رسالۀ استفتائات پرسش ها و پاسخ های فقهی

مشخصات كتاب

سرشناسه : م‍ظاه‍ری‌، ح‍س‍ی‍ن‌، ‏‫۱۳۱۲ -‏‬

‏عنوان و نام پديدآور : رسالۀ استفتائات: پرسش‌ها و پاسخ‌های فقهی/ مظاهری.

‏مشخصات نشر : اصفهان: موسسه فرهنگی مطالعاتی الزهرا (ع)‏‫، ۱۳۹۴‏‬-

‏مشخصات ظاهری : ‏‫۲ ج.‬

‏فروست : مجموعه آثار؛ ۲۹‏‫، ۳۰‬. فقه؛ ۶‏‫، ۷.‬

‏شابک : ‏‫۲۵۰۰۰۰ ریال‬‏‫: دوره‬‏‫‭978-964-2985-34-0 : ‬‬ ؛ ‏‫۱۵۰۰۰۰ ریال‬‏‫: ج.۱‬‏‫‭978-964-2985-35-7 : ‬‬ ؛ ‏‫۱۲۵۰۰۰ ریال‬‏‫: ج.۲‬‏‫‭978-964-2985-36-4 : ‬‬

‏وضعیت فهرست نویسی : فاپا

‏يادداشت : ج.۲ (چاپ اول: ۱۳۹۱)(فیپا).

‏یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

‏موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه -- پرسش‌ها و پاسخ‌ها

*Islamic law, Ja'fari -- Handbooks, manuals, etc. -- Questions and answers

‏رده بندی کنگره : ‏‫‭BP۱۸۳/۹‏‫‭/م۶ر۵۰۹۵ ۱۳۹۴

‏رده بندی دیویی : ‏‫‭۲۹۷/۳۴۲۲

‏شماره کتابشناسی ملی : ۳۰۹۱۶۶۹

تنظیم متن میثم حیدری

اشاره

بسم اللّه الرّحمن الرّحيم

«اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ اَلَّذِي هَدٰانٰا لِهٰذٰا وَ مٰا كُنّٰا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لاٰ أَنْ هَدٰانَا اَللّٰهُ وَ صَلَّي اللهُ عَلَي سَيّدنا مُحَمَّد وَ آلِه الطّاهِرينَ‌»

فهرست نويسى پيش از انتشار: كتابخانه ملّى ايران

سرشناسه...: مظاهرى، حسين، 1312 -

عنوان و نام پديدآور...: رسالۀ استفتائات: پرسش ها و پاسخ هاى فقهى/ مظاهرى.

مشخصات نشر...: اصفهان: مؤسسه فرهنگى مطالعاتى الزّهراءسلام الله عليها، 1391 -

مشخّصات ظاهرى...: 2 ج....

فروست......: مجموعه آثار؛ 29 و 30. فقه؛ 6 و 7.

شابك......: دوره: 0-34-2985-964-300000:978 ريال؛ ج. 1:7-35-2985-964-150000:978 ريال؛ ......... ج. 4 2-36-2985-964-150000:978 ريال.

وضعيت فهرست نويسى: فيپا..................

يادداشت...: ج. 2 (چاپ اوّل: 1391) (فيپا)....

موضوع......: فقه جعفرى -- رساله عمليه -- پرسش ها و پاسخ ها

رده بندى كنگره...: 5 1391 ر 6 م/ 183/9 BP ...

رده بندى ديويى...: 297/3422............ شماره كتابشناسى ملّى: 3091669

رسالة استفتائات (جلد اوّل)

پرسش ها و پاسخ هاى فقهى

مجموعه آثار - 29 فقه / 6

مرجع عاليقدر حضرت آيت الله العظمى مظاهرى «مدّظلّه العالى»

ناشر: مؤسّسۀ فرهنگى مطالعاتى الزّهراءسلام الله عليها

نوبت چاپ: اوّل/ 1394......... قيمت: 150000 ريال

ليتوگرافى و چاپ: سپاس...... شمارگان: 1000 نسخه

شابك (دوره): 0-34-2985-964-978 شابك (ج 1):7-35-2985-964-978

تمام حقوق براى «مؤسّسة فرهنگى مطالعاتى الزّهراءسلام الله عليها» محفوظ است.

مراكز توزيع:

دفتر اصفهان: كدپستى: 99581-81486 / تلفن: 34493671-031

دفتر قم: كدپستى: 17365-37156 / تلفن: 37743595-025

آدرس اينترنتى: www.al - zahra.ir -

با قدردانى از همكارانى كه در توليد و نشر اين اثر نقش داشته اند:

نظارت: حجج اسلام سيّدجواد سجّادى، محسن مظاهرى، رحيم محمّدى

استخراج سؤالات: حجة الاسلام محيى الدين آزادمنش، آقاى حميد مظفرى

حروف نگارى: آقاى سيّد مجيد شريفى، آقاى بهنام فيّاض

تنظيم و تدوين: آقاى مختار رنجكش

بازبينى نهايى: آقاى على رعنايى

طراحى جلد: آقاى حميدرضا امينى

پيگيرى چاپ: آقاى محسن ربيعى

فهرست

سخن آغازين... 15

اجتهاد و تقليد... 19

كليّات... 19

بلوغ و تكليف... 23

انتخاب مرجع تقليد... 28

تقليد ابتدايى... 30

احتياط در تقليد... 31

شيوۀ تقليد... 33

تشخيص موضوع و مصداق... 34

تبعيض، عدول و رجوع در تقليد... 35

بقاء بر تقليد... 38

متفرّقه... 42

آب ها... 45

آب مطلق و مضاف... 45

آب كُر، جارى و قليل... 48

آب باران و چاه و چشمه... 50

تخلّى... 53

رعايت قبله و مكان... 53

پوشاندن عورت... 54

تطهير... 54

استبراء... 57

شك در تطهير و استبراء... 58

نجاسات... 61

1 و 2 و 3. بول، غائط، منى... 61

6 و 7. سگ و خوك... 72

10 و 11. حيوان نجاست خوار و حيوانى كه انسان با آن نزديكى نموده... 82

عرق جنب از حرام... 84

متفرّقه... 85

مطهّرات... 89

غُساله... 90

4 و 5. استحاله و انتقال... 93

راه هاى ثابت شدن طهارت و نجاست... 99

پاك شدن چيزهاى نجس... 102

نجس شدن چيزهاى پاك... 108

اسماء متبرّكه... 114

وسواس... 119

شاخصۀ وسواس... 119

درمان وسواس... 120

حكم وسواسى... 122

وظيفۀ وسواسى در مطهّرات و نجاسات... 122

وسواس فكرى... 124

وضو... 127

نيّت وضو... 127

شرايط وضو... 127

شستن صورت و دست ها... 129

مسح سر و پا... 130

مبطلات و موانع وضو... 132

وضوى جبيره... 137

شك در وضو... 139

وضو، غسل و تيمّم معلولين و جانبازان... 139

نايب در وضو... 140

متفرّقه... 140

غسل... 143

شرايط و موانع غسل... 143

شك در غسل... 151

جنابت... 152

دماء ثلاثه... 155

الف) استحاضه... 156

ب) حيض... 158

ج) نفاس... 163

اموات... 165

محتضر... 165

غسل ميّت... 166

كفن كردن ميّت... 169

نماز ميّت... 170

قبر و نبش قبر... 172

عزادارى براى اموات... 176

مسِّ ميّت... 178

شهيد... 181

متفرّقه... 182

تيمّم... 183

شرايط تيمّم... 183

چيزهايى كه تيمّم بر آن ها صحيح است... 185

احكام تيمّم... 186

تيمّم بدل از غسل مستحب... 189

مسجد... 191

صيغۀ مسجد... 191

احكام مسجد... 192

تطهير مسجد... 195

ساخت، تخريب و تجديد بناى مسجد... 196

موقوفات و نذرهاى مسجد... 198

كارهاى متفرقه در مسجد... 199

دخالت در امور مسجد... 203

نماز... 205

نمازهاى واجب و مستحب... 205

وقت نماز... 206

قبله... 212

لباس نمازگزار... 216

مكان نمازگزار... 225

اذان و اقامه... 229

واجبات نماز... 235

نيّت... 235

تكبيرة الاحرام... 238

قيام... 240

قيام متّصل به ركوع... 243

قرائت... 244

ركوع... 249

سجود... 251

سجدۀ واجب قرآن... 257

تشهّد... 258

سلام... 259

تسبيحات اربعه... 260

قنوت... 261

جهر و اخفات... 263

تعقيبات نماز... 266

مبطلات نماز... 267

شكستن نماز... 271

شكيّات... 272

نماز احتياط... 278

سهويّات و سجدۀ سهو... 280

نماز جماعت... 283

نماز قضا... 301

نماز قضاى پدر و مادر... 305

نماز جمعه... 307

نماز عيدين... 309

نماز آيات... 310

نماز استيجارى... 312

متفرّقه... 314

روزه... 317

نيّت روزه... 317

زمان روزه... 319

مبطلات روزه... 319

خوردن و آشاميدن... 321

جماع، جنابت و استمناء... 326

رساندن دود و غبار غليظ به حلق... 332

اماله... 333

روزۀ بيماران و ناتوانان... 334

روزۀ زنان... 338

قضا و كفّارۀ روزه... 339

روزۀ استيجارى... 344

رؤيت هلال (استهلال)... 344

متفرّقه... 349

نماز و روزۀ مسافر... 351

نماز و روزه در سفر... 351

مسافت شرعى و حدّ ترخّص... 355

كثيرالسّفر... 360

وطن... 363

قصد اقامت... 365

تبعيّت همسر و فرزند در وطن... 366

نماز و روزۀ استاد، طلبه، دانشجو و سرباز... 367

مسافرت حرام... 369

اعتكاف... 371

زمان اعتكاف... 371

شرايط اعتكاف... 372

محرّمات اعتكاف... 381

مبطلات اعتكاف... 383

اعتكاف مسافر... 384

نذر اعتكاف... 384

متفرّقه... 385

خمس... 389

كليّات احكام خمس... 389

خمس و تقليد... 392

سال خمسى... 393

محاسبۀ خمس... 394

مال مخمّس... 398

تصرف در مال متعلّق خمس... 400

خمس افراد صغير، سفيه و تحت تكفّل... 401

تلف شدن يا غصب مال متعلّق خمس يا اصل خمس... 402

پرداخت خمس... 403

فرار از پرداخت خمس... 405

دستگردان و مصالحه... 406

خمس درآمد... 408

خمس درآمد زن... 414

خمس سرمايۀ كسب وكار... 415

خمس ابزار كار... 421

خمس ماشين براى كار... 423

خمس ماشين سوارى... 425

خمس سرقفلى و مغازه... 427

خمس سود بانكى... 428

خمس شركت... 429

خمس سهام... 429

خمس پاداش، عيدى و بُن... 430

خمس هديه، بخشش و جايزه... 431

خريد، فروش، تعويض و ساخت خانه... 435

خريد و فروش زمين براى خانه... 438

خمس قرض و پس انداز جهت خريد خانه... 441

خمس خانۀ اضافى و اجاره اى... 443

خمس رهن خانه... 445

خمس لوازم و وسايل تزئينى منزل... 445

خمس مواد غذائى منزل... 446

خمس مؤونه... 447

خمس نفقه... 450

خمس طلا و زيورآلات زنان... 450

خمس مخارج عروسى... 453

خمس جهيزيه... 454

خمس مهريه... 455

خمس و حج... 456

خمس و وقف... 459

خمس زراعت و زمين زراعى... 459

خمس دامدارى، گوسفند و گاو... 463

خمس معدن... 465

خمس گنج... 466

خمس مال حلال مخلوط به حرام... 466

خمس جواهرى كه از آب بيرون آورده شود... 467

خمس غنيمت... 467

خمس زمينى كه كافر ذمّى از مسلمان بخرد... 468

خمس لوازم بدون استفاده... 468

خمس مطالبات... 470

خمس و قرض... 471

خمس پس انداز... 472

خمس مبالغ بيمه، ديه و مستمرى... 473

خمس و ماليات... 474

خمس اموال دولتى... 474

خمس اموال ميّت... 475

خمس ارث... 476

خمس كفن و قبر... 479

مصرف خمس... 479

متفرّقه... 482

زكات... 487

كليّات... 487

زكات غلاّت اربعه... 490

زكات گندم و جو... 492

زكات خرما... 495

زكات كشمش و انگور... 496

زكات طلا و نقره... 497

زكات گاو، گوسفند و شتر... 499

مصرف زكات... 501

زكات فطره (فطريه)... 504

پرداخت فطريه... 505

فطريۀ ميهمان... 507

مصرف فطريه... 508

صدقه و ردّ مظالم... 511

صدقات... 511

صدقه به سادات... 514

ردّ مظالم... 514

حجّ و عمره... 517

شرايط وجوب حج... 517

نيابت و استنابه... 525

مسائل مالى در حجّ و عمره... 531

وصيت به حجّ و عمره... 533

رضايت پدر، مادر و همسر در حجّ و عمره... 535

حجّ و عمرۀ كودكان و افراد نابالغ... 536

زمان حجّ و عمره... 537

متفرّقه... 538

دفاع و جهاد... 543

دفاع... 543

جهاد... 546

متفرّقه... 547

امربه معروف و نهى ازمنكر... 549

شرايط امربه معروف و نهى ازمنكر... 549

مراتب امربه معروف و نهى ازمنكر... 556

سخن آغازين

«استفتاء» به معناى طلب فتوا و نوعى پرسش فقهى، از جمله راه هاى ارتباط ميان مردم باايمان و مراجع تقليد است كه مصداقى از عمل به آيۀ شريفۀ فَسْئَلُوا أَهْلَ اَلذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ‌⁽¹⁾به شمار مى رود. طرح پرسش هاى فقهى از علما و بزرگان دين، از زمان ائمّۀ معصومين مرسوم بوده است و در دوران غيبت حضرت ولى عصرعجل الله تعالى فرجه الشريف اين نياز گسترده تر شد و امروزه نيز عليرغم وجود همۀ وسائل ارتباطى، همچنان مورد نياز مؤمنين و عاملان به دستورات دينى است.

كتاب هاى استفتائات، بيشتر ناظر به مسائلى است كه به دليل گستردگى دامنۀ مباحث فقهى، كمتر در رساله هاى توضيح المسائل، مجال بروز و بسط مى يابد يا از مسائل مستحدثه و نوپديد است كه مقلّدين، درخواست پاسخ آن مسائل را از مراجع تقليد مى نمايند.

پيرو درخواست هاى مكرّر مقلدين و مراجعين محترم به دفتر مرجع عاليقدر حضرت آيت الله العظمى مظاهرى «مدّظلّه العالى» براى چاپ و نشر استفتائات، مؤسسۀ فرهنگى مطالعاتى الزّهراءسلام الله عليها اقدام به تنظيم و نشر جلد اوّل رسالۀ استفتائات نموده است. اين مجلّد مشتمل بر گزيده اى از سؤالات فقهى است كه از طريق نامه نگارى يا ارتباط با پايگاه اطّلاع رسانى، ارسال و توسّط معظّم له پاسخ داده شده است.

پرسش ها و پاسخ هاى اين كتاب، از بين ده ها هزار استفتاء واصله به دفتر معظّم له از طرق مختلف، گردآورى شده و پس از موضوع بندى، تلخيص سؤالات و هماهنگ سازى عبارات، به شكل حاضر تنظيم گرديده است. لازم به ذكر است كه استفتائات مجموعۀ حاضر، بيشتر به رئوس مسائل شرعى و فقهى مبتلابه پرداخته و از بيان مسائل نادر و شخصى، خوددارى كرده است. همچنين در اين مجموعه، حتّى الامكان از بيان سؤالات تفصيلى نيز اجتناب شده است.

«رسالۀ استفتائات» حضرت آيت الله العظمى مظاهرى «مدّظلّه العالى» همانند «رسالۀ توضيح المسائل» ايشان، به مسائل مختلف در هر سه بخش دين، يعنى «احكام، اخلاق و اعتقادات» مى پردازد كه البته به علّت گستردگى اين سؤالات، در مجلّد حاضر، تنها به بخش اوّل از احكام فقهى، يعنى مباحث تقليد تا مباحث امربه معروف و نهى ازمنكر، پرداخته شده و شامل بيش از 2700 پرسش وپاسخ فقهى است.

عناوين كلّى جلد اوّل از استفتائات فقهى كه ببيشتر به عبادات مشهور هستند، عبارتند از: اجتهاد و تقليد، آب ها، نجاسات، مطهّرات، وسواس، وضو، غسل، احكام اموات، تيمّم، مسجد، نماز، روزه، اعتكاف، خمس، زكات، حج، دفاع، امربه معروف و نهى ازمنكر.

از ويژگى هاى اين مجموعه مى توان به سلاست و روانى در پرسش ها و پاسخ ها، جواب هاى شفّاف و نيز كوتاهى و صراحت پاسخ هاى معظّم له، اشاره كرد.

در پايان از همۀ عزيزانى كه در جمع آورى و تدوين و نشر اين مجموعه تلاش نموده اند، تقدير و تشكّر مى شود.

اميد است اين مجموعه براى مراجعين محترم و مقلّدين گرامى، سودمند واقع شده و مورد رضايت امام زمانعجل الله تعالى فرجه الشريف قرار گيرد.

انّه وليّ الهداية و التّوفيق

مؤسّسه فرهنگى مطالعاتى الزّهراء سلام الله عليها

اجتهاد و تقليد

اشاره

كليّات

سؤال 1. از كدام يك از آيات قرآن، دستور تقليدكردن جاهل از عالم برداشت مى شود؟

اصل تقليد، امرى عقلى است و آياتى مانند: هَلْ يَسْتَوِي اَلَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ اَلَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ‌⁽¹⁾، فَسْئَلُوا أَهْلَ اَلذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ‌⁽²⁾فَلَوْ لاٰ نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طٰائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي اَلدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذٰا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ‌⁽³⁾، دلالت ارشادى بر حكم عقلى دارند.

سؤال 2. با توجّه به رشد فكرى و وسعت اطّلاعات دينى در عصر ارتباطات، چرا مردم در فهم احكام نبايد از عقل خود بهره ببرند و حتماً بايد تقليد كنند؟

زيرا اجتهاد در احكام، نيازمند سال هاى طولانى تلاش و كوشش در مباحث فقهى و دينى است؛ لذا عصر ارتباطات، علم لدنّى نياورده و نخواهد آورد.

سؤال 3. آيا در روايات اهل بيت تأكيدى بر امر تقليد از مجتهد وجود دارد يا تقليد از متخصّص، صرفاً يك امر عرفى و عقلى است‌؟

لزوم تقليد، عقلانى است و در روايات هم آمده است و آنچه در روايات شريف اهل بيت آمده، ارشاد به آن امر عقلانى است؛ مثلاً امام باقرعليه السلام خطاب به ابان بن تغلب فرمودند: «اجْلِسْ فِي مَسْجِدِ الْمَدِينَةِ وَ أَفْتِ النَّاسَ فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ يُرَى فِي شِيعَتِي مِثْلُك»⁽¹⁾و امام عسكريعليه السلام مى فرمايند: «مَنْ كَانَ مِنَ الْفُقَهَاءِ صَائِناً لِنَفْسِهِ حَافِظاً لِدِينِهِ مُخَالِفاً عَلَى هَوَاهُ مُطِيعاً لِأَمْرِ مَوْلَاهُ فَلِلْعَوَامِّ أَنْ يُقَلِّدُوهُ‌»؛⁽²⁾همچنين امام زمانعجل الله تعالى فرجه الشريف در توقيعى خطاب به شيعيان مى فرمايند: «وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ فَارْجِعُوا فِيهَا إِلَى رُوَاةِ حَدِيثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِي عَلَيْكُمْ وَ أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَيْهِم».⁽³⁾

سؤال 4. چرا در دين اسلام تقليد واجب شمرده شده است‌؟ اصلاً در چه مواردي بايد تقليد كرد؟ آيا واقعاً اسلام مي خواهد كه انسان ها خودشان تفكّر نكنند و همۀ امور دنيوي و اخروى خود را به شخص ديگر - هرچند مجتهد باشد - بسپارند و در احكام شرعي خود به مطالبي كه به نظر آن شخص مي رسد، عمل كنند؟

در اسلام تقليد كردن مذمّت شده است. قرآن شريف در مذمّت تقليد، آيات زيادى دارد؛ مثلاً از قول مشركان مى فرمايد: إِنّٰا وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا عَلىٰ أُمَّةٍ وَ إِنّٰا عَلىٰ آثٰارِهِمْ مُهْتَدُونَ‌.⁽⁴⁾همچنين اسلام راجع به تفكّر و تعقّل و تعلّم، سفارش اكيد دارد و بى توجّهى به اين امور را ناپسند شمرده است؛ به عنوان مثال مى فرمايد: أَ فَلاٰ يَتَدَبَّرُونَ اَلْقُرْآنَ أَمْ عَلىٰ قُلُوبٍ أَقْفٰالُهٰا.⁽⁵⁾با اين وجود، اسلام،

در جايى كه چاره اى جز تقليد نباشد، نظير تقليد مريض از پزشك، آن را جايز مى داند و تقليد غيرمجتهد از مجتهد جامع الشّرايط در احكام شرعى نيز از همين باب است. عقل نيز اين تقليد را جايز مى داند؛ چنانكه اگر بيمار بدون مراجعه به پزشك دارو بخورد و ضرر ببيند، عقلاء او را مذمّت مى كنند. پس چون همه نمى توانند پزشك شوند، براى درمان بايد به پزشك رجوع كنند. همچنين اگر جاهل به احكام، بدون مراجعه به رساله، عملى را انجام دهد، مورد مذمّت همۀ عقلاء است و فطرت هر انسانى، اين گونه تقليد را لازم مى داند؛ بنابراين، تقليد در اسلام، مختصّ به احكام است و در غير احكام، تقليد جايز نيست و جايز بودن تقليد در احكام نيز براى اين است كه همه نمى توانند مجتهد جامع الشّرايط باشند، پس مجبورند از مجتهد جامع الشّرايط تقليد كنند و اين، يك امر عرفى و عقلى است.

سؤال 5. چرا همۀ مجتهدين در اوّل رساله، مسائل تقليد را بيان مى كنند؟

براى اين كه ساير احكام، مترتّب بر تقليد است.

سؤال 6. در برخي مسائل كه مرجع آن را به عرف نسبت مي دهد و مثلا مي گويد: «اگر در عرف چنين باشد...» منظور از عرف چيست‌؟ عرفِ شخصي ملاك است يا عرفِ محلِّ زندگي يا عرفي كه مورد نظر مجتهد است متفاوت است‌؟

عرف يعنى مردم متشرّع كه به آن «عقلاء» هم گفته مى شود.

سؤال 7. كسي كه در بعضي از ابواب فقهي مجتهد است، آيا بايد در آن مسائل طبق نظر خود عمل كند يا مي تواند تا زماني كه در تمام ابواب فقهي مجتهد گردد، مقلّد باشد؟ وظيفۀ او در اين زمان چيست‌؟

بايد در فقه مجتهد جامع الشّرايط باشد و متجزّى مى تواند تقليد كند.

سؤال 8. با توجّه به اين گفتۀ معروف كه تشخيص موضوعات احكام به عهدۀ عرف و مكلّفين است، بيان فرماييد:

الف) چرا مجتهدين در يك سرى از موارد، موضوعات را تبيين و مشخّص مى كنند؟

چون غالب موضوعاتِ فقهى، عرفى نيست، بلكه شرعى است و اگر عرفى باشد، از باب تشخيص مصداق است.

ب) آيا تبعيّت از مجتهد، در اين موارد لازم است‌؟

اگر موضوع شرعى باشد، تبعيّت واجب است و اگر عرفى باشد، واجب نيست.

ج) با فرض تفاوت بين موضوعات، تشخيص اين كه كدام يك به عهدۀ مجتهد و كدام يك به عهدۀ مكلّف مى باشد، با چه كسى است‌؟

با اهل علم و افراد خبره و آشنا به فقه.

سؤال 9. چنانچه مشخّص شود كه مجتهدي در مسائل طهارت اعلم است و مجتهد ديگري در مسائل نماز، تكليف چيست‌؟ آيا بايد در هر مبحث از مجتهدي جدا تقليد نمود؟

بايد از هر دو تقليد كند، ولى اصل فرض سؤال، بعيد است.

سؤال 10. چرا مراجع تقليد در مسائل فقهي با يكديگر اختلاف نظر دارند؟

اختلاف نظر در هر علمى وجود دارد، نظير دو پزشك متخصّصِ متديّن كه با هم اختلاف نظر دارند.

سؤال 11. آيا لازم است تمام رسالۀ مرجع تقليد خود را مطالعه كنيم‌؟

مطالعۀ رساله و تسلّط بر آن، مخصوصاً در مسائل مبتلابه، يك امر عقلى، فطرى و عرفى است.

سؤال 12. اگر شخصى در احكام شرعي، حاضر به تقليد از مجتهد جامع الشّرايط نباشد، آيا اعمالش صحيح است و آيا ارشاد او لازم است‌؟

چنين شخصى لجوج است، اگر مى شود بايد او را بيدار كرد.

سؤال 13. منظور از «مسائل مورد احتياج» در اين فرمايش: «مسائلى را كه انسان غالباً به آن ها احتياج دارد واجب است ياد بگيرد» مسائلى است كه فعلاً به آن نياز دارد يا مراد هر مسئله اى است كه ممكن است در آينده به آن احتياج پيدا كند؟

تسلّط بر رسالۀ عمليّه، مخصوصاً مسائلى كه مبتلابه است يا ممكن است مورد ابتلا بشود، لازم عقلى است.

سؤال 14. برخي از افراد غير مجتهد، مي گويند «من از خودم تقليد مي كنم!» حكم اعمال اين گونه افراد، چيست‌؟

حرف آن ها بى ربط است و عقل خود آن ها هم اين حرف را قبول ندارد.

سؤال 15. آيا در قبال شخصى كه نحوۀ تقليد يا انتخاب مرجعش اشتباه باشد، وظيفه اى داريم‌؟

وظيفه اى نداريم.

سؤال 16. آيا از مجتهد زن هم مى شود تقليد كرد؟

جايز نيست، حتّى زن ها هم نمى توانند از او تقليد كنند، گرچه آن زن اعلم باشد.

بلوغ و تكليف

سؤال 17. زمان مكلّف شدن به تحقيق در اصول دين چه موقع است و اين لزوم تحقيق، شرعى است يا عقلى‌؟

لزوم تحقيق، يك امر عقلى است و هر موقع كه شخص قدرت بر تحقيق پيدا كرد، عقل او بر تحقيق در اصول دين حكم مى كند.

سؤال 18. شرايط تكليف چيست‌؟

بلوغ، عقل، قدرت و علم.

سؤال 19. تحقيق در اصول دين و يقين به آن، به چه معناست‌؟ آيا اين يقين، بايد حتماً از برهان و استدلال حاصل شود؟

يقينى كه معمولاً مردم دارند، كفايت مى كند؛ ولى تحقيق در اصول دين بلكه در اعتقادات، يك امر عقلى است كه اگر تحقيق نكند، تقبيح عقلى دارد.

سؤال 20. فرق اصول دين و مذهب چيست‌؟ آيا تحقيق در آن ها، مانند تقليد، واجب است‌؟

گرچه گفته اند اصول دين سه چيز است: توحيد، نبوّت، معاد و اصول مذهب را علاوه بر اين سه چيز اضافه كرده اند: عدل و امامت، ولى هر كسى بايد راجع به اعتقادات شيعه كه بيش از چهل مسئله است و در آخر رسالۀ توضيح المسائل نيز آمده است، مطالعه داشته باشد و اين بايد، «بايد» عقلى است كه كوتاهى در آن، تقبيح عقلى دارد و اگر العياذبالله اين كوتاهى منجر به ضرر به اعتقادات و تشيّع فرد شود، مؤاخذه دارد و معذور نيست.

سؤال 21. اگر كسى به اصول دين يقين داشت، ولى قدرت بيان آن را نداشت، آيا همين مقدار كفايت مى كند؟

كفايت مى كند و بحمدالله عموم مردم، اين يقين را دارند.

سؤال 22. آيا گمان و ظن به اصول دين با امكان تحصيل يقين، كفايت مى كند؟

اطمينان كه همان ظنّ قريب به علم است و آن را علم عادى مى گويند، كفايت مى كند.

سؤال 23. آيا تكليفى بر غير بالغ (ولو مميّز) قابل تصوّر است‌؟

تكاليف براى غير بالغ، مقام تنجّزش تمام نيست، امّا مقام فعليّت دارد، لذا كلّيۀ عبادات براى او مشروع است و كليّۀ محرّمات براى او محرّم است، ولى چون منجّز نيست، احكام محرّمات را ندارد.

سؤال 24. نوجواني كه مميّز شده باشد، آيا مي تواند تقليد كند؟

خيلى خوب است.

سؤال 25. با توجّه به اينكه در زمان فعلى كودكان نيز خوب و بد را متوجّه مى شوند، به چه كسانى «مميّز» گفته مى شود؟

وقتى خوب و بد را توجّه كرد، مميّز است.

سؤال 26. علامت هاي بلوغ در پسران و دختران چيست‌؟

علامت بلوغ در پسران: تمام شدن 15 سال قمرى،⁽¹⁾محتلم شدن، روييدن موهاى خشن در زير شكم.

علامت بلوغ در دختران: تمام شدن 9 سال قمرى،⁽²⁾روييدن موهاى خشن در عانه و زير شكم.

سؤال 27. اگر فقط يكي از علامت هاي بلوغ در كسي ايجاد شود، آيا بالغ است يا بايد همۀ علامت ها در او ظاهر شده باشد؟

يكى از آن ها كفايت مى كند.

سؤال 28. اگر شخصى نسبت به همسالانش دو سال عقب ماندگى ذهنى يا اختلالات ذهنى يا اختلالات روحى - روانى داشته باشد، با توجّه به انواع مختلف اين اختلالات، آيا اين مشكل رافع تكاليف شرعى مى باشد يا اينكه بلوغ و تكاليف او مانند افراد عادى است‌؟

موقع بلوغ، بالغ است، ولى اگر نتواند به وظيفه عمل كند، نظير اينكه نمى تواند روزه بگيرد، آن تكليف براى او واجب نيست.

سؤال 29. كسى كه نمى داند از لحاظ سنّى بالغ شده يا نه و دو نشانۀ ديگر (احتلام و روئيدن موى خشن) را ندارد، وظيفه اش چيست‌؟

تا يقين نكند، مكلّف نيست.

سؤال 30. تاريخ تولّد اينجانب در شناسنامه دقيق نيست، وظيفه ام نسبت به انجام تكاليف چيست‌؟

تا وقتى يقين به بلوغ نكنيد، انجام تكاليف لازم نيست، گرچه احكام بلوغ را به جا آوريد، سزاوار است.

سؤال 31. دخترى كه در اتمام نُه سال قمرى شك دارد، اگر خونى ببيند كه علائم حيض را دارد، آيا بالغ محسوب مى شود؟

بالغ است.

سؤال 32. نوجواني كه العياذبالله با استمنا منى از او خارج شود، آيا بالغ است يا بايد منى به صورت طبيعى (حالت احتلام) خارج شود؟

در فرض مذكور، بالغ است.

سؤال 33. دخترى پس از تكليف (در سنّ 12 سالگى) تغيير جنسيّت داده است، حال بيان فرمائيد:

الف) آيا بايد شرايط تكليف و بلوغ جنسيّت فعلى را رعايت كند؟

مناط وضع فعلى اوست.

ب) در صورت مثبت بودن جواب، آيا اين تغيير جنسيّت - كه موجب تغيير زمان تكاليف مى شود - اشكالى ندارد؟

اگر داعى عقلايى دارد، اشكال ندارد.

سؤال 34. آيا سنِّ بلوغ در دختران و پسران، مي تواند در مناطق مختلف دنيا و به تناسب مكان و شرايط آب و هوايي تغيير كند؟

حكم خدا تغيير پذير نيست.

سؤال 35. براى پيشگيرى از بهانه جويى سازمان هاى بين المللى و مخالفين اسلام و انقلاب در مسائل حقوقى - قضايى، آيا رعايت سنّ بلوغ لازم است يا سنّى كه در قوانين بين المللى ذكر شده‌؟

سنّى كه در اسلام براى بلوغ گفته شده (براى دخترها اتمام 9 سال قمرى و پسرها اتمام 15 سال قمرى) بايد مراعات شود، ولى هركدام نتوانستند اعمال را به جا آورند، نظير اينكه دختر 9 ساله نتواند روزه بگيرد، آن تكليف تا زمان توانايى ساقط است.

سؤال 36. آيا در بلوغ، رشد عقلى شرط نيست‌؟

در عبادات، رشد عقلى لازم نيست، ولى در مطلق معاملات، رشد عقلى شرط است.

سؤال 37. با توجّه به امور ذيل:

الف) ضعف در فهم معناي مسائل شرعى (مانند معناي تقليد)

ب) ضعف جسمى در عمل به مسائل شرعى (مانند روزه)

ج) روايت «عمّار ساباطى» كه ظاهراً با وضعيّت كنونى دختران جامعۀ ما سازگارتر است.

د) اهميّت ندادن مردم به اين سن در مورد دخترانشان به جهت مشكل بودن انجام وظايف.

ه‍ -) تفاوت دختران از حيث رشد به جهت شرايط محيطي (گرما، سرما، آب و هوا)

آيا فقهاى عظام نبايد نسبت به سن بلوغ دختران، تجديد نظر كنند؟ يا براي سنّ بلوغ در معاملات و عبادات فرق قائل شوند؟

بلوغ در اسلام، براى پسرها 15 سال تمام و براى دخترها 9 سال تمام است و

روايات فراوان دلالت بر اين مطلب دارد. اصل روايت عمّار نيز مربوط به پسرها است نه دخترها، كه آن نيز حمل بر استحباب شده است.⁽¹⁾البته راجع به معاملات، رشد هم مى خواهد. و در خصوص عبادات هم هر دختر بالغى كه قدرت بر عبادات دارد، بايد انجام دهد، ولى اگر عبادتى از جمله روزه براى او مشقّت داشت، لازم نيست به جا آورد. بايد دانست تعبّد فقهاى شيعه الحمدلله راجع به روايات و دخالت ندادن استحسانات در تعبديّات، هميشه عالى بوده است و يكى از امتيازات فقهاى شيعه، همين است.

سؤال 38. آيا غير مسلمان بعد از بلوغ، موظّف به انجام وظايف شرعى است‌؟

تكاليف در اسلام، مقيّد به اسلام نيست واز نظر اقتضاء و انشاء و بالفعل براى همۀ انسان هاست، ولى مقام تنجيز را ندارد؛ امّا اگر كسى در تفحّص در اعتقادات كوتاهى داشته باشد، بخاطر آن كوتاهى، كه به آن جاهل مقصّر مى گويند، مؤاخذه مى شود.

انتخاب مرجع تقليد

سؤال 39. آيا تقليد از مجتهد اعلم - در صورتى كه وجود اعلم ثابت شود - واجب است يا جايز؟

واجب است.

سؤال 40. برتري فقيهي در علومي مانند علم رجال، عرفان، فلسفه، نجوم و مانند اينها، باعث اعلميّت مي گردد يا صرفاً فقه و اصول ملاك اعلميّت است‌؟

مراد از مرجع، مجتهد جامع الشّرائط است كه در فقه اعلم باشد.

سؤال 41. ملاك اعلم بودن مجتهد، صرفاً تسلّط بر علم فقه است يا تسلّط بر مسائل روز و مسائل مستحدثه و مخصوصاً آگاهى از زمان و موقعيّت هاى اجتماعى هم بايد لحاظ شود؟

كليّۀ اين موارد بايد لحاظ شود.

سؤال 42. اين كه گفته مى شود بايد از مجتهدى تقليد نمود كه «عادل» باشد، مقصود از «عادل» چه كسى است‌؟ آيا عدالتى كه بايد در امام جماعت باشد، با عدالت در مرجع تقليد، متفاوت است‌؟

بايد علاوه بر تقيّد به ظواهر شرع، ملكۀ عدالت داشته باشد و بايد از رذائل اخلاقى از جمله دنيا خواهى و رياست طلبى به دور باشد.

سؤال 43. مردم عادى كه در علوم دينى تخصّص ندارند و نمى توانند اعلميّت مجتهدي را تشخيص بدهند، چگونه بايد مرجع تقليد خود را انتخاب كنند؟

از افرادى كه مسائل را مى دانند و مغرض نيستند و متديّن هستند، مى پرسند.

سؤال 44. كساني كه مي خواهند مجتهدي را به عنوان اعلم معرّفي كنند، حتماً لازم است روحاني و اهل حوزه باشند؟ يا غير روحاني كه مورد اطمينان باشد نيز كافي است‌؟

بايد بتواند تشخيص بدهد، روحانى باشد يا غير روحانى.

سؤال 45. آيا آسان گيري مجتهدي در فتاوا و مسائل، مي تواند ملاك انتخاب او براي تقليد باشد؟

ملاك نيست.

سؤال 46. آيا در تقليد از مجتهد جامع الشّرايط، بايد براي تقليد از او اجازه گرفت‌؟

لازم نيست و همچنين براى عدول از او هم اجازه لازم نيست.

سؤال 47. نوجواني كه به تازگي به سنّ تكليف رسيده است، اگر پدر و مادرش مرجعي را مشخّص نمايند و او به اطمينان گفتۀ آنان از آن شخص تقليد كند، آيا بعداً تحقيق در مورد آن مرجع براي او لازم است‌؟

همان اطمينان كفايت مى كند.

سؤال 48. پسر يا دختري كه به تازگي به سنِّ بلوغ رسيده و از شناخت مرجع تقليد اعلم، ناتوان است، آيا مي تواند صرفاً به گفتۀ پدر و مادر در تقليد اطمينان كند؟

مى تواند....

سؤال 49. در تقليد از «عادلِ اعلم» يا «عالمِ اعدل» يا «غيراعلم اتقي»، كدام يك مقدّم هستند؟

اعلم مقدّم است.

سؤال 50. اگر كسي با تتبّع در آيات و روايات، به فهم و يقين خود بيش از فتواي مجتهد اعتماد داشته باشد، تكليف او در آن مسئله چيست‌؟

بايد مرجع تقليد داشته باشد.

تقليد ابتدايي

سؤال 51. كسى از اوّل بلوغ بدون توجّه به مسئله تقليد، اعمالى انجام داده است و اكنون بنا دارد از حضرتعالى تقليد كند، تكليف اعمالى كه قبلاً انجام داده، چيست‌؟

گذشته را حمل بر صحّت كند و از الان به بعد، طبق رساله عمل كند.

سؤال 52. اگر كسى هم اكنون شك دارد كه در زمان تقليد از مرجع تقليد فوت شده، مميّز و مكلّف بوده يا نه، وظيفه اش چيست‌؟

وظيفه اى ندارد و مى تواند بر تقليد از او باقى باشد.

سؤال 53. آيا تقليد ابتدائى از مجتهد ميّت اعلم، جايز مى باشد؟ در صورت عدم جواز، اگر شناخت مجتهد زندۀ اعلم غير ممكن باشد يا مجتهد ميّت اعلم داراى فضائلى بوده، چطور؟

تقليد ابتدايى از ميّت جايز نيست و از مجتهد حى بايد تقليد كند و اگر اعلم زنده نباشد يا به دست آوردن او مشكل باشد، از اعلم تقليد كردن لازم نيست.

سؤال 54. شخصي در زمان حيات مجتهدي بالغ بوده است، ولي يا اصلاً تقليد نمي كرده يا مقلّد ديگري بوده است، آيا مي تواند پس از فوت او به او رجوع كند؟

تقليد ابتدائى از ميّت، مطلقاً جايز نيست.

احتياط در تقليد

سؤال 55. منظور از احتياط در تقليد چيست‌؟ و چه كسى مى تواند به احتياط عمل كند؟

منظور اين است كه طورى عمل كند كه يقين كند واقع را عمل كرده است و اين كار براى عموم مردم ممكن نيست و براى اهل علم نزديك به اجتهاد نيز سخت است؛ بنابراين بايد همگى يا مجتهد باشند يا مقلّد.

سؤال 56. به نظر حضرتعالى آيا احتياط بهتر است يا تقليد؟

تقليد بهتر است، بلكه احتياط در همۀ مسائل ممكن نيست، مخصوصاً براى عموم مردم؛ و بر فرض امكان، خود را به دردسر انداختن، عقل پسند نيست، مگر در موارد خاص.

سؤال 57. آيا محتاط، در عمل خود، بايد فتاواى همۀ مراجع زنده را لحاظ كند؟

محتاط بايد واقع را به دست آورد، نه فتاواى مراجع را؛ لذا براى عموم مردم ممكن نيست، مگر اندكى از افراد.

سؤال 58. آيا مى توان در بعضى از مسائل محتاط بود و در بعض ديگر مقلّد؟

جايز است.

سؤال 59. اگر احتياط مستلزم تكرار باشد، باز هم جايز است‌؟

جايز است.

سؤال 60. كسي كه مشغول جستجو و شناخت مجتهد جامع الشّرايط و اعلم است؛ در آن زمان بايد احتياط كند يا مخيَّر بين تقليد از يكى از مجتهدين است‌؟

مخيّر است از يكى از مجتهدين تقليد كند.

سؤال 61. كسى كه احتياط مى كند، وجوهات شرعى خود را به چه كسى تحويل دهد؟

به هر مجتهد جامع الشّرايطى بدهد، كفايت مى كند.

سؤال 62. اگر مرجع تقليد و فالاعلم مكلّف، هر دو در مسئله اى احتياط واجب داشته باشند، آيا مقلّد مى تواند به مجتهدين ديگر رجوع كند؟

مى تواند.

سؤال 63. اگر در مسئله اى اكثر مجتهدين، احتياط را واجب بدانند و فقط يك مرجع در آن مسئله فتوا داده باشد، آيا مى توان با اكثريّت مخالفت كرد و به فتوا عمل نمود؟

مى توانيد.

سؤال 64. با اجازۀ حضرتعالى به تقليد از مرحوم حضرت امام باقى مانده ام، آيا در مسئله اى كه ايشان احتياط واجب دارند و حضرتعالى فتوا مى دهيد، مى توانم به غير شما رجوع كنم‌؟

جايز است.

شيوۀ تقليد

سؤال 65. براى تقليد از مجتهد، حتماً بايد آن مجتهد رساله داشته باشد و مبادرت به امر مرجعيّت نمايد يا همين مقدار كه مكلّف تشخيص دهد از فلان مجتهد مى شود تقليد كرد، تقليد از او اشكال ندارد؟

رساله لازم نيست....

سؤال 66. اگر در سايت مرجع تقليد يا رسالۀ توضيح المسائل، فتوائى مخالف آنچه از تلفن دفتر ايشان شنيده شده است مشاهده شود، عمل به كدام فتوا صحيح است‌؟

اگر اطمينان ندارد كه فتوا عوض شده، مى تواند به آنچه در رساله نوشته شده عمل نمايد.

سؤال 67. اگر فتواى مرجع تقليد به صورت تلفنى از دفتر او شنيده شود، حجّت است‌؟

حجّت است.

سؤال 68. آيا لازم است كه قبل از انجام تكليف، مرجع تقليد معلوم شده باشد؟

لازم نيست.

سؤال 69. فرزندم به سنِّ تكليف نرسيده، ولى مميّز است و قصد انجام اعمال عبادى را دارد، آيا بايد تمام شرايط و مسائل تقليد (مانند اعلميّت مرجع) را رعايت كند يا خير؟

بايد مراعات كند.

سؤال 70. از زمان بلوغ تا كنون، از يكى از مراجع تقليد كرده ام؛ ولى هم اكنون شك كرده ام كه همۀ اعمالم بر طبق نظريات ايشان بوده يا خير، آيا تقليدم صحيح است‌؟ آيا تحقيق دربارۀ مطابقت اعمالم لازم است‌؟

اعمال گذشته قضا ندارد و از اين به بعد، بايد اعمال مطابق با نظر مرجع باشد.

سؤال 71. در زمان حيات يكي از مراجع متوفّي، به سنِّ تكليف رسيدم و قصد كردم از ايشان تقليد كنم، ولى نه رسالۀ معظّم له را تهيه كردم و نه به فتاوايشان آگاه شدم، آيا هم اكنون تقليدم از ايشان ابتدايى است يا خير؟

اگر ملتزم به تقليد شُديد به اين معنا كه اگر از شما مى پرسيدند از چه كسى تقليد مى كنيد، مى گفتيد از فلان مرجع، مى توانيد بر تقليد از ايشان باقى باشيد.

سؤال 72. اينجانب از همان ابتداي تكليف، بدون نيّت تقليد و تحقيق و برّرسى، از رسالۀ يكى از مراجع فوت شده كه در منزل پدرى بوده استفاده مى كردم، آيا اين مقدار براى تحقّق تقليد و بقاء پس از فوت ايشان كافى است يا خير؟

اگر استفاده از رسالۀ مرجع زنده بوده است، كفايت مى كند، ولى اگر از رسالۀ مرجعى كه فوت كرده، بوده است، از اين به بعد بايد مرجع تقليد زنده انتخاب كند.

سؤال 73. اينجانب فرزندى شانزده ساله دارم كه متأسّفانه ناشنوا و نابينا است و كندى ذهن دارد و هيچ چيز از واجبات دينى خود را نمى داند، با توجّه به خصوصيّات او، درك، فهم و عمل به مسائل شرعى براى او مشكل است و براى ما هم مشقّت دارد كه در اين كار به او كمك كنيم؛ وظيفه چيست‌؟

اگر ممكن نيست، تكليف از او ساقط است، ولى اگر مشكل است، بايد ياد بگيرد و شما هم بايد به او كمك كنيد.

تشخيص موضوع و مصداق

سؤال 74. در مواردى كه مرجع تقليد، تشخيص موضوعات را به عهدۀ مقلّدين مى گذارد، برخى از افراد، آنچه را برايشان آسان و ساده تر است انتخاب مى كنند، آيا اين افراد برىءالذّمّه مى شوند؟

بريءالذّمّه مى شوند.

سؤال 75. اگر مقلّد بنا بر فهم خود بگويد مرجع تقليد در مسئله اي اشتباه كرده است، بايد به نظر خود عمل كند يا نظر مجتهد؟

بايد به نظر مرجع تقليد عمل كند و فهم او حجّت نيست.

سؤال 76. آيا مقلّد به جز واجبات و محرّمات، لازم است در بقيۀ مسائل اعمّ از مستحبّات، مكروهات، اخلاقيّات، به نظر مرجع تقليد خود عمل نمايد؟

در احكام، بايد طبق نظر مرجع عمل نمايد.

سؤال 77. بعضى از افراد، مسائل شرعي روزمرّۀ خود را بر اساس عرف اجتماع انجام مى دهند يا اگر سؤالى داشته باشند، از يك روحانى مى پرسند و اگر از آن ها سؤال شود از چه كسى تقليد مى كنيد، اظهار مى دارند كه از فلان مجتهد تقليد مى كنيم، ولى عملاً التزامى به خواندن رسالۀ آن مجتهد و عمل به فتاواى او ندارند، اعمال اين گونه افراد چه حكمى دارد؟

اگر مطابق با فتاواى آن مجتهد باشد، صحيح است.

تبعيض، عدول و رجوع در تقليد

سؤال 78. آيا صحيح است كه شخصى در برخى از اعمال خود، از يك مجتهد و در بعضي اعمال ديگر، از مجتهد ديگرى تقليد نمايد؟

جايز است، مگر مجتهد اعلمى موجود باشد.

سؤال 79. چنانچه انسان يقين كند عملى كه انجام مى دهد مطابق با فتواى يكى از مراجع معظّم تقليد است، كافى است يا خير؟

كفايت مى كند، ولى بهتر است عمل خود را نسبت به مرجع خاصّى انجام بدهد.

سؤال 80. آيا مى توان در يك مسئله، گاهى از مجتهد فوت شده و گاهى از مجتهد حى، تقليد كرد؟

جايز نيست، مگر آن مجتهد زنده از دنيا برود كه بعداً مى توان در همان مسئله به مجتهد حى رجوع كرد.

سؤال 81. پدر و مادري در هنگام بلوغ فرزندشان، نام مرجعى را به فرزند خويش معرّفى مى كنند و فرزند مقلّد آن مرجع مى شود. پس از چند سال، آن مكلّف، تقليد از مرجع ديگرى را برتر مى داند، ولى اعلميّت آن مرجع براى او اثبات نمى شود، هم چنان كه اعلميّت مرجع خويش نزد او ثابت نيست؛ آيا مى تواند عدول كند؟

مى تواند.

سؤال 82. شرايط عدول و رجوع از مجتهد زنده به مجتهدِ زندۀ ديگر چيست‌؟

شرط ندارد، مگر اينكه يكى از مجتهدين اعلم باشد.

سؤال 83. در زماني كه اعلم مشخّص نيست، آيا صرفاً به خاطر در دسترس بودن مجتهد يا آسان بودن فتاوا، مي توان به ديگري رجوع كرد؟

جايز است.

سؤال 84. آيا در انجام مسائل احتياطي (اعم از رجوع در احتياط واجب و نظاير آن) رعايت الاعلم فالاعلم لازم است‌؟

لازم است.

سؤال 85. آيا تبعيض در تقليد، بايد بر اساس الاعلم فالاعلم باشد؟ يا همين اندازه كه اعلم مشخّص نيست، مي تواند تبعيض در تقليد داشته باشد؟

تبعيض، در فرض مذكور جايز است.

سؤال 86. اگر اعلميّت مجتهدي محتمل باشد، آيا باز هم عدول از او يا تبعيض در تقليد، جايز است‌؟

جايز است.

سؤال 87. در مسائلي كه مرجع تقليد فتوا دارد، آيا مي توان به غير رجوع كرد يا تبعيضِ در تقليد داشت‌؟

در زمانى كه مرجع اعلم مشخّص نيست، مى تواند.

سؤال 88. آيا تغيير مرجع تقليد، تشريفات خاصّي دارد؟

ندارد.

سؤال 89. اگر مقلّدي به مسئله اي عمل كرده و سپس به مرجع ديگري عدول كند و همان مسئله را از او نيز تقليد نمايد، (هر دو مجتهد در آن مسئله فتوي داشته باشند) آيا باز مي تواند در آن مسئله به مرجع قبلي رجوع كند يا خير؟

مى تواند.

سؤال 90. رجوع از مجتهد حيّ به مجتهد ميّت چه حكمي دارد؟

جايز نيست.

سؤال 91. در احتياط واجب، مقلّد مي تواند يك بار به فتواي مجتهد ديگري عمل كند و بار ديگر به همان احتياط مرجع خودش‌؟

مى تواند.

سؤال 92. در احتياط واجب، آيا مقلّد مي تواند به مرجع اعلم ميّت رجوع كند؟

نمى تواند.

سؤال 93. اگر مرجع در مسئله اي احتياط واجب كرده و مقلّد در آن مسئله، به مرجع ديگري رجوع كرده باشد، براي دفعۀ بعد مي تواند در همان مسئله به مرجعي غير از مرجع قبلي رجوع كند؟

مى تواند....

بقاء بر تقليد

سؤال 94. نظر حضرتعالي در مورد بقاء بر تقليد از مجتهد ميّت چيست‌؟

بقاء بر تقليد از ميّت، جايز است.

سؤال 95. آيا بقاء بر تقليد از ميّت به طور مطلق جايز است‌؟

جايز است و مى تواند در همۀ مسائل باقى باشد.

سؤال 96. آيا در بقاء بر تقليد ميّت، اجازه از مجتهد اعلم معتبر است يا اجازه از هر مجتهدى كافى است‌؟

اجازه از اعلم مى خواهد، مگر آنكه اعلم مشخّص نباشد.

سؤال 97. در زمان بررسى تشخيص اعلم بين مجتهد فوت شده و مجتهدين حى، آيا مى توان موقتاً از مجتهدى تقليد نمود؟ در صورت عدم تشخيص اعلم بين مجتهد ميّت و حى، وظيفه چيست‌؟

مى تواند از مجتهد ميّت كه از او تقليد مى كرده باقى باشد، تا مجتهد اعلم حى پيدا شود.

سؤال 98. كسى كه از مجتهدى تقليد كرده و پس از فوت او با اجازۀ مجتهد زنده به تقليد از او باقى مانده است، وجوهات شرعى خود را به چه كسى بايد پرداخت كند؟

وجوهات را بايد به مجتهد جامع الشّرائط زنده بدهد، گرچه مرجع تقليد او نباشد.

سؤال 99. اگر مرجع تقليدى رحلت كند و مكلّف با اجازه مرجع بعدى بر تقليد از مرجع اوّل باقى بماند و همچنان به فتاواى مرجع اوّل عمل نمايد و پس از مدّتى مرجع دوّم هم از دنيا برود، آيا با اجازۀ مرجع سوّم مى تواند بر تقليد از مرجع اوّل باقى بماند يا مرجع دوّم يا هر دو؟

مى تواند.

سؤال 100. اگر كسى در مسئلۀ بقاء بر تقليد از مجتهد ميّت، از مجتهد غير اعلم تقليد كرده باشد، آيا باز لازم است در اين مسئله، از اعلم تقليد كند؟

فعلاً بايد از مجتهد اعلم تقليد كند، ولى گذشته هاى او مجزى است.

سؤال 101. پس از رحلت مرجع تقليدم بدون اذن از مجتهد ديگري، به تقليد از ايشان ادامه دادم، حالا پس از گذشت چندين سال و با توجّه به فتواى حضرتعالى مبنى بر جواز بقاء بر ميّت، تقليد اينجانب در اين مدّت صحيح بوده است‌؟

صحيح بوده است.

سؤال 102. اگر شخصى بعد از فوت مرجع تقليدش در تمام مسائل از مجتهد زنده تقليد كرد، ولى پس از مدّتى متوجّه شد كه اعلم مجتهد ديگرى است كه بقاء بر تقليد ميّت اعلم را لازم مى داند. حال آيا بايد به مجتهد فوت شده رجوع كند يا خير؟

گذشته ها مجزى است، ولى فعلاً بايد از مجتهد اعلم حى، حتّى راجع به بقاء، تقليد كند.

سؤال 103. بين فتاواى حضرت امام خميني و دو تن از مراجع ديگر كه مرحوم شده اند، احتياط مى كردم، آيا پس از فوت آن ها، مى توانم بر تقليد از يكى از آن ها باقى

بمانم‌؟

جايز است.

سؤال 104. اگر كسى در زمان حضرت امام يا يكى ديگر از مراجع سلف ملتزم به تقليد از آن مرجع بوده باشد، ولى پس از رحلت مرجع خود، به دليل عدم توجّه و آگاهى، همچنان به صورت قبل به مسائل روزمرّه عمل نموده باشد، تكليف اعمال گذشتۀ او چيست و از اين به بعد بايد چگونه عمل نمايد؟

اعمال گذشتۀ او صحيح است و از اين به بعد از مرجع زنده تقليد كند.

سؤال 105. از مجتهدى براى بقاء بر تقليدِ مجتهد فوت شده ام اجازه گرفتم، ولى بعد معلوم شد وى اعلم نيست، حال بيان فرمائيد:

اوّلاً: آيا اعمال گذشته ام صحيح است‌؟

صحيح است.

ثانياً: آيا رجوع به اعلم و اجازه براى بقاء لازم است‌؟

لازم است.

سؤال 106. از مرحوم آيت الله اراكى تقليد مى كرده و با اجازۀ حضرتعالى، به تقليد از ايشان باقى ماندم. لطفاً بيان فرماييد: نسبت به مسائل مستحدثه و مسائلى كه جواب آن ها را در رساله و استفتائات ايشان نمى يابم، چه وظيفه اى دارم‌؟

بايد به حى مراجعه كنيد.

سؤال 107. كسى كه با اجازه از مجتهد زنده به تقليد از مجتهد ميّت باقى مانده است، خمس اموالش را بايد طبق فتواى كداميك محاسبه كند و همچنين وجوهات شرعى اش را بايد به چه كسى تحويل دهد؟

بايد به يك مجتهد جامع الشّرايط پرداخت شود و بر اساس فتواى همان

مجتهد نيز محاسبه مى گردد.

سؤال 108. طبق نظر مرحوم آيت الله خويى فقط در مسائلى كه از مرحوم امام ياد گرفته يا عمل كرده بودم به تقليد از ايشان باقى ماندم و هم اكنون با اجازۀ شما، به تقليد از آيت الله خويى باقى هستم، حال بايد بر تقليد از مرحوم امام باقى بمانم يا مرحوم آيت الله خوئى‌؟

به هركدام باقى باشيد يا در همۀ مسائل از هر دو به حى رجوع كنيد، اشكال ندارد.

سؤال 109. از بين دو مرجع، يك نفر را اعلم تشخيص داده و از وى تقليد نمودم، ولى پس از رحلت هر دو، به اين نتيجه رسيدم كه تشخيصم صحيح نبوده و ديگرى اعلم بوده است، مستدعى است بفرماييد تقليد از مجتهد اعلمى كه از او تقليد نكردم لازم است يا بقاء بر تقليد مجتهدى كه مقلّدش بودم‌؟

آنچه گذشته است مجزى است و از اين به بعد، بايد از مجتهد اعلم زنده تقليد كنيد.

سؤال 110. مقلّد مرحوم آيت الله حكيم بودم و با اجازۀ آيت الله خويى به تقليد از معظّم له باقى ماندم و پس از ارتحال ايشان، به مجتهد حىّ ديگرى رجوع نكردم، آيا هم اكنون مى توانم به تقليد از ايشان باقى بمانم‌؟ وضعيّت اعمالم در مدّتى كه تقليد نكرده ام، چگونه مى باشد؟

وضعيّت اعمال گذشته مجزى است و فعلاً بايد به مجتهد زنده مراجعه كنيد و طبق نظر ايشان عمل نماييد.

متفرّقه

سؤال 111. در مسائلى كه همه يا اكثر مراجع عظام بر آن اتّفاق دارند (مانند جواز بقاء بر تقليد ميّت كه اكثر علماء در اصل مسئله فتوا به جواز داده اند) آيا تقليد بايد مستند به فتواى مرجع دينى باشد؟

بايد مستند باشد.

سؤال 112. جمله «جايز نيست» و «حرام است» چه فرقي با هم دارند؟

تفاوت ندارد.

سؤال 113. اگر انسان عملى را انجام داد كه به فتواى مرجع تقليدش باطل است، حال پس از فوت او، از مرجعى تقليد كرد كه آن عمل را صحيح مى داند، وظيفۀ او نسبت به آن عمل چيست‌؟

در اعاده و قضا و تدارك، از مجتهد حى تقليد كند، كفايت مى كند.

سؤال 114. آيا اعمال قضا شده در زمان حيات مرجع فوت شده ام را بايد مطابق نظر ايشان انجام دهم يا مرجع تقليد زنده‌؟

اگر باقى بر تقليد باشيد، مطابق با فتاواى مجتهد ميّت عمل كنيد، ولى مى توانيد از مرجع زنده تقليد كنيد و طبق فتاواى او عمل نمائيد.

سؤال 115. در زمان فعلى (عصر ارتباطات و اطّلاعات) جاهل قاصر و مقصّر، ناسى (فراموش كننده) و غيرملتفت، به چه كسانى گفته مى شود؟

به كسى جاهل قاصر مى گويند كه يا سفيه در عقل باشد يا غافل صرف باشد يا جدّاً دسترسى نداشته باشد يا جاهل مركّب باشد، در غير اين صورت مقصّر است. ناسى و غيرملتفت نيز، مربوط به كسى است كه مى داند، ولى فراموش كرده يا غافل موقّت شده است.

سؤال 116. مجتهدى در زمان حياتش به شخصى در بعضى از امور اذن خاص داده بود، آيا اين اذن مانند فتواى او، بعد از فوتش جايز العمل است‌؟

موارد تفاوت مى كند؛ مثلاً در وكالت در اخذ وجوهات، به مجرّد فوت او، وكالت هم باطل مى شود، ولى در مثل تعيين قيّم يا توليت، سمت به حال خود باقى است.

سؤال 117. با توجّه به اينكه خانواده و اقوام اينجانب به احكام و مسائل شرعيشان آگاهى ندارند، آيا تعليم و آموزش آن ها بر من واجب است‌؟

واجب نيست، مگر زن و فرزندان.

سؤال 118. چنانچه بين قوانين قضائي و نظر مرجع تقليد اختلاف باشد و قاضي مجبور به اعلام حكمي باشد، كدام يك ارجحيّت دارد؟ وظيفۀ قاضي در اين زمينه چيست‌؟ طبق قانون حكم كند يا نظر مرجع تقليد خود؟

اگر قاضى مجتهد جامع الشّرائط باشد، بايد طبق فتواى خود حكم كند و اگر قاضى منصوب باشد، بايد طبق قوانين جمهورى اسلامى حكم كند.

سؤال 119. آيا در انتخاب همسر، لازم است انسان در مورد مرجع تقليد او سؤال نمايد؟

لازم نيست، ولى اگر هر دو يك مرجع داشته باشند، بسيار خوب است.

سؤال 120. پسر بزرگ تر كه مى خواهد نماز و روزۀ پدر را قضا كند يا نايبي كه مي خواهد نماز، روزه و حجّ نيابتي براي كسي به جا آورد، آيا بايد به فتواى مرجع تقليد منوبٌ عنه عمل كند يا به فتواى مرجع تقليد خودش‌؟

به فتاواى مرجع تقليد خود بايد عمل كند و كليّۀ كارهايى كه نيابتاً از طرف ديگرى انجام مى شود، نظير نماز، روزه، حج، وكالت و وصايت، بايد طبق فتواى مرجع تقليد نايب باشد.

آب ها

آب مطلق و مضاف

سؤال 121. آيا آبى كه رنگ، بو و مزّۀ آن عوض شده، الزاماً مضاف است‌؟

آبى كه رنگ يا مزّه يا بوى آن به وسيلۀ نجاست عوض شود، نجس است، ولى آب پاك با تغيير به غير نجس، نجس نمى شود و پاك كننده نيز هست. امّا آب مضاف آبى است كه عرفاً مطلق نباشد، نظير گلاب و آب ميوه ها و آب گِل.

سؤال 122. اگر عرف، آبى را كه اوصاف سه گانه اش به مقداركمى تغيير كرده باشد مطلق بداند، آن آب مطلق است يا مضاف‌؟

مطلق است.

سؤال 123. در بعضي از حوض ها يا استخرهاي آب، از سولفات مس (دوا حوضي) براي از بين بردن جلبك ها و باكتري هاي مضرِّ در آب، استفاده مي شود. اين ماده، كمي رنگ آب را سبز رنگ مي كند، آيا اين آب مضاف مي شود يا مطلق است‌؟

مضاف نيست.

سؤال 124. اگر آبى به واسطۀ غير نجاست تغيير رنگ دهد، مثلاً به واسطه لباس رنگى رنگش تغيير كند، آيا باز هم پاك كننده است‌؟

اگر مضاف نشود، پاك است و پاك كننده نيز هست.

سؤال 125. در صورت سفيد شدن رنگ آب لوله كشى و استخر به واسطۀ كلر و غيره، آيا آب مضاف مى شود؟

مضاف نمى شود.

سؤال 126. لباس نجس قرمز رنگى، هنگام تطهير، آب را رنگين كرد، آيا لباس با همان آب پاك مى شود؟ در صورت ندانستن اين كه رنگ آب از نجاست تغيير كرده يا از لباس، وظيفه چيست‌؟

اگر از صورت مطلق بيفتد يا رنگ نجاست بگيرد، آب نجس مى شود و پاك كننده هم نيست.

سؤال 127. هنگام تطهير پشم و پنبۀ رنگى يا لحاف و تشك، هرچه آن را در آب جارى بشويند، مرتّب رنگ پس مى دهد و آب، صاف و زلال نمى شود، آيا اين چيزها اينگونه پاك مى شوند؟

پاك است و همچنين است لباس هاى رنگى كه رنگ پس مى دهد.

سؤال 128. اگر آب مضاف بسيار زياد باشد (مانند منابع بزرگ دوغ، شربت، مخازن نفت و نظير آن) آيا با برخورد يك قطره نجاست مانند خون، نجس مى شود؟

مثال هايى كه زده شده است به مجرّد يك قطره نجاست، بلكه به واسطۀ تماس دست متنجّس، نجس مى شود، ولى مثال هايى نظير لوله هاى نفت اين گونه نجس نمى شود.

سؤال 129. آيا آب درياها يا رودخانه هايى كه درصد ناخالصى آن مانند نمك يا گل و

غيره بيش از حد است، مضاف است يا مطلق‌؟

مضاف نيست.

سؤال 130. آيا با آب شور، مانند دريا، مى توان وضو گرفت يا غسل كرد؟ آيا احكام آب عاصم بر آن مترتّب است يا آب مضاف‌؟

اگر شورى آن مثل درياهاى معمولى باشد، حكم آب شيرين و معمولى را دارد.

سؤال 131. آيا آب فاضلاب در صورت تجزيه، تصفيه و زلال شدن، پاك مى شود؟

مشروط بر اينكه متّصل به آب كر يا جارى شود، پاك مى شود.

سؤال 132. تصفيۀ مقدار زيادي آبِ مضاف به وسيلۀ مواد شيميائي و راه كارهاي صنعتي و تبديل آن به آب مطلق، بدون اتّصال به آب كُر، آيا موجب پاك شدن آب مي گردد؟

بايد به كر متّصل شود تا پاك شود.

سؤال 133. اگر لايروبى نهر آب، چشمه و قنات، موجب خروج آب آلوده همراه گِل و جلبك شود، آيا آب مضاف مى شود؟

مضاف مى شود.

سؤال 134. آيا براى تطهير، مى توان از آبى كه در مضاف بودن آن شك داريم استفاده كنيم‌؟

مى توانيد.

سؤال 135. آيا مى توان خونى كه از زخم هاى كوچك خارج شده را به وسيلۀ پنبۀ آغشته به الكل پاك كرد؟

بايد با آب پاك كرد و غير از آب، چيزى مطهّر آن نيست.

آب كُر، جارى و قليل

سؤال 136. در عمل مى بينيم كه دو ملاك تشخيص كُر (وزن «384 كيلوگرم» و مساحت ظرف با «درازا و پهناى سه وجب») گاهى با يكديگر تفاوت پيدا مى كنند، كداميك را بايد ملاك قرار داد؟

اصل در كُر بودن، وزن است و مساحت كه 27 وجب است، نشانۀ اوست.

سؤال 137. آيا در وضعيّت قمر در عقرب [با توجّه به ارتباط مستقيم وزن با جاذبه] براى تعيين مقدار كُر، ملاك مساحت آب است يا وزن آن‌؟

مناط وزن فعلى آب است.

سؤال 138. اگر بخواهم ظرفى متّصل به آب لولۀ شهرى يا آب كُر شود، مقدار اين اتّصال بايد چقدر باشد؟ آيا بايد آب از ظرف لبريز شود؟

صرف اتّصال، آب موجود در ظرف كر مى شود، گرچه مقدار اتّصال، خيلى كم باشد.

سؤال 139. براى تطهير آب نجس، آيا مخلوط شدن با آب كر، باران يا جارى شرط است يا صرف اتّصال كافى است‌؟

صرف اتّصال كفايت مى كند.

سؤال 140. اگر آب كرى كه نجس شده، خود به خود يا به وسيلۀ مواد شيميائى رنگ، بو و مزّۀ آن طبيعى شود، آيا پاك مى شود؟

بايد متّصل به كر يا جارى يا باران شود.

سؤال 141. هرگاه سگى از ظرفى كه آبش كر بوده، آب بخورد و بعد از خوردن، مقدار آن كمتر از كر شود، ولى ندانيم حين اتّصال دهان سگ، آب، كر بوده يا نه، آيا آن آب نجس شده است‌؟

كر است و نجس نيست.

سؤال 142. در حوض آبِ كُر، مرغ مرده اى افتاده است، آيا مى توان از آن آب براى تطهير استفاده كرد؟

تا آب تغيير نكند، اشكال ندارد.

سؤال 143. چه تفاوتى بين احكام مترتّب بر آب كر و جارى وجود دارد؟

تفاوتى ندارد.

سؤال 144. اگر مردارى در كنار نهر باعث تغيير اوصاف آب شود، آيا آب نهر نجس مى گردد؟ در صورت عدم نجاست، آيا با ملاقات نجس، آب نهر نجس مى شود؟

در صورت ملاقات نجس، اگر آب تغيير كند، نجس است، ولى اگر تغيير در بعضى از آب است، آنجا كه تغيير كرده، نجس است و آنجا كه تغيير نكرده پاك است، گرچه به هم متّصل باشد.

سؤال 145. در مواقعى كه آب لوله شهرى از منبع قطع مى شود، مقدار آب باقى مانده در لوله ها چه حكمى دارد؟

اگر به مقدار كر باشد، كر است و الاّ آب قليل است.

سؤال 146. ويلايى بيرون شهر اجاره كرده ايم كه در آنجا آب لوله كشى وجود ندارد، ولى صاحب آن ادّعا مى كند كه آب لوله به منبع كر وصل است، آيا قول او قابل قبول است‌؟

گفتۀ او حجّت است.

سؤال 147. كانال هاى آبى كه جديداً براى مصارف كشاورزى ساخته شده است يا رودخانه هاى مصنوعى، آيا جزء موارد آب جارى به حساب مى آيد؟ آيا احكام آب جارى بر آن مترتّب است‌؟

حكم آب جارى را دارد.

سؤال 148. با توجّه به اينكه در زمان هاى قديم به ويژه عصر نبيّاكرم صلى الله عليه و آله و سلم و اهل بيت بيشتر از آب قليل استفاده مى شده تا آب كر يا جارى، حال اگر احكام مترتّب بر آب قليل به اين سختى باشد (مانند نجاست غساله، تعدّد شستن و نظاير آن) مردم در آن دوران دچار عسر و حرج مى شدند. آيا اين دليل بر اين نيست كه احكام مترتّب بر آب كُر و جارى، بر آب قليل نيز مترتّب باشد؟

مراعات احكام آب قليل در هر زمانى مشكل نيست و شما آن را مشكل حساب مى كنيد.

سؤال 149. در آب قليل، پنج شرط براى طهارت آبى كه با آن مخرج بول و غائط را مى شويند بيان شده، ولى ظاهراً علم به وقوع بعضى از آن ها (مانند عدم تغيير رنگ، بو و مزّه) عادتاً ممكن نيست، آيا باز مى توان حكم به پاك بودن آن كرد؟

ترشّحات آب در وقت طهارت محلّ بول و غائط، پاك است؛ بلكه آب كه از محل جدا مى شود، پاك است، مگر يقين كند كه عين نجس با اوست.

سؤال 150. آبى كه با آن غسل كرده يا وضو گرفته شده، اگر در ظرفى جمع شود، با توجّه به اينكه قليل است، باز هم مى توان با آن غسل كرد يا وضو گرفت يا تطهير نمود؟

جايز است.

آب باران و چاه و چشمه

سؤال 151. اگر آب چاهى خود به خود يا به وسيلۀ تلمبه دستى يا موتور آب لبريز و جارى شود، آن آب كدام يك از اقسام جارى، كر يا چاه است‌؟

آب چاه است، ولى حكم آب جارى و كر و چاه و باران و چشمه، تفاوتى با هم ندارند.

سؤال 152. چاهى كه جوشش آن كم است يا نمى دانيم از جوشش افتاده يا نه، چه حكمى دارد؟

تا وقتى آب در آن جوشش دارد، ولو به اندازۀ نخى باشد، حكم كر را دارد، مگر يقين كنيم جوشش آن تمام شده است.

سؤال 153. در صورت نزديكى چاه آب با فاضلاب، آيا مى توان از آب چاه براى تطهير استفاده كرد؟ يا اينكه وجود فاصلۀ خاصى شرط است‌؟ آيا بين سختى و نرمى زمين فرقى وجود دارد؟

تا يقين به سرايت و تغيير نباشد، حكم آب كر و جارى را دارد.

سؤال 154. اگر حيوانى درآب چاه بميرد، آيا كشيدن آب چاه لازم است‌؟ چه مقدار؟

لازم نيست، مگر تغيير كند كه بايد كشيد تا از تغيير بيفتد.

سؤال 155. اگر آب دهان سگ در چاه بريزد، آيا آب چاه نجس مى شود؟ در صورت نجس شدن روش تطهير آن چگونه است‌؟

نجس نمى شود و همچنين هر نجسى اگر در چاه بيفتد، آن را نجس نمى كند، مگر آب تغيير كند.

سؤال 156. آيا بارانى كه از طريق باروَرسازى ابرها مى بارد، حكم باران طبيعى را دارد؟

حكم باران طبيعى را دارد.

سؤال 157. در صورتى كه باران، شديد باشد و سگى در زير باران راه برود، آيا آب هايى كه از او مى چكد، نجس است‌؟ بعد از پايان باران چطور؟

تا باران مى بارد، پاك است.

سؤال 158. براى پاك كردن اشياء مختلف، چه فرقى بين باران و فوّاره يا آب پاشى كه متّصل به كر است وجود دارد؟

تفاوت ندارد.

سؤال 159. آبى كه پس از باريدن باران به مقدار زياد در محلّى جمع مى شود، حكم كدام يك از اقسام آب ها را دارد؟

اگر به مقدار كر نيست، آب قليل است.

سؤال 160. اگر چيز نجسى روى پشت بام باشد و باران كمى ببارد، آبى كه از ناودان خارج مى شود، پاك است يا نجس‌؟

پاك است.

سؤال 161. آيا برف حكم باران را دارد؟

ندارد.

سؤال 162. آيا استفاده از آبى كه به وسيلۀ آفتاب گرم شده است، اشكال دارد؟ وضو و تطهير و غسل با آن چه حكمى دارد؟

جايز است و وضو و تطهير و غسل صحيح است.

تخلّى

رعايت قبله و مكان

سؤال 163. آيا مى توان از دستشويى هايى كه پشت يا رو به قبله ساخته شده (خصوصاً در كشورهاى غيرمسلمان) استفاده كرد؟ در صورت اضطرار، اولويّت با كدام طرف است‌؟

در صورت ضرورت، تخلّى رو به قبله اشكال ندارد.

سؤال 164. انحراف از قبله، هنگام تخلّى چه مقدار بايد باشد؟

انحراف 45 درجه كفايت مى كند.

سؤال 165. آيا نسبت به آگاه كردن مردم از رو به قبله بودن دستشويى خاصّى، وظيفه اى داريم‌؟ راجع به تخريب و ساخت مجدّد آن، چطور؟

راجع به هر دو وظيفه اى نيست.

سؤال 166. تخلّى در مكان هايى مانند دستشويى مسجد و مدرسه كه نمى دانيم وقف خاص شده يا نه، چه صورتى دارد؟

اگر عموم مردم در آنجا رفت وآمد داشته باشند، اشكال ندارد.

پوشاندن عورت

سؤال 167. آيا پوشاندن عورت در صورتى كه در مميّز بودن بچّه يا ديوانه اى شك داشته باشيم، واجب است‌؟

واجب نيست.

سؤال 168. آيا عورت كه بايد پوشانده شود، فقط به محلّ خروج بول و غائط گفته مى شود، يا اطراف آن را هم شامل مى شود؟

اطراف آن را هم شامل مى شود.

سؤال 169. يكى از شرايط استخدام برخى مراكز، معاينۀ آلت هاى تناسلى است؛ آيا اين كار براى معاينه كننده و معاينه شونده جايزاست‌؟

اگر ضرورت باشد، جايز است.

تطهير

سؤال 170. در كتاب هاى احكام آمده است: «تطهير محلّ بول با آب قليل - بعد از برطرف شدن عين - دو مرتبه لازم است و با آب غيرقليل - پس از زوال عين - يك مرتبه»، آيا در نتيجه نبايد محلّ بول را با آب غيرقليل دو مرتبه و با آب قليل سه مرتبه شست‌؟

در تطهير مخرج غائط، برطرف كردن عين نجاست كفايت مى كند. چه با آب قليل يا كر يا مانند آن و غسالۀ آن هم پاك است. در تطهير مخرج بول با آب قليل دو مرتبه و با آب غير قليل يك مرتبه و در هر دو صورت، غسالۀ پس از آن پاك است.

سؤال 171. آيا تطهير محلّ بول و غائط، حتماً بايد با دست چپ باشد؟

لازم نيست، حتى اگر بتواند با آب و چيز ديگرى ازالۀ نجاست كند، با دست نيز لازم نيست.

سؤال 172. اگر شخصى پس از تخلّى، وارد آب كر يا نهر آب شود، آيا پاك مى شود؟

پاك مى شود، ولى بدون ازالۀ عين نجاست، مكروه است.

سؤال 173. بعضى مواقع از خانم ها مايع لزجى خارج مى شود، آيا پس از ادرار، شستن و آب كشيدن آن مايع لزج هم لازم است يا ريختن آب به تنهايى كفايت مى كند؟

ريختن آب كفايت مى كند، چه در مرد و چه در زن، و برطرف كردن آن مايع، بهتر است.

سؤال 174. در رساله هاى عمليّه بيان شده: «مخرج بول با غير آب پاك نمى شود»؛ چه فرقى بين بول و غائط وجود دارد؟ (اگر نگوئيم پليدى غائط بيشتر از بول است.)

تعبّد است و شارع مقدّس چنين امر فرموده است.

سؤال 175. آيا مخرج بول و غائط در هنگام اضطرار، با برف و يخ پاك مى شود؟

نمى شود.

سؤال 176. آيا تطهير مخرج غائط، با موزائيك و آجر ممكن است‌؟

ممكن است.

سؤال 177. آيا اين گفته كه «محلّ غائط را با پارچه و مانند آن مى توان پاك كرد»، مخصوص زمانى است كه استفاده از آب ممكن نيست‌؟ اگر آن محل عرق كند، آيا اين عرق نجس است‌؟

اين عفوى است كه از شريعت مقدّس اسلام آمده است و فرقى بين اضطرار و غيراضطرار نيست و تماس شلوار يا عرق در محل، پاك است و اجتناب لازم نيست و معلوم است اين مسئله مربوط به زمان ها و مكان هاى ضرورى باشد، بهتر است.

سؤال 178. اگر مدفوع رطوبتى نداشته باشد و پس از تخلّى، اثرى از نجاست در مخرج ديده نشود، آيا باز هم تطهير لازم است‌؟

لازم است.

سؤال 179. آيا در تطهير مخرج غائط با سنگ و نظاير آن، بايد لزج بودن آن محل كاملاً زائل شود؟

بايد عين نجاست عرفاً از بين برود كه معمولاً با سه مرتبه، عرفاً زائل مى شود.

سؤال 180. كسى كه نمى تواند محلّ بول و غائط را با آب بشويد يا اصلا دست ندارد، وظيفه اش چيست‌؟

با همان حال نماز بخواند؛ البته قبل از نماز، بايد وضو بگيرد و اگر وضو هم نمى تواند، تيمّم كند و نماز صحيح است.

سؤال 181. آيا احكام تخلّى مانند روش تطهير، شامل حال كسى كه بول يا غائطش از محلّ غيرمعمول خارج مى گردد، مى باشد؟

محلّ غيرمعمول را اگر مى تواند با آب تطهير مى كند، وگرنه با نجاست نماز مى خواند.

سؤال 182. آيا ايستاده بول كردن، حتّى در حال ازالۀ موهاى زائد (توسّط تيغ، نوره، انواع كرم هاى موبر و نظاير آن) نيز كراهت دارد؟

كراهت دارد.

استبراء

سؤال 183. در رسالۀ توضيح المسائل بيان شده: «استبراء عمل مستحبّى است كه مردها بعد از بيرون آمدن بول انجام مى دهند و آن داراى اقسامى است» لطفاً راه ها و اقسام ديگر استبراء را بيان فرماييد؟

يك روش آن، سرفه كردن و چندين مرتبه با دست كشيدن بر آلت است. قسم ديگر به جاى نُه مرتبه دست كشيدن، سه مرتبه دست كشيدن است و قسم ديگر فقط زير آلت را دست كشيدن و امثال اين ها، ولى بهترين راه همان راهى است كه در رساله ها آمده است و تا بتواند آن راه را انتخاب كند، راه ديگرى را نرود؛ گرچه اصل استبراء واجب نيست.

سؤال 184. آيا استبراء بايد حتماً با دست راست و بعد از تطهير محلّ غائط انجام گيرد؟

لازم نيست.

سؤال 185. آيا در مورد زن هم استبراء وجود دارد؟

ندارد.

سؤال 186. اگر آلت انسان زخم باشد و استبراء موجب جارى شدن خون شود، آيا استبراء لازم است‌؟ در صورت لزوم، آيا روش ديگرى به جز آنچه در رساله آمده، وجود دارد؟

اصلاً استبراء لازم نيست و در صورت سخت بودن، استبراء نكند. چنان كه افراد وسواسى در استبراء، حتماً بايد استبراء نكنند.

سؤال 187. اگر از شخصى پس از استبراء قطراتى خارج شد، چه وظيفه اى دارد؟

پاك است، مگر يقين كند بول است و وسواسى هم نباشد.

سؤال 188. اگر شخصى بعد از خروج منى، بول نمود و بعد از بول، استبراء نكرد و رطوبتى از او خارج شد كه نمى داند چيست، چه وظيفه اى دارد؟

اگر فوراً باشد، نجس است، ولى اگر غسل كرده باشد، غسل مجدّد لازم نيست و اگر بعد از مدّتى باشد، پاك است.

شك در تطهير و استبراء

سؤال 189. كسى كه عادتاً خود را تطهير مى نمايد، اگر شك كند كه مخرج را تطهير كرده يا نه، چه وظيفه اى دارد؟ آيا در عرف مردم - به جهت عادت هميشگى به تطهير - اين شك تبديل به اطمينان نمى شود؟

اگر بعد از برخاستن از محل باشد، اعتنا نكند و اگر قبل از آن باشد، بايد بشويد.

سؤال 190. شخصى پس از قضاء حاجت، در اصل تطهير شكّى ندارد، ولى در رعايت تعدّد شستن با آب قليل شك دارد، آيا بايد به اين شكّ خود اعتنا كند؟

اگر بعد از برخاستن باشد، اعتنا نكند و اگر قبل از آن باشد، تعدّد را مراعات كند.

سؤال 191. در رساله ها بيان شده: «مخرج غائط را در صورتى كه اطراف مخرج بيش از مقدار معمول آلوده شده باشد، حتماً بايد با آب شست» حال اگر شك در تجاوز بيش از حد داشته باشيم، وظيفه چيست‌؟

مخرج غائط را با غير آب نظير دستمال كاغذى، پارچه، سنگ و مانند اين ها مى توان زائل كرد، گرچه تعدّى هم نموده باشد. بلى اگر مثلاً به لباس و پا ترشّح كرده باشد، بايد آنجايى را كه عرفاً مخرج غائط نمى گويند، با آب شست.

سؤال 192. پس از تطهير - به دليلِ بلندى ناخن دستم - شك كردم چيزى كه زير ناخن من است عين نجاست است يا نه، وظيفه ام چيست‌؟

ناخن پاك است و بايد به اين گونه شك ها اعتنا نكنيد.

سؤال 193. در مورد كسى كه شك دارد استبراء كرده يا نه، آيا به جهت عادت هميشگى او به استبراء و يا استبراء صحيح، مى توان گفت استبراء نموده يا استبراء او صحيح بوده است‌؟

... اگر از محل برخاسته، به شكِّ خود اعتنا نكند.

نجاسات

1 و 2 و 3. بول، غائط، مني

سؤال 194. بعضى از گونه هاى يك حيوان خون جهنده داشته و بعضى ديگر از همان نوع، خون جهنده ندارد، آيا بول و غائط و منى آن حيوان نجس است‌؟

آن اقسامى كه خون جهنده دارد و حرام گوشت است، بول و غائط و منى آن نيز نجس است.

سؤال 195. بول نوزاد، اعمّ از دختر و پسر، در صورتى كه فقط و فقط از شير مادر تغذيه كرده باشد، از نظر نجاست چه حكمى دارد؟ لباسى كه به واسطۀ آن، نجس مى شود، با چند بار شستن پاك مى شود؟

نجس است و با دوبار شستن پاك مى شود.

سؤال 196. اگر رطوبتى در لباس يافتم، آيا مى توان گفت بول است‌؟

تا يقين نداشته باشيد كه بول است، پاك است؛ ولى اگر وسواسى باشيد، مطلقاً پاك است.

سؤال 197. حكم طهارت و نجاست بول يا غائطى كه از محلّ غيرمعمول خارج شود، چيست‌؟

نجس است.

سؤال 198. محلّ خروج بول شخصى به خاطر بيمارى كليه و پس از عمل جرّاحى، عوض شده و ديگر امكان خروج بول - از نظر پزشكى - از عورت او وجود ندارد؛ ولى قطراتى شبيه بول از آن خارج مى شود، آيا اين قطرات نجسند؟

در فرض مذكور پاك است و بول كه از مخرج غير عادى بيرون مى آيد، نجس است.

سؤال 199. به دليل كهولت سن و عدم اختيار، در طول روز متوجّه خروج قطراتى از محلّ بول مى شوم، وظيفه ام چيست‌؟

اگر بدانيد بول است، نجس است؛ ولى نماز خواندن با آن اشكال ندارد.

سؤال 200. رطوبتى كه از محلّ غائط همراه با باد معده خارج مى شود، چه حكمى دارد؟

پاك است.

سؤال 201. اگر قسمتى از رودۀ سگ به رودۀ مسلمانى پيوند زده شود، آيا آبى كه احياناً بعد از خروج باد معده خارج مى شود، نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 202. آيا آبى كه بعد يا هنگام بول از انسان خارج مى شود و غلظت و رنگ منى را دارد، نجس است‌؟ بر فرض تشخيص پزشك مبنى بر وجود اسپرم در ادرار، چطور؟ در صورت نجاست، اگر پس از تطهير هنوز چسبندگى آن وجود داشته باشد، وظيفه چيست‌؟

مطلقاً پاك است.

سؤال 203. ترشّح از محلّ بواسير كه زردرنگ و هميشگى است، پاك است يا نجس‌؟

پاك است.

سؤال 204. اگر چند ساعت يا يك روز بعد از مجامعت، مايع لزجى از زن خارج شود، با توجّه به اينكه ممكن است نجاستى باشد كه در اثر مجامعت وارد فرج شده، پاك است يا نجس‌؟

پاك است.

سؤال 205. رطوبت و ترشّحاتى كه از مجراى ادرار زن يا مرد خارج مى شود و علامات منى را ندارد، پاك است يا نجس‌؟ اگر اين ترشّحات به هنگام تحريك جنسى حلال يا حرام خارج شود، تفاوتى مى كند؟

مطلقاً پاك است.

سؤال 206. «وذى»، «مذى» و «منى» چه خصوصياتى داشته و فرق آن ها با يكديگر چيست‌؟ آيا «مذى» و «وذى» نجس است‌؟

غير از منى و بول، هر آبى كه از مرد يا زن بيرون بيايد، پاك است و موجب فساد وضو و غسل نيست. و اگر شك داشته باشد يا مظنّه داشته باشد كه بول است يا منى، باز پاك است.

سؤال 207. آيا مكان هايى مانند دستشويى و حمّام عمومى، محكوم به نجاست است‌؟

محكوم به طهارت است.

سؤال 208. آيا فضلۀ خرگوش و سنجاب پاك است‌؟

فضلۀ خرگوش يا سنجاب نجس است.

سؤال 209. فضولات پرندگان (حرام گوشت يا حلال گوشت، گوشت خوار يا گياه خوار، داراى چنگال يا بدون چنگال، خانگى يا وحشى) پاك است يا نجس‌؟

فضلۀ همۀ پرندگان پاك است.

سؤال 210. آيا فضولات خفّاش نجس است‌؟

اگر خون جهنده داشته باشد و از پرندگان محسوب نشود، نجس است.

سؤال 211. اگر فضلۀ موش در آبى كه برنج را براى خيس كردن نگه مى دارند، پيدا شود، آيا آن ظرف و برنج ها نجس است‌؟ اگر نجس است، چگونه مى توان آن را پاك كرد؟

ظرف و برنج ها نجس است و اگر مدّتى آن برنج ها را در آب كر يا جارى نگاه بدارند، پاك مى شود.

سؤال 212. اگر در كيسۀ آرد فضلۀ موشى پيدا شد، آيا جستجوى بيشتر لازم است‌؟

لازم نيست.

سؤال 213. آيا كودهاى شيميائى نجسند؟ نوع سياه و سفيد آن، از نظر نجاست يا طهارت تفاوت دارد؟

مطلقاً پاك است.

سؤال 214. آيا لباس نجس شده با بول، با يك بار شستشو در ماشين لباسشويى اتوماتيك پاك مى شود، يا بايد دوبار شست‌؟ اگر بايد دو بار شست، آيا بين دو شستشو، بايد لباس فشار داده شود تا آب خارج شود؟

با ماشين لباسشوئى اتوماتيك، يك بار كفايت مى كند.

4. مردار

سؤال 215. مردارى را كه نمى دانيم خون جهنده داشته يا خير، پاك است يا نجس‌؟

پاك است، ولى خوردن گوشت آن جايز نيست.

سؤال 216. آيا حيوان حرام گوشت، به واسطۀ شكار، تذكيه مى شود و مجازيم از پوستش استفاده كنيم‌؟

جايز است، ولى نمى توان با آن نماز خواند.

سؤال 217. آيا راهى براى پاك شدن پوست حيوانى كه ذبح شرعى نشده است، وجود دارد؟

وجود ندارد.

سؤال 218. حكم طهارت يا نجاست استخوان يا پوستى كه نمى دانيم مربوط به حيوان حلال گوشت يا حرام گوشت است، چيست‌؟

پاك است.

سؤال 219. آيا فرآورده هاىِ حيوانى (مانند چرم، گوشت، پنير، موى مصنوعى، صابون، و سوسيس) كه از بازار غيرمسلمين وارد مى شود (با توجّه به نظارت دولت اسلامى و احتمال اينكه از حيوان مذكّى باشند) نجسند؟ استفاده از آن ها چه حكمى دارد؟

در فرض مذكور استفاده كردن از آن ها جايز است؛ ولى اگر بدانند تفحّص نشده است و از حيوان حرام گوشت است، جايز نيست. چنان كه اگر از بازار مسلمان ها يا از دست مسلمان به دست نياورده باشد و شك كند، استفادۀ غير خوردنى جايز است و پاك هم مى باشد، ولى استفادۀ خوردنى جايز نيست.

سؤال 220. اگر مقدار كمى از پوست يا گوشت به واسطۀ جراحت از بدن آويزان شود، نجس است‌؟ آيا با يك بار آب كشيدن پاك مى شود؟

تا آويزان است، پاك است؛ ولى وقتى جدا شد، نجس است و قابليّت تطهير هم ندارد.

سؤال 221. نوزاد سقط شده اى كه چهار ماه آن تمام نشده، پاك است يا نجس‌؟

نجس است.

سؤال 222. آيا از لباس ها و چيزهايى كه از پوست حيوانات حرام گوشت تهيه شده، مى توان استفاده كرد يا اينكه اين گونه محصولات نجسند؟

اگر ذبح شرعى شده باشد، پاك است و استفاده از آن اشكال ندارد، ولى نمى توان با آن نماز خواند.

سؤال 223. اگر در چرم بودن شيئى كه از خارج كشور وارد شده شك كنيم، وظيفه چيست‌؟

پاك است و استفاده از آن جايز است.

سؤال 224. شيرى كه در پستان حيوان مرده وجود دارد، پاك است يا نجس‌؟

نجس است.

سؤال 225. آيا تيمّم بدل از غسل همانند خود غسل، موجب طهارت بدن ميّت مى شود؟

بلى موجب طهارت بدن ميّت مى شود و بعد از تيمم اگر مسّ ميّت شد، غسل ندارد.

سؤال 226. تماس با بدن ميّت، در صورت هاى زير، چه حكمى دارد:

الف) اگر ميّت را غسل نداده و بدن او خشك باشد؟

نجس نمى كند، ولى موجب وجوب غسل مسّ ميّت مى شود.

ب) اگر ميّت را غسل نداده و بدن او تر باشد؟

نجس مى كند و موجب وجوب غسل مسّ ميّت هم مى شود.

ج) اگر ميّت را غسل داده و بدن او تر باشد؟

نجس نمى كند و غسل مسّ ميّت ندارد.

د) اگر ميّت را غسل داده و بدن او خشك باشد؟

نجس نمى كند و غسل مسّ ميّت ندارد.

سؤال 227. اگر دست انسان به سگ يا خوك مرده كه خشك شده برسد، آيا نجس مى شود؟

دست نجس نمى شود، مگر آنكه سرايت كند.

سؤال 228. مردار حيوانات چگونه پاك مى شود؟

قابليّت تطهير ندارند، مگر مثلاً تبديل به خاك شوند.

سؤال 229. اگر حيوانات حرام گوشت (به جز سگ و خوك) با ذبح شرعى كشته شده باشند، پاك هستند؟

پاك است، ولى خوردن آن ها حرام است.

5. خون

سؤال 230. امروزه در علم پزشكى فرآورده هايى از خون مانند پلاسما به دست مى آورند، آيا آن ها نجسند؟ در صورت طهارت، آيا ظرف آن به خاطر تبعيّت پاك است‌؟

اگر انحلال يا انقلاب شود، پاك است و محل هم پاك است، ولى اگر تجزيه باشد، نجس است.

سؤال 231. آيا خون خشكيده اى كه روى زخم بسته مى شود، نجس است‌؟ زردآبه اى كه از آن خارج مى شود چطور؟

اگر صدق خون نكند، پاك است.

سؤال 232. ساق پايم زخم شده و عين خون را زائل نمودم، ولى قبل از شستشو، لايه اى روى آن به وجود آمد، آيا براى تطهير، از بين بردن اين پوشش لازم است يا خير؟

لازم نيست.

سؤال 233. چرك قرمز رنگى كه از جوش هاى بدن خارج مى شود، چه حكمى دارد؟

اگر خون همراه آن باشد، نجس است.

سؤال 234. آب خون مانندى كه پس از خشك شدن و تطهير زخم پس از چند روز ديده مى شود، پاك است‌؟

اگر رنگ سرخى دارد، نجس است.

سؤال 235. در فصل بهار، شيرگوسفندها طغيان مى كند و قرمز مى شود و رنگ خون مى گيرد، ولى پس از مقدارى دوشيدن، شير صاف مى شود، آيا شير داخل ظرف محكوم به طهارت است‌؟

اگر خون نباشد و رنگ شير باشد كه به اين صورت در آمده، پاك است و اگر شك هم بكنيد، باز پاك است.

سؤال 236. آيا مايعى كه شباهت زيادى به خون داشته و از چيزهايى مانند درخت خارج مى شود و مردم به آن خون مى گويند، نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 237. اگر نتوان فهميد قرمزى محلّ زخم خون است يا نه، وظيفه چيست‌؟

پاك است.

سؤال 238. اگر دهان شخصى به طورى زخم است كه هنگام صرف غذا، خون با آن مخلوط مى شود، آيا خوردن اين غذا جايز است‌؟ لطفاً روش تطهير آن غذا را بيان فرمائيد؟

خوردن آن غذا جايز است و آن غذا پاك هم مى باشد.

سؤال 239. در رسالۀ توضيح المسائل آمده: «خونى كه از لاى دندان ها مى آيد، نجس و خوردن آن حرام است ولى اگر به واسطه مخلوط شدن با آب دهان از بين برود، پاك است...». حال لطفاً بيان فرماييد: آيا هر خونى كه از فضاى داخل دهان (مانند زبان و كناره هاى دهان) جارى مى شود، حكم خون لثّه را دارد؟

حكم خون لثّه را دارد.

سؤال 240. اگر هنگام مسواك زدن، خون از لثّه ها جارى شود، روش تطهير دهان، مسواك و دندان مصنوعى (متحرّك و غيرمتحرّك) را بيان فرمائيد؟

تطهير دهان لازم نيست. ولى تطهير دندان مصنوعى متحرّك و تطهير خارج دهان و مسواك، لازم است.

سؤال 241. مقدار كمى آب، براى غرغره كردن وارد دهانم كه با خون نجس شده بود، نمودم و هنگام خارج كردن آب، خونى در آن نبود، آيا آن آب نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 242. آيا دندان پر شده در دهان، جسم خارجى محسوب مى شود و اگر كسى با داشتن دندان پر شده، دندان ديگر را بكشد، بايد با آب جارى دهان را پاك كند يا خير؟ اگر بچّه باشد و نشود اين كار را كرد، يا بزرگسال باشد و نداند، حكم مسئله چيست‌؟

احتياج به شستن دهان نيست.

سؤال 243. خونى كه پس از كشيدن دندان در محلّ آن باقى مى ماند و روى دستمال اثر مى گذارد، ولى آب دهان را رنگين نمى كند، چه حكمى دارد؟ آيا غذا خوردن در اين صورت اشكال دارد؟

دهان را نجس نمى كند و غذا خوردن اشكال ندارد.

سؤال 244. شير تعدادى گاو را در ظرفى دوشيده و يك يك در منبعى مى ريزيم، پس از دوشيدن گاو پنجم در آن ظرف تكّه خون بسته شده اى در ظرف ديده شد، حال آيا فقط شير گاو پنجم نجس است‌؟ يا شيرهايى كه قبلا در منبع ريخته ايم هم نجس است‌؟

اگر آن شير در منبع ريخته شود، همۀ منبع شير نجس است؛ ولى اگر هنوز در منبع ريخته نشده است، فقط آن ظرف و شير درون آن نجس است، مگر احتمال بدهيم كه خون نباشد و آن شير رنگ خون را گرفته است كه اگر چنين احتمال آمد، آن شير پاك است و منبع شيرى كه آن شير مخلوط آن شده است نيز پاك است.

سؤال 245. اگر پشه اى كه تازه خون انسانى را مكