَلَسَتْ وَاحِدَةٌ عَنْ یمِینِهَا وَ أُخْرَى عَنْ یسَارِهَا وَ الثَّالِثَةُ بَینَ یدَیهَا وَ الرَّابِعَةُ مِنْ خَلْفِهَا فَوَضَعَتْ فَاطِمَةَ (علیها السلام)طَاهِرَةً مُطَهَّرَةً فَلَمَّا سَقَطَتْ إِلَى الْأَرْضِ أَشْرَقَ مِنْهَا النُّورُ حَتَّى دَخَلَ بُیوتَاتِ مَكَّةَ وَ لَمْ یبْقَ فِی شَرْقِ الْأَرْضِ وَ لَا غَرْبِهَا مَوْضِعٌ إِلَّا أَشْرَقَ فِیهِ ذَلِكَ النُّورُ وَ دَخَلَ عَشْرٌ مِنَ الْحُورِ الْعِینِ كُلُّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ مَعَهَا طَسْتٌ مِنَ الْجَنَّةِ وَ إِبْرِیقٌ مِنَ الْجَنَّةِ وَ فِی الْإِبْرِیقِ مَاءٌ مِنَ الْكَوْثَرِ فَتَنَاوَلَتْهَا الْمَرْأَةُ الَّتِی كَانَتْ بَینَ یدَیهَا فَغَسَلَتْهَا بِمَاءِ الْكَوْثَرِ وَ أَخْرَجَتْ خِرْقَتَینِ بَیضَاوَینِ أَشَدَّ بَیاضاً مِنَ اللَّبَنِ وَ أَطْیبَ رِیحاً مِنَ الْمِسْكِ وَ الْعَنْبَرِ فَلَفَّتْهَا بِوَاحِدَةٍ وَ قَنَّعَتْهَا بِالثَّانِیةِ ثُمَّ اسْتَنْطَقَتْهَا فَنَطَقَتْ فَاطِمَةُ (علیها السلام)بِالشَّهَادَتَینِ وَ قَالَتْ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ أَبِی رَسُولُ اللَّهِ سَیدُ الْأَنْبِیاءِ وَ أَنَّ بَعْلِی سَیدُ الْأَوْصِیاءِ وَ وُلْدِی سَادَةُ الْأَسْبَاطِ ثُمَّ سَلَّمَتْ عَلَیهِنَّ وَ سَمَّتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ بِاسْمِهَا وَ أَقْبَلْنَ یضْحَكْنَ إِلَیهَا وَ تَبَاشَرَتِ الْحُورُ الْعِینُ وَ بَشَّرَ أَهْلُ السَّمَاءِ بَعْضُهُمْ بَعْضاً بِوِلَادَةِ فَاطِمَةَ (علیها السلام)وَ حَدَثَ فِی السَّمَاءِ نُورٌ زَاهِرٌ لَمْ تَرَهُ الْمَلَائِكَةُ قَبْلَ ذَلِكَ وَ قَالَتِ النِّسْوَةُ خُذِیهَا یا خَدِیجَةُ طَاهِرَةً مُطَهَّرَةً زَكِیةً مَیمُونَةً بُورِكَ فِیهَا وَ فِی نَسْلِهَا فَتَنَاوَلَتْهَا فَرِحَةً مُسْتَبْشِرَةً وَ أَلْقَمَتْهَا ثَدْیهَا فَدَرَّ عَلَیهَا فَكَانَتْ فَاطِمَةُ (علیها السلام)تَنْمِی فِی الْیوْمِ كَمَا ینْمِی الصَّبِی فِی الشَّهْرِ وَ تَنْمِی فِی الشَّهْرِ كَمَا ینْمِی الصَّبِی فِی السَّنَةِ.⁽¹⁾

مفضل از کتاب ارزشمند امالی شیخ صدوق که ماجرای ولادت حضرت فاطمه (علیها السلام)را به صورت دقیق از زبان امام صادق (علیه السلام) نقل می‌نماید و ما را از بقیه سخنها و تواریخ بی نیاز می‌گرداند:

هنگامی که خدیجه با رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ازدواج کرد، زنان مکه از ویکناره گیری کرده، رفت و آمد خود را با او قطع نمودند. خدیجه از این جهت غمگین شد تا

چون فاطمه را حامله شد این جنین در شکم با خدیجه سخن می‌گفت و خدیجه را دلداری می‌داد.

چندی از این ماجرا گذشت تا هنگام تولد فاطمه (علیها السلام)شد. خدیجه کسی را به نزد زنان قریش فرستاد و از آنها خواست تا به خانه او آیند و هنگام ولادت فاطمه (علیها السلام)او را کمک دهند. ولی زنان برای خدیجه پیغام دادند که تو به سخن ما گوش نکردی و با یتیم ابوطالب که مالی نداشت ازدواج کردی، ما نیز به کمک تو نخواهیم آمد.

خدیجه از این پیغام غمگین شد و در حال غم و اندوه به سر می‌برد که به ناگاه چهار زن گندمگون بلند قامت را که همچون زنان بنی هاشم بودند، مشاهده کرد که بر وی وارد شدند. خدیجه از دیدن ایشان نگران شد. اما یکی از آن چهار زن به سخن آمده، گفت: ای خدیجه نترس و محزون مباش که پروردگار تو ما را فرستاده و ما خواهران تو هستیم. من ساره همسر ابراهیم خلیل هستم و این آسیه دختر مزاحم (همسر فرعون) است که همدم تو در بهشت خواهد بود و آن دیگر مریم دختر عمران و چهارمی کلثوم دختر موسی بن عمران است. خدای تعالی ما را فرستاد تا در وضع حمل به تو کمک دهیم.

یکی از آنها طرف راست خدیجه و یکی طرف چپ او و دیگری روبروی او و چهارمی پشت سر او نشستند. در آن حال فاطمه (علیها السلام)متولد شد در حالتی که پاک و پاکیزه بود. چون روی زمین قرار گرفت، چنان نوری از او فروتابید که تمام خانه‌ها را نور داد و در مشرق و مغرب زمین جایی نماند مگر این که همه را روشن کرد و در آنجا تابید.

در آن حال ده حورالعین وارد شدند که در دست هر یک از آنها تشت و ابریق بهشتی بود که در آن ابریقها آب کوثر بود و به آن زنی دادند که روبروی خدیجه نشسته بود. پس زهرا (علیها السلام)را باآب کوثر شست و شو داد و دو جامه سفید بیرون آورد که از شیر سفیدتر و از مشک و عنبر خوشبوتر بود. زهرا را به یکی از آنها پیچید و

دیگری را مقنعه او قرار داد. پس حضرت به سخن درآمد و شهادت داد به رسالت پدر بزرگوار خود سیّد انبیاء و شوهر خود سیّد اوصیاء و فرزندان خود:

أشهد أن لا اله الّا اللَّه و أن أبی رسول اللَّه سیّد الانبیاء و أنّ بعلی سیّد الاوصیاء و ولدی سادة الاسباط؛

شهادت می‌دهم به یگانگی خدا و این که پدرم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آقای پیامبران است و شهادت می‌دهم به این که شوهرم سرور جانشینان و دو فرزندم سرور فرزندان هستند.

پس به هر یک از آن زنها سلام کرد و نام هر یک از آنها را بر زبان جاری کرد و زنان به روی او خندیدند و بشارت دادند و حورالعین نیز یکدیگر را بشارت دادند و بعضی از اهل آسمان بعضی دیگر را به ولایت آن معظمه مژده دادند و در آسمان نوری ظاهر شد که هرگز مانند آن را ندیده بودند.

زنها به خدیجه گفتند: ای خدیجه! این مولود را بگیر در حالتی که پاک و پاکیزه و فرخنده و برکت داده شده است در او و در نسل او. پس خدیجه او را گرفت در حالتی که خوشحال بود و سینه در دهان او گذارد و شیر جاری شد. رشد و نمو حضرت زهرا (علیها السلام)از رشد خردسالان دیگر سریعتر بود.

خلقت فاطمه (علیها السلام)از سیب بهشتی

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مَعَاشِرَ النَّاسِ تَدْرُونَ لِمَا خُلِقَتْ فَاطِمَةُ قَالُوا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ خُلِقَتْ فَاطِمَةُ حَوْرَاءَ إِنْسِیةً لَا إِنْسِیةٌ وَ قَالَ خُلِقَتْ مِنْ عَرَقِ جَبْرَئِیلَ وَ مِنْ زَغَبِهِ قَالُوا یا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَشْكَلَ ذَلِكَ عَلَینَا تَقُولُ حَوْرَاءُ إِنْسِیةٌ لَا إِنْسِیةٌ ثُمَّ تَقُولُ مِنْ عَرَقِ جَبْرَئِیلَ وَ مِنْ زَغَبِهِ قَالَ إِذاً أُنَبِّئُكُمْ أَهْدَى إِلَی رَبِّی تُفَّاحَةً مِنَ الْجَنَّةِ أَتَانِی بِهَا جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) فَضَمَّهَا إِلَى صَدْرِهِ فَعَرِقَ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) وَ عَرِقَتِ التُّفَّاحَةُفَصَارَ عَرَقُهُمَا شَیئاً وَاحِداً ثُمَّ قَالَ السَّلَامُ عَلَیكَ یا رَسُولَ اللَّهِ

وَ (رحمه الله) وَ بَرَكَاتُهُ قُلْتُ وَ عَلَیكَ السَّلَامُ یا جَبْرَئِیلُ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ أَهْدَى إِلَیكَ تُفَّاحَةً مِنَ الْجَنَّةِ فَأَخَذْتُهَا وَ قَبَّلْتُهَا وَ وَضَعْتُهَا عَلَى عَینِی وَ ضَمَمْتُهَا إِلَى صَدْرِی ثُمَّ قَالَ یا مُحَمَّدُ كُلْهَا قُلْتُ یا حَبِیبِی یا جَبْرَئِیلُ هَدِیةُ رَبِّی تُؤْكَلُ قَالَ نَعَمْ قَدْ أُمِرْتَ بِأَكْلِهَا فَأَفْلَقْتُهَا فَرَأَیتُ مِنْهَا نُوراً سَاطِعاً فَفَزِعْتُ مِنْ ذَلِكَ النُّورِ قَالَ كُلْ فَإِنَّ ذَلِكَ نُورُ الْمَنْصُورَةِ فَاطِمَةَ قُلْتُ یا جَبْرَئِیلُ وَ مَنِ الْمَنْصُورَةُ قَالَ جَارِیةٌ تَخْرُجُ مِنْ صُلْبِكَ وَ اسْمُهَا فِی السَّمَاءِ مَنْصُورَةُ وَ فِی الْأَرْضِ فَاطِمَةُ فَقُلْتُ یا جَبْرَئِیلُ وَ لِمَ سُمِّیتْ فِی السَّمَاءِ مَنْصُورَةَ وَ فِی الْأَرْضِ فَاطِمَةَ قَالَ سُمِّیتْ فَاطِمَةَ فِی الْأَرْضِ لِأَنَّهُ فَطَمَتْ شِیعَتَهَا مِنَ النَّارِ وَ فُطِمُوا أَعْدَاؤُهَا عَنْ حُبِّهَا وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ فِی كِتَابِهِ وَ یوْمَئِذٍ یفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ اللَّهِ بِنَصْرِ فَاطِمَةَ.⁽¹⁾

امام صادق (علیه السلام) از جدش علی بن الحسین روایت کرده است که رسول خدا فرمود:

نور فاطمه قبل از اینکه زمین و آسمان خلق شوند آفریده شد. بعضی از مردم گفتند: ای رسول خدا! پس او از جنس بشر نیست؟

پیامبر فرمود: فاطمه حوریّه‌ای در لباس انسان است.

گفتند: ای رسول خدا! چگونه امکان دارد که کسی حوریّه و در عین حال انسان باشد؟

فرمود: خداوند متعال قبل از اینکه حضرت آدم را بیافریند فاطمه را در آن هنگامی که ارواح مخلوقات را خلق می‌کرد، از نور خود آفرید، پس هنگامی که آدم را آفرید، فاطمه را به او نشان داد.

گفته شد: ای رسول خدا! فاطمه در آن زمان کجا بود؟

فرمود: نور او در حفره‌ای زیر ساق عرش قرار داشت.

گفتند: ای رسول خدا! طعام وی چه بود؟

فرمود: تسبیح و تقدیس و تهلیل و تحمید؛ هنگامی که خدا حضرت آدم را آفرید و مرا از صلب او خارج نمود (متولّد شدم)، اراده نمود که فاطمه را از صلب

من خارج کند، پس آن نور را در سیبی قرار داد و جبرئیل آن سیب را نزد من آورد و گفت: ای محمّد! سلام، رحمت و برکات خدا بر تو باد.

گفتم: ای حبیب من! بر تو باد سلام و رحمت و برکات او.

جبرئیل گفت: ای محمّد! خدا به تو سلام می‌رساند.

گفتم: هر چه سلام (سلامتی) است از طرف اوست و به سوی او باز خواهد گشت.

گفت: ای محمّد! این سیب تحفه‌ای است که خداوند مهربان آن را از بهشت برای تو فرستاده. و من آن سیب را گرفته و به سینه خود نهادم.

جبرئیل گفت: ای محمّد! خداوند می‌فرماید که این سیب را بخوری. هنگامی که آن سیب را تکّه کردم نوری از آن ساطع گردید که موجب تعجّب من شد، و جبرئیل که تاخیر و تامّل مرا در خوردن سیب مشاهده کرد، گفت: ای رسول خدا! چرا آن را نمی‌خوری؟

بخور و نترس، زیرا آنچه دیدی نور بانویی است که در آسمان «منصوره» و در زمین «فاطمه» خواهد بود.

گفتم: ای جبرئیل! چرا در آسمان منصوره و در زمین فاطمه است؟

گفت: در زمین فاطمه نامیده شد برای اینکه پیروان و شیعیان خود را از آتش نجات می‌دهد و دشمنانش از محبّت او محروم خواهند بود، و در آسمان به این جهت منصوره است که خدا فرمود: «در روز قیامت، مؤمنان از نصر و یاری خدا خشنود می‌شوند، و خداوند هر که را خواهد یاری کند»، و مقصود از نصرت خدا برای مؤمنان، همانا شفاعت و امداد فاطمه برای شیعیان و دوست‌دارانش می‌باشد.رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) چرا فاطمه (علیها السلام)را زیاد می‌بوسید؟

عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قِیلَ یا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَلَثَّمُ فَاطِمَةَ وَ تَلْزَمُهَا وَ تُدْنِیهَا مِنْكَ وَ تَفْعَلُ بِهَا مَا لَا تَفْعَلُهُ بِأَحَدٍ مِنْ بَنَاتِكَ فَقَالَ إِنَّ

جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) أَتَانِی بِتُفَّاحَةٍ مِنْ تُفَّاحِ الْجَنَّةِ فَأَكَلْتُهَا فَتَحَوَّلَتْ مَاءً فِی صُلْبِی ثُمَّ وَاقَعْتُ خَدِیجَةَ فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ فَأَنَا أَشَمُّ مِنْهَا رَائِحَةَ الْجَنَّةِ.⁽¹⁾

به پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) گفته شد.

یا رسول الله! برای چیست که این قدر فاطمه‌ی زهراء (علیها السلام)را می‌بوسی و او را در بر می‌گیری و نزدیک خویش جای می‌دهی، با او یک لطف و مرحمتی داری که با دختران دیگر خود نداری؟ در جواب فرمود: جبرئیل سیبی از سیب‌های بهشتی برای من آورد و من آن را خوردم، آن سیب در پشت من مبدل به نطفه شد، وقتی با خدیجه همبستر شدم وی به فاطمه حامله گردید، لذا من از فاطمه بوی بهشت می‌بویم.

دستور آسمان

روزی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در ابطح (جایی بین مکه و منا که فاصله‌از هردو به یک اندازه و شاید به منا نزدیک‌تر است، از این جهت به هر دو نسبت داده می‌شود. ) نشسته بود، جبرئیل نازل شده عرض کرد: خداوند بزرگ بر تو سلام فرستاده می‌فرماید: چهل شبانه روز از خدیجه (علیها السلام)کناره‌گیری کن و به عبادت مشغول باش. پیامبر به دستور خدا چهل روز به خانه‌ی خدیجه نرفت و شب‌ها به عبادت می‌پرداخت و روزها روزه‌دار بود.

توسط عمار برای خدیجه (علیها السلام)پیغام فرستاد، کناره‌گیری من از تو از روی ناراحتی و کدورت نیست و تو برای من عزیز هستی بلکه در این کار از پروردگار جهان اطاعت می‌کنم، و خدا به مصالح ماآگاه‌تر است. خدا در روز چندین مرتبه برای وجود تو به فرشتگانش می‌بالد. شب‌ها در خانه‌ات را ببند و در بسترت استراحت کن و منتظر دستور پروردگارت بمان من در این مدت در خانه‌ی فاطمه بنت اسد خواهم ماند.

چون چهل روز گذشت، فرشته‌ی خدا آمد و برای محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) غذایی از بهشت آورد و عرض کرد: امشب از این غذاها تناول کن. رسول خدا با آن غذاها افطار کرد؛ هنگامی که برخواست آماده‌ی نماز و عبادت شود، جبرئیل آمد و عرض کرد: امشب از نمازهای مستحبی بگذر و به خانه‌ی خدیجه (علیها السلام)برو زیرا خدا اراده نموده از صلب تو فرزند پاکیزه‌ای بیافریند. پیغمبر هم رهسپار خانه شد.

خدیجه (علیها السلام)می‌گوید طبق معمول در خانه را بسته و در حال استراحت بودم ناگهان صدای کوفتن در آمد، گفتم: کیست؟ که جز محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) کسی سزاوار نیست در این خانه را بکوبد. صدای دلنشین پیامبر را یافتم، شتابان در را باز کردم و او با روی گشاده وارد خانه شد و چیزی نگذشت که نور فاطمه (علیها السلام)از صلب پدر به رحم من وارد شد.⁽¹⁾

اسامی نورانی

اشاره

حضرت فاطمه چند اسم دارد؟ درحدیثی از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که حضرت فاطمه (علیها السلام)نه اسم دارد که هرکدام آنها به یکی ازفضائل آن حضرت دلالت دارد.

الإمامِ الصادِق (علیه السلام):

لِفاطِمَةَ (علیها السلام)ِ عَلَیها تِسعَةُ أسماء عِندَ اللهِ عزّ و جلّ: فَاطِمَةُ وَ الصِّدیقَةُ و المُبارِکَةُ و الطّاهِرَةُ و الزَّکیَّةُ و الرَّضیَّةُ و المَرضیَّةُ والُمحَدَّثَةُ و الزَّهراءُ.

امام صادق (علیه السلام): فاطمه (علیها السلام)، در نزد خداوند عزّ و جلّ نُه اسم دارد: فاطمه، صدّیقه، مبارکه، طاهره، زکیّة، رضیّه، مرضیّه، مُحدِّثه، و زهراء.⁽²⁾

فاطمه

1. فاطمه به معنای دور شده از شرّ و بدیها

در حدیثی از حضرت امام صادق (علیه السلام) نقل شده است علت اینکه دخت گرامی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) «فاطمه» نامیده شدند به این دلیل است که ایشان از شرّ و بدیها به دور هستند.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِی بْنُ الْحُسَینِ السَّعْدَآبَادِی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِی قَالَ حَدَّثَنِی عَبْدُ الْعَظِیمِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِی رَضِی اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنِی الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یونُسَ‌عَنْ یونُسَ بْنِ ظَبْیانَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام): …أَ تَدْرِی أَی شَی‌ءٍ تَفْسِیرُ فَاطِمَةَ قُلْتُ أَخْبِرْنِی یا سَیدِی قَالَ: فُطِمَتْ مِنَ الشَّرِّ.⁽¹⁾

محمد بن موسی بن متوکل با اسنادی از یونس بن ظبیان نقل کردند که حضرت امام صادق (علیه السلام) فرمودند: آیا می دانى چرا فاطمه نامیده شدند؟ عرض كردم: آقاى من مرا آگاه نمایید. فرمودند: زیرا شرّ و بدى از فاطمه دور شده.

2. فاطمه از جهل وناپاکی جدا شده است

از حضرت امام باقر (علیه السلام) چنین روایت شده است:

لَمَّا وُلِدَتْ فَاطِمَةُ (علیها السلام)أَوْحَى اَللَّهُ إِلَى مَلَكٍ فَأَنْطَقَ بِهِ لِسَانَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَسَمَّاهَا فَاطِمَةَ ثُمَّ قَالَ إِنِّی فَطَمْتُكِ بِالْعِلْمِ وَ فَطَمْتُكِمِنَ اَلطَّمْثِ ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) وَ اَللَّهِ لَقَدْ فَطَمَهَا اَللَّهُ بِالْعِلْمِ وَ عَنِ اَلطَّمْثِ فِی اَلْمِیثَاقِ.⁽²⁾

امام باقر (علیه السلام) فرمود: چون فاطمه (علیها السلام)متولد شد، خدا بفرشته ای وحی كرد تا بزبان محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) داد كه او را فاطمه نام گذارد، سپس فرمود: من ترا (از جهل باز گرفتم ) و به علم پیوستم با علم از شیر باز گرفتم و از خون حیض باز گرفتم، آنگاه امام باقر (علیه السلام)

فرمود: بخدا سوگند كه خدا او را با علم از شیر و از خون حیض در عالم میثاق باز گرفت.

3. فاطمه مشتق از نام فاطر خداوند متعال

«فاطمه» نامی است که از نام «فاطر» خداوند عزّ و جلّ برگرفته شده است. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در حدیثی این مطلب را به دختر خود خبر می‌دهد.

قَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) لِفَاطِمَةَ: شَقَّ اللَّهُ لَكِ یا فَاطِمَةُ اسْماً مِنْ أَسْمَائِهِ فَهُوَ الْفَاطِرُ وَ أَنْتِ فَاطِمَةُ.⁽¹⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به حضرت فاطمه (علیها السلام)فرمودند: خداوند براى تو نامى كه از نامهاى خود مشتق گردیده؛ قرار داده است زیرا نام او فاطر است و تو فاطمه هستی.

4. به علت دور بودن فاطمه (علیها السلام)و شیعیان او از آتش

ابْنُ بَابَوَیهِ فِی كِتَابِ مَوْلِدِ فَاطِمَةَ وَ الْخَرْكُوشِی فِی شَرَفِ النَّبِی وَ ابْنُ بُطَّةَ فِی الْإِبَانَةِ عَنِ الْكَلْبِی عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیه السلام) قَالَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) لِعَلِی هَلْ تَدْرِی لِمَ سُمِّیتْ فَاطِمَةُ قَالَ عَلِی لِمَ سُمِّیتْ فَاطِمَةُ یا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لِأَنَّهَا فُطِمَتْ هِی وَ شِیعَتُهَامِنَ النَّار.⁽²⁾

ابن بابویه در کتاب مولد فاطمه و خرکوشی در کتاب شرف النبی و ابن بطه در الابانه از کلبی و او از حضرت امام صادق (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌کنند که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) خطاب به حضرت على (علیه السلام) فرمودند: آیا می دانى چرا دخترم را فاطمه نامیدم؟ حضرت على (علیه السلام) فرمودند: اى رسول خدا، به چه دلیل؟ فرمودند: براى اینكه او و شیعه او از آتش نگاه داشته شده اند.

5. به علت دور بودن فاطمه (علیها السلام)و محبان او از آتش

در احادیث بسیاری علت نامیده شدن دخت نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) به فاطمه، دور بودن محبان او از آتش نقل شده است:

عیون أخبار الرضا (علیه السلام) بِالْأَسْنَادِ الثَّلَاثَةِ؛ عَنْ عَلِی بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) قَالَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): إِنِّی سَمَّیتُ ابْنَتِی فَاطِمَةَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَطَمَهَا وَ فَطَمَ مَنْ أَحَبَّهَا مِنَ النَّارِ.⁽¹⁾

شیخ صدوق در كتاب عیون اخبار الرضا، با سه سلسله سند از رسول اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت مى كند كه فرمودند: نام دخترم را از آن جهت فاطمه گذاردم كه خداى عزّ و جلّ او و دوستدارانش را بر آتش جهنّم حرام كرده است.

6. به علت دور بودن فاطمه (علیها السلام)و ذریه ایشان از آتش

در حدیثی حضرت امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) علت نامیده شدن آن حضرت به فاطمه را دور بودن او و ذرّیه اش از آتش بیان نموده اند.

الأمالی للشیخ الطوسی جَمَاعَةٌ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِی بْنِ الْحُسَینِ بْنِ یزِیدَ عَنِالرِّضَا (علیه السلام) عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِی (علیه السلام) قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یقُولُ: سُمِّیتْ فَاطِمَةَ لِأَنَّ اللَّهَ فَطَمَهَا وَ ذُرِّیتَهَا مِنَ النَّارِ مَنْ لَقِی اللَّهَ مِنْهُمْ بِالتَّوْحِیدِ وَ الْإِیمَانِ بِمَا جِئْتُ بِهِ.⁽²⁾

شیخ طوسی در امالی با اسنادی از حضرت امام رضا (علیه السلام) از حضرت امیرالمومنین (علیه السلام) نقل کرده است که از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیدم كه فرمودند: دخترم فاطمه نامیده شد زیرا خداوند تعالى او و ذرّیه‌اش را از آتش جهنّم نجات بخشیده است. هر کسی که در زمان ملاقات پروردگارش به توحید و آنچه از جانب پروردگارشان آمده ایمان داشته باشند.

وَ الصِّدیقَةُ

به زنی صدیقه گویند که بسیار راستگو باشد. زنی که هم در عمل، هم در گفتار و هم در اعتقادات و ایمان صادق باشد.

صدیقه یا صدیقه کبری: «صدیقه» یعنی کسی که در راستگویی کامل است. یا آن که هرگز دروغ نگفته است. یا کسی که سخن خود را با عمل خویش تصدیق می‌کند.

مرتبه صدیقین در ردیف پیامبران و شهیدان است. این مطلب را آیات بسیاری روشن می‌کنند که از آن جمله‌اند: (وَمَنْ یطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَٰئِكَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیهِمْ مِنَ النَّبِیینَ وَالصِّدِّیقِینَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِینَ وَحَسُنَ أُولَٰئِكَ رَفِیقًا)⁽¹⁾

و کسی که خدا و پیامبر را اطاعت کند، (در روز رستاخیز،) همنشین کسانی خواهد بود که خدا، نعمت خود را بر آنان تمام کرده؛ از پیامبران و صدّیقان و شهدا و صالحان؛ و آنها رفیقهای خوبی هستند!

قالت عایشه: مَا رَأَیتُ أَحَداً قَطُّ أَصْدَقَ مِنْ فَاطِمَةَ غَیرَ أَبِیهَا.⁽²⁾عایشه می‌گوید: هیچ كس را راستگوتر از فاطمه ندیدم مگر پدرش.

حضرت صادقه بود یعنی زن راستگو و درست کردار. این لقب در وصف حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)نیاز به توضیح ندارد. در کتاب شریف روضة الواعظین ابن فتّال نیشابوری، ج‌1، ص150-151. آمده که حتی خودش به حضرت امیرالمومنین (علیه السلام) می‌گوید: یا ابْنَ عَمِّ مَا عَهِدْتَنِی كَاذِبَةً” در طول مدت زندگی هرگز دروغی از من دریافت نکردی.

آری نه تنها صادق و راستگو بود بلکه ”صدوقه” یعنی بسیار راستگو، یعنی حتی دروغ مصلحتی و یا دروغ به شوخی و یا حتی یک بار هم دروغ نگفت و از این بالاتر “صدیقه” هم بود، یعنی نه تنها در زبان صادق بود بلکه در عمل هم صادق بود.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به علی (علیه السلام) می گوید: ای علی! به تو سه چیز داده شده که به هیچ کس حتی به من هم داده نشده. پدر زنی هم چون من و همسری صدیقه و فرزندانی هم چون حسن و حسین، ولی با این همه، شما از من هستید و من از شما.⁽³⁾

مفضل بن عمر گوید از امام صادق (علیه السلام) سؤال کرد: چه کسی فاطمه را غسل داد؟ فرمود: امیرالمؤمنین. این مطلب بر من سنگین آمد. فرمود: مثل اینکه این مطلب بر تو گران آمد! عرض کردم آری، فدایت شوم. فرمود: قبول این مطلب بر تو دشوار نیاید زیرا که جده‌ام فاطمه زهرا صدیقه بود و کسی جز صدیق را نرسد که صدیقه را غسل دهد. آیا نمی‌دانستی که مریم را جز عیسی هیچ کسی غسل نداد!

اهل تسنن از عایشه روایتی را چنین نقل کرده‌اند: «ما رایت احدا اصدق من فاطمه (علیها السلام)غیر ابیها؛ پس از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) هرگز کسی را راستگوتر از فاطمه ندیدم»⁽¹⁾درنقلی از عایشه عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا كَانَتْ إِذَا ذُكِرَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) وَسَلَّمَ قَالَتْ: "مَا رَأَیتُ أَحَدًا كَانَ أَصْدَقَ لَهْجَةً مِنْهَا إِلا أَنْ یكُونَ الَّذِی وَلَدَهَا.⁽²⁾

یحی بن عباد از پدرش (عباد) نقل كرده است كه وقتی نزد عایشه از فاطمه دختر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سخن به میان می آمد، می گفت: هیچ كسی را راستگو تر از فاطمه ندیدم جز آن كسی كه او را به دنیا آورده است (منظور رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است. )

و المُبارِکَةُ

«مبارکه» است یعنی صاحب خیر و برکت در علم و فضل و کمالات و نسل.

ابعاد وجودی حضرت زهرا (علیها السلام)دارای خیر کثیر و برکات زیادی بود و برکات آن حضرت نه تنها شامل انسانها بلکه فراگیر و شامل کل نظام هستی است.

و مصداق اتم و اکمل «کوثر» وجود مبارک حضرت صدیقه است که از آن به خیر کثیر تعبیر شده است مرحوم شیخ طوسی از در تفسیر تبیان در ذیل سوره کوثر می‌آورد: کوثر چیزی است که خیر کثیر از شئون اوست و کوثر خیر کثیر است.

و الطّاهِرَةُ

طاهرة یعنی زن پاکیزه از نجاست و نقص.

قرآن کریم در رابطه با اهل بیت (علیهم السلام) می‌فرماید (إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرا)⁽¹⁾. یعنیخداوند اراده کرده است که از شما رجس و پلیدی و گناه را از شما اهلبیت (علیهم السلام) دور کند و کاملاً شما را پاک سازد. بنابراین چون آنحضرت از همه پلیدیهای جسمی و روحی پاک می‌باشد و معنی طاهره در لغت پاک و پاکیزه بودن است لذا آن حضرت را طاهره نامیده اند علاوه براین آن حضرت علاوه بر طاهره بودن معصومه است که مقامی بس والا است که حتی فکر گناه در او راه ندارد. که این آیه کریم روشن ترین دلیل برعصمت اهل بیت (علیهم السلام) است که در زیارت جامعه نیز می‌خوانیم {عصمکم الله من الزلل و آمنکم من الفتن وطهرکم من الدنس و اذهب عنکم الرجس و طهرکم تطهیرا}⁽²⁾خداوند شما را از لغزشها حفظ کرد و از فتنه انحرافات در امان داشت و از آلودگیها پاک ساخت و پلیدی را از شما دور کرد و کاملاً تطهیر نمود.

طاهره یعنی زن پاک؛ حضرت زهرا (علیها السلام)به خواست خداوند متعال از خونریزی ماهانه وخونریزی پس از زایمان پاک بود. همچنان که آن حضرت از هرگونه آلودگی ظاهری و باطنی دور بود و روحی پاکیزه و دور از گناه داشت همگان با آیه تطهیر که در پاکی اهل بیت عصمت و طهارت (علیها السلام)نازل شده آشنا هستند.

امام باقر (علیه السلام) فرمودند «انما سمیت فاطمه بنت محمد «الطاهره»، لطهارتها من كل دنس...»⁽³⁾

فاطمه، دختر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) بدین جهت «طاهره» نامیده شد كه از هر پلیدى پاكیزه بود.

فِی الْأَرْبَعِینَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مَا الْبَتُولُ قَالَ الَّتِی لَمْ تَرَ حُمْرَةً قَطُّ وَ لَمْ تَحِضْ فَإِنَّ الْحَیضَ مَكْرُوهٌ فِی بَنَاتِ الْأَنْبِیاءِ وَ قَالَ (علیه السلام) لِعَائِشَةَ یا حُمَیرَاءُ إِنَّ فَاطِمَةَ لَیسَتْ كَنِسَاءِ الْآدَمِیینَ لَا تَعْتَلُّ كَمَا تعتلن [تَعْتَلِلْنَ] أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ حَرَّمَ اللَّهُ النِّسَاءَعَلَى عَلِی مَا دَامَتْ فَاطِمَةُ حَیةً لِأَنَّهَا طَاهِرَةٌ لَا تَحِیضُ.⁽¹⁾

از رسول خدا سؤال شد كه معنی بتول چیست؟فرمود: بتول یعنی كسی كه خون نمی بیند و حیض نمی شود زیرا حیض برای دختران انبیا ناپسند است.

ترجمه: و ابن شهر آشوب از ابوصالح موذن روایت كرده: رسول خدا به عایشه گفت: ای حمیرا! فاطمه مانند سایر زنان نمی باشد و مانند آنها دچار حیض نمی شود.

ترجمه: ابن شهر آشوب از امام صادق (علیه السلام) روایت نموده كه فرمود: خداوند تعالی تا زمانی كه حضرت فاطمه در قید حیات بود زنان دیگر را بر علی (علیه السلام) حرام نمود، زیرا كه وی هرگز مبتلا به حیض نمی شد.

و الزَّکیَّةُ

زکاه هم به معنای رشد و نمو و هم به معنای طهارت است، بنابراین زکیه هم یعنی از فاطمه نسل پرباری پا به عرصه وجود خواهد گذاشت و هم اینکه او وجودی است پاک و طاهر.

والرضیه والمرضیه

راضیه به معنای کسی که به تقدیر و قوانین الهی خشنود ب حاضت فاطمه (علیه السلام) به تلخی‌ها و دشواری‌ها و مصیبت هایی که خداوند در دنیا برایش مقدر ساخته بود،

رضایت کامل داشت و خداوند نیز از او راضی بود.⁽¹⁾این صفت از والاترین درجات ایمان است و آن حضرت در تمام مراحل زندگی به آنچه که از سوی خدای عزیز - از ترس و آزار در راه دین و ظلم و اندوه و غم - برایش مقدر شده بود رضایت داشت و هیچ گاه از وضع خودگله نکرد تا آنکه این آیه شریف از آن صفت وی یاد کرد: (یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیة مرضیة): ای دارنده روان قدسی مطمئن، به سوی پروردگارت بازگرد در حالی که تو از او راضی و خدا نیز از تو خشنود است.⁽²⁾

مرضیه: آن که خداوند پیوسته از او و کردارش راضی است. از آنجا که آن حضرت معصوم است و آیه تطهیر شامل اوست، آنچه می‌کند همان خواسته الهی است. اگر او از چیزی خرسند باشد نشان خرسندی خداست و در صورتی که نسبت به کسی یا عملی ناخرسند باشد دلیل مبغوض بودن آن چیز یا کس نزد خداست. رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) درباره او فرمود: «آن که فاطمه را بیازارد مرا آزرده ساخته و کسی که مرا آزار رساند خداوند را ناخرسند و آزرده ساخته است. و این همان فرموده الهی است که: (ان الذین یوذون الله و رسوله)⁽³⁾«(کسانی که خدا و پیامبرش را بیازارند پروردگار در دنیا و آخرت آنها را لعنت می‌کند و از رحمت خود دور می‌سازد …)» نیز فرمود: ای فاطمه، خداوند همانا به غضب تو غضب می‌کند و به رضایتت خشنود می‌شود.⁽⁴⁾

مقام رضایت به آنچه خدا می‌خواهد از مقامات بسیار رفیع اخلاقی و عرفانی است و خوشا به سعادت آنانی که در این مسیر حرکت می‌کنند و شوق پروردگار در وجودشان زبانه می‌کشد.

وَالْمُحَدَّثَّةْ

اشاره

«محدثه» به فتح دال، یعنی زنی که برای او حدیث گفته می‌شد.

در علل الشرایع شیخ صدوق در ذیل بابی سرّ نامیده شدن حضرت فاطمه (علیها السلام)به نام «محدثه» با حدیثی از حضرت امام صادق (علیه السلام) ذکر شده است:

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ السُّکَّرِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا الْجَوْهَرِیِّ قَالَ حَدَّثَنَا شُعَیْبُ بْنُ وَاقِدٍ قَالَ حَدَّثَنِی إِسْحَاقُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى بْنِ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَقُولُ: إِنَّمَا سُمِّیَتْ فَاطِمَهُ (علیها السلام)مُحَدَّثَهً لِأَنَّ الْمَلَائِکَهَ کَانَتْ تَهْبِطُ مِنَ السَّمَاءِ فَتُنَادِیهَا کَمَا تُنَادِی مَرْیَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ فَتَقُولُ یَا فَاطِمَهُ اللَّهُ «اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ وَ اصْطَفاکِ عَلى نِساءِ الْعالَمِینَ» یَا فَاطِمَهُ «اقْنُتِی لِرَبِّکِ وَ اسْجُدِی وَ ارْکَعِی مَعَ الرَّاکِعِینَ» فَتُحَدِّثُهُمْ وَ یُحَدِّثُونَهَا فَقَالَتْ لَهُمْ ذَاتَ لَیْلَهٍ أَ لَیْسَتِ الْمُفَضَّلَهُ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِینَ مَرْیَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ؟ فَقَالُوا إِنَّ مَرْیَمَ کَانَتْ سَیِّدَهَ نِسَاءِ عَالَمِهَا وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَکِ سَیِّدَهَ نِسَاءِ عَالَمِکِ وَ عَالَمِهَا وَ سَیِّدَهَ نِسَاءِ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ. (15)

احمد بن حسن قطان با اسنادی از اسحاق بن جعفر بن محمّد بن عیسى بن زید بن على نقل می‌کند از حضرت ابا عبد اللَّه (علیه السلام) شنیدم که فرمودند: فاطمه (علیها السلام)را به این خاطر «محدّثه» نامیدند که فرشتگان از آسمان فرود مى آمدند و آن حضرت را مى خواندند همان طورى که مریم دختر عمران را صدا مى زدند، بارى فرشتگان مى گفتند: اى فاطمه «خداوند تو را برگزیده و پاک ساخته و تو را بر زنان جهان برترى داده است. (سوره مبارکه آل عمران، آیه 42)» اى فاطمه «براى پروردگار خود خضوع کن و سجده به جای آور و با رکوع‌کنندگان، رکوع کن.» و بدین ترتیب حضرتش با آنها سخن مى گفت و آنها نیز با حضرتش حدیث و سخن مى گفتند، شبى حضرت فاطمه (علیها السلام)به فرشتگان فرمودند: مگر مریم بنت عمران بر تمام زنان

عالم برترى ندارد؟ فرشتگان گفتند: مریم بانو و سرور زنان عالمخودش بود و خداوند عزّ و جلّ تو را بانو و سرور زنان عالم خودت و عالم مریم قرار داده است و بدین ترتیب تو سرور تمام زنان عالم از اوّلین تا آخرین هستى⁽¹⁾

در بحارالانوار و منابع دیگر به محمد بن ابوبکر منسوب شده که: وقتی آیه «وَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لاَ نَبِيٍ و لا محدث» نازل شد من گفتم: آیا فرشتگان با غیر از پیامبران نیز سخن می‌گویند؟ امام صادق (علیه السلام) گفت: مریم پیامبر نبود ولی «محدثه» بود، یعنی فرشتگان با او سخن می‌گفتند. مادر موسی نیز محدثه بود، ولی پیامبر نبود. ساره همسر ابراهیم، محدثه بود، امّا پیامبر نبود. فرشتگان با او ملاقات نمودند و بشارت اسحاق و یعقوب را به او دادند؛ و فاطمه ملائکه را می‌دید و از آن‌ها حدیث می‌شنید، اما پیامبر نبود.⁽²⁾

در زیارتنامه حضرت فاطمه نیز از او با عنوان «الْمُحَدَّثَةُ الْعَلِیمَةُ» یاد شده است.

صحیفه حضرت فاطمه (علیها السلام)چیست؟

عَنْ أَبِی عُبَیدَةَ قَالَ: سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنِ الْجَفْرِ فَقَالَ هُوَ جِلْدُ ثَوْرٍ مَمْلُوءٌ عِلْماً قَالَ لَهُ فَالْجَامِعَةُ قَالَ تِلْكَ صَحِیفَةٌ طُولُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعاً فِی عَرْضِ الْأَدِیمِ مِثْلُ فَخِذِ الْفَالِجِ‌⁽³⁾فِیهَا كُلُّ مَا یحْتَاجُ النَّاسُ إِلَیهِ وَ لَیسَ مِنْ قَضِیةٍ إِلَّا وَ هِی فِیهَا حَتَّى أَرْشُ الْخَدْشِ قَالَ فَمُصْحَفُ فَاطِمَةَ (علیه السلام) قَالَ فَسَكَتَ طَوِیلًا ثُمَّ قَالَ إِنَّكُمْ لَتَبْحَثُونَ‌⁽⁴⁾عَمَّا تُرِیدُونَ وَ عَمَّا لَا تُرِیدُونَ إِنَّ فَاطِمَةَ مَكَثَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) خَمْسَةً وَ سَبْعِینَ یوْماً وَ كَانَ دَخَلَهَا حُزْنٌ شَدِیدٌ عَلَى أَبِیهَا وَ كَانَ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) یأْتِیهَا فَیحْسِنُ عَزَاءَهَا عَلَى أَبِیهَاوَ

یطَیبُ نَفْسَهَا وَ یخْبِرُهَا عَنْ أَبِیهَا وَ مَكَانِهِ وَ یخْبِرُهَا بِمَا یكُونُ بَعْدَهَا فِی ذُرِّیتِهَا وَ كَانَ عَلِی (علیه السلام) یكْتُبُ ذَلِكَ فَهَذَا مُصْحَفُ فَاطِمَةَ (علیها السلام).⁽¹⁾

شما در باره چیزهایی که چه لازم دارید و یا لازم ندارید جستجو و تحقیق می‌کنید. فاطمه (علیها السلام)پس از رسول خدا هفتاد و پنج روز، حیات داشت و بر اثر رحلت پدرش اندوه فراوان بر او وارد گشت. جبرئیل - فرشته وحی - پیوسته بر او فرود می‌آمد و ناگواری‌ها و اندوه جدایی پدر را به خوبی‌ها جلوه می‌داد و به جانش آرامش می‌بخشید. به او از پدر و جایگاه بلندش در نزد پروردگار خبر می‌داد و نیز از حوادث آینده که بعد از فاطمه (علیها السلام)نسبت به فرزندانش واقع خواهد شد گزارش می‌داد. علی (علیه السلام) تمام آن گزارش‌ها و اخبار را می‌نوشت که همین مصحف فاطمه (علیها السلام)را شکل داد»

برخی از اصحاب از امام صادق (علیه السلام) در مورد مصحف فاطمه (علیها السلام)سوال کردند که حضرت در جواب مدت طولانی سکوت کردند و پاسخ دادند که: فاطمه (علیها السلام)بعد از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) هفتاد و پنج روز عمر کردند و به خاطر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) اندوه فراوانی را تحمل می‌کردند. در این مدت جبرئیل بر ایشان نازل می‌شد و ایشان را به نیکوئی تسلی و تسلیت می‌داد و از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و جایگاه آن حضرت برای او تعریف می‌کرد و همچنین از اخبار آینده که مربوط به فرزندان آن حضرت بود، خبر می‌داد و امیرالمومنین علی (علیه السلام) آن را می‌نوشت. این است مصحف فاطمه (علیها السلام).⁽²⁾

مطالب مصحف

اموری که در روایات از مصحف فاطمه (علیها السلام)بیان شده را در چند بند ذکر می‌کنیم و بعد با ذکر چند نمونه از مصادیق آن از روایات با برخی از مطالب آن آشنا می‌شویم.

مصحف فاطمه نزد امام زمان (علیه السلام) است.

امام خمینی رحمه الله فرمودند: صحیفه فاطمیه که کتاب الهام شده از جانب خداوند تعالی به زهرای مرضیه است از ما است.⁽¹⁾

و منظور حضرت امام از کلمه صحیفه، همان مصحف فاطمه است که به معنای کتاب است. گرچه صحیفه چیزی است که در آن می‌نویسند و از مجموعه صحیفه نوشته شده، کتاب، حاصل می‌شود ولی خود صحیفه نیز به معنای کتاب آمده است.

چنانچه به مجموعه دعاهای امام سجاد (علیه السلام) صحیفه سجادیه، و به مجموعه سخنرانی‌ها، بیانیه‌ها و اعلامیه‌های حضرت امام راحل رحمه الله، صحیفه نور، گفته می‌شود.

مصحف فاطمه (علیها السلام)این خیر کثیر الهام شده از سوی خداوندمتعال، به عنوان میراث بس ارزشمندی در نزد امامان معصوم (علیهم السلام) دست‌به دست گشته است و هم اکنون در اختیار مهدی فاطمه حجت خدا بر روی زمین است.

روایات بسیاری از ائمه نقل شد که در آن‌ها لفظ «عندنا» یا «عندی» است و این تعبیر می‌فهماند که مصحف فاطمه به مثابه علامت و نشانه‌ای از امامت، تنها در اختیار آنان بوده است و در مواردی نیز علیه کج‌اندیشان و منحرفان از مسیر امامت بدان احتجاج می‌کردند و به این وسیله حقانیت خویش و ادعای دروغین آن‌ها را آشکار می‌ساختند.

ابو بصیر می‌گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمود: «ما مات ابوجعفر (علیه السلام) حتی قبض مصحف فاطمه (علیها السلام)؛⁽¹⁾ابوجعفر - امام محمد باقر (علیه السلام) - از دنیا نرفت تا آنکه مصحف فاطمه (علیها السلام)را تحویل داد.» علی بن‌ابی‌حمزه می‌گوید: عبد صالح - منظور امام موسی کاظم (علیه السلام)- فرمود: «عندی مصحف فاطمه (علیها السلام)علی لیس فیه شئ من القرآن؛⁽²⁾نزد من، مصحف فاطمه (علیها السلام)است که البته چیزی از قرآن در آن نیست.»

ابو بصیر می‌گوید: به امام محمد باقر (علیه السلام) عرض کردم: جانم فدایت! پس از رحلت جانسوز فاطمه (علیها السلام)آن مصحف به چه کسی انتقال گردید؟ فرمود: «فاطمه (علیها السلام)شخصا آن را به امیر المؤمنین (علیه السلام) تحویل داد و پس از شهادت علی (علیه السلام) به امام حسن (علیه السلام)منتقل گشت و پس از او به امام حسین (علیه السلام) و آنگاه در خاندان حسین (علیه السلام) دست‌به دست گشت تا اینکه به صاحب الامر تحویل داده شد.»⁽³⁾

علامه آقابزرگ تهرانی در الذریعه، از مصحف فاطمه، نام برده و می‌نویسد: مصحف فاطمه از امانات امامت است که در نزد امام و مولایمان صاحب‌الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) موجود است.⁽⁴⁾

والزهراء

علت زهرا نامیده شدن حضرت فاطمه (علیها السلام)

یکی از نامهای مشهور حضرت فاطمه (علیها السلام)«زهرا» می‌باشد و در احادیث متعدد علت نامیدن آن حضرت بدین نام ذکر شده است. در اینجا به ذکر چند حدیث می‌پردازیم.

قال ابن بابویه عن أَبِوه قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْقِلٍ القرمسینی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَیْدٍ الْجَزَرِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ النَّهَاوَنْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ قُلْتُ لَهُ لِمَ سُمِّیَتْ فَاطِمَهُ الزَّهْرَاءُ زَهْرَاءَ فَقَالَ: «لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَهَا مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ فَلَمَّا أَشْرَقَتْ أَضَاءَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ بِنُورِهَا وَ غَشِیَتْ أَبْصَارُ الْمَلَائِکَهِ وَ خَرَّتِ الْمَلَائِکَهُ لِلَّهِ سَاجِدِینَ وَ قَالُوا إِلَهَنَا وَ سَیِّدَنَا مَا لِهَذَا النُّورِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَیْهِمْ هَذَا نُورٌ مِنْ نُورِی أَسْکَنْتُهُ فِی سَمَائِی خَلَقْتُهُ مِنْ عَظَمَتِی أُخْرِجُهُ مِنْ صُلْبِ نَبِیٍّ مِنْ أَنْبِیَائِی أُفَضِّلُهُ عَلَى جَمِیعِ الْأَنْبِیَاءِ وَ أُخْرِجُ مِنْ ذَلِکَ النُّورِ أَئِمَّهً یَقُومُونَ بِأَمْرِی یَهْدُونَ إِلَى حَقِّی وَ أَجْعَلُهُمْ خُلَفَائِی فِی أَرْضِی بَعْدَ انْقِضَاءِ وَحْیِی.»⁽¹⁾

شیخ صدوق با اسنادی از جابر جعفى روایت مى کند که می‌گوید به حضرت امام صادق (علیه السلام) گفتم: چرا حضرت فاطمه (علیها السلام)زهرا نامیده مى شود؟ حضرت فرمودند: زیرا حقّ عزّ و جلّ او را از نور عظمت خودش آفرید و هنگامى که نور وجود فاطمه (علیها السلام)درخشید آسمانها و زمین به نورش روشن شد و دیدگان فرشتگان از شدّت نورش بسته شد و تمام ملائکه حقّ تبارک وتعالى را سجده نمودند و عرض کردند: ای معبود ما و ای مولاى ما این نور چه خصوصیّتى دارد که این قدر تابان و روشن است؟ خداوند متعال به آنها وحى فرمود: این نور از نور من است که در آسمان

ساکنش کرده ام آن را از عظمت خویش آفریدم. آن را از صلب پیامبرى از پیامبران که تفضیل و برتری دادم او را بر تمام انبیاء خارج نموده ام. از این نور پیشوایانى را که به امر من قیام مى کنند و مردم را به طرف من هدایت مى نمایند؛ بیرون مى آورم. این پیشوایان را پس از انقطاع وحى جانشینان خود در روى زمین قرار مى دهم.

در حدیث زیر و احادیث دیگری علت نامیده شدن حضرت فاطمه (علیها السلام)به «زهرا» نور بی بدیل ایشان در محراب عبادت نقل شده است:

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِیزِ بْنُ یَحْیَى الْجَلُودِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زَکَرِیَّا الْجَوْهَرِیُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَهَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ فَاطِمَهَ لِمَ سُمِّیَتْ زَهْرَاءَ فَقَالَ لِأَنَّهَا کَانَتْ إِذَا قَامَتْ فِی مِحْرَابِهَا زَهَرَ نُورُهَا لِأَهْلِ السَّمَاءِ کَمَا یَزْهَرُ نُورُ الْکَوَاکِبِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ.⁽¹⁾

ابن بابویه از محمد بن ابراهیم بن اسحاق طالقانی با اسنادی از ابن عماره او از پدرش نقل می‌کند که از حضرت امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: چرا حضرت فاطمه (علیها السلام)زهرا نامیده شد؟ فرمودند: زیرا وقتى آن حضرت در محراب عبادت مى ایستاد نورش بر اهل آسمانها مى تابید، آن چنان که نور ستارگان بر اهل زمین می‌تابد.

در علل الشّرائع از جابر حضرت امام صادق (علیه السلام) در روایت مفصلی که در سطور بالا آمده؛ روایت شده است: حضرت فاطمه (علیها السلام)به این علّت زهرا نام گذارده شد که خداوند عزّ و جلّآن بانو را از نور با عظمت خود آفرید. قَدْ رُوِیَ إِنَّمَا سُمِّیَتِ الزَّهْرَاءَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَهَا مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ.⁽²⁾در حدیثی از حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) نورانی بودن چهره حضرت فاطمه (علیها السلام)علت «زهرا» نامیده شدن ایشان ذکر شده است:

أَبُو هَاشِمٍ الْعَسْکَرِیُ سَأَلْتُ صَاحِبَ الْعَسْکَرِ (علیه السلام) لِمَ سُمِّیَتْ فَاطِمَهُ الزَّهْرَاءَ (علیها السلام)فَقَالَ کَانَ وَجْهُهَا یَزْهَرُ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ کَالشَّمْسِ الضَّاحِیَهِ وَ عِنْدَ الزَّوَالَ کَالْقَمَرِ الْمُنِیرِ وَ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ کَالْکَوْکَبِ الدُّرِّیِّ.⁽¹⁾

ابو هاشم عسکرى گوید از حضرت امام حسن عسکرى (علیه السلام) پرسیدم: چرا حضرت فاطمه (علیها السلام)را زهرا نامیدند؟ فرمودند: زیرا چهره او براى امیر المؤمنین (علیه السلام) در اوّل روز مانند آفتاب روشن و به هنگام زوال مانند ماه درخشان و به هنگام غروب آفتاب مانند ستاره مى درخشید.

حضرت امام صادق (علیه السلام) علت نامیده شدن حضرت فاطمه (علیها السلام)به «زهرا» را چنین ذکر کرده اند:

الْحَسَنُ بْنُ یَزِیدَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) لِمَ سُمِّیَتْ فَاطِمَهُ الزَّهْرَاءَ قَالَ لِأَنَّ لَهَا فِی الْجَنَّهِ قُبَّهً مِنْ یَاقُوتٍ حَمْرَاءَ ارْتِفَاعُهَا فِی الْهَوَاءِ مَسِیرَهُ سَنَهٍ مُعَلَّقَهً بِقُدْرَهِ الْجَبَّارِ لَا عِلَاقَهَ لَهَا مِنْ فَوْقِهَا فَتُمْسِکَهَا وَ لَا دِعَامَهَ لَهَا مِنْ تَحْتِهَا فَتَلْزَمَهَا لَهَا مِائَهُ أَلْفِ بَابٍ عَلَى کُلِّ بَابٍ أَلْفٌ مِنَ الْمَلَائِکَهِ یَرَاهَا أَهْلُ الْجَنَّهِ کَمَا یَرَى أَحَدُکُمُ الْکَوْکَبَ الدُّرِّیَّ الزَّاهِرَ فِی أُفُقِ السَّمَاءِ فَیَقُولُونَ هَذِهِ الزَّهْرَاءُ لَفَاطِمَهُ (علیها السلام).⁽²⁾

حسن بن زید گوید به حضرت امام صادق (علیه السلام) گفتم: چرا فاطمه (علیها السلام)را زهرا نامیده شد؟ حضرت فرمودند: زیرا او قصرى از یاقوت سرخ در بهشت دارد که ارتفاع آن به اندازه یک سال راهاست و آن به قدرت خدا در هوا معلّق مانده است و آن قصر داراى صد هزار در است و بر هر درى هزار ملک ایستاده است. اهل بهشت این قصر را چنان مى بینند که شما ستاره ها را پس مى‌گویند: این قصر درخشان به فاطمه تعلّق دارد.

فصل سوم: ازدواج و فرزندان

فصل سوم:ازدواج و فرزندان

اشاره

ازدواج مبارک آن دوبزرگوار مصداق آیه 19سوره الرحمن است، واحادیثی براین مطلب دلالت دارد که بعضی ازآنها را درذیل آوردیم.

الصّادق- (علیه السلام)مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ قال عَلِیٌّ (علیه السلام) و فَاطِمَهْ (علیها السلام)⁽¹⁾.

امام صادق- (علیه السلام)مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ منظور، علی (علیه السلام) و فاطمه (علیها السلام)است.

الصّادق- (علیه السلام)مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ قَالَ عَلِیٍّ (علیه السلام) و فَاطِمَهْ (علیها السلام)بَیْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا یَبْغِیانِ قَالَ: لَا یَبْغِی عَلِیٌّ (علیه السلام) عَلَی فَاطِمَهْ (علیها السلام)وَ لَا فَاطِمَهْ (علیها السلام)تَبْغِی عَلَی عَلِیٍّ.⁽²⁾

امام صادق- (علیه السلام)مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ منظور از آن علی (علیه السلام) و فاطمه (علیها السلام)است. بَیْنَهُما بَرْزَخٌ لا یَبْغِیانِ؛ یعنی علی (علیه السلام) بر فاطمه (علیها السلام)ستم روا نمی‌دارد و فاطمه (علیها السلام)نیز بر علی (علیه السلام) ستم روا نمی‌دارد.

الصّادق- (علیه السلام)عَلِیٌّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهْ (علیها السلام)بَحْرَانِ عَمِیقَانِ لَا یَبْغِی أَحَدُهُمَا عَلَی صَاحِبِهِ.⁽³⁾

امام صادق (علیه السلام)علی (علیه السلام) و فاطمه (علیها السلام)دو دریای عمیق می‌باشند که به یکدیگر تعدّی و ستم نمی‌کنند.

بنا بر گزارش‌های تاریخی و روایی ازدواج حضرت علی و حضرت زهرا (علیها السلام)سال دوم یا سال سوم هجری قمری واقع شده است. در مورد روز و ماه آن اختلاف‌نظر وجود دارد، طبق برخی نقل‌ها در روز اول ماه ذی الحجه این پیوند واقع شده و در تقویم جمهوری اسلامی این روز به عنوان روز ازدواج نام‌گذاری شده است.

بر اساس منابع شیعه و اهل سنت، پیوند امیرمؤمنان و حضرت فاطمه (علیها السلام)به دستور خدای متعال بوده و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مامور به اجرای آن بود.

ازدواج آسمانی

تعدادی ازاحادیث ازامامیه واهل سنت دلالت دارند که ازدواج علی (علیه السلام) وفاطمه (علیها السلام)الهی بوده است، به تعدادی از ان احادیث اشاره می‌کنیم.

عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ لَمَّا زَوَّجَ رَسُولُ اللَّه (صلی الله علیه و آله و سلم) -عَلِیّاً فَاطِمَةَ (علیه السلام) دَخَلَ عَلَیْهَا وهِیَ تَبْکِی فَقَالَ لَهَا مَا یُبْکِیکِ فَوَاللَّه لَوْ کَانَ فِی اَهْلِی خَیْرٌ مِنْه مَا زَوَّجْتُکِه ومَا اَنَا زَوَّجْتُه ولَکِنَّ اللَّه زَوَّجَکِ...⁽¹⁾

امام صادق (علیه السلام) فرمود: آنگاه که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فاطمه را به ازدواج علی (علیه السلام) درآورد، وارد بر دخترش شد، در حالی‌که فاطمه (علیها السلام)گریه می‌کرد. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: چرا گریه می‌کنی؟ به خداوند سوگند اگر در میان اهل بیتم کسی بهتر از علی بود همانا تو را به ازدواج او در می‌آوردم. من تو را از پیش خود به ازدواج او در نیاوردم، بلکه خداوند تو را برای علی تزویج نمود.

عن جابر بن عبدالله قال: لما زوج رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) فاطمة (علیها السلام)من علی (علیه السلام) اتاه ناس من قریش فقالوا انک زوجت علیا بمهر خسیس؟ فقال: ما انا زوجت علیا ولکن الله (عزّوجلّ) زوجه لیلة اسری بی عند سدرة المنتهی...⁽²⁾

جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید: آنگاه که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فاطمه را به ازدواج علی (علیه السلام) در آورد، عده‌ای از مردم قریش گفتند یا رسول الله؛ فاطمه را با مهریه‌ای اندک به ازدواج علی درآوردی؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: من او را به ازدواج علی در نیاوردم همانا خداوند در آن شب که به معراج رفتم، او را به عقد علی بن ابی‌طالب در آورد.

عَنْ اَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ اَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) اِنَّما اَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ اَتَزَوَّجُ فِیکُمْ وَ اُزَوِّجُکُمْ اِلَّا فَاطِمَةَ (علیه السلام) فَاِنَّ تَزْوِیجَهَا نَزَلَ مِنَ السَّمَاءِ.⁽¹⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: من بشری مانند شما هستم. از میان شما همسر اختیار می‌کنم و دختران خود را به همسری مردان شما در می‌آورم، مگر دخترم فاطمه که حکم تزویجش از آسمان آمده است.

عَنْ اَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ اَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ (علیه السلام) قَالَ: قَالَ لِی رَسُولُ اللَّهِ صیَا عَلِیُّ لَقَدْ عَاتَبَتْنِی رِجَالٌ مِنْ قُرَیْشٍ فِی اَمْرِ فَاطِمَةَ وَ قَالُوا خَطَبْنَاهَا اِلَیْکَ فَمَنَعْتَنَا وَ تَزَوَّجْتَ عَلِیّاً فَقُلْتُ لَهُمْوَ اللَّهِ مَا اَنَا مَنَعْتُکُمْ وَ زَوَّجْتُهُ بَلِ اللَّهُ تَعَالَی مَنَعَکُمْ وَ زَوَّجَهُ فَهَبَطَ عَلَیَّ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ اِنَّ اللَّهَ جَلَّ جَلَالُهُ یَقُولُ لَوْ لَمْ اَخْلُقْ عَلِیّاً (علیه السلام) لَمَا کَانَ لِفَاطِمَةَ ابْنَتِکَ کُفْوٌ عَلَی وَجْهِ الْاَرْضِ آدَمُ فَمَنْ دُونَهُ.⁽²⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: یا علی؛ عده‌ای از مردان قریش درباره فاطمه مرا ملامت کردند و گفتند که ما از فاطمه خواستگاری کردیم اما تو ما را منع نمودی و او را به ازدواج علی بن ابی‌طالب درآوردی. من در جواب آنها گفتم: سوگند به خداوند که من شما را منع نکردم و به عقد علی در نیاوردم بلکه خدا شما را منع کرد و فاطمه را به عقد او درآورد. همانا جبرئیل بر من نازل شد و گفت یا محمد؛ خداوند می‌فرماید اگر علی را نیافریده بودم هر آینه بر روی زمین از حضرت آدم و بعد از او (تا قیامت)، برای فاطمه هم‌شانی نبود.

کیفیت ازدواج حضرت زهرا (علیها السلام)با امیرمومنان (علیه السلام)

بنا بر گزارش‌های تاریخی و روایی ازدواج حضرت علی و حضرت زهرا (علیها السلام)سال دوم یا سال سوم هجری قمری واقع شده است. در مورد روز و ماه آن اختلاف‌نظر

وجود دارد، طبق برخی نقل‌ها در روز اول ماه ذی الحجه این پیوند واقع شده و در تقویم جمهوری اسلامی این روز به عنوان روز ازدواج نام‌گذاری شده است.

فاطمه زهرا (علیها السلام)که در این دوران (9 سالگی)، دارای درک، شعور و مقامات معنوی والایی بودند، توجه بزرگان و ثروتمندان قریش را به خویش معطوف ساخته بودند، ولی هر یک که به خواستگاری ایشان می‌رفتند، با جواب منفی رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) مواجه می‌شد، حضرت می‌فرمودند: تزویج فاطمه (علیها السلام)جز به حکم وحی صورت نمی‌پذیرد. شیخین هم در جواب خواستگاری خویش، همین امر را شنیدند.

طبرسی در اعلام الوری از علی بن ابراهیم قمی نقل می‌کند که: وقتی رسول الله منزل‌های خود را در مدینه بنا می‌کرد، فاطمه (علیها السلام)نزد او به سر می‌برد. در این هنگام ابوبکر از او خواستگاری کرد و آن حضرت در جواب فرمود: «منتظر امر خدای عزوجل هستم». سپس عمر به خواستگاری آمد که همین جواب را به او داد. سرانجام روزی ابوبکر و عمر به دیدن حضرت امیر (علیه السلام) رفتند و عرض کردند: یا علی! زیبائی‌های اخلاقی و فضایل والای تو را هیچ کسی در عالم ندارد، و قرابت و نزدیکی تو با رسول خدا از همه ما بیشتر است، ای کاش محضر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌رفتی و از فاطمه خواستگاری می‌نمودی که پیامبر به تو پاسخ مثبت خواهد داد.

به ایشان گفته شد: رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) از تو چیزی نمی‌خواهد. پس حضرت علی (علیه السلام) نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد، ولی شرمش آمد که در خواست خود را مطرح کند و بازگشت. سپس در روز دوم نیز آمد ولی باز شرمش شد و بازگشت. آنگاه در روز سوم آمد،وقتی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ایشان را دیدند، تبسمی نموده و فرمودند: یا علی!، مقصودت از آمدن نزد من چیست؟ حضرت امیر (علیه السلام) عرض کردند؛ یا رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)! من، پسر عموی شما هستم و در اسلام دارای سابقه هستم. شما را یاری نموده و در راه خدا جهاد کرده‌ام. حضرت فرمودند «ای علی، آیا خواسته‌ای داری؟» عرض کرد: «بله یا

رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)» فرمود: «شاید که برای خواستگاری آمده‌ای؟» عرض کرد: «بله، یا رسول الله» فرمود: «آیا چیزی نزد خود داری؟» علی (علیه السلام) عرض کرد: «ای رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) چیزی جز زره‌ام ندارم» پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فاطمه را به دوازده و نیم اوقیۀ طلا به وی تزویج کرده و زره‌اش را به وی باز گردانید.⁽¹⁾

پس از تصدیق رسول خدا، حضرت علی (علیه السلام) درخواست نمودند که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، دخترش فاطمه را به عقد او در بیاورد. رسول خدا فرمودند: منتظر باش تا باز گردم. ایشان نزد فاطمه (علیها السلام)رفت و درخواست علی (علیه السلام) را برای فاطمه بازگو کرد. فاطمه (علیها السلام)به خاطر حجب و حیا سکوت کردند، ایشان هم سکوت دخترشان را نشانه رضایت دیدند. در این هنگام ملکی نزد رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و عرض کرد: من سبطائیل یکی از فرشتگان و قوائم عرش هستم و حامل این خبر هستم که مژده تزویج فاطمه و علی در آسمان را به عرض شما برسانم. هنوز سخن سبطائیل تمام نشده بود که جبرئیل بر ایشان نازل شد و پس از رساندن سلام خدا، پارچه‌ای سفید از حریر بهشت به ایشان داد که دو سطر از نور بر آن نوشته شده بود پیامبر به جبرئیل فرمودند: این حریر و این خطوط نور چیست؟ جبرئیل گفت ای محمد خداوند بر پست و بلند زمین اشراف دارد و تو را آفرید و به رسالت برگزید و برای تو، برادر، صاحب، داماد و وزیری برگزید و او پسر عموی توست و به من امر فرمود تا فاطمه (علیها السلام)را به عقد علی درآورم، من هم، فرشتگان را شاهد گرفتم وعقد آن‌ها را بستم و این خطوط نور، شهادت فرشتگان بر این عقد است. و خداوند امر فرموده تا شما آن دو را در زمین به عقد هم دربیاورید. رسول خدا پس از شنیدن سخنان آن دو ملک، پیش علی (علیه السلام) آمدند. این مژده را به علی دادند آنگاه عقد را میان آن دو جاری کرده و برای هر دو دعا کردند.

مهریه حضرت فاطمه (علیها السلام)

جبرئیل امین به محضر رسول خدا رسید، گل لاله و میخک را به ایشان هدیه داده و عرض کردند، خداوند مهر فاطمه را پانصد درهم نقره، یک پنجم دنیا، دو ثلث بهشت، چهار نهر روی زمین، دجله، فرات، نیل، بلخ، قرار داده است، هم‌چنین یازده امام معصوم را از نسل او قرار داده است، و فرشتگان را فرمان داده تا بهشت را زینت دهند، به حورالعین‌ها هم دستور داده تا سوره یاسین، شوری و طه را قرائت کنند.⁽¹⁾

مهریه معنوی حضرت زهرا (علیها السلام)

از ویژگیهای حضرت زهراء (علیها السلام)می‌توان لطف و عنایت آن گرامی را به امت اسلام به ویژه شیعیان امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) ذکر کرد. در هنگام ازدواج حضرت فاطمه (علیها السلام)وقتی مقدار مهریه معین شد و آن بزرگوار از مبلغ مورد نظر آگاهی یافت، خطاب به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرض کرد:

یا رَسُولَ اللَّهِ! انَّ بَنَاتَ النَّاسِ یتَزَوَّجْنَ بِالدَّرَاهِمِ فَمَا الْفَرْقُ بَینِی وَ بَینَهُنَّ؟ اسْألُک انْ تَرُدَّهَا وَ تَدْعُوا اللَّهَ انْ یجْعَلَ مَهْرِی الشَّفَاعَةَ فِی عُصَاةِ امَّتِک؛[1]

ای رسول خدا! دختران مردم با درهمها ازدواج می‌کنند، پس چه فرقی بین من و آنها خواهد بود؟ تقاضا دارم مهریه مرا بازگردانی و از خداوند متعال بخواهی که مهریه مرا "شفاعتِ" گناهکاران امت تو قرار دهد. "

در آن لحظه، حضرت جبرئیل (علیه السلام) نازل شد، در حالی که در دستش پارچه ای لطیف ابریشمین قرار داشت و روی آن نوشته شده بود:

جَعَلَ اللَّهُ مَهْرَ فَاطِمَةَ الزَّهْرَاء شَفَاعَةَ الْمُذْنِبینَ مِنْ امَّةِ ابِیهَا؛

خداوند متعال مهریه فاطمه زهراء (علیها السلام)را شفاعت از گناهکاران امت پدرش قرار داد.

هنگامی که فاطمه (علیها السلام)به حال احتضار رسید، وصیت کرد که آن پارچه را روی سینه و زیر کفنش قرار دهند و فرمود: آن گاه که در روز قیامت محشور شدم، این نوشته را با دستم بلند کرده، در مورد گناهکاران امت پدرم شفاعت می‌کنم.⁽¹⁾

تهیه جهیزیه

عَنْ یعْقُوبَ بْنِ شُعَیبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: لَمَّا زَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) عَلِیاً فَاطِمَةَ (علیه السلام) دَخَلَ عَلَیهَا وَ هِی تَبْكِی فَقَالَ لَهَا مَا یبْكِیكِ فَوَ اللَّهِ لَوْ كَانَ فِی أَهْلِ بَیتِی خَیرٌ مِنْهُ زَوَّجْتُكِ وَ مَا أَنَا زَوَّجْتُكِ وَ لَكِنَّ اللَّهَ زَوَّجَكِ وَ أَصْدَقَ عَنْكِ الْخُمُسَ مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ قَالَ عَلِی (علیه السلام) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) قُمْ فَبِعِ الدِّرْعَ فَقُمْتُ فَبِعْتُهُ وَ أَخَذْتُ الثَّمَنَ وَ دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَسَكَبْتُ الدَّرَاهِمَ فِی حَجْرِهِ فَلَمْ یسْأَلْنِی كَمْ هِی وَ لَا أَنَا أَخْبَرْتُهُ ثُمَّ قَبَضَ قَبْضَةً وَ دَعَا بِلَالًا فَأَعْطَاهُ فَقَالَ ابْتَعْ لِفَاطِمَةَ طِیباً ثُمَّ قَبَضَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مِنَ الدَّرَاهِمِ بِكِلْتَا یدَیهِ فَأَعْطَاهُ أَبَا بَكْرٍ وَ قَالَ ابْتَعْ لِفَاطِمَةَ مَا یصْلِحُهَا مِنْ ثِیابٍ وَ أَثَاثِ الْبَیتِ وَ أَرْدَفَهُ بِعَمَّارِ بْنِ یاسِرٍ وَ بِعِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَحَضَرُوا السُّوقَ فَكَانُوا یعْتَرِضُونَ الشَّی‌ءَ مِمَّا یصْلِحُ فَلَا یشْتَرُونَهُ حَتَّى یعْرِضُوهُ عَلَى أَبِی بَكْرٍ فَإِنِ اسْتَصْلَحَهُ اشْتَرَوْهُ فَكَانَ مِمَّا اشْتَرَوْهُ قَمِیصٌ بِسَبْعَةِ دَرَاهِمَ وَ خِمَارٌ بِأَرْبَعَةِ دَرَاهِمَ وَ قَطِیفَةٌ سَوْدَاءُخَیبَرِیةٌ وَ سَرِیرٌ مُزَمَّلٌ بِشَرِیطٍ وَ فِرَاشَینِ مِنْ خَیشِ مِصْرَ حَشْوُ أَحَدِهِمَا لِیفٌ وَ حَشْوُ الْآخَرِ مِنْ جِزِّ الْغَنَمِ وَ أَرْبَعَ مَرَافِقَ مِنْ أَدَمِ الطَّائِفِ حَشْوُهَا إِذْخِرٌ وَ سِتْرٌ مِنْ صُوفٍ وَ حَصِیرٌ هَجَرِی وَ رَحًى لِلْیدِ وَ مِخْضَبٌ مِنْ نُحَاسٍ وَ سِقَاءٌ مِنْ أَدَمٍ وَ قَعْبٌ لِلَّبَنِ وَ شَنٌّ لِلْمَاءِ وَ مِطْهَرَةٌ مُزَفَّتَةٌ وَ جَرَّةٌ خَضْرَاءُ وَ كِیزَانُ خَزَفٍ حَتَّى إِذَا اسْتَكْمَلَ الشِّرَاءَ حَمَلَ أَبُو بَكْرٍ بَعْضَ الْمَتَاعِ وَ حَمَلَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) الَّذِینَ كَانُوا مَعَهُ الْبَاقِی فَلَمَّا عَرَضَ الْمَتَاعَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) جَعَلَ یقَلِّبُهُ بِیدِهِ وَ یقُولُ بَارَكَ اللَّهُ لِأَهْلِ الْبَیت قَالَ عَلِی (علیه السلام) فَأَقَمْتُ بَعْدَ ذَلِكَ شَهْراً أُصَلِّی مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ أَرْجِعُ إِلَى مَنْزِلِی وَ لَا أَذْكُرُ شَیئاً مِنْ أَمْرِ

فَاطِمَةَ (علیه السلام) ثُمَّ قُلْنَ أَزْوَاجُ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَ لَا نَطْلُبُ لَكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) دُخُولَ فَاطِمَةَ عَلَیكَ فَقُلْتُ افْعَلْنَ فَدَخَلْنَ عَلَیهِ فَقَالَتْ أُمُّ أَیمَنَ یا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ خَدِیجَةَ بَاقِیةٌ لَقَرَّتْ عَینُهَا بِزِفَافِ فَاطِمَةَ وَ إِنَّ عَلِیاً یرِیدُ أَهْلَهُ فَقَرَّ عَینَ فَاطِمَةَ بِبَعْلِهَا وَ اجْمَعْ شَمْلَهَا وَ قَرَّ عُیونَنَا بِذَلِكَ فَقَالَ فَمَا بَالُ عَلِی لَا یطْلُبُ مِنِّی زَوْجَتَهُ فَقَدْ كُنَّا نَتَوَقَّعُ ذَلِكَ مِنْهُ قَالَ عَلِی فَقُلْتُ الْحَیاءُ یمْنَعُنِی یا رَسُولَ اللَّهِ فَالْتَفَتَ إِلَى النِّسَاءِ فَقَالَ مَنْ هَاهُنَا فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ أَنَا أُمُّ سَلَمَةَ وَ هَذِهِ زَینَبُ وَ هَذِهِ فُلَانَةُ وَ فُلَانَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) هَیئُوا لِابْنَتِی وَ ابْنِ عَمِّی فِی حُجَرِی بَیتاً فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فِی أَی حُجْرَةٍ یا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ فِی حُجْرَتِكِ وَ أَمَرَ نِسَاءَهُ أَنْ یزَینَّ وَ یصْلِحْنَ مِنْ شَأْنِهَا قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَسَأَلْتُ فَاطِمَةَ هَلْ عِنْدَكِ طِیبٌ ادَّخَرْتِیهِ لِنَفْسِكِ قَالَتْ نَعَمْ فَأَتَتْ بِقَارُورَةٍ فَسَكَبَتْ مِنْهَا فِی رَاحَتِی فَشَمِمْتُ مِنْهَا رَائِحَةً مَا شَمِمْتُ مِثْلَهَا قَطُّ فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقَالَتْ كَانَ دِحْیةُ الْكَلْبِی یدْخُلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَیقُولُ لِی یا فَاطِمَةُ هَاتِی الْوِسَادَةَ فَاطْرَحِیهَا لِعَمِّكِ فَأَطْرَحُ لَهُ الْوِسَادَةَ فَیجْلِسُ عَلَیهَا فَإِذَا نَهَضَ سَقَطَ مِنْ بَینِ ثِیابِهِ شَی‌ءٌ فَیأْمُرُنِی بِجَمْعِهِ فَسَأَلَ عَلِی (علیه السلام) رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ هُوَ عَنْبَرٌ یسْقُطُ مِنْ أَجْنِحَةِ جَبْرَئِیلَ قَالَ عَلِی ثُمَّ قَالَ لِی رَسُولُ اللَّهِ یا عَلِی اصْنَعْ لِأَهْلِكَ طَعَاماً فَاضِلًا ثُمَّ قَالَ مِنْ عِنْدِنَا اللَّحْمُ وَ الْخُبْزُ وَ عَلَیكَ التَّمْرُ وَ السَّمْنُ فَاشْتَرَیتُ تَمْراً وَ سَمْناً فَحَسَرَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) عَنْ ذِرَاعِهِ وَجَعَلَ یشْدَخُ التَّمْرَ فِی السَّمْنِ حَتَّى اتَّخَذَهُ حَیساً وَ بَعَثَ إِلَینَا كَبْشاً سَمِیناً فَذُبِحَ وَ خُبِزَ لَنَا خُبْزٌ كَثِیرٌ ثُمَّ قَالَ لِی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ادْعُ مَنْ أَحْبَبْتَ فَأَتَیتُ الْمَسْجِدَ وَ هُوَ مُشْحَنٌ بِالصَّحَابَةِ فأحییت [فَحَییتُ] أَنْ أُشْخِصَ قَوْماً وَ أَدَعَ قَوْماً ثُمَّ صَعِدْتُ عَلَى رَبْوَةٍ هُنَاكَ وَ نَادَیتُ أَجِیبُوا إِلَى وَلِیمَةِ فَاطِمَةَ فَأَقْبَلَ النَّاسُ أَرْسَالًا فَاسْتَحْییتُ مِنْ كَثْرَةِ النَّاسِ وَ قِلَّةِالطَّعَامِ فَعَلِمَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مَا تَدَاخَلَنِی فَقَالَ یا عَلِی إِنِّی سَأَدْعُو اللَّهَ بِالْبَرَكَةِ قَالَ عَلِی فَأَكَلَ الْقَوْمُ عَنْ آخِرِهِمْ طَعَامِی وَ شَرِبُوا شَرَابِی وَ دَعَوْا لِی بِالْبَرَكَةِ وَ صَدَرُوا وَ هُمْ أَكْثَرُ مِنْ أَرْبَعَةِ آلَافِ رَجُلٍ وَ لَمْ ینْقُصْ مِنَ الطَّعَامِ شَی‌ءٌ ثُمَّ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) بِالصِّحَافِ فَمُلِئَتْ وَ وَجَّهَ بِهَا إِلَى مَنَازِلِ أَزْوَاجِهِ ثُمَّ أَخَذَ صَحْفَةً وَ جَعَلَ فِیهَا طَعَاماً وَ قَالَ هَذَا لِفَاطِمَةَ وَ بَعْلِهَا حَتَّى إِذَا انْصَرَفَتِ الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یا أُمَّ سَلَمَةَ هَلُمِّی فَاطِمَةَ فَانْطَلَقَتْ

فَأَتَتْ بِهَا وَ هِی تَسْحَبُ أَذْیالَهَا وَ قَدْ تَصَبَّبَتْ عَرَقاً حَیاءً مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَعَثَرَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَقَالَكِ اللَّهُ الْعَثْرَةَ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ فَلَمَّا وَقَفَتْ بَینَ یدَیهِ كَشَفَ الرِّدَاءَ عَنْ وَجْهِهَا حَتَّى رَآهَا عَلِی (علیه السلام) ثُمَّ أَخَذَ یدَهَا فَوَضَعَهَا فِی یدِ عَلِی (علیه السلام) وَ قَالَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِی ابْنَةِ رَسُولِ اللَّهِ یا عَلِی نِعْمَ الزَّوْجَةُ فَاطِمَةُ وَ یا فَاطِمَةُ نِعْمَ الْبَعْلُ عَلِی انْطَلِقَا إِلَى مَنْزِلِكُمَا وَ لَا تُحْدِثَا أَمْراً حَتَّى آتِیكُمَا قَالَ عَلِی فَأَخَذْتُ بِیدِ فَاطِمَةَ وَ انْطَلَقْتُ بِهَا حَتَّى جَلَسَتْ فِی جَانِبِ الصُّفَّةِ وَ جَلَسْتُ فِی جَانِبِهَا وَ هِی مُطْرِقَةٌ إِلَى الْأَرْضِ حَیاءً مِنِّی وَ أَنَا مُطْرِقٌ إِلَى الْأَرْضِ حَیاءً مِنْهَا ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَالَ مَنْ هَاهُنَا فَقُلْنَا ادْخُلْ یا رَسُولَ اللَّهُ مَرْحَباً بِكَ زَائِراً وَ دَاخِلًا فَدَخَلَ فَأَجْلَسَ فَاطِمَةَ مِنْ جَانِبِهِ ثُمَّ قَالَ یا فَاطِمَةُ ایتِینِی بِمَاءٍ فَقَامَتْ إِلَى قَعْبٍ فِی الْبَیتِ فَمَلَأَتْهُ مَاءً ثُمَّ أَتَتْهُ بِهِ فَأَخَذَ جُرْعَةً فَتَمَضْمَضَ بِهَا ثُمَّ مَجَّهَا فِی الْقَعْبِ ثُمَّ صَبَّ مِنْهَا عَلَى رَأْسِهَا ثُمَّ قَالَ أَقْبِلِی فَلَمَّا أَقْبَلَتْ نَضَحَ مِنْهُ بَینَ ثَدْییهَا ثُمَّ قَالَ أَدْبِرِی فَأَدْبَرَتْ فَنَضَحَ مِنْهُ بَینَ كَتِفَیهَا ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ هَذِهِ ابْنَتِی وَ أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَی اللَّهُمَّ وَ هَذَا أَخِی وَ أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَی اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَكَ وَلِیاً وَ بِكَ حَفِیاً وَ بَارِكْ لَهُ فِی أَهْلِهِ ثُمَّ قَالَ یا عَلِی ادْخُلْ بِأَهْلِكَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ وَ رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُهُ عَلَیكُمْ. . . إِنَّهُ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.⁽¹⁾

از حضرت صادق آل محمّد روایت می‌کند که فرمود:

هنگامی که پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فاطمه‌ی اطهر (علیها السلام)را برای علی بن ابیطالب (علیه السلام) تزویج نمود نزد فاطمه آمد دید آن بانو گریان است، فرمود: برای چه گریانی! به خدا قسم اگر در میان اهل بیت من کسی از علی بهتر می‌بود من تو را برای او تزویج می‌نمودم، نه اینکه من تو را تزویج کرده باشم، بلکه خدا تو را برای علی تزویج نموده و مادامی که آسمان‌ها و زمین برقرار باشند خمس را به جای مهریه‌ی تو قرار داده است.

حضرت علی (علیه السلام) می‌فرماید: پیغمبر خدا به من فرمود: برخیز و زره خود را بفروش. من برخاستم و زره خود را فروختم، پول آن را گرفتم و به حضور پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) آوردم، آن بزرگوار پول‌ها را در کنار من ریخت و از من نپرسید که چه مبلغ پول است، من

نیز در این خصوص حرفی نزدم، سپس یک مشت از آن پول‌ها برگرفت و پس از اینکه بلال را خواست و پول‌ها را به وی داد به او فرمود: این پول را برای فاطمه عطر خریداری کن. پس از آن هر دو مشت خود را از آن پول‌ها پر کرد و به ابوبکر داد و به او فرمود: این پول را برای فاطمه لباس و اثاثیه‌ی منزل خریداری نما.

آنگاه عمّار بن یاسر و گروه دیگری از اصحاب را همراه ابوبکر روانه کرد. هنگامی که وارد بازار شدند اشیاء مورد نظر را در نظر می‌گرفتند ولی نمی خریدند تا ابوبکر آنها را پسند نماید، آنگاه خریده می‌شد.

یک پیراهن به مبلغ هفت درهم، یک نقاب به چهار درهم، یک قطیفه‌ی مشکی خیبری، یک تخت که وسط آن را با لیف خرما بافته بودند، دو عدد تشک که یکی از آنها را از لیف خرما و دیگری را از پشم پُر شده بود، تعداد چهار متکا از پوست طائف که وسط آنها را با علف اذخر(1) پر کرده بودند، یک پرده‌ی پشمی، یک حصیر هَجَری، یک دست آسیاب دستی، یک بادیه‌ی مسی، یک ظرف آب خوری که از پوست بود، یک کاسه‌ی چوبی برای شیر، یک مشک آب، یک آفتابه‌ی قیر اندود، یک سبوی سبز و کوزه‌های سفالی. هنگامی که آن اشیاء را خریدند، ابوبکر مقداری از آنها و مابقی را اصحاب برداشته و راهی منزل شدند.

موقعی که آنها را به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) عرضه کردند آن حضرت آنها را به دست مبارک خود زیر و رو می‌کرد و می‌فرمود: خدا اینها را برای اهل بیت من مبارک نماید! !

حضرت علی بن ابیطالب (علیه السلام) می‌فرماید: من پس از این جریان به مدّت یک ماه با پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نماز می‌خواندم و به منزل خویش مراجعت می‌نمودم و راجع به امر فاطمه‌ی اطهر (علیها السلام)به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) چیزی نمی گفتم. ولی زنان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) به من می‌گفتند: آیا می‌خواهی ما از حضرتش خواهش کنیم فاطمه را در اختیار تو بگذارد؟ گفتم: بلی، وقتی ایشان به حضور پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مشرّف شدند، امّ ایمن گفت: یا رسول الله اگر خدیجه‌ی کبری زنده بود چشمش برای عروسی فاطمه‌ی زهراء روشن می‌شد.

علی بن ابیطالب (علیه السلام) دوست دارد که فاطمه را ببرد، ما تقاضا داریم چشم فاطمه را به علی روشن کنی و ایشان را در اختیار یکدیگر بگذاری تا چشم‌های ما هم روشن گردد.

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: پس چرا علی، زوجه‌ی خود را از من مطالبه نمی کند در صورتی که من این انتظار را از علی می‌بردم؟! حضرت علی (علیه السلام) عرض کرد: یا رسول الله من از شما خجالت می‌کشیدم.

سپس آن بزرگوار متوجّه زنان شد و فرمود: کیست اینجا؟

امّ سلمه گفت: من و زینب و فلان و فلان.

فرمود: یکی از حجره‌های مرا برای پسر عمویم علی و دخترم فاطمه‌ی زهراء آماده نمایید.

امّ سلمه گفت: کدام حجره‌ها یا رسول الله؟

فرمود: حجره‌ی تو، آنگاه به زنان خویشتن دستور داد تا خودرا زینت نمودند و لوازم عروسی زهرای اطهر را مهیّا کردند.

امّ سلمه می‌گوید: من به فاطمه‌ی اطهر (علیها السلام)گفتم: آیا عطری از برای خود ذخیره نموده ای؟

فرمود: آری، فاطمه‌ی زهراء یک شیشه عطر آورد و مقداری از آن در میان دست من ریخت، من بویی از آن بوئیدم که هرگز نظیر آن را نبوئیده بودم. به فاطمه گفتم:

این عطر را از کجا آورده ای؟ فرمود: هر گاه دحیه‌ی کلبی به حضور رسول خدا مشرّف می‌شد آن حضرت به من می‌فرمود: پشتی برای عموی خود بگذار، من پشتی را برای او می‌نهادم، سپس چیزی از میان لباس‌های وی فرو می‌ریخت و به من دستور می‌داد تا آن را جمع می‌کردم.

حضرت علی بن ابیطالب (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسید: چیست که فرو می‌ریزد؟

می فرمود: عنبریست که از بال‌های جبرئیل فرو می‌ریزد.

حضرت علی (علیه السلام) می‌فرماید:

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) به من فرمود:

یا علی! غذای فراوانی برای عروسی و اهل و عیال خود درست کن! یا علی گوشت و نان به عهده‌ی ما، خرما و روغن هم به عهده‌ی تو، من رفتم مقداری خرما و روغن خریدم و پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) آستین‌های خود را بالا زد و خرماها را خرد نمود، در میان روغن می‌ریخت تا اینکه غذایی به وجود آمد که آن را به عربی خبیص می‌نامند، آنگاه یک گوسفند چاق را برای ما فرستاد و نان فراوانی را تهیه نمود.

بعداً حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) به من فرمود: هر کسی را که دوست داری برای غذای عروسی خود دعوت کن، من وارد مسجد شدم، افراد زیادی آنجا بودند، خجالت کشیدم که گروهی را دعوت کنم و گروهی را دعوت ننمایم، لذا بالای بلندی که در آنجا بود رفتم و ندا دادم: بیایید و از غذای عروسی فاطمه بهره مندشوید، مردم زیادی آمدند، من از کثرت جمعیّت و کمبود غذا خجالت می‌کشیدم، وقتی پیغمبر از خجالت من آگاه شد فرمود:

یا علی! من دعا می‌کنم که خدا به غذای شما برکت دهد.

حضرت علی (علیه السلام) می‌فرماید: آن گروه که بیشتر از چهار هزار نفر بودند تا آخرین نفر از غذا و آب خوردند و آشامیدند تا همه سیر شدند و از غذا چیزی کم نشد آنان برای من دعای خیر و برکت نمودند.

بعداً پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) دستور فرمود: کاسه هایی را پر از غذا نمودند و آنها را برای زنان خویش فرستاد.

سپس آن بزرگوار یک کاسه پر از غذا نمود و فرمود: این برای فاطمه و شوهرش باشد.

هنگامی که آفتاب نزدیک به غروب رسید حضرت رسول به امّ سلمه فرمود:

فاطمه‌ی زهراء را بیاور، امّ سلمه رفت و حضرت زهراء (علیها السلام)را در حالی آورد که گوشه‌ی لباس هایش به زمین کشیده می‌شد و از روی پدر بزرگوارش به قدری عرق خجالت می‌ریخت که به زمین خورد.

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به او فرمود: خدا تو را در دنیا و آخرت از زمین خوردن نگاه دارد.

موقعی که فاطمه‌ی اطهر (علیها السلام)در مقابل پدر خود رسید رسول خدا نقاب را از صورت آن بانو برداشت تا حضرت علی (علیه السلام) صورت آن شفیعه‌ی روز جزا را دید.

سپس حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) دست فاطمه‌ی عزیز را گرفت و در میان دست امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) نهاد و فرمود: یا علی! خدا قدم این دختر پیغمبر را برای تو مبارک کند! یا علی! فاطمه خوب زوجه ای است، ای فاطمه! علی خوب شوهری است، راهی منزل شوید و صبر کنید تا من بیایم.حضرت علی (علیه السلام) می‌فرماید: من دست فاطمه را گرفتم و پس از اینکه متوجّه منزل شدیم وی یک طرف نشست و من هم نزد او نشستم. من و فاطمه هر کدام به علّت اینکه از یکدیگر خجالت می‌کشیدیم به زمین نگاه می‌کردیم.

پس از این جریان پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و فرمود: کیست اینجا؟

گفتیم: یا رسول الله! بفرمایید. بسیار خوش آمدید. رسول خدا وارد شد و فاطمه‌ی اطهر را یک طرف خویشتن نشانید و به وی فرمود: مقداری آب نزد من بیاور، فاطمه‌ی زهراء برخاست و ظرفی را پر از آب کرد و به حضور آن حضرت آورد، رسول خدا مقداری از آن آب را در دهان مبارک خود ریخت و پس از اینکه مضمضه نمود آن را در میان کاسه ریخت و از آب کاسه به سر فاطمه‌ی اطهر ریخت و به آن بانو فرمود: نزدیک من بیا! وقتی نزدیک آمد مقداری از آن آب را در میان سینه‌های آن حضرت پاشیده، به او فرمود: برگرد وقتی برگشت، مقدار دیگری از آن آب را در میان دو کتف ایشان پاشید و فرمود:

بار خدایا! این دخترم محبوب ترین خلق است نزد من، پروردگارا! این علی برادر من است که محبوب ترین مخلوق است نزد من.

بار خدایا! این علی را ولیّ و مطیع خود قرار بده و اهل و عیالش را برایش مبارک گردان.

پس از این سخنان فرمود: یا علی! اکنون نزد زوجه ات برو. برکت و رحمت خدا که پسندیده و با عظمت است بر شما اهل بیت باد.

فرزندان

منابع شیعه و اهل‌سنت هم‌رأی‌اند که حسن، حسین، زینب و ام‌کلثوم چهار فرزند فاطمه و علی هستند در منابع شیعه و برخی از منابع اهل سنت از فرزند دیگری برای او نام برده شدهکه بر اثر آسیبی که در جریان حوادثِ پس از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بر فاطمه وارد شد سقط گردید. نام او مُحسِن یا مُحَسَّن ذکر شده است.⁽¹⁾

وظایف مرد نسبت به خانواده

سرپرستی همسر

خداوند متعال برای هدایت بشریت، پیامبران و رسولانی را بر اقوام و ملل گذشته به عنوان رهبری برگزید تا وظیفه رسالت و سرپرستی آن جوامع را بر عهده گرفته و آنان را از آشوب و هرج و مرج رهایی بخشند. بدون شک هر جامعه ای نیاز به یک مدیریت و سرپرستی واحد دارد، تا بتواند با برنامه ریزی و تصمیم گیری واحد و ایجاد هماهنگی بین اجزای آن، جامعه را سازماندهی و از پراکندگی برنامه ها جلوگیری و در جهت نیل و دستیابی به اهداف و آمال متعالی هدایت نماید. حال ممکن است این جامعه یک کشور، یک سازمان و حتی یک خانواده باشد.

همانگونه که خداوند متعال زن را در نقش همسر و مادر به عنوان نماد مهر و عطوفت و مهربانی عهده دار مدیریت محیط خانه و تربیت فرزندان نموده است، مرد را نیز به عنوان سرپرست و مدیرخانواده و متولی مراقبت و محافظت از اعضای آن برگزیده است. قرآن کریم در آیه 34 سوره نساء با بیان نقش مردان در محیط خانواده به تبیین وظایف و مسئولیت های ویژه آنان پرداخته و می فرماید:

(الرِّجالُ قَوّامُونَ عَلَی النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلی بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ).مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، بخاطر برتری هایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی دیگر قرار داده است و بخاطر انفاق‌هائی که از اموالشان در مورد زنان می‌کنند.

قوامیت مردان بر زنان در این آیه به معنای سلطه، زورگویی و اجحاف مردان نسبت به زنان نیست، بلکه همان گونه که لغت شناسان و به تبع آنان بیشتر مفسران گفته اند، واژه ی "قوام" به معنای سرپرستی، کارپردازی و نگهبانی است. در حقیقت متن آیه بیانگر ضرورت مدیریت و سرپرستی واحد و منظم مرد درخانواده با توجه به مشورت در کارها و تقسیم وظایف است، نه درصدد تشریع و تجویز استبداد، سلطه و اجحاف مرد نسبت به حقوق زن در جامعه یا خانواده. اگرچه برخی از این آیه برداشت سوء نموده و معتقدند که منظور از آیه حاکمیت محض مردان بر زنان و تبعیت صرف زنان از مردان می باشد، اما حقیقت بیانگر مسئولیتی مضاعف است که خداوند بر عهده مردان نهاده و آنان را مسئول مراقبت و حفظ امنیت و آرامش و تأمین نیازهای جسمی و عاطفی زنان در محیط خانواده و جامعه نموده است.

مردان در محیط خانواده موظف به تأمین هزینه ها، فراهم نمودن نیازمندی های روزمره و مدیریت برنامه های اجرایی و امنیتی همسر و سایر اعضای خانواده وحمایت و حفاظت از آنان در برابر مشکلات اجتماعی می باشند. خداوند در

ادامه همین آیه دلیل آن را به صراحت متذکر شده و این امر را ناشی از ویژگی های جسمی و فیزیکی مردان از نظر توانائی اجرائی، قدرت دفاع و تحمل بیشتر در مقابل کارهای سخت و سنگین و شرایط روحی و احساسی آنان در مواجهه با مسائل و مشکلاتمی داند.

محافظت و مراقبت از همسر

دین اسلام در محیط خانواده برای شخصیت زن احترام وارزش ویژه ای قائل شده و مسئولیت مراقبت و پاسداری از حریم زن قبل از ازدواج را بر عهده والدین، به ویژه پدر و بعد از ازدواج را بر عهده ی همسر وی قرار داده است. فطرتاً زن هر قدر هم که مقتدر و مستقل باشد، با وجود مشکلات و سختی های زندگی نیازمند تکیه گاهی امن و مطمئن است که بتواند از وی محافظت نماید. با توجه به وظایف مهمی مانند فرزند آوری، تربیت فرزندان که خداوند در خانواده بر عهده زن قرار داده است، وجود محیطی همراه با امنیت خاطر و سرشار از آرامش، اساسی ترین نیاز هر زن در جهت فعالیت در چنین جایگاهی است. اگر مرد بتواند در محیط خانواده این اطمینان و آرامش روانی را برای همسر خود مهیا کند، بدون شک همسر او نیز در انجام وظایف خود نسبت به او و تربیت فرزندان شان با هیچ مشکلی روبرو نخواهد شد.

خانواده و محافظت از آن، در اسلام آن قدر اهمیت دارد که حتی فدا کردن جان در این راه امری ممدوح و پسندیده شمرده شده است. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

مَنْ قُتِلَ دُونَ عِیالِهِ فَهُوَ شَهِیدٌ. کسی که در راه دفاع از اهل و عیال خود کشته شود، شهید است.⁽¹⁾

اگرچه واژه مفهوم خاص شهید به کسی اطلاق می‌گردد که در معرکه جنگ و در راستای اجرای فرمان جهاد در راه خدا جان خویش را نثار نموده، اما بر اساس آیه

169 سوره آل عمران شهادت مقام آنانی است که در راه قرب و کسب رضای حضرت حق جهد و تلاش نموده و در این راه جان خود را از دست داده یا مرگشان فرا برسد، اگرچه در میدان جهاد و رزمگاه جنگ نباشد:

(وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْیاء عِندَ رَبِّهِمْ یرْزَقُونَ). و هرگز گمان مبر كسانى كه در راه خدا كشته شدند مرده اند، بلكه زنده اند و در نزد پروردگارشان روزى داده مى شوند. و بدون تردید بالاترین جایگاه اهل بهشت مقام کشتگان در راه خداست.

هدایت همسروخانواده در مسیر حق

از آنجا که بشر موجودی است فراموشکار، ممکن است بر اثر فراموشی و نسیان از برخی از وظایف و بایدها و نبایدها در زندگی کوتاهی نموده و در دام شیطان گرفتار و دچار گمراهی و خطا گردد. لذا هر انسان با ایمانی نه تنها در طول زندگی باید مراقب رفتار و اعمال خود باشد، بلکه باید نسب به اعمال و کردار اطرافیان خود نیز بی تفاوت نبوده و در صورت مواجهه با رفتار خارج از عرف و شرع به آنان متذکر و امر به معروف و نهی از منکر نماید.

امیرالمؤمنین در این باره فرمودند: كُنْ بِالْمَعْرُوفِ آمِراً وَ عَنِ الْمُنْكَرِ نَاهِیاً وَ بِالْخَیرِ عَامِلًا وَ لِلشَّرِّ مَانِعا⁽¹⁾.

در همه حال امر کننده به معروف و بازدارنده از منکر باش، به خوبی‌ها عمل کن و بدی‌ها را مانع باش.

این وظیفه قطعا نسبت به نزدیکان به ویژه اعضای خانواده و در رأس آنها همسر که جایگاه ویژه ای در زندگی و سعادت هر انسان و فرزندان او نیز خواهد داشت،

بسیار سنگین تر بوده و از اهمیت بیشتری برخوردار می‌باشد. با توجه به اشاعه فرهنگ غرب در جامعه و وجود افراد فاسد و گمراه و خطر تعدی آنان به اعضای خانواده، مردان وظیفه بسیاری سنگینی در راه حفظ و نگهداشت کانون خانواده و تعلیم و تربیت اعضای آن بر عهده دارند.

قرآن کریم در آیه ی 6 سوره تحریم فرموده است:

(یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِیكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَیهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا یعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَیفْعَلُونَ مَا یؤْمَرُونَ).

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خودتان و خانواده تان را از آتشی که سوخت آن، مردم و سنگ ها هستند، حفظ کنید. برآن آتش، فرشتگانی خشن و سختگیر(گمارده شده)اند. از آنچه خداوند به آنها دستور داده، سرپیچی نمی کنند و آنچه را که مأمورند، انجام می دهند.

امام صادق (علیه السلام) در تشریح و تفسیر این آیه فرمودند:

لَمَّا نَزَلَتْ یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْلِیكُمْ ناراً قَالَ النَّاسُ كَیفَ نَقِی أَنْفُسَنَا وَ أَهْلِینَا قَالَ اعْمَلُوا الْخَیرَ وَ ذَكِّرُوا بِهِ أَهْلِیكُمْ وَ أَدِّبُوهُمْ عَلَى طَاعَةِ اللَّه.⁽¹⁾

هنگامی که آیه (یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِیكُمْ نَارًا) نازل شد، مردم گفتند: یا رسول الله، چگونه خود و اهل و عیالمان را از آتش دوزخ حفظ کنیم؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: اعمال نیک انجام دهید و به خانواده خود نیز یادآوری کنید؛ بدین طریق، آنها را براطاعت و عبادت پروردگار تربیت نمایید.

برخی از افراد تصور می‌کنند که مرد و زن تنها تا قبل از ازدواج در شناخت و انتخاب شخصیت و روحیات همسر خود قادر به تصمیم و عکس العمل خواهند بود و پس از ازدواج اگر متوجه نقاط ضعفی در شخصیت همسرشان شدند با توجه

به این که شخصیت او شکل گرفته دیگر باید با این شرایط کنار آمده و قادر به تغییری در شخصیت او نخواهند بود. در صورتی که قطعا نباید انتظار داشت که مرد و زن بتوانند قبل از ازدواج به همه جوانب شخصیتی یکدیگر پی ببرند، و نباید بر این تصور بود که یک انسان بتواند فرد ایده آل خود را برای ازدواجپیدا کند. بنابراین هر انسان عاقلی باید بتواند بر اساس اصول و قاعد اخلاقی و رفتاری اگر بعد از پیوند زناشویی متوجه نواقص و معایبی در رفتار و عملکرد همسر خود گردید، نسبت به رفع آن اقدام و در جهت پرورش صفات و خصلت های نیکو در همسر خود اقدام نماید.

امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

لَا یزَالُ الْمُؤْمِنُ یورِثُ أَهْلَ بَیتِهِ الْعِلْمَ وَ الْأَدَبَ الصَّالِحَ حَتَّى یدْخِلَهُمُ الْجَنَّة.⁽¹⁾

بنده ی مؤمن، پیوسته به خانواده ی خود علم و ادب صالح می آموزد تا این که همه آنان را وارد بهشت می گرداند.

سرپرست خانواده باید همسر و اعضای خانواده خود را نسبت به زشتی گناهان آگاه سازد؛ آنان را از انجام گناه نهی نموده و زمینه‌های بروز گناه و بی تقوایی را در خانواده از بین ببرد.

واداشتن خانواده به نماز و فضیلت نمازگزار

علی‌بن‌إبراهیم (رحمه الله) - وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْها فَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَهُ أَنْ یَخُصَّ أَهْلَهُ دُونَ النَّاسِ لِیَعْلَمَ النَّاسُ أَنَّ لِأَهْلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَهْ خَاصَّهْ لَیْسَتْ لِلنَّاسِ إِذْ أَمَرَهُمْ مَعَ النَّاسِ عَامَّهْ ثُمَّ أَمَرَهُمْ خَاصَّهْ فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی هَذِهِ الْآیَهْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یَجِیءُ کُلَّ یَوْمٍ عِنْدَ صَلَاهْ الْفَجْرِ حَتَّی یَأْتِیَ بَابَ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهْ (علیها السلام)وَ الْحَسَنِ (علیه السلام) وَ الْحُسَیْنِ (علیه السلام)

فَیَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَهْ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَیَقُولُ عَلِیٌّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهْ (علیها السلام)وَ الْحَسَنُ (علیه السلام) وَ الْحُسَیْنُ (علیه السلام) وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ رَحْمَهْ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ ثُمَّ یَأْخُذُ بِعِضَادَتَیِ الْبَابِ وَ یَقُولُ الصَّلَاهْ الصَّلَاهْ یَرْحَمُکُمُ اللَّهُ إِنَّما یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً فَلَمْ یَزَلْ یَفْعَلُ ذَلِکَ کُلَّ یَوْمٍ إِذَا شَهِدَ الْمَدِینَهْ حَتَّی فَارَقَ الدُّنْیَا وَ قَالَ أَبُوالْحَمْرَاءِ خَادم النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَنَا شَهِدْتُهُ یَفْعَلُ ذَلِکَ.

علیّ‌ّبن‌ابراهیم (وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلَاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهَا؛ همانا خداوند تبارک‌وتعالی به پیامبر) امر کرده که آن را مخصوص اهل بیت خود و سوای دیگر مردم قرار دهد تا اینکه مردم بدانند که خاندان محمّد (در نزد خداوند از جایگاهی برخوردارند که دیگر مردم از آن بی‌بهره‌اند. چرا که خداوند ابتدا آنان را به همراه دیگر مردم مورد خطاب قرار داد و سپس به‌صورت خصوصی به آنان امر نمود. هنگامی‌که این آیه نازل شد، رسول خدا) در هر روز هنگام نماز صبح به خانه‌ی علی (و فاطمه) می‌آمد و می‌فرمود: «سلام و رحمت خداوند بر شما باد». سپس علی و فاطمه و حسن و حسین (می‌گفتند: «و سلام و رحمت خداوند بر شما باد ای رسول خدا». سپس آن حضرت دو لنگه در را می‌گرفت و می‌گفت: «موقع نماز است، موقع نماز است، خدایتان رحمت آورد، خدا فقط می‌خواهد آلودگی را از شما خاندان [پیامبر] بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند. (احزاب/33). آن حضرت، از روزی که وارد مدینه شد تا زمانی‌که از دنیا رفت، پیوسته این چنین می‌کرد. خادم پیامبر) ابوحمراء گفته است: «من شهادت می‌دهم که آن حضرت این کار را انجام می‌داد»⁽¹⁾.

(وَاذْكُرْ فِی الْكِتَابِ إِسْمَاعِیلَ إِنَّهُ كَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ وَكَانَ رَسُولًا نَبِیا " وَكَانَ یأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَكَانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِیا)⁽²⁾

و در این كتاب از اسماعیل یاد كن، زیرا كه او درست وعدهو فرستاده اى پیامبر بود. و خاندان خود را به نماز و زكات فرمان مى داد و همواره نزد پروردگارش پسندیده بود.

(یا بُنَی أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُور)⁽¹⁾

اى پسرك من، نماز برپا دار و به كار پسندیده وادار و از كار ناپسند بازدار و بر آسیبى كه بر تو وارد آمده است شكیبا باش. این [ حاكى ] از عزم در امور است.

(رَبَّنَا إِنِّی أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّیتِی بِوَادٍ غَیرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِیقِیمُوا الصَّلَاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیهِمْ وَارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ یشْكُرُونَ)⁽²⁾پروردگارا، من [ یكى از ] فرزندانم را در دره اى بى كشت، نزد خانه محترم تو، سكونت دادم، پروردگارا، تا نماز به پا دارند، پس دلهاى برخى از مردم را به سوى آنان گرایش ده و آنان را از محصولات [ مورد نیازشان ] روزى ده، باشد كه سپاسگزارى كنند.

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): براى داود پیامبر خدا ساعتى از شب بود كه در آن، خانواده اش را بیدار مى كرد و مى گفت: اى خاندان داود ! برخیزید و نماز بخوانید همانا این ساعتى است كه خداوند دعا را در آن اجابت مى كند، مگر از ساحر و باجگیر.⁽³⁾

احساس غیرت نسبت به همسر

غیرت یکی از صفات طبیعی و فطری انسان است که خداوند در وجود همه انسان ها قرار داده است. هر انسانی به صورت فطری و غریزی علاقه ندارد که دیگران از وسایل خصوصی او استفاده نمایند. اگر دارایی یا وسیله ای کاملا

جنبه خصوصی داشته و برای صاحب آن از ارزش ویژه ای برخوردار باشد، دیگر تصرف در آن مفهوم دستبرد، تجاوز و تعدی داشته، و صاحب آن جهت محافظت از داشته خود با همه وجود از آن دفاع خواهد نمود و اصطلاحا غیرت خواهد ورزید. ناموس و آبرو یکی از مهمترین داشته های انسان است که در اسلام نیز تأکید فراوانی بر حفظ و مراقبت آن صورت گرفته است. یکی از وظایفی که هر مرد در زندگی زناشویی نسبت به همسر خود بر عهده دارد، مراقبت و محافظت از حیثیت و آبروی همسر خود در برابر تجاوز و رفتارهای غیر متعارف و ناملایمات اجتماعی است و خداوند برای این صفت در مردان ارزش ویژه‌ای قائل گردیده است.

امام صادق (علیه السلام) در این باره فرمودند: إِنَّ اللَّهَ غَیورٌ یحِبُّ كُلَّ غَیورٍ وَ مِنْ غَیرَتِهِ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ ظَاهِرَهَا وَ بَاطِنَهَا.⁽¹⁾

خدای تعالی دارای صفت غیرت است و انسان‌های غیور را دوست دارد و به دلیل وجود همین صفت بود که کارهای زشت از پیدا و پنهان را حرام نموده است.

یکی از سجایای اخلاقی برجسته رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز غیرت ورزی بوده، چنان که ایشان در این باره فرمودند:

كَانَ أَبِی إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) غَیوراً وَ أَنَا أَغْیرُ مِنْهُ وَ أَرْغَمَ اللَّهُ أَنْفَ مَنْ لَا یغَارُ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ.⁽²⁾

پدر حضرت ابراهیم (علیه السلام) باغیرت بود و من از او غیرتمند ترم و هر مؤمنی که با غیرت نباشد، خداوند بینی او را به خاک می‌مالد.

خداوند متعال در آیه 59 سوره احزاب به پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) در خصوص حفظ و حراست از همسران مبارک خویش در مقابل تعرض و افکار ناپاک برخی از مردان اینگونه امر فرموده اند:

یا أَیهَا النَّبِی قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنینَ یدْنینَ عَلَیهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنی أَنْ یعْرَفْنَ فَلا یؤْذَینَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحیماً.

ای پیغمبر (گرامی) به زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو که خویشتن را به چادر فرو پوشند، که این کار برای اینکه آنها (به عفّت و حرّیت) شناخته شوند تا از تعرض و جسارت (هوس رانان) آزار نکشند، بسیار نزدیکتر است و خدا بسیار آمرزنده و مهربان است.

آیه بیانگر وظیفه‌ی همه مردان در حفظ و حراست از کانون خانواده و به ویژه همسر خود در مقابل افراد لاابالی و هوسران در جامعه می‌باشد. لذا مرد باید علاوه بر این که در مراقبت افعال و صفات وجودی خویش همیّت داشته باشد، نسبت به حفظ کرامت و عزت همسر خویش مسئولیت دارد و باید همچون حصاری وی را در حمایت و مراقبت خود قرار دهد. امام صادق (علیه السلام) در این باره فرمودند:

إِنَّ الْمَرْءَ یحْتَاجُ فِی مَنْزِلِهِ وَ عِیالِهِ إِلَى ثَلَاثِ خِلَالٍ یتَكَلَّفُهَا وَ إِنْ لَمْ یكُنْ فِی طَبْعِهِ ذَلِكَ مُعَاشَرَةٌ جَمِیلَةٌ وَ سَعَةٌ بِتَقْدِیرٍ وَ غَیرَةٌ بِتَحَصُّن⁽¹⁾. هر مردی در منزل خود نسبت به عیال و خانواده‌اش به سه خصلت احتیاج دارد: معاشرت خوب، وسعت در زندگی، و غیرت بر حفاظت آنها.

این دقت و امعان، هم باید در مراقبت نسبت به حفظ عفاف و پاکدامنی زن باشد و هم در توجه به مخاطرات پیرامونی و تزاحم معضلات و مشکلات اجتماعی. توجه به عفاف همسر، شرط اولیه وجود غیرتمندی و دلواپسی هر مرد برای حفظ آبرو و سلامت معنوی خانواده خویش است، و عاقبت بی غیرتی و بی مبالاتی نسبت به حفظ آبرو و حیثیت اجتماعی مایه ذلت وخواری انسان خواهد شد.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره فرمودند:

مَنْ أَطَاعَ امْرَأَتَهُ أَكَبَّهُ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ فِی النَّارِ قِیلَ وَ مَا تِلْكَ الطَّاعَةُ قَالَ تَطْلُبُ إِلَیهِ الذَّهَابَ إِلَى الْحَمَّامَاتِ وَ الْعُرْسَاتِ وَ الْعِیدَاتِ وَ النَّائِحَاتِ وَ الثِّیابِ الرِّقَاق.⁽¹⁾

کسی که از زنش اطاعت نماید، خداوند او را به صورت در آتش می‌اندازد. پرسیده شد: آن اطاعت چیست؟ فرمودند: اینکه زن درخواست رفتن به حمام ها و عروسی ها و مراسم عید و جشن ها و نوحه سرایی ها با پوشیدن لباس های نازک و بدن نما را داشته باشد و شوهرش از او اطاعت بکند.

یعنی بی توجهی به نحوه پوشش همسر و ساده اندیشی به نوع معاشرت، هم‌نشینی و مجالست وی خارج از چارچوب شرع مقدس و احکام اسلامی با سایرین به ویژه با جنس مخالف را باید اولین شاخصه عدم وجود غیرت در مرد دانست. در روایتی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به صراحت چنین افرادی را بی حمیت و بی غیرت نامیده و فرمودند:

أَیمَا رَجُلٍ تَتَزَینُ امْرَأَتُهُ وَ تَخْرُجُ مِنْ بَابِ دَارِهَا فَهُوَ دَیوثٌ وَ لَا یأْثَمُ مَنْ یسَمِّیهِ دَیوثاً وَ الْمَرْأَةُ إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَابِ دَارِهَا مُتَزَینَةً مُتَعَطِّرَةً وَ الزَّوْجُ بِذَلِكَ رَاضٍ یبْنَى لِزَوْجِهَا بِكُلِّ قَدَمٍ بَیتٌ فِی النَّار.⁽²⁾

هر مردی که راضی است همسرش خود را بیاراید و از خانه بیرون رود، آن مرد، دیوث است و هر که او را دیوث بنامد، گناهی نکرده است. هرگاه زن آرایش کنان و عطرزنان از خانه اش خارج شود و شوهرش به این کار او راضی باشد، به ازای هر قدمی که بر می دارد، برای شوهر او خانه ای در جهنم است.

بر اساس فرمایش پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) در این حدیث فساد و بی بندوباری در خانواده و جامعه به نوعی نتیجه بی توجهی وبی غیرتی مردان نسبت به رفتار و

منش همسرانشان است. قطعا انسانی که حاضر شود همسرش با هرگونه پوشش و رفتار ضد ارزشی در جامعه معاشرت نماید و مانع چنین انحرافاتی نشود، خود با دستان خود اساس خانواده خود را از هم گسیخته و باعث مذلت و حقارت خود خواهد شد.

اگرچه کم توجهی در امر رعایت موازین شرعی صدمات زیادی را در خانواده و جامعه به همراه دارد، افراط در این موضوع نیز خالی از مشکل نخواهد بود. متأسفانه برخی از مردان با ایمان و غیرتمند در درک صحیح خصلت غیرت ورزی اسلامی دچار سوء تفاهم شده و در ظهور و بروز آن مرتکب خطایی بس بالاتر می شوند. غیرت ورزی به عنوان یک سجیه اخلاقی حد و مرز مشخصی دارد و مردان باید مراقب باشند با عدم رعایت اصول اخلاقی آن، باعث آزار و اذیت بی دلیل همسر و اطرافیان خود نشوند. بعضی افراد تصور می‌کنند غیرتمندی با ابراز خشم و غضب نسبت به همسر و فرزندان از اثر بیشتری برخوردار است، در صورتی که دیدگاه اسلام اساسا با چنین رفتارهایی سازگاری ندارد. برخی پا را از این فراتر گذاشته و با افراط در این خصلت و ایجاد سوءظن و بدگمانی نسبت به همسر و اعضای خانواده، با سخت گیری‌های نامعقول موجبات رنجش خاطر آنان را فراهم آورده و استحکام خانواده را دچار تزلزل می نمایند.

امام علی (علیه السلام) در وصیت به فرزند گرامی شان امام حسن مجتبی (علیه السلام) فرمودند:

وَ إِیاكَ وَ التَّغَایرَ فِی غَیرِ مَوْضِعِ غَیرَةٍ فَإِنَّ ذَلِكَ یدْعُو الصَّحِیحَةَ إِلَى السَّقَمِ وَ الْبَرِیئَةَ إِلَى الرِّیب.⁽¹⁾

از غیرت بیجا بپرهیزید، زیرا این کار سبب مى‌شود كه افراد صحیح و درستكار از آنان، گرفتار آلودگى و بیمارى شوند وافراد بى‌گناه در معرض تهمت قرار گیرند.

یعنی داشتن غیرت اولا باید در جهت محافظت از همسر و سایر اعضای خانواده باشد و ثانیا با رفتاری سرشار از عطوفت، مهربانی و بدون سختگیری و افراط همراه گردد. لذا اگر مردی دارای تعصب و بدبینی بی جا نسبت به همسر و سایر اعضای خانواده خود شود، باید با تمرین و ممارست نسبت به رفع این عمل مضموم تلاش نماید.

ایجاد احساس امنیت و اعتماد زن در پناه همسر خویش نیز یکی دیگر از آثار غیرتمندی و توجه مرد به زوجه خود می‌باشد، که قطعا چنین احساس لذت بخشی در افزایش عشق و محبت زوجین بسیار مؤثر است. البته غیرتمندی مرد نسبت به همسر و سایر اعضای خانواده دارای آثار متعدد دیگری نیز می‌باشد، اما نکات ذکر شده خود گویای اهمیت این خصلت در وجود مردان برای حفظ سلامت خانواده و جامعه می‌باشد.

پرداخت نفقه و تأمین رفاه همسر

تلاش و ممارست برای تأمین رفاه زن در خانواده یکی از تکالیف مهم همسر وی در احکام دین اسلام است، و مرد موظف است مطابق شرع و احکام اسلام، کلیه مخارج زن از خوراک، پوشاک، دارو، درمان و غیره را فراهم کند و در صورت امتناع یا کوتاهی در این وظیفه، نسبت به این مهم مسئول خواهد بود. شاید تصور شود این احکام بر علیه مردان و در جهت منافع زنان تبیین گردیده و عملا مردان را در خدمت زنان گمارده است. و حتی در مقابل برخی افراد روشنفکرنما نیز با نگاهی بدبینانه و به ظاهر در حمایت از حقوق زنان معتقدند که دریافت نفقه زن از مرد به مفهوم جیره خواری، اسارت و بردگی وی در زیر جور و حاکمیت مرد است. در صورتی که دین اسلام با یک نگاه واقع بینانه، حکیمانه و جامع این قوانینرا وضع و تبیین نموده است. واضح است زنان با توجه به شرایط روحی و

جسمی توانایی رقابت و برابری با مردان در مقابله با مشکلات زندگی را نداشته و با پذیرش مسئولیت همسری وظایف متعددی در مقابل شوهر خود دارند و از طرفی در طول زندگی زناشویی متحمل سختی‌های دوران بارداری و زایمان و بعد از آن دوران شیردهی و پرستاری از کودک می شوند و گذشته از آن وظیفه تربیت فرزندان نیز بر عهده آنان خواهد بود، که نیاز به برنامه ریزی و نظارت بسیار. بنابراین نیروی بدنی آنان با این شرایط به سرعت رو به زوال می رود. حال اگر قرار باشد، زن هم مثل مرد وظیفه تأمین معاش خانواده را به دوش بکشد، به سرعت سلامتی خود را از دست می دهد و از انجام وظایف اصلی خود در خانواده باز می ماند.

خداوند متعال در آیاتی از قرآن کریم بر وظیفه و لزوم تأمین اقتصاد و معاش همسر از سوی مرد اشاره کرده است. دوران بارداری و شیردهی زنان که دوران بسیار سخت و دشواری در زندگی هر زنی است، و یکی از مهمترین مقاطعی است که زنان به حمایت و پشتیبانی همسران خود احتیاج داشته و مردان وظیفه تأمین همه احتیاجات همسر خود را بر عهده دارند. قرآن کریم به صراحت این موضوع را اینگونه بیان فرموده است: (وَ الْوَالِدَاتُ یرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَینِ كَامِلَینِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ یتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ.)⁽¹⁾

و مادران، دو سال كامل فرزندان خود را شیر دهند، برای آن كسى كه مى خواهد فرزند را شیر تمام دهد. و به عهده صاحب فرزند [پدر] است كه خوراك و پوشاك مادر را به حدّ متعارف و پسندیده بدهد.

و در سوره طلاق نیز در خصوص وظیفه تأمین نفقه دردوران شیردهی همسرفرموده است (لِینفِقْ ذُو سَعَةٍ مِّن سَعَتِهِ وَمَن قُدِرَ عَلَیهِ رِزْقُهُ فَلْینفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا یكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَیجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ یسْرًا)⁽²⁾

باید مرد توانمند و دارا به اندازه وسعت و توانایى خود، نفقه زن شیرده را بدهد، و آن كه رزق و روزى او تنگ است از آنچه خدا به او داده انفاق كند كه خدا هیچ كس را جز به مقدار آنچه توانایى داده، تكلیف نمی كند و خدا به زودى بعد از هر سختى آسانى قرار می دهد.

علاوه بر آیات متعددی که در قرآن به این مسئولیت مرد و تأمین نیازمندی های همسر اشارت نموده در روایات بسیاری از اهل بیت (علیهم السلام) نیز در این خصوص تأکید گردیده است. امام صادق (علیه السلام) در پاسخ به سوال اسحاق بن عمار که از ایشان پرسید: حق زن بر شوهرش چیست که هرگاه مرد آن را انجام دهد نیکوکار است؟ ایشان در پاسخ فرمودند:

یشْبِعُهَا وَ یكْسُوهَا وَ إِنْ جَهِلَتْ غَفَرَ لَهَا⁽¹⁾. خوراک و پوشاک او را فراهم کند و اگر نادانی کرد او را ببخشاید.

تلاش مرد برای تأمین نیازهای مادی خانواده خود در اسلام از ارزش بسیار والایی برخوردار می باشد، و از دیدگاه اهل بیت (علیه السلام) این مرد جایگاه مجاهدان در راه خدا را دارد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره فرمودند: الْكَادُّ عَلَى عِیالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّه.⁽²⁾

تلاش کننده در راه (رفاه) خانواده مانند مجاهد در راه خداست.

همچنین امام رضا (علیه السلام) در حدیثی پاداش مردانی را که در راه رفاه خانواده خود تلاش می کنند، برتر از مجاهدان در راه خدادانسته اند و فرمودند:

الَّذِی یطْلُبُ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَا یكُفُّ بِهِ عِیالَهُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل.⁽³⁾

کسی که برای تامین زندگی خانواده اش در طلب فضل خداوند برمی آید، اجرش بیشتر از مجاهد در راه خداوند است.

متأسفانه برخی از مردان به تصور این که آنان مسئول تأمین ضروریات زندگی همسر خود هستند، بر وی منت نهاده و وی را به علت هزینه‌های روزمره مورد نکوهش و ملامت قرار می دهند. رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: حَقُّ الْمَرْأَةِ عَلَى زَوْجِهَا أَنْ یسُدَّ جَوْعَتَهَا وَ أَنْ یسْتُرَ عَوْرَتَهَا وَ لَا یقَبِّحَ لَهَا وَجْها.⁽¹⁾

حقّ زن بر شوهر این است که او را گرسنه نگذارد، و بدنش را بپوشاند، و هیچگاه با او بد رفتاری نکند.

از آن جا که مرد مسئولیت اقتصادی خانواده را بر عهده دارند، بخل ورزی وی در مسائل مالی، شرایط زندگی را برای همسر و اعضای خانواده دشوار می کند و باعث می شود آنها در تنگنا و مذیقه باشند و برای تأمین مایحتاج زندگی خود نیازمند دیگران شوند.

اگرچه اسلام بر قناعت، صرفه جویی و برنامه ریزی اقتصادی در تعادل بین درآمد و مخارج در زندگی بسیار اهمیت قائل شده، اما بر تکلیف تأمین نیازهای اولیه خانه توسط سرپرست خانواده نیز تأکید دارد. قناعت به هیچ وجه به مفهوم خساست و بخل نیست. حضرت امیرمؤمنان (علیه السلام) این موضوع را در یک جمله چنین فرمودند:

كُنْ سَمْحاً وَ لَا تَكُنْ مُبَذِّراً وَ كُنْ مُقَدِّراً وَ لَا تَكُنْ مُقَتِّرا.⁽²⁾بخشنده باش، ولی نه ولخرج و اسرافکار، و اندازه گیر باش،ولی نه سختگیر و بخیل.

یک انسان با ایمان همه فعالیت و اهتمام روزانه خود را برای حصول رضایت خداوند متعال و خشنودی همسر و خانواده خود انجام داده و سختی‌های آن را برای

این هدف به جان می‌خرد. اما عده ای نه به دلیل ناتوانی بلکه از روی عدم درایت و فرومایگی خانواده خود را در تنگنا و سختی قرار داده و موجب مرارت آنان می‌شوند.

رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره فرمودند: لَیسَ مِنَّا مِنْ وُسِّعَ عَلَیهِ ثُمَّ قَتَّرَ عَلَى عِیالِهِ⁽¹⁾. کسی که خداوند به او وسعت زندگی داده ولی او به خانواده خویش سخت می‌گیرد، با ما بستگی روحانی و معنوی ندارد.

چنان که وجود و حضور انسانی باعث ایجاد مشقت و سختی برای اطرافیان اش گردد، نباید انتظار داشته باشد که دیگران از حضور در کنار او احساس خرسندی و شادمانی داشته باشند. و مردی که با سختگیری بر خانواده اش آسودگی و آرامش را از خانه رانده است، نیز از این قاعده مستثنی نمی باشد.

از امام رضا (علیه السلام) روایت گردیده که فرمودند:

ینْبَغِی لِلرَّجُلِ أَنْ یوَسِّعَ عَلَى عِیالِهِ كَیلَا یتَمَنَّوْا مَوْتَه⁽²⁾. برای مرد سزاوار است که بر زن و فرزند خود توسعه دهد (سخت نگیرد)، تا مر گ او را از خدا نخواهند.

و از این بالاتر اگر مرد نسبت به انجام وظایف خود نسبت به همسر خود کوتاهی نموده و موجب پایمال شدن حقوق همسر خویش شود، مشمول لعن خدا قرار خواهد گرفت. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ ضَیعَ مَنْ یعُول‌⁽³⁾. ملعون است، ملعوناست کسی که فرد مورد تکفل خویش را تباه سازد.

البته اسلام دین تعادل و میانه روی است. لذا همانگونه که خداوند متعال در تبیین وظیفه مردان نسبت به همسر و فرزندان خود بسیار تأکید نموده، از افراط در

این عمل نیز منع می‌نماید. بنابراین انجام این مسئولیت نیز باید در حد متعارف آن صورت پذیرد و بیش از این مقدار خارج از محدوده وظایف مرد نسبت به همسر خویش است. رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

فَعَلَیكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ.⁽¹⁾خوراك و پوشاك زنان به نحو معروف بر شما واجب است.

اگرچه قرآن به عنوان مهمترین منبع تبیین احکام و معارف الهی از سوی حضرت باری تعالی بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل گردید، اما اهل بیت (علیهم السلام) با دسترسی به گنجینه‌های اسرار الهی و برخورداری از علم لدنی با تفسیر صحیح آیات قرآن و سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، و تبیین آموزه‌های حقیقی احکام الهی و مبارزه با خرافات و کج اندیشی‌های منحرفان، نقش مؤثری را در بالندگی، حفظ و بقای تعالیم دین اسلام ایفا نموده اند. لذا با توجه به این که شرع مقدس اسلام در همه ابعاد به صورت جامع و دقیق حدود و مرزها را برای انسان‌ها تشریع نموده، حد و مرز وظایف یک مرد مسلمان در برابر نیازهای مادی همسرش را نیز تبیین نموده است.

دو نکته بسیار مهمی که در تکمیل مطالب فوق باید بر آن تأکید ورزید این است که توانایی یا عدم توانایی مالی زن تأثیری در مسئولیت همسرش در تأمین نیازمندی های متعارف وی نخواهد داشت، و بر اساس شرع مقدس اسلام حتی اگر زنی به فعالیت اقتصادی مشغول و از این فعالیت درآمدی بدست آورد، باز وظیفه پرداخت نفقه و رفع نیازهای آن زن از عهده همسر وی ساقط نخواهد شد. و نکته دوم این که؛ از نظر اسلام مرد موظف است برای ایجاد رفاه خانواده خود تلاش نماید و نباید فقر و تنگدستی را بهانه ای برای فرار از این تکلیف شرعی قرار دهد.

پرداخت مهریه

در دروس گذشته موضوع مهریه و صداق و وظایف هر یک از زن و مرد پیش از ازدواج درباره آن بیان گردید. اما زوجین پس از ازدواج نیز در این‌باره نسبت به هم وظایفی دارند که باید به آن پایبند باشند. با توجه به این که مهریه جزء دارایی های زن محسوب شده و پرداخت آن در ضمه مرد است، مردان در صورت استطاعت موظف به رفع دین به همسر خود می باشند. خداوند متعال در قرآن کریم فرموده است:

(وَ آتوا النّساءَ صدقاتهنَّ نِحله).⁽¹⁾

کابین زنان را که به خود آنان تعلق دارد و عطیه و پیشکشی است از جانب شما به آن‌ها، به خودشان بدهید.

قرآن مهریه را عطیه و هدیه مرد به زن می‌داند، بنابراین مرد هیچ منتی در پرداخت آن به همسر خویش ندارد. مرد در صورت پذیرش تعهد مهر به همسر خویش، باید این دین را در کوتاهترین زمان ممکن به وی عطا نماید. امام جعفر صادق (علیه السلام) عدم تعهد مرد در ادای دین و پرداخت حق مهریه به همسرش را از بدترین معاصی هر مردی برشمرده اند، و فرمودند:

أَقذَرُ الذنوب ِ الثلاثه: قَتلٌ، و حبسُ مهرِ المرأهِ و منعُ الأجیر أجرَهُ.⁽²⁾

بد‌ترین گناهان سه چیز است: آدمکشی، ندادن مهریهزنان و ندادن حقوق کارگر و کسی که برای انسان کار می‌کند.

یعنی گناه تضییع حقوق همسر و نپرداختن حق مهریه او، از گناهی مانند قتل نفس کمتر نخواهد بود. متأسفانه برخی افراد متدین نیز از اهمیت این موضوع آگاهی نداشته و با اغماض از کنار آن عبور کرده، و مهریه را تنها یک قرارداد ظاهری و سطحی تلقی می‌کنند و علیرغم نارضایتی همسر و وجود تمکن مالی و توانایی

در پرداخت آن، حقوق وی را پایمال می‌نمایند. بنابراین بهتر است که یک مرد متعهد و با ایمان همه همت خود را در راستای رفع دین و پرداخت مهریه همسرش قرار دهد، و در صورت مهیا بودن شرایط مالی بدهی خود را در کوتاهترین زمان ممکن بپردازد.

خرید ملزومات همسر

یکی از روش هایی که مرد می‌تواند عشق و علاقه خود را به همسر خود ابراز و موجبات خوشنودی وی را فراهم نماید، خرید مایحتاج و نیازمندی های اوست. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره فرمودند:

مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَاشْتَرَى تُحْفَةً فَحَمَلَهَا إِلَى عِیالِهِ كَانَ كَحَامِلِ صَدَقَةٍ إِلَى قَوْمٍ مَحَاوِیج.⁽¹⁾

هر كه بازار رود و تحفه اى براى عیال خود آورد ثواب او همانند حامل صدقه است براى انسان های نیازمند.

با توجه به آیات قرآن و روایاتی فراوانی که از اهل بیت (علیهم السلام) وارد گردیده، جایگاه انفاق و صدقه در راه خدا و اثر آن بر زندگی مادی و معنوی انسان بر هیچ مسلمان و اهل خردی پوشیده نیست. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز قطعا در این حدیث قصد بزرگنمایی نداشته و سخنی به گزافه بیان نفرموده اند، و این کلام ایشان نشانگر اهمیت تلاش مرد برای برآورده کردن حاجات و نیازهای همسر دردرگاه حضرت حق می‌باشد.

در حدیث دیگری در این باب امام سجاد (علیه السلام) فرمودند:

لَئَنَ اَدْخُلُ السُّوقَ وَمَعِی دِرْهَمٌ اَبْتاعُ بِهِ لَحْماً لِعِیالى وَقَدْ قَرِمُوا اِلَیهِ اَحَبُّ اِلَىَّ مِنْ اَنْ اُعْتِقَ نَسَمَةً⁽²⁾. وارد شدن به بازار و خرید یك درهم گوشت براى عائله ام كه آنرا هوس كردهاند، براى من محبوبتر از بنده آزاد كردن است.

با دقت و ژرف اندیشی بیشتر در این حدیث نیز می‌بینیم که اهمیت تلاش مرد برای همسرش به مقدار و میزان آن وابسته نیست، بلکه آنچه در اینجا ارزشمندتر و از درجه اهمیت بالاتری برخوردار است نفس عمل اوست. حضرت امام زین العابدین (علیه السلام) برای بیان اهمیت این موضوع، اقدام بسیار آسان و به ظاهر کم ارزش خرید مقدار ناچیزی از مایحتاج و نیازهای همسر را در مقابل عمل بسیار گرانقدر آزاد کردن بنده ای از بند اسارت مثال زده اند، و نه تنها این دو را برابر بلکه تلاش برای برآوردن نیازهای همسر و عیال را بر آن ارجح دانسته اند. لذا مردان از این فرصت و مجالی که خداوند در اختیار آنان قرار داده و رسالت تأمین نیازمندی های یکی از بندگانش را در جایگاه همسر بر عهده ایشان نهاده، نباید تنها به عنوان یک عمل خرد و کوچک بنگرند، و به راحتی از کنار آن عبور نمایند.

تأمین نیاز‌های جنسی همسر

یکی از بزرگترین دام هایی که شیطان بر سر راه انسان‌ها گسترانده، و از ابتدای خلقت بشر تا کنون، بسیاری را بدان فریفته، غریزه جنسی و نیروی شهوانی انسان است. این غریزه از کودکی به شکل بالقوه در وجود هر انسانی نهفته است، و با ورود او به دوران نوجوانی این نیروی خفته آرام آرام رشدیافته و با طی نمودن مراحل بلوغ در وجود انسان شکوفا و به صورت ناخودآگاه وی را به سمت جنس مخالف مجذوب خواهد نمود. اگر این نیرو با استفاده از نیروی اراده و خرد کنترل و در چارچوب قوانین شرع الهی و دین مقدس اسلام ارضا و پاسخ داده شود، عامل آرامش و سعادت انسان خواهد بود، اما در صورتی که عنان آن از اختیار انسان خارج شده و زمام عقل و آگاهی را در دست گیرد، باعث بروز مشکلات اجتماعی و روانی بسیاری در زندگی انسان خواهد شد. امام علی (علیه السلام) فرمودند:

مَنْ كَرُمَتْ عَلَیهِ نَفْسُهُ هَانَتْ عَلَیهِ الدُّنْیا⁽¹⁾. كسی كه كرامت و ارزش خود را بشناسد، شهوت نمی‌تواند بر او غلبه كند.

از دیدگاه اسلام تنها راه مشروع ارضای غریزه جنسی، ازدواج می‌باشد. اگرچه در صدر اسلام روش مشروع ملک یمین (مالک کنیزان و اسرای جنگی شدن) نیز وجود داشته، ولی امروزه دیگر این موضوع از نظر شرع مقدس اسلام غیرممکن و مردود است. بنابراین تأمین نیاز جنسی از هر راه دیگری جز ازدواج حرام و نامشروع خواهد بود و در صورتی که امکان ازدواج برای انسان مهیا نیست، باید تقوای الهی پیشه نماید.

زن و شوهر باید بدانند رابطه‌ی زناشویی تنها یک رابطه جنسی صرف نیست بلکه علاوه بر رابطه‌ی جنسی، یک عامل ایجاد ارتباط و پیوند معنوی و عاطفی بین آن دو نیز می‌باشد. احساس رضایت از رابطه ی زناشویی بین زوجین، بسیار مهم و با اهمیت است. زیرا چنانچه یکی از زوجین در این مورد مثل حیوانی تنها به فکر خود و لذت شخصی خود باشد و در قبال دیگری کم کاری کند، نشاط در زندگی زناشویی آنها پایدار نخواهد بود و ممکن است هر یک برای بهره مندی از این لذت، به جای کانون خانواده مسیرهای نامشروع را انتخاب و به گناه آلوده شوند.

دین اسلام نه تنها انسان را به تأمین نیازهای جنسی در درون خانواده و با همسر خویش سفارش نموده، بلکه وظیفه رفع نیاز همسر را نیز بر عهده او نهاده است، تا جامعه از بروز و ظهور این روابط به شکل نامشروع و حرام در امان بماند. از مهمترین حقوق اختصاصی زن در زندگی زناشویی رعایت حقوق جنسی وی توسط همسرش می باشد، زیرا ممکن است مرد با ازدواج‌های موقت و دائم به لذت‌های جنسی خود دست یابد، ولی بر اساس قوانین اسلام امکان تعدد زوج برای زنان

وجود ندارد و زنان در چارچوب احکام تنها مجاز به ازدواج با یک مرد می‌باشند. از این رو دین اسلام عدم رفع این نیاز زن از سوی همسر وی و بی مسئولیتی و کم کاری چنین مردانی را مورد نکوهش قرار داده است. امام صادق (علیه السلام) با اشاره به زندگی یکی از مسلمانان در دوره پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره فرمودند:

جَاءَتِ امْرَأَةُ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ إِلَى النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَالَتْ یا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عُثْمَانَ یصُومُ النَّهَارَ وَ یقُومُ اللَّیلَ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مُغْضَباً یحْمِلُ نَعْلَیهِ حَتَّى جَاءَ إِلَى عُثْمَانَ فَوَجَدَهُ یصَلِّی فَانْصَرَفَ عُثْمَانُ حِینَ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) َقَالَ لَهُ یا عُثْمَانُ لَمْ یرْسِلْنِی اللَّهُ تَعَالَى بِالرَّهْبَانِیةِ وَ لَكِنْ بَعَثَنِی بِالْحَنِیفِیةِ السَّهْلَةِ السَّمْحَةِ أَصُومُ وَ أُصَلِّی وَ أَلْمِسُ أَهْلِی فَمَنْ أَحَبَّ فِطْرَتِی فَلْیسْتَنَّ بِسُنَّتِی وَ مِنْ سُنَّتِی النِّكَاحُ.⁽¹⁾

زن عثمان بن مظعون نزد رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) خدا آمد و گفت: ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)! عثمان روزها را روزه می‌گیرد و شب‌ها را در عبادت است. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) با عصبانیت کفش هایش را برداشت و بیرون رفت تا نزد عثمان آمد. دید که مشغول نماز است. عثمان با دیدن رسول خدا نمازش را قطع کرد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به او فرمودند: ای عثمان! خداوند متعال مرا به رهبانیت نفرستاده؛ بلکه مرا با آیین یکتا پرستی سهل و ساده گیر، فرستاده است. من همروزه می‌گیرم وهم نماز می‌خوانم وهم با همسرم امیزش می‌کنم. پس هر کس آیین مرا دوست دارد، باید از سنت من پیروی کند و از جمله سنت من ازدواج کردن است.

روایات بسیاری در کتب شیعه بیان گر توصیه اهل بیت (علیهم السلام) برای برآورده نمودن این نیاز زن توسط همسر وی و ملامت مردان در کوتاهی نمودن در انجام این وظیفه است. در روایت است که یکی از دوستان حضرت ابالحسن امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) به نام صفوان بن یحیی از ایشان پرسید: مردی همسر جوانی دارد و چند

ماه، و حتی یک سال می گذرد و با او امتزاج نمی کند. نه این که بخواهد به او آزار برساند؛ بلکه دچار مشکلی شده اند. آیا در این باره، گناهکار است؟ امام رضا (علیه السلام) در پاسخ فرمودند:

إِذَا تَرَكَهَا أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ كَانَ آثِماً بَعْدَ ذَلِكَ إِلَّا أَنْ یكُونَ بِإِذْنِهَا.⁽¹⁾چنانچه چهار ماه او را ترک کند، پس از آن گناهکار است، مگر این که با اذن همسرش باشد.

همانگونه که خداوند متعال برای جزءجزء برنامه های زندگی انسان قاعده و قوانین مشخصی را تبیین و تشریع نموده، در امر مهمی مثل روابط زناشویی نیز جزئیات را لحاظ و مورد تأکید قرار داده است. متأسفانه برخی از مردان در این امر به یک ارتباط سطحی و خودخواهانه اکتفا نموده و نیازهای همسر خویش را نادیده می‌گیرند، که این امر باعث صدمات روحی و جسمی غیر قابل جبرانی بر همسرشان خواهد شد. امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

ثَلَاثَةٌ مِنَ الْجَفَاءِ أَنْ یصْحَبَ الرَّجُلُ الرَّجُلَ فَلَا یسْأَلَهُ عَنِ اسْمِهِ وَ كُنْیتِهِ وَ أَنْ یدْعَى الرَّجُلُ إِلَى طَعَامٍ فَلَا یجِیبَ أَوْ یجِیبَ فَلَا یأْكُلَ وَ مُوَاقَعَةُ الرَّجُلِ أَهْلَهُ قَبْلَ الْمُلَاعَبَةِ.⁽²⁾

سه چیز از جفاست؛ مردی با مرد دیگر مصاحب و همراهشود، ولی اسم و کنیه او را نپرسد، و مردی به خوردن طعام دعوت شود، ولی قبول نکند یا نخورد، و مردی که قبل از برآورده کردن نیاز جنسی زن با او رابطه جنسی برقرار کند.

و در این باره نیز حضرت امیر مؤمنان علی (علیه السلام) فرمودند:

إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ یأْتِی زَوْجَتَهُ فَلَا یعَجِّلْهَا فَإِنَّ لِلنِّسَاءِ حَوَائِج.⁽³⁾هر گاه یکی از شما بخواهد با همسرش (برای رابطه‌ی جنسی) خلوت سازد، نباید در این امر شتاب ورزد، زیرا زنان را نیازهایی است.

در روابط جنسی بین زوجین، ارضای روحی و روانی از اهمیت بالاتری نسبت به رفع نیاز جسمی دارد. و می توان گفت ارضای جسمی مناسب از ارضای روانی و روحی مناسب شکل خواهد گرفت. اما اگر هر یک از زوجین به این نکته توجه لازم را نداشته باشند، نباید انتظار داشت که در این امر بهره مطلوب را برای خود و همسر خویش ایجاد نمایند. البته این مسئولیت در مردان از اهمیت بالاتری برخوردار است، زیرا سیکل و فرآیند ارضای روانی و جنسی زنان نسبت به مردان طولانی تر بوده و از ظرافت روانی بیشتری برخوردار است. ابراز عاطفه و محبت از مهمترین نیازهای زنان در این زمان است، و چه بهتر است مردان این ارتباط را از یک ارتباط جسمی صرف به یک رابطه صمیمانه و عاشقانه برای اقناع نیازهای روحی و روانی همسر خویش تبدیل نمایند.

وظایف زن نسبت به شوهر

اشاره

زن و شوهر در زندگی مشترک هر کدام وظایفی را در قبال یکدیگر بر عهده دارند که با عمل کردن به وظایف خود، می‌توانند زندگی خوب و موفقی داشته باشند.

اطاعت: اگر شوهر صدایش کند جواب دهد

و اگر دستوری داد مخالفت نکند

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): اِنَّ لِلرَّجُلِ حَقّاً عَلَی امرَأَتِهِ: اِذا دَعاها تُرضِیهِ؛ وَ اِذا أمَرَها لاتَعصِیهِ وَ لاتُجاوِبهُ بِالخلافِ و لاتُخالِفهُ.⁽¹⁾

مرد حقّی بر زنش دارد [و آن حق این است که: اگر وهر صدایش زند پاسخ دهد؛ و اگر به او دستوری دهد سرپیچی نکند و پاسخ مخالف ندهد و با او مخالفت نورزد. {البته دستورهای شوهر باید مخالف موازین دین نباشد وگرنه قابل اطاعت نیست}

عن أبى عبداللّه (علیه السلام). قال: إنّ رجلاً من الأنصار على عهد رسول اللّه (صلی الله علیه و آله و سلم) خرج فى بعض حوائجه، فعهد إلى امرأته عهداً ألاّ تخرج من بیتها حتّى یقدم. قال: و إنّ أباها مرض، فبعثت المرأة إلى النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) فقالت: إنّ زوجى خرج و عهد إلی أن لا أخرج من بیتى حتّى یقدم و إنّ أبى قد مرض فتأمرنى أن أعوده؟ فقال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله و سلم): «لا؛ إجلسى فى بیتك وأطیعى زوجك». قال: فثقل، فأرسلت إلیه ثانیاً بذلك فقالت: فتأمرنى أن أعوده؟ قال: «إجلسى فى بیتك و أطیعى زوجك». قال: فمات أبوها، فبعثت إلیه إنّ أبى قدمات، فتأمرنى أن أصلّى علیه؟ فقال: فمات أبوها فبعثت إلیه إنّ أبى قدمات فتأمرنى أن أصلّى علیه؟ فقال: «لا؛ إجلسى فى بیتك وأطیعى زوجك». قال: فدفن الرجل، فبعث إلیها رسول اللّه (صلی الله علیه و آله و سلم): «إنّ اللّه قد غفر لك و لأبیك بطاعتك لزوجك»⁽¹⁾.

امام صادق (علیه السلام) گوید: مردى از انصار، در زمان رسول خدا در پى كارى به سفر رفت و به همسرش توصیه كرد كه تا بازگشت او، از خانه بیرون نرود. پدر آن زن، بیمار شد. زن، كس نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرستاد و گفت: همسرم به سفر رفته و به من توصیه كرده كه تا بازگشت او از خانه بیرون نروم؛ ولى پدرم بیمار شدهاست. آیا دستور مى دهید از او عیادت كنم؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «نه؛ در خانه ات بنشین و از شوهرت اطاعت كن». امام صادق (علیه السلام) مى گوید: پس از آن، پدر دختر، كسالتش شدّت یافت و دختر براى بار دوم، كس نزد رسول خدا فرستاد و گفت: آیا دستور مى دهید از پدرم عیادت كنم؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «در خانه ات بنشین و از شوهرت اطاعت كن». امام صادق (علیه السلام) مى گوید: پس از آن، پدر دختر مُرد و دختر، كس نزد پیامبر فرستاد كه پدرم مرده است. آیا دستور مى دهید تا بر او نماز بخوانم؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «نه؛ در خانه ات بنشین و از شوهرت اطاعت كن». پس از آن، پدر دختر، به خاك سپرده شد. آن گاه، رسول خدا كس نزد دختر فرستاد و بدو چنین پیام داد كه: «خداوند، به پاداش اطاعتى كه از شوهرت كردى، تو و پدرت را آمرزید.»

به شوهر محبت کند و عشق بورزد

فِقْهُ اَلرِّضَا (علیه السلام): وَ اِعْلَمْ أَنَّ اَلنِّسَاءَ شَتَّى:

فَمِنْهُنَّ اَلْغَنِیمَةُ وَ اَلْغَرَامَةُ وَ هِی اَلْمُتَحَبِّبَةُ لِزَوْجِهَا وَ اَلْعَاشِقَةُ لَهُ

وَ مِنْهُنَّ اَلْهِلاَلُ إِذَا تَجَلَّى

وَ مِنْهُنَّ اَلظَّلاَمُ اَلْحِنْدِیسُ اَلْمُقَطِّبَةُ

فَمَنْ ظَفِرَ بِصَالِحَتِهِنَّ یسْعَدُ وَ مَنْ وَقَعَ فِی طَالِحَتِهِنَّ فَقَدِ اُبْتُلِی وَ لَیسَ لَهُ اِنْتِقَامٌ.⁽¹⁾

بدان که زنان چند گروه‌اند:

برخی از زنان غنیمت هستند و این دسته زنانی هستند که شوهر دوست‌اند و به شوهر عشق می‌ورزند

برخی از زنان مانند ماه یک شبه برای شوهر جلوه کنند (یعنی کم نور و کم فایده‌اند).

برخی از زنان مانند شب تار در برابر شوهرند.هر کس به زنی شایسته ظفر یابد، خوشبخت گردد و هر کس در دام زنی ناشایسته افتاد، گرفتار شود.

رضایت شوهر شفاعتی سودمند است

الإمامُ الباقرُ (علیه السلام): لا شَفیعَ للمرأةِ أنجَحُ عِند رَبِّها مِن رِضا زَوجِها، و لَمّا ماتَتْ فاطمةُ (علیها السلام)قامَ علَیها أمیرُالمؤمنینَ (علیه السلام) و قالَ: اللَّهُمَّ إنّی راضٍ عَنِ ابنَةِ نَبِیكَ، اللّهُمّ إنّها قد أوحَشَتْ فَآنِسْها.⁽²⁾

براى زن، نزد پروردگارش شفیعى كارسازتر از خشنودى شوهرش نیست. وقتى فاطمه (علیها السلام)درگذشت، امیر المؤمنین كنار آن بزرگوار ایستاد و گفت: بار خدایا! من از دختر پیامبر تو راضى هستم؛ خدایا! او اكنون تنهاست پس تو همدمش باش.

پنج حقّ بسیار مهم شوهر

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): لِلرَّجُلِ عَلَی المَرأةِ:

حق مرد بر زن این است که:

ناسپاسی نکند

تا ثوابهایش حبط نشود

قال الصادق (علیه السلام): أیُّمَا امرَأَةٍ قالَت لِزَوجِها: ما رَأَیتُ قَطُّ مِن وَجهِکَ خَیراً فَقَد حَبِطَ عَمَلُها.⁽²⁾

هر زنی به شوهرش بگوید: من از تو هرگز خیری ندیدم، [ثواب] کارش از بین می‌رود.

بهترین زن؛ با محبت،

فرزندآور و سازگار است

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): خَیرُ نِسائِکُم اَلوَدُودُ الوَلُودُ المُؤاتِیَةُ وَ شَرُّها اللَّجُوجُ.⁽¹⁾

بهترین زنانتان زنی است که با محبت، فرزندآور و سازگار باشد، و بدترین آنان زنی است که لجباز باشد.

زن لجباز شرّترین زن

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): خَیرُ نِسائِکُم اَلوَدُودُ الوَلُودُ المُؤاتِیَةُ وَ شَرُّها اللَّجُوجُ.⁽²⁾

بهترین زنانتان زنی است که با محبت، فرزندآور و سازگار باشد، و بدترین آنان زنی است که لجباز باشد.

مانع محبت شوهر به مادر شوهر نشود

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): أعظَمُ الناسِ حَقّا على المرأةِ زَوجُها، و أعظَمُ الناسِ حقّا عَلَى الرَّجُلِ اُمُّهُ.⁽³⁾

بزرگترین حق را بر زن، شوهر او دارد و بزرگترین حق را بر مرد، مادر او دارد.

شوهر را ناراحت و خشمگین نکند

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): ویلٌ لاِمرَأةٍ أغضَبَتْ زَوجَها، و طُوبى لاِمرَأةٍ رَضِی عنها زَوجُها.⁽⁴⁾

واى بر زنى كه شوهرش را ناراحت كند و خوشا به حال زنى كه شوهرش از او راضى باشد.

راضی کردن شوهر

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): طُوبَی لِاِمرَأةٍ رَضِیَ عَنها زَوجُها.⁽¹⁾

خوشا به حال زنی که شوهرش از او راضی باشد.

شوهر را اذیت نکند

اشاره

تا عبادات تمام عمرش باطل نشود

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): مَن کانَ لَهُ اِمرأَةٌ تُؤذِیهِ لَم یَقبَلِ اللهُ صَلاتَها وَلا حَسَنَةً مِن عَمَلِها حَتّی تُعِینَهُ وَتُرضِیَهُ وَاِن صامَتِ الدَّهرَ وَقامَت وَاَعتَقَتِ الرِّقابَ وَاَنفَقَتِ الاَموالَ فِی سَبِیلِ اللهِ وَکانَت اَوَّل مَن تَرِدُ النّارَ ثُمَّ قالَ: وَعَلَی الرَّجُلِ مِثلَ ذلِکَ الوِزرُ وَالعَذابُ اِذا کانَ لَها مُؤذِیاً ظالِماً.⁽²⁾

کسی که زنی دارد که [آن زن] به او آزار می‌رساند، خداوندنماز و کارهای نیک زن را نمی پذیرد تا اینکه به مرد کمک و او را راضی کند، اگر چه این زن تمام عمر را روزه بگیرد و نماز بخواند و بندگان را آزاد و دارایی [اش] را در راه خدا انفاق کند. و این زن نخستین کسی است که وارد آتش جهنم می‌شود. سپس حضرت فرمودند: مرد نیز چنین گناه و عذابی دارد اگر زنش را آزار رساند و [به او] ستم کند.

1.عظمت شوهر

اگر سجده بر غیر خدا جایز بود

شوهر استحقاق سجده شدن داشت

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): لَو أمَرتُ أحَدا أن یسجُدَ لِأَحَدٍ لَأَمَرتُ المرأةَ أن تَسجُدَ لِزَوجِها.⁽³⁾

اگر قرار بود دستور دهم كسى در برابر كسى سجده كند، حتما به زن دستور مى دادم كه شوهرش را سجده كند.

2.عظمت شوهر

اگر سجده بر غیر خدا جایز بود

شوهر استحقاق سجده شدن داشت

سنن أبی داوود عن قیسِ بنِ سعدٍ: أتَیتُ الحِیرَةَ فَرَأیتُهُم یسجُدُونَ لِمَرْزُبانٍ لَهُم، فَقُلتُ: رسولُ اللّه ِ أحَقُّ أن یسجَدَ لَهُ، قالَ: فَأتَیتُ النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) فقلتُ: إنّی أتَیتُ الحِیرَةَ فَرَأیتُهُم یسجُدُونَ لِمَرزُبانٍ لَهُم، فأنتَ یا رسولَ اللّه ِ أحَقُّ أن نَسجُدَ لكَ، قالَ: أ رَأیتَ لو مَرَرتَ بِقَبرِی أ كُنتَ تَسجُدُ لَهُ ؟ قلتُ: لا؛ قالَ: فلا تَفعَلُوا، لَو كُنتُ آمِرا أحَدا أن یسجُدَ لِأحَدٍ لَأمَرتُ النساءَ أن یسجُدْنَ لِأزواجِهِنَّ، لِما جَعَلَ اللّه ُ لَهُم علَیهِنَّ مِنَ الحَقِّ.⁽¹⁾

سنن أبى داوود به نقل از قیس بن سعد: به حیره وارد شدم.دیدم [مردم] در برابر حكمران خود به سجده مى افتند. گفتم: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به سجده شدن سزاوارتر است. سپس نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آمدم و عرض كردم: من به حیره رفتم و دیدم كه [مردم آن جا] در برابر حكمران خود به سجده مى افتند. در حالى كه تو، اى رسول خدا بیشتر سزاوارى كه ما سجده ات كنیم. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: آیا اگر بر قبر من بگذرى آن را سجده خواهى كرد؟ عرض كردم: نه. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: این كار را نكنید. اگر بنا بود دستور دهم كسى در برابر كسى سجده كند، هر آینه به زنان دستور مى دادم به دلیل حقّى كه خداوند براى شوهرانشان به گردن آنان نهاده است، ایشان را سجده كنند.

تکریم کردن شوهر

قال الصادق (علیه السلام): ...سَعِیدةٌ سَعِیدَةٌ اِمرَأَةٌ تُکرِمُ زَوجَها وَلا تُؤذِیهِ وَتُطِیعُهُ فِی جَمِیعِ اَحوالِهِ.⁽²⁾

خوشا به سعادت و خوشا به سعادت آن زنی باد که شوهرش را بزرگ دارد و به او آزار نرساند و همیشه از شوهرش فرمانبری کند.

رعایت سه نکته کلیدی

که موجب اطمینان شوهر

و جلب مهربانی و خوشایند شوهر میشود

الإمامُ الصّادقُ (علیه السلام): لا غِنى بالزَّوجةِ فیما بَینَها و بینَ زوجِها المُوافِقِ لَها عن ثلاثِ خِصالٍ و هُنّ:

امام صادق (علیه السلام): زن نسبت به شوهرِ سازگار خود سه نكته را باید رعایت كند:

نداشتن توقع بیجا از شوهر

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): لا یَحِلُّ لِلمَرأَةِ اَن تُکَلِّفَ زَوجَها فَوقَ طاقَتِهِ.⁽¹⁾

برای زن جایز نیست که شوهرش را به بیش از توانایی اش مجبور کند.

بدون اجازه شوهر مهمان به خانه نیاوردن

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): اَیُّهَا النّاسُ اِنَّ لِنِسآئِکُم عَلَیکُم حَقّاً وَلَکُم عَلَیهِنَّ حَقّاً حَقُّکُم عَلَیهِنَّ [...اَن ] لا یُدخِلنَ اَحَداً تَکرَهُونَهُ بُیُوتَکُم اِلاّ بِاِذنِکُم.⁽²⁾مردم! زن‌های شما بر شما حقی دارند و شما هم بر آنان حقی دارید. حق شما بر آنان این است که کسی را که شما رضایت ندارید، بدون اجازه به منزلتان وارد نکنند.

استقبال از شوهر و بدرقه از او

جاءَ رَجُلٌ اِلی رَسُولِ اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقالَ: اِنَّ زَوجَةً لِی اِذا دَخَلتُ تَلَقَّتنِی وَ اِذا خَرَجتُ شَیَّعَتنِی وَ اِذا رَأَتنِی مَهمُوماَ قالَت لِی: وَ مایُهِمُّکَ؟ اِن کُنتَ تَهتَمُّ لِرِزقِکَ فَقَد تَکَفَّلَ لَکَ بِهِ غَیرُکَ، وَ اِن کُنتَ تَهتَمّ لِاَمرِ آخِرَتِکَ فَزادَکَ اللهُ هَمَّاً. فَقالَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): اِنَّ لِلّهِ عُمّالاً وَ هذِهِ مِن عُمّالِهِ لَها نِصفُ أَجرِ الشَّهِیدِ.⁽³⁾

مردی خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و عرض کرد: همسری دارم که هرگاه وارد خانه می‌شوم به استقبالم می‌آید، و چون از خانه بیرون می‌روم بدرقه ام می‌کند و زمانی که مرا اندوهگین می‌بیند می‌گوید: اگر برای رزق و روزی [و مخارج زندگی ] غصه می‌خوری، بدان که خداوند آن را به عهده گرفته است و اگر برای آخرت خود غصه می‌خوری، خدا اندوهت را زیاد کند [و بیشتر به فکر آخرت باشی ] رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)

فرمودند: برای خدا کارگزارانی [در روی زمین] است و این زن یکی از کارگزاران خداست که پاداش او برابر با نیمی از پاداش شهید است.

پاداش زن ایّوب

برای زنی که به شوهرش

در حجّ، جهاد و تحصیل علم کمک کند

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): اَیُّمَا امرَأَةٍ اَعانَت زَوجَها عَلَی الحَجِّ وَالجهادِ اَو طَلَبِ العِلمِ اَعطاهَا اللهُ مِنَ الثَّوابِ ما یُعطَی امرَاَةُ اَیُّوبَ (علیه السلام).⁽¹⁾هر زنی که در حج و جهاد و دانش اندوزی به شوهرش کمک کند، خداوند آن پاداشی را که به زن حضرت ایوب (علیه السلام) داده است، به او می‌دهد.

پاداش دادن آب دادن به شوهر بهتر از عبادت یک سال

قال الصادق (علیه السلام): ما مِن اِمرَأَةٍ تَسقِی زَوجَها شَربَةً مِن مآءٍ اِلّا کانَ خَیراً لَها مِن عِبادَةِ سَنَةٍ صِیامٌ نَهارُها وَقِیامٌ لَیلُها وَ یَبنِی اللهُ لَها بِکُلِّ شَربَةٍ تَسقِی زَوجَها مَدِینَةً فِی الجَنَّةِ وغَفَرَ لَها سِتِّینَ خَطِیئَةً.⁽²⁾

هر زنی که به شوهرش مقداری آب دهد، برای او بهتر از عبادت یک سال است که روزهایش روزه باشد و شب هایش عبادت کند. و خداوند به جای هر مقدار آبی که به شوهرش بنوشاند، شهری در بهشت برایش می‌سازد و شصت گناهش را می‌آمرزد.

تامین امنیت روانی شوهر

{روشن کردن چراغ و پختن غذای خوب و استقبال از شوهر و...}

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): حَقُّ الرَّجُلِ عَلَی المَراة اِنارَةُ السِّراجِ وَاِصلاحُ الطَّعامِ وَاَن تَستَقبِلَهُ عِندَ بابِ بَیتِها فَتُرَحِّبَ وَاَن تُقَدِّمَ اِلَیهِ الطَّستَ وَالمِندِیلَ وَاَن تُوَضِّئَهُ وَاَن لاتَمنَعَهُ نَفسَهآ اِلّا مِن عِلَّةٍ.⁽¹⁾

حق مرد بر زن این است که چراغ خانه را روشن سازد؛ غذای مطبوع فراهم کند؛ و تا در خانه اش به پیشواز او برود و به او خوشامد بگوید؛ و تشت آب و حوله را برای او آماده کند ودست‌های او را بشوید؛ و بدون دلیل (عذر شرعی) مانع شوهر نسبت به نفس خودش نشود.

رحمت خداوند؛ پاداش جابجا و مرتب کردن لوازم خانه

قال الصادق (علیه السلام): اَیُّمَا امرَأَةٍ دَفَعَت مِن بَیتِ زَوجِها شَیئاً مِن مَوضِعٍ اِلی مَوضِعٍ تُرِیدُ بِهِ صَلاحاً نَظَرَ اللهُ اِلَیها وَمَن نَظَرَ اللهُ اِلَیهِ لَم یُعَذِّبهُ.⁽²⁾

هر زنی که در خانه شوهرش چیزی را برای سامان دادن وضع خانه جابه جا کند، خداوند نظر [رحمت] به او می‌کند. و هر کس مورد نظر [رحمت] خدا قرار گیرد، خدا عذابش نمی کند.

خوشبوترین عطر، زیباترین لباس، نیکوترین زینت برای شوهر

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): عَلَیها اَن تُطَیِّبَ بِاَطیَبَ طِیبِها وَتَلبِسَ احسَنَ ثِیابِها وَتَزَیَّنَ بِاحسَنِ زِینَتِها.⁽³⁾

بر زن است که [برای شوهرش ] خوشبوترین عطرهایش را بزند و قشنگترین لباس هایش را بپوشد، و از زیباترین زینت هایش استفاده کند.

دست پخت خوب داشتن

قال الصادق (علیه السلام): خَیرُ نِسآئِکُم الطَیِّبَةُ الرِّیحُ الطَیِّبَةُ الطَبِیخُ الَّتِی اِذا اَنفَقَت اَنفَقَتْ بِمَعرُوفٍ وَاِن اَمسَکَتْ اَمسَکَت بِمَعرُوفٍ فَتِلکَ عامِلٌ مِن عُمّالِ اللهِ وَ عامِلُ اللهِ لایَخِیبُ وَلایَندُمُ.⁽¹⁾

بهترین زنان شما زنی است که دارای بویی خوش و دست پختی خوب باشد. هنگامی که خرج می‌کند، بجا خرج کند، و هنگامی که خرج نمی کند بجا از خرج کردن خودداری ورزد. چنین زنی کارگزاری از کارگزاران خداست و کارگزار خدا نه ناامید می‌شود و نه پشیمان.

آرایش فقط برای شوهر

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): اِنَّ مِن خَیرِ نِسآئِکُم. . . المُتَبَرِّجَةُ مِن زَوجِها الحِصانُ عَن غَیرِهِ.⁽²⁾

بهترین زنان شما آن زنی است که برای شوهرش آرایش و زینت می‌کند، اما از بیگانگان خود را می‌پوشاند.

تشکر از خدمات شوهر و رضایت از شوهری که ندارد

قال الصادق (علیه السلام): خَیرُ نِسائِکُمُ الَّتِی اِن اُعطِیَتْ شَکَرَتْ وَاِن مُنِعَتْ رَضِیَتْ.⁽³⁾

بهترین زنان شما آن زنی است که چون به او چیزی داده شود، سپاسگزاری کند و اگر به او چیزی داده نشود راضی باشد.

رازدار اسرار شوهر بودن

(وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِی إِلَىٰ بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِیثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَیهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْمَنْ أَنْبَأَكَ هَٰذَا قَالَ نَبَّأَنِی الْعَلِیمُ الْخَبِیرُ).⁽¹⁾

وقتی پیغمبر با بعضی زنان خود (یعنی با حفصه راجع به ماریه یا راجع به ریاست ابوبکر و عمر) سخنی به راز گفت و آن زن (چون خیانت کرده و دیگری یعنی عایشه را) بر سرّ پیغمبر آگه ساخت و خدا به رسولش خبر داد او بر آن زن برخی را اظهار کرد و به رویش آورد و برخی را پرده‌داری نمود و اظهار نکرد؛ چون او را از افشاء آن سرّ آگاه ساخت آن زن گفت: رسولا، تو را که واقف ساخت (که من سرّ تو بر کسی فاش کرده‌ام)؟ رسول گفت: مرا خدای دانای آگاه خبر داد.

از این آیه شریفه مشخص می‌شود که زن اجازه ندارد که اسرار و مسائل پنهانی همسرش را به دیگران خبر بدهد و لازم است که حافظ رازهای مرد باشد.

حافظ دارایی، ناموس، آبرو، و اسرار شوهر بودن

بهترین خصوصیت زنان درفرمایش رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)

جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اَللَّهِ یقُولُ كُنَّا عِنْدَ اَلنَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَالَ: إِنَّ خَیرَ نِسَائِكُمُ اَلْوَلُودُ اَلْوَدُودُ اَلْعَفِیفَةُ اَلْعَزِیزَةُ فِی أَهْلِهَا اَلذَّلِیلَةُ مَعَ بَعْلِهَا اَلْمُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوْجِهَا اَلْحَصَانُ عَلَى غَیرِهِ اَلَّتِی تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ تُطِیعُ أَمْرَهُ وَ إِذَا خَلاَ بِهَا بَذَلَتْ لَهُ مَا یرِیدُ مِنْهَا وَ لَمْ تَبَذَّلْ كَتَبَذُّلِ اَلرَّجُلِ.⁽²⁾

ابو حمزه گوید: از جابر بن عبد اللّه انصارى شنیدم كه مى‌گفت: روزى نزد حضرت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نشسته بودیم كه فرمود:

به راستى بهترین زنان شما زنى است كه بسیار بچه‌زا، مهربان و دوست‌داشتنى، پاكدامن باشد، در خاندانش عزیز ومحترم، و نسبت به شوهرش فزونى باشد، خود را براى همسرش بیاراید، ولى نسبت به مردان دیگر كناره‌گیر و پاكدامن باشد؛ گفتار شوهرش را بشنود و از خواسته‌اش اطاعت كند، و هنگامى كه با او تنها مى‌شود هرچه از او مى‌خواهد انجام دهد، ولى همانند مردان آرایش را رها نمى‌كند.

سفارش رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به حولا درمورد حق زن وشوهر

رسول خدا حضرت محمد مصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم):

وَجَدْتُ فِی مَجْمُوعَةٍ عَتِیقَةٍ، بِخَطِّ بَعْضِ اَلْعُلَمَاءِ وَ فِیهَا بَعْضُ اَلْخُطَبِ وَ یظْهَرُ مِنْ بَعْضِ اَلْقَرَائِنِ أَنَّهُ أَخَذَهُ مِنْ كِتَابِ اَلْخُطَبِ لِأَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اَلْعَزِیزِ اَلْجَلُودِی مَا صُورَتُهُ بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِیمِ حَدَّثَنَا یحْیى بْنُ عُمَرَ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْسُ بْنُ مُسْلِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ أَبِی بَكْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مِهْرَانَ اَلثَّقَفِی عَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ رَجُلٍ قَالَ:

إِنَّ اَلْحَوْلاَءَ كَانَتِ اِمْرَأَةً عَطَّارَةً لآِلِ رَسُولِ اَللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَلَمَّا كَانَتْ یوْماً مِنَ اَلْأَیامِ أَمَرَهَا زَوْجُهَا بِمَعْرُوفٍ فَانْتَهَرَتْهُ فَأَمْسَى وَ هُوَ سَاخِطٌ عَلَیهَا فَلَمَّا دَخَلَ اَلْمَسْجِدَ لِلصَّلاَةِ تَبِعَتْهُ فَأَعْرَضَ عَنْهَا فَمَشَتْ إِلَیهِ وَ قَبَّلَتْ یدَهُ اَلْیمْنَى وَ قَبَّلَتْ رَأْسَهُ فَأَعْرَضَ عَنْهَا فَعَلِمَتْ أَنَّهُ سَاخِطٌ عَلَیهَا فَلَطَمَتْ وَجْهَهَا وَ عَفَّرَتْ خَدَّهَا وَ بَكَتْ بُكَاءً شَدِیداً وَ اِنْتَحَبَتْ وَ رَجَفَتْ بِنَفْسِهَا مَخَافَةَ رَبِّ اَلْعَالَمِینَ وَ خَوْفاً مِنْ نَارِ جَهَنَّمَ یوْمَ وَضْعِ اَلْمَوَازِینِ وَ نَشْرِ اَلدَّوَاوِینِ وَ إِشْفَاقاً مِنْ عَذَابِ مٰالِكِ یوْمِ اَلدِّینِ فَأَتَتْ بِسَفَطٍ فِیهِ عِطْرٌ وَ طِیبٌ فَتَعَطَّرَتْ وَ تَطَیبَتْ كَمَا تَفْعَلُ اَلْعَرُوسُ حِینَ تُزَفُّ إِلَى زَوْجِهَا ثُمَّ وَطِئَتِ اَلْفِرَاشَ وَ تَنَجَّزَتْ لَهُ اَللِّحَافَ فَدَخَلَتْ وَ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَیهِ فَأَعْرَضَ عَنْهَا فَانْكَبَّتْ عَلَیهِ تُقَبِّلُهُ فَحَوَّلَ وَجْهَهُ عَنْهَا فَلَطَمَتْ وَجْهَهَا وَ بَكَتْ بُكَاءً شَدِیداً خَوْفاً مِنَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِشْفَاقاً مِنْ عَذَابِهِ وَ فَزَعاً وَ جَزَعاً مِنْ نَارٍ وَقُودُهَا اَلنّٰاسُ وَاَلْحِجٰارَةُ وَ لَمْ تَذُقْ تِلْكَ اَللَّیلَةَ نَوْماً وَ كَانَتْ [تِلْكَ]

اَللَّیلَةُ أَطْوَلَ عَلَیهَا مِنْ یوْمِ اَلْحِسَابِ لِسَخَطِ زَوْجِهَا عَلَیهَا وَ مَا أَوْجَبَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیهَا مِنَ اَلْحَقِّ.

فَلَمَّا أَصْبَحَ اَلصَّبَاحُ قَضَتْ [صَلاَتَهَا] وَ تَبَرْقَعَتْ وَ أَخَذَتْ عَلَى رَأْسِهَا رِدَاءً وَ خَرَجَتْ سَائِرَةً إِلَى دَارِ رَسُولِ اَللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَلَمَّا وَصَلَتْ أَنْشَأَتْ تُنَادِی اَلسَّلاَمُ عَلَیكُمْ آلَ بَیتِ اَلنُّبُوَّةِ وَ مَعْدِنَ اَلْعِلْمِ وَ اَلرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفَ اَلْمَلاَئِكَةِ أَ تَأْذَنُونَ لِی بِالدُّخُولِ عَلَیكُمْ رَحِمَكُمُ اَللَّهُ فَسَمِعَتْ أُمُّ سَلَمَةَ رَضِی اَللَّهُ عَنْهَا كَلاَمَهَا فَعَرَفَتْهَا فَقَالَتْ لِجَارِیتِهَا اُخْرُجِی فَافْتَحِی لَهَا اَلْبَابَ فَفَتَحَتْهُ لَهَا فَدَخَلَتْ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ مَا شَأْنُكِ یا حَوْلاَءُ وَ كَانَتِ [اَلْحَوْلاَءُ] أَحْسَنَ أَهْلِ زَمَانِهَا فَقَالَتْ یا سِتِّی خَائِفَةٌ مِنْ عَذَابِ رَبِّ اَلْعَالَمِینَ غَضِبَ زَوْجِی عَلَی فَخَشِیتُ أَنْ أَكُونَ [لَهُ] مُبْغِضَةً فَقَالَتْ لَهَا أُمُّ سَلَمَةَ اُقْعُدِی لاَ تَبْرَحِی حَتَّى یجِیءَ رَسُولُ اَللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَجَلَسَتْ حَوْلاَءُ تَتَحَدَّثُ مَعَ أُمِّ سَلَمَةَ فَدَخَلَ رَسُولُ اَللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَالَ إِنِّی لَأَجِدُ اَلْحَوْلاَءَ عِنْدَكُمْ فَهَلْ طَیبَتْكُمْ مِنْهَا بِطِیبٍ فَقَالُوا لاَ وَ اَللَّهِ یا نَبِی اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیكَ وَ عَلَى أَهْلِ بَیتِكَ اَلطَّاهِرِینَ بَلْ جَاءَتْ سَائِلَةً عَنْ حَقِّ زَوْجِهَا ثُمَّ قَصَّتْ لَهُ اَلْقِصَّةَ.

فَقَالَ یا حَوْلاَءُ

مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَرْفَعُ عَینَهَا إِلَى زَوْجِهَا بِالْغَضَبِ إِلاَّ كُحِّلَتْ بِرَمَادٍ مِنْ نَارِ جَهَنَّمَ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَرُدُّ عَلَى زَوْجِهَا إِلاَّ وَ عُلِّقَتْ یوْمَ اَلْقِیامَةِ بِلِسَانِهَا وَ سُمِّرَتْ بِمَسَامِیرَ مِنْ نَارٍ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَمُدُّ یدَیهَا تُرِیدُ أَخْذَ شَعْرَةٍ مِنْ زَوْجِهَا أَوْ شَقَّ ثَوْبِهِ إِلاَّ سَمَّرَ اَللَّهُ كَفَّیهَا بِمَسَامِیرَ مِنْ نَارٍ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَخْرُجُ مِنْ بَیتِهَا بِغَیرِ إِذْنِ زَوْجِهَا تَحْضُرُ عُرْساً إِلاَّ أَنْزَلَ اَللَّهُ عَلَیهَا أَرْبَعِینَ لَعْنَةً عَنْیمِینِهَا وَ أَرْبَعِینَ لَعْنَةً عَنْ شِمَالِهَا وَ تَرِدُ اَللَّعْنَةُ عَلَیهَا مِنْ قُدَّامِهَا فَتَغْمُرُهَا حَتَّى تَغْرِقَ فِی لَعْنَةِ اَللَّهِ مِنْ فَوْقِ رَأْسِهَا إِلَى قَدَمِهَا وَ یكْتُبُ اَللَّهُ

عَلَیهَا بِكُلِّ خُطْوَةٍ أَرْبَعِینَ خَطِیئَةً إِلَى أَرْبَعِینَ سَنَةً فَإِنْ أَتَتْ أَرْبَعِینَ سَنَةً كَانَ عَلَیهَا بِعَدَدِ مَنْ سَمِعَ صَوْتَهَا وَ كَلاَمَهَا ثُمَّ لاَ یسْتَجَابُ لَهَا دُعَاءٌ حَتَّى یسْتَغْفِرَ لَهَا زَوْجُهَا بِعَدَدِ دُعَائِهَا لَهُ وَ إِلاَّ كَانَتْ تِلْكَ اَللَّعْنَةُ [عَلَیهَا] إِلَى یوْمِ تَمُوتُ وَ تُبْعَثُ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تُصَلِّی خَارِجَةً عَنْ بَیتِهَا أَوْ دَارِهَا إِلاَّ أَتَاهَا اَللَّهُ یوْمَ اَلْقِیامَةِ بِتِلْكَ اَلصَّلاَةِ فَتُضْرَبُ بِهَا وَجْهَهَا ثُمَّ یأْمُرُ بِهَا إِلَى اَلنَّارِ فَتُشَرَّحُ كَمَا تُشَرَّحُ اَلْحُوتُ فَتُقَدَّدُ كَمَا یقَدَّدُ اَللَّحْمُ فِی نَارِ جَهَنَّمَ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ فِی وَادٍ أَوْ نَهْرٍ جَارٍ وَ هِی مُحْصَنَةٌ إِلاَّ رَمَاهَا اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یوْمَ اَلْقِیامَةِ فِی وَادٍ مِنْ أَوْدِیةِ جَهَنَّمَ تَلَهَّبُ نَاراً وَ جَمْراً عَظِیماً ثُمَّ تَقُومُ فِیهِ مَوْجاً سَاطِعاً كَمَا یقُومُ اَلْحُوتُ إِذَا طُرِحَ فِی اَلنَّارِ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تُثَقِّلُ عَلَى زَوْجِهَا اَلْمَهْرَ إِلاَّ ثَقَّلَ اَللَّهُ عَلَیهَا سَلاَسِلَ مِنْ نَارِ جَهَنَّمَ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تُؤَخِّرُ اَلْمَهْرَ عَلَى زَوْجِهَا إِلَى یوْمِ اَلْقِیامَةِ إِلاَّ أَذَاقَهَا اَلْخِزْی فِی اَلْحَیٰاةِ اَلدُّنْیٰا وَ عَذَابُ اَلْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كٰانُوا یعْلَمُونَ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَصُومُ بِغَیرِ إِذْنِ زَوْجِهَا تَطَوُّعاً لاَ لِفَرْضِ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ غَیرِهِ مِنَ اَلنَّذْرِ إِلاَّ كَانَتْ مِنَ اَلْآثِمِینَ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً لاَ ینْبَغِی لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَتَصَدَّقَ بِشَیءٍ مِنْ بَیتِ زَوْجِهَا إِلاَّ بِإِذْنِهِ فَإِنْ فَعَلَتْ ذَلِكَ كَانَ لَهُ اَلْأَجْرُ وَ عَلَیهَا اَلْوِزْرُ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً خَلِیفَةُ اَلرَّبِّ جَلَّ ذِكْرُهُ اَلرَّجُلُ عَلَى اَلمَرْأَةِ فَإِنْ رَضِی عَنْهَا رَضِی اَللَّهُ عَنْهَا وَ إِنْ سَخِطَ عَلَیهَا وَ مَقَتَهَا سَخَطِ اَللَّهُ عَلَیهَا وَ مَقَتَهَا وَ غَضِبَ عَلَیهَا وَمَلاَئِكَتُهُ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً وَ هَادِیاً وَ مَهْدِیاً إِنَّ اَلمَرْأَةَ إِذَا غَضِبَ عَلَیهَا زَوْجُهَا فَقَدْ غَضِبَ عَلَیهَا رَبُّهَا وَ حُشِرَتْ یوْمَ اَلْقِیامَةِ مَنْكُوسَةً مَتْعُوسَةً فِی أَصْلِ

جَهَنَّمَ یعْنِی قَعْرَهَا مَعَ اَلْمُنَافِقِینَ فِی اَلدَّرْكِ اَلْأَسْفَلِ مِنَ اَلنّٰارِ وَ سَلَّطَ اَللَّهُ عَلَیهَا اَلْحَیاتِ وَ اَلْعَقَارِبَ وَ اَلْأَفَاعِی وَ اَلثَّعَابِینَ تَنْهَشُ لَحْمَهَا كُلُّ ثُعْبَانٍ مِثْلُ اَلشَّجَرِ وَ اَلْجِبَالِ اَلرَّاسِیاتِ

یا حَوْلاَءُ مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ صَلَّتْ صَلاَتَهَا وَ لَزِمَتِ بَیتَهَا وَ أَطَاعَتْ زَوْجَهَا إِلاَّ غَفَرَ اَللَّهُ لَهَا ذُنُوبَهَا مَا قَدَّمَتْ وَ مَا أَخَّرَتْ

یا حَوْلاَءُ لاَ یحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُكَلِّفَ زَوْجَهَا فَوْقَ طَاقَتِهِ وَ لاَ تَشْكُوَهُ إِلَى أَحَدٍ مِنْ خَلْقِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لاَ قَرِیبٍ وَ لاَ بَعِیدٍ

یا حَوْلاَءُ یجِبُ عَلَى اَلمَرْأَةِ أَنْ تَصْبِرَ عَلَى زَوْجِهَا عَلَى اَلضَّرِّ وَ اَلنَّفْعِ وَ تَصْبِرَ عَلَى اَلشِدَّةِ وَ اَلرَّخَاءِ كَمَا صَبَرَتْ زَوْجَةُ أَیوبَ اَلْمُبْتَلَى صَبَرَتْ عَلَى خِدْمَتِهِ ثَمَانِی عَشْرَةَ سَنَةً تَحْمِلُهُ عَلَى عَاتِقِهَا مَعَ اَلْحَامِلِینَ وَ تَطْحَنُ مَعَ اَلطَّاحِنِینَ وَ تَغْسِلُ مَعَ اَلْغَاسِلِینَ وَ تَأْتِیهِ بِكِسْرَةٍ یأْكُلُهَا وَ یحْمَدُ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كَانَتْ تُلْقِیهِ فِی اَلْكِسَاءِ وَ تَحْمِلُهُ عَلَى عَاتِقِهَا شَفَقَةً وَ إِحْسَاناً إِلَى اَللَّهِ وَ تَقَرُّباً إِلَیهِ عَزَّ وَ جَلَّ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً كُلُّ اِمْرَأَةٍ صَبَرَتْ عَلَى زَوْجِهَا فِی اَلشِدَّةِ وَ اَلرَّخَاءِ وَ كَانَتْ مُطِیعَةً لَهُ وَ لِأَمْرِهِ حَشَرَهَا اَللَّهُ تَعَالَى مَعَ اِمْرَأَةِ أَیوبَ (علیه السلام)

یا حَوْلاَءُ لاَ تُبْدِی زِینَتَكِ لِغَیرِ زَوْجِكِ یا حَوْلاَءُ لاَ یحِلُّ لاِمْرَأَةٍ أَنْ تُظْهِرَ مِعْصَمَهَا وَ قَدَمَهَا لِرَجُلٍ غَیرِ بَعْلِهَا وَ إِذَا فَعَلَتْ ذَلِكَ لَمْ تَزَلْ فِی لَعْنَةِ اَللَّهِ وَ سَخَطِهِ وَ غَضِبَ اَللَّهُ عَلَیهَا وَ لَعَنَتْهَا مَلاَئِكَةُ اَللَّهِ وَ أَعَدَّ لَهَا عَذَاباً أَلِیماً وَ اِعْلَمِی

یا حَوْلاَءُ أَیمَا اِمْرَأَةٍ دَخَلْتِ اَلْحَمَّامَ إِلاَّ وَضَعَ إِبْلِیسُ اَللَّعِینُ یدَهُ عَلَى قُبُلِهَا فَإِنْ شَاءَ أَقْبَلَ بِهَا وَ إِنْ شَاءَ أَدْبَرَ بِهَا وَ یلْعَنُهَا حَتَّى تَخْرُجَ مِنْهُ لِأَنَّ اَلْحَمَّامَ بَیتٌ مِنْ بُیوتِ جَهَنَّمَ وَ مِنْ بُیوتِ اَلْكُفَّارِ وَاَلشَّیاطِینِ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً إِنَّ لِلرَّجُلِ حَقّاً عَلَى اِمْرَأَتِهِ إِذَا دَعَاهَا تُرْضِیهِ وَ إِذَا أَمَرَهَا لاَ تَعْصِیهِ وَ لاَ تُجَاوِبُهُ بِالْخِلاَفِ وَ لاَ تُخَالِفُهُ وَ لاَ تَبِیتُ وَ زَوْجُهَا عَلَیهَا سَاخِطٌ وَ لَوْ كَانَ ظَالِماً وَ لاَ تَمْنَعُهُ نَفْسَهَا إِذَا أَرَادَ وَ لَوْ كَانَتْ عَلَى ظَهْرِ قَتَبٍ

یا حَوْلاَءُ إِنَّ اَلمَرْأَةَ یجِبُ عَلَیهَا أَنْ تُرْضِی زَوْجَهَا إِذَا غَضِبَ عَلَیهَا وَ لاَ یحِلُّ لَهَا أَنْ تَنْظُرَ إِلَى وَجْهِهِ نَظْرَةً مُغْضِبَةً وَ لَكِنْ تَقْتَحِمُ عَلَى رِجْلَیهِ تُقَبِّلُهُمَا وَ تَمْسَحُ عَلَى رِجْلَیهِ حَتَّى یرْضَى عَنْهَا رَبُّهَا وَ إِنْ سَخِطَ عَلَیهَا فَقَدْ سَخِطَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیهَا

یا حَوْلاَءُ لِلْمَرْأَةِ عَلَى زَوْجِهَا أَنْ یشْبِعَ بَطْنَهَا وَ یكْسُوَ ظَهْرَهَا وَ یعَلِّمَهَا اَلصَّلاَةَ وَ اَلصَّوْمَ وَ اَلزَّكَاةَ إِنْ كَانَ فِی مَالِهَا حَقٌّ وَ لاَ تُخَالِفْهُ فِی ذَلِكَ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً لَقَدْ بَعَثَنِی [رَبِّی] اَلْمَقَامَ اَلْمَحْمُودَ فَعَرَضَنِی عَلَى جَنَّتِهِ وَ نَارِهِ فَرَأَیتُ أَكْثَرَ أَهْلِ اَلنَّارِ اَلنِّسَاءَ فَقُلْتُ یا حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ وَ لِمَ ذَلِكَ فَقَالَ بِكُفْرِهِنَّ فَقُلْتُ یكْفُرْنَ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ لاَ وَ لَكِنَّهُنَّ یكْفُرْنَ اَلنِّعْمَةَ فَقُلْتُ كَیفَ ذَلِكَ یا حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ فَقَالَ لَوْ أَحْسَنَ إِلَیهَا زَوْجُهَا اَلدَّهْرَ كُلَّهُ [لَمْ یبْدِ إِلَیهَا] سَیئَةً قَالَتْ مَا رَأَیتُ مِنْهُ خَیراً قَطُّ

یا حَوْلاَءُ أَكْثَرُ اَلنَّارِ مِنْ حَطَبِ سَعِیرِ اَلنِّسَاءِ فَقَالَتِ اَلْحَوْلاَءُ یا رَسُولَ اَللَّهِ وَ كَیفَ ذَلِكَ قَالَ لِأَنَّهَا إِذَا غَضِبَتْ عَلَى زَوْجِهَا سَاعَةً تَقُولُ مَا رَأَیتُ مِنْكَ خَیراً قَطُّ عَسَى أَنْ تَكُونَ قَدْ وَلَدَتْ مِنْهُ أَوْلاَداً

یا حَوْلاَءُ لِلرَّجُلِ عَلَى اَلمَرْأَةِ أَنْ تَلْزَمَ بَیتَهُ وَ تَوَدَّدَهُ وَ تُحِبَّهُ وَ تُشْفِقَهُ وَ تَجْتَنِبَ سَخَطَهُ وَ تَتَّبِعَ مَرْضَاتَهُ وَ تُوفِی بِعَهْدِهِ وَ وَعْدِهِ وَ تَتَّقِی صَوْلاَتِهِ وَ لاَ تُشْرِكَ مَعَهُ أَحَداً فِی أَوْلاَدِهِ وَ لاَ تُهِینَهُ وَ لاَ تُشْقِیهُ وَ لاَ تَخُونَهُ فِی مَشْهَدِهِ وَ لاَ [فِی] مَالِهِ وَ إِذَا حَفِظَتْ غَیبَتَهُ حَفِظَتْ [مَشْهَدَهُ] وَ اِسْتَوَتْ فِی بَیتِهَا وَ تَزَینَتْ لِزَوْجِهَا وَ أَقَامَتْ صَلاَتَهَا وَ اِغْتَسَلَتْ مِنْ جَنَابَتِهَا وَ حَیضِهَا وَ اِسْتِحَاضَتِهَا فَإِذَا فَعَلَتْ ذَلِكَ كَانَتْ یوْمَ اَلْقِیامَةِ عَذْرَاءَ بِوَجْهٍ مُنِیرٍ فَإِنْ كَانَ زَوْجُهَا مُؤْمِناً صَالِحاً فَهِی زَوْجَتُهُ وَ إِنْ لَمْ یكُنْ مُؤْمِناً تَزَوَّجَهَا رَجُلٌ مِنَ اَلشُّهَدَاءِ وَ لاَ تَطَیبِی وَ زَوْجُكِ غَائِبٌ

یا حَوْلاَءُ مَنْ كَانَتْ مِنْكُنَّ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ اَلْیوْمِ اَلْآخِرِ لاَ تَجْعَلُ زِینَتَهَا لِغَیرِ زَوْجِهَا وَ لاَ تُبْدِی خِمَارَهَا وَ مِعْصَمَهَا وَ أَیمَا اِمْرَأَةٍ جَعَلَتْ شَیئاً مِنْ ذَلِكَ لِغَیرِ زَوْجِهَا فَقَدْ أَفْسَدَتْ دِینَهَا وَ أَسْخَطَتْ رَبَّهَا عَلَیهَا

یا حَوْلاَءُ لاَ یحِلُّ لاِمْرَأَةٍ أَنْ تُدْخِلَ بَیتَهَا مَنْ قَدْ بَلَغَ اَلْحُلُمَ وَ لاَ تَمْلَأَ عَینَهَا مِنْهُ وَ لاَ عَینَهُ مِنْهَا وَ لاَ تَأْكُلَ مَعَهُ وَ لاَ تَشْرَبَ إِلاَّ أَنْ یكُونَ مَحْرَماً عَلَیهَا وَ ذَلِكَ بِحَضْرَةِ زَوْجِهَا فَقَالَتْ عَائِشَةُ عِنْدَ ذَلِكَ یا رَسُولَ اَللَّهِ وَ إِنْ كَانَ مَمْلُوكاً فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ إِنْ كَانَ مَمْلُوكاً فَلاَ تَفْعَلْ شَیئاً مِنْ ذَلِكَ فَإِنْ فَعَلَتْ فَقَدْ سَخِطَ اَللَّهُ عَلَیهَا وَ مَقَتَهَا وَ لَعَنَهَا وَ لَعَنَتْهَا اَلْمَلاَئِكَةُ

یا حَوْلاَءُ مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَسْتَخْرِجُ [مَا طَیبَتْ] لِزَوْجِهَا إِلاَّ خَلَقَ اَللَّهُ [لَهَا] فِی اَلْجَنَّةَ مِنْ كُلِّ لَوْنٍ فَیقُولُ لَهَا كُلِی وَ اِشْرَبِی بِمَا أَسْلَفْتِ فِی اَلْأَیٰامِ اَلْخٰالِیةِ

یا حَوْلاَءُ مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَحَمَّلُ مِنْ زَوْجِهَا كَلِمَةً إِلاَّ كَتَبَ اَللَّهُ لَهَا بِكُلِّ كَلِمَةٍ مَا كَتَبَ مِنَ اَلْأَجْرِ لِلصَّائِمِ وَ اَلْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ

یا حَوْلاَءُ مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَشْتَكِی زَوْجَهَا إِلاَّ غَضِبَ اَللَّهُ عَلَیهَا

وَ مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَكْسُو زَوْجَهَا إِلاَّ كَسَاهَا اَللَّهُ یوْمَ اَلْقِیامَةِ سَبْعِینَ خِلْعَةً مِنَ اَلْجَنَّةِ كُلُّ خِلْعَةٍ مِنْهَا مِثْلُ شَقَائِقِ اَلنُّعْمَانِ وَ اَلرَّیحَانِ وَ تُعْطَى یوْمَ اَلْقِیامَةِ أَرْبَعِینَ جَارِیةً تَخْدُمُهَا مِنَ اَلْحُورِ اَلْعِینِ

یا حَوْلاَءُ وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ نَبِیاً وَ رَسُولاً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً مَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَحْمِلُ مِنْ زَوْجِهَا وَلَداً إِلاَّ كَانَتْ فِی ظِلِّ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حَتَّى یصِیبَهَا طَلْقٌ یكُونُ لَهَا بِكُلِّ طَلْقَةٍ عِتْقُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَإِذَا وَضَعَتْ حَمْلَهَا وَ أَخَذَتْ فِی رَضَاعِهِ فَمَا یمَصُّ اَلْوَلَدُ مَصَّةً مِنْ لَبَنِ أُمِّهِ إِلاَّ كَانَ بَینَ یدَیهَا نُوراً سَاطِعاً یوْمَ اَلْقِیامَةِ یعْجِبُ مَنْرَآهَا مِنَ اَلْأَوَّلِینَ وَ اَلْآخِرِینَ وَ كُتِبَتْ صَائِمَةً قَائِمَةً وَ إِنْ كَانَتْ مُفْطِرَةً كُتِبَ لَهَا صِیامُ اَلدَّهْرِ كُلِّهُ وَ قِیامُهُ فَإِذَا فَطَمَتْ وَلَدَهَا قَالَ اَلْحَقُّ جَلَّ ذِكْرُهُ یا أَیتُهَا اَلمَرْأَةُ قَدْ غَفَرْتُ لَكِ مَا تَقَدَّمَ مِنَ اَلذُّنُوبِ فَاسْتَأْنِفِی اَلْعَمَلَ رَحِمَكِ اَللَّهُ

فَقَالَتِ اَلْحَوْلاَءُ یا رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیكَ هَذَا كُلُّهُ لِلرَّجُلِ قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) نَعَمْ قَالَتْ فَمَا لِلنِّسَاءِ عَلَى اَلرِّجَالِ

قالَ رَسولُ اللّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم):

أخبَرَنی أخی جَبرَئیلُ و لَم یزَل یوصینی بِالنِّساءِ حَتّى ظَنَنتُ ألّا یحِلَّ لِزَوجِها أن یقولَ لَها: افٍّ یا مُحَمَّدُ،

اتَّقُوا اللّهَ عَزَّ و جَلَّ فِی النِّساءِ، فَإِنَّهُنَّ عَوانٌ بَینَ أیدیكُم، أخَذتُموهُنَّ عَلى أماناتِ اللّهِ عَزَّ و جَلَّ مَا استَحلَلتُم مِن‌فُروجِهِنَّ بِكَلِمَةِ اللّهِ و كِتابِهِ مِن فَریضَةٍ و سُنَّةٍ و شَریعَةِ مُحَمَّدِ بنِ عَبدِ اللّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) ، فَإِنَّ لَهُنَّ عَلَیكُم حَقّا واجِبا لِمَا استَحلَلتُم مِن أجسامِهِنَّ، و بِما واصَلتُم مِن أبدانِهِنَّ، و یحمِلنَ أولادَكُم فی أحشائِهِنَّ، حَتّى أخَذَهُنَّ الطَّلقُ مِن ذلِكَ،

فَأَشفِقوا عَلَیهِنَّ،

و طَیبوا قُلوبَهُنَّ حَتّى یقِفنَ مَعَكُم،

و لا تَكرَهُوا النِّساءَ

و لا تَسخَطوا بِهِنَّ،

و لا تَأخُذوا مِمّا آتَیتُموهُنَّ شَیئا إلّا بِرِضاهُنَّ و إذنِهِنَّ.

أی رَجُلٍ لَطَمَ امرَأتَهُ لَطمَةً، أمَرَ اللّهُ عز و جل مالِكا خازِنَ النّیرانِ فَیلطِمُهُ عَلى حُرِّ وَجهِهِ سَبعینَ لَطمَةً فی نارِ جَهَنَّمَ.⁽¹⁾

ج14، ص238 - عنوان باب: كِتَابُ اَلنِّكَاحِ أَبْوَابُ مُقَدِّمَاتِ اَلنِّكَاحِ بَابُ أَنَّهُ لاَ یجُوزُ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُسْخِطَ زَوْجَهَا وَ لاَ تَتَطَیبَ وَ لاَ تَتَزَینَ لِغَیرِهِ فَإِنْ فَعَلَتْ وَجَبَ إِزَالَتُهُ.

ترجمه:

«حولاء که نام اصلی وی زینب است، عطرفروش بود. وی به خانه پیامبر و همسران ایشان رفت و آمد داشت، و به آنان عطر می‌فروخت، روزی همسرش او را به کاری خواند ولی وی ابا کرد. تا اینکه شب شد و شوهر از دستش همچنان ناراحت بود، وقتی عازم مسجد شد تا نماز بگذارد، حولاء به دنبالش رفت ولی او روی برگرداند، به سویش رفت و دست راست و سر او را بوسید ولی شوهر همچنان

محبّت او را نمی پذیرفت. حولاء فهمید که او به شدّت از وی عصبانی است لذا به رخسار زد و خاک به صورت می‌ریخت و به شدت و بلند بلند و زار زار می‌گریست و از ترس خدای جهانیان و اضطراب از آتش جهنّم و روزی که میزان‌ها برپا و نامه‌ها باز می‌شود و ترس از عذاب مالک قیامت، می‌لرزید.

او سپس جعبه آرایش و عطرهای خود را آورد و خویش را معطر ساخت و پاکیزه نمود و چنان کرد که عروس در شب زفاف می‌کند، سپس رختخواب را پهن نمود و زیر لحاف خود را بر همسرش عرضه نمود ولی شوهر همچنان از او روی برمی‌گرداند، او دیگر بار به سویش آمد تا بلکه قبولش کند ولی شوهر باز صورتش را از وی برگردانید، حولاء چون وضعیت را چنین دید، سیلی به صورت خود نواخت و با صدای بلند گریه سر داد، او از خدای می‌ترسید و از عذاب قیامت اضطراب داشت و از آتشی که هیزم آن انسان‌ها و سنگ‌هایند، به شدّت بی‌تاب بود و آن شب را لحظه‌ای به خواب نرفت و البته شبی طولانی تر از روز قیامت برای او بود، چون شوهر خود را خشمگین از خود دید و مقصّر در ادای حقّ او می‌شناخت.

صبح که شد، نماز خویش اقامه نمود، پوشیه (مقنعه) برصورت زد، عبایش را بر سر افکند و راهی منزل رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شد، چون رسید بدین شیوه سلام کرد:

سلام بر شما ای اهل بیت پیامبر، ای معدن علم و رسالت، ای مکان ورود و خروج فرشتگان، آیا اجازه می‌فرمایید برشما وارد شوم، خدای شما را رحمت فرستد؟

ام سلمه زوجه مکرمه رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) صدایش را شنید و او راشناخت، به کنیزش گفت برو و در را باز کن، کنیز در را باز کرد و حولاء وارد شد، ام سلمه گفت:

چه شده است و در چه حالی؟ و البته حولاء بهترینِ زمانه خود بود، او پاسخ داد، بی‌بی از خداوند عالمیان خائفم، شوهرم برمن خشم گرفته و می‌ترسم من هم به کینه او دچار شوم و از او خشم گیرم، ام سلمه گفت: بنشین، عصبانی مشو تا رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بیاید.

حولاء نشست و با امّ سلمه شروع به گفتگو نمود و در این اثنا رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) وارد شدند و فرمودند: حولاء را نزد شما می‌بینم آیا به شما از عطرهایش نداده است؟ ام سلمه عرض کرد: نه به خدا ای پیامبر، خدا به تو و اهل بیت طاهر تو درود فرستد او آمده از حق همسرش بروی سؤال کند و سپس داستان را برای ایشان بازگفت و حضرت در جواب و در بیان حقوق شوهر فرمودند:

ای حولاء حق زن برشوهر این است که شکمش را سیر کند و بدنش را بپوشاند و نماز و روزه و زکوة (البته اگر اموالی دارد) به وی بیاموزد، و البته زن در این‌گونه واجبات نباید با او به مخالفت بپردازد.

اگر او چنین کند روز قیامت باکره با صورتی درخشان محشور می‌شود، پس اگر شوهرش فردی با ایمان و صاحب عمل صالح بوده باشد، در بهشت نیز همسر او خواهد بود وگرنه با شهیدی از شهداء ازدواج خواهد کرد، حضرت در نهایت فرمود: اگر شوهرت نزد تو نیست خود را معطر نساز.

هرچند آن جوان بنده و مملوک باشد، حضرت فرمود: هرچند او مملوک باشد، زن نباید هیچ کدام از این کارها را انجام دهد که اگر زن چنین کرداری از او سرزند خداوند بر او خشم گرفته و او و تمام ملائک وی را لعن می‌کنند.

مادر نوری تا روز قیامت ساطع می‌شود به طوری که همه گذشتگان و آیندگان با دیدنش تعجب می‌کنند و او چون کسی است که همواره روزه‌دار و هر شب به قیام بگذراند و ثوابش به وی عطا می‌شود و هرچند به ظاهر روزه‌دار نباشد (یا هرچند ماه مبارک به خاطر ضرر روزه برای او و یا فرزندش روزه نگیرد) ثواب روزه‌دار و نمازخوان در همه عمر به وی عطا می‌شود و چون او فرزندش را از شیر بازگیرد، خدای متعال می‌فرماید: ای زن هرآنچه از گناهان داشتی برتو بخشیدم، اعمالت از سر گیر، خداوند به تو رحم نماید.

حولاء پرسید: ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) خداوند برتو درود فرستد همه اینها به نفع مرد است. حضرت فرمود: بلی، حولاء عرض کرد: زنان چه امتیازی دارند؟

حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: برادرم جبرئیل همواره مرا در مورد زنان سفارش می‌کرد به طوری که من گمان بردم جایز نیست شوهرش به وی اف گوید.

او به من گفت: ای محمد از خدای متعال در مورد زنان بترس، چرا که آنها اسیران دست شمایند، شما امانات الهی را اخذکرده‌اید به فرمان خدا و سنّت و شریعت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) آنها را برخود حلال ساخته‌اید. لذا برای آنها بر شما حقی است واجب چرا که جسم آنها را برخود حلال ساخته و بدنشان به شما رسیده و فرزندانتان را در رحمشان نگه می‌دارند تا اینکه درد زایمان آنها را بگیرد، بنابراین با آنها مهربانی کنید، روحشان را شاد نمایید تا اینکه با شما باشند، آنها را ناراحت نکنید و به خشم نیاورید و از آنچه به آنها داده اید جز به رضای خودشان بازپس نگیرید.

و آن حضرت نیز فرموده اند: هرمردی یک سیلی به زنش بزند خدای متعال به مالک که خازن جهنم است امر می‌کند و او هفتاد سیلی آتشین در آتش جهنم به صورتش بزند.

فصل چهارم: شوهر داری حضرت زهرا علیهاالسلام

فصل چهارم: شوهر داری حضرت زهرا (علیها السلام)

اشاره

فضای درونی خانه، بیش از آن که به فراهم آوردن امور مادی و ظاهری نیاز داشته باشد، به آرامش روحی و آسایش روانی حاکم بر خانه نیازمند است. حضرت فاطمه زمینه تحقق این امر مهم را نیز فراهم آورد و با همه کارهای گوناگون خانه و دشواری بر دوش کشیدن نگاه‌داری و تربیت چهار فرزند، هیچ گاه از همسر بزرگوار خویش و کودکان معصومش غفلت نورزید. او هیچ گاه چیزی از امام علی (علیه السلام) نطلبید که در توان ایشان نباشد «یا ابَا الحَسَنِ، انّی لَاَستَحی مِن الهی ان اُکَلِّفَکَ ما لا تَقدِرُ»⁽¹⁾و هیچ گاه با ایشان به ستیز و کشمکش نپرداخت.⁽²⁾

برخی روایات تاریخی نیز از اشعاری سخن گفته‌اند که میان ایشان و امام علی (علیه السلام) تبادل شده‌اند. روشن است که زبان شعر، زبان ملاطفت و احساس است و به تلطیف فضای خانه کمک فراوانی می‌کند. شواهد دیگر بر شوهرداری نیکوی ایشان را می‌توان در سخنان امام علی (علیه السلام) سراغ گرفت. امام علی (علیه السلام) ایشان را «نِعمَ العَونُ؛⁽³⁾بهترین

یاور» خوانده است. و در جایی دیگر فرموده است:

«و لا اغضَبَتنی ولا عَصَت لی امراً، و لَقَد کُنتُ انظُرُ الَیها فَتَنکَشِفُ عَنِّی الهُمومُ وَ الاَحزانُ؛»⁽⁴⁾

او، مرا عصبانی نساخت و در کاری، از من نافرمانی نکرد. هنگامی که به او می‌نگریستم، غم‌ها و اندوه‌ها از من برطرف می‌شدند

گفتنی است این همدلی و رضایت باطنی تا آخرین لحظه‌های حیات فاطمه (علیها السلام)وجود داشته و امام علی (علیه السلام) به هنگام خاک‌سپاری همسرش دردمندانه چنین گفته است:

«اللّهُمَّ انّی راضٍ عَنِ ابنَةِ نَبِیِّکَ⁽¹⁾بار خدایا! من از دختر پیامبرت راضی هستم»

اطاعت و رعایت حق مدیریت شوهر در خانه

البیت بیتک و المره زوجتک إفعل ما تشاء: علی جان! خانه، خانه توست و من همسر تو هستم، هر آنچه می‌خواهی انجام بده.

این پاسخ زهرای اطهر در جواب درخواست علی (علیه السلام) برای ورود عمر و ابوبکر به خانه و پس از ماجرای به آتش کشیدن در منزل و مصدوم شدن حضرت زهرا (علیها السلام)است.

عمر و ابوبکر به عیادت حضرت فاطمه (علیها السلام)می‌آیند!

حال حضرت فاطمه (علیها السلام)روز به روز رو به وخامت بود.

زنان نیز سخنان حضرت زهرا (علیها السلام)را در بین مدینه بازگو کردند و همگان به نارضایتی فاطمه (علیها السلام)از ابوبکر و عمر پی بردند و در صدد نکوهش عمر و ابوبکر بر آمدند.

خلیفه وقت، ابوبکر، به همراه عمر بن خطاب وضعیت را به ضرر خود دیدند و به این ترتیب قصد عیادت از ایشان را کردند که با این کار حداقل حضرت (علیها السلام)را راضی نگه دارند و خود را بی تقصیر جلوه دهند و اینکه دلجویی ظاهری انجام داده باشند و مسئله غصب خلافت و هجوم را معمولی جلوه دهند و تنفّر مردم را نسبت به خودشان کم کنند و هم به حکومت خود رنگ مشرعیت بدهند. اما در اولین درخواست با بی توجّهی حضرت زهرا (علیها السلام)رو به رو شدند.

وقتی کار به اینجا کشید و فهمیدند که حضرت (علیها السلام)آنان را به حضور نمی طلبد، از امام علی (علیه السلام) خواستند تا وساطت کند.

پس، از أمیرالمومنین (علیه السلام) درخواست ملاقات و عیادت ایشان را کردند، حضرت علی (علیه السلام) تقاضای آن دو را به فاطمه (علیها السلام)ارائه کردند و ایشان در جواب فرمودند:

«البَیتُ بَیتُکَ وَ الحُرَّةُ اَمَتُکَ، اِفعَل ما تَشَاءُ»

خانه متعلق به شماست و من هم به منزله کنیز و خدمتگزار در خانه شما هستم و هر طور که صلاح می‌دانید عمل کنید. پس بدین ترتیب حضرت (علیها السلام)پذیرفت. سپس ابوبکر و عمر داخل شدند. حضرت زهرا (علیها السلام)تا آنان را دید، روی به دیوار و پشت به آنان کرد. گفتند: آمده ایم که رضای شما را حاصل کنیم! حضرت (علیها السلام)فرمود:

من با شما حرف نمی زنم، مگر که قول بدهید که آنچه را که می‌گویم، اگر راست است، به راستی آن شهادت بدهید.

آنان نیز قبول کردند. حضرت (علیها السلام)خطاب به آن دو فرمود:

«أَرَأَیتُکما إِنْ حَدَّثْتُکما عَنْ رَسُولِ اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) (تَعْرِفانِهِ وَ تَفْعَلانِ بِهِ؟

قالا: نَعَمْ.

فَقالَتْ: نَشَدْتُکمَا اللّهُ أَلَمْ تَسْمَعا رَسُولَ الله (صلی الله علیه و آله و سلم) یقُولُ: رِضَی فاطِمَةَ مِنْ رِضای، وَ سَخَطُ فاطِمَةَ مِنْ سَخَطی، فَمَنْ أَحَبَّ فاطِمَةَ إِبْنَتی فَقَدْ أَحَبَّنی، وَ مَنْ أَرْضی فاطِمَةَ فَقَدْ أَرْضانی، وَ مَنْ أَسْخَطَ فاطِمَةَ فَقَدْ أَسْخَطَنی)؟

قالا: نَعَمْ! سَمِعْناهُ مِنْ رَسُولِ اللّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم)! فَقالَتْ: فَإِنّی أُشْهِدُ اللّهَ وَ مَلائِکتَهُ أَنَّکما أَسْخَطْتُمانی وَ ما أَرْضَیتُمانی وَ لَئِنْ لَقیتُ النَّبِی لاَشْکوَنَّکما إِلَیهِ!»

آیا اگر حدیثی را از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کنم به آن عمل خواهید کرد؟ گفتند: آری.

فرمودند: شما را به خدا آیا نشنیده اید که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده اند: خشنودی فاطمه (علیها السلام)خشنودی من، و خشم فاطمه (علیها السلام)خشم من است، هر که دخترم فاطمه (علیها السلام)

را دوست بدارد، مرا دوست داشته،و هر که فاطمه (علیها السلام)را خشنود سازد، مرا خشنود ساخته، و هر که فاطمه (علیها السلام)را خشمگین نماید، مرا خشمگین نموده است»؟

گفتند: آری، چنین حدیثی را از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنیده ایم. حضرت (علیها السلام)فرمود:

من هم خدا و فرشتگان را گواه می‌گیرم که شما دو نفر مرا خشمگین نمودید و خشنودم نساختید، و چون پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را ملاقات نمایم، حتماً از شما به او شکایت خواهم نمود. در این هنگام، ابوبکر پیش آمد و گفت:

ای فاطمه (علیها السلام)! پناه می‌برم به خدا از اینکه مورد خشم پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و تو باشم و بعد شروع کرد به گریستن!در این هنگام حضرت فاطمه (علیها السلام)مرتب خطاب به ابوبکر می‌فرمود:

«وَاللهِ لَاَدعُوَنَّ اللهَ عَلَیک عِندَ کلِّ صَلَوةِ اُصَلَّیَهَا»

به خدا قسم! من در هر نمازی که می‌خوانم، تو را نفرین می‌کنم. آنان پس از شنیدن این سخنِ حضرت (علیها السلام)، منزل را ترک کردند.⁽¹⁾

نمونه بعدی زمانی بود می‌خواستند از امیرالمومنین (علیه السلام) بیعت بگیرند

اما اوج این ولایتمداری در زمانی اتفاق افتاد که فاطمه (علیها السلام)می‌خواهد از علی (علیه السلام) در مسجد دفاع کند. در روایت وارد شده است: زمانی که به درب خانه حضرت زهرا (علیها السلام)آمدند، عمر لگدی بر درب خانه زد و آن‌را شکست.

فَدَخَلُوا عَلَى عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ أَخْرَجُوهُ مُلَبَّبَا سپس به درون خانه ریختند و گریبان علی (علیه السلام) را گرفتند و به سوی مسجد کشیدند.

حضرت زهرا (علیها السلام)از خانه خارج شد و فرمود: ای عمر و ای ابابکر!آیا می‌خواهید شوهر مرا بکشید؟ به خدا اگر او را رها نکنید موهایم را پریشان می‌کنم و گریبان

چاک می‌زنم و حتماً بر سر قبر پدرم می‌روم و به درگاه خدا ناله می‌کنم. پس حضرت زهرا (علیها السلام)دست امام حسن و امام حسین (علیها السلام)را گرفت و به سوی قبر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به راه افتاد.

پس امام علی (علیه السلام) به سلمان فرمود: ای سلمان! دختر پیامبر را دریاب. من می‌بینم که دو طرف مدینه زیر و رو می‌شود. به خدا اگر این کار را بکند زمین، شهر مدینه را با اهلش می‌بلعد.

لذا سلمان خود را به فاطمه (علیها السلام)رساند و گفت: ای دختر پیغمبر! خدا پدرت را از رحمتش مبعوث کرد. منصرف شو. فاطمه (علیها السلام)فرمود: دیگر صبر ندارم. بگذار تا سر قبر پدرم بروم در این هنگام سلمان گفت: علی (علیه السلام) مرا به سوی تو فرستاد و تو را امر کرد که بازگردی.

فَقَالَتْ أَسْمَعُ لَهُ وَ أُطِیعُ فَرَجَعَتْ.

در اینجا فاطمه (علیها السلام)فرمود: به حرف او گوش می‌دهم و اطاعت می‌کنم؛ سپس بازگشت.⁽¹⁾

نمونه دیگر

همچنین فرمود:

یا ابالحسن! اِنّی لاستحیْیِ مِنْ اِلهی اَن أُحَکَّفَ نَفْسَکَ ما لا تَقْدِرُ عَلَیهِ.

ای اباالحسن! من از پروردگار خود حیا می‌کنم که چیزی را که تو بر آن توان و قدرت نداری، از تو درخواست کنم.⁽²⁾

معنای خوب شوهر داری کردن و مصادیق خوش رفتاری در کلمات و وصیت حضرت زهرا (علیها السلام)به حضرت علی (علیه السلام) بیان شده است، وصیتی که در واقع توضیح

«حُسنُ التّبعُّل» می‌باشد. حضرت زهرا (علیها السلام)خطاب به همسرشان می‌فرمایند: «یا ابْنَ عَمِّ مَا عَهِدْتَنِی كَاذِبَةً وَ لَا خَائِنَةً وَ لَا خَالَفْتُكَ مُنْذُ عَاشَرْتَنِی» «ای پسر عمو در این مدتی که در کنار هم زندگی کردیم، آیا تو از من دروغ یا خیانت و یا مخالفت دیده ای؟! نه! در طول زندگی مشترکمان، جایی سراغ نداری که به شما دروغ گفته باشم، یا در موردی خائنانه رفتار کرده باشم و یا با درخواست و گفتارت مخالفت نموده باشم».⁽¹⁾

این کلمات نشان می‌دهد که محورهای اصلی حسن تبعل یک زن در سه محور ذیل متمرکز است: در رفتار و گفتار با شوهرش صادق باشد و دروغ نگوید.

در برخوردهای خود در مورد مال، عفت و ناموس خیانت نکرده و وفادار بماند و صداقت و وفاداری خود را در اموال و عفت نشان دهد.

با مخالفت و ناسازگاری زندگی را برای خود و شوهرش تلخ نکند.

حاکمیت روح عاطفی و نگاه‌های محبت آمیز در خانه

شیرین ترین اوقات زندگی، لحظاتی است که انسان چشم به معشوق خود می‌دوزد و او را می‌نگرد و عاشقانه با او صحبت می‌کند و نهایت عشق و عاطفه خود را در کلام و نگاه ابراز می‌دارد. و فاطمه (علیها السلام)خطاب به همسرش می‌گوید: رُوحی لروحِکَ الْفِداءُ و نَفْسی لِنَفْسِکَ الْوِقا یا اَبَالحَسَنْ اِن کُنْتَ فی خیرٍ کُنْتُ مَعَکَ و اِنْ کُنْتَ فی شَرٍّ کُنْتُ مَعَک.⁽²⁾

علی جان! جانم فدای تو! جان و روح من سپر بلای جان تو! یا اباالحسن همواره با تو خواهم بود. چه در خیر و نیکی به سر ببری، چه در سختی‌ها و بلاها گرفتار شوی، همواره با تو خواهم بود.

در خانه علی و فاطمه (علیها السلام)، نه مرد سالاری بود و نه زن سالاری، بلکه در این خانه پاک و مطهر، محبت سالاری بود و محبت و عشقِ زن و مرد به یکدیگر، چرخ‌های زندگی ساده آن خانواده را می‌چرخاند.

نگاه‌های مهربان و عاطفی فاطمه (علیها السلام)، اندوه‌ها را از دل همسرش برطرف می‌کرد. فاطمه (علیها السلام)به گونه ای روح آرامش را بر خانواده حاکم کرده بود که نگاه علی (علیه السلام) به خانه و زندگی اش، نگاه کسی بود که از میان امواج سهمگین دریا به ساحل نجات می‌نگرد.

یکی از زیبایی‌های زندگی زناشویی این است که هرکدام از زن و مرد نسبت به یکدیگر گفتار نیکو داشته باشند و از هر سخنی که موجب شکستن حرمت دیگری می‌شود، خودداری کنند.

فاطمه و علی (علیها السلام)نیز یکدیگر را با احترام خطاب می‌کردند. به گونه ای که حضرت زهرا (علیها السلام)ایشان را «امیرالمؤمنین» و «خیرِ بَعْلٍ؛ بهترین شوهر» خطاب می‌کرد. علی (علیه السلام) نیز درباره حضرت زهرا (علیها السلام)تعابیری چون؛ «خیر نساء الأمة؛ برترین زنان امت» یا «بأبی انت و امی؛ پدر و مادرم فدایت» یا «نعم العون علی طاعة الله؛ بهترین یار بر بندگی خدا» را به کار می‌برد. اگرچه کلمات و تعبیرات این دو بزرگوار درباره یکدیگر خیلی کوتاه است، معانی بلندی دارد که نشانه اوج احترام و معرفت این زوج به یکدیگر است.⁽¹⁾

برای خواسته هایش همسرش را تحت فشار قرارنداد.

روزی امام علی (علیه السلام) فرمود:

فاطمه جان! آیا غذایی موجود است که بیاوری؟ پاسخ شنید:

والّذی عَظَّمَ حَقَّکَ ما کان عِندنا مُنْذُ ثَلاثِ اِلاّ شی ءً اثَرْتُکَ بِهِ؛

سوگند به خداوندی که حق و قدر تو را بزرگ شمرد! سه روز است که غذای کافی در منزل نداریم و همان مقدار ناچیزِ خوراکی را به شما بخشیدم و خود گرسنگی را تحمل کردم. امام علی (علیه السلام) فرمودند: چرا اطلاع ندادی؟حضرت زهرا (علیها السلام)جواب دادند:

کان رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) نَهانی اَن اَسْأَلَکَ شیئاً فقال (علیه السلام) لا تسألی اِبْنَ عَمِّکَ شیئا اِن جاءَکِ بشی ءٍ عفوا و اِلاّ فَلا تسألیهِ.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مرا نهی نمود از تو چیزی درخواست کنم و به من سفارش فرمود: دخترم، چیزی از پسرعمویت درخواست نکن، اگر چیزی برایت آورد بپذیر و الا تو درخواست چیزی را نداشته باشی.⁽¹⁾

فاطمه (علیها السلام)رکن علی است.

از مقامات ممتازی که مخصوص پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و حضرت فاطمه (علیها السلام)می‌باشد رکن بودن برای علی است. در حدیثی می‌خوانیم پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به حضرت علی (علیه السلام) فرمودند: «سلام علیک یا ابا الریحانتین، فعن قلیل ذهب رکناک. »⁽²⁾چه تعبیر لطیف و زیبایی همان تعبیر حضرت علی (علیه السلام) در مورد زن که فرمودند زن ریحانه است. پیامبر نیز فرمودند: «سلام بر تو ای پدر دو گل [زینب و ام کلثوم] به زودی دو رکن تو از دست می‌روند.»

فصل پنجم: ویژگی های حضرت زهرا علیهاالسلام دربیان امیرالمومنین علیه‌السلام

فصل پنجم: ویژگی های حضرت زهرا (علیها السلام)دربیان امیرالمومنین (علیه السلام)

اشاره

حضرت فاطمه (علیها السلام)چون معصوم است بهترین طریق شناخت آن حضرت تعریف وبیان معصوم است، چون معصوم را غیرمعصوم نمی تواند توصیف کند، لذا باید دید که امیرالمومنین (علیه السلام) چگونه حضرت زهرا (علیها السلام)را توصیف کرده اند.

آن گاه که فاطمه زهرا (علیها السلام)احساس کرد زمان رحلتش فرا رسیده است، در حالی که در بستر بیماری آرمیده بود خطاب به علی (علیه السلام) فرمود: یا ابْنَ عَمِّ مَا عَهِدْتَنِی كَاذِبَةً وَ لَا خَائِنَةً وَ لَا خَالَفْتُكَ مُنْذُ عَاشَرْتَنِی فَقَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَنْتِ أَعْلَمُ بِاللَّهِ وَ أَبَرُّ وَ أَتْقَى وَ أَكْرَمُ وَ أَشَدُّ خَوْفاً مِنَ اللَّهِ أَنْ أُوَبِّخَكِ غَداً بِمُخَالَفَتِی فَقَدْ عَزَّ عَلَی بِمُفَارَقَتِكِ وَ بِفَقْدِكِ.⁽¹⁾

اى پسر عمو! مى‌دانى كه هرگز دروغ نگفته‌ام و از هنگامى كه با یك دیگر زندگى مشترك داریم با تو مخالفتى نكرده‌ام. على فرمود: پناه بر خدا كه تو به احكام خدا داناتر و پرهیزكارتر و بهتر از آنى و بیشتر از آن از خدا مى‌ترسى كه من فرداى قیامت بتوانم بگویم كه مخالفتى با من روا داشته‌اى و مفارقت و از دست دادن تو بر من سخت گران است.

دراین روایت حضرت امیرالمومنین (علیه السلام) به پنج ویژگی حضرت زهرا (علیها السلام)اشاره می‌فرمایند:

1. أَنْتِ أَعْلَمُ بِاللَّهِ.

اشاره

امیرالمومنین (علیه السلام) حضرت زهرا (علیها السلام)را اینگونه توصیف می‌کند. فاطمه جان، می‌دانی تو چه کسی هستی؟ اولین صفت تو این است که عالم ترین انسان‌ها به خداوند هستی.

امیر المومنین (علیه السلام) می‌فرمایند: «اَوَّلُ الدّینِ مَعْرِفَتُهُ وَ كَمالُ مَعْرِفَتِهِ التَّصْدیقُ بِهِ، وَ كَمالُ التَّصْدیقِ بِهِ تَوْحیدُهُ وَ كَمالُ تَوْحیدِهِ الاْخْلاصُ لَهُ.⁽¹⁾

آغاز دین، شناخت خداست و كمال معرفت، تصدیق به ذات او، و كمال تصدیق، شهادت به یگانگى خداست، و كمال توحید اخلاص در عقیده و عمل است.

راه عالم شدن به خدا چیست؟ اگر بخواهید با خدا آشنا بشوید، دو راه ساده دارد، یک راه علم پیدا کردن به هر کسی این است که علم به کلامش پیدا کنید. خداوند را با چه بشناسیم؟ با کلامش در قرآن. اگر تفسیر قرآن را فهمیدی، قرآن را شناختی، آن وقت قرآن شناسی با خداشناسی مساوی می‌شود. انسان از آثار وکلام هر کسی می‌تواند او را بشناسد. دومین راه علم به خدا این است که با آثار خدا آشنا شوید. خدا در قرآن می‌فرماید: من دو دسته آثار برای شما گذاشتم، یکی در جانتان؛ لذا «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ»⁽²⁾یک نگاه به خودت کن، خداشناس می‌شوی. ببین بدن چقدر دقیق و منظم است. آخر عقل می‌پذیرد که این بدن خود به خود درست شده باشد. یک راه هم حضرت علی (علیه السلام) در نهج البلاغه معرفی کرده است. حضرت می‌فرمایند: من خدا را از اینجا شناختم که عزم و تصمیم‌های من را فسخ می‌کند و برنامه ریزی‌های من را درهم می‌شکند.

آثار معرفه الله

خداشناسی و معرفت خداوند متعال به این معناست که انسان به حقیقتی برسد که درک کند خداوند علت و خالق اوست و او عین نیاز و متعلق به خداوند است. شناخت خداوند و درک این مطلب که مبدأ و معاد از آن خداوند است آثار وبرکات فراوانی هم در زندگی فردی و هم در زندگی اجتماعی بشر به دنبال دارد.

عبادت وبندگی

ازآثار شناخت خداوند رغبت افزایی در عبادت است؛ تا بدین صورت میل فطری خود به شکر منعم را پاسخ گوید. کسانی که خداوند را به این انگیزه می‌پرستند، بسی برتر از آنان اند که به امید بهشت و یا از بیم دوزخ، به عبادت خداوند روی می‌آورند.

از یک نگاه می‌توان کسانی را که خداوند را عبادت می‌کنند، بر چند گروه تقسیم کرد، که به ترتیب فضیلت و برتری عبارتند از:

یکم: آنان که جلال و جمال خداوندی را در ژرفای جان خویش دریافته در برابر او احساس خضوع و خشوعی وصف ناشدنی می‌کنند.

دوم: آنان که خورشید محبت، در دلشان شعله افکنده برای خشنودی محبوب خویش سر بر آستانش می‌سایند.

سوم: کسانی که به نعمت‌های خداوند توجه کرده و حالت شکر و سپاس موجب گشته است که در پاسخ به آن نعمت‌ها او را عبادت کنند.

چهارم: آنان که برای رسیدن به بهشت و نعمت‌های آن، یا رهیدن از دوزخ و آتش سوزان آن، خدا را می‌پرستند، که اگر نه آن بود و نه این، ایشان را نیز با خدا کاری نبود.⁽¹⁾

در حدیثی امام صادق (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

قالَ الصّادِقُ (علیه السلام): اِنَّ الْعِبادَ ثَلاثَةٌ: قَوْمٌ عَبَدُوا اللّه عَزَّوَجَلَّ خَوْفاً فَتِلْكَ عِبادَةُ الْعَبیدِ، وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللّه تَباركَ وَ تَعالى طَلَبَالثَّوابِ، فَتِلكَ عِبادَةُ الأُجَراءِ، وَقَوْمٌ عَبَدُوااللّه عَزَّوَجَلَّ حُبّاً لَهُ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الأحْرارِ، وَ هِىَ اَفْضَلُ الْعِبادَةِ.⁽²⁾

امام صادق (علیه السلام) فرمود: بندگان سه گروهند: گروهى خدا را از روى ترس عبادت مى كنند، كه این عبادت بردگان است. گروهى خداى متعال را براى دریافت پاداش مى پرستند، این نیز عبادت اجیران است. گروهى هم خداى متعال را از روى عشق و محبت عبادت مى كنند، این «عبادت آزادگان» است و بهترین عبادت است.

خوف از خدا

آیات و روایات نیز احیاناً در مواردی تاثیر معرفت در ایجاد این حالات را مورد توجّه قرار داده‌اند چنان‌که خداوند می‌فرماید: (انّما یخشی اللّه من عباده العلماء)؛

«تنها از میان بندگان خدا این علماء (و خداشناسان) هستند که از او خشیت دارند».⁽¹⁾

علماء بلحاظ عالم‌بودنشان این گونه‌اند؛ یعنی، این علم و معرفت آنها است که حالت و کیفیت نفسانی خشیت الهی را در روانشان ایجاد می‌کند و چنان‌که در روایتی از حضرت رضا (علیه السلام) آمده: «مَن كانَ بِاللّهِ أعرَفَ كانَ مِنَ اللّهِ أخوَفَ آن کس که به خدا داناتر باشد او از وی ترسان‌تر خواهد بود»⁽²⁾

70/393/64.

حضرت امیر (علیه السلام)در روایتی می‌فرمایند: «أكثَرُ النّاسِ مَعرِفَةً لِنَفسِهِ أخوَفُهُم لِرَبِّهِ داناترین مردم نسبت به خویش آن کس است که از پروردگارش بیشتر می‌ترسد»⁽³⁾

190.

بلحاظ آن که هر کس خود را بشناسد خدای خود را می‌شناسدو از وی می‌ترسد. در هر حال این گونه آیات و روایات نیز بیانگر رابطه وثیقی میان معرفت از یک سو، و حالات نفسانی از سوی دیگر، است که ما در این جا مورد توجّه قرار داده‌ایم.

در همین جا توجّه به این نکته نیز لازم است که تاثیر معرفت در پیدایش حالات نامبرده بصورت علّت تامّه نیست؛ چرا که، ممکن است معرفت بمعنی تصدیق ذهن و درک یقینی و قطعی عقل بدون احتمال خلاف وجود داشته باشد؛ یعنی، تاثیر آن منوط و مربوط می‌شود به وجود شرائط دیگر در کنار وجود علم و معرفت و بنابر این، تاثیر معرفت در حدّ تاثیر جزءالعلة خواهد بود.

این حالات قلبی که بطور کلّی به احساس و عواطف و گاهی اسم‌های دیگری معروف‌اند، به قلب، از آن جهت که مرکز احساسات و عواطف است، نسبت داده می‌شوند.

استجابت دعا

رسولُ‌اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): لَو عَرَفتُمُ‌اللَّهَ حَقَ‌مَعرِفتِهِ لَزالَت بِدُعائكُمُ الجِبالُ.⁽¹⁾

اگر خداى را چنان كه باید و شاید بشناسید، هر آینه با دعاى شما كوهها از جاى كنده شود.

رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): لَو عَرَفتُمُ اللَّهَ حَقَّ مَعرِفتِهِ لَمَشَیتُم عَلَى البُحورِ، ولَزالَت بِدُعائكُمُ الجِبال.⁽²⁾

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم): اگر خدا را چنان كه باید مى شناختید، بر روى دریاها راه مى رفتید و با دعایتان كوهها از جا كنده مى شدند.

بعضی از آثار دیگر معرفت خدا دراحادیث

رسولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): مَن عَرَفَ اللَّهَ وعَظَّمَهُ مَنَعَ فاهُ مِنَ الكَلامِ وبَطنَهُمِنَ الطَّعامِ، وعَنّى نَفسَهُ بِالصِّیامِ والقِیامِ.⁽³⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): هر كه خدا را شناخت و به عظمتش پى برد، دهان خویش را از گفتار [بیهوده] و معده اش را از خوراك [زیادى و حرام ] نگه داشت و با روزه و شب زنده دارى جان خود را پاك كرد.

الإمامُ علی (علیه السلام): یسیرُ المَعرِفَةِ یوجِبُ الزُّهدَ فی الدّنیا.⁽¹⁾

10984.

الإمامُ علی (علیه السلام): مَن صَحَّت مَعرِفَتُهُ انصَرَفَت عَنِ العالَمِ الفانی نَفسُهُ وهِمَّتُهُ.⁽²⁾

9142.

الإمامُ علی (علیه السلام): ثَمَرَةُ المَعرِفَةِ العُزوفُ عَن دارِ الفَناءِ.⁽³⁾امام على (علیه السلام): ثمره شناخت، پشت كردن به سراى فناست.

الإمامُ علی (علیه السلام): عَجِبتُ لِمَن عَرَفَ رَبَّهُ كَیفَ لا یسعى لِدارِ البَقاءِ؟!⁽⁴⁾

6265.

عارف خدا را دوست می‌دارد.

در حدیث آمده که خدای متعال فرمودند:

«مَن طَلَبَنی وَجَدَنی، و مَن وَجَدنی عَرَفَنی، و مَن عَرَفَنی احَبّنی و مَن احَبّنی عَشَقَنی، و مَن عَشَقَنی عَشَقْتُهُ، و مَن عَشَقْتُهُ قَتَلْتُهُ، و من قَتَلْتُهُ فَعَلَی دِیتُهُ، و مَن علی دیتُه فانا دِیتُه؛

آن‌کس که مرا طلب کند، مرا می‌یابد و آن‌کس که مرا یافت،مرا می‌شناسد و آن‌کس که مرا شناخت، مرا دوست می‌دارد و آن‌کس که مرا دوست داشت، به من عشق می‌ورزد و آن‌کس که به من عشق ورزید، من نیز به او عشق می‌ورزم و آن‌کس که من به او عشق ورزیدم، او را می‌کشم و آن‌کس را که من بکشم، خون‌بهای او بر من واجب است و آن‌کس که خون‌بهایش بر من واجب شد، پس خود من خون‌بهای او می‌باشم.»⁽¹⁾

نمونه هائی از خدا شناسی وعبادت حضرت زهرا (علیها السلام)

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) روزی از دخترش پرسید:

«فاطمه! چه درخواست و حاجتی داری؟ هم اکنون فرشته وحی در کنار من است و از طرف خدا پیام آورده است! تا هر چه بخواهی تحقّق پذیرد.»

فاطمه (علیها السلام)پاسخ داد:

قالت: شَغَلَنی عَن مَسئَلَتِهِ لَذَّۀُ خِدمَتِهِ، لا حاجَۀَ لِی غَیرُ النَّظَرِ اِلی وَجهِهِ الکَرِیمِ؛⁽²⁾

لذّتی که از خدمت حضرت حق می‌برم، مرا از هر خواهشی باز داشته است. حاجتی جز این ندارم که پیوسته ناظر جمال زیبا و والای خداوند باشم.»

نمونه بعدی

علّامه مجلسی در صفحه 29 جلد 43 بحارالانوار، حدیثی را در عظمت و بزرگی شأن حضرت زهرا (علیها السلام)به نقل از اباذر چنین نقل می‌کند:

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مرا فرستاد تا علی (علیه السلام) را صدا بزنم. من رفتم پشت درب خانه صدا زدم، امّا کسی جوابم را نداد. مطمئن شدم کهکسی داخل خانه نیست، در حالی که آسیاب گندم در حال چرخیدن است و کسی آن را می‌گرداند. خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) رسیدم و عرض کردم:

در خانه علی (علیه السلام) مسئله عجیبی دیدم: آسیاب در حال کار کردن بود؛ امّا کسی در آن جا حضور نداشت! رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:

اِنَّ ابنَتَی فَاطِمَة مَلَأ اللهُ قَلبَها وَ جَوارِحَها اِیماناً وِ یقِیناً وَ انَّ اللهَ عَلِمَ ضَعفَها فَاَعانَها عَلی دَهرِها وَ کَفاها، اَمَا عَلِمتَ اَنَّ لِلهِ مَلائِکَةً مُوَکَّلِینَ بِمَعُونَةِ آلِ مُحَمّدٍ (علیهم السلام)؛ به درستی که خداوند قلب و جوارح دخترم، فاطمه را از ایمان و یقین پر ساخته است و هر آینه خداوند می‌داند که فاطمه تنهاست و مشکلات، گاهی او را ضعیف می‌کند؛ لذا فرشتگانی را جهت خدمت در خانه فاطمه مأمور می‌کند. آیا نمی‌دانی که خداوند را فرشتگانی است که برای کمک کردن به آل محمّد (علیهم السلام) مأموریت دارند؟!

مهمترین نشان تعبد و بندگی این است که زندگی انسان خدامحور باشد و با عبادت خداوند همراه گردد؛ زیرا عبادت جلوه‌ای از عبودیت است. نگاه به عبادت‌های حضرت زهرا (علیها السلام)این عبودیت را نشان می‌دهد و عشق الهی در زندگی آن حضرت موج می‌زند.

حسن بصری می‌گوید: «مَا کَانَ فِی هَذِهِ الْأُمَّةِ أَعْبَدُ مِنْ فَاطِمَةَ کَانَتْ تَقُومُ حَتَّى تَوَرَّمَ قَدَمَاهَا⁽¹⁾در میان این امت، عابدتر از فاطمه (علیها السلام)یافت نمى‌شود؛ او به حدى براى عبادت می‌ایستاد که پاهایش ورم مى‌کرد.»

الإمام الحسن (علیه السلام):

رَأَیتُ اُمّی فاطِمَةَ (علیه السلام) قامَت فی مِحرابِها لَیلَةَ جُمعَتِها، فَلَم تَزَل راکعَةً ساجِدَةً حَتَّی اتَّضَحَ عَمودُ الصُّبحِ، وسَمِعتُها تَدعو لِلمُؤمِنینَ والمُؤمِناتِ وتُسَمّیهِم وتُکثِرُ الدُّعاءَ لَهُم ولا تَدعو لِنَفسِها بِشَیءٍ، فَقُلتُ لَها: یا اُمّاه، لِمَ لا تَدعینَ لِنَفسِک کما تَدعینَ لِغَیرِک؟ فَقالَت: یا بُنَی، الجارَ ثُمَّ الدّارَ.⁽²⁾

امام حسن (علیه السلام) می‌فرماید: من در دوران کوچکی به سر می‌بردم و مادرم را می‌دیدم که چگونه به راز و نیاز می‌پردازند. از جمله شبی مادرم در مخراب عبادت به نماز ایستاده و مرتب به رکوع و سجود می‌پرداخت. او در این حال بود تا اینکه شب به پایان رسید.

نمونه دیگر

رسولُ اللّه ِ (صلی الله علیه و آله و سلم): أمّا ابنَتی فاطمةُ فإنّها سَیدَةُ نِساءِ العالَمینَ مِن الأوَّلِینَ و الآخِرِینَ ··· متى قامَت فی مِحرابِها بینَ یدَی رَبِّها جَلَّ جلالُهُ زَهَرَ نورُها لِملائكةِ السَّماءِ كما یزهَرُ نورُ الكواكِبِ لأهلِ الأرضِ، و یقولُ اللّه ُ عَزَّ و جلَّ لملائكَتِهِ: یا ملائكَتِی، انظُرُوا إلى أمَتی فاطمةَ سَیدَةِ إمائی قائمهٌ بینَ یدَی، تَرتَعِدُ فَرائصُها مِن خِیفَتی، و قد أقبَلَت بقَلبِها على عِبادَتِی، اُشهِدُكُم أنّی قد أمَّنتُ شِیعَتَها مِنَ النارِ.⁽¹⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)- در ضمن بیان ستمى كه بر اهل بیت (علیهم السلام) خواهد رفت - فرمود: امّا دخترم فاطمه، او بانوى زنان جهان است···؛ هرگاه در محراب خود در برابر پروردگارش، جلّ جلاله، بایستد، نورش براى فرشتگان آسمان مى درخشد، همچنان كه نور ستارگان براى زمینیان مى درخشد و خداوند عزّ و جلّ به فرشتگانش مى فرماید: اى فرشتگان من! به كنیز من فاطمه بنگرید، بانوى كنیزان من در برابر من ایستاده است و گوشت تنش از بیم من مى لرزد. او با دل خویش به عبادت من روى آورده است، شما را گواه مى گیرم كه شیعیان او را از آتش ایمن كردم.

اهتمام به عبادت در سراسر زندگی و در تمامی فراز و نشیب‌های حیات این انوار مقدسه ظاهر بوده است. او حتی در شب ازدواج، از حضرت علی (علیه السلام) می‌خواهد که با هم به نماز بایستند و در این شب، خدا را عبادت کنند. «فانشدک اِنَّ الله ان قمت الی الصلوة فنعبد الله تعالی هذة اللیلة»⁽²⁾به خدای سوگندت می‌دهم

که بیا تا در آغازین لحظات زندگی مشترک به نماز بایستیم و هر دو با هم این شب جاودانه را به پرستش خدا سپری کنیم».

توجه به مواقیت خاص برای دعا و عبادت الهی در زندگی تمامی ائمه (علیهم السلام) و به خصوص حضرت زهرا (علیها السلام)به آسانی مشهود است و نمونه‌های فراوانی از آن در تاریخ ذکر شده است.

عصر جمعه‌ی فاطمی

حضرت فاطمه (علیها السلام)می‌فرماید: شنیدم پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: غروب روز جمعه، ساعتی است که هر‌کس، آن را مراقبت کند و در آن لحظه دعا کند، دعایش مستجاب شود. - حضرت زهرا (علیها السلام)- برای درک آن ساعت - به خدمت‌کارش می‌گفت: بر فراز بلندی برو و هر‌گاه دیدی نیمه خورشید غروب کرد، مرا خبر کن تا دعا کنم. »⁽¹⁾

شب‌های قدر حضرت فاطمه (علیها السلام)

اهتمام به عبادت شب‌های قدر و توجه دادن اهل خانه و فرزندان به این مهم، یکی از سیره‌های عبادی و تربیتی حضرت زهرا (علیها السلام)است که می‌تواند الگویی برای تمامی مسلمانان و به خصوص مادران باشد. حضرت علی فرمود: فاطمه (علیها السلام)نمی‌گذاشت کسی از اهل خانه در شب‌های قدر به خواب رود.به آنان غذای کم می‌داد و از روز قبل برای احیای شب قدر آماده می‌شد و می‌فرمود: محروم کسی است که از برکات این شب محروم باشد. »⁽²⁾

از جمله سیره‌های عبادی ایشان، توجه به بوی خوش و لباس مخصوص در نماز بود. گزارش شده است آن حضرت در واپسین لحظه‌های زندگی، پس از وضو گرفتن به اسماء فرمودند: «ای اسماء عطر مرا، همان عطری که همیشه می‌زنم و

پیراهنی را که همیشه در آن نماز می‌گذارم، بیاور و بر بالینم بنشین، هرگاه وقت نماز شد، مرا از خواب بیدار کن. اگر بیدار شدم که نماز می‌گزارم و گرنه کسی را دنبال علی بفرست تا بیاید.»⁽¹⁾

2. وَ أَبَرُّ

امیرمنان (علیه السلام) فرمود فاطمه جان تو نیکوکارترین هستی

خود حضرت زهرا (علیها السلام)فرمودند خداوندمتعال در قرآن می‌فرمایندشما به مقام نیکوکاران نمی رسید مگر آنکه آنچه دوست دارید را انفاق کنید

حضرت زهرا (علیها السلام)الگوی برجسته‌ای از همدلی و کمک به نیازمندان بودند. ایشان در زندگی خود بارها از مال و موقعیت خود برای رفع فقر و گرفتاری دیگران استفاده کردند.

حضرت فاطمه (علیها السلام)توجه ویژه‌ای به پرداخت صدقه به فقرا داشتند و هیچ مستمند و نیازمندی ا از در خانه اش دست خالی باز نمی‌گشت؛ نمونه بارز انفاق و ایثار آن بزرگوار، بخشش «لباس عروسی» به زن فقیر، آن هم در شب عروسی است. نقل شده که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در عروسی فاطمه زهرا (علیها السلام)یک دست پیراهن نو به دخترش داده بود تا در شب عروسی بپوشد. هنگامی کهموکب عروس رهسپار خانه حضرت علی (علیه السلام) بود، زن سائلی پیش آمد، و در برابر عروس اظهار احتیاج نمود. فاطمه (علیها السلام)که در آن وقت دو پیراهن داشت: یکی کهنه و دیگری نو، به مصداق آیه (لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون)⁽²⁾

هرگز به نیکی دست نمی‌یابید و از نیکان نمی‌شوید، مگر اینکه از آنچه دوست می‌دارید، انفاق کنید. پیراهن نو را به فقیر بخشید. فاطمه (علیها السلام)مظهر تقوا و ایثار،

همراهان را به دور خود جمع کرد، و بی درنگ «لباس عروسی» را از تن در آورد و به آن زن فقیر بخشید. حضرت با این عمل، دیگری را برخود مقدم داشت. این عمل وی به قدری جالب و این فداکاری، به اندازه‌ای بزرگ است که تاکنون تاریخ نتوانسته نمونه‌ای از آن را در خاطره خود ثبت نماید. آری، زهرای اطهر با همان لباس معمولی به خانه شوهر رفت و سند ایثار در چهره درخشان زندگی اش ثبت گردید.⁽¹⁾

وموارد دیگری از انفا ق‌های حضرت که در بحث انفاق آورده خواهد شد.

3. وَ أَتْقَى

اشاره

وتو پرهیزکارترین هستی.

تقوا حالتی در فرد است که به او مصونیت روحی و اخلاقی می‌دهد و باعث می‌شود وقتی در محیط گناه قرار می‌گیرد گناه نکند.⁽²⁾واژه «تقوا» از ماده «وَقْی» به‌معنای «حفظ و صیانت»، گرفته شده و در لغت، به‌معنای خودنگهداری و حفظ نفس است.⁽³⁾

مراتب تقوا

برخی مفسران، با توجه به آیاتی مانند آیه (اِنَّ اَکرَمَکُم عِندَ اللّهِ اَتقکُم)؛ گرامی‌ترین شما نزد خداوند، باتقواترین شما است⁽⁴⁾گفته‌اند تقوا مراتب مختلفی دارد در روایتی به نقل از امام صادق (علیه السلام)سه مرتبه برای تقوا ذکر شده که عبارت‌اند از:

تقوای بدن وقلب

عالمان اخلاق، با توجه به روایاتی که درباره اخلاق وارد شده، برای هر عضوی از بدن که در معرض گناه است به تناسب آن عضو، تقوایی بیان کرده‌اند که برخی از آن‌ها به شرح زیر است:

تقوای زبان: مواردی همچون صدق گفتار جاری ساختن ذکر خداوند بر زبان سخن گفتن با نرمی و ملایمت گفتار نیکو، کنترل زبان از دشنام‌گویی و ترک حرف‌های بیهوده‌ای که خیری در آن نیست.تقوای چشم: فروبستن چشم از هرآنچه خدا حرام کرده است.

تقوای گوش: مواردی همچون کنترل گوش از شنیدن هرچه خدا حرام کرده است و همچنین گوش سپردن به علوم مفید حکمت‌های مفید دینی و پند و اندرزهای مفید و نجات‌بخش.

تقوای قلب: در آیه 32 سوره حج و آیه 3 سوره حجرات و همچنین روایاتی از امامان معصوم، قلب آدمی به عنوان جایگاه تقوا معرفی شده است. از همین رو برخی عالمان گفته‌اند که تقوا امری معنوی و درونی است که با روح و نفس انسانی مرتبط است در عین حال برخی بر این نظرند که تقوای قلب به این است که قلب انسان خالی از شک و شرک و کفر و نفاق باشد. برخی تقوای قلب را بالاترین مرتبه تقوا برشمرده‌اند.

بهترین توشۀ قیامت تقواست

(وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلاَّ وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِیا)⁽¹⁾

و همه‌ی شما [بدون استثنا] وارد جهنّم مى‌شوید؛ این امر، نزد پروردگارت، حتمى و پایان یافته است.

الرّسول (صلی الله علیه و آله و سلم)- عَنْ أَبِی‌سَمِینَهْ قَالَ: اخْتَلَفْنَا فِی الْوُرُودِ فَقَالَ قَوْمٌ لَا یَدْخُلُهَا مُؤْمِنٌ وَ قَالَ آخَرُونَ یَدْخُلُونَهَا جَمِیعاً ثُمَّ یُنَجَّی الَّذِینَ اتَّقَوْا فَلَقِیتُ جَابِرَ‌بْنَ‌عَبْدِ‌اللَّهِ فَسَأَلْتُهُ فَأَوْمَأَ بِإِصْبَعِهِ إِلَی أُذُنَیْهِ فَقَالَ صَمَّتَا إِنْ لَمْ أَکُنْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یَقُولُ الْوُرُودُ الدُّخُولُ لَا یَبْقَی بَرٌّ وَ لَا فَاجِرٌ إِلَّا یَدْخُلُهَا تَکُونُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ بَرْداً وَ سَلَاماً کَمَا کَانَتْ عَلَی إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) حَتَّی إِنَّ لِلنَّارِ أَوْ قَالَ لِجَهَنَّمَ ضَجِیجاً مِنْ بَرْدِهَا ثُمَّ یُنَجَّی الَّذِینَ اتَّقَوْا.

پیامبر (ابوسمینه گوید: «در مورد داخل‌شدن [در جهنّم] با هم اختلاف پیدا کردیم؛ گروهی گفتند: «مؤمن در آن وارد نمی‌شود» و گروه دیگری گفتند: «همه در آن وارد می‌شوندسپس خداوند کسانی را که تقوا پیشه‌کردند [از آن] رهایی می‌بخشد». با جابربن‌عبدالله (ملاقات کردم و از او پرسیدم. با دو انگشتش به دو گوشش اشاره کرد و گفت: «کر باشند اگر از پیامبر (نشنیده باشم که می‌فرماید: «ورود [در آیه] داخل‌شدن [در جهنّم] است؛ هیچ نیکوکار و بدکاری باقی نمی‌ماند مگر اینکه در آن داخل می‌شود؛ پس برای مؤمنین سرد و سالم می‌باشد همانطورکه برای ابراهیم (بود تا [آنجا] که آتش یا فرمود: «جهنّم از سرمای آن ضجّه و ناله می‌زند. سپس خداوند کسانی را که تقوا پیشه کردند [از آن] رهایی می‌بخشد و ستمکاران را درحالی‌که به زانو درآمده‌اند در آن رها می‌سازد»⁽²⁾.

وَ قَالَ (علیه السلام) -وَ قَدْ رَجَعَ مِنْ صِفِّینَ فَأَشْرَفَ عَلَى الْقُبُورِ بِظَاهِرِ الْكُوفَةِ: یا أَهْلَ الدِّیارِ الْمُوحِشَةِ وَ الْمَحَالِّ الْمُقْفِرَةِ وَ الْقُبُورِ الْمُظْلِمَةِ، یا أَهْلَ التُّرْبَةِ، یا أَهْلَ الْغُرْبَةِ، یا أَهْلَ

الْوَحْدَةِ، یا أَهْلَ الْوَحْشَةِ، أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ سَابِقٌ وَ نَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ لَاحِقٌ؛ أَمَّا الدُّورُ فَقَدْ سُكِنَتْ، وَ أَمَّا الْأَزْوَاجُ فَقَدْ نُكِحَتْ، وَ أَمَّا الْأَمْوَالُ فَقَدْ قُسِمَتْ. هَذَا خَبَرُ مَا عِنْدَنَا، فَمَا خَبَرُ مَا عِنْدَكُمْ؟ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ: أَمَا [وَ اللَّهِ] لَوْ أُذِنَ لَهُمْ فِی الْكَلَامِ لَأَخْبَرُوكُمْ أَنَّ خَیرَ الزَّادِ التَّقْوى.⁽¹⁾

امام (علیه السلام) از میدان (پرغوغا و مملو از تأسف) صفین باز گشته بود، به كنار قبرستانى كه پشت دروازه كوفه بود رسید (رو به سوى آنها كرده) فرمود: اى ساكنان خانه‌هاى وحشتناك و سرزمین‌هاى خالى و قبرهاى تاریك! اى خاك‌نشینان! اى غریبان! اى تنهایان! و اى وحشت‌زدگان! شما در این راه پیشگام ما بودید و ما نیز به دنبال شما خواهیم آمد؛ اما خانه‌هایتان را دیگران ساكن شدند، همسرانتان (اگر جوان بودند) به نكاح دیگران درآمدند و اموالتان (در میان ورثه) تقسیم شد. اینها خبرهایى است كه نزد ماست، نزد شما چه خبر؟ سپس امام (علیه السلام) رو به‌سوى اصحاب و یاران كرد و فرمود: آگاه باشید اگر به آنها اجازه سخن گفتن داده مى‌شد به شما خبر مى‌دادند كه بهترین زاد و توشه (براى سفر آخرت) تقوا و پرهیزگارى است».

حضرت زهرا (علیها السلام)مصداق آیه تطهیراست، که خداوند متعال مقام عصمت را به آن حضرت عطاکرده است، لذا از نابینا هم خودشان را می‌پوشانند.

علی (علیه السلام) فرمود: نابینایی در خانه حضرت زهرا (علیها السلام)وارد شد حضرت خود را پشت پرده یا دیوار پوشاند. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود چرا با این که نابینا تو را نمی‌بیند از وی حجاب می‌گیری؟ عرض کرد: اگر او مرا نمی‌بیند، من که او را می‌بینم و او نیز بوی مرا استشمام می‌کند.

«فقال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): اشهد انک بضعه منی» پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در تایید رفتار حضرت زهرا فرمود گواهی می‌دهم که تو حقا پاره تن من هستی.⁽²⁾

استناد به آیه تطهیر برای اثبات عصمت حضرت فاطمه

علمای شیعه برای اثبات عصمت فاطمه (علیها السلام)به آیه تطهیر استناد کرده‌اند. بر اساس روایات منقول از شیعه و اهل‌سنت این آیه در شأن اصحاب کِساء نازل شده است. ازاین‌رو، منظور از اهل‌بیت در آیه پنج‌تن (پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، امام علی (علیه السلام)، حضرت زهرا (علیها السلام)و حسن و حسین (علیه السلام) هستند براساس برخی روایات، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در هر نماز صبح و بر پایه روایاتی دیگر، در هر نماز بر در خانه فاطمه (علیها السلام)می‌آمد و سلام می‌داد و می‌فرمود: ای اهل‌بیت نماز نماز! و سپس آیه تطهیر را تلاوت می‌کرد. فخر رازی روایتی را که در شأن نزول آیه تطهیر نقل شده و اهل‌بیت را اصحاب کساء معرفی کرده، مورد اتفاق اهل حدیث و تفسیر دانسته است در این آیه از اراده خداوند به از بین بردن رجس از اهل‌بیت (علیهم السلام) خبرداده و از بین بردن رجس و پلیدی از اهل‌بیت (علیهم السلام)، به معنای عصمت آنهاست.

در روایتی از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده است کسانی که آیه تطهیر در شأن آنها نازل شد، معصوم هستند و آنها عبارتند از: من، علی و فاطمه، حسن و حسین (علیه السلام)⁽¹⁾

حضرت علی (علیه السلام) در ماجرای فدک با استناد به آیه تطهیر پاکی حضرت زهرا (علیها السلام)از هر گناه را اثبات کرده است گفته شده آیه مباهله نیز بر عصمت فاطمه (علیها السلام)دلالت دارد.

اثبات عصمت حضرت فاطمه با استفاده از حدیث بضعه

حدیث بَضْعَه را از جمله دلایل عصمت حضرت زهرا (علیها السلام)شمرده‌اند. در این حدیث که علامه مجلسی آن را متواتر شمرده، آزار و خشم فاطمه، اذیت و خشم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و خشنودی او، خشنودی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شمرده شده است. بر این اساس، اگر حضرت زهرا (علیها السلام)مرتکب گناه می‌شد، به صورت مطلق و در هر حال، اذیت و آزار و

خشم او، اذیت و خشم پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) محسوب نمی‌شد؛ زیرا مثلاً اگر کسی با منع‌کردن فاطمه (علیها السلام)از گناه موجب ناراحتی او می‌شد، ناراحتی او بی‌جا بود و به همین دلیل موجب ناراحتی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)نمی‌شد. از آنجا که خداوند جز به اعمال صالح خشنود نمی‌شود و به گناه و نافرمانی از دستوراتش رضایت نمی‌دهد، اگر حضرت زهرا (علیها السلام)گناهی مرتکب می‌شد، در این صورت به چیزی خشنود شده بود که خدا از آن ناخشنود است برخی از عالمان از این حدیث، عصمت از گناه و برخی همچون آیت‌الله وحید خراسانی عصمت مطلق (عصمت از گناه و خطا) را برداشت کرده‌اند.

حدیث بضعه در منابع اهل‌سنت مانند صحیح بخاری و صحیح مسلم نقل شده است. در برخی روایات، خشنودی وناخشنودی فاطمه، خشنودی و ناخشنودی خداوند دانسته شده است.

اثبات عصمت فاطمه با استفاده از احادیث ثقلین و سفینه

احادیثی که عصمت اهل‌بیت (علیهم السلام) را اثبات می‌کنند مانند حدیث ثقلین و حدیث سفینه نیز از جمله دلایل عصمت فاطمه (علیها السلام)شمرده شده‌اند. زیرا فاطمه (علیها السلام)به طور مسلم از اهل‌بیت (علیهم السلام) است. به گفته علامه مجلسی، احادیثی که بر وجوب تمسک به اهل‌بیت (علیهم السلام) دلالت دارند مانند حدیث ثقلین و حدیث سفینه، بر عصمت حضرت فاطمه (علیها السلام)نیز دلالت دارند؛ زیرا وجوب تمسک فقط برای معصومان ثابت است. شخصی که مرتکب گناه می‌شود، نه تنها تمسک و پیروی از او واجب نیست، بلکه از باب نهی از منکر، منع و انکار او واجب است.

در روایتی آمده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)در شب معراج، نور فاطمه و امامان شیعه را مشاهده کرد و از خداوند پرسید اینان کیانند، ندا آمد که اینان علی، فاطمه، حسن، حسین و فرزندان حسین هستند که پاک و معصوم‌اند.⁽¹⁾

4. وَ أَكْرَمُ

اشاره

کرامت وبزرگواری حضرت زهرا (علیها السلام)

مقام حضرت در پیشگاه خداوند

فاطمه (علیها السلام)گرامی ترین بنده در پیشگاه خداند است. همانگونه که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، علی (علیه السلام) و فرزندانش، گرامی ترین هستند.

فاطمه (علیها السلام)، سبب آفرینش عالم

اشاره

وجود مقدس فاطمه زهرا (علیها السلام)سبب آفرینش عالم است همانگونه که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، علی (علیه السلام) و دو فرزند بزرگوارش نیز علت آفرینش هستند، اگر فاطمه (علیها السلام)نبود خداوند آسمان و زمین، بهشت و دوزخ، عرش و کرسی و فرشتگان وانس و جن را نمی آفرید.

جابرابن عبدا... انصاری ار رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌کند که خداوند خطاب به حضرت فرمود:

«یا اَحمَدُ لَولاکَ لَمّا خَلَقتُ الاَفلاکَ، و لَولا عَلیُّ لَمّا خَلَقتُکَ وَ لَولا فاطِمَهُ لَمّا خَلَقتُکُما؛ ای احمد، اگر تو نبودی جهان را خلق نمی کردم و اگر علی نبود تو را نمی آفریدم و اگر فاطمه نبود تو و علی را خلق نمی کردم!».

این حدیث قدسی جایگاه والای حضرت زهرا (علیها السلام)را بیان می‌کند و روایات زیادی آنرا تأیید می‌نمایند.

از نظر اسلام ارزش انسان ها در پیشگاه خداوند متعال به تقوای آنان است. قرآن می فرماید: (یا أَیُّهَا النّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوبًا وَ قَبائِلَ

لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللّهَ عَلیمٌ خَبیرٌ)⁽¹⁾«ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیره‌ها و قبیله‌ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید؛ (اینها ملاک امتیاز نیست،) گرامی‌ترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست؛ خداوند دانا و آگاه است!»

طبق این آیه شریفه هر چه درجه تقوی بالاتر باشد فرد متقی نزد خداوند گرامی تر است و این درجات در میان انبیاء و معصومین (علیهم السلام) نیز وجود دارد که همه انبیاء از نظر درجات در یک سطح نیستند و در مرتبه انبیاء ملاکات و معیارهای بسیار دقیقی است که خداوند متعال بر اساس آنها بر درجات و مقام انبیاء می افزاید.وبه شهادت امیرمومنان (علیه السلام) حضرت زهرا (علیها السلام)با تقواترین شخص است، (أ َنْتِ أَعْلَمُ بِاللَّهِ وَ أَبَرُّ وَ أَتْقَى⁽²⁾)

دختر رسول خدا، خداشناس تر از این حرف‌ها ومتقی تر از این درجات هستی.

قلم یارای وصف فاطمه زهرا (علیها السلام)در پیشگاه خداوند را ندارد، ولی به کمک روایات نبوی سه مقام از مقامات معنوی آن موجود ملکوتی بیان می‌گردد:

الف: فاطمه (علیها السلام)، سبب آفرینش عالم

اشاره

وجود مقدس فاطمه زهرا (علیها السلام)سبب آفرینش عالم است همانگونه که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، علی (علیه السلام) و دو فرزند بزرگوارش نیز علت آفرینش هستند، اگر فاطمه (علیها السلام)نبود خداوند آسمان و زمین، بهشت و دوزخ، عرش و کرسی و فرشتگان وانس و جن را نمی آفرید.

جابرابن عبدا... انصاری ار رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌کند که خداوند خطاب به حضرت فرمود:

«یا اَحمَدُ لَولاکَ لَمّا خَلَقتُ الاَفلاکَ، و لَولا عَلیُّ لَمّا خَلَقتُکَ وَ لَولا فاطِمَهُ لَمّا خَلَقتُکُما؛⁽¹⁾

ای احمد، اگر تو نبودی جهان را خلق نمی کردم و اگر علی نبود تو را نمی آفریدم و اگر فاطمه نبود تو و علی را خلق نمی کردم!».

این حدیث قدسی جایگاه والای حضرت زهرا (علیها السلام)را بیان می‌کند و روایات زیادی آنرا تأیید می‌نمایند.

ودر حدیث کساء هم سبب افرینش هستی پنج تن آل عبا ذکر شده است.

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوند بخشنده مهربانعَنْ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ (علیها السلام)بِنْتِ رَسُولِ اللّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم)

از فاطمه زهرا (علیها السلام)دختر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)،

قالَ سَمِعْتُ فاطِمَةَ اَنَّها قالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ اَبى رَسُولُ اللَّهِ فى بَعْضِ الاَیّامِ

(جابر) گوید شنیدم از فاطمه زهرا كه فرمود: وارد شد بر من پدرم رسول خدا در یکى از روزها

فَقالَ السَّلامُ عَلَیْكِ یا فاطِمَةُ فَقُلْتُ عَلَیْكَ السَّلامُ

و فرمود: سلام بر تو اى فاطمه در پاسخش گفتم: بر تو باد سلام

قالَ: اِنّى اَجِدُ فى بَدَنى ضُعْفاً فَقُلْتُ لَهُ اُعیذُكَ بِاللَّهِ یا اَبَتاهُ مِنَ الضُّعْفِ

فرمود: من در بدنم سستى و ضعفى درك مى كنم، گفتم: پناه مى دهم تو را به خدا اى پدرجان از سستى و ضعف

فَقَالَ یا فاطِمَةُ إیتینى بِالْكِساءِ الْیَمانى فَغَطّینى بِهِ، فَاَتَیْتُهُ بِالْكِساءِ الْیَمانى فَغَطَّیْتُهُ بِهِ

فرمود: اى فاطمه بیاور برایم كساء یمانى را و مرا بدان بپوشان من كساء یمانى را برایش آوردم و او را بدان پوشاندم

وَصِرْتُ اَنْظُرُ اِلَیْهِ وَاِذا وَجْهُهُ یَتَلَالَؤُ كَاَنَّهُ الْبَدْرُ فى لَیْلَةِ تَمامِهِ وَكَمالِهِ

و هم چنان بدو مى نگریستم و در آن حال چهره اش مى درخشید همانند ماه شب چهارده

فَما كانَتْ اِلّا ساعَةً وَاِذا بِوَلَدِىَ الْحَسَنِ قَدْ اَقْبَلَ وَقالَ السَّلامُ عَلَیْكِ یا اُمّاهُ

پس ساعتى نگذشت كه دیدم فرزندم حسن وارد شد و گفت سلام بر تو اى مادر

فَقُلْتُ وَعَلَیْكَ السَّلامُ یا قُرَّةَ عَیْنى وَثَمَرَةَ فُؤادى

گفتم: بر تو باد سلام اى نور دیده ام و میوه دلم گفت: مادرجان فَقالَ یا اُمّاهُ اِنّى اَشَمُّ عِنْدَكِ رائِحَةً طَیِّبَةً كَاَنَّها رائِحَةُ جَدّى رَسُولِ اللّهِ

من در نزد تو بوى خوشى استشمام مى كنم گویا بوى جدم رسول خدا است

فَقُلْتُ نَعَمْ اِنَّ جَدَّكَ تَحْتَ الْكِساءِ فَاَقْبَلَ الْحَسَنُ نَحْوَ الْكِساءِ

گفتم: آرى همانا جد تو در زیر كساء است پس حسن بطرف كساء رفت

وَقالَ السَّلامُ عَلَیْكَ یا جَدّاهُ یا رَسُولَ اللّهِ

و گفت: سلام بر تو اى جد بزرگوار اى رسول خدا

اَتَاْذَنُ لى اَنْ اَدْخُلَ مَعَكَ تَحْتَ الْكِساءِ

آیا به من اذن مى دهى كه وارد شوم با تو در زیر كساء؟

فَقالَ وَعَلَیْكَ السَّلامُ یا وَلَدى وَیا صاحِبَ حَوْضى

فرمود: بر تو باد سلام اى فرزندم و اى صاحب حوض من

قَدْ اَذِنْتُ لَكَ فَدَخَلَ مَعَهُ تَحْتَ الْكِساءِ

اذنت دادم، پس حسن با آن جناب بزیر كساء رفت

فَما كانَتْ اِلاّ ساعَةً وَاِذا بِوَلَدِىَ الْحُسَیْنِ قَدْ اَقْبَلَ وَقالَ السَّلامُ عَلَیْكِ یا اُمّاهُ

ساعتى نگذشت كه فرزندم حسین وارد شد و گفت: سلام بر تو اى مادر

فَقُلْتُ وَعَلَیْكَ السَّلامُ یا وَلَدى وَیا قُرَّةَ عَیْنى وَثَمَرَةَ فُؤادى

گفتم: بر تو باد سلام اى فرزند من و اى نور دیده ام و میوه دلم

فَقالَ لى یا اُمّاهُ اِنّى اَشَمُّ عِنْدَكِ رائِحَةً طَیِّبَةً كَاَنَّها رائِحَةُ جَدّى رَسُولِ اللّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم)

فرمود: مادر جان من در نزد تو بوى خوشى استشمام مى كنم گویا بوى جدم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است

فَقُلْتُ نَعَمْ اِنَّ جَدَّكَ وَاَخاكَ تَحْتَ الْكِساءِگفتم آرى همانا جد تو و برادرت در زیر كساء هستند

فَدَنَى الْحُسَیْنُ نَحْوَ الْكِساءِ وَقالَ السَّلامُ عَلَیْكَ یا جَدّاهُ اَلسَّلامُ عَلَیْكَ یا مَنِ اخْتارَهُ اللَّهُ

حسین نزدیك كساء رفته گفت: سلام بر تو اى جد بزرگوار، سلام بر تو اى كسى كه خدا او را برگزید

اَتَاْذَنُ لى اَنْ اَكُونَ مَعَكُما تَحْتَ الْكِساءِ

آیا به من اذن مى دهى كه داخل شوم با شما در زیر كساء

فَقالَ وَعَلَیْكَ السَّلامُ یا وَلَدى وَیا شافِعَ اُمَّتى

فرمود: و بر تو باد سلام اى فرزندم و اى شفاعت كننده امتم

قَدْ اَذِنْتُ لَكَ فَدَخَلَ مَعَهُما تَحْتَ الْكِساءِ

به تو اذن دادم پس او نیز با آن دو در زیر كساء وارد شد

فَاَقْبَلَ عِنْدَ ذلِكَ اَبُوالْحَسَنِ عَلِىُّ بْنُ اَبى طالِبٍ وَقالَ السَّلامُ عَلَیْكِ یا بِنْتَ رَسُولِ اللّهِ

در این هنگام ابوالحسن على بن ابی طالب وارد شد و فرمود سلام بر تو اى دختر رسول خدا

فَقُلْتُ وَعَلَیْكَ السَّلامُ یا اَبَا الْحَسَنِ وَ یا اَمیرَالْمُؤْمِنینَ

گفتم: و بر تو باد سلام اى ابا الحسن و اى امیر مؤمنان

فَقالَ یا فاطِمَةُ اِنّى اَشَمُّ عِنْدَكِ رائِحَةً طَیِّبَةً كَاَنَّها رائِحَةُ اَخى وَابْنِ عَمّى رَسُولِ اللّهِ

فرمود: اى فاطمه من بوى خوشى نزد تو استشمام مى كنم گویا بوى برادرم و پسر عمویم رسول خدا است

فَقُلْتُ نَعَمْ‌ها هُوَ مَعَ وَلَدَیْكَ تَحْتَ الْكِساءِ

گفتم: آرى این او است كه با دو فرزندت در زیر كساء هستند

فَاَقْبَلَ عَلِىُّ نَحْوَ الْكِساءِ وَقالَ السَّلامُ عَلَیْكَ یا رَسُولَ اللّهِ

پس على نیز بطرف كساء رفت و گفت سلام بر تو اى رسول خدا

اَتَاْذَنُ لى اَنْ اَكُونَ مَعَكُمْ تَحْتَ الْكِساءِ

آیا اذن مى دهى كه من نیز با شما در زیر كساء باشم؟قالَ لَهُ وَعَلَیْكَ السَّلامُ یا اَخى یا وَصِیّى وَخَلیفَتى وَصاحِبَ لِوائى

رسول خدا به او فرمود: و بر تو باد سلام اى برادر من و اى وصى و خلیفه و پرچمدار

قَدْ اَذِنْتُ لَكَ، فَدَخَلَ عَلِىٌّ تَحْتَ الْكِساءِ

من به تو اذن دادم، پس على نیز وارد در زیر كساء شد

ثُمَّ اَتَیْتُ نَحْوَ الْكِساءِ وَقُلْتُ اَلسَّلامُ عَلَیْكَ یا اَبَتاهُ یا رَسُولَ اللّهِ

در این هنگام من نیز بطرف كساء رفتم و عرض كردم سلام بر تو اى پدرجان اى رسول خدا

اَتَاْذَنُ لى اَن اَكُونَ مَعَكُمْ تَحْتَ الْكِساءِ

آیا به من هم اذن مى دهى كه با شما در زیر كساء باشم؟

قالَ وَعَلَیْكِ السَّلامُ یا بِنْتى وَیا بَضْعَتى قَدْ اَذِنْتُ لَكِ فَدَخَلْتُ تَحْتَ الْكِساءِ

فرمود: و بر تو باد سلام اى دخترم و اى پاره تنم به تو هم اذن دادم، پس من نیز به زیر كساء رفتم

فَلَمَّا اكْتَمَلْنا جَمیعاً تَحْتَ الْكِساءِ اَخَذَ اَبى رَسُولُ اللّهِ بِطَرَفَىِ الْكِساءِ

و چون همگى در زیر كساء جمع شدیم پدرم رسول خدا دو طرف كساء را گرفت

وَ اَوْمَئَ بِیَدِهِ الْیُمْنى اِلَى السَّماءِ وَقالَ

و با دست راست بسوى آسمان اشاره كرد و فرمود:

اَللّهُمَّ اِنَّ هؤُلاءِ اَهْلُ بَیْتى وَخَاصَّتى وَحَامَّتى لَحْمُهُمْ لَحْمى وَ دَمُهُمْ دَمى

خدایا اینانند خاندان من و خواص و نزدیكانم گوشتشان گوشت من و خونشان خون من است

یُؤْلِمُنى ما یُؤْلِمُهُمْ وَیَحْزُنُنى ما یَحْزُنُهُمْ

مى آزارد مرا هرچه ایشان را بیازارد و به اندوه مى اندازد مرا هرچه ایشان را به اندوه در آورداَنَا حَرْبٌ لِمَنْ حارَبَهُمْ وَسِلْمٌ لِمَنْ سالَمَهُمْ

من در جنگم با هر كه با ایشان بجنگد و در صلحم با هر كه با ایشان درصلح است

وَعَدُوٌّ لِمَنْ عاداهُمْ وَمُحِبٌّ لِمَنْ اَحَبَّهُمْ

و دشمنم با هركس كه با ایشان دشمنى كند و دوستم با هر كس كه ایشان را دوست دارد

اِنَّهُمْ مِنّى وَأنَا مِنْهُمْ فَاجْعَلْ صَلَواتِكَ وَبَرَکاتِكَ وَرَحْمَتَكَ وَغُفْرانَكَ وَرِضْوانَكَ عَلَىَّ وَعَلَیْهِمْ

اینان از منند و من از ایشانم پس بفرست درودهاى خود و بركتهایت و مهرت و آمرزشت و خوشنودیت را بر من و بر ایشان

وَاَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهِّرْهُمْ تَطْهیراً

و دور كن از ایشان پلیدى را و پاكیزه شان كن بخوبى

فَقالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ یا مَلائِكَتى وَ یا سُكّانَ سَماواتى

پس خداى عزوجل فرمود: اى فرشتگان من و اى ساكنان آسمانهایم

اِنّى ما خَلَقْتُ سَماءً مَبْنِیَّةً وَلا اَرْضاً مَدْحِیَّةً وَلا قَمَراً مُنیراً وَلا شَمْساً مُضِیئَةً

براستى كه من نیافریدم آسمان بنا شده و نه زمین گسترده و نه ماه تابان و نه مهر درخشان

وَلا فَلَكاً یَدُورُ وَلا بَحْراً یَجْرى وَلا فُلْكاً یَسْرى اِلاّ فى مَحَبَّةِ هؤُلاءِ الْخَمْسَةِ الَّذینَ هُمْ تَحْتَ الْكِساءِ

و نه فلك چرخان و نه دریاى روان و نه كشتى در جریان را مگر بخاطر دوستى این پنج تن، اینان كه در زیر كسایند

فَقالَ الاَمینُ جِبْرائیلُ یا رَبِّ وَمَنْ تَحْتَ الْكِساءِ

پس جبرئیل امین عرض كرد: پروردگارا كیانند در زیر كساء؟

فَقالَ عَزَّوَجَلَّ هُمْ اَهْلُ بَیْتِ النُّبُوَّةِ وَمَعْدِنُ الرِّسالَةِ، هُمْ فاطِمَةُ وَاَبُوها وَبَعْلُها وَبَنُوهاخداى عزوجل فرمود: آنان خاندان نبوت و كان رسالتند. آنان فاطمه است و پدرش و شوهر و دو فرزندش

فَقالَ جِبْرائیلُ یا رَبِّ اَتَاْذَنُ لى اَنْ اَهْبِطَ اِلَى الاَرْضِ لِاَكُونَ مَعَهُمْ سادِساً

جبرئیل عرض كرد: پروردگارا آیا به من هم اذن مى دهى كه به زمین فرود آیم تا ششمین آنها باشم

فَقالَ اللَّهُ نَعَمْ قَدْ اَذِنْتُ لَكَ فَهَبَطَ الأمینُ جِبْرائیلُ

خدا فرمود: آرى به تو اذن دادم، پس جبرئیل امین به زمین آمد

وَقالَ السَّلامُ عَلَیْكَ یا رَسُولَ اللَّهِ الْعَلِىُّ الأعْلى یُقْرِئُكَ السَّلامَ وَیَخُصُّكَ بِالتَّحِیَّةِ وَالاِكْرامِ

و گفت: سلام بر تو اى رسول خدا، (پروردگار) علىّ اعلى سلامت مى رساند و تو را به تحیت و اكرام مخصوص داشته

وَیَقُولُ لَكَ وَعِزَّتى وَجَلالى اِنّى ما خَلَقْتُ سَماءً مَبْنِیَّةً وَلا اَرْضاً مَدْحِیَّةً وَلا قَمَراً مُنیراً وَلا شَمْساً مُضیئَةً

و مى فرماید: به عزت و جلالم سوگند كه من نیافریدم آسمان بنا شده و نه زمین گسترده و نه ماه تابان و نه مهر درخشان

وَلا فَلَكاً یَدُورُ وَلا بَحْراً یَجْرى وَلا فُلْكاً یَسْرى اِلّا لِاَجْلِكُمْ وَمَحَبَّتِكُمْ

و نه فلك چرخان و نه دریاى روان و نه كشتى در جریان را مگر براى خاطر شما و محبت و دوستى شما

وَقَدْ اَذِنَ لى اَنْ اَدْخُلَ مَعَكُمْ فَهَلْ تَاْذَنُ لى یا رَسُولَ اللَّهِ

و به من نیز اذن داده است كه با شما در زیر كساء باشم پس آیا تو هم اى رسول خدا اذنم مى دهى؟

فَقالَ رَسُولُ اللَّهِ وَعَلَیْكَ السَّلامُ یا اَمینَ وَحْىِ اللَّهِ

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود و بر تو باد سلام اى امین وحى خدا

اِنَّهُ نَعَمْ قَدْ اَذِنْتُ لَكَ فَدَخَلَ جِبْرائیلُ مَعَنا تَحْتَ الْكِساءِآرى به تو هم اذن دادم، پس جبرئیل با ما وارد در زیر كساء شد

فَقالَ لِاَبى اِنَّ اللَّهَ قَدْ اَوْحى اِلَیْكُمْ یَقُولُ «اِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَكُمْ تَطْهیراً»

و به پدرم گفت: همانا خداوند بسوى شما وحى كرده و مى فرماید: «حقیقت این است كه خدا مى خواهد پلیدى را از شما خاندان ببرد و پاكیزه كند شما را پاكیزگى كامل»

فَقالَ عَلِىٌّ لِاَبى یا رَسُولَ اللَّهِ اَخْبِرْنى ما لِجُلُوسِنا هذا تَحْتَ الْكِساءِ مِنَ الْفَضْلِ عِنْدَ اللَّهِ

على (علیه السلام) به پدرم گفت: اى رسول خدا به من بگو این جلوس (و نشستن) ما در زیر كساء چه فضیلتى (و چه شرافتى) نزد خدا دارد؟

فَقالَ النَّبِىُّ وَالَّذى بَعَثَنى بِالْحَقِّ نَبِیّاً وَاصْطَفانى بِالرِّسالَةِ نَجِیّاً

پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم)فرمود: سوگند بدان خدائى كه مرا به حق به پیامبرى برانگیخت و به رسالت و نجات دادن (خلق) برگزید

ما ذُكِرَ خَبَرُنا هذا فى مَحْفِلٍ مِنْ مَحافِلِ اَهْلِ الاَرْضِ

كه ذكر نشود این خبر (و سرگذشت) ما در انجمن و محفلى از محافل مردم زمین

وَفیهِ جَمْعٌ مِنْ شَیعَتِنا وَمُحِبّینا اِلاّ وَنَزَلَتْ عَلَیْهِمُ الرَّحْمَةُ

كه در آن گروهى از شیعیان و دوستان ما باشند جز آنكه نازل شود بر ایشان رحمت (حق)

وَحَفَّتْ بِهِمُ الْمَلائِكَةُ وَاسْتَغْفَرَتْ لَهُمْ اِلى اَنْ یَتَفَرَّقُوا

و فرا گیرند ایشان را فرشتگان و براى آنها آمرزش خواهند تا آنگاه كه از دور هم پراكنده شوند،

فَقالَ عَلِىٌّ اِذاً وَاللَّهِ فُزْنا وَ فازَ شیعَتُنا وَرَبِّ الْكَعْبَةِ

على (كه این فضیلت را شنید) فرمود: با این ترتیب به خدا سوگند ما رستگار شدیم و سوگند به پروردگار كعبه كه شیعیانما نیز رستگار شدند

فَقالَ النَّبِىُّ ثانِیاً یا عَلِىُّ وَالَّذى بَعَثَنى بِالْحَقِّ نَبِیّاً وَاصْطَفانى بِالرِّسالَةِ نَجِیّاً

دوباره پیغمبر فرمود: اى على سوگند بدانكه مرا بحق به نبوت برانگیخت و به رسالت و نجات دادن (خلق) برگزید

ما ذُكِرَ خَبَرُنا هذا فى مَحْفِلٍ مِنْ مَحافِلِ اَهْلِ الاَرْضِ

ذكر نشود این خبر (و سرگذشت) ما در انجمن و محفلى از محافل مردم زمین

وَفیهِ جَمْعٌ مِنْ شیعَتِنا وَمُحِبّینا وَفیهِمْ مَهْمُومٌ اِلّا وَفَرَّجَ اللَّهُ هَمَّهُ

كه در آن گروهى از شیعیان و دوستان ما باشند و در میان آنها اندوهناكى باشد جز آنكه خدا اندوهش را برطرف كند

وَلا مَغْمُومٌ اِلاّ وَكَشَفَ اللَّهُ غَمَّهُ وَلا طالِبُ حاجَةٍ اِلاّ وَقَضَى اللّهُ حاجَتَهُ

و نه غمناكى جز آنكه خدا غمش را بگشاید و نه حاجت خواهى باشد جز آنكه خدا حاجتش را برآورد

فَقالَ عَلِىٌّ اِذاً وَاللَّهِ فُزْنا وَسُعِدْنا وَكَذلِكَ شیعَتُنا فازُوا وَسُعِدُوا فِى الدُّنْیا وَالآخِرَةِ وَرَبِّ الْكَعْبَة.

على گفت: بدین ترتیب به خدا سوگند ما كامیاب و سعادتمند شدیم و هم چنین سوگند به خدای کعبه که شیعیان ما نیز در دنیا و آخرت رستگار و سعادتمند شدند.⁽¹⁾

قبولی توبه حضرت آدم (علیه السلام) با توسل به پنج تن آل عبا (علیه السلام) {حضرت زهرا (علیها السلام)}

زمینه‌های توبه حضرت آدم:

خداوند متعال، حضرت آدم را به عنوان خلیفه خود بر روی زمین آفرید و به او نعمت‌های فراوانی ارزانی داشت. حضرت آدم (علیه السلام)، در بهشت، از نعمت‌های فراوانی برخوردار بود. او ازنعمت علم و معرفت، و همچنین، از نعمت قرب به خداوند بهره مند بود. خداوند به حضرت آدم و همسرش، حوا، دستور داد که از درخت ممنوعه نخورند. اما شیطان با وسوسه گری، موجب شد که آن‌ها از این دستور سرپیچی کنند و از درخت ممنوعه بخورند و خداوند آن‌ها را از بهشت بیرون راند.

توبه حضرت آدم:

پس از آنکه حضرت آدم و حوا از بهشت بیرون رانده شد، متوجه اشتباه خود شد و به سوی خدا توبه کرد. او با ندامت و پشیمانی، از خداوند طلب آمرزش کرد. آدم پس از اینکه از بهشت اخراج شد و به زمین فرود آمد، چهل روز به سجده افتاد و از فراق

بهشت گریه کرد و آنقدر نالید و با کلماتی که از خدا یاد گرفت توبه کرد. گویند که این کلمات که توبه آدم و حوا بود، همان تمسک جستن به حق پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و امام علی (علیه السلام) و حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)و امام حسن مجتبی (علیه السلام) و امام حسین (علیه السلام) بود.

در روایات بسیاری، از امامان نور (علیه السلام) نقل شده است که آدم به هنگام ندامت و بازگشت به سوی خدا، نامهای بزرگ و پرشکوهی را بر عرش نگریست و از حقیقت آنها پرسید. پیام آمد که: اینها نامهای محبوب ترین و برترین بندگان خداست. و این نامها عبارتند از: محمد، علی، فاطمه، حسن و حسین. و آدم پس از آموختن نام آنان و آگاهی از منزلت رفیعشان در بارگاه خدا، به آن شایسته ترینها توسل جست.

چگونگی توبه حضرت آدم:

خداوند در قرآن کریم به این کلمات و نقش آنها در پذیرش توبه حضرت آدم اشاره کرده و فرموده است: (فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ) (بقره/37) سپس آدم از پروردگارش کلماتی را دریافت کرد.

در کتاب‌های تفسیری، چگونگی توبه آدم (علیه السلام) به شکل‌های گوناگونی ذکر شده است که شیخ طوسی و مکارم شیرازی برآنند که احتمال درستی همه آن احتمالات وجود دارد و ناسازگاری میان آنها نیست. بر اساس معنای ظاهری آیه (فَتَلَقَّیٰ آدَمُ مِن رَّبِّهِ کَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ)؛ «سپس آدم از پروردگارش کلماتی را دریافت نمود و [خدا] بر او ببخشود. آری او[است که] توبه پذیر مهربان است»⁽¹⁾،حضرت آدم (علیه السلام) با استفاده از کلماتی که خداوند به او القاء نمود، توبه کرد. در این باره به چند نمونه از احادیث اشاره می‌کنیم.

العسکری (علیه السلام)

قَالَ اللَّهُ تَعَالَی: یَا آدَمُ (علیه السلام)! أَ مَا تَذْکُرُ أَمْرِی إِیَّاکَ أَنْ تَدْعُوَنِی بِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ (علیهم السلام) عِنْدَ شَدَائِدِکَ وَ دَوَاهِیکَ وَ فِی النَّوَازِلِ تَبْهَظُکَ؟ قَالَ آدَمُ (علیه السلام): یَا رَبِّ، بَلَی! قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: فَبِهِمْ وَ بِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهْ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ خُصُوصاً فَادْعُنِی أُجِبْکَ إِلَی مُلْتَمَسِکَ وَ أَزِدْکَ فَوْقَ مُرَادِکَ. فَقَالَ آدَمُ (صلی الله علیه و آله و سلم): یَا رَبِّ یَا إِلَهِی! وَ قَدْ بَلَغَ عِنْدَکَ مِنْ مَحَلِّهِمْ أَنَّکَ بِالتَّوَسُّلِ إِلَیْکَ بِهِمْ تَقْبَلُ تَوْبَتِی وَ تَغْفِرُ خَطِیئَتِی وَ أَنَا الَّذِی أَسْجَدْتَ لَهُ مَلَائِکَتَکَ وَ أَبَحْتَهُ جَنَّتَکَ وَ زَوَّجْتَهُ حَوَّاءَ أَمَتَکَ وَ أَخْدَمْتَهُ کِرَامَ مَلَائِکَتِکَ. قَالَ اللَّهُ تَعَالَی: یَا آدَمُ (صلی الله علیه و آله و سلم)! إِنَّمَا أَمَرْتُ الْمَلَائِکَهْ بِتَعْظِیمِکَ بِالسُّجُودِ لَکَ إِذْ کُنْتَ وِعَاءً لِهَذِهِ الْأَنْوَارِ وَ لَوْ کُنْتَ سَأَلْتَنِی بِهِمْ قَبْلَ خَطِیئَتِکَ أَنْ أَعْصِمَکَ مِنْهَا وَ أَنْ أُفَطِّنَکَ لِدَوَاعِی عَدُوِّکَ إِبْلِیسَ حَتَّی تَحْتَرِزَ مِنْهَا لَکُنْتُ قَدْ جَعَلْتُ لَکَ وَ لَکِنَّ الْمَعْلُومَ فِی سَابِقِ عِلْمِی یَجْرِی مُوَافِقاً لِعِلْمِی فَالْآنَ فَادْعُنِی بِهِمْ لِأُجِیبَکَ.

امام عسکری (علیه السلام) خداوند متعال فرمود: «ای آدم (علیه السلام)! آیا به یاد نداری که تو را فرمان دادم هرگاه دشواری و ناگواری بر تو روی آورده و به تنگنایت افکند، مرا به محمّد (و خاندان پاکش (علیهم السلام) فراخوانی»؟ آدم (علیه السلام) گفت: «بله پروردگارم»! خداوند عزّوجلّ فرمود: «پس، به‌واسطه‌ی آنان به خصوص محمّد (علی (علیه السلام)، فاطمه (علیها السلام)، حسن و حسین (علیها السلام)مرا فراخوان تا خواسته‌ات را برآورم و به تو بیش از آنچه خواسته‌ای عطاکنم». آدم (علیه السلام) گفت: «خدایا و بار پروردگارا! آیا جایگاه ایشان نزد تو تا آنجا رسیده که با چنگ‌انداختن به دامان ایشان، توبه‌ام را می‌پذیری و از گناهم درمی‌گذری؟ درحالی‌که من آن کسی هستم که فرشتگانت را به‌سویش به سجده درآوردی و در بهشت خود جای دادی و کنیز خود حوا (علیها السلام)، را به همسری‌اش درآوردی و گرامی‌ترین فرشتگانت را به خدمتش گماردی». خداوند متعال فرمود: «ای آدم! (علیه السلام)من فرشتگانم را از آن رو فرمان دادم تا به بزرگداشت تو به‌سویت سجده

آورند که تو ظرف این نورها (نور پنج‌تن) بودی و اگر پیش از گناهت، مرا به حق ایشان سوگند داده و خواسته‌بودی تا تو را از آن گناه نگاه‌دارم و از مکرهای دشمنت شیطان، آگاه سازم تا از آن گناه پروا کنی، قطعاً من این خواسته‌ات را برمی‌آوردم. امّا آنچه پیشتر در علم من آشکار بود اکنون به طور کامل و دقیق روی داده است و اکنون به حقّ ایشان مرا فراخوان تا تو را پاسخ دهم. »⁽¹⁾

در روایت دیگری مرحوم مجلسی نقل فرمودند که:

رَوَى صَاحِبُ اَلدُّرِّ اَلثَّمِینِ: فِی تَفْسِیرِ قَوْلِهِ تَعَالَى - فَتَلَقّٰى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمٰاتٍ أَنَّهُ رَأَى سَاقَ اَلْعَرْشِ وَ أَسْمَاءَ اَلنَّبِی وَ اَلْأَئِمَّةِ (علیهم السلام) فَلَقَّنَهُ جَبْرَئِیلُ قُلْ یا حَمِیدُ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ یا عَالِی بِحَقِّ عَلِی یا فَاطِرُ بِحَقِّ فَاطِمَةَ یا مُحْسِنُ بِحَقِّ اَلْحَسَنِ وَ اَلْحُسَینِ وَ مِنْكَ اَلْإِحْسَانُ فَلَمَّا ذَكَرَ اَلْحُسَینَ سَالَتْ دُمُوعُهُ وَ اِنْخَشَعَ قَلْبُهُ وَ قَالَ یا أَخِی جَبْرَئِیلُ فِی ذِكْرِ اَلْخَامِسِ ینْكَسِرُ قَلْبِی وَ تَسِیلُ عَبْرَتِی قَالَ جَبْرَئِیلُ وَلَدُكَ هَذَا یصَابُ بِمُصِیبَةٍ تَصْغُرُ عِنْدَهَا اَلْمَصَائِبُ فَقَالَ یا أَخِی وَ مَا هِی قَالَ یقْتَلُ عَطْشَاناً غَرِیباً وَحِیداً فَرِیداًلَیسَ لَهُ نَاصِرٌ وَ لاَ مُعِینٌ وَ لَوْ تَرَاهُ یا آدَمُ وَ هُوَ یقُولُ وَا عَطَشَاهْ وَا قِلَّةَ نَاصِرَاهْ حَتَّى یحُولَ اَلْعَطَشُ بَینَهُ وَ بَینَ اَلسَّمَاءِ كَالدُّخَانِ فَلَمْ یجِبْهُ أَحَدٌ إِلاَّ بِالسُّیوفِ وَ شُرْبِ اَلْحُتُوفِ فَیذْبَحُ ذَبْحَ اَلشَّاةِ مِنْ قَفَاهُ وَ ینْهَبُ رَحْلَهُ أَعْدَاؤُهُ وَ تُشْهَرُ رُءُوسُهُمْ هُوَ وَ أَنْصَارُهُ فِی اَلْبُلْدَانِ وَ مَعَهُمُ اَلنِّسْوَانُ كَذَلِكَ سَبَقَ فِی عِلْمِ اَلْوَاحِدِ اَلْمَنَّانِ فَبَكَى آدَمُ وَ جَبْرَئِیلُ بُكَاءَ اَلثَّكْلَى.⁽²⁾

حضرت آدم (علیه السلام) به ساق عرش واسماء نبی وائمه (علیهم السلام) نگریست، جبرئیل او را بیاموخت كه بدان كلمات كه اسماء پیغمبر و آل پیغمبر بود پناهنده شود و بدین گونه سخن كند:

قال: "یا حمید بحق محمد، یا عالی بحق علی، یا فاطر بحق فاطمه، یا محسن بحق الحسن و الحسین و منك الاحسان."

خدا را بدین كلمات سوگند داد، چون به نام حسین (علیه السلام) رسید آتش از قلبش برانگیخت و اشک از چشمش بریخت. گفت: ای جبرئیل، چه شد كه در ذكر پنجم قلب من بشكافت و اشک من جاری شد؟ جبرئیل گفت: این فرزند تو به مصیبتی بزرگ مبتلا شود كه همه مصیبت‌ها در نزد او كوچك باشد. گفت ای برادر آن چه مصیبتی است؟

گفت: كشته می‌شود در حالتی كه تشنه باشد و بی كس باشد و تنها و فرید باشد و او را ناصری و معینی نباشد. ای آدم، اگر او را ببینی در حالتی كه می‌گوید: "وا عطشاه وا قله ناصراه" تا گاهی كه از تشنگی چشمش چنان تاریك می‌شود كه آسمان را نتواند دید و هیچ كس او را جواب نگوید الا با زبان شمشیر و شراب مرگ. پس، او را می‌كشند چنانكه گوسفند را از قفا سر میبرند، و احمال و اثقال او را دشمنان او به نهب و غارت می‌برند و سر او و اصحاب او را بر سنان - نیزه‌ها - می‌كنند و در شهرها می‌گردانند و اهل‌بیت او را اسیر می‌گیرند. و این صورتی است كه از پیش به علم خداوند واحد برگذشته است. چون این سخن به پایان رفت آدم و جبرئیل چون زن بچه مرده گریستند.

ب. فاطمه (علیه السلام) مظهر رضا و سخط الهی

فاطمه زهرا (علیها السلام)اراده و تدبیر و اختیار خود را یکسره تسلیم اراده و تدبیر و اختیار خداوند کرده و دل بر قضای او نهاده بود. او در این رهگذر به درجه ای از مقام رضایت الهی رسیده بود که رضای او با رضای خدا و رسول متحد گردیده بود. از این روست که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:

«اِنَّ ا. . . لَیَغضِبُ لِغَضَبِ فاطِمَۀَ و یَرضی لِرَضاها⁽¹⁾خداوند به غضب فاطمه، غضب می‌کند و به خشنودی او خشنود می‌شود».

ج. فاطمه (علیه السلام) شفیعه روز جزا

در روز قیامت جبرئیل با صدای بلند فریاد بر می‌آورد «ای اهل محشر، همه چشم‌ها را فرو افکنید تا فاطمه زهرا (علیها السلام)عبور کند» برای اینکه وقتی این بانو با این عظمت و شکوه در حال عبور هستند نور چشم آنان در هم شکسته می‌شود و آنان توان دیدن ایشان را ندارند.

در پی این ندا هیچ پیامبر صدیق و شهیدی باقی نمی ماند مگر آنکه چشمانش را فرو افکند تا فاطمه (علیه السلام) عبور کند و به کنار عرش الهی برسد و تظلم خواهی می‌کند. آنگاه ندا می‌رسد: «ای حبیبه من، و ای فرزند حبیب من! بخواه که هر چه خواهی عطا شو و هر که را شفاعت کنی شفاعتش پذیرفته می‌شود»

پس از درخواست فاطمه (علیه السلام) خطاب می‌رسد: «کجایند فرزندان فاطمه و پیروان ایشان؟ کجایند دوستداران فاطمه و دوستداران فرزندان او؟» فرشتگان رحمت، ایشان را در بر می‌گیرند. فاطمه (علیه السلام) در پیشاپیش و اینان در پی او وارد بهشت برین می‌گردند.

حق تعالی فاطمه (علیه السلام) را محور جود و مظهر رحمت خویش قرار می‌دهد و به برکت وجود مقدسش آنقدر از گناهان را می‌بخشد که محبوبه اش را خشنود می‌سازد.⁽¹⁾

د. خداوند متعال فاطمه (علیها السلام)را سیده زنان عالمین انتخاب نمودند:

الصّادق (علیه السلام) - عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ جَعْفَرِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَقُول: إِنَّمَا سُمِّیَتْ فَاطِمَهْ (علیها السلام)مُحَدَّثَهْ لِأَنَّ الْمَلَائِکَهْ کَانَتْ تَهْبِطُ مِنَ السَّمَاءِ فَتُنَادِیهَا کَمَا تُنَادِی مَرْیَمَ‌بِنْتَ‌عِمْرَانَ (علیها السلام)فَتَقُولُ یَا فَاطِمَهْ (علیها السلام)إِنَّ اللهَ اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ وَ اصْطَفاکِ عَلی نِساءِ الْعالَمِینَ یَا فَاطِمَهْ (علیها السلام)اقْنُتِی لِرَبِّکِ وَ اسْجُدِی وَ ارْکَعِی مَعَ الرَّاکِعِینَ فَتُحَدِّثُهُمْ وَ

یُحَدِّثُونَهَا فَقَالَتْ لَهُمْ ذَاتَ لَیْلَهْ أَ لَیْسَتِ الْمُفَضَّلَهْ عَلَی نِسَاءِ الْعَالَمِینَ مریم‌بنت‌عمران (علیها السلام)فَقَالُوا إِنَّ مَرْیَمَ (علیها السلام)کَانَتْ سَیِّدَهْ نِسَاءِ عَالَمِهَا وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَکِ سَیِّدَهْ نِسَاءِ عَالَمِکِ وَ عَالَمِهَا وَ سَیِّدَهْ نِسَاءِ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ.

امام صادق فاطمه (علیها السلام)از آن جهت محدّثه نامیده شد که فرشتگان بر او فرود می‌آمدند و با او گفتگو می‌کردند همان‌گونه که با مریم بنت‌عمران (علیها السلام)گفتگو می‌کردند، آن‌ها به فاطمه (علیها السلام)می‌گفتند: «ای فاطمه (علیها السلام)! همانا خداوند تو را برگزیده و از پلیدی‌ها تطهیر نموده و تو را بر زنان دو عالم برتری دادهاست، پس ای فاطمه (علیها السلام)! خدایت را سپاسگزار بوده و او را عبادت نما»! آن‌ها با یکدیگر گفتگو می‌کردند، شبی فاطمه (علیها السلام)به آن‌ها گفت: «آیا آنکه در این آیه نسبت به زنان دو عالم، فضیلت و برتری داده شده، مریم (علیها السلام)دختر عمران (علیه السلام) نبوده است»؟ فرشتگان گفتند: «مریم (علیها السلام)بزرگ و برگزیده‌ی زنان زمان خود بوده ولی خداوند تو را بر تمامی زنان دو عالم از اوّلین تا آخرین ایشان برتری بخشیده است»⁽¹⁾.

مقام حضرت زهرا (علیها السلام)در پیشگاه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)

حضرت زهرا (علیها السلام)در نظر پیامبر اسلام جایگاه بلندى داشت و نمی‌توان براى چنین منزلتى حدّى تعیین کرد. اولیاى خدا، داراى پاکیزه‌ترین صفات انسانى بوده‌اند و یکى از آن صفات، عاطفه و مهرورزى است و پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز این ویژگی را داشت و عاطفه و مهرورزى را در تمام دوران حیات خود بروز می‌داد و عمیق‌ترین احساسات پدرانه خویش را نثار فاطمه (علیها السلام)می‌کرد. البته این برخوردها صرف احساسات و عاطفه نبود، بلکه علاقه او ناشى از وسعت روح و شخصیت برجسته و محبوبیّت والاى حضرت فاطمه (علیها السلام)نزد خدا بود. در حقیقت پیامبر

اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در این همه اظهار علاقه از خداوند متعال متابعت می‌کرد. گویى وظیفه داشت موضع قرآن را بیان کند و مردم را با این موضع‌گیرى آشنا سازد. وقتى آیات تطهیر، مباهله، هل اتى و... در شأن صدّیقه طاهره نازل می‌شد، رسول خدا، خود را موظّف می‌دانست که این آیات و دستورهاى الهى را عملى سازد و آن آیات را با این شیوه براى مردم تفسیر کند.

بوسیدن و احترام گزاردن

اشاره

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم): إنَّ فاطِمةَ بَضعَةٌ مِنّی و هِىَ نورُ عَینی و ثَمَرَةُ فُؤادی؛ یسوؤُنی ما ساءَها و یسُرُّنی ما سَرَّها و إنَّها أوَّلُ مَن یلحَقُنی مِن أهلِ بَیتی؛ ⁽¹⁾

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم): فاطمه پاره تن من و روشنى دیده و میوه دل من است. آنچه او را ناراحت كند مرا ناراحت مى كند و آنچه شادش كند، مرا شاد مى كند؛ او نخستین كس از اهل بیت من است كه به من مى پیوندد.

وَ أَمَّا ابْنَتِی فَاطِمَةُ فَإِنَّهَا سَیدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ وَ هِی بَضْعَةٌ مِنِّی وَ هِی نُورُ عَینِی وَ هِی ثَمَرَةُ فُؤَادِی وَ هِی رُوحِی الَّتِی بَینَ جَنْبَی وَ هِی الْحَوْرَاءُ الْإِنْسِیة

فاطمه پاره‌ی تن من، نور چشمم، میوه‌ی دلم و روح و روانم است. هر كس او را اذیت كند، مرا اذیت نموده و اذیت من اذیت خداست و كسی كه وی را به خشم آورد، مرا به خشم آورده، و اذیت می‌كند مرا، آنچه فاطمه را اذیت كند.⁽²⁾

یکى از رفتارهاى معنادار پیامبر گرامى در برابر حضرت زهرا (علیها السلام)بوسیدن مکرر ایشان بود؛ بوسه‌هایى که انگیزه‌هایى همچون: تکریم و احترام، معرفى منزلت و جایگاه فاطمه (علیها السلام)، ملکوتى و بهشتى بودن زهرا (علیها السلام)و در نهایت، محبت‌ورزى به آن حضرت داشت.

از عایشه نقل شده که: هر گاه رسول خدا از مسافرت بر می‌گشت، گلوى فاطمه را می‌بوسید و می‌فرمود: بوى بهشت را از او استشمام می‌کنم.⁽¹⁾

أَبُو ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِی قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرِهِ یدْخُلُ عَلَى فَاطِمَةَ فَدَخَلَ عَلَیهَا فَقَامَتْ إِلَیهِ وَ اعْتَنَقَتْهُ وَ قَبَّلَتْ بَینَ عَینَیهِ.

ابوثعلبه خُشنى گوید: هر گاه رسول خدا از مسافرت بر می‌گشت، به منزل فاطمه (علیها السلام)وارد می‌شد و فاطمه به استقبال او رفته، حضرت او را در آغوش می‌گرفت و بین دیدگانش را می‌بوسید.⁽²⁾

الْبَاقِرُ وَ الصَّادِقُ (علیه السلام) أَنَّهُ كَانَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) لَا ینَامُ حَتَّى یقَبِّلَ عُرْضَ وَجْهِ فَاطِمَةَ یضَعُ وَجْهَهُ بَینَ ثَدْیی فَاطِمَةَ وَ یدْعُو لَهَا وَ فِی رِوَایةٍ حَتَّى یقَبِّلَ عُرْضَ وَجْنَةِ فَاطِمَةَ أَوْ بَینَ ثَدْییهَا.

امام باقر و امام صادق (علیه السلام) فرمودند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نمی‌خوابید، مگر بعد از آنکه صورت فاطمه را می‌بوسید و صورت خود را روى سینه فاطمه می‌گذاشت و براى او دعا می‌کرد.⁽³⁾

هنگامى که آیه (لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعاءِ بَعْضِکُمْ بَعْضًا)⁽⁴⁾بر پیامبر نازل شد، حضرت فاطمه (علیها السلام)پدر را «یا رسول الله» خطاب می‌کرد. امام حسین (علیه السلام) از مادرش فاطمه نقل می‌کند که فرمود: از آن روزى که این آیه بر پیامبر نازل شد، هیبت آن حضرت مانع آن شد که او را «پدر» خطاب کنم، از این رو می‌گفتم: «یا رسول الله!» چون پیامبر این برنامه را از من مشاهده کرد، فرمود: دخترم! این آیه درباره تو و اهل بیت تو نازل نشده است؛ زیرا تو از من هستى و من از تو می‌باشم،

بلکه این آیه درباره اهل جفا و متکبران نازل شده که احترام مرا نگه نمی‌دارند. دخترم! تو مرا با همان کلمه «پدر» خطاب کن که براى آرامش قلب من، بهتر و به خشنودى خداوند، نزدیک‌تر است. سپس پیشانى مرا بوسید و مقدارى از آب دهان خود بهمن مالید که از آن پس هرگز نیاز به عطر پیدا نکردم.⁽¹⁾

عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ مَا رَأَیتُ مِنَ النَّاسِ أَحَداً أَشْبَهَ كَلَاماً وَ حَدِیثاً بِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مِنْ فَاطِمَةَ كَانَتْ إِذَا دَخَلَتْ عَلَیهِ رَحَّبَ بِهَا وَ قَبَّلَ یدَیهَا وَ أَجْلَسَهَا فِی مَجْلِسِهِ فَإِذَا دَخَلَ عَلَیهَا قَامَتْ إِلَیهِ فَرَحَّبَتْ بِهِ وَ قَبَّلَتْ یدَیه

عایشه می‌گوید: فاطمه (علیها السلام)در سخن گفتن شبیه‌ترین مردم به رسول خدا بود. وقتى بر پیامبر وارد می‌شد، آن حضرت دستش را می‌گرفت و می‌بوسید و بر جاى خودش می‌نشانید و هر گاه رسول خدا بر فاطمه وارد می‌شد، به احترام پدر از جاى بر می خاست و دست آن حضرت را می‌بوسید و در جاى خود می‌نشانید.⁽²⁾

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یكْثِرُ تَقْبِیلَ فَاطِمَةَ (علیه السلام) فَأَنْكَرَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) یا عَائِشَةُ إِنِّی لَمَّا أُسْرِی بِی إِلَى السَّمَاءِ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَأَدْنَانِی جَبْرَئِیلُ مِنْ شَجَرَةِ طُوبَى وَ نَاوَلَنِی مِنْ ثِمَارِهَا فَأَكَلْتُهُ فَحَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكِ مَاءً فِی ظَهْرِی فَلَمَّا هَبَطْتُ إِلَى الْأَرْضِ وَاقَعْتُ خَدِیجَةَ فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ فَمَا قَبَّلْتُهَا قَطُّ إِلَّا وَجَدْتُ رَائِحَةَ شَجَرَةِ طُوبَى مِنْهَا.

على بن ابراهیم قمى در تفسیرش گوید: رسول اكرم دخترش فاطمه را زیاد مى‌بوسید، پس عایشه حسادت مى‌ورزید لذا پیامبر به وى گفت: اى عایشه!هنگامى كه....: على بن ابراهیم قمى در تفسیرش از امام صادق (علیه السلام) روایت كرده: پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دخترش فاطمه را خیلى دوست داشت و هر وقت او را مى‌دید

مى‌بوسید، عایشه از این موضوع اظهار ناراحتى مى‌كرد، پس رسول خدا فرمود: اى عایشه!در آن شبى كه مرا به آسمان بردند، داخل بهشت، جبرئیل دست مرا گرفته نزدیك درخت طوبى برد و مقدارى از میوۀ آن را به من داد، پس از خوردن آن میوه، نطفه‌اى در پشت من به هم رسید، هنگامى كه به زمین بازگشتم با خدیجه همبستر شدم و او به فاطمه حامله شد، پس هیچ گاه فاطمه را نبوسیده‌ام مگر اینكه بوى درخت طوبى را از او استشمام كرده‌ام.⁽¹⁾

عَنْ حُذَیفَةَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) لَا ینَامُ حَتَّى یقَبِّلَ عُرْضَ وَجْنَةِ فَاطِمَةَ (علیها السلام)أَوْ بَینَ ثَدْییهَا.

حذیفه روایت كند كه رسول اللّٰه (صلی الله علیه و آله و سلم) لا یزال رخسار فاطمه را (علیه السلام) میبوسید، و میان هر دو پستان او.⁽²⁾

وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (علیه السلام) كَانَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) لَا ینَامُ لَیلَتَهُ حَتَّى یضَعَ وَجْهَهُ بَینَ ثَدْیی فَاطِمَةَ (علیها السلام).

و جعفر بن محمد (علیه السلام) روایت كند كه پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خواب نمی فرمود هیچ شب تا روى مبارك خود را در میان هر دو پستان فاطمه مى‌نهاد.⁽³⁾

ملقب شدن فاطمه به «اُمّ ابیها»

فاطمه (علیها السلام)مدت ده سال زیر تابش مستقیم خورشید وجود پیامبر بود و در پرتو وجود او تربیت و تعلیم یافت که مدت پنج سال آن در دامن مادرش خدیجه و پنج سال بدون مادر، در کنار پدر بود و در این مدت، هم نقش دختر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را داشت و هم مانند مادرى براى پدر خویش بود، تا آنجا که از سوى پدر مفتخر به دریافت لقب «اُمّ ابیها؛ مادر پدرش» می‌شود. این لقب زمانى به او داده شد که آیه

(النّبِیّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمّهاتُهُم)⁽¹⁾«پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نسبت به مؤمنان ازخودشان سزاوارتر است و زنانش، مادران(مؤمنان) می‌باشند»، نازل شد. بر اساس این آیه، زنان رسول خدا، کنیه «امّ المؤمنین» یافتند و بدان مفتخر شدند. حضرت زهرا (علیها السلام)نزد پدر آمد و تقاضاى افتخارى کرد. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) او را در آغوش گرفت و نوازش کرد و فرمود: «اگر زنان من مادران مؤمنین هستند، تو مادر من هستی.»⁽²⁾

این لقب از آن رو بود که حضرت زهرا (علیها السلام)مانند مادرى مهربان براى پدر خود زحمت می‌کشید. هر گاه مشرکان خاکستر بر سر و رویش می‌ریختند، دخترش آن را پاک می‌کرد و در جنگ‌ها و جهادها، جراحات وارد شده بر پیامبر را می‌بست. او در تمام این مواقع، مانند مادرى براى پدر بود. یا اینکه چون پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)مانند فرزند دست دخترش را می‌بوسید، به او این لقب را داد؛ زیرا فرزند در برابر مادرش این گونه است. حضرت در هنگام سفر از او خداحافظى می‌کرد و در هنگام بازگشت از سفر ابتدا با زهراى مرضیّه (علیها السلام)دیدار می‌کرد و هرگاه حضرت زهرا (علیها السلام)نزد پدر می‌رفت، اما شاید بهترین دلیل بر ملقب شدن حضرت فاطمه به «اُمّ ابیها»، این باشد که «اُمّ» در لغت به معناى هدف و ریشه آمده است و چون فاطمه (علیها السلام)ثمره درخت نبوت و حاصل عمر پیامبر بود، او را «اُمّ ابیها» لقب داد. او مقصود حقیقى و هدف و ثمره واقعى زندگانى پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به شمار می‌رفت و همان فرزندى بود که پیامبر می‌خواست.⁽³⁾

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید: «من درخت پاکی، فاطمه ریشه‌هاى آن، على پیوند و ماده بارورى آن، و حسن و حسین میوه‌هاى این درخت‌اند و شیعیان ما برگهاى آن هستند

و ریشه این درخت در فردوس برین قرار دارد و دیگر قسمتهاى آن در دیگر قسمتهاى بهشت است.» پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم): أنَا الشَّجَرَةُ، وفاطِمَةُ فَرعُها، وعَلِی لَقاحُها، والحَسَنُ والحُسَینُ ثَمَرَتُها، وشیعَتُنا وَرَقُها، وأصلُ الشَّجَرَةِ فی جَنَّةِ عَدنٍ، وسائِرُ ذلِكَ فی سائِرِ الجَنَّةِ.⁽¹⁾

سلام پیاپی

ابن عباس می‌گوید: بعد از نزول آیه تطهیر،⁽²⁾پیامبر نه ماه هنگام هر نماز، کنار خانه علی (علیه السلام) می‌آمد و می‌فرمود: «السلام علیکم و رحمه الله و برکاته اهل البیت إِنّما یُریدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرًا». و این سلام را در هر روز پنج مرتبه به فاطمه (علیها السلام)و اهل بیت او می‌داد.⁽³⁾

پس از آنکه آیه (وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْها)⁽⁴⁾بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل گشت، آن حضرت چهل روز⁽⁵⁾- و بنا بر نقلى دیگر تا نه ماه - در هر صبح و شام درِ خانه دخترش را می‌گرفت و پس از سلام بر اهل آن خانه، به دستور آیه عمل می‌کرد و می‌فرمود: «الصلاة یرحمکم الله». سپس این آیه را تلاوت می‌کرد: (إِنّما یُریدُ اللّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرًا).⁽⁶⁾

امام حسن و امام زین‌العابدین (علیه السلام) نقل می‌کنند: بعد از آنکه آیه تطهیر نازل شد، پیامبر ماه‌ها کنار درِ خانه على و فاطمه می‌آمد و به آنها سلام می‌داد و آیه را تلاوت می‌فرمود.⁽⁷⁾

دیدار فاطمه (علیها السلام)به هنگام سفر

روایت شده: عادت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) این بود که هنگام سفر، آخرین دیدارش با فاطمه و موقع بازگشت، نخستین دیدارش با وى بود و وارد خانه دخترش می‌شد و دو دست مبارکش را بر سر او می‌کشید و آن چنان با او برخورد می‌کرد که بینندگان را به تعجّب وا می‌داشت.⁽¹⁾

عبدالله بن عباس می‌گوید: رسول خدا هر گاه از سفر و جنگ‌ها بر می‌گشت، به سراغ فاطمه (علیها السلام)می‌رفت و او را می‌بوسید.⁽²⁾

حاکم در مستدرک به سند خود از ابوثعلبه خُشنى نقل کرده است: عادت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بر این بود که چون از جنگ یا سفرى باز می‌گشت، به مسجد می‌رفت و دو رکعت نماز می‌گزارد، آن گاه به فاطمه درود می‌فرستاد و سپس پیش همسرانش می‌رفت. همچنین وى به سند خود از ابن عمران نقل کرده است: پیامبر چون قصد مسافرت داشت، آخرین کسى که با او وداع می‌گفت، فاطمه بود و چون از سفرى بازمی‌گشت، نخستین کسى را که می‌دید، فاطمه بود.⁽³⁾

«کان رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) اذا سافر کان آخر عهده بانسان من اهله فاطمة (علیها السلام)و اول من یدخل علیه اذا قدم فاطمة؛ هر زمان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به سفر می‌رفت آخرین کسی را که خداحافظی می‌کرد دخترش فاطمه (علیها السلام)بود و هنگامی که از سفر باز می‌گشت نخستین کسی را که دیدار می‌کرد زهرا (علیها السلام)بود.»⁽⁴⁾

«عن زرارة عن ابی جعفر (علیه السلام) قال: کان رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) اذا اراد السفر سلم علی من اراد التسلیم علیه من اهله ثم یکون آخر من یسلم علیه فاطمة (علیه السلام) فیکون توجهه الی سفره من بیتها و اذا رجع بدا بها.»⁽¹⁾

از امام پنجم (علیه السلام) روایت شده است: پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم)به هنگام سفر از بستگان خویش خداحافظی کرده و آخرین نفری که از او خداحافظی می‌کرد، فاطمه (علیها السلام)بود، و به عبارتی از خانه او سفر را شروع نموده و در بازگشت نیز ابتدا به دیدار او می‌شتافت.

فداها ابوها

ابن حجر هیتمی مکی، دیگر عالم سرشناس سنی نیز، آن را از احمد بن حنبل و دیگران، به صورت گزیده، چنین نقل کرده است:

وأخرج أحمد وغیرها ما حاصله أنه كان إذا قدم من سفر أتى فاطمة وأطال المكث عندها ففی مرة صنعت لها مسكین من ورق وقلادة وقرطین وسترا لباب بیتها فقدم ودخل علیها ثم خرج وقد عرف الغضب فی وجهه حتى جلس على المنبر فظنت أنه إنما فعل ذلك لما رأى ما صنعته فأرسلت به إلیه لیجعله فی سبیل الله فقال فعلت فداها أبوها ثلاث مرات لیست الدنیا من محمد ولا من آل محمد ولو كانت الدنیا تعدل عند الله فی الخیر جناح بعوضة ما سقى منها كافرا شربة ماء ثم قام فدخل علیها زاد أحمد أنه أمر ثوبان أن یدفع ذلك إلىبعض أصحابه وبأن یشتری لها قلادة من عصب وسوارین من عاج وقال إن هؤلاء أهل بیتی ولا أحب أن یأكلوا طیباتهم فی حیاتهم الدنیا.

احمد و دیگران روایتی نقل کرده اند که گزیده اش چنین است:

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) چنین بود که هنگام بازگشت از سفر، به دیدن فاطمه (علیها السلام)رفته و مدتی طولانی نزدش می‌ماند. یک بار فاطمه (علیها السلام)، برای خودش دست بندی نقره و

گلوبند و دو گوشواره و پرده ای برای درب منزلش ساخته بود. پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نزد او آمد و بیرون رفت، در حالی که خشم در چهره اش نمایان بود، تا این که بر منبر نشست. در این هنگام، فاطمه (علیها السلام)، گمان کرد كه این رفتار، به دلیل چیزهایی می‌باشد که ساخته است. پس آن‌ها را نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرستاد تا در راه خداوند صرف نماید. سپس آن حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «چنین كرد – و سه بار فرمود: - پدرش به فدایش؛ دنیا از برای محمد و برای آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) نیست؛ اگر دنیا نزد خداوند، به اندازه بال پشه اى ارزش داشت، جرعه ای از آن را به هیچ كافرى نمی داد» سپس نزد فاطمه (علیها السلام)رفت.

احمد افزوده است که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، به ثوبان دستور داد تا آن را به برخی یارانش بدهد و برای فاطمه (علیها السلام)، گردن بندی از عصب و دو دستبند از عاج بخرد و به او فرمود: «آنان اهل بیت من هستند و خوش ندارم که حلال‌های خویش را در زندگانی دنیوی بخورند.⁽¹⁾

در روایت دیگری چنین نقل شده است.

«وقد حدثت زینب بنت علی (علیها السلام)، قالت: صلى أبی مع رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) صلاة الفجر، ثم أقبل على علی (علیه السلام) فقال: "هل عندكم طعام؟ " فقال: "لم آكل منذ ثلاثة أیام طعاما". قال: "امض بنا إلىابنتی فاطمة" فدخلا علیها، وهی تتلوى من الجوع، وابناها معها، فقال: "یا فاطمة، فداك أبوك، هل عندك طعام؟" فاستحیت وقالت: "نعم" ثم قامت وصلت، ثم سمعت حسا فالتفت فإذا صحفة ملآنة ثریدا ولحما، فاحتملتها وجاءت بها، ووضعتها بین یدی رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)، فجمع علیا وفاطمة والحسن والحسین (علیهم السلام)، وجعل علی یطیل النظر إلى فاطمة ویتعجب، ویقول: "خرجت من عندها ولیس عندها طعام، فمن أین هذا؟!" ثم أقبل علیها، فقال: "یا بنت رسول الله* (أنى لك هذا؟)

قالت: (هو من عند الله، إن الله یرزق من یشاء بغیر حساب) فضحك النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) وقال: "الحمد لله الذی جعل فی أهل بیتی نظیر زكریا ومریم، إذ قال لها: (أنى لك هذا قالت هو من عند الله إن الله یزرق من یشاء بغیر حساب».

زینب دختر علی (علیها السلام)روایت كرده است: روزى پیامبر گرامى اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) با پدرم نماز صبح خواندند؛ سپس پیامبر رو به على (علیها السلام)نموده و فرمود: «آیا غذایى دارید؟» پاسخ داد: «سه روز است چیزى نخورده‌ام». پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «بیا نزد دخترم فاطمه برویم!». پس نزد فاطمه (علیها السلام)آمدند در حالى كه او از گرسنگى به خود مى‌پیچید و دو فرزندش نیز همراهش بودند!. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «فاطمه جان! پدرت فداى تو باد! آیا خوراکی نزد تو است؟». پاسخ داد: «آری» و سپس برخواست و نمازی خواند و ناگاه احساس كرد صدایى مى‌آید. نگاه كرد و دید، دیگى پر از خورشت و گوشت وجود دارد! آن را برداشت و نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آورد و علی، فاطمه، حسن و حسین (علیهم السلام) گرد آمدند. در حالی که علی (علیه السلام) مدتی به غذا نگاه می‌کرد و متعجب بود و می‌گفت: «از نزد او رفتم، در حالی که هیچ غذایی نداشت، این غذا از کجا آمده است؟!». سپس رو به فاطمه (علیها السلام)کرد و گفت: «ای دختر پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، این از كجا به تو رسیده است؟». فاطمه (علیها السلام)پاسخ داد: «از نزد خداست! خدا به هر كه بخواهد، بى‌حساب روزى مى‌دهد».

در این هنگام پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خندید و فرمود: «سپاس خدایى را كه در اهل بیت من نیز همچون زكریا و مریم را قرار داد، آن‌جا كه زكریا از مریم پرسید: «این از کجا به تو رسیده است؟» و او پاسخ داد: «از نزد خداست و خدا به هر كه بخواهد بى حساب روزى مى‌دهد».⁽¹⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:

«لَوْ کَانَ الْحُسْنُ شَخصاً لَکَانَ فَاطِمَةَ بَلْ هِیَ أَعْظَمُ إِنَّ فَاطِمَةَ (علیها السلام)اِبْنَتِی خَیْرُ أَهْلِ الْأَرْضِ عُنْصُراً وَ شَرَفاً وَ کَرَماً؛ اگر تمام نیکی‌ها مجسم شود فاطمه می‌شود، بلکه فاطمه بالاتر است. دخترم بهترین اهل زمین است از نظر عنصر، شرافت و کرامت.⁽¹⁾

عطمت حضرت زهرا (علیها السلام)نزد ائمه (علیه السلام)

اهلبیت (علیهم السلام) به مناسبتهای مختلف و تعبیرات متفاوت درباره‌ی مقام و عظمت حضرت فاطمه (علیها السلام)سخن گفته اند که کلمات و سخنان این بزرگواران حکایت از کرامت و عظمت والای این بانوی عالمه دارد.

حضرت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) به حضرت فاطمه (علیها السلام)افتخارمیکند ودر نامه ای به معاویه می‌فرمایند:

«...انا زوج البتول سیده نساء العالمین...؛⁽²⁾من همسر بتول (علیه السلام) هستم؛ همان کسی که سرور زنان جهانیان است.»

فاطمه (علیها السلام)قلب محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)

اشاره

حضرت امیرالمؤمنین، علی (علیه السلام) می‌فرمایند:

«...ان الحسن والحسین سبطا هذه الامه وهما من محمدکمکان العینین من الراس واما انا فکمکان الید من البدن واما فاطمه فکمکان القلب من الجسد...»؛⁽³⁾حسن و حسین (علیه السلام) دو سبط این امت هستند، و آن دو برای محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) همانند دو چشم برای سرند، و من [برای محمد] (صلی الله علیه و آله و سلم)همانند دست برای بدن هستم، و فاطمه (علیها السلام)[برای محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)] همانند قلب برای بدن است.

حضرت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) می‌فرمایند:

فَوَ اللَّهِ مَا أَغْضَبْتُهَا وَ لَا أَكْرَهْتُهَا عَلَى أَمْرٍ حَتَّى قَبَضَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیهِ وَ لَا أَغْضَبَتْنِی وَ لَا عَصَتْ لِی أَمْراً وَ لَقَدْ كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَیهَا فَتَنْكَشِفُ عَنِّی الْهُمُومُ وَ الْأَحْزَان.⁽¹⁾

سوگند به خدا که فاطمه (علیها السلام)هیچ گاه مرا خشمگین نکرد و در هیچ کاری از من سرپیچی ننمود. و من هرگاه به فاطمه (علیها السلام)نگاه می‌کردم، غم و اندوه از من زدوده می‌شد.

شخصیّت بزرگی چون حضرت علی (علیه السلام) به همسری حضرت فاطمه (علیها السلام)افتخار می‌کند و همسری با او را برای خود فضیلت و ملاک برتری بر دیگران و شایستگی پذیرش مسئولیّت‌های سنگینی چون رهبری جهان اسلام می‌داند.

برخی از موارد که حضرت برای اثبات حقّانیت خود به داشتن همسری حضرت فاطمه (علیها السلام)استناد فرموده اند، عبارت است از:

در پاسخ نامه ای به معاویه، از جمله فضیلت‌ها و امتیازهایی که حضرت به آن اشاره می‌فرمایند، این است که:

«...وَ أَنَّى یكُونُ ذَلِكَ [كَذَلِكَ]، وَ مِنَّا النَّبِی وَ مِنْكُمُ الْمُكَذِّبُ وَ مِنَّا أَسَدُ اللَّهِ وَ مِنْكُمْ أَسَدُ الْأَحْلَافِ وَ مِنَّا سَیدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ مِنْكُمْ صِبْیةُ النَّارِ وَ مِنَّا خَیرُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ مِنْكُمْ حَمَّالَةُ الْحَطَبِ...»

شما چگونه و کجا با ما برابرید؟ که از میان ما پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) برخاست و دروغزن (ابوجهل) از شما است و اسدالله (حمزه، سیّدالشّهداء (علیه السلام) از ما و اسدالاحلاف) شیر سوگندها؛ اسدبن عبدالعزّی) از شما و از ماست دو سیّد جوانان اهل بهشت (حسن و حسین (علیهم السلام)) و از شما است کودکانی⁽²⁾

که آتش نصیب آنان گردید و از ما

است بهترین زنان جهان (فاطمه (علیها السلام)و از شماست آنکه هیزم کشد برای دوزخیان (امّ جمیل، همسر ابی لهب) (امّ جمیل، خواهر ابوسفیان، زن ابولهب و عمّه‌ی معاویه بود.) و بیش از این ما را فضیلت‌ها و شما را فضیحت‌ها است؟»⁽¹⁾

در جریان شورای شش نفره که خلیفه‌ی دوم برای جانشینی، وی را تعیین کرده بود، حضرت خطاب به سایر اعضا فرمودند:

قال: فانشدکم بالله هل فیکم احد له زوجة مثل زوجتی فاطمة بنت محمد سیدة نسآء اهل الجنة غیری ؟ ! قالوا: اللهم لا !

«آیا در بین شما به جز من کسی هست که همسرش بانوی زنان جهان باشد؟» همگی پاسخ دادند: نه.⁽²⁾

در جریان سقیفه، حضرت ضمن برشمردن فضایل و کمالات خویش و اینکه باید بعد از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، او رهبری و هدایت جامعه‌ی اسلامی را عهده دار شود، به ابوبکر فرمودند:

«تو را به خدا سوگند می‌دهم! آیا آن کس که رسول خدا او را برای همسری دخترش برگزید و فرمود: «خدا او را به همسری تو [علی] درآورد، من هستم یا تو؟»

ابوبکر پاسخ داد: تو هستی.⁽³⁾

آن حضرت در کلام دیگری به همسرشان فاطمه (علیها السلام)فرمودند:

«أَنْتِ أَعْلَمُ بِاللَّهِ وَ أَبَرُّ وَ أَتْقَى وَ أَکْرَمُ وَ أَشَدُّ خَوْفاً مِنَ اللَّهِمِنْ أَنْ أُوَبِّخَکِ بِمُخَالَفَتِی قَدْ عَزَّ عَلَیَّ مُفَارَقَتُکِ»؛⁽⁴⁾

هنگامی که امام در کنار بستر فاطمه (علیها السلام)نشست، حضرت زهرا (علیها السلام)اظهار داشت من هرگز با شما مخالفت نکردم، امیرالمؤمنین (علیه السلام) این جمله را که مشتمل بر پنج مدح از فاطمه است فرمود تو آگاه‌تر، نیکوتر، پرهیزکارتر، گرامی‌تر و در شدت خوف از خدا هستی نه در جایگاهی که من تو را توبیخ کنم.

امام باقر (علیه السلام)

امام باقر (علیه السلام) می‌فرماید:

«لَقَدْ کَانَت (علیها السلام)مَفْرُوضَة الطَّاعَة عَلَى جَمِیعِ مَنْ خَلَقَ اللَّهُ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ الطَّیرِ وَ الْوَحْشِ وَ الاَنبیاءِ وَ الْمَلَائِکَةِ»⁽¹⁾

و به تحقیق اطاعت از او [حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)] بر تمام مخلوقات خداوند از جن، انس، پرندگان، حیوانات وحشى، انبیاء و فرشتگان واجب بوده است.

امام صادق (علیه السلام)

امام صادق (علیه السلام) در مورد نام‌گذاری حضرت به زهرا (علیها السلام)فرمود:

«لِأَنَّهَا کَانَتْ إِذَا قَامَتْ فِی مِحْرَابِهَا زَهَرَ نُورُهَا لِأَهْلِ السَّمَاءِ کَمَا یَزْهَرُ نُورُ الْکَوَاکِبِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ؛ (او را زهرا می‌گویند) براى اینکه هر گاه فاطمه در محراب عبادت مى‌ایستاد و به عبادت مشغول مى‌شد نور او براى اهل آسمان مى‌درخشید همان‌طور که ستارگان براى اهل زمین مى‌درخشند. »⁽²⁾امام صادق (علیه السلام) فرمود:

«وَ أَبِی بَصِیرٍ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام)، قَالَ: إِنَّ اللَّهَ (تَعَالَى) أَمْهَرَ فَاطِمَةَ (علیها السلام)رُبُعَ الدُّنْیَا، فَرُبُعُهَا لَهَا، وَ أَمْهَرَهَا الْجَنَّةَ وَ النَّارَ، تُدْخِلُ أَعْدَاءَهَا النَّارَ، وَ تُدْخِلُ أَوْلِیَاءَهَا الْجَنَّةَ، وَ هِیَ

الصِّدِّیقَةُ الْکُبْرَى وَ عَلَى مَعْرِفَتِهَا دَارَتِ الْقُرُونُ الْأُوَلُ؛ همانا خداوند تبارک و تعالی مهریه فاطمه را ربع دنیا قرار داد، پس یک چهارم دنیا به آن حضرت تعلّق دارد، و مهریه او را بهشت و جهنّم قرار داد، بنا بر این دشمنان او داخل جهنّم و آتش می‌شوند و دوستانش داخل بهشت، و او صدّیقه کبری است و بر محور معرفت او تاریخ صدر اسلام شکل گرفت.⁽¹⁾

در تفسیر فرات کوفی نقل شده است: «فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ عُبَیْدٍ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ اللَّیْلَهُ فَاطِمَهُ وَ الْقَدْرُ اللَّهُ فَمَنْ عَرَفَ فَاطِمَهَ حَقَّ مَعْرِفَتِهَا فَقَدْ أَدْرَکَ لَیْلَهَ الْقَدْرِ وَ إِنَّمَا سُمِّیَتْ فَاطِمَهُ لِأَنَّ الْخَلْقَ فُطِمُوا عَنْ مَعْرِفَتِهَا أَوْ مِنْ مَعْرِفَتِهَا [الشَّکُّ مِنْ أَبِی الْقَاسِمِ] وَ قَوْلُهُ وَ ما أَدْراکَ ما لَیْلَهُ الْقَدْرِ لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ یَعْنِی خَیْرٌ مِنْ أَلْفَ مُؤْمِنٍ وَ هِیَ أُمُّ الْمُؤْمِنِینَ تَنَزَّلُ الْمَلائِکَهُ وَ الرُّوحُ فِیها وَ الْمَلَائِکَهُ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ یَمْلِکُونَ عِلْمَ آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ الرُّوحُ الْقُدُسُ هِیَ فَاطِمَهُ (علیها السلام)بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ سَلامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ یَعْنِی حَتَّى یَخْرُجَ الْقَائِمُ – عج الله تعالی فرجه الشریف.»⁽²⁾

اللیله، حضرت فاطمه، است. القدر، «اللَّه» است. پس هر کس که فاطمه و مقام ایشان، را به حقیقت بشناسد، حتماً شب قدر را درک کرده است. و علت نام‌گذارى آن حضرت به فاطمه، به خاطر این است که مردم از شناختنش، ناتوان هستند. اما معناى «لیله القدر، بهتر از هزار ماه است»؛ یعنى،بهتر از هزار مؤمن است و آن نیز ام المؤمنین حضرت زهرا (علیها السلام) مىیباشد. مراد از ملائکه، مؤمنان عالِم به علوم آل محمد و مراد از روح یا روح القدس همانا، فاطمه است و مراد طلوع فجر، ظهور حضرت مهدی و قائم، است.

فاطمه زهرا (علیها السلام)رمز و راز بقاى اسلام محمدى (صلی الله علیه و آله و سلم)، حلقه اتصال نبوت، امامت و ولایت، وارث سریر رسالت، حامى امامت و حامل ولایت است. فاطمه که خود کوثر و خیر کثیر جارى در جان جهان و باقى در هر زمان است، کوثر وجود یازده امام معصوم (علیه السلام) - به ویژه امام آخرین و بقیه اللَّه فى الارضین «مهدى موعود (عج)» - نیز هست تا آن امام منجى انسان‌ها و تحقق بخش اهداف نبوت و امامت، ظهور کند.

امام جواد (علیه السلام)

از امام جواد (علیه السلام) در حدیثی آمده شخصی به نام موسی بن قاسم به ایشان عرض کرد: من مکه بودم، قصد داشتم از طرف پدرتان طواف کنم، به من گفتند نمی‌شود «إِنَّ الْأَوْصِیَاءَ لاَ یُطَافُ عَنْهُمْ؛ طواف از طرف اوصیاء نمی‌شود. » امام فرمود: «طُفْ مَا أَمْکَنَکَ فَإِنَّهُ جَائِزٌ؛ انجام بده هر چه می‌توانی این کار جایز است.» او رفت و سه سال بعد خدمت امام آمد و گزارش طواف‌های نیابتی را داد. عرض کرد: از طرف رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و همه ائمه (علیه السلام) و شما طواف انجام دادم. بعد ادامه داد گاهی هم از طرف مادرتان فاطمه (علیها السلام)طواف نیابتی انجام دادم. امام فرمود: «اِسْتَکْثِرْ مِنْ هَذَا فَإِنَّهُ أَفْضَلُ مَا أَنْتَ عَامِلُهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ؛ این کار را زیاد انجام بده که برترین کاری است که انجام می‌دهی.»⁽¹⁾

امام جواد (علیه السلام) بیادمادر

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ قَالَ: «إِنِّی لَعِنْدَ الرِّضَا إِذْ جِی‌ءَ بِأَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) وَ سِنُّهُ أَقَلُّ مِنْ أَرْبَعِ سِنِینَ فَضَرَبَ بِیَدِهِ إِلَى الْأَرْضِ وَ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَأَطَالَ الْفِکْرَ فَقَالَ لَهُ الرِّضَا (علیه السلام) بِنَفْسِی فَلِمَ طَالَ فِکْرُکَ فَقَالَ فِیمَا صُنِعَ بِأُمِّی فَاطِمَةَ أَمَا

وَ اللَّهِ لَأُخْرِجَنَّهُمَا ثُمَّ لَأُحْرِقَنَّهُمَا ثُمَّ لَأُذْرِیَنَّهُمَا ثُمَّ لَأَنْسِفَنَّهُمَا فِی الْیَمِّ نَسْفاً فَاسْتَدْنَاهُ وَ قَبَّلَ بَیْنَ عَیْنَیْهِ ثُمَّ قَالَ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی أَنْتَ لَهَا یَعْنِی الْإِمَامَة.»⁽¹⁾

زکریا بن آدم نقل می‌کند: «در محضر امام رضا (علیه السلام) بودم که امام جواد (علیه السلام) در حالی که چهار سال از عمر مبارکش نگذشته بود، وارد شد. وقتی نشست، دستش را روی زمین قرار داد و سر به آسمان بلند نمود و مدتی طولانی به فکر فرو رفت. امام رضا (علیه السلام) فرمود: جانم فدایت! چرا این چنین در فکر و اندیشه ای؟ پاسخ داد: به جهت ستم هایی که نسبت به مادرم «فاطمه» انجام دادند.»

امام حسن عسکری (علیه السلام)

از امام عسکری (علیه السلام) روایت شده که از ایشان سؤال شد چرا حضرت فاطمه (علیها السلام)را زهرا گویند؟ امام فرمود: «کَانَ وَجْهُهَا یَزْهَرُ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ کَالشَّمْسِ الضَّاحِیَةِ وَ عِنْدَ الزَّوَالِ کَالْقَمَرِ الْمُنِیرِ وَ عِنْدَ الْغُرُوبِ غُرُوبِ الشَّمْسِ کَالْکَوْکَبِ الدُّرِّیِّ؛ چهره حضرت زهرا (علیها السلام)برای امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌درخشید از اول روز مانند خورشید نورانی، هنگام ظهر مانند ماه نورانی و هنگام غروب مانند ستارگان درخشان.»⁽²⁾امام حسن عسکری (علیه السلام): "نَحْنُ حُجَةُ اللّه عَلى خَلْقِهِ وَ فاطِمَةُ حُجَّةُ اللّه عَلینا" ما حجّت خدا بر آفریدگانش هستیم، و فاطمه، حجّت خدا بر مااست.⁽³⁾

امام زمان (علیه السلام) واسوه بودن مادرش زهرا (علیها السلام)

امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) می‌فرماید:

«وَفی إبْنَةِ رَسُولِ اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) لی أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ»⁽⁴⁾

«دختر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) (فاطمه زهرا (علیها السلام)) برای من، اسوه و الگویی نیکو است.

از امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نقل شده که به خداوند متعال عرضه می‌دارد:

«...و اتقرب الیک بخِیرة الأخیار، و امّ الانوار، و الانسیة الحوراء، البتول العذراء، فاطمة الزهراء»⁽¹⁾

«و به تو نزدیکی می‌جویم به برگزیده ی برگزیدگان، و مادر انوار و انسیه‌ی حورا، بتول عذراء، فاطمه زهرا (علیها السلام)».

امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) برای مادرش حضرت زهرا (علیها السلام)صفاتی را ذکر کرده است؛

ویژیگی پنجم حضرت فاطمه (علیها السلام)

اشاره

خوف از خدادرقرآن واحادیث

فقط خداوند، شایسته خوف و خشیت:

گفتار وحشت زا، از رفتن به جهاد] می‌ترساند؛ پس اگر مؤمن هستید از آنان نترسید و از من بترسید.

خدای تعالی برای اهل خوف، علم، هدایت، رضوان و رحمت را که مجمع مقامات اهل بهشت است جمع نموده، فرمود: (انما یخشی الله من عباده العلماء)⁽¹⁾

و فرمود: (هدی ورحمة للذین هم لربهم یرهبون)؛⁽¹⁾

یعنی هدایت و رحمت از برای کسانی است که ایشان از پروردگار خود ترسانند. و نیز فرموده است: (رضی الله عنهم ورضوا عنه ذلک لمن خشی ربه)؛⁽²⁾

یعنی خدا از ایشان راضی و خشنود است و ایشان از خدا راضی و خشنودند و این مرتبه برای کسی است که از خدا بترسد و از آیات استفاده می‌شود که خوف از خدا از لوازم ایمان است و کسی که نمی‌ترسد از ایمان بی نشان است؛ چنان که فرمود: (انما المؤمنون الذین اذا ذکر الله وجلت قلوبهم).⁽³⁾

فضیلت دراحادیث

رسولُ اللّه ِ (صلی الله علیه و آله و سلم): رأسُ الحِكمَةِ مَخافَهُ اللّه ِ. ⁽⁴⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): سرآمد حكمت ترس از خداست.

عنه (صلی الله علیه و آله و سلم): أعْلى النّاسِ مَنزِلَةً عِندَ اللّه ِ أخوَفُهُم مِنهُ. ⁽⁵⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): بلند پایه ترین مردم نزد خدا ترسانترین آنها از اوست.

عنه (صلی الله علیه و آله و سلم): ثَلاثٌ مُنْجِیاتٌ... خَوفُ اللّه ِ فی السِّرِّ كأ نّكَ تَراهُ، فإنْ لَم تَكُن تَراهُ فإنّهُ یرَاكَ. ⁽⁶⁾پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): سه چیز نجاتبخش است... ترس از خدا در نهان چنان كه گویى او را مى بینى؛ چه اگر تو او را نمى بینى او تو را مى بیند.

عنه (صلی الله علیه و آله و سلم): مَن كانَ باللّه ِ أعْرَفَ كانَ مِن اللّه ِأخْوَفَ. ⁽¹⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): هركه خداشناس تر باشد خدا ترس تر است.

الإمامُ علی (علیه السلام): الخَوفُ جِلْبابُ العارِفینَ. ⁽²⁾

امام على (علیه السلام): ترس [از خدا] رداى خداشناسان است.

الإمامُ زینُ العابدینَ (علیه السلام): ابنَ آدَمَ، لا تَزالُ بخَیرٍ. . . ما كانَ الخَوفُ لكَ شِعارا والحُزنُ دِثارا.⁽³⁾

امام زین العابدین: اى فرزند آدم ! تا زمانى كه ترس [از خدا] جامه زیرین تو باشد و اندوه بالاپوشت پیوسته در خیر و خوبى خواهى بود.

خوف از خدا دونوع است: اول: خوف بنده از عظمت خداوند متعال. بزرگان معرفت، این نوع را خشیت یا رهبت نامند.

دوم: ترس از گناهانی که مرتکب شده و تقصیراتی که از اوصادر گشته است.

جایگاه خائف بهشت است، درقرآن کریم مى فرماید (اما كسى كه از مقام پروردگارش بترسد و نفس را از هوا و هوس باز دارد...) (و اما من خاف مقام ربه و نهى النفس عن الهوى). (بهشت جایگاه و ماواى او است) (فان الجنة هى الماوى).⁽⁴⁾

آرى شرط اول بهشتى شدن خوف ) ناشى از) معرفت ) است، شناختن مقام پروردگار و ترسیدن از مخالفت فرمان او، شرط دوم كه در حقیقت نتیجه شرط اول و میوه درخت معرفت و خوف است تسلط بر هواى نفس و باز داشتن آن از سركشى، چرا كه تمام گناهان و مفاسد و بدبختیها از هواى نفس سرچشمه مى گیرد، هواى نفس بدترین بتى است كه معبود واقع شده (ابغض اله

عبد على وجه الارض الهوى)

حتى ابزار نفوذ شیطان در وجود آدمى هواى نفس است كه اگر این (شیطان درون) با (شیطان برون) هماهنگ نشود و در را به روى او نگشاید وارد شدن او غیر ممكن است، همانگونه كه قرآن مى گوید: (ان عبادى لیس لك علیهم سلطان الا من اتبعك من الغاوین) تو هرگز بر بندگان من تسلط نخواهى یافت مگر گمراهانى كه از تو پیروى مى كنند.⁽¹⁾

در آیه دیگرمیفرماید:

(وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ) (و برای کسی که از مقام پروردگارش خائف است، دو باغ بهشتی است.)⁽²⁾

منظوراز دوبهشت ک بهشت را به خاطر استحقاقی که دارد به او می‌دهند، و یک بهشت دیگر را فقط به عنوان تفضلارزانیش می‌دارد. در بین همه اقوالی که ملاحظه کردید ممکن است بگوییم این قول بهتر است، چون آیه شریفه، (لَهُمْ ما یَشاؤُنَ فِیها وَ لَدَیْنا مَزِیدٌ)⁽³⁾در آنجا هرچه بخواهند برای آنان فراهم است، و نزد ما [نعمت های] بیشتری است.

مقام خوف حضرت زهرا (علیها السلام)ازخداوندمتعال

عکس العمل حضرت زهرا (علیها السلام)وقتی که آیه جهنم راشنید:

الرّسول- (صلی الله علیه و آله و سلم)الدروع الواقیهْ مِنْ کِتَابِ زُهْدِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله و سلم) عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ أَحْمَدَ الْقُمِّی أَنَّهُ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَه عَلَی النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِینَ لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِکُلِّ بابٍ

مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ بَکَی النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) بُکَاءً شَدِیداً وَ بَکَتْ صَحَابَتُهُ لِبُکَائِهِ وَ لَمْ یَدْرُوا مَا نَزَلَ بِهِ جبرئیل (علیه السلام) وَ لَمْ یَسْتَطِعْ أَحَدٌ مِنْ صَحَابَتِهِ أَنْ یُکَلِّمَهُ وَ کَانَ النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) إِذَا رَأَی فَاطِمَهْ (علیها السلام)فَرِحَ بِهَا فَانْطَلَقَ بَعْضُ أَصْحَابِهِ إِلَی بَابِ بَیْتِهَا فَوَجَدَ بَیْنَ یَدَیْهَا شَعِیراً وَ هِیَ تَطْحَنُ فِیهِ وَ تَقُولُ وَ ما عِنْدَ اللهِ خَیْرٌ وَ أَبْقی فَسَلَّمَ عَلَیْهَا وَ أَخْبَرَهَا بِخَبَرِ النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ بُکَائِهِ فَنَهَضَتْ وَ الْتَفَّتْ بِشَمْلَهْ لَهَا خَلَقَهْ قَدْ خِیطَتْ فِی اثْنَیْ عَشَرَ مَکَاناً بِسَعَفِ النَّخْلِ فَلَمَّا خَرَجَتْ نَظَرَ سَلْمَانُ الْفَارِسِیُّ (رحمه الله) إِلَی الشَّمْلَهْ وَ بَکَی وَ قَالَ وَا حُزْنَاهُ إِنَّ بَنَاتِ قَیْصَرَ وَ کِسْرَی لَفِی السُّنْدُسِ وَ الْحَرِیرِ وَ ابْنَهْ مُحَمَّد (صلی الله علیه و آله و سلم) عَلَیْهَا شَمْلَهْ صُوفٍ خَلَقَهْ قَدْ خِیطَتْ فِی اثْنَیْ عَشَرَ مَکَاناً فَلَمَّا دَخَلَتْ فَاطِمَهْ (علیها السلام)عَلَی النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) قَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) إِنَّ سَلْمَانَ (رحمه الله) تَعجبَ مِنْ لِبَاسِی فَوَ الَّذِی بَعَثَکَ بِالْحَقِّ مَا لِی وَ لِعَلِیٍّ مُنْذُ خَمْسِ سِنِینَ إِلَّا مَسَکُ کَبْشٍ نَعْلِفُ عَلَیْهَا بِالنَّهَارِ بَعِیرَنَا فَإِذَا کَانَ اللَّیْلُ افْتَرَشْنَاهُ وَ إِنَّ مِرْفَقَتَنَا لَمِنْ آدم (علیه السلام) حَشْوُهَا لِیفٌ فَقَالَ النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) یَا سَلْمَانُ (رحمه الله) إِنَّ ابْنَتِی لَفِی الْخَیْلِ السَّوَابِقِ ثُمَّ قَالَتْ یَا أَبَتِ فَدَیْتُکَ مَا الَّذِی أَبْکَاکَ فَذَکَرَ لَهَا مَا نَزَلَبِهِ جبرئیل (علیه السلام) مِنَ الْآیَتَیْنِ الْمُتَقَدِّمَتَیْنِ قَالَ فَسَقَطَتْ فَاطِمَهْ (علیها السلام)عَلَی وَجْهِهَا وَ هِیَ تَقُولُ الْوَیْلُ ثُمَّ الْوَیْلُ لِمَنْ دَخَلَ النَّارَ فَسَمِعَ سَلْمَانُ (رحمه الله) فَقَالَ یَا لَیْتَنِی کُنْتُ کَبْشاً لِأَهْلِی فَأَکَلُوا لَحْمِی وَ مَزَّقُوا جِلْدِی وَ لَمْ أَسْمَعْ بِذِکْرِ النَّارِ وَ قَالَ أَبُوذَرٍّ (رحمه الله) یَا لَیْتَ أُمِّی کَانَتْ عَاقِراً وَ لَمْ تَلِدْنِی وَ لَمْ أَسْمَعْ بِذِکْرِ النَّارِ وَ قَالَ مِقْدَادٌ (رحمه الله) یَا لَیْتَنِی کُنْتُ طَائِراً فِی الْقِفَارِ وَ لَمْ یَکُنْ عَلَیَّ حِسَابٌ وَ لَا عِقَابٌ وَ لَمْ أَسْمَعْ بِذِکْرِ النَّارِ وَ قَالَ عَلِیٌّ (علیه السلام) یَا لَیْتَ السِّبَاعَ مَزَّقَتْ لَحْمِی وَ لَیْتَ أُمِّی لَمْ تَلِدْنِی وَ لَمْ أَسْمَعْ بِذِکْرِ النَّارِ ثُمَّ وَضَعَ عَلِیٌّ (علیه السلام) یَدَهُ عَلَی رَأْسِهِ وَ جَعَلَ یَبْکِی وَ یَقُولُ وَا بُعْدَ سَفَرَاهُ وَا قِلَّهْ زَادَاهُ فِی سَفَرِ الْقِیَامَهْ یَذْهَبُونَ فِی النَّارِ وَ یُتَخَطَّفُونَ مَرْضَی لَا یُعَادُ سَقِیمُهُمْ وَ جَرْحَی لَا یُدَاوَی جَرِیحُهُمْ وَ أَسْرَی لَا یُفَکُّ أَسْرُهُمْ مِنَ النَّارِ یَأْکُلُونَ وَ مِنْهَا یَشْرَبُونَ وَ بَیْنَ أَطْبَاقِهَا یَتَقَلَّبُونَ وَ بَعْدَ لُبْسِ الْقُطْنِ مُقَطَّعَاتِ النَّارِ یَلْبَسُونَ وَ بَعْدَ مُعَانَقَهْ الْأَزْوَاجِ مَعَ الشَّیَاطِینِ مُقَرَّنُونَ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) -هنگامی‌که آیات، هفت در دارد؛ و برای هر دری، بخشی از آن‌ها تعیین و تقسیم شده‌اند. (حجر/44) نازل گردید، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سخت گریست و اصحاب نیز با گریستن ایشان به گریه افتادند درحالی‌که نمی‌دانستند جبرئیل چه آیه‌ای را بر حضرت نازل کرده و کسی نیز نمی‌توانست با آن حضرت سخن بگوید [و علّت گریه‌ی ایشان را جویا شود] و عادت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) این‌بود که چون فاطمه (علیها السلام)را می‌دید از دیدن او خوشحال می‌شد؛ این بود که یکی از اصحاب به در خانه‌ی فاطمه (علیها السلام)رفت و او را دید که مشغول آسیاب‌کردن جو است و در آن‌حال می‌گوید: و آنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر است. (قصص/60) او به فاطمه (علیها السلام)سلام کرد و خبر گریستن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را به ایشان داد. فاطمه (علیها السلام)برخاست و با چادر کهنه‌ای که داشت و دوازده جای آن با لیف‌خرما وصله شده بود، خود را پوشاند. چون از خانه بیرون آمد سلمان فارسی (رحمه الله) به چادر نگاهی کرده و گریست و گفت: «وای از اندوهو غم! دختران قیصر و کسری، دیبا و حریر بر تن دارند و دختر محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) چادری پشمینه‌ی کهنه دارد که دوازده جای آن وصله شده است»! چون فاطمه (علیها السلام)بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) وارد شد عرض کرد: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)! سلمان (رحمه الله) از پوشش من در شگفت شد؛ قسم به آنکه تو را به حقّ مبعوث کرد، پنج سال است که من و علی (علیه السلام) جز یک پوست گوسفند نداریم که روزها شترمان بر روی آن علف می‌خورد و چون شب شود آن را به‌عنوان فرش می‌گسترانیم؛ و بالش ما از پوستی است که درون آن از لیف خرما پُر شده است». پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «ای سلمان (رحمه الله)! دختر من [در ترک دنیا و توجّه به خدا] جزو پیشتازان است». سپس فاطمه (علیها السلام)عرض کرد: «پدرجان! جانم به فدایت! چه چیزی شما را وادار به گریه کرده است»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آن دو آیه‌ای که جبرئیل نازل کرده بود را برایش بیان فرمود. فاطمه (علیها السلام)[با شنیدن آن‌ها] با صورت به زمین افتاد درحالی‌که می‌گفت: «وای! وای بر کسی که داخل دوزخ شود»!

سلمان رحمه الله با شنیدن آن‌ها گفت: «ای‌کاش من گوسفندی برای خانواده‌ام بودم و آن‌ها گوشت مرا خورده و پوستم را پاره‌پاره می‌کردند و یاد دوزخ را نمی‌شنیدم». ابوذر (رحمه الله) گفت: «ای کاش مادرم نازا بود و مرا نمی‌زایید و من یاد دوزخ را نمی‌شنیدم». عمّار (رحمه الله) گفت: «ای کاش من پرنده‌ای در بیابانی بی‌آب و علف بودم و حساب و عذابی در انتظارم نبود و یاد دوزخ را نمی‌شنیدم». و علی (علیه السلام) فرمود: «ای کاش درندگان گوشت مرا پاره‌پاره می‌کردند و ای کاش مادرم مرا نزاییده بود و یاد دوزخ را نمی‌شنیدم». سپس دستش را بر سر خویش نهاده و شروع به گریه نمود و می‌فرمود: «آه از دوری سفر آخرت! آه از کمی توشه‌ی راه در سفر قیامت! دوزخیان می‌روند و در دوزخ سردرگم گشته و به‌وسیله‌ی سگان دوزخ ربوده می‌شوند؛ بیمارانی هستند که از آن‌ها عیادتی به عمل نمی‌آید و مجروحینی هستند که زخم‌های آن‌ها مداوا نمی‌شود واسیرانی هستند که دوران اسارتشان پایان نمی‌پذیرد؛ از آتش می‌خورند و از آن می‌نوشند و در میان طبقات جهنّم رفت و آمد می‌کنند؛ درحالی‌که در دنیا [لباس‌هایی از] پنبه و کتان می‌پوشیدند [در دوزخ] لباس‌هایی بریده‌شده از آتش خواهند پوشید؛ و در دنیا همنشین همسران خویش بودند و [در دوزخ] همنشین شیاطین خواهند بود»⁽¹⁾.

در احوالات این بانوی بزرگ اسلام آورده‌اند: «كَانَتْ فَاطِمَةُ (علیه السلام) تَنْهَجُ فِی الصَّلَاةِ مِنْ خِیفَةِ اللَّهِ تَعَالَى یعنی: فاطمه زهرا (علیها السلام)هنگام نماز از ترس خدا نفس نفس می‌زد.⁽²⁾

درحدیث دیگری از زسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) که فرمودند:

وَ أَمَّا ابْنَتِی فَاطِمَةُ فَإِنَّهَا سَیدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ وَ هِی بَضْعَةٌ مِنِّی وَ هِی نُورُ عَینِی وَ هِی ثَمَرَةُ فُؤَادِی وَ هِی رُوحِی الَّتِی بَینَ جَنْبَی وَ هِی الْحَوْرَاءُ الْإِنْسِیةُ

مَتَى قَامَتْ فِی مِحْرَابِهَا بَینَ یدَی رَبِّهَا جَلَّ جَلَالُهُ ظَهَرَ نُورُهَا لِمَلَائِكَةِ السَّمَاءِ كَمَا یظْهَرُ نُورُ الْكَوَاكِبِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ وَ یقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِمَلَائِكَتِهِ یا مَلَائِكَتِی انْظُرُوا إِلَى أَمَتِی فَاطِمَةَ سَیدَةِ إِمَائِی قَائِمَةً بَینَ یدَی تَرْتَعِدُ فَرَائِصُهَا مِنْ خِیفَتِی وَ قَدْ أَقْبَلَتْ بِقَلْبِهَا عَلَى عِبَادَتِی أُشْهِدُكُمْ أَنِّی قَدْ آمَنْتُ شِیعَتَهَا مِنَ النَّارِ وَ أَنِّی لَمَّا رَأَیتُهَا ذَكَرْتُ مَا یصْنَعُ بِهَا بَعْدِی كَأَنِّی بِهَا وَ قَدْ دَخَلَ الذُّلُّ بَیتَهَا وَ انْتُهِكَتْ حُرْمَتُهَا وَ غُصِبَتْ حَقَّهَا وَ مُنِعَت‌⁽¹⁾

یعنی: وجود مبارک پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) در خبر طولانی که در ضمن آن از ظلم و ستم به خاندان خود خبر می‌دادند، فرمودند: امّا دخترم فاطمه (علیها السلام)سیده و خانم زنان جهان از اولین تا آخرین آنها است، تا این که فرمودند، هنگامی که در محراب نمازش در مقابل پروردگارش می‌ایستد، نوری برای ملائکه‌های آسمان می‌درخشد، همان‌طوری که نور ستارگان آسمان برای اهلزمین می‌درخشد و خداوند عزّوجلّ به ملائکه‌هایش می‌فرماید: ای ملائکه‌های من نگاه کنید، به کنیزم فاطمه (علیها السلام)، خانم کنیزان من، در حالی که ایستاده است در مقابل من، بدنش از ترس من می‌لرزد، و با حضور قلب به عبادت کردن من روی آورده است، شما را شاهد می‌گیرم، که من پیروان او را از آتش جهنم در امان نگه می‌دارم.

در نقلی آمده است که:

حضرت فاطمه (علیها السلام)در ضمن وصایای خود به علی (علیه السلام) گفت: یا علی! این شیشه را بگیر و هنگامی که از کار من فارغ شده و مرا در قبرم نهادی، آنان را در لحد من بگذار. علی (علیه السلام) فرمودند: ای بانوی زنان! در این شیشه چیست؟ فاطمه (علیها السلام)پاسخ داد: یا ابالحسن! من از پدرم شنیدم که می فرمود: راستی که قطرات اشک، غضب و خشم خدای را خاموش می سازد و قبر، باغی از باغات بهشت نمی شود مگر اینکه بنده از خوف خدا گریه کرده باشد و خدای عزیز جبار می داند که گریه کرده ام و این قطرات اشک من در سحرهاست که در این شیشه جمع کرده ام و آن را

ذخیره ای برای درون قبر خود نموده ام تا در روز حشر، آن را بیابم. حضرت علی (علیه السلام) از سخن حضرت زهرا (علیها السلام)گریان شد و در این موقع فاطمه (علیها السلام)دستش را دراز کرد و اشکهای چشم علی (علیه السلام) را گرفت و به صورت خود کشید.⁽¹⁾

فصل ششم: محبوب حضرت فاطمه علیهاالسلام در دنیا

فصل ششم: محبوب حضرت فاطمه (علیها السلام)در دنیا

اشاره

ازدنیای شما سه چیز را دوست دارم

حضرت فاطمه (علیها السلام): حُبِّبَ إلَىَّ من دُنیاكُم ثَلاثٌ: تِلاوَةُ كِتابِ اللّه ِ و النَّظَرُ فی وَجهِ رَسولِ اللّه ِ و الإنفاقُ فی سَبیلِ اللّه ِ؛⁽¹⁾

حضرت فاطمه (علیها السلام): از دنیاى شما محبّت سه چیز در دل من نهاده شد: تلاوت قرآن، نگاه به چهره پیامبر خدا و انفاق در راه خدا.

تشویق به تلاوت قرآن

قرآن:

(إِنَّ الَّذِینَ یتْلُونَ كِتابَ اللَّهِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیةً یرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ).⁽²⁾

«همانا كسانى كه كتاب خدا را تلاوت مى‌كنند و نماز را به پاى مى‌دارند و از آنچه روزیشان كرده‌ایم، در نهان و آشكار، انفاق مى‌كنند، امید به تجارتى بسته‌اند كه هرگز كساد نمى‌شود».

حدیث

رسولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): إذا أحَبَّ أحدُكُم أن یحَدِّثَ رَبَّهُ فَلْیقرَأْ القرآنَ.⁽³⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): هر گاه فردى از شما دوست داشته كه با پروردگارش سخن بگوید، قرآن بخواند.عنه (صلی الله علیه و آله و سلم): علَیكَ بقِراءةِ القرآنِ؛ فإنّ قِراءتَهُ كَفّارةٌ للذُّنوبِ، وسَترٌ فی النارِ، وأمانٌ مِن العذابِ.⁽¹⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): بر تو باد خواندن قرآن؛ زیرا خواندن آن كفّاره گناهان است و پرده‌اى در برابر آتش و موجب ایمنى از عذاب.

عنه (صلی الله علیه و آله و سلم): إذا قَرَأ القارئُ القرآنَ فَأخطَأَ أو لَحَنَ أو كانَ أعجَمیاً كَتَبَهُ المَلَكُ كما انزِلَ.⁽²⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): هر گاه قارى، قرآن بخواند و دچار خطا یا لحن [اشتباه اعرابى] شود و یا قارى غیر عرب باشد، فرشته، براى او به همان صورتى كه نازل شده

عنه (صلی الله علیه و آله و سلم): یا بُنَی، لا تَغفُلْ عَن قِراءةِ القرآنِ؛ فإنَّ القرآنَ یحیی القَلبَ، وینهى عنِ الفحشاءِ والمُنكَرِ والبَغی.⁽³⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): فرزندم! از خواندن قرآن غافل مباش؛ زیرا كه قرآن دل را زنده مى‌كند و از فحشا و زشتكارى و ستم و گناه باز مى‌دارد.

كنز العمّال عن ابن عمر: قال رسولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): إنّ هذهِ القُلوبَ تَصدَأُ كما یصدَأُ الحَدیدُ. قیلَ: یا رسولَ اللَّهِ، فما جَلاؤها؟ قالَ: تِلاوَةُ القرآنِ.⁽⁴⁾

كنز العمّال- به نقل از ابن عمر: پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: این دلها نیز همانند آهن زنگار مى‌بندد. عرض شد: اى رسول خدا! صیقل دهنده دلها چیست؟ فرمود: تلاوت قرآن.

امام علی (علیه السلام)- لمّا سَمِعَ ضَجَّةَ أصحابِهِ فی المَسجدِ وهُم یقرَؤونَ القرآنَ طوبى لهؤلاءِ، كانوا أحَبَّ الناسِ إلى رسولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم).⁽¹⁾امام على (علیه السلام)- هنگام شنیدن صداى یاران خود در مسجد كه به خواندن قرآن بلند بود- فرمود: خوشا به حالشان، اینان محبوبترین مردم نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بودند.

امام علی (علیه السلام)- عندَ خَتمِهِ القرآنَ: اللّهُمّ اشرَحْ بالقرآنِ صَدرِی، واستعمِلْ بالقرآنِ بَدَنی، ونَوِّرْ بالقرآنِ بَصَری، وأطلِقْ بالقرآنِ لِسانی، وأعِنِّی علَیهِ ما أبقَیتَنِی، فإنّهُ لا حَولَ ولا قُوّةَ إلّابكَ.⁽²⁾

امام على (علیه السلام)- در دعاى پس از ختم قرآنش- گفت: بار خدایا! سینه‌ام را با قرآن فراخ گردان و بدنم را با [احكام] قرآن به كار گیر و دیده‌ام را با قرآن روشنایى بخش و زبانم را با قرآن باز و گویا كن و تا زنده‌ام مرا براى عمل به قرآن یارى فرما، كه حركت و قدرتى جز به وسیله تو نیست.

پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم): اِنَّ البَیتَ اِذا كَثُرَ فیهِ تِلاوَةُ القُرآنِ كَثُرَ خَیرُهُ وَ اتَّسَعَ اَهلُهُ وَ اَضاءَ لاَهلِ السَّماءِ كَما تُضى ءُ نُجومُ السَّماءِ لاَهلِ الدُّنیا؛⁽³⁾

خانه اى كه در آن قرآن فراوان خوانده شود، خیر آن بسیار گردد و به اهل آن وسعت داده شود و براى آسمانیان بدرخشد چنان كه ستارگان آسمان براى زمینیان مى درخشند.

پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم):

اِن اَرَدتُم عَیشَ السُّعَداءِ و َمَوتَ الشُّهَداءِ و َالنَّجاةَ یومَ الحَسرَةِ و َالظِّلَّ یومَ الحَرورِ و َالهُدى یومَ الضَّلالَةِ فَادرُسُوا القُرآنَ فَاِنَّهُ كَلامُ الرَّحمانِ و حِرزٌ مِنَ الشَیطانِ و رُجحانٌ فِى المیزانِ؛⁽⁴⁾

اگر زندگى سعادتمندان، مرگ شهیدان، نجات روز حسرت (قیامت)، سایه روزِ سوزان و هدایت در روز گمراهى را مى خواهید، قرآن را یاد بگیرید كه آن سخن خداى مهربان است و سپرى است در مقابل شیطان و سنگینى در ترازوى اعمال.امام صادق: (علیه السلام)

مَن قَرَاَ القُرآنَ وَ هُوَ شابٌّ مُؤمِنٌ اِختَلَطَ القُرآنُ بِلَحمِهِ وَ دَمِهِ وَ جَعَلَهُ اللّه عَزَّوَجَلَّ مَعَ السَّفَرَةِ الكِرامِ البَرَرَةِ، وَ كانَ القُرآنُ حَجیزا عَنهُ یومَ القیامَةِ؛⁽¹⁾

هر جوان مؤمنى كه در جوانى قرآن تلاوت كند، قرآن با گوشت و خونش مى آمیزد و خداوند عزّوجلّ او را با فرشتگان بزرگوار و نیك قرار مى دهد و قرآن نگهبان او در روز قیامت، خواهد بود.

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): وَ ذَكَرَ حَدِیثاً طَوِیلاً یقُولُ فِیهِ: فَإِذَا اِلْتَبَسَتْ عَلَیكُمُ اَلْفِتَنُ كَقِطَعِ اَللَّیلِ اَلْمُظْلِمِ فَعَلَیكُمْ بِالْقُرْآنِ فَإِنَّهُ شَافِعٌ مُشَفَّعٌ وَ مَاحِلٌ مُصَدَّقٌ وَ مَنْ جَعَلَهُ أَمَامَهُ قَادَهُ إِلَى اَلْجَنَّةِ وَ مَنْ جَعَلَهُ خَلْفَهُ سَاقَهُ إِلَى اَلنَّارِ، وَ هُوَ اَلدَّلِیلُ یدُلُّ عَلَى خَیرِ سَبِیلٍ، وَ هُوَ كِتَابٌ فِیهِ تَفْصِیلٌ وَ بَیانٌ وَ تَحْصِیلٌ، وَ هُوَ اَلْفَصْلُ لَیسَ بِالْهَزْلِ وَ لَهُ ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ، فَظَاهِرُهُ حُكْمٌ وَ بَاطِنُهُ عِلْمٌ ظَاهِرُهُ أَنِیقٌ وَ بَاطِنُهُ عَمِیقٌ لَهُ تُخُومٌ وَ عَلَى تُخُومِهِ تُخُومٌ لاَ تُحْصَى عَجَائِبُهُ وَ لاَ تُبْلَى غَرَائِبُهُ، مَصَابِیحُ اَلْهُدَى وَ مَنَارُ اَلْحِكْمَةِ، وَ دَلِیلٌ عَلَى اَلْمَغْفِرَةِ لِمَنْ عَرَفَ اَلصِّفَةَ.⁽²⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): هر گاه كارها همچون پاره هاى شب تار بر شما تاریك و شبهه ناك شد، به قرآن روى آورید؛ زیرا قرآن شفیعى است كه شفاعتش پذیرفته است و شاكى و خصمى است كه شكایتش قبول مى شود. هر كه قرآن را فراپیشِ خود قرار دهد، او را به سوى بهشت كشاند و هر كه آن را پشت سر خویش نهد، به سوى دوزخش كشاند.

وصیّت پدر شیخ بهایی (رحمه الله) سه آیه برای عمل

امام صادق (علیه السلام) پیرامون حق تلاوت قرآن کریم می‌فرماید: «... یعْمَلُونَ بِأَحْکامِهِ وَ یَرْجَونَ وَعْدَهُ وَ یخْشَوْنَ عَذَابَهُ؛[حق تلاوت آن است که] به احکام قرآن عمل کند و امید به وعده هایش داشته باشد و از آیاتی که وعدۀ عذاب داده است، در قلبش خشیت ایجاد شو.»⁽¹⁾

پدر مرحوم شیخ بهایی در راستای همین روایت (عمل به احکام قرآن) به فرزندش -که بعدها اعجوبة روزگار شد- وصیت کرد که از کل قرآن به سه آیه عمل کن، که همین برای سعادت کافی است و دربارۀ آن تفکر و تدبر بنما:

در این آیۀ شریفه برای رفتن به بهشت سه شرط قرار داده شده است: 1. تواضع و پرهیز از برتری جویی؛ 2. دوری از فساد و فتنه انگیزی؛ 3. رعایت تقوا.

این آیه نیز به سه نکتۀ مهم اشاره می‌فرماید: 1. دوزخیان به شدت پشیمان هستند و مرتب فریاد می‌کشند که ما را دوباره برگردانید تا بهتر عمل کنیم؛ 2. به آنها جواب داده می‌شود که آیا به شما عمر طولانی ندادیم؟ چرا از آن استفاده نکردید؟ ما برای شما پیامبران (و امامان) را نفرستادیم؟ چرا به دستور آنان عمل نکردید؟ 3. عذاب سخت را می‌چشند و کسی به فریاد آنها نمی رسد؛⁽¹⁾

(اِنَّ اَکْرَمَکُمْ عِنْدَاللهِ اَتْقاکم) گرامی ترین افراد نزد خداوند پرهیزگارترین آنان هستند.⁽²⁾

انس حضرت فاطمه (علیها السلام)با قرآن

اشاره

نزول کوثر در مورد حضرت زهرا (علیها السلام)

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِیمِ

(إِنَّا أَعْطَینَاكَ الْكَوْثَرَ 1)

به نام خدا که رحمتش بی‌اندازه است و مهربانی‌اش همیشگی

بی تردید ما به تو خیر فراوان [که برکت در نسل است و از فاطمه ریشه می‌گیرد] عطا کردیم

(فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ 2)

پس [به شکرانه آن] برای پروردگارت نماز بخوان و شتر قربانی کن.

(إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ 3)

یقیناً دشمن [که به] تو [زخم زبان می‌زند] خود بدون تبار و نسل [و بریده از همه خیرات و برکات] است

شأن نزول سوره کوثر چه بود؟

پس از آن که پسران پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به نام‌های قاسم و عبدالله دار فانی را وداع گفته و رحلت نمودند، دشمنان بسیار خوشحال شدند و گفتند او دیگر نسل و ادامه‌ای ندارد و «ابتر» است.

از آن جا که «مال و بنون»، یعنی زیادی اموال و پسران افتخار، اتکا و ارزش قوم جاهل بوده و هست، نداشتن فرزند پسر را به عنوان یک نقطه‌ی ضعف بزرگ مطرح کرده و به ضد تبلیغ و جوّسازی علیه شخصیت آن حضرت پرداختند و سعی نمودند اذهان عمومی را نسبت به آینده ناامید کنند. (همان روش امروز)

ابتدا عاص بن وائل سهمی که از دشمنان آن حضرت بود گفت: نسل او قطع شد و او «ابتر» و بی عقبه است. ولیدبن مغیره، ابوجهل، عقبه بن ابی محیط، کعب بن اشرف و ابو لهب نیز یه او پیوسته و این شماتت را تکرار و فرافکنی می‌کردند.⁽¹⁾خداوند متعال در پاسخ این جوّسازی‌ها در مقام فعل، حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)را به ایشان عطا داشت و در کلام وحی بدان تصریح نمود.

فخر رازی که از اکابر علمای اهل تسنن است می‌نویسد: معنای سوره این است که خداوند به پیامبر نسلی می‌دهد که در طول زمان باقی می‌ماند. بنگر چه تعداد از خانواده وی کشته شدند، در حالی که عالم از فرزندان رسول خدا مملو و آکنده است و هیچ کس از خاندان بنی امیه نمی‌تواند با وی در این زمینه برابری نماید، و نیز دقت کن که چگونه از نسل پیامبر، علمای بزرگواری مانند باقر، صادق، کاظم، رضا، و نفس زکیه پدیدار شدند

ابتدا خبر از اعطای این خیر کثیر داد و فرمود:

(إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ) - ما به تو خیر کثیر را عطا کردیم.

سپس در آیه‌ای کوتاه چند امر و درس بزرگ داد. فرمود که به پاس چنین اعطایی نماز بخوان – در نمازت خلوص کامل داشته باش و برای ربّت نماز بخوان و در ضمن شتری را نحر (قربانی) کن.

(فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرْ) - پس براى پروردگارت نماز گزار و قربانى کن.

سپس برای این که برخی (مانند بسیاری از مفسران مذاهب دیگر) نگویند که منظور و مقصود از «کوثر» توحید، قرآن، کثرت اصحاب، نور قلب پیامبر، تداوم شفاعت ایشان و... می‌باشد، بدون فاصله‌ای فرمود که آنها خودشان بی‌عقبه و ابتر هستند. یعنی این «کوثر»ی که به تو عطا کردم، نه تنها سبب است که تو بی‌نسل و بی‌عقبه نباشی، بلکه خود آنها بی‌عقبه خواهند بود.

(إِنَّ شَانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ) - به درستی که او (دشمنت - عاص بن وائل و هم سویان) خود بی‌تبار و بی عقبه خواهد بود.

و البته خوب است بدانیم که عاص بن وائل ده پسر داشت که هیچ یک برای او باقی نماندند.

الفابن ابی الحدید معتزلی می‌نویسد: «عمرو بن عاص نامه‌ای به امیرالمومنین فرستاد که در آن مواردی را بر آن حضرت عیب گرفته بود. از جمله آن که امام (علیه السلام) حسن و حسین را دو فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)می‌داند.

پس امام به پیک عمرو بن عاص گفت: به شانی بن شانی بگو: اگر حسن و حسین فرزندان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نبودند در این صورت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ابتر می‌بود. در حالی که خداوند ابتر بودن را از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نفی کرده و به دشمن او نسبت داده است، همانگونه که پدرت گمان می‌برد.»⁽¹⁾

هر چند که ملاک و شاخص ما بیانات معصومین (علیهم السلام) می‌باشد و هیچ دلیلی ندارد که هر موضوعی را با استناد به احادیث منقول در منابع اهل سنّت به اثبات رسانده یا قبول نماییم، اما اقوال علما، راویان و مفسرین اهل سنّت در کتب معتبرشان درمقام و شأن ایشان و نیز سوره کوثر بسیار است که برای اطمینان دل آنها و اتمام حجّت (چند نمونه) بیان گردید

ب – فخر رازی که از اکابر علمای اهل تسنن است می‌نویسد: معنای سوره این است که خداوند به پیامبر نسلی می‌دهد که در طول زمان باقی می‌ماند. بنگر چه تعداد از خانواده وی کشته شدند، در حالی که عالم از فرزندان رسول خدا مملو و آکنده است و هیچ کس از خاندان بنی امیه نمی‌تواند با وی در این زمینه برابری نماید، و نیز دقت کن که چگونه از نسل پیامبر، علمای بزرگواری مانند باقر، صادق، کاظم، رضا، و نفس زکیه پدیدار شدند.⁽¹⁾

ج – ادیب و لغت شناس قرآنی بزرگ، راغب اصفهانی می‌نویسد: «...معلوم می‌شود که مراد از «کوثر»، همان عامل بقای نسل و ذریه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است که مصداق آن، حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)خواهد بود.

به عبارت بهتر کوثر جز فاطمه زهرا (علیها السلام)و فرزندانش مصداق دیگری ندارد و سایر معانی کوثر که مفسران به آن اشاره کرده‌اند مثل شفاعت، نهری در بهشت و حوض بهشت، خیر کثیر، کثرت اصحاب و کثرت امت، همه از باب جری و انطباق است.»⁽²⁾

د – هر چند که ملاک و شاخص ما بیانات معصومین (علیهم السلام) می‌باشد و هیچ دلیلی ندارد که هر موضوعی را با استناد به احادیث منقول در منابع اهل سنّت به اثبات رسانده یا قبول نماییم، اما اقوال علما، راویان و مفسرین اهل سنّت در کتب معتبرشان در مقام و شأن ایشان و نیز سوره کوثر بسیار است که برای اطمینان دل آنها و اتمام حجّت (چند نمونه) بیان گردید.

نظر علامه طباطبائی (رحمه الله) در معنی کوثر

اشاره

در مجمع البیان مى گوید: كلمه (كوثر) بر وزن (فوعل ) به معناى چیزى است كه شانش آن است كه كثیر باشد، و كوثر به معناى خیر كثیر است.

ولى مفسرین در تفسیر كوثر و اینكه كوثر چیست اختلافى عجیب كرده اند: بعضى گفته اند: خیر كثیر است. و بعضى معانى دیگرى كرده اند كه فهرست وار از نظر خواننده مى گذرد:

صاحبان دو قول اول استدلال كرده اند به بعضى روایات، و اما باقى اقوال هیچ دلیلى ندارند به جز تحكم و بى دلیل حرف زدن، و به هر حال اینكه در آخر سوره فرمود: (ان شانئك هو الابتر) با در نظر گرفتن اینكه كلمه (ابتر) در ظاهر به معناى اجاق كور است، و نیز با در نظر گرفتن اینكه جمله مذكور از باب قصر قلب است، چنین به دست مى آید كه منظور از كوثر، تنها و تنها كثرت ذریه اى است كه خداى تعالى به آن جناب ارزانى داشته، (و بركتى است كه در نسل آن جناب قرار داده)، و یا مراد هم خیر كثیر است و هم كثرت ذریه، چیزى كه هست كثرت ذریه یكى از مصادیق خیر كثیر است، و اگر مراد مساله ذریه به استقلال و یابه طور ضمنى نبود، آوردن كلمه (ان) در جمله (ان شانئك هو الابتر) فایده اى نداشت، زیرا كلمه(ان) علاوه بر تحقیق، تعلیل را هم مى رساند و معنا ندارد بفرماید ما به تو حوض دادیم، چون كه بدگوى تو اجاق كور است و یا بى خبر است.⁽¹⁾

فرشته به یاری حضرت فاطمه (علیها السلام)آمده بود.

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ اَلثَّانِی (علیه السلام)، قَالَ: «بَعَثَ رَسُولُ اَللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) سَلْمَانَ رَضِی اَللَّهُ عَنْهُ إِلَى فَاطِمَةَ (علیها السلام)لِحَاجَةٍ.

قَالَ سَلْمَانُ: وَقَفْتُ بِالْبَابِ وَقْفَةً حَتَّى سَلَّمْتُ فَسَمِعْتُ فَاطِمَةَ تَقْرَأُ اَلْقُرْآنَ خَفَاءً، وَ اَلرَّحَى تَدُورُ مِنْ بُرٍّ، مَا عِنْدَهَا أَنِیسٌ.

قَالَ: فَعُدْتُ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ قُلْتُ: یا رَسُولَ اَللَّهِ، رَأَیتُ أَمْراً عَظِیماً. فَقَالَ: «وَ مَا هُوَ یا سَلْمَانُ ؟ تَكَلَّمْ بِمَا رَأَیتَ.»

قُلْتُ: وَقَفْتُ بِبَابِ اِبْنَتِكَ یا، رَسُولَ اَللَّهِ فَسَمِعْتُ فَاطِمَةَ تَقْرَأُ اَلْقُرْآنَ مِنْ خَفَاءٍ، وَ اَلرَّحَى تَدُورُ مِنْ بُرٍّ، وَ مَا عِنْدَهَا أَنِیسٌ! فَتَبَسَّمَ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ قَالَ: «یا سَلْمَانُ إِنَّ اِبْنَتِی فَاطِمَةَ (علیها السلام)مَلَأَ اَللَّهُ قَلْبَهَا وَ جَوَارِحَهَا إِیمَاناً وَ یقِیناً إِلَى مَا شَاءَ، فَفَزِعَتْ لِطَاعَةِ رَبِّهَا، فَبَعَثَ اَللَّهُ مَلَكاً اِسْمُهُ رُوفَائِیلُوَ فِی مَوْضِعٍ آخَرَ: رَحْمَةُفَأَدَارَ لَهَا اَلرَّحَى، فَكَفَاهَا اَللَّهُ مَئُونَةَ اَلدُّنْیا وَ اَلْآخِرَةِ».

حضرت جوادالا ئمّه، امام محمّد تقی (علیه السلام) حکایت فرماید: روزی پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) توسّط سلمان فارسی رضوان اللّه تعالی علیه پیامی برای حضرت فاطمه زهراء (علیها السلام)فرستاد.

سلمان گوید: همین که جلوی درب منزل آن مخدّره رسیدم، ایستادم و سلام کردم؛ سپس متوجّه شدم که حضرت فاطمه زهراء (علیها السلام)مشغول قرائت قرآن است و آهسته آیات قرآن را بر لب زمزمه می‌نماید.

و دیدم که سنگ آسیاب بدون آن که دست حضرت روی آن باشد، در حال چرخش و دور زدن است و کسی را نزد حضرتش نیافتم.برگشتم نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و عرضه داشتم: یا رسول اللّه! جریان مهمّ و عظیمی را مشاهده کردم!

حضرت فرمود: آنچه را دیدی بیان کن؟

گفتم: همین که جلوی درب منزل دخترت، فاطمه (علیها السلام)رسیدم و سلام کردم، متوجّه شدم که وی آهسته قرآن می‌خواند و سنگ آسیاب می‌چرخید و کسی را هم نزد او نیافتم.

پس حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) تبسّمی نمود و اظهار داشت: ای سلمان! خداوند قلب دخترم، فاطمه را سرشار از ایمان نموده است، او تمام وجودش ایمان و یقین می‌باشد و غرق در طاعت و عبادت پروردگار گشته بود.

لذا خداوند متعال فرشته ای را به نام روفائیل رحمت فرستاده است تا وی را کمک نماید. و همان فرشته بوده است که سنگ آسیاب را برای دخترم فاطمه، می‌چرخانیده است. و سپس افزود: بدان که خداوند مهربان تمام امور دنیا و آخرت فاطمه را کفایت خواهد نمود.⁽¹⁾

وصیت به قرآن خواندن در شب اول مرگ

و در کلمات ارزشمند دیگری به امام علی (علیه السلام) وصیت کرد که:

قالَتْ: اِذَا أَنَامِتُّ فَتَوَلَّ أَنْتَ غُسْلِی وَ جَهِّزْنِی وَ صَلِّ عَلَیَّ أَنْزِلْنِی قَبْرِی وَ أَلْحِدْنِی وَ سَوِّ التُّرَابَ عَلَیَّ وَ اجْلِسْ عِنْدَ رَأْسِی قُبَالَۀَ وَجْهِی فَأَکْثِرْ مِنْ تِلَاوَةِ الْقُرْآنِ وَ الدُّعَاءِ فَاِنَّهَا سَاعَۀٌ یَحْتَاجُ الْمَیِّتُ فِیهَا اِلَی أُنْسِ الْأَحْیَاءِ وَ أَنَا أَسْتَوْدِعُکَ اللهَ تَعَالَی أُوصِیکَ فِی وُلْدِی خَیْرا.

وقتی من وفات کردم، تو غسل و کفن مرا به عهده گیر و بر من نماز بگزار و مرا درون قبر قرار ده، دفنم کن و سنگ قبر را بر روی قبرم گذار و خاك بر آن ریز و آن را هماهنگ نما. آنگاه بالای سرم روبروی من بنشین، و زیاد قرآن بخوان و دعا کن، زیرا در چنین لحظه‌هایی، میت به انس گرفتن با زندگان محتاج است. من تو را به خدا می‌سپارم و درباره‌ی فرزندانم سفارش به نیکوکاری دارم.⁽²⁾

قرآن وحضرت زهرا (علیها السلام)ازهمدیگر جدا نمی شوند.

قَالَ رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): إِنِّی تَارِكٌ فِیكُمُ اَلثَّقَلَینِ مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدِی كِتَابَ اَللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیتِی وَ إِنَّهُمَا لَنْ یفْتَرِقَا حَتَّى یرِدَا عَلَی اَلْحَوْضَ.

رسول اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود همانا من دو چیز گرانبها در میان شما مى‌گذارم كه اگر شما بر آن دو چنگ بزنید هرگز گمراه نخواهید شد بعد از من یكى كتاب خدا و دیگرى فرزندان منست این دو از هم جدا نمیشوند تا اینكه بر من وارد شوند در كنار حوض.⁽¹⁾

کافی است در رابطه باانس با قرآن حضرت با کلام خدا به فضه خادمه آن حضرت اشاره کنیم که در محضرحضرت بود وبا معاشرت داشت که در تمام محاورت ومکالمات وتفهیم مقاصد خوداز آیات قرآن بهره می‌گرفت.

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) او را برای کمک به دخترشان انتخاب کردند. فضه از نظر ایمان، تقوا و زهد در جایگاهی عالی داشت و ارادتش به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت او معروف و مشهور بود. وی شاگرد حضرت زهرا (علیها السلام)نیز بوده و تحت تربیت اسلامی ایشان قرار داشت.

در شرح حال آن بانوی باکرامت نقل شده است که ایشان علاوه بر حفظ کردن قرآن، به کمک آیات و عبارات نورانی، مقصود و منظور خود را به مخاطب منتقل می‌کرده و در حقیقت با استفاده از آیات کریمه سخن می‌گفته‌است.

حکایتی معروف دربارۀ ایشان نقل شده که نشان‌دهندة فضیلت این بانوی بزرگوار است. (بنا به تجربة نگارنده ثابتشده که نقل این حکایت در ایجاد انگیزه برای حفظ کردن قرآن مؤثر است.)

المَرأهُ المتکلّمهُ بالقرآن؛زنی که به زبان قرآن سخن می‌گفت.

عبدالله بن مبارک می‌گوید: «عازم سفر حج و زیارت قبر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) بودم. در میانة راه سیاهی دیدم. متوجه شدم پیرزنی است که چادری پشمی برسردارد. پس گفتم: السلام علیک و رحمه الله و برکاته. او گفت: (سَلاَمٌ قَوْلاً مِنْ رَبٍّ رَحِیمٍ)

“سلام و تحیت، این سخنی از جانب خداوند رحیم است.(یس، 58)

به اوگفتم: خداوند تو را مورد رحمت قرار دهد، اینجا چه می‌کنی؟ گفت: (مَنْ یضْلِلِ اللَّهُ فَلاَ هَادِی لَهُ) (الأعراف، 186)

«هرکسی را که خدا گمراه کند، هیچ هدایتگری برای او نخواهد بود.» دانستم که راه را گم کرده است.

به او گفتم: مقصدت کجاست؟گفت: (سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیهُ مِنْ آیاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ) (الإسراء، 1)

«منزه است کسی که بندة خود را در یک شب از مسجدالحرام به دورترین مسجد برد.» فهمیدم اعمال حج را انجام داده‌است و به سوی بیت المقدس می‌رود.

به او گفتم: از چه زمانی در اینجا هستی؟ گفت: (ثَلاَثَ لَیالٍ سَوِیاً)(مریم، 10)

«سه شب کامل.»

گفتم: غذایی برای خوردن همراهت نمی‌بینم. گفت: «او مرا می‌خوراند و می‌نوشاند».

به او گفتم: با چه وضو می‌گیری؟گفت: (فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَیمَّمُوا صَعِیداً طَیباً)و اگر آب نیافته‌اید، پس بر خاكى پاك تیمّم كنید (النساء، 43)

به او گفتم: من غذا دارم، میل داری؟ گفت: (ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَى اللَّیلِ) سپس روزه را تا [ فرا رسیدن ] شب به اتمام رسانید. (البقرة، 187)

گفتم: الآن ماه رمضان نیست. گفت: (وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَیراً فَإِنَّ اللَّهَ شَاکِرٌ عَلِیمٌ) (158)

و هر كه افزون بر فریضه، كار نیكى كند، خدا حق شناس و داناست. (البقرة، 158)

گفتم: افطار در سفر برای ما آزاد است. گفت: (وَ أَنْ تَصُومُوا خَیرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ) (184)

و اگر بدانید، روزه گرفتن براى شما بهتر است. (البقرة، 184)

گفتم: چرا آن‌گونه که با تو سخن می‌گویم، با من سخن نمی گویی؟ گفت: (مَا یلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَیهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ) (ق، 18)

«هیچ سخنی را انسان تلفظ نمی کند، مگر اینکه نزد او فرشته ای مراقب و آماده است.»

گفتم: ازکدام قبیله ای؟ گفت: (وَ لاَ تَقْفُ مَا لَیسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤَادَ کُلُّ أُولٰئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْئُولاً) و چیزى را كه بدان علم ندارى دنبال مكن، زیرا گوش و چشم و قلب، همه مورد پرسش واقع خواهند شد. (الإسراء، 36)

گفتم: اشتباه کردم؛ مرا حلال کن. گفت: (قَالَ لاَ تَثْرِیبَ عَلَیکُمُ الْیوْمَ یغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ) [یوسف] گفت: «امروز بر شما سرزنشى نیست. خدا شما را مى‌آمرزد و او مهربانترین مهربانان است.» (یوسف،92)

گفتم: می‌خواهی تو را سوار بر شترم کنم تا به کاروان برسی ؟ گفت: (وَ مَا تَفْعَلُوا مِنْ خَیرٍ یعْلَمْهُ اللَّهُ) (البقرة،197)

راوی می‌گوید: هنگامیکه خواست سوار شود گفت: (قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ یحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذٰلِکَ أَزْکَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یصْنَعُونَ) به مردان با ایمان بگو: «دیده فرو نهند و پاكدامنى ورزند، كه این براى آنان پاكیزه‌تر است، زیرا خدا به آنچه مى‌كنند آگاه است.» (النور،30)

من نیز نگاهم را کوتاه کردم و به او گفتم که سوار شود. وقتی خواست سوار شود، شتر رم کرد و لباس آن زن پاره شد. گفت: (وَ مَا أَصَابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أَیدِیکُمْ)

و هر [ گونه] مصیبتى به شما برسد به سبب دستاورد خود شماست (الشورى،30)

به او گفتم: صبر کن تا شترم را ببندم. گفت: (فَفَهَّمْنَاهَا سُلَیمَانَ) پس ما به سلیمان فهماندیم (الأنبیاء، 79)

پس شتر را بستم و به او گفتم: سوارش شو. وقتی سوار شد، گفت: (سُبْحَانَ الَّذِی سَخَّرَ لَنَا هٰذَا وَ مَا کُنَّا لَهُ مُقْرِنِینَ وَ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ) منزه است کسی کهاین (مرکب) را برای ما مسخر نمود در حالی که ما بر آن توانا نبودیم و به راستى كه ما به سوى پروردگارمان بازخواهیم گشت.» (الزخرف، 13و14)

راوی گوید: در حالی‌که افسارشتر را گرفته‌بودم و با سرعت حرکت می‌کردم، ا صدای بلند فریاد می‌زدم. گفت: (وَ اقْصِدْ فِی مَشْیکَ وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِکَ)

و در راه‌رفتنِ خود میانه‌رو باش، و صدایت را آهسته ساز (لقمان، 19)

من نیز آرام آرام راه رفتم و زیر لب اشعاری را زمزمه می‌کردم. گفت:

(فَاقْرَءُوا مَا تَیسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ) هر چه از قرآن میسّر مى‌شود بخوانید (المزمل، 20)

به او گفتم: خیری کثیر به تو داده شده‌است. گفت: (إِنَّمَا یتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبَابِ) تنها خردمندانند كه می‌فهمند. (الرعد، 19)هنگامی که کمی با او رفتم، گفتم: آیا همسرداری؟ گفت: (یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْیاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ) اى كسانى كه ایمان آورده‌اید، از چیزهایى كه اگر براى شما آشكار گردد شما را اندوهناك مى‌كند مپرسید (المائدة، 101)

ساکت شدم و دیگر با او سخن نگفتم تا اینکه او را به قافله رساندم. به او گفتم: این قافله است؛ چه کسی را در آن داری؟گفت: (الْمَالُ وَ الْبَنُونَ زِینَةُ الْحَیاةِ الدُّنْیا)

مال و پسران زیور زندگى دنیایند (الكهف، 46)

فهمیدم که فرزندانی در قافله دارد. گفتم: کارشان در سفر حج چیست ؟ گفت: (وَ عَلاَمَاتٍ وَ بِالنَّجْمِ هُمْ یهْتَدُونَ) و نشانه‌هایى [دیگر نیز قرار داد]، و آنان به وسیله ستاره [ قطبى ] راه‌یابى مى‌كنند. (النحل، 16)

گفتم: چه کسی را در آن داری؟ گفت: (وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِیمَ خَلِیلاً ) (النساء، 125)

(وَ کَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَکْلِیماً) (النساء، 164)

(یا یحْیى خُذِ الْکِتَابَ بِقُوَّةٍ وَ آتَینَاهُ الْحُکْمَ صَبِیاً) (مریم، 12)

و خداوند ابراهیم را به دوستی خود برگزید، «خداوند با موسی سخن گفت»، «ای یحیی، کتاب را با قدرت بگیر.» پس صدا زدم: ای ابراهیم، ای موسی، ای یحیی. ناگهان جوان‌هایی مانند قرص ماه بیرون آمدند.

وقتی که مستقر شدند، آن زن گفت: (فَابْعَثُوا أَحَدَکُمْ بِوَرِقِکُمْ هٰذِهِ إِلَى الْمَدِینَةِ فَلْینْظُرْ أَیهَا أَزْکَى طَعَاماً فَلْیأْتِکُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ) (الكهف، 19)

«کسی از میان خود را با این پول به شهر بفرستید تا ببیند کدام غذا پاکیزه تر است، از آن روزی برایتان فراهم کند.» یکی از آنها رفت و غذایی خرید و در مقابل من قرار داد. آن زن گفت: (کُلُوا وَ اشْرَبُوا هَنِیئاً بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِی الْأَیامِ الْخَالِیةِ) (الحاقة،24)

«بخورید و بیاشامید گوارایتان باد که این پاداش اعمال ایام گذشته شماست.»

گفتم: از این غذا نمی خورم تا اینکه موضوع این زن را به من بازگو کنید. گفتند: این زن مادر ماست. چهل سال است که جز با قرآن سخن نمی گوید؛ مبادا که بلغزد و خداوند رحمان بر او خشم گیرد. منزه است کسی که بر هر کاری قادر است. پس گفتم: (ذٰلِکَ فَضْلُ اللَّهِ یؤْتِیهِ مَنْ یشَاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ) (الحدید، 21)

«این فضل خداست که به هر که بخواهد، می‌دهد و خداوند صاحب فضل بزرگ است.»⁽¹⁾

دومین محبوب حضرت فاطمه (علیها السلام)نظر به جمال رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)

و النَّظَرُ فی وَجهِ رَسولِ اللّه نگاه به چهره پیامبر خدا.

نگاه حرام داریم ونگاه عبادت وثواب هم داریم

نگاه حرام

نگاه به نامحرم

امام باقر (علیه السلام) فرمود: جوانی از انصار، در مدینه با زنی برخورد کرد. در آن زمان، مقنعه زن‌ها تا پشت گوش‌شان را می‌پوشاند (گوش‌ها، گردن و صورت حجاب نداشت. ) جوان به آن زن خیره شد و چشم از او بر نداشت تا عبور کرد. همین‌طور که با نگاه به پشت سرش آن زن را تعقیب می‌کرد، وارد کوچه تنگی شددر این هنگام صورتش به استخوانی که از دیوار بیرون زده بود برخورد و شکافت. وقتی آن زن رفت، جوان به خود آمد و دید خون از صورتش جاری است. با خود گفت: به خدا سوگند! نزد رسول خدا می‌روم و این ماجرا را با او در میان می‌گذارم. جوان نزد پیامبر رفت. حضرت پرسید این چه وضعی است؟ او جریان را نقل کرد. در این هنگام جبرئیل نازل شد و این آیه را آورد؛⁽¹⁾

(قُل لِلمؤمِنینَ یغُضُّوا مِنْ اَبْصارِهِمْ وَ یَحفَظُوا فُرٌجَهُمْ ذلِکَ اَزْکی لَهٌم اِنّ اللهَ خَبیرٌ بِما یَصْنَعونَ)؛

به مؤمنان بگو چشمان خود را فرو بندند و دامن خود را حفظ کنند، این برای آنها پاکیزه‌تر است و خدا به آنچه می‌کنند، آگاه است».

و پس از آن فرمود: (وَ قُلْ لِلْمؤمِناتِ یَغْضُضنَ‌مِنْ اَبْصارِهنَّ وَ یَحفَظنَ فُروجَهُنًّ)؛ «به زنان باایمان بگو چشمان‌شان را (از نامحرم) فرو بندند و دامن خود را حفظ کنند.»

پس خواست قرآن رعایت عفت عمومی برای زن و مرد است و این کار ضروری و واجب شمرده شده است: نگاه‌کردن مرد به بدن زن نامحرم چه با قصد لذّت و چه بدون آن حرام است و نگاه‌کردن به صورت و دست‌ها، اگر با قصد لذّت باشد،

حرام است، بلکه احتیاط واجب آن است که بدون قصد لذت هم نگاه نکنند و نیز نگاه‌کردن زن به بدن مرد نامحرم حرام است. .»⁽¹⁾

نگاه به نامحرم در روایات

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): النظر سهمٌ مسمومٌ مِن سِهام إبلیس فمَن ترکها خوفاً مِنَ الله إعطاه اللهُ إیماناً یجدُ حلاوتَه فی قلبه.⁽²⁾رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: نگاه به (نامحرم) یکی از تیر‌های زهر آلود شیطان است، هر کس از ترس خدا آن را ترک نماید، خداوند ایمانی به او عطا فرماید که شیرینی آن را در دل خویش بیابد.

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): مَن مَلَأَ مِنِ امرأهٍ حراماً حَشاهما الله عزّوجلّ یوم القیامه بمسامیرَ مِن نارٍ و حشاهما ناراً حتی یَقضیَ بین الناس ثم یُؤمَر به إلی النار.⁽³⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: کسی که چشمان خود را از نگاه حرام به زنی پر کند، خدای بزرگ و بلند مرتبه در روز قیامت چشمان او را با میخ‌های آتشین پر کرده و از آتش انباشته می‌سازد تا حساب مردم به پایان رسد، آنگاه فرمان می‌دهد که او را به آتش جهنم برند.

جمعی از مسلمانان، اطراف پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نشسته بودند که آن حضرت سؤالی را مطرح ساخت:

«ای شیء خیر للنساء؛ چه سیره‌ای برای بانوان بهتر است؟

هر کس به فراخور معرفت خویش جوابی می‌داد، اما هیچ جوابی پیامبر را قانع نمی‌ساخت. در آن هنگام، سلمان فارسی که در آن روزگار پیرمردی با وقار و پر ذکاوت

بود، با خود اندیشید که پاسخ این پرسش از سطح اندیشه حاضران فراتر است. از این روی در آن بحبوحه خود را به خانه فاطمه (علیها السلام)که به مسجد پیامبر متصل بود، رسانید و پاسخ این سؤال را از آن حضرت جویا شد. حضرت زهرا (علیها السلام)در پاسخ فرمود: خیرٌ للنِّساء أن لا یَرَین الرجالَ و لا یراهنَّ الرجال. سلمان به میان جمع بازگشت و پاسخ را مطرح ساخت. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بلافاصله از او پرسیدند: «سلمان! این جواب را از که آموختی؟» عرضه داشت: از دخترتان فاطمه (علیها السلام). پیامبر در آن هنگام فرمودند:

«جعلت فداهَا أبوها. . . . ان فاطمة بضعة منی؛ پدرش به فدایش باد! به راستی که فاطمه پاره‌ای از وجود من است»⁽¹⁾

قال الامام الصادق (علیه السلام): النظرهُ سهمٌ مِن سِهام إبلیس مسمومٌ، مَن ترکها لِلّه عزّوجلّ لا لِغیره أعقبه الله أمناً و إیماناً یجدُ طَعْمَه.⁽²⁾

امام صادق (علیه السلام) فرمود: نگاه به (نامحرم) یکی از تیر‌های زهر آلود شیطان است، هرکس به خاطر خدای بزرگ و بلند مرتبه، نه به خاطر غیر او، آن را ترک نماید در پی آن خداوند آرامش و ایمانی به او ارزانی فرماید که طعم آن را بیابد.

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): من مَلَأ عینَه من حرامٍ مَلأَ اللهُ عینَه یومَ القیامهِ من النار إلاّ أن یتوب و یَرجِعَ.⁽³⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: هر کس چشم خود را از (نگاه های) حرام پر کند، خداوند در روز قیامت چشم او را از آتش پر گرداند، مگر این که توبه کند و برگردد.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به علی (علیه السلام) یا عَلی! كُلُّ عَینٍ باكِیةٌ یومَ القِیامَةِ إلاّ ثلاثَ أعینٍ: عَینٌ سَهَرَت فی سَبیلِ اللّه ِوعَینٌ غُضَّت عَن مَحارِمِ اللّه ِ وعَینٌ فاضَت مِن خَشَیةِ اللّه ِ؛⁽⁴⁾

اى على! در روز رستاخیز، همه دیدگان جز سه دیده، گریان است: دیده اى كه در راه خدا بیدار خوابى كشیده، دیده اى كه از محرّمات الهى فرو نهاده شده، و دیده اى كه از بیم خدا گریسته است.

نگاه ثواب

رسولُ اللّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): النَّظَرُ إلَی العالِمِ عِبادَةٌ، و النَّظَرُ إلَی الإمامِ المُقسِطِ عِبادَةٌ، و النَّظَرُ إلَی الوالِدَینِ بِرأفَةٍ و رَحمَةٍ عِبادَةٌ، والنَّظَرُ إلَی الأخِ تَوَدُّهُ فی اللّهِ عَزَّ و جلَّ عِبادَةٌ.⁽¹⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): نگاه کردن به عالِم عبادت است، نگاه کردن به پیشوای دادگر عبادت است، نگاه کردن مهر آمیز به پدر و مادر عبادت است و نگاه کردن به برادری که به خاطر خدا دوستش داری عبادت است.

رسولُ اللّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): النَّظَرُ فی ثَلاثَةِ أشیاءَ عِبادَةٌ: النَّظَرُ فی وَجهِ الوالِدَینِ، و فی المُصحَفِ، و فی البَحرِ.⁽²⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): نگریستن در سه چیز عبادت است: نگاه کردن در روی پدر و مادر، و در قرآن، و در دریا.

رسول اللّه (صلی الله علیه و آله و سلم): النَّظَرُ إلَی الکعبَةِ عِبادَةٌ.⁽³⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): نگاه به کعبه، عبادت است.

الإمامُ الصّادقُ (علیه السلام) لَمّا سُئلَ عَن قَولِ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم): النَّظَرُ فی وُجوهِ العُلَماءِ عِبادَةٌ: هُوَ العالِمُ الّذی إذا نَظَرتَ إلَیهِ ذَکرَک الآخِرَةَ، و مَن کانَ خِلافَ ذلک فَالنَّظَرُ إلَیهِ فِتنَةٌ.⁽⁴⁾

امام صادق (علیه السلام) در پاسخ به پرسش از این سخن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) که: نگریستن به چهره علما عبادت است فرمود: منظور عالمی است که چون به او بنگری، تو را به یاد آخرت اندازد و کسی که بر خلاف این باشد، نگاه کردن به او فتنه (گمراهی) است.

بخش دوم حدیث حضرت زهرا

این است: «النَّظَر فِی وَجهِ رَسُولِ اللَّهِ» آن حضرت نگاه به چهرة رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را دوست داشت؛ یا از آن جهت که پدر مهربان او بود و یا از آن جهت که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پیشوا، امام و رهبر او بود. هر کدام که باشد، نگاه به ایشان ثواب دارد. در حدیث کساءمی‌خوانیم: «وَ صرْتُ أَنْظُرُ إِلَیهِ وَ إِذَا وَجْهُهُ یتَلَأْلَأُ کأَنَّهُ الْبدْرُ فِی لَیلَةِ تَمَامِهِ وَ کمَالِهِ؛⁽¹⁾و همچنان به چهرة او [پدرم] نگاه می‌کردم که همانند ماه شب چهارده در حالی که کامل و تمام است، می‌درخشید».

به هر حال، اگر مراد از نظر، صرف نگاه کردن باشد، نگاه به چهرة رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از چند جهت عبادت بوده است، چنان که خود رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید: «النَّظَرُ إِلَی الْعالِمِ عبَادَةٌ، وَ النَّظَرُ إِلَی الْإِمَامِ الْمُقْسِطِ عِبَادَةٌ، وَ النَّظَرُ إِلَی الْوَالِدَین برَأْفَةٍ وَ رَحْمَةٍ عبَادَةٌ، وَ النظَرُ إِلَی أَخ تَوَدُّهُ فِی اللَّهِ (عزَّ وَجَلَّ) عِبَادَةٌ؛⁽²⁾نگاه به (چهره) عالم عبادت است. و نگاه به (چهره) امام عادل و عدالت پیشه عبادت است. و نگاه به چهرة والدین از روی رأفت و مهربانی عبادت است. و نگاه به چهرة برادر (دینی) که برای خدا دوستش داریم، عبادت است.» رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)هم عالم بود، هم پیشوای عدالت پیشه و هم پدر حضرت زهرا، بنابراین، نگاه به چهرۀ حضرت از جهات متعددی عبادت بود.

ممکن است مراد از نگاه به چهرۀ رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، عشق و محبت قلبی به آن حضرت باشد که این را نیز حضرت زهرا (علیها السلام)در سطح عالی برخوردار بود.

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید: «یا فاطِمَةُ أَنْتِ مِنِّی و اَنَا مِنکِ؛ تو از من هستی و من از تو.» این حدیث اوج دلبستگی عاطفی این پدر و دختر را می‌رساند، خصوصاً اگر به شأن نزول این حدیث توجه شود:

از حضرت زهرا نقل شده است که فرمود: وقتی این آیه نازل شد: (لا تَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَینَکمْ کدُعاءِ بَعْضِکمْ بَعْضاً)⁽¹⁾رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را آنگونه که همدیگر را صدا می‌زنید، (با اسم) نخوانید! » ترسیدم که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را با لفظ «ای پدر» بخوانم. من نیز مانند دیگران، پدر را با نام «یا رسول الله» صدا زدم. بدین خاطر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) یک بار یا دو بار یا سه بار از من روی گردانید (و پاسخ نگفت)، سپس رو به من کرد و فرمود: ای فاطمه! این آیه دربارۀ تو و خانوادۀ تو و نسل تو نازل نشده است. تو از من هستی و من از توام. همانا این آیه برای (ادب کردن) جفاکاران درشت خوی قریش و انسانهای خودخواه و متکبّر نازل شده است. مرا با جملة «ای پدر! » خطاب کن که مایۀ حیات قلب من است و خداوند را خشنود می‌کند.⁽²⁾

لازم به ذکر است به خوانندگان عزیز یاد آور بشوم که درست است در زمان از نگاه به جمال پیامبراسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) محروم هستیم ولی می‌توان با صلوات فرستادن بیاد حضرت بود وثواب وحسنات بی شماری را کسب کرد بعنوان تبرک تعدادی از احادیث فضیلت صلوات را ذکر می‌نماییم.

در قرآن كریم به مؤمنان دستور می‌دهد كه به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) درود و سلام بفرستند: (انّ الله و ملائكه یصلّون علی النّبی یا ایها الّذین امنوا صلّوا علیه و سلّموا تسلیما)؛

خداوند و فرشتگان بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) درود می‌فرستند؛ ای كسانی كه ایمان آورده‌اید، بر او درود بفرستید و سلام گویید و تسلیم فرمانش باشید.»⁽¹⁾

مقام پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آن‌قدر والا است كه خدای سبحان و تمام فرشتگان بر او درود و سلام می‌فرستند و بهتر است مؤمنان هم در این آهنگ كلّی هم‌نوا و هماهنگ شوند.

علاوه بر آن، صلوات خدا به معنی فرستادن رحمت است و این گسترش دادن مقام معنوی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و آل پیامبر (علیهم السلام) است و صلوات فرشتگان و مؤمنان به معنی طلب رحمت و مغفرت است و این هم خواستاری مقام و عظمت معنوی آنها است.

سنگین ترین عمل در ترازوی اعمال

اشاره

قال أبو عبدِ الله أو أبو جعفر (علیهما السلام): أثقَلُ ما یوضَعُ فی المیزانِ یومَ القیامةِ، الصَّلاةُ علی مُحمَّدٍ وَ(علی) أهلِ بِیتِه.⁽²⁾

حضرت باقر و یا حضرت صادق (علیهما السلام) میفرمایند: سنگینترین عملی كه روز قیامت در ترازوی اعمال قرار داده میشود، صلوات بر محمد و اهلبیت گرامی ایشان (علیهم السلام) است.

چرا حضرت ابراهیم خلیل الله شد؟"

قالَ مُولانا عَلی بنُ مُحَمَّدٍ الهادی (علیه السلام):

إنّما اتَّخَذَ اللهُ إبراهیمَ خلیلاً لِكَثْرَةِ صَلاتِهِ علی محمّدٍ وأهلِ بیتهِ صلواتُ اللهِ عَلَیهم.⁽³⁾

حضرت امام هادی (علیه السلام) (علیه السلام) فرمودند:

خدای متعال حضرت ابراهیم (علیه السلام) را دوست و خلیل خود انتخاب کرد، به خاطر آنکه ایشان بر محمد و اهل بیت گرامیش (علیهم السلام) بسیار صلوات می‌فرستاد.

فضیلت صلوات از زبان دوبهشتی

عَنَ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله و سلم):

رَأَیْتُ البارحَۀَ عَمِّی حَمْزَةَ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَأخِی جَعْفَرَ بْنَ أبِی طالِبٍ وَبَیْنَ أَیْدِیهِما طَبَقٌ مِنْ نَبِقٍ فَأکَلَا سَاعَةً فَتَحَوَّلَ النَّبِقُعِنَباً، فَأَکَلَا سَاعَةً فَتَحَوَّلَ الْعِنَبُ لَهُمَا رُطَباً، فَأَکَلَا سَاعَةً فَدَنَوْتُ مِنْهُمَا وَقُلْتُ: بِأَبِی أَنْتُمَا، أیَّ الْأَعْمَالِ وَجَدْتُما أَفْضَلَ؟ قَالَا: فَدَیْنَاکَ بِالْآبَاءِ وَالْأُمَّهَاتِ، وَجَدْنَا أَفْضَلَ الْأَعْمَالِ الصَّلَاةَ عَلَیْکَ، وَسَقْیَ الْمَاء، وَحُبَّ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام).⁽¹⁾

ابن عباس از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌کند که پیامبر بعد از نماز صبح به اصحابشان فرمودند:

شب گذشته عمویم حمزه و برادرم جعفر بن اَبى طالب را در خواب دیدم. نزد آنان طبقى بود از میوه درخت سِدر. پس از آنکه مدتی از آن خوردند، آن میوه تبدیل به انگور شد. مقداری دیگر از آن خوردند و آن انگور تبدیل به رطب(خرماى تازه) شد. پس از آنکه مقداری از آن خوردند، نزدیک آنها رفتم و گفتم: فدای شما، چه عملی را بهتر از بقیه اعمال یافتید؟ گفتند: پدر و مادرمان فدای تو باشد، ما بهترین عمل را صلوات بر تو، نوشاندن آب به دیگران و دوستى على بن ابى طالب (علیه السلام) یافتیم.

ثواب صلوات قابل شمارش نیست

فِی لَیلَۀ المِعراجِ بَعدَ أنْ رَأی النَّبیُّ مَلَکاً یُحاسِبُ عَدَدَ قَطَراتِ المَطَرِ، قالَ المَلَکُ‌لَه (صلی الله علیه و آله و سلم):

یا رَسُولَ اللهِ، حَسابٌ لاأقْدِرُ عَلیهِ بِما عِندیِ مِن الحِفظِ وَالتَّذَکُّرِ وَالأیدِی وَالأصابِعِ، فقالَ: أیُّ حِسابٍ هُو؟

فَقالَ: قُومٌ مِنْ أُمَّتِکَ یَحْضُرُونَ مَجْمَعاً فَیُذْکَرُ اسْمُکَ عِندَهُم فَیُصَلُّونَ عَلَیکَ، فأنا لاأقْدِرُ عَلی حَصْرِ ثَوابِهِم.⁽¹⁾

در شب معراج، پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرشته‌ای را دیدند که مقدارِ قطرات باران را محاسبه می‌کرد، آن فرشته عرض کرد: ای رسول خدا، حساب و شمارشی است که من با تمامِ توانِ خود، نمی‌توانمآن را شمارش کنم.

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: آن چه حسابی است!؟

فرشته گفت: هر گاه گروهی از امّت شما در جایی جمع شوند و پس از شنیدن نامتان بر شما صلوات فرستند، من از محاسبه ثوابِ آنان عاجزم.

نزدیکترین فرد به پیامبردر رستاخیز

قالَ رَسولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): أولَی النّاسِ بِی یَومَ القِیامَۀِ أکْثَرُهُمْ عَلَیَّ صَلاۀً فِی دارِ الدُّنیا⁽²⁾

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

نزدیک‌ترین شما به من در روز قیامت، کسانی هستند که در دنیا بیشتر از دیگران بر من صلوات فرستند.

درود هفتاد هزار فرشته بر گوینده صلوات

قالَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم):

جائَنِی جِبْرِئیِلُ وَقالَ: إنَّه لایُصَلِّی عَلَیْکَ أحَدٌ إلاّ وَیُصَلَّی عَلیهِ سَبعُونَ ألفَ مَلَکٍ وَمَنْ صَلَّی عَلیهِ سَبْعُونَ ألفَ مَلَکٍ، کانَ مِنْ أهلِ الجَنَّۀِ.⁽³⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

جبرئیل نزد من آمد و عرض کرد: کسی نیست که بر شما صلوات بفرستد مگر آن که هفتاد هزار فرشته بر او صلوات می‌فرستند، و هر که هفتاد هزار فرشته بر او صلوات فرستد از اهل بهشت خواهد بود.

روشنائیِ قبر، صراط و بهشت به برکت صلوات

قالَ النبی (صلی الله علیه و آله و سلم):

أکْثِرُوا الصَّلاۀَ عَلَیَّ فَإنَّ الصَّلاۀَ عَلَیَّ نُورٌ فِی القَبرِ، وَنورٌ عَلَی الصِّراطِ، وَنورٌ فِی الجَنَّۀِ⁽¹⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

بر من بسیار صلوات فرستید؛ زیرا صلوات بر من نوری است در قبر، و نوری است بر صراط، و نوری است در بهشت.

سه فائده برای صلوات

عَن النَّبیِّ (صلی الله علیه و آله و سلم):

صَلاتُکُم عَلَیَّ مُجَوِّزَۀٌ لِدُعاءِکُم، وَمَرْضاۀٌ لِرَبِّکُم، وَزَکاتٌ لأعمالکم (لِأبدانِکُمْ)⁽²⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

صلوات شما سبب استجابت دعا، رضایت و خشنودی پروردگار و پاکیزگی اعمالتان می‌شود.

صلوات زینت دعا

عن الصّادقِ (علیه السلام) عن النَّبیِّ (صلی الله علیه و آله و سلم):

إجْعَلوُنِی فِی أوّلِ الدُّعاءِ وَ فِی آخِرِهِ وَ فِی وَسَطِهِ.⁽¹⁾

حضرت صادق (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت کرده‌اند: مرا در ابتداء و آخر و در میان دعاهایتان یاد کنید و بر من صلوات بفرستید.

صلوات در شب و روز جمعه

عن مُولانا الصَّادقِ (علیه السلام):

إذا کانَتْ عَشِیَّةُ الخَمیِسِ وَلیَلةُ الجُمُعَةِ نَزَلَتْ مَلائِکَةٌ مِن السَّماءِ مَعها أقلامُ الذَّهَبِ وَصُحُفُ الفِضِّةِ، لایَکتُبونَ (عَشِیَّةَ الخَمیِسِ وََلیَلَةَ الجُمعَةِ إلی أنْ تَغیِبَ الشَّمسُ) إلاّ الصَّلاةََ عَلی النَّبِیِّ وَآلِهِ.⁽²⁾

حضرت صادق (علیه السلام) فرمودند:

از شامگاه پنج‌شنبه و شب جمعه، فرشتگانی با قلم‌هایی از طلا و لوح‌هایی از نقره، از آسمان به سوی زمین می‌آیند و تا غروبِ روز جمعهِ ثواب هیچ عملی را نمی‌نویسند به جز صلوات بر محمّد و آل محمّد (علیهم السلام).

استجابت دعا به برکت صلوات

عَن النَّبیِّ وَ أمیرِالمُؤمِنینَ وَ الصَّادقِ (علیهم السلام):

کُلُّ دُعاءٍ (یُدْعیِ اللهَ عَزَّوَجَلَّ بهِ) مَحجُوبٌ عَن السَّماءِ حَتیّ یُصَلِّی علی مُحمَّدٍ وَآلِ مُحمَّدٍ.⁽³⁾

از پیامبر اکرم و حضرت امیر مؤمنان و امام صادق (علیهم السلام) نقل شده است: هر دعایی که خدای متعال با آن خوانده شود، بالا نمی‌رود مگر آنکه بر محمّد و آل محمّد صلوات فرستاده شود.

رهایی از آتش جهنم

قالَ مُولانا الصّادقُ (علیه السلام) لصباحِ بنِ سَیابِة:

ألا أعَلِّمُكَ شَیئاً یقِی اللهُ بهِ وَجْهَكَ مِن حَرِّ جَهَنَّمَ؟ قالَ، قلتُ: بَلی، قالَ: قُلْ بَعدَ الفَجْرِ: "أَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ"مائةَ مَرَّةٍ یقَی اللهُ به وَجْهَكَ مِنْ حَرِّ جَهَنَّمَ.⁽¹⁾

حضرت صادق (علیه السلام) به صَباح بن سیّابِه فرمودند:

آیا می‌خواهی به تو دعایی بیاموزم كه خدای متعال به بركت آن، چهره تو را از حرارتِ آتش جهنم نگه دارد؟ صَباح گوید: به حضرت عرض کردم: آری. حضرت فرمودند: بعد از سپیده‌دم صد مرتبه بگو: "أَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ" خداوند به بركت این ذکر، تو را از آتش جهنم حفظ خواهد کرد.

اثر صلوات با اخلاص

قال الصّادقُ (علیه السلام):

مَنْ صَلَّی عَلی النَّبی وَآلِه مَرَّةً واحِدَةً بِنِیةٍ وَ إخْلاصٍ مِنْ قَلبِهِ قَضَی اللهُ لَه مائَةَ حاجَةٍ؛ منها ثلاثونَ للدُّنیا وَسَبْعُونَ للآخِرَةِ.⁽²⁾

حضرت صادق (علیه السلام) فرمودند:

كسی كه یك مرتبه با نیت [پاك و پسندیده] و با اخلاص کامل صلوات بر پیامبر و خاندان گرامیشان بفرستد، خدای متعال یک‌صد حاجت او را برآورده می‌كند: سی حاجت از حوائج دنیا، و هفتاد حاجت از حوائج آخرتش را.

صلوات، دور کننده شیاطین

قالَ النَّبیُّ (صلی الله علیه و آله و سلم):

إنَّ الشَّیطانَ اثنانِ: شَیطانُ الجِنِّ وَ یُبَعَّدُ ب"لاحُولَ وَلاقُوَّۀَ إلاّ بِاللهِ العَلِّی العَظِیمِ"، وَشِیطانُ الإنْسِ وَیُبَعَّدُ بِالصَّلاۀِ عَلیَ النَّبیِّ وَآلِهِ.⁽¹⁾رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

شیاطین دو گروه‌اند؛ شیاطین جنّی که با ذکر "لاحُولَ وَلاقُوَّۀ إلاّ بِاللهِ العَلِّی العَظِیمِ" رانده می‌شوند، و شیاطین انسی که با صلوات بر محمّد و آل محمّد [شر و آزارشان] از شخص دور می‌شود.

نادانی و خسران در ترک صلوات

عن الصّادقِ (علیه السلام):

إذا ذُکِرَ النَّبیُّ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَأکْثِرُوا الصَّلاۀَ علیهِ، فَإنَّهُ مَنْ صَلَّی عَلی النَّبیِّ (صلی الله علیه و آله و سلم) صَلاۀً واحِدَۀً (صلی الله علیه و آله و سلم) ألفَ صَلاۀٍ فِی أَلْفِ صَفٍّ مِن المَلائِکَۀِ، وَلَمْ یَبْقَ شَیءٌ مِمَّا خَلَقَهُ اللهُ إلاّ صَلَّی عَلی العَبدِ لِصَلاۀِ اللهِ عَلیهِ وَصلاۀِ مَلائِکَتِه، فَمَنْ لَمْ یَرغَبْ فِی هذا فَهُوَ جاهِلٌ مَغْرورٌ، قَد بَرِﺉَ اللهُ مِنهُ وَرَسولُهُ وَأهلُ بِیتهِ.⁽²⁾

حضرت صادق (علیه السلام) فرمودند:

چون نام پیغمبر برده شود، بسیار بر او صلوات بفرستید؛ زیرا هر که یک مرتبه بر پیامبر صلوات بفرستد خدای متعال هزار مرتبه به همراه هزار گروه از ملائکه بر او درود می‌فرستد و هیچ مخلوقی از آفریده‌های الهی باقی نمی‌ماند مگر آنکه – به خاطر صلواتِ خدا و ملائکه - بر آن بنده صلوات می فرستد، [حال] پس اگر کسی در فرستادنِ صلواتِ با این فضیلت میل و رغبتی پیدا نکند، او شخصی نادان و فریب خورده(ی شیطان) بوده، و خدا و رسول و اهل بیت رسولش از چنین شخصی بیزارند.

مجلس بدون صلوات، مجلس حسرت و پشیمانی

قالَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم):ما مِنْ قومٍ اجْتَمَعُوا فی مَجلِسٍ فَلَمْ یَذْکُروا اسْمَ اللهِ عَزَّوَجَلَّ وَلَمْ یُصَلُّوا عَلَی نَبِیِّهِم إلاّ کانَ ذلکَ المَجلِسُ حَسْرَۀً وَ وَبالاً عَلَیْهم.⁽¹⁾

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:

هر عده‌ّای که در مکانی جمع شوند و خدا را یاد نکنند و بر پیامبرشان درود و صلوات نفرستند، آن مجلس مایه حسرت و پشیمانیشان (در قیامت) خواهد شد.

بهترین عمل در روز جمعه

عَن مُولانا الصّادقِ (علیه السلام):

ما مِنْ عَمَلٍ أفْضَلَ یومَ الجُمُعَۀِ مِن الصَّلاۀِ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِهِ.⁽²⁾

امام صادق (علیه السلام) فرمودند. هیچ عملی در روز جمعه برتر و با فضیلت‌تر از صلوات بر محمّد و آل محمّد نمی‌باشد.

بوی عطر

مرحوم آخوند ملاعلی همدانی (رحمه الله)، حکایت نموده اند که: روزی پیرمردی جهت حساب خمس و زکوة، پیش من آمد، متوجه شدم که از آن پیرمرد بوی عطر عجیبی به مشامم می‌رسد که تا به حال نظیر آن را استشمام نکرده ام. از او پرسیدم از چه عطری استفاده می‌کنی؟ گفت: حضرت آیة الله، این بوی خوش، قصه ای دارد که تاکنون آن را برای احدی نقل نکرده ام. اما چون شما آقای ما هستی، برایتان تعریف

می‌کنم. قصه این است که شبی در عالم خواب پیامبر خدا، (صلی الله علیه و آله و سلم)، را زیارت نمودم. درحالی که آن حضرت نشسته بودند و حدود ده یا بیست نفر اطراف ایشان حضور داشتند و من هم در آن مجلس بودم.

حضرت فرمودند که: کدامیک از شما بر من زیاد صلوات می‌فرستید؟ می‌خواستم بگویم که من زیاد صلوات می‌فرستم، اما ساکت شدم. بار دوم پرسیدند: باز هم کسی پاسخ نگفت. برای بار سوم حضرت فرمودند: کدام یک از شما بر من زیاد صلوات می‌فرستد؟ می‌خواستم بگویم من، که با خود فکر کردم شاید دیگران بیشتر از من صلوات می‌فرستند. پس آنگاه پیامبر اکرم، (صلی الله علیه و آله و سلم)، بلند شده و خطاب به من فرمودند: شما بر من زیاد صلوات می‌فرستی، و لبان مرا بوسید.⁽¹⁾

خوشبو شدن صورت به برکت صلوات

صاحب کتاب آثار صلوات می‌گوید: در کتاب شفاء الاسقام روایت‌شده است که: محمد بن سعید گفت: با خود عهد بستم پیش از خواب به شماره معین صلوات بر محمد و آل محمد بفرستم، شبی که با خانواده ام در اتاقی خوابیده بودم. در عالم خواب و رؤیا دیدم که آن حضرت (رسول خدا) وارد شد. و تمام در و دیوار اتاق به نور جمالش روشن گردید، و فرمود: آن دهانی که بر من صلوات می‌فرستاد کجاست تا آن را ببوسم.

من شرم کردم دهانم را جلو ببرم، صورتم را جلو بردم، حضرت آن را بوسید. این کار رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) چنان در من سرور و شادمانی ایجاد کرد، که از شادی بیدار شدم و خانواده ام را بیدار کردم. بوی خوش و معطر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در اتاق پیچیده بود. گویا اتاق پر از مشک بود.

و از آنجا که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) صورت مرا بوسیده بود، آن بوی خوش تا هشت روز از رخسارم می وزید، این بو به‌قدری معطربود که دیگران هم آن را می‌بوئیدند⁽¹⁾

والانفاق فی سبیل الله

اشاره

سومین عمل محبوب حضرت زهرا (علیها السلام)انفاق می‌باشد

فضیلت انفاق در قرآن واحادیث

اِنْفاق مصرف‌کردن مال و مانند آن در راه خدا است. خمس و زکات، کفاره، وقف، وصیت، هدیه و صدقه نمونه‌هایی از انفاق شمرده می‌شوند. به نظر مفسران انفاق اختصاص به اموال ندارد و از هر آنچه رزق الهی است می‌توان انفاق کرد. هدف انفاق را برپایی عدالت اجتماعی و تقویت ایمان و برادری در جامعه دانسته‌اند. تزکیه نفس، تعدیل ثروت و پاداش در آخرت از آثار انفاق به شمار می‌رود. گفته شده بیش از 80 آیه قرآن به موضوع انفاق پرداخته است.

مَثَل کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می‌کنند، مَثَل دانه‌ای است که هفت خوشه از آن می‌روید و در هر خوشه، صد دانه است. و خدا برای هر کس که بخواهد زیاد می‌کند و خدا واسع و داناست.

کسانی که طلا و نقره را نزد خود نگه می‌دارند و آن را در در راه خدا انفاق نمی‌کنند، آنان را به عذابی دردناک بشارت بده. روزی که اندوخته‌ها را می‌گدازند و با آنها پیشانی و پهلو و پشت آنان را داغ می‌نهند. این همان چیزی است که برای خود اندوختید؛ پس بچشید آنچه را که می‌اندوختید.

و کسانی که از آنچه خدا از فضل خود به آنان داده است بخل می‌ورزند، هرگز گمان نکنند که این [بخل ورزیدن] برای آنان خوب است؛ بلکه این کار برایشان بد است. به‌زودی آنچه به آن بخل ورزیدند، در روز قیامت بر گردنشان آویخته خواهد شد. و میراث آسمان‌ها و زمین از آنِ خداست و خدا به آنچه می‌کنید آگاه است.

نکات این آیه

یکی از نکات مهم آیۀ فوق این است که در این آیه گفته شده که اموال، فضلی است از جانب خدا که به ثروتمندان عنایت شده است. مشکل این است که ما باور نداریم که دارایی‌هایمان، فضل خداست و می‌گوییم اینها تلاش خود ما است. این طرز تفکر، قارونی است، هرچند کسی که به این صورت فکر می‌کند، در ظاهر مسلمان باشد.

وقتی حضرت موسی (علیه السلام) به قارون می‌فرمود که زکات مال خود را بپرداز، قارون می‌گفت: (إنّما أُوتیتُهُ عَلى عِلْمٍ)⁽²⁾من فقط با دانش خود به این اموال دست یافته‌ام). اما قرآن می‌فرماید که اینها از جانب خداست. گاهی انسان فراموش می‌کند و فکر می‌کند که قدرت، فکر و تلاشش از خودش است، ولی اولیای خدا، همه را از خدا می‌بینند. انسان باید باور کند که اگر خدا این نعمت‌ها را از او بگیرد، هیچ چیزی ندارد.

آیت‌الله شیخ محمدحسین غروی اصفهانی (رحمه الله) از علمای بزرگ شیعه است؛ استاد شخصیت‌هایی مثل آیت‌الله بهجت، آیت‌الله خویی و آیت‌الله میلانی (رحمه الله) است؛ در حالات ایشان است که یک درس را سه روز تکرار کردند. شاگردان به احترام استاد سخنی نگفتند، ولی بالأخره خسته شدند و آیت‌الله شیخ علی محمد نجفی بروجردی (رحمه الله) - که در مقامات علمی و معنوی چهره‌ای ممتاز بود - اعتراض می‌کند و می‌گوید: استاد، ما سه روز است که درس تکراری گوش می‌کنیم. شما فراموش کرده‌اید؟ مرحوم آیت‌الله غروی اصفهانی فرمودند: خیر، به یاد دارم که تکرار می‌کنم، ولی در این سه روز وقتی برای شروع درس می‌آیم، هر چه فکر می‌کنم، هیچ مطلب تازه‌ای جز آن تکرار به یاد نمی‌آورم. خداوند خواست به من تفهیم کند که اگر ما حافظۀ تو را بگیریم، چیزی نداری.

پس نباید فراموش کرد که هر توانی که در انسان وجود دارد، از داده‌های خداست. چه‌بسا کسانی که در عرصه‌های علمی یا اقتصادی، از مشاهیر بوده‌اند، ولی امروز حتی نام خود را به یاد نمی‌آورند و فرزندانشان را نمی‌شناسند. باید باور کنیم که همۀ اینها از فضل خداست و ما از خداوند طلب‌کار نیستیم. اگر تا آخر عمر فقط و فقط برای شکر یکی از نعمت‌های الهی تلاش کنیم، باز هم کم است و حقّ او را ادا نکرده‌ایم.

ثروت، وسیله‌ای برای آزمایش انسان

البته خداوند نیازمند این کمک‌ها نیست. همۀ آسمان‌ها و زمین برای اوست، ولی اینها آزمون انسان است. قرآن کریم می‌فرماید:

(إِنَّما أَموالُكُم وَ أَولادُكُم فِتنَةٌ). ⁽¹⁾

اموال و فرزندانتان، صرفاً آزمایشی [برای شما] هستند.

امیر مؤمنان (علیه السلام) وقتی می‌خواهد بندگان خدا را به انفاق تشویق کند، بی‌نیازی خدا را یادآور می‌شود:

استَنصَرَكُم وَ لَهُ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الأَرضِ وَ هُوَ العَزِیزُ الحَكِیمُ. استَقرَضَكُم وَ لَهُ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الأَرضِ وَ هُوَ الغَنِیُّ الحَمِیدُ وَ إِنَّمَا أَرَادَ أَن یبلُوَكُم أَیكُم أَحسَنُ عَمَلًا.⁽¹⁾

از شما یاری خواسته، حال آنکه سپاهیان آسمان‌ها و زمین برای اوست و عزیز و حکیم است. از شما قرض خواسته، حال آنکه گنجینه‌های آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست و او بی‌نیازِ ستوده است. او تنها خواسته شما را بیازماید که کدامتان عملش نیکوتر است.

خدایی که فرموده: (إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ⁽²⁾نیازی به یاری ما ندارد. خدایی که فرموده: (مَنْ ذَا الَّذی یقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً)⁽³⁾و قرض به بندگان را به‌منزلۀ قرض به خود قرار داده است، نیازی به این قرض ندارد، بلکه خواسته انسان‌ها را امتحان کند و رشد دهد.

رستگاری انسان در گرو ترک بخل

«شُح» به‌معنای بخل است، ولی بخلی که همراه با حرص باشد. در قرآن کریم تقریباً نه بار «شُح» مذمت شده است؛ ازجمله در سورۀ تغابن.

(فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا استَطَعتُم وَ اسمَعُوا وَ أَطیعُوا وَ أَنفِقُوا خَیراً لِأَنفُسِكُم وَ مَن یوقَ شُحَّ نَفسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ المُفلِحُونَ).⁽⁴⁾

تا می‌توانید تقوا پیشه کنید؛ و بشنوید و اطاعت کنید و انفاق کنید که برای خودتان بهتر است. و کسانی که از بخل نفس خود محفوظ شوند، آنان رستگاران‌اند.

این آیه نیز نمونه دیگری است از مواردی که سفارش به تقوا شده و بعد نمونه عملی آن در زندگی ذکر گردیده است و این نشان می‌دهد که تقوا یک مسئلۀ کلی و بدون ظهور خارجی نیست. کسانی رستگار هستند که از بخل کناره بگیرند. رسول خدا و اهل‌بیت (علیهم السلام) از بخل به خدا پناه می‌بردند. از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت شده که چنین دعا می‌کرد:

اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِكَ مِنَ البُخلِ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الجُبنِ وَ أَعُوذُ بِكَ أَن أُرَدَّ إِلى أَرذَلِ العُمُر.⁽¹⁾

خدایا من به تو پناه می‌برم از بخل و از ترس و از اینکه به پست‌ترین دورۀ زندگی (فرتوتی) برگردم.

یکی از یاران امام صادق (علیه السلام) به آن حضرت عرض کرد: آیا پیامبر خدا از بخل به خدا پناه می‌بردند؟ امام (علیه السلام) فرمودند:

بله، صبح و شب این کار را می‌کردند و ما نیز از بخل به خدا پناه می‌بریم. خداوند در کتاب خود می‌فرماید: «وَ مَن یوقَ شُحَّ نَفسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ المُفلِحُونَ».⁽²⁾

آری، پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از بخل به خدا پناه می‌بردند و این را به اصحابشان هم آموزش می‌دادند.⁽³⁾

محاسبۀ بخیل در قیامت

شخص بخیل نه از دنیا لذتی می‌برد و نه از آخرت بهره‌ای دارد. امیر مؤمنان (علیه السلام) دربارۀ حساب و کتاب بخیل در روز قیامت می‌فرمایند:

عَجِبتُ لِلبَخِیلِ یسْتَعجِلُ الفَقرَ الَّذِی مِنهُ هَرَبَ وَ یفُوتُهُ الغِنَى الَّذِی إِیاهُ طَلَبَ فَیعِیشُ فِی الدُّنیا عَیشَ الفُقَرَاءِ وَ یحَاسَبُ فِی الآخِرَةِ حِسَابَ الأَغنِیاءِ.⁽⁴⁾

من از بخیل تعجّب می‌کنم. به‌سوی فقری که از آن فرار می‌کند، می‌شتابد و آن بی‌نیازی‌ای که آن را طلب می‌کند، از دست می‌دهد؛ پس در دنیا مانند فقیران زندگی می‌کند، ولی در قیامت چونان ثروتمندان مورد محاسبه قرار می‌گیرد.

خلاصۀ کلام آنکه انفاق و سخاوت از اموری است که برای دنیا و آخرت انسان نافع است و در مقابل، بخل که ریشۀ آن کفر و بی‌اعتمادی به خداست، به دنیا و آخرت انسان زیان می‌رساند؛ بنابراین شایستۀ هر مسلمانی است که دارایی‌های خود را که فضلی از جانب خداست، در راه او انفاق کند تا از آزمایش الهی سربلند بیرون آید.

جبران و افزایش اموال

خداوند كمبود مادى را كه بر اثر انفاق در مال انفاق كننده پدید مى‌آید، جبران مى‌كند: (و ما اَنفَقتُم مِن شَىء فَهُوَ یخلِفُهُ) (سبأ/34، 39) مفسران مراد از «یخلِفُه» را در این آیه جبران مادىِ اموال در دنیا یا ثواب و پاداش اخروى دانسته‌اند.

آیه 272 بقره/2 نیز همین‌گونه تفسیر شده است: (و ما تُنفِقوا مِن خَیر یوَفَّ اِلَیكُم... ) (نیز انفال/8، 60) خداوند افزون بر جبران سرمایه انفاق شده، گاه چند برابر آن را به انفاقگر مى‌دهد: (مَن ذَا الَّذى یقرِضُ اللّهَ قَرضًا حَسَنًا فَیضعِفَهُ لَهُ اَضعافًا كَثیرَةً واللّهُ یقبِضُ و یبصُطُ) (بقره/2، 245) مراد از (واللّهُ یقبِضُ و یبصُط) این است كه قبض و بسط روزى به دست خداست و او توانایى آن را دارد كه در عوض آنچه از مال انفاق كننده كم مى‌شود چند برابر آن را بدهد؛ چنان‌كه آیه 268 بقره/2 نیز به این مطلب اشاره دارد.

هرگز به [حقیقتِ] نیکی [به طور کامل] نمی رسید تا از آنچه دوست دارید انفاق کنید؛ و آنچه از هر چیزی انفاق می‌کنید [خوب یا بد، کم یا زیاد، به اخلاص یا ریا] یقیناً خدا به آن داناست.

انفاق از چیزهاى محبوب و مرغوب

انفاق از چیزهاى محبوب و مرغوب

از شرایط دیگر بهره‌مندى از پاداش الهى در انفاق این است كه انفاق از سرمایه‌هاى مورد علاقه انفاق كننده صورت گیرد: (لَن تَنالوا البِرَّ حَتّى تُنفِقوا مِمّا تُحِبّونَ) (آل‌عمران/3، 92) از دیدگاه قرآن ابرار كسانى‌اند كه با وجود علاقه‌مندى به مال، آن را به مسكین و یتیم و اسیر مى‌بخشند: (اِنَّ الاَبرارَ. . . ویطعِمونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسكینًا ویتیمًا واَسیرا) (انسان/76، 5 - 8) البته این تفسیر مبتنى بر این نظر است كه ضمیر «حُبِّهِ» به طعام بازگردد. در آیه 177 بقره/2 نیز قید مذكور (عَلى حُبِّه) براى انفاق ذكر شده است؛ همچنین مؤمنان مأمور شده‌اند كه از اموال مرغوب و سالم انفاق كنند و از انفاق اموال نامرغوب بپرهیزند: (یاَیهَا الَّذینَ ءامَنوا اَنفِقوا مِن طَیبتِ ما كَسَبتُم. . . ولا تَیمَّموا الخَبیثَ مِنهُ تُنفِقونَ ولَستُم بِاخِذیهِ اِلاّ اَن تُغمِضوا) (بقره/2، 267) برخى مراد از «طَیبات»را در این آیه مال بى‌عیب و نقص دانسته‌اند؛ همچنین روایت شده كه این آیه در مورد مسلمانانى نازل شده كه

خرماى خشك و نامرغوب را با خرماى خوب مى‌آمیختند و به مستمندان مى‌دادند برخى مراد از «فحشاء» را در آیه 268 بقره/2 انفاق كردن از جنس نامرغوب و پست دانسته‌اند: (الشَّیطنُ یعِدُكُمُ الفَقرَ ویأمُرُكُم بِالفَحشاء) زیرا انفاق جنس پست معصیت خدا بوده و معصیت الهى نوعى فحشاست.

شرط مهم دیگر براى انفاق، رعایت اعتدال * و پرهیز از افراط و تفریط در این كار خیر است: (والَّذینَ اِذا اَنفَقوا لَم یسرِفوا ولَم یقتُروا و كانَ بَینَ ذلِكَ قَواما) (فرقان/25، 67؛ اسراء/17، 29) در تفسیر این آیه از امام صادق (علیه السلام) چنین نقل شده كه آن حضرت مشتى سنگریزه برداشت و آن را محكم در دست گرفت و فرمود: این «اِقتار» است و مشتى دیگر برگرفت و چنان دست را گشود كه همه ریگها ریخت و فرمود كه این «اسراف»* است و بار سوم كه سنگریزه‌ها را برداشت، دست را تا آن حد گشود كه برخى از ریگها ریخت و برخى دیگر ماند و فرمود: این «قَوام» است. ⁽¹⁾برخى گفته‌اند كه اسراف، انفاق در معصیت خدا، اقتار خوددارى از طاعت خدا و قوام انفاق در طاعت خداست.⁽²⁾خداوند در آیه 29 اسراء/17 خطاب به پیامبر فرموده كه هرگز دست خود را بر گردنت زنجیر مكن و بیش از حد دست خود را مگشاى تا مورد نكوهش قرار گیرى: (و لا تَجعَل یدَكَ مَغلولَةً اِلى عُنُقِكَ ولا تَبسُطها كُلَّ البَسطِ فَتَقعُدَ مَلومًا مَحسورا) به نظر مفسران مفاد جمله نخست آیه، نهى از انفاق نكردن و مفاد جمله دوم زیاده‌روى در آن است و این آیه به میانه‌روى در انفاق توصیه مى‌كند⁽³⁾همچنین برخى مراد از به هلاكت انداختن خود را در آیه 195 بقره/2، اسراف در انفاق و مثلا بخشیدن همه دارایى خود دانسته‌اند كلمه «عفو» در آیه 219 بقره/2: (یسَلونَكَ

ماذَا ینفِقونَ قُلِ العَفوَ) به اموال مازاد تفسیر شده است. به تعبیر دیگر، مؤمنان باید زاید بر نیاز خود و خانواده خود را انفاق و میانه‌روى را رعایت كنند واژه انفاق و مشتقات آن در آیات متعدد با «مِنْ» تبعیضیه ذكر شده كه بیانگر انفاق بخشى از اموال است؛ مانند: (و مِمّا رَزَقنهُم ینفِقون) (بقره/2، 3) گاه براى اثبات این امر به تعابیر دیگر همچون عدم تبذیر در آیه (وءاتِ ذَا القُربى حَقَّهُ والمِسكینَ وابنَ السَّبیلِ ولا تُبَذِّر تَبذیرا) (اسراء/17، 26) استناد شده است. ⁽¹⁾

عواقب عدم انفاق

1. زوال نعمت:

ترك انفاق به نیازمندان عامل سلب و زوال نعمت* است. قرآن در سوره قلم به داستان باغدارانى اشاره كرده كه هنگام چیدن میوه‌ها صبح‌گاهان روانه باغهاى خود مى‌شدند تا مستمندان مطلع نگردند. سرانجام خداوند عذابى فرستاد و همه درختان و میوه‌هاى آنان را نابود ساخت: (اِنّا بَلَونهُم كَما بَلَونا اَصحبَ الجَنَّةِ اِذ اَقسَموا لَیصرِمُنَّها مُصبِحین * ولا یستَثنون * فَطافَ عَلَیها طَائِفٌ مِن رَبِّكَ وهُم نائِمون * فَاَصبَحَت كالصَّریم * فَتَنادَوا مُصبِحین. . . فَانطَلَقوا وهُم یتَخفَتون * اَن لا یدخُلَنَّهَا الیومَ عَلَیكُم مِسكین) (قلم/68، 17 - 24)؛ همچنین قرآن در آیه 38 محمّد/47 به مسلمانان هشدار مى‌دهد كه اگر در یارى اسلام و انفاق در راه آن كوتاهى كنند⁽²⁾خداوند گروهى بهتر از آنان را جایگزین آنان خواهد كرد: (هاَنتُم هؤُلاءِ تُدعَونَ لِتُنفِقوا فى سَبیلِ اللّهِ فَمِنكُم مَن یبخَلُ ومَن یبخَل. . . و اِن تَتَوَلَّوا یستَبدِل قَومًا غَیرَكُم ثُمَّ لا یكونوا اَمثلَكُم) جایگزینى افراد دیگر بدین صورت است كه خداوند نعمتش را

ازاین افراد گرفته و به كسانى مى‌دهد كه اهل انفاق باشند، چنان‌كه این امر در روایتى از على (علیه السلام) نیز آمده است. ⁽¹⁾

2. حسرت هنگام مرگ و قیامت:

آنان كه از انفاق خوددارى كنند، هنگام قبض روح، از خداوند مى‌خواهند تا مرگ آنان را به تأخیر اندازد تا در راه خدا انفاق كرده و عمل صالح انجام دهند: (واَنفِقوا مِن ما رَزَقنكُم مِن قَبلِ اَن یأتِىَ اَحَدَكُمُ المَوتُ فَیقولَ رَبِّ لَولا اَخَّرتَنى اِلى اَجَل قَریب فَاَصَّدَّقَ واَكُن مِنَ الصّ--لِحین) (منافقون/63، 10)؛ ولى فرشتگان الهى تقاضاى آنان را رد كرده و پاسخ مى‌دهند كه خداوند هرگز اجل كسى را به تأخیر نمى‌اندازد: (ولَن یؤَخِّرَ اللّهُ نَفسًا اِذا جاءَ اَجَلُها) (منافقون/63، 11)؛ همچنین اینان وقتى گرفتار عذاب دردناك الهى مى‌شوند حسرت مى‌خورند كه اى كاش اعمال خیرى را براى این روزِ خود پیش مى‌فرستادند (كَلاّ بَل لا تُكرِمونَ الیتیم * ولا تَحضّونَ عَلى طَعامِ المِسكین. . . یقولُ ی--لَیتَنى قَدَّمتُ لِحَیاتى)⁽²⁾

3. عذاب دردناك اُخروى:

قرآن در آیات متعدد به ترك‌كنندگان انفاق وعید مجازات داده و از عذاب دردناك آنان در قیامت خبر داده است. در آیه 180 آل‌عمران/3 مال اندوزى و بخل ورزیدن را براى امساك كنندگان از انفاق شرى دانسته كه در قیامت به صورت طوقى از آتش بر گردن آنان افكنده مى‌شود: (بَل هُوَ شَرٌّ لَهُم سَیطَوَّقونَ ما بَخِلوا بِهِ یومَ القِیمَةِ) و با اندوخته طلا و نقره آنها، بر پیشانى، پهلو، و پشت آنها داغ نهاده شده و به آنان گفته مى‌شود: بچشید! این همان چیزى است كه اندوخته‌اید: (یومَ

یحمى عَلَیها فى نارِ جَهَنَّمَ فَتُكوى بِها جِباهُهُم و جُنوبُهُم وظُهورُهُم هذا ما كَنَزتُم لاِنفُسِكُم فَذوقوا ما كُنتُم تَكنِزون) (توبه/9، 35)، افزون بر این خداوند اینان را به عذابى خوار كننده دچار ساخته (نساء/4، 37) و با زنجیرهایى آتشین (حاقّه/69، 30 - 34) و طعامى از چرك و خون (حاقّه/69، 36) و عذابى بى‌مانند (فجر/89، 24 - مجازات خواهد كرد.

4. محرومیت از شفاعت:

ترك كنندگان انفاق هنگام گرفتار شدن به آتش جهنم، دوست و یاورى نخواهند داشت تا شفیع آنان باشد:⁽¹⁾(و لا یحُضُّ عَلى طَعامِ المِسكین * فَلَیسَ لَهُ الیومَ ههُنا حَمیم) (حاقّه/69، 34 - 35) و شفاعت شفاعتگران دیگر نیز به حالشان سودى ندارد: (ولَم نَكُ نُطعِمُ المِسكین. . . فَما تَنفَعُهُم شَفعَةُ الشّفِعین) (مدثّر/74، 44، 48)

انفاقِ حضرت زهرا و اهل بیت (علیهم السلام) در راه خدا:

اهل‌بیت (علیهم السلام) از بارزترین مصادیق انفاقگران قرآنى و در این زمینه الگو و نمونه بودند. آنان حتى در هنگام احتیاج، از كمك كردن به تهیدستان دریغ نمى‌كردند، به‌گونه‌اى كه آیات متعددى در مورد انفاق آنان نازل شده است؛ از جمله بخش مهمى از آیات سوره انسان: (اِنَّ الاَبرارَ. . . یوفونَ بِالنَّذرِ ویخافونَ یومًا كانَ شَرُّهُ مُستَطیرا * و یطعِمونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ مِسكینًا ویتیمًا و اَسیرا... ) (انسان/76، 5، 7 - 8) بر طبق نظر مفسران شیعه⁽²⁾و بسیارى از اهل سنت⁽³⁾درباره آنان نازل شده است. شأن نزول این آیات چنین بود كه امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) بیمار شدند و حضرت على و فاطمه (علیهما السلام) نذر كردند كه اگر فرزندانشان بهبود یابند، آنان سه روز

روزه بگیرند. پس از بهبودى فرزندان، آنان به نذر خود وفا كردند؛ ولى هنگام افطار در روز نخست، مسكینى و در روز دوم یتیمى و در سومین روز اسیرى به در خانه آنان آمد و آنان با وجود نیاز، غذاى خود را به آنان دادند و آیات فوق نازل گردید. در آیه 55 مائده/5 نیز قرآن ولىّ و سرپرست مؤمنان را خدا و رسول او و كسى دانسته است كه در حال ركوع به نیازمندان انفاق مى‌كند: (اِنَّما وَلِیكُمُ اللّهُ و رَسولُهُ والَّذینَ ءامَنوا الَّذینَ یقِیمونَ الصَّلوةَ ویؤتونَ الزَّكوةَ وهُم ركِعون) (مائده/5، 55) این آیه نیز طبق نظر مفسران شیعه و اهل سنت درباره على (علیه السلام) نازل شد كه هنگام ركوع انگشتر خود را به سائل بخشید. ⁽¹⁾در آیه‌اى دیگر قرآن آنان را كه اموال خود را در شب و روز، آشكارا و در نهان انفاق مى‌كنند ستوده است: (اَلَّذینَ ینفِقونَ اَمولَهُم بِالَّیلِ والنَّهارِ سِرًّا وعَلانِیةً فَلَهُم اَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم) (بقره/2، 274) از امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) در شأن نزول آیه نقل شده كه على (علیه السلام) 4 درهم داشت. یك درهم را در شب و دیگرى را در روز و سومى را در نهان و چهارمى را آشكارا انفاق كرد و آیه مذكور نازل شد. روایت مذكور از ابن عباس نیز نقل شده است⁽²⁾همچنین روایت شده كه جمعى از مردم مدینه یا برخى ثروتمندان خدمت پیامبر مى‌آمدند و با آن حضرت نجوا مى‌كردند كه این كار آثار ناخوشایندى داشت، در نتیجه، آیه نازل شد كه هركس قصد نجوا كردن با پیامبر دارد باید پیش از آن صدقه‌اى بدهد:⁽³⁾(یاَیهَا الَّذینَ ءامَنوا اِذا نجَیتُمُ الرَّسولَ فَقَدِّموا بَینَ یدَى نَجوكُم صَدَقَةً) (مجادله/58، 12) پس از نزول آیه فوق همگان از نجوا و ملاقات با پیامبر امتناع كردند و تنها امیر مؤمنان، حضرت على (علیه السلام) بدان عمل كرد. ⁽⁴⁾پس از مدتى حكم آیه نسخ شد: (ءَاَشفَقتُم اَن تُقَدِّموا بَینَ یدَى نَجوكُم صَدَقت فَاِذ لَم تَفعَلوا وتَابَ اللّهُ عَلَیكُم فَاَقیموا الصَّلوةَ)

مجادله/58، 13) در روایتى على (علیه السلام) فرمود: در قرآن كریم آیه‌اى وجود دارد كه تنها من به آن عمل كرده‌ام و آن آیه نجواست؛ من پس از نزول آن، دینارى را به 10 درهم فروختم و هرگاه قصد ملاقات پیامبر داشتم درهمى از آن را به فقیران مى‌دادم.⁽¹⁾

انفاق پیراهن درعروسی

حضرت فاطمه (علیها السلام)توجه ویژه‌ای به پرداخت صدقه به فقرا داشتند و هیچ مستمند و نیازمندی ا از در خانه اش دست خالی باز نمی‌گشت؛ نمونه بارز انفاق و ایثار آن بزرگوار، بخشش «لباس عروسی» به زن فقیر، آن هم در شب عروسی است. نقل شده که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در عروسی فاطمه زهرا (علیها السلام)یک دست پیراهن نو به دخترش داده بود تا در شب عروسی بپوشد. هنگامی که موکب عروس رهسپار خانه حضرت علی (علیه السلام) بود، زن سائلی پیش آمد، و در برابر عروس اظهار احتیاج نمود. فاطمه (علیها السلام)که در آن وقت دو پیراهن داشت: یکی کهنه و دیگری نو، به مصداق آیه (لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون): هرگز به نیکی دست نمی‌یابید و از نیکان نمی‌شوید، مگر اینکه از آنچه دوست می‌دارید، انفاق کنید. پیراهن نو را به فقیر بخشید. فاطمه (علیها السلام)مظهر تقوا و ایثار، همراهان را به دور خود جمع کرد، و بی درنگ «لباس عروسی» را از تن در آورد و به آن زن فقیر بخشید. حضرت با این عمل، دیگری را برخود مقدم داشت. این عمل وی به قدری جالب و این فداکاری، به اندازه‌ای بزرگ است که تاکنون تاریخ نتوانسته نمونه‌ای از آن را در خاطره خود ثبت نماید. آری، زهرای اطهر با همان لباس معمولی به خانه شوهر رفت و سند ایثار در چهره درخشان زندگی اش ثبت گردید.⁽²⁾

مواسات

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِی (صلی الله علیه و آله و سلم) إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِفَاطِمَةَ (علیه السلام) فَدَخَلَ عَلَیهَا فَأَطَالَ عِنْدَهَا الْمَكْثَ فَخَرَجَ مَرَّةً فِی سَفَرٍ فَصَنَعَتْ فَاطِمَةُ (علیه السلام) مَسَكَتَینِ مِنْ وَرِقٍ وَ قِلَادَةً وَ قُرْطَینِ‌⁽¹⁾وَ سِتْراً لِبَابِ الْبَیتِ لِقُدُومِ أَبِیهَا وَ زَوْجِهَا (علیه السلام) فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) دَخَلَ عَلَیهَا فَوَقَفَ أَصْحَابُهُ عَلَى الْبَابِ لَا یدْرُونَ یقِفُونَ أَوْ ینْصَرِفُونَ لِطُولِ مَكْثِهِ عِنْدَهَا فَخَرَجَ عَلَیهِمْ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ قَدْ عُرِفَ الْغَضَبُ فِی وَجْهِهِ حَتَّى جَلَسَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ فَظَنَّتْ فَاطِمَةُ (علیه السلام) أَنَّهُ إِنَّمَا فَعَلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) لِمَا رَأَى مِنَ الْمَسَكَتَینِ وَ الْقِلَادَةِ وَ الْقُرْطَینِ وَ السِّتْرِ فَنَزَعَتْ قِلَادَتَهَا وَ قُرْطَیهَا وَ مَسَكَتَیهَا وَ نَزَعَتِ السِّتْرَ فَبَعَثَتْ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ قَالَتْ لِلرَّسُولِ قُلْ لَهُ تَقْرَأُ عَلَیكَ ابْنَتُكَ السَّلَامَ وَ تَقُولُ اجْعَلْ هَذَا فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَلَمَّا أَتَاهُ قَالَ فَعَلَتْ فِدَاهَا أَبُوهَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ لَیسَتِ الدُّنْیا مِنْ مُحَمَّدٍ وَ لَا مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ وَ لَوْ كَانَتِ الدُّنْیا تَعْدِلُ عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْخَیرِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ مَا أَسْقَى فِیهَا كَافِراً شَرْبَةَ مَاءٍ ثُمَّ قَامَ فَدَخَلَ عَلَیهَا.

زندگی مشترک فاطمه (علیها السلام)و علی (علیه السلام) در حالی شکل گرفته بود که در جامعه نوپای اسلامی، فقیران و مستمندان و گرسنگان زیادی به سر می‌بردند و از این رو، ایشان می‌کوشیدند به پیروی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) زندگی ساده و به دور از تجملات را برای خود تدارک ببینند و به مواسات اسلامی عمل کنند؛ نقل شده که چون حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) از سفری مراجعت می‌فرمود، اول به خانه حضرت فاطمه (علیها السلام)تشریف می‌برد و مدتی می‌ماند و بعد از آن به منزل خود می‌رفت. در یکی از سفرهای پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، حضرت زهرا (علیها السلام)برای خود دستبند و گلوبند و گوشواره از جنس نقره تهیه کرده و پرده‌ای بر در خانه خود آویخته بود. هنگامی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از سفر مراجعت کرد و به خانه فاطمه زهرا (علیها السلام)وارد شد، چون چشمش به زینت‌های مورد

استفاده فاطمه (علیها السلام)افتاد، با ناراحتی از خانه بیرون رفت و به مسجد وارد شد و در کنار منبر نشست. حضرت فاطمه (علیها السلام)با فهمیدن علت این رفتار پدر، برای جلب خشنودی و رضایت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) همه آن زینت‌ها را به نزد پدر فرستاد و پیغام داد که دخترت سلام می‌رساند و می‌گوید: اینها را در راه خدا انفاق کنید! و چون آن‌ها را به نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آوردند، سه مرتبه فرمود: «آنچه را که می‌خواستم، فاطمه انجام داد. پدرش به فدای او باد»⁽¹⁾

گردنبد با برکت

«عماد الدّین طبرى» در كتاب «بشارة المصطفى» آورده است كه «جابر بن عبد الله انصارى» گفت: یك روز پس از نماز عصر، پیغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) با صحابه نشسته بودند، در این موقع پیرمردى با لباس هاى كهنه در كمال ضعف و سستى كه معلوم مى شد راه دورى را با گرسنگى پیموده، وارد شد. [پیرمرد] عرض كرد: من مردى پریشان حالم، مرا از گرسنگى و برهنگى و گرفتارى نجات ده! رسول اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: اكنون چیزى ندارم؛ ولى تو را به كسى راهنمایى مى كنم كه این حاجت را بر مى آورد و راهنمایى كننده به نیكى همانند كسى است كه آن را انجام داده است؛ برو به در خانه كسى كه محبوب خدا و رسول است و او نیز دوستدار آنهاست. سپس به بِلال دستور داد پیرمرد را به در خانه فاطمه (علیها السلام)راهنمایى كند. وقتى كه آن مرد به در خانه [حضرت] علی (علیه السلام) رسید، گفت: «السّلام علیكم یا اهل بیت النّبوّه»؛ (سلام بر شما اى خاندان نبوّت). او را جوابدادند و پرسیدند تو كیستى؟ گفت: مرد عربى هستم كه به خدمت پیغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم)آمدم و تقاضاى كمك نمودم، ایشان مرا به در خانه شما راهنمایى فرموده.

آن روز، سومین روزى بود كه خانواده [حضرت] علی (علیه السلام) به گرسنگى گذرانده بودند و پیغمبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) از این جریان اطّلاع داشت. دختر پیغمبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) چون چیزى نمى یافت، همان پوست گوسفندى كه فرزندانش حسن و حسین (علیهما السلام) را بر روى آن مى خوابانید، به مرد عرب داد و فرمود امید است خداوند تو را گشایشى عنایت نماید. پیرمرد گفت: دختر پیغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم)! من از گرسنگى بى تابم، شما پوست گوسفند به من مى دهى!

این سخن را كه فاطمه شنید، گردنبندى را كه دختر «عبدالمطّلب» به او هدیه داده بود، همان را به مرد عرب داد؛ پیرمرد گردنبند را گرفت و به مسجد آورد و پیغمبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را در میان اصحاب نشسته دید، عرض كرد: یا رسول‌الله! این گردنبند را دخترت به من داده و فرموده است آن را بفروشم شاید خداوند گشایشى دهد! حضرت رسول اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) گریان شد و فرمود: چگونه خدا گشایش نمى دهد با این كه بهترین زنانِ اوّلین و آخرین، گلوبند خود را به تو داده است! عمّار یاسر عرض كرد اجازه مى فرمایى این گردن‌بند را بخرم؟ فرمود خریدار این گردنبند را خداوند عذاب نمى كند. عمّار به عرب گفت: به چند مى فروشى؟ پیرمرد گفت: به سیر شدن از غذایى و یك بُرد یمانى جهت پوشاك و دینارى كه صرف مخارج بازگشت خود نمایم. عمّار گفت: من به بهاى این گردن بند، دویست درهم مى دهم و تو را از نان و گوشت سیر كرده و بُردى هم براى پوشاكت به تو مى دهم و با شترِ خود، تو را به خانواده ات مى رسانم.

عمّار از غنائم خیبر هنوز مقدارى داشت، پیرمرد را به خانه برد و به وعده خویش وفا كرد. عرب، دو مرتبه خدمت حضرت بازگشت؛ آن جناب فرمود: لباس گرفتى و سیر شدى؟ عرض كرد: بلى! بى نیاز هم شدم. آنگاه حضرت مقدارى از فضائل [حضرت] زهرا (علیها السلام)را بیان كردند تا آن جا كه فرمودند: دخترم فاطمه (علیها السلام)را که

میان قبر مى گذراند، از او مى پرسند خدایت كیست؟ مى گوید: «اللهُ رَبِّى». سؤال مى كنند پیغمبرت كیست؟ جواب مى‌دهد: «پدرم». مى پرسند امام و ولى تو كیست؟ مى گوید: «هَذَا الْقَائِمُ عَلَى شَفِیرِ قَبْرِى»؛ همین كسى كه كنار قبرم ایستاده [یعنى علی (علیه السلام)]». عمّار گردن بند را خوشبو كرد و با یك بُرد یمانى به غلامى كه «سهم» نام داشت [داد و به او] گفت: [این گردن‌بند را] خدمت پیغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) ببر، تو را هم به ایشان بخشیدم! حضرت او را پیش فاطمه (علیها السلام)فرستادند. دختر پیغمبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) گردنبند را گرفت و غلام را آزاد كرد. غلام خندید؛ فاطمه (علیها السلام)از سبب خنده اش سؤال كرد؛ گفت از بركت این گردن بند مى خندم كه گرسنه اى را سیر و مستمندى را بى نیاز و برهنه اى را با لباس و بنده اى را آزاد كرد و [در آخر] به صاحب اصلى خود بازگشت.⁽¹⁾

ایثار

شان نزول آیه (وَ یؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَ مَنْ یوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ). و در دل خود نیازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمی‌کنند و آنها را بر خود مقدّم می‌دارند هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند؛ کسانی که از بخل و حرص نفس خویش باز داشته شده‌اند رستگارانند.⁽²⁾الصّادق- (علیه السلام)عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ یُؤْثِرُونَ عَلی أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ قَالَ بَیْنَمَا عَلِیٌّ (علیه السلام) عِنْدَ فَاطِمَهْ (علیها السلام)إِذْ قَالَتْ لَهُ یَا عَلِیُّ اذْهَبْ إِلَی أَبِی فَابْغِنَا مِنْهُ شَیْئاً فَقَالَ نَعَمْ فَأَتَی رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَأَعْطَاهُ دِینَاراً وَ قَالَ لَهُ یَا عَلِیّ (علیه السلام) اذْهَبْ فَابْتَعْ بِهِ لِأَهْلِکَ طَعَاماً فَخَرَجَ مِنْ عِنْدِهِ فَلَقِیَهُ الْمِقْدَادُ‌بْنُ‌الْأَسْوَدِ فَقَامَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَقُومَا وَ ذَکَرَ

لَهُ حَاجَتَهُ فَأَعْطَاهُ الدِّینَارَ وَ انْطَلَقَ إِلَی الْمَسْجِدِ فَوَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ فَانْتَظَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَلَمْ یَأْتِ ثُمَّ انْتَظَرَهُ فَلَمْ یَأْتِ فَخَرَجَ یَدُورُ فِی الْمَسْجِدِ فَإِذَا هُوَ بِعَلِیٍّ (علیه السلام) نَائِمٌ فِی الْمَسْجِدِ فَحَرَّکَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَعَدَ فَقَالَ یَا عَلِیُّ (علیه السلام) مَا صَنَعْتَ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) خَرَجْتُ مِنْ عِنْدِکَ فَلَقِیتُ الْمِقْدَادَ‌بْنَ‌الْأَسْوَدِ فَذَکَرَ لِی مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَذْکُرَ فَأَعْطَیْتُهُ الدِّینَارَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَمَا إِنَّ جَبْرَئِیلَ قَدْ أَنْبَأَنِی بِذَلِکَ وَ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ فِیکَ کِتَاباً وَ یُؤْثِرُونَ عَلی أَنْفُسِهِمْ....

امام صادق (علیه السلام)- کلیب‌بن‌معاویه اسدی از امام صادق (علیه السلام) روایت کرد که درباره‌ی کلام خداوند تعالی: (ویُؤْثِرُونَ عَلی أَنفُسِهِمْ ولو کَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ ومَن یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ المُفْلحُونَ) فرمود: «علی (علیه السلام) نزد فاطمه (علیها السلام)بود که فاطمه (علیها السلام)فرمود: «ای علی (علیه السلام)! برو نزد پدرم و از او چیزی بخواه»! حضرت نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) رفت و پیامبر دیناری به او عطا کرد و به علی (علیه السلام) فرمود: «ای علی (علیه السلام)! برو و برای خانواده‌ات غذایی بخر»! علی (علیه السلام) از نزد او رفت و مقدادبن‌اسود که رحمت خدا بر او باد را دید و مدّتی ایستادند و با یکدیگر صحبت کردند و او نیازش را برای امام بیان کرد. امام (علیه السلام) دینار را به او عطا کرد و به مسجد رفت و خوابید. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مدّت زیادی منتظر ماند ولی او نیامد. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به مسجد رفت و ناگهان علی (علیه السلام) را دید که در مسجد خوابیده است. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) او را تکانی داد و حضرت برخاست. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به او فرمود: «ای علی (علیه السلام)! چه کردی»؟ فرمود: «ایرسول خدا! از نزد شما که رفتم، مقدادبن‌اسود را دیدم، چیزی را برایم گفت که خدا خواسته بود و دینار را به او بخشیدم». رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «جبرئیل، خبر آن را به من رساند و خداوند آیه‌ای را در مورد آن نازل کرد: (وَ یُؤْثِرُونَ عَلی أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ).⁽¹⁾

روایت بعدی

الرّسول (صلی الله علیه و آله و سلم) - أَنَّهُ جَاءَ رَجُلٌ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَشَکَا إِلَیْهِ الْجُوعَ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) إِلَی أَزْوَاجِهِ فَقُلْنَ مَا عِنْدَنَا إِلَّا الْمَاءُ فَقَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم) مَنْ لِهَذَا الرَّجُلِ اللَّیْلَهْ فَقَالَ أَمِیرُ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) أَنَا یَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَتَی فَاطِمَهْ (علیها السلام)وَ سَأَلَهَا مَا عِنْدَکِ یَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَالَتْ مَا عِنْدَنَا إِلَّا قُوتُ الصِّبْیَهْ لَکِنَّا نُؤْثِرُ ضَیْفَنَا بِهِ فَقَالَ (علیه السلام) یَا بِنْتَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله و سلم) نَوِّمِی الصِّبْیَهْ وَ أَطْفِئِی الْمِصْبَاحَ وَ جَعَلَا یَمْضَغَانِ بِأَلْسِنَتِهِمَا فَلَمَّا فَرَغَا مِنَ الْأَکْلِ أَتَتْ فَاطِمَهْ (علیها السلام)بِسِرَاجٍ فَوَجَدَتِ الْجَفْنَهْ مَمْلُوَّهْ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ فَلَمَّا أَصْبَحَ صَلَّی مَعَ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَلَمَّا سَلَّمَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله و سلم) مِنْ صَلَاتِهِ نَظَرَ إِلَی أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ بَکَی بُکَاءً شَدِیداً وَ قَالَ یَا أَمِیرَ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لَقَدْ عَجِبَ الرَّبُّ مِنْ فِعْلِکُمُ الْبَارِحَهَ اقْرَأْ وَ یُؤْثِرُونَ عَلی أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَهْ أَیْ مَجَاعَهْ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)- مردی خدمت پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و به آن حضرت از گرسنگی شکایت نمود پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) [برای تهیّه‌ی غذا جهت آن مرد] به خانه‌های زنان خود فرستاد و ایشان گفتند: «چیزی به جز آب نزد ما نیست»، پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) [به اصحاب] فرمود: «کدام‌یک از شما امشب این مرد را میهمان می‌کند [و او را از گرسنگی نجات می‌دهد] پس علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) عرض کرد: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) من او را به مهمانی [به خانه‌ی خود] می‌برم، و نزد فاطمه (علیها السلام)آمد و فرمود: «ای دختر رسول خدا! غذا و خوراکیدر خانه چه داری»؟ فاطمه (علیها السلام)عرض کرد: «غذایی جز به مقدار قوت و خوراک کودکان نداریم ولیکن ما میهمان خود را [بر کودکان] مقدّم می‌داریم». پس علی (علیه السلام) فرمود: «ای دختر محمّد! کودکان را بخوابان و چراغ را خاموش نما [تا میهمانمان از کم‌بودن غذا آگاه و ناراحت نشود] و چون علی (علیه السلام) صبح نمود همان صبحگاه خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد و از داستان شب گذشته و پذیرایی میهمان به آن حضرت خبر داد، پس از جای خود حرکت نکرده و

برنخاسته بود تا آنکه خدای عزّوجلْ آیه‌ی: وَ یُؤْثِرُونَ عَلی أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ را درباره‌ی ایشان بر پیغمبرش فروفرستاد.⁽¹⁾

در آمد فدک

فدک قریه ای بود در فاصله حدود صد و چهل کیلومتری مدینه با چشمه‌های جوشان که دو قسمت مزروعی و نخلستان بود(معجم البلدان حموی، ج 4، ص 238) که درختان خرمای آن با درختان خرمای شهر کوفه در قرن ششم برابری می‌کرد(شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 16، ص 236) این روستای سر۔ سبز در سال، درآمدی بین 24 تا هفتاد هزار دینار داشت (سفینة البحار، ج 7، ص 45) و (بحارالانوار، ج 29، ص 123) شاید این اختلاف ناشی از تفاوت درآمد سالانه آن بوده است. فدک متعلق به یهودیان بود که طی قرارداد صلح به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) واگذار شد، طبق تصریح قرآن، چیزی که بدون درگیری نظامی و جنگ به دست مسلمانان بیفتد، منحصرا حق پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) است و به صورت ام غنائم جنگی تقسیم نمی شود(سوره حشر، آیه 6 و 7) و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) در حیات خود فدک را به بانوی اسلام حضرت فاطمه (علیها السلام)بخشید. (الدر المنثور، سیوطی، ج 5 ص 273 و274)

حضرت زهرا (علیها السلام)هر ساله تنها به اندازه قوت خود از درآمد فدک بر می‌داشت و بقیه را بین نیازمندان تقسیم می‌کرد. شیوه تا زمان رحلت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) ان ادامه داشت.⁽²⁾

فصل هفتم: فلسفه قیام حضرت فاطمه علیهاالسلام

فصل هفتم: فلسفه قیام حضرت فاطمه (علیها السلام)

اشاره

انحراف جامعه پس از رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)

اشاره

بعد از رحلت رسول خدا، انحرافاتی در جامعه اسلامی پایه گذاری شد که با سنت پیامبر همسو نبود و اجتماع مسلمین را به سوی اهدافی غیر از مسیر نبوی سوق داد؛ در پی این انحرافات، امامت، دین و اتحاد، به پادشاهی، گرایش‌های فکری گوناگون و افتراق، مبدل شد.

در روایاتمان داریم كه: إن الناس كلهم ارتدوا بعد رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) غیر أربعة بعد از رسول خدا جز چهار نفر، همه مرتد شدند.⁽¹⁾

ارتد الناس بعد النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) إلا ثلاثة نفر: المقداد بن الأسود، وأبو ذر الغفاری و سلمان الفارسی، ثم إن الناس عرفوا ولحقوا بعد⁽²⁾

و روایتی كه هفت نفر را استثنا می كند⁽³⁾و روایتی كه خبر از ارتداد عمومی غیر از تعداد معدود بعد از امام حسین می دهد⁽⁴⁾

معنای این روایات چنانچه در خود آنها هم تصریح شده، این است كه بعد از رسول خدا همه از راه و رسمی كه ایشان معین كرده بود و در غدیر بر آن پیمان گرفته بود كه به امامت بعد از نبوت معتقد شوند، دست كشیدند و دیگری را

برگزیدند یا سكوت كردند و به وظیفه خود در دفاع از امیر مؤمنان قیام نكردند جز مقداد، سلمان، ابوذر و عمار بلكه حتی عمار همسستی مختصری كرد. بلكه حتی سلمان و ابوذر هم برای لحظاتی در قلب خود و از جنبه هایی گرفتار شك و تردیدهایی شدند و بعد دیگران از سستی در این امر پشیمان شدند و توبه كردند و به پیروان امیر مؤمنان ملحق شدند.⁽¹⁾

..عَنْ عَمْرِو بْنِ ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَقُولُ:

إِنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله و سلم) لَمَّا قُبِضَ ارْتَدَّ النَّاسُ عَلَى أَعْقَابِهِمْ کُفَّاراً إِلَّا ثَلَاثاً سَلْمَانُ وَ الْمِقْدَادُ وَ أَبُو ذَرٍّ الْغِفَارِیُّ. إِنَّهُ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) جَاءَ أَرْبَعُونَ رَجُلًا إِلَى عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) فَقَالُوا: لَا وَ اللَّهِ لَا نُعْطِی أَحَداً طَاعَةً بَعْدَکَ أَبَداً. قَالَ: «وَ لِمَ؟» قَالُوا: إِنَّا سَمِعْنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فِیکَ یَوْمَ غَدِیرِ [خُمٍ]. قَالَ: «وَ تَفْعَلُونَ؟» قَالُوا: نَعَمْ. قَالَ: «فَأْتُونِی غَداً مُحَلِّقِینَ» قَالَ: فَمَا أَتَاهُ إِلَّا هَؤُلَاءِ الثَّلَاثَةُ قَالَ وَ جَاءَهُ عَمَّارُ بْنُ یَاسِرٍ بَعْدَ الظُّهْرِ فَضَرَبَ یَدَهُ عَلَى صَدْرِهِ ثُمَّ قَالَ لَهُ: «مَا لَکَ أَنْ تَسْتَیْقِظَ مِنْ نَوْمَةِ الْغَفْلَةِ؟ ارْجِعُوا فَلَا حَاجَةَ لِی فِیکُمْ أَنْتُمْ لَمْ تُطِیعُونِی فِی حَلْقِ الرَّأْسِ فَکَیْفَ تُطِیعُونِّی فِی قِتَالِ جِبَالِ الْحَدِیدِ؟ ارْجِعُوا فَلَا حَاجَةَ لِی فِیکُمْ⁽²⁾

از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند:

پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) وقتی از دنیا رفتند، مردم به دین پیشینیانشان که کافر بودند، برگشتند (مرتد شدند)، جز سه نفر: سلمان، مقداد و ابوذر غِفاری.

وقتی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از دنیا رفتند، چهل مرد نزد علی بن ابی‌طالب (علیهما السلام) آمدند و گفتند: نه، به خدا قسم، ما بعد هرگز از کسی اطاعت نخواهیم کرد.

حضرت فرمودند: «چرا؟» گفتند: ما آن‌چه را که رسول خدا در روز غدیر (خم) به تو گفت را شنیدیم. حضرت فرمودند: «(به دستور پیامبر) عمل می‌کنید؟»

گفتند: بله.

حضرت فرمودند: «پس، فردا سرتراشیده نزد من آیید.»جز آن سه نفر، کسی نزد امیرالمؤمنین نیامد. عمار بن یاسر، بعد از ظهر نزد ایشان آمد.

حضرت دستشان را به سینه عمار زدند و به او فرمودند: «چه شد که از خواب غفلت بیدار شدی؟»

(بعد، به آن افراد فرمودند): بازگردید که من نیازی به شما ندارم. شما در تراشیدنِ سر از من اطاعت نمی‌کنید، پس چگونه (ادعا می‌کنید) در مبارزه با کوه‌های آهنین از من اطاعت خواهید کرد؟! بازگردید که من به شما نیازی ندارم»

حضرت زهرا (علیها السلام)در خصوص عوامل انحراف در جامعه با توجه به خطبه فدکیه بسست شدن در اعتقادات وارزش‌های دینی را عامل انحراف جامعه بعدازپیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌دانند در خطبه فدکیه می‌فرمایند «وَ اَشْهَدُ اَنَّ اَبی مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ»؛ کلمه "اَبی" خیلی مهم است یعنی من دختر پیامبر هستم شما چنین اجحاف می‌کنید، ظلم می‌کنید، خیانت می‌کنید، آزار واذیت می‌کنید. سپس ایشان ادامه دادند «من دختر همان کسی هستم که فرمود: فاطمه پاره تن من است و هرکس او را بیازارد گویی مرا آزرده است».

وی با بیان اینکه عامل انحراف را، رو آوردن مردم به بت‌های جان دار وبی جان است (جَعَلَ اللَّهُ الْایمانَ تَطْهیراً لَکُمْ مِنَ الشِّرْکِ) گفت: شرک یا خفی است یا جلی و روح سالم خدا باور، نبوت باور، ولایت باور و قیامت باور را آلوده می‌کند؛ آلودگی زدایی از این شرک نیز فقط به وسیله ایمان امکان پذیر است که مقدمه‌ای برای خداباوری است.

گوساله پرستی در امّت اسلام

در احتجاجی که بین ابن عبّاس با معاویه درگرفت، ابن عبّاس رو به معاویه کرد و گفت: خدای عزّوجلّ در کتابش می‌فرماید:(قَلِیلٌ مِنْ عِبادِی الشَّکورُ)؛ «8عدّه کمی از بندگان من شکرگزار هستند.»ومی فرماید: (وَ ما أَکثَرُ النَّاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِینَ)؛⁽¹⁾«بیشتر مردم- اگر چه حرص داشته باشی- مؤمن نیستند. «ومی فرماید: «إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ قَلِیلٌ ما هُمْ؛⁽²⁾مگر کسانی که ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند که اینان کم هستند.»

ودرباره حضرت نوح (علیه السلام) می‌فرماید: (وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِیلٌ)؛⁽³⁾«به همراه او جز عدّه کمی ایمان نیاوردند.» ای معاویه! از این مطلب (کم یاور بودن حق) تعجّب می‌کنی؟! عجیب تر از مسئله ما، کار بنی اسرائیل است. ساحران به فرعون گفتند: ⁽⁴⁾«هر حکمی می‌خواهی، بنما. این زندگی دنیا می‌گذرد. ما به پروردگار عالم ایمان آورده ایم.» 14 آنان به موسی ایمان آوردند و او را تصدیق نمودند و تابع او شدند. او هم با آنان و تابعان خود از بنی اسرائیل به راه افتاد تا آنان را از دریا گذرانید و عجایب را به آنان نشان داد و این در حالی بود که او را قبول داشتند و «تورات» را تصدیق می‌کردند و به دین او اقرار داشتند.

حضرت موسی (علیه السلام) آنان را از کنار قومی که بتان خود را می‌پرستیدند، عبور داد.⁽⁵⁾گفتند: «ای موسی! برای ما هم خدایی قرار بده، همان طور که آنان خدایانی دارند. سپس گوساله را اتّخاذ کردند و همگی، به جز هارون و اهل بیتش، ملازم آن شدند

و سامری به آنان گفت: این خدای شما و خدای موسی است. و آن زمان که حضرت موسی (علیه السلام) به آنان گفت: «بر سرزمین مقدّسی که خداوند برایتان مقدّر کرده داخل شوید»، در جواب آنچه خداوند در کتابش نقل کرده است، گفتند:

در آنجا، قومی زورگو هستند و تا آنان از آنجا خارج نشوند، ما هرگز داخل نمی شویم. اگر از آن خارج شدند، ما داخل می‌شویم. تا آنجا که حضرت موسی (علیه السلام) عرض کرد: «پروردگارا! من جز خودم و برادرم را در اختیار ندارم. بین ما و قوم فاسقین جدایی بینداز.» و سپس گفت: «پس بر قوم فاسق تأسّف مخور و ناراحت مباش.»

این امّت هم همان مثال را به طور مساوی اجرا کردند. اینان فضایل و سوابقی با پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و م نزلت‌های نزدیکی با او داشتند. به دین محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) و قرآن اقرار داشتند تا آنکه پیامبرشان از آنان مفارقت کرد. آنگاه اختلاف نمودند و متفرّق شدند و بر یکدیگر حسد بردند و با امام و ولی شان مخالفت کردند تا آنکه از ایشان باقی نماند بر آنچه با پیامبرشان عهد کرده بودند؛ جز رفیق ما که نسبت به پیامبرمان به منزله هارون نسبت به موسی است و چند نفرِ کمی که خدا را با دین و ایمانشان ملاقات کردند و دیگران به پشت سرشان عقبگرد کردند؛ همان طور که اصحاب حضرت موسی (علیه السلام) با اتّخاذ گوساله و پرستش آن و گمان اینکه خدایشان است و اجتماعشان بر سر آن، به جز هارون و فرزندانش و عدّه کمی از اهل بیتش، چنین کردند.⁽¹⁾

پدید آمدن بیماری مهلک نفاق در جامعه

عامل دیگرشامل پدید آمدن بیماری مهلک نفاق در جامعه است (فَلَمَّا اخْتارَ اللّهُ لِنَبِیهِ دارَ أَنْبِیائِهِ وَ مَأوی أَصْفِیائِهِ ظَهَرَفیكُمْ حَسْكَةُ النِّفاقِ)⁽²⁾«پس هنگامی كه

خداوند برای پیامبرش منزلگاه انبیاء و محل اصفیاء را برگزید، حسكۀ نفاق از شما ظاهر شد». حسكه را دو جور می‌شود معنا كرد، یكی اینكه منظور دشمنی باشد یعنی دشمنی نفاق در شما ظاهر شد. دوّم اینكه منظور خار سه شاخه باشد یعنی خار سه شاخه که استعاره از نفاق است در شما پدیدار شد یعنی خار نفاق كه مثل تیری بر اهل حق فرود آمد.)؛ خطر اهل نفاق، برای هر جامعه از خطر هر دشمنی بیشتر است چرا که از یک سو شناخت آن‌ها غالباً آسان نیست و از سوی دیگر دشمنان داخلی هستند و گاه چنان در تارو پود جامعه نفوذ می‌کنند که جدا ساختن آن‌ها کار بسیار مشکلی است و از طرفی روابط مختلف آن‌ها با سایر اعضاء جامعه، کار مبارزه را با آن‌ها شوار می‌سازد.

نفاق منافقین را به تعبیر قرآن هم می‌توان در ایمان و عقیده، وهم در عمل آن‌ها دید اما مهم‌ترین شاخصه آن‌ها، دروغگویی است (وَ اللَّهُ یشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِینَ لَکاذِبُونَ) [منافقون/1] خدا گواهی می‌دهد که منافقان در گفته خود دروغگو هستند). دومین شاخصه آن‌ها بزرگ جلوه دادن ضعف‌های کوچک در جامعه بوده و سومین آن شایعه پراکنی در جامعه است.

در سوره توبه آیه 101هم می‌فرماید: (وَ مِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرابِ مُنافِقُونَ وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدینَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفاقِ لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَینِ ثُمَّ یرَدُّونَ إِلى عَذابٍ عَظیمٍ)⁽¹⁾و از [میان] اعرابِ بادیه‌نشین كه اطراف شما هستند،جمعى منافقند و از اهل مدینه [نیز]، گروهى سخت به نفاق پاى بندند. تو آن‌ها را نمى‌شناسى، ولى ما آن‌ها را مى شناسیم. به‌زودى آن‌ها را دو بار مجازات مى‌كنیم [مجازاتى در زمان حیات ومجازاتى به هنگام مرگ]، سپس به‌سوى مجازات بزرگى [در قیامت] فرستاده مى‌شوند.

درفراز دیگری ازخطبه فدکیه حضرت می‌فرماید، «وَ أَطْلَعَ الشَّیطانُ رَأْسَهُ مِنْ مَغْرِرِهِ هاتِفاً بِكُمْ»⁽¹⁾«و شیطان هم سرش را از مخفی گاه بیرون كشید و شما را صدا زد». یعنی این حركات شما حركات شیطانی است. شیطان را به لاك پشت مثال می‌زنند كه همواره سرش زیر لاك است امّا همین كه احساس امنیت كند سرش را بیرون می‌آورد. شیطان هم تا پیامبر زنده بود سرش زیر لاك بود امّا همین كه پیامبر وفات كرد سرش را از لاك درآورد و مردم را بسوی خود دعوت كرد. حضرت به عمل شتابزدۀ اهل سقیفه اشاره می‌كند كه عملی شیطانی بوده است و كسانی كه تا پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) زنده بود، جرأت خودنمایی نداشتند حال بیرون آمده و صدا می‌زنند كه بیایید دسته جمعی خلیفه درست كنیم.

«فَأَلْفاكُمْ لِدَعْوَتِهِ مُسْتَجیبینَ»⁽²⁾«پس شما را دید كه دعوت او را اجابت می‌كنید». شیطان همین كه دید طرح‌های شما شیطانی است و در دل هایتان این می‌گذرد كه مسیر امامت و اسلام را منحرف كنید دریافت كه شما جوابگوی دعوت او هستید. در حقیقت عمل اصحاب سقیفه پاسخی بود به ندای شیطان و اجرای طرح شیطانی.

حضرت فاطمه (علیها السلام)در فراز دیگری از خطبه فدکیه می‌فرماید:

تَتَرَبِّصُونَ بِنَا الدَّوائِرَ

منتظر رسیدن بلاها بر ما بودید. دسته‌ی اوّل از شما کسانی بودند که در واقع منافق بودند و در ظاهر جوّ را رعایت می‌کردند، امّا انتظار می‌کشیدند تا برای ما اهل بیت حادثه‌ای رخ دهد، ما شکست بخوریم و آن‌ها از لاکشان بیرون بیایند.

تبعیت از شیطان وگامهای انحرافی او

حضرت دربخشی دیگر از این خطبه می‌فرمایند: تبعیت از گام‌های انحرافی شیطان از دیگر تهدیدات شیطانی و عوامل انحراف در جامعه پس از رسول الله بود که در این خطبه به آن اشاره شده است (وَ اَطْلَعَ الشَّیْطانُ رَأْسَهُ مِنْ مَغْرَزِهِ، هاتِفاً بِکُمْ: و شیطان سر خویش را از مخفی‌گاه خود بیرون آورد، و شما را فراخواند) به عبارتی دیگر تبعیت عملی از شیطان باعث محوشدن ارزش‌ها وعامل سقوط و انحراف جامعه شد که خداوند در بسیاری از آیات قرآن کریم انسان را از تبعیت از شیطان نهی کرده است.

قرار دادن جامعه در دام فتنه

حضرت دربخش دیگر می‌فرمایند: «اَلا فِی الْفِتْنَةِ سَقَطُوا؛ آگاه باشید که در فتنه قرار گرفته‌اید» که در این رابطه سید بن طاووس روایتی را از امام هادی (علیه السلام) نقل می‌کند که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند «سَتَکُونُ بَعْدِی فِتْنَةٌ مُظْلِمَةٌ: به زودی بعد از من فتنه عظیم و تاریکی به وقوع خواهد پیوست»؛ فتنه مظلمه نیز، فتنه‌ای است که انسان را از دیدن و شنیدن حق کور وکر می‌کند، قلب را از درک حق منحرف می‌سازد و فکر مردم را مثل فضای دوزخ تاریک می‌کند.

خبردادن پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از فتنه‌ها

الإمام علی (علیه السلام): لَمّا أنزَلَ اللّهُ سُبحانَهُ قَولَهُ: (الم * أَحَسِبَ النَّاسُ أَن یتْرَكُواْ أَن یقُولُواْ ءَامَنَّا وَ هُمْ لَا یفْتَنُونَ)⁽¹⁾عَلِمتُ أنَّ الفِتنَةَ لا تَنزِلُ بِنا ورَسولُ اللّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) بَینَ أظهُرِنا، فَقُلتُ: یا رَسولَ اللّهِ، ما هذِهِ الفِتنَةُ الَّتی أخبَرَكَ اللّهُ تَعالى بِها؟ فَقالَ: یا عَلِی، إنَّ اُمَّتی سَیفتَنونَ مِن بَعدی.

فَقُلتُ: یا رَسولَ اللّهِ، أ وَلَیسَ قَد قُلتَ لی یومَ اُحُدٍ حَیثُ استُشهِدَ مَنِ استُشهِدَ مِنَ المُسلِمینَ وحیزَت⁽¹⁾عَنِّی الشَّهادَةُ فَشَقَّ ذلِكَ عَلَی، فَقُلتَ لی: أبشِر؛ فَإِنَّ الشَّهادَةَ مِن وَرائِكَ ؟ ! فَقالَ لی: إنَّ ذلِكَ لَكَذلِكَ، فَكَیفَ صَبرُكَ إذَن؟ فَقُلتُ: یا رَسولَ اللّهِ، لَیسَ هذا مِن مَواطِنِ الصَّبرِ، ولكِن مِن مَواطِنِ البُشرى وَالشُّكرِ.

وقالَ: یا عَلِی، إنَّ القَومَ سَیفتَنونَ بِأَموالِهِم، ویمُنّونَ بِدینِهِم عَلى رَبِّهِم، ویتَمَنَّونَ رَحمَتَهُ، ویأمَنونَ سَطوَتَهُ. ویستَحِلّونَ حَرامَهُ بِالشُّبُهاتِ الكاذِبَةِ وَالأَهواءِ السّاهِیةِ؛ فَیستَحِلّونَ الخَمرَ بِالنَّبیذِ، وَالسُّحتَ بِالهَدِیةِ، وَالرِّبا بِالبَیعِ.

قُلتُ: یا رَسولَ اللّهِ، فَبِأَی المَنازِلِ اُنزِلُهُم عِندَ ذلِكَ؛ أ بِمَنزِلَةِ رِدَّةٍ، أم بِمَنزِلَةِ فِتنَةٍ؟ فَقالَ: بِمَنزِلَةِ فِتنَةٍ.⁽²⁾

امام على (علیه السلام): آن گاه كه خداوند سبحان، این آیه را نازل كرد: «الف، لام، میم. آیا مردم پنداشتند كه تا گفتند: ایمان آوردیم، رها مى شوند ومورد آزمایش قرار نمى گیرند؟»، دانستم تا زمانى كه پیامبر خدا در میان ماست، فتنه‌ها [ و بحران‌ها ]بر ما فرود نمى آید. گفتم: اى پیامبر خدا! این چه فتنه اى است كهخداوند متعال به تو خبر داده است؟

فرمود: «اى على! امّت من پس از من آزمایش مى شوند».

گفتم: اى پیامبر خدا! آیا در روز جنگ اُحُد، آن گاه كه گروهى از مسلمانان به شهادت رسیدند و شهادت نصیب من نشد و این بر من گران آمد، به من نفرمودى: «تو را مژده باد كه شهادت به دنبال توست»؟

پیامبر خدا فرمود: «این چنین است كه مى گویى. حال در آن هنگام، صبر تو چگونه است؟»

گفتم: اى پیامبر خدا! این از موارد صبر نیست؛ بلكه از موارد مژده و سپاس گزارى است.

و [ پیامبر خدا] فرمود: «اى على! مردمان با ثروتشان آزموده مى شوند و با دیندارى خود بر پروردگارشان منّت مى گذارند، و رحمت خدا را آرزو مى كنند و از قهر او، خود را در امان مى دانند. حرام خدا را با شبهه هاى دروغ و هوس هاى غفلت زا، حلال مى شمارند، خمر را به نام نبیذ، حلال مى شمارند و رشوه را با نام هدیه، و ربا را با نام خرید و فروش».

گفتم: اى پیامبر خدا! در آن روزگار، آنان را در چه جایگاهى قرار دهم: در جاى ارتداد یا آزمایش؟ فرمود: «[جایگاه] آزمایش.»

دلالت آیه قرآن برارتداد بعداز ایمان:

(یوْمَ تَبْیضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِینَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِیمانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ)

(قیامت) روزى (است) كه صورت‌هایى سفید و نورانى و صورت‌هایى سیاه مى‌شوند. پس كسانى كه روسیاه شدند، (از آنان سؤال مى‌شود): آیا بعد از ایمانتان كفرورزیدید؟ پس به خاطر كفرتان عذاب الهى را بچشید. (وَ أَمَّا الَّذِینَ ابْیضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِی رَحْمَتِ اللَّهِ هُمْ فِیها خالِدُونَ)⁽¹⁾و امّا آنان كهروسفید شدند، غرق در رحمت خدا شده و در آن جاودانه‌اند.

نکته ها

روسفیدى و روسیاهى در قیامت، در حقیقت تجسّم همان حالات و روحیات انسان در دنیاست. كسانى كه در دنیا ولایت خدا را پذیرفته‌اند، خداوند آنها را از تاریكى‌ها به نور مى‌برد ودر آن روز با چهره‌اى نورانى حاضر مى‌شوند، ولى آنان كه به

ولایت طاغوت گردن نهاده‌اند، طاغوت‌ها آنان را از نور به تاریكى‌هاى هوس و تفرقه وشرك وجهل سوق مى‌دهند و در قیامت در سیاهى وتاریكى محشور مى‌شوند.

در قرآن شانزده مرتبه كفرِ بعد از ایمان، دوبار كفرِ بعد از اسلام، سه‌بار گوساله پرستى بعد از خداپرستى، وبیست وهفت مرتبه انكار بعد از علم وبینه، مطرح شده كه همه‌ى این موارد نشان‌دهنده خطر ارتداد براى همه ما، وهشدارى جدّى است.⁽¹⁾

مرحوم فیض کاشانی درتفسیرش چنین فرموده است:

یوْمَ تَبْیضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا اَلَّذِینَ اِسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِیمٰانِكُمْ: فیقال لهم: أ كفرتم؟ فَذُوقُوا اَلْعَذٰابَ بِمٰا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ. قال: «هم أهل البدع و الأهواء و الآراء الباطلة من هذه الأمّة» آنها اهل بدعت وتابع هوا وهوس وآراء باطل ازاین امت هستند.⁽²⁾

پیامبراسلام (صلی الله علیه و آله و سلم): ثَلاثٌ أخافُهُنَّ عَلى اُمَّتی مِن بَعدی: الضَّلالَةُ بَعدَ المَعرِفَةِ، و مُضِلاّتُ الفِتَنِ، و شَهوَةُ البَطنِ و الفَرجِ.⁽³⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): بعد از مرگم، از سه چیز بر امّتم بیم دارم:

گمراهى بعد از شناخت، فتنه هاى گمراه كننده، و شهوتِ شكم و شرمگاه.

دربیان دیگری رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند، رسولُ اللّه ِ (صلی الله علیه و آله و سلم): لَیغشَینَّ اُمَّتِی مِن بَعدی فِتَنٌ كَقِطَعِ اللیلِ المُظلِمِ، یصبِحُ الرجُلُ فیها مؤمِنا و یمسِی كافِرا، و یمسِی مؤمِنا و یصبِحُ كافِرا، یبیعُ أقوامٌ دِینَهُم بعَرَضٍ مِن الدنیا قَلیلٍ.⁽⁴⁾

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم): پس از من فتنه هایى همچون پاره هاى شب تار امّتم را فرا پوشاند، چندان كه آدمى بر اثر آنها شب مؤمن باشد و روز كافر، روز مؤمن باشد و شب كافر. مردمانى دین خود را به اندك متاعى از دنیا مى فروشند.

نگذاشتند پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) وصیت نامه را بنویسد

جلوگیرى از نوشتن وصیّت

رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) با وجود شدّت تب و دردِ ناشى از بیمارى به کمک على (علیه السلام) و فضل بن عباس از منزل خارج شد تا با مردم نماز بگزارد و با این کار، راه را بر سود جویانى ببندد که با برنامه ریزى جهت به یغما بُردن خلافت و ریاستى که از پیش، چشم طمع بدان داشتند، لحظه شمارى مى کردند، و براى رسیدن به این هدف به سادگى، از دستورشات رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) مبنى بر حرکت سپاه اُسامه سر برتافتند. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پس از نماز رو به مردم کرد و فرمود:

«یا ایها الناس سُعرّت النار و اقبلت الفتن کقطع اللیل المظلم وإنى والله ما تمسکون علىّ بشیىء إنى لم أحلّ إلاّ ما أحل الله، ولم اُحرّم الاّ ما حرّم الله»⁽¹⁾

مردم! آتش فتنه بر افروخته شده و فتنه‌ها مانند پاره هاىشبِ تاریک رو آورده است شما هیچ گونه دستاویزى بر ضد من ندارید، چرا که من فقط حلال خدا را حلال و حرام او را حرام ساختم.

حضرت با این سخنان دیگر بار به آنان هشدار داد که نافرمانى اش نکنند، چراکه در آن افق مقاصد شومى رخ مى نمود که در صورت قرار گرفتن زمام امور، به دست نااهلانِ امت، حوادث ناگوارى را براى امّت در پى داشت.

با شدت یافتن بیمارى رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) یاران حضرت درخانه اش گرد آمدند و کسانى که از حضور در سپاه اسامه خوددارى کردند نیز به آنان پیوستند و نبىّ اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) این افراد را به جهت عدم حضور در آن سپاه مورد نکوهش قرار داد و آن‌ها با بهانه هایى پوچ و واهى به عذر تراشى پرداختند. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سعى کرد به گونه اى دیگر، امّت را از لغزش و سقوط مصونیّت بخشد از این رو، به آنان فرمود:

«ایتونى بدواه وصحیفه اکتب لکم کتاباً لا تضلّون بعده»

دوات و کاغدى برایم بیاورید برایتان وصیّتى بنگارم تا پس از آن به گمراهى دچار نشوید.

عمربن خطاب بى درنگ گفت: بیمارى رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شدت یافته [که چنین سخن مى گوید] شما که قرآن را در اختیار دارید، همان کتاب خدا براى ما کافی است. و بدین ترتیب، بین حاضران نزاع و اختلاف در گرفت. زنان از پشت پرده صدا زدند: خواسته رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را برآورده سازید؛ عمر در پاسخ آنان گفت: ساکت باشید شما همان زنانِ همراه یوسفید هر وقت پیامبر بیمار شود اشکباران مى شوید و آن گاه که بهبودى یابد بر او مسلّط مى گردید. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) اظهار داشت: آن‌ها بهتر از شمایندو سپس فرمود: از پیشم بروید، در حضور من نزاع و کشمکش روا نیست.⁽¹⁾ملاحظه کنید تا چه پایه امت نیازمند این سفارش رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بود، که ابن عباس هرگاه از این ماجرا یاد مى کرد مى گفت: اندوهبارترین مصیبت، آن بود که از نگارش وصیّت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) جلوگیرى کردند.⁽²⁾

روی عن أبی مویهبة مولى رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) قال: أهبنی رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) فی المحرم مرجعه من حجه و لم أدر ما مضى من اللیل أو ما بقی فقال انطلق فإنی أمرت أن أستغفر لأهل هذا البقیع فخرجت معه فاستغفر لهم طویلا ثم قال لِیهْنِكُمْ مَا أَصْبَحْتُمْ فِیهِ أَقْبَلَتِ اَلْفِتَنُ كَقِطَعِ اَللَّیلِ اَلْمُظْلِمِ یتْبَعُ آخِرُهَا أَوَّلَهَا اَلْآخِرَةُ شَرٌّ مِنَ اَلْأُولَى یا بَا مُوَیهِبَةَ أُعْطِیتُ خَزَائِنَ اَلدُّنْیا وَ اَلْخُلْدَ فِیهَا ثُمَّ اَلْجَنَّةَ فَخُیرْتُ بَینَ ذَلِكَ وَ اَلْجَنَّةِ وَ بَینَ لِقَاءِ رَبِّی وَ اَلْجَنَّةِ فَقُلْتُ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی خُذْ خَزَائِنَ اَلدُّنْیا وَ اَلْخُلْدَ فِیهَا ثُمَّ اَلْجَنَّةَ فَقَالَ لاَ وَ اَللَّهِ یا بَا

مُوَیهِبَةَ لَقَدِ اِخْتَرْتُ لِقَاءَ رَبِّی وَ اَلْجَنَّةَ و اشتكى بعد ذلك بأیام. و فی روایة عنه أیضا فما لبث بعد ذلك الاستغفار إلا سبعا أو ثمانیا حتى قبض.⁽¹⁾

ابومویبه می‌گوید: رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) مرا شب بیدار کرد و فرمود: ای ابومویبه، به من امر شده است که برای اهل این بقیع استغفار کنم. پس با او بیرون رفتم تا به بقیع رسیدیم و مدتى طولانى براى آنها طلب مغفرت كرد، سپس فرمود: آنچه را كه در آن قرار گرفتى، بركت دهد. آزمایش‌ها وتاریکی‌ها مانند تکه‌های شب تاریک یکی پس از دیگری آمده اند و آخرش بدتر از اولی است، کلید گنج‌های دنیا و جاودانگی در آن به من داده شده است، پس به من داده شده است. بین آن و ملاقات با پروردگارم و بهشت ​​اختیار داده شده است. گفتم: ای رسول خدا، پدر و مادرم فدای تو، کلید گنج‌های دنیا و جاودانگی در آن رابردار، سپس بهشت ​​را گفت: به خدا سوگند، ای ابومویهبه، من دیدار را انتخاب کردم پروردگار وبهشت را، وبعد ازآن هم چند روزی بیمار بود، در روایتی بعداز آن استغفارهفت یا هشت روز زنده بود ورحلت کردند.

منکر شدن سنت‌های الهی در جامعه

یکی دیگر از بخش‌های این خطبه به منکر شدن سنت‌های الهی در جامعه اشاره دارد در این بخش از خطبه که آمده است «وَ اِهْمالِ سُنَنِ النَّبِیِّ الصَّفِیِّ: سران سقیفه شروع کردند به خاموش کردن و از بین بردن سنن پیامبر برگزیده» به این موضوع اشاره دارد و یکی از مهم‌ترین آن‌ها غدیر بود که هفتاد روز پیش صورت گرفته بود سنت عبارت است از قول (سخن)، فعل (رفتار) و تقریر پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) که به عنوان یکى از منابع مهم، مورد توجه همگان قرار دارد. بنابراین هرگاه حدیثى معتبر از پیامبر نقل شود، بدان عمل مى شود و این کار را عمل به سنت مى گویند.

شیعه با تأسى به سنت پیامبر و در راستاى عمل به سخنان آن حضرت، قول و فعل و تقریر معصومان را نیز سنت مى شمارد.

در برابر، بدعت، نوعى تصرف در دین از طریق افزودن یا کاستن شریعت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) است. اساس بدعت در شرع آن است که چیزى را به عنوان یک امر شرعى که دین به آن فرمان داده، به کار برند؛ در حالى که براى مشروعیت آن، اصل یا ضابطه اى در شرع وجود نداشته باشد. منشور عقاید امامیه، ص 220. از این رو، بدعت گذارى در دین، از گناهان کبیره و حرام است.

بنابراین، از آن جا که امور عبادى و مقدمات آنها در اسلام، بسته به فرمان و اجازه شارع مقدس است، بدین معنا که هر چیزى در اسلام باید مستند به متنى خاص یا عام از قرآن وسنت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) باشد و در غیر این صورت، بدعتى است که باید دور افکنده شود و به بدعت گزار باز گردد، از این رو، کم و زیاد کردن در عبادات، بلکه در هر عمل دینى، با تمسک به تشخیص فردى، کارى نارواست. متأسفانه پس از رحلت پیامبر، امامت وفقه و احکام شرعى مسلمانان، مانند وضو، اذان، نماز و بسیارى از احکام دینى، دستخوش بدعت هاى بسیارى گردیدند و در مسیر خلاف سنت شکل گرفتند.

به کدام سنت پیامبراسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) عمل نکردند؟

سنت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) احترام اهل بیت بود سنت حضرت عمل به غدیر بود سنت حضرت عمل به سفارشاتش بود سنت حضرت عمل به قرآن بود، که هیچ کدام عمل نشد لذا حضرت اباعبدالله الحسین (علیه السلام) هم در نامه ای به اهل بصره هدف ازقیامشان را عمل نکردن به سنت جدش وعمل به بدعت امت اعلام کردند.

نامه امام حسین (علیه السلام) به اشراف بصره، فراخوانی برای پیوستن به امام، پیش از واقعه کربلا بود. امام در این نامه، خلافت را حق اهل‌بیت (علیهم السلام)عنوان کرده و سکوت

این خاندان در برابر غصب خلافت را به‌منظور حفظ وحدت مسلمین دانسته است. امام با اشاره به ازمیان‌رفتن سنت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و احیای بدعت‌ها، از بزرگان بصره خواست تا به او بپیوندند. این نامه توسط سلیمان بن رزین ارسال شد.

«أَمَّا بَعْدُ: فَإِنَّ اَللَّهَ اِصْطَفَی مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ سَلَّمَ عَلَی خَلْقِهِ، وَ أَکْرَمَهُ بِنُبُوَّتِهِ، وَ اِخْتَارَهُ لِرِسَالَتِهِ، ثُمَّ قَبَضَهُ اَللَّهُ إِلَیْهِ وَ قَدْ نَصَحَ لِعِبَادِهِ وَ بَلَّغَ مَا أُرْسِلَ بِهِ، وَ کُنَّا أَهْلَهُ وَ أَوْلِیَاءَهُ وَ أَوْصِیَاءَهُ وَ وَرَثَتَهُ وَ أَحَقَّ اَلنَّاسِ بِمَقَامِهِ فِی اَلنَّاسِ، فَاسْتَأْثَرَ عَلَیْنَا قَوْمُنَا بِذَلِکَ، فَرَضِینَا وَ کَرِهْنَا اَلْفُرْقَه وَ أَحْبَبْنَا اَلْعَافِیَه، وَ نَحْنُ نَعْلَمُ أَنَّا أَحَقُّ بِذَلِکَ اَلْحَقِّ اَلْمُسْتَحَقِّ عَلَیْنَا مِمَّنْ تَوَلاَّهُ وَ قَدْ أَحْسَنُوا وَ أَصْلَحُوا وَ تَحَرَّوْا اَلْحَقَّ، فَرَحِمَهُمُ اَللَّهُ، وَ غَفَرَ لَنَا وَ لَهُمْ وَ قَدْ بَعَثْتُ رَسُولِی إِلَیْکُمْ بِهَذَا اَلْکِتَابِ، وَ أَنَا أَدْعُوکُمْ إِلَی کِتَابِ اَللَّهِ وَ سُنَّه نَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَإِنَّ اَلسُّنَّه قَدْ أُمِیتَتْ، وَ إِنَّ اَلْبِدْعَه قَدْ أُحْیِیَتْ، وَ إِنْ تَسْمَعُوا قَوْلِی وَ تُطِیعُوا أَمْرِی أَهْدِکُمْ سَبِیلَ اَلرَّشَادِ، وَ اَلسَّلاَمُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَه اَللَّه.⁽¹⁾اما بعد، خدای، محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را از مخلوق خویش برگزید و به نبوت کرامت داد و او را به پیمبری خویش معین کرد و آنگاه وی را سوی خویش برد که اندرز بندگان گفته بود و رسالت خویش را رسانیده بود. ما خاندان و دوستان و جانشینان و وارثان وی بودیم و از همه مردم، به جای وی، در میان مردم شایسته‌تر، اما قوم ما، دیگران را بر ما مقدم داشتند که رضایت دادیم و تفرقه را خوش نداشتیم و سلامت را دوست داشتیم در صورتی که می‌دانستیم حقِ ما نسبت به این کار از کسانی که عهده‌دار آن شدند و نکو کردند و اصلاح آوردند و رعایت حق کردند بیشتر بود که خدایشان رحمت کند و ما و آنها را بیامرزد. اینک فرستاده خویش را با این نامه سوی شما روانه کردم و شما را به کتاب خدا و سنت پیمبر او دعوت می‌کنم که سنت را میرانیده‌اند و بدعت را احیاء کرده‌اند. اگر گفتار مرا بشنوید و دستور مرا اطاعت کنید شما را به راه راست و استوار هدایت می‌کنم.

به متن نامه امام حسین دقت کنید امام حسین در این نامه سه مطلب را نوشته است که اگر از من و شما سئوال کنند هدف امام حسین چه بود؟ جواب آن ابتدای همین نامه است. امام حسین در این نامه چه نوشته؟ «الا وإنَّ السُّنَّةَ قَدْ أمیتَت»؛ ای مردم دنیا، می‌دانید چرا من دست زن و بچه ام را گرفته ام و راه افتاده ام؟ 1- سنت پیغمبر مرده است. سنت پیغمبری که 23 سال زحمت کشید و جامعه نبوی ساخت اما الان آن جامعه، جامعه اموی شده است. پیغمبری که جامعه ولایتی ساخت، گفت: «مَنْ کُنْتُ مَولاهُ فَهَذا عَلِیٌّ مَوْلاه»؛⁽¹⁾و حالا جامعه ولایتیجامعه سلطنتی شده.

این خیلی دردناک است! سنت پیغمبر چه بود؟ مگر در مسجد نگفت من از شما مزد نمی خواهم ولی مواظب اهل بیت من باشید؛ (قُل لَّا أَسْأَلُکمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی) ؛⁽²⁾اما آنها چه کردند؟ فدک را از حضرت زهرا گرفتند و او را به شهادت رساندند. امیرالمؤمنین را در محراب شمشیر زدند و سه جنگ نیز با او داشتند. امام حسن را مسموم کردند و امام حسین هم که الآن چند هزار نفر دور او را محاصره کرده اند، این «الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی»؛ است؟ این سنت پیغمبر است؟ این بحث اصلاً شخصی نیست. اگر کسی بپرسد چرا امام حسین به پا خاست؟ پاسخ آن این است: «الا وإنَّ السُّنَّةَ قَدْ أمیتَت» مردم! به خدا سوگند سنت پیغمبر مرده است؛ پیغمبر گفت: ولایت، اما سلطنت شد. گفت: تقدس؛ اما تسامح و تساهل در اصول شد. پیغمبر فرمود دین؛ اما شده ضد دین. فرمود احترام به خانواده ام اما به شهادت اهل بیت مبدل گشت. این سنت از بین رفته و نمی شود نشست و تماشا کرد.

از بین بردن بدعت ها

«وَإنَّ البِدْعَة قَد أحْیِیَت» ای مردم! در دین بدعت گذاشته شده. بدعت؛ یعنی من درآوردی. ببینید خلیفه دوم چقدر در دین بدعت گذاشت! خود سقیفه یک بدعت است. چقدر احکام و معارف را تغییر داد؟ نماز، زکات، احکام دین همه را به نوعی تغییر داد. اذان که حداقلی است که قبل از نماز می‌گوییم اذان را کم و زیاد کردند، حی علی خیرالعمل حذف شود و چیز دیگری جایگزین آن شود. نماز تراویح (نماز مستحبی) به جماعت خوانده شود و بسیاری از بدعت‌های دیگر. امام حسین فرمود دو کار کرده اند: 1-سنت پیغمبر مرده، 2-در دین بدعت گذاشته شده. این درد است، هر دردی درمانی دارد، آقا امام حسین! درمان آن چیست؟ قبول کردیم که درد است؛ سنت پیغمبر مرده و بدعت هم گذاشته شده، اما درمانش چیست؟ فرمود درمانش یک کلمه است: «تُطِیعُوا أمْری أهْدِکُمْ سَبیلَ الرَّشادِ»؛⁽¹⁾اگر دنبال من بیایید من نجاتتان می‌دهم، سخن مرا گوش کنید.

تبعیت از شیطان و گامهای انحرافی او

حضرت فاطمه (علیها السلام)در بخشی دیگر از این خطبه اظهارکردند: تبعیت از گام‌های انحرافی شیطان از دیگر تهدیدات شیطانی و عوامل انحراف در جامعه پس از رسول الله بود که در این خطبه به آن اشاره شده است (وَ اَطْلَعَ الشَّیْطانُ رَأْسَهُ مِنْ مَغْرَزِهِ، هاتِفاً بِکُمْ: و شیطان سر خویش را از مخفی‌گاه خود بیرون آورد، و شما را فراخواند) به عبارتی دیگر تبعیت عملی از شیطان باعث محوشدن ارزش‌ها وعامل سقوط و انحراف جامعه شد که خداوند در بسیاری از آیات قرآن کریم انسان را از تبعیت از شیطان نهی کرده است.

شیطان طرحی دارد که مردم را گمراه کند، ابراز کرد: شیطان سعی می‌کند با فتنه و فساد مردم را به وادی شقاوت و ظلم ببرد. امام حسین (علیه السلام) آمد و خون داد که مردم را به مدار پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیرمومنان امام علی (علیه السلام) برگرداند، زیرا هر عملی بر مدار غیر از مدار پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و امیرمومنان امام علی (علیه السلام) باشد فساد و تباهی است.

خداوند با نعمت وجود رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) اخوت و الفت را بین مردم ایجاد کرد؛ گفت: خداوند در قرآن می‌فرماید اگر می‌خواهید بر مدار این نعمت باقی بمانید حامی و پیرو اولیا الهی یعنی اهل بیت (علیهم السلام) باشید تا از جهنمی که دشمنان درست کردند نجات پیدا کنید. وقتی کسی شما را به گناه دعوت می‌کند این خود جهنم است.

پس از رحلت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فتنه‌ای در راه بود که امت را از راه خداوند جدا کند اما حضرت زهرا (علیها السلام)با خداوند عهد بسته که مقابل این فتنه ایستادگی کند حتی اگر به قیمت جان او باشد.

اول کسیکه با ابوبکربیعت کردکه بود؟

متن عربی روایت:

عن سلیم بن قیس الهلالی قال: سمعت سلمان الفارسی رضی الله عنه یقول: لما قبض رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) وصنع الناس ما صنعوا وخاصم أبو بكر وعمر وأبو عبیدة بن الجراح الأنصار فخصموهم بحجة علی (علیه السلام) قالوا: یا معشر الأنصار قریش أحق بالامر منكم لان رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) من قریش والمهاجرین منهم إن الله تعالى بدأ بهم فی كتابه وفضلهم وقد قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): الأئمة من قریش، قال سلمان رضی الله عنه: فأتیت علیا (علیه السلام) وهو یغسل رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) فأخبرته بما صنع الناس وقلت: إن أبا بكر الساعة على منبر رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) والله ما یرضى أن یبایعوه بید واحدة إنهم لیبایعونه بیدیه جمیعا بیمینه وشماله، فقال لی: یا سلمان هل تدری من أول من بایعه على منبر رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)؟ قلت: لا أدری،

إلا أنی رأیت فی ظلة بنی ساعدة حین خصمت الأنصار وكان أول من بایعه بشیر بن سعد وأبو عبیدة بن الجراح ثم عمر ثم سالم قال: لست أسألك عن هذا ولكن تدری أول من بایعه حین صعد منبر رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)؟ قلت: لا ولكنی رأیت شیخا كبیرا متوكئا على عصاه بین عینیه سجاده شدید التشمیرصعد إلیه أول من صعد وهو یبكی ویقول: الحمد لله الذی لم یمتنی من الدنیا حتى رأیتك فی هذا المكان، أبسط یدك، فبسط یده فبایعه ثم نزل فخرج من المسجد فقال علی (علیه السلام).

هل تدری من هو؟ قلت: لا ولقد ساءتنی مقالته كأنه شامت بموت النبی (صلی الله علیه و آله و سلم)، فقال: ذاك إبلیس لعنه الله، أخبرنی رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) أن إبلیس ورؤساء أصحابه شهدوا نصب رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) إیای للناس بغدیر خم بأمر الله عز وجل فأخبرهم أنی أولى بهم من أنفسهم وأمرهم أن یبلغ الشاهد الغائب فأقبل إلى إبلیس أبالسته ومردة أصحابه فقالوا: إن هذه أمة مرحومة ومعصومة ومالك ولا لنا علیهم سبیل قد أعلموا إمامهم ومفزعهم بعد نبیهم، فأنطلق إبلیس لعنه الله كئیبا حزینا وأخبرنی رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) أنه لو قبض أن الناس یبایعون أبا بكر فی ظلة بنی ساعدة بعد ما یختصمون، ثم یأتون المسجد فیكون أول من یبایعه على منبری إبلیس لعنه الله فی صورة رجل شیخ مشمر یقول كذا وكذا، ثم یخرج فیجمع شیاطینه وأبالسته فینخر ویكسع ویقول: كلا زعمتم أن لیس لی علیهم سبیل فكیف رأیتم ما صنعت بهم حتى تركوا أمر الله عز وجل وطاعته وما أمرهم به رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) ⁽¹⁾

ثقه الاسلام کلینی قدس الله روحه الشریف روایت کرده است:

سلیم بن قیس هلالی رضوان الله علیه (از اصحاب امیرالمؤمنین (علیه السلام) گفت که از سلمان فارسی رضوان الله علیه شنیدم که می‌گفت: هنگامی که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) دیده از جهان فرو بست، مردم کردند آنچه کردند و ابوبکر و عمر و ابوعبیدة بن

جراح با انصار ستیزه کردند و آن‌ها را به دلیل خویشى خود، که دلیل علی (علیه السلام) بود محکوم نمودند.

گفتند: ای گروه انصار! قریش به امر امامت از شماسزاوارترند؛ زیرا رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از قریش بود و مهاجران نیز از قریش بودند و خدا در قرآن، خود با آن‌ها آغاز نموده و آن‌ها را برتری بخشیده است، و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده است: امامان از قریش باشند.

سلمان گفت: من به نزد امیرالمؤمنین (علیه السلام) که مشغول غسل دادن رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بود رفتم و او را از جریان آگاه کردم و گفتم: اینک ابوبکر بر منبر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) جای گرفته است و به خدا سوگند، خشنود نیست که مردم با یک دست او، بیعت کنند و مردم با هر دو دست چپ و راست، با او بیعت می‌کنند.

علی (علیه السلام) فرمود: ای سلمان! هیچ می‌دانى نخستین کسی که بر منبر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) با او بیعت کرد چه کسى بود؟ عرض کردم: نمی‌دانم، جز اینکه دیدم که در زیر سایه بان بنی ساعده هنگام مجادله انصار، نخستین کسى که با او بیعت کرد بشیر بن سعد و ابوعبیدة بن جراح بود و سپس عمر و بعد از او سالم.

امام (علیه السلام) فرمود: من درباره این‌ها از تو نپرسیدم، [پرسیدم که آیا] می‌دانى نخستین کسى که هنگام نشستن ابوبکر بر منبر پیامبر با او بیعت کرد چه کسی بود؟

عرض کردم: نه، ولى پیری کهنسال را دیدم که بر عصای خویش تکیه زده بود و میان دو دیده اش اثر سجده زیادی بود، و او نخستین کسی بود که از پله منبر بالا رفت؛ در حالی که می‌گریست و می‌گفت: ستایش خدایی را که مرا از دنیا نبرد تا تو را در این جایگاه ببینم، دستت را باز کن. ابوبکر دستش را باز کرد و پیرمرد با او بیعت نمود و سپس از منبر پایین آمد و از مسجد بیرون رفت.

امیرالمومنین (علیه السلام) فرمود: دانستی او چه کسی بود؟

گفتم: نه، ولی از کلامش بدم آمد؛ زیرا گویی از مرگ پیامبر خوشحالی می‌کرد.

امام (علیه السلام) فرمود: او شیطان لعنه الله بود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به منخبر داد که شیطان و سران اصحابش از این که پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در روز غدیر خم مرا به امر خداوند عزوجل، به امامت و خلافت بر مردم و براى مردم نصب کرد و به آن‌ها خبر داد که من نسبت به آن‌ها از خود آن‌ها سزاوارترم و به آن‌ها فرمود تا حاضران به غائبان برسانند نگران شدند و همه سران و شیطان‌های ابلیس گرد او آمدند و گفتند: همانا این امت، مرحومه و معصومه است و نه تو و نه ما را بر آن‌ها راهی نیست. همانا پیشوا و پناهگاه خود را پس از پیغمبرشان دانستند.

در این هنگام بود که شیطان لعنه الله افسرده و غمگین از آن محضر دور شد و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به من خبر داد که هر گاه از این جهان رخت بربندد، مردم پس از مخاصمه با یکدیگر در سقیفه بنی ساعده با ابوبکر بیعت کنند، و از آن جا به مسجد روند و نخستین کسی که بالای منبر من با ابوبکر بیعت کند شیطان است که به چهره پیرمردى عبادت کوش بدان‌جا بیاید و چنین و چنان بگوید، سپس از آن جا بیرون رود و شیاطین و پیروان خود را گرد آورد و باد در بینى کند و به جست و خیز پردازد و به آن‌ها گوید: هرگز، شما گمان بردید که مرا بر ایشان راهی نیست، اکنون دیدید من با آن‌ها چه کردم تا سرانجام دستور و فرمانبری خدای عز و جل و اوامر پیامبر را وانهادند.

شیطان عامل ایجاد فتنه

حضرت امیرمومنان (علیه السلام) نهج البلاغه خطبه 50 می فرمایند.

من كلام له (علیه السلام) و فیه بیان لما یخرب العالم به من الفتن و بیان هذه الفتن:

إِنَّمَا بَدْءُ وُقُوعِ الْفِتَنِ أَهْوَاءٌ تُتَّبَعُ وَ أَحْكَامٌ تُبْتَدَعُ، یخَالَفُ فِیهَا كِتَابُ اللَّهِ وَ یتَوَلَّى عَلَیهَا رِجَالٌ رِجَالًا عَلَى غَیرِ دِینِ اللَّهِ. فَلَوْ أَنَّ الْبَاطِلَ خَلَصَ مِنْ مِزَاجِ الْحَقِّ لَمْ یخْفَ عَلَى الْمُرْتَادِینَ، وَ لَوْ أَنَّ الْحَقَّ خَلَصَ مِنْ لَبْسِ الْبَاطِلِ انْقَطَعَتْ عَنْهُ أَلْسُنُ الْمُعَانِدِینَ، وَلَكِنْ

یؤْخَذُ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ وَ مِنْ هَذَا ضِغْثٌ فَیمْزَجَانِ، فَهُنَالِكَ یسْتَوْلِی الشَّیطَانُ عَلَى أَوْلِیائِهِ وَ ینْجُو الَّذِینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ الْحُسْنى.

آغاز پیدایش فتنه‌ها پیروى از هوا و هوسها و بدعتهایى است که با کتاب خدا مخالفت دارد و گروهى (چشم و گوش بسته یا هواپرست آگاه) به پیروى آنان برمى خیزند و برخلاف دین خدا از آنها حمایت مى کنند. اگر باطل از آمیختن با حق جدا مى گردید بر کسانى که طالب حقّند پوشیده نمى ماند. و اگر حق از آمیزه باطل پاک و خالص مى شد زبان دشمنان و معاندان از آن قطع مى گشت. ولى بخشى از این گرفته مى شود و بخشى از آن و این دو را به هم مى آمیزند و اینجا است که شیطان بر دوستان و پیروان خود مسلّط مى شود. و «تنها کسانى که مشمول رحمت خدا بودند» از آن نجات مى یابند.

محو کردن حرمت‌ها در جامعه

حضرت زهرا (علیها السلام)دربخش دیگری از این خطبه را اشاره به محو کردن حرمت‌ها در جامعه دانستند و فرمودند: این بخش از خطبه که در آن حضرت زهرا (علیها السلام)فرموده است «وَ اُضیعَ الْحَریمُ، وَ اُزیلَتِ الْحُرْمَةُ عِنْدَ مَماتِهِ: حرمت‌ها پایمال شد و حق ما را پس از پیامبر پایمال کردند.»

حضرت زهرا (علیها السلام)در خطبه ای که چند روز پس از شهادت پدر بزرگوارشان ایراد فرمودند، جمله ای گفتند که به عنوان کسی که بهتر از هرشخصی عمق این فاجعه را درک می کند، شایان دقت و تأمل و بررسی است. ایشان ضمن آن خطبه می فرمایند: و اُزیلت الحرمة عند مماته فتلک و الله النازلة الکبری و المصیبة العظمی؛⁽¹⁾هنگام درگذشت آن جناب حرمت از میان رفت، و به خدا قسم این است مصیبت بزرگ و فاجعه جبران ناپذیر.

ایشان در ادامه فرمودند: در این عبارت، حضرت زهرا (علیها السلام)- که بهتر از هرکس این مصیبت و عمق این فاجعه را می دانند - نفرموده اند مصیبت بزرگ، شهادت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است. آن حضرت فاجعه بزرگ را چیز دیگری دانسته اند. فاجعه بی مانند و بزرگ بر اساس فرمایش ایشان شهادت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نیست، بلکه هتک حرمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است. از طرفی آن جناب نفرموده اند: حرمت ایشان هتک شد، بلکه فرمودند: زائل شد واز میان رفت.

وجود الف و لام بر سر حرمت که ظاهرش الف و لام جنس است به این معناست که همه حرمت‌ها با شهادت آن جناب از میان رفت؛ یعنی نه فقط حرمت آن جناب، بلکه حرمت حضرت موسی، حضرت عیسی و ابراهیم خلیل الرحمان (علیهم السلام) نیز در آن هنگام از میان رفت. بلکه حرمت همه پیامبران، ائمه اطهار (علیهم السلام)، عرش، کرسی، علم، اسلام و خدای متعال نیز یکسره از میان رفت. حضرت زهرا (علیها السلام)سوگند یاد می کنند که از میان رفتن این حرمت‌ها بزرگترین فاجعه و عظیم ترین مصیبت است.

جا دارد در این نکته بیندیشیم که چرا آن حضرت چنین چیزی فرموده اند. در آن روزگار بسیاری از مردم نماز می خواندند، روزه می گرفتند، حج می گزاردند و دیگر تکالیف عبادی خود را انجام می دادند، با این حال چرا آن حضرت - که عصمت کبرای الهی است - فاجعه بزرگ را نه شهادت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بلکه حرمت شکنی هایی توصیف می کنند که در آن هنگام رخ داد. حضرت زهرا (علیها السلام)در آن هنگام این مطلب را سربسته فرمود، ولی امروزه می توان این مطلب را بازگفت. مراجعه به کتاب های تاریخی، تفسیری و روایی عامه و خاصه کمک بسیاری برای فهم این مطلب به ما می کند.

رسول خدا پیش از مبعوث شدن به رسالت بسیار مورد قبول و احترام مردم بودند ومردم آن جناب را «الصادق الامین»لقب داده بودند، پس از رسالت نیز آن

جناب در میان مردم مسلمان - به استثنای عده ای محدود - فوق العاده محترم بودند. هنگامی که آن حضرت در مناسک حج سر مبارک خود را می تراشیدند مردم دور ایشان حلقه می زدند ودانه دانه موهای مبارک ایشان را می گرفتند وبرای گرفتن موهای سر مبارک ایشان از یکدیگر پیشی می گرفتند. هرگاه آن جناب وضو می ساختند، اصحاب ایشان برای تبرک جستن به قطرات باقی مانده از وضوی ایشان رقابت می نمودند.

حضرت امیرمؤمنان می‌فرمود: أنا عبد من عبید محمّد؛⁽¹⁾من

بنده‌ای از بندگان محمدم.

در حقیقت این حرمت والای رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) اندکی پیش از وفات ایشان زیر پا نهاده شد واین زمانی بود که گفته شد: «إنّ الرجلَ لَیهجُر؛⁽²⁾

این مرد - العیاذ بالله - هذیان می گوید».

یکى از مهمترین پیامدهاى سقیفه، شکسته شدن حرمت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بود. در سقیفه سخنان صریح پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در نصب على (علیه السلام) براى خلافت و رهبرى امّت به فراموشى سپرده شد و ابّهت حضرت در میان امّت شکسته شد.

طبیعى بود که اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و مؤمنان راستین زیر بار این خواسته ناروا نروند و در نتیجه با مقاومت دستگاه خلافت مواجه شوند که این خود به شکسته شدن بیشتر حرمت خاندان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دامن مى زد و آن را در میان امّت رسمیّت مى بخشید.

دستگاه خلافت که جایگاه خویش را با برافروختن آتش تعصّب قبیله اى به چنگ آورده بود، براى حفظ آن جایگاه تا بدانجا پیش رفت که به خانه وحى و رسالت یورش برد. چیزى که تا چند صباح قبل از آن، حتّى به مخیّله هیچ مسلمانى خطور نمى کرد.

مى دانیم که پس از داستان سقیفه تعدادى از بزرگان اسلام از بیعت با ابوبکر امتناع کرده بودند. آنان که افرادى چون زبیر، عبّاس بن عبدالمطلّب، عتبة بن ابولهب، سلمان فارسى، ابوذر غفارى، عمّار بن یاسر، مقداد بن اسود، براء بن عازب و ابىّ بن کعب در جمع آنان دیده مى شدند همگى در منزل حضرت فاطمه (علیها السلام)جمع شده بودند.

«ابن عبد ربّه» دانشمند معروف اهل سنّت نقل مى کند:

«ابوبکر، عمر را فرستاد و به او گفت: اگر آنان از بیعت امتناع کردند با آنان بجنگ! وى با مشعلى از آتش به خانه حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)آمد تا آن را بسوزاند. فاطمه (علیها السلام)جلو آمد و گفت: اى زاده خطّاب! آیا آمدى تا خانه ما را بسوزانى؟ گفت: آرى. مگر آن که چون بقیّه امّت با ابوبکر بیعت کنید».⁽¹⁾

همچنین در تاریخ طبرى آمده است:

«عمر بن خطاب به منزل على (علیه السلام) آمد، در حالى که طلحه و زبیر و مردانى از مهاجرین در آنجا گردآمده بودند. آنگاه به آنان گفت: به خدا سوگند! خانه را بر سرتان بسوزانم یا این که براى بیعت کردن از آن خارج شوید».⁽²⁾

«بلاذرى» نیز در «انساب الاشراف» نقل مى کند: حضرت زهرا (علیها السلام)رو به عمر بن خطّاب کرد و فرمود:

«یَابْنَ الْخَطّابِ! أَتُراکَ مُحْرِقاً عَلَىَّ بابِی؟ قالَ: نَعَمْ وَ ذلِکَ أَقْوى فِیما جاءَ بِهِ أَبُوکِ؛ اى فرزند خطّاب! آیا مى خواهى در خانه مرا آتش بزنى؟ پاسخ داد: آرى. (مصلحت) این کار براى آنچه پدرت آورده مهم تر است».⁽³⁾

دامنه این هتک حرمت‌ها که ریشه در سقیفه داشت تا بدانجا کشیده شد، که وقتى امیرمؤمنان (علیه السلام) را براى بیعت نزدابوبکر آورده بودند، آن حضرت فرمود: اگر بیعت نکنم شما چه مى کنید؟ گفتند: به آن خدایى که جز او معبودى نیست، سرت را از بدنت جدا خواهیم کرد!⁽¹⁾

پرواضح بود که این حرمت شکنى ها، آن هم از سوى کسانى که سال‌ها محضر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) را مستقیماً درک کرده، و از این جهت براى خویش وجهه و اعتبارى کسب نموده بودند، مى توانست تا چه میزان مورد سوء استفاده فرصت طلبانى چون «بنى امیّه» قرار گیرد، و آینده اسلام را در کابوس حوادث دردناکى فرو برد و نتایج شومى را براى آیندگان به بار آورد.

الإمام الصادق (علیه السلام): للّه ِ عَزَّوجَلَّ فی بِلادِهِ خَمسُ حُرُمٍ: حُرمَةُ رَسولِ اللّه ِ (صلی الله علیه و آله و سلم)، وحُرمَةُ آلِ رَسولِ اللّه ِ صَلَّى اللّه ُ عَلَیهِم، وحُرمَةُ كِتابِ اللّه ِ عَزَّوجَلَّ، وحُرمَةُ كَعبَةِ اللّه ِ، وحُرمَةُ المُؤمِنِ.⁽²⁾

امام صادق (علیه السلام): خداى عز و جل را درسرزمینش پنج حرمت است: حرمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، حرمت آل رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، حرمت كتاب خداى عز و جل، حرمت كعبه خدا و حرمت مؤمن.

بعد از رحلت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) همه این حرمتها شکسته شد.

کینه و حسادت نسبت به علی بن ابی طالب (علیه السلام)

اشاره

حضرت فاطمه (علیها السلام)در ادامه با اشاره به کینه و حسادتی که نسبت به امام علی (علیه السلام) شکل گرفته بود اظهار کرد: بسیاری از مشکلات جامعه را باید ناشی از حسادت و کینه ورزی خواص دانست؛ سکوت قبایل در مقابل پایمال شدن حق

امیرالمؤمنین (علیه السلام) نتیجه کینه و حسادتی بود که نسبت او از جنگ‌ها وشکست‌ها در دل داشتند. دورشدن مردم از صراط مستقیم یعنی علی (علیه السلام) از دیگرعوامل انحراف جامعه بعد ازرسول خدا بود.

وی در خصوص خطر بزرگ عقاید فاسد و انگیزه‌های انحرافی در جامعه نیز با توجه به این خطبه باید توضیح داد: عقاید واندیشه‌های فاسد و امیال انحرافی هر جامعه‌ای را مضمحل می‌کند؛ عقید سالم، انسان را متوجه واقعیات در تمام مراتب هستی می‌کند و در مقابل عقیده ناسالم انسان را از همه چیز غافل می‌کند (وَ خَطَلِ الاْراءِ، وَ زَلَلِ الاَهْواءِ: تباهی عقیده، و انحراف اندیشه و تزلزل اراده‌ها.)

سران سقیفه با حذف ظاهری امام معصوم در حاکمیت جامعه، زمینه گسترش اندیشه‌های التقاطی را در میان مسلمانان فراهم کردند و سه جریان برای تقویت سقیفه خود به را انداختند؛ نخست جریان ضرب و شتم مخالفان دستگاه خلافت توسط یک قبیله وحشی وخون ریز بنام بنی اسلم که باعث رعب و وحشت مردم مدینه شد، دوم جریان تبلیغاتی وتطمیع و حربه تزویر در جامعه و سوم جریان جعل حدیث با پنهان داشتن احادیث نبوی و جلوگیری از نشر آن و در مقابل، نشر احادیث مشکوک و ساختگی.

نویسنده کتاب خطبه فدکیه ذوالفقار فاطمه (علیها السلام)اظهارکرد: در بخشی دیگر از این خطبه آمده است «وَ بِئْسَ ما قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ یعنی چه بد ذخیره‌هایی مردان شما برای خود پیش فرستادند» که به معنای این است که آینده اسلام را تیره و تار کردند، چون از خط اصیل تداوم اسلام یعنی علی (علیه السلام) دفاع نکردند.

وی عنوان کرد: حضرت زهرا در ادامه می‌فرمایند «أَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَ فِی الْعَذابِ هُمْ خالِدُونَ: خداوند به جهت این کارشان بر آن‌ها خشم گرفت و در عذابی جاودانه خواهند ماند» چون این کار یک گناه عادی نیست، بلکه به خطر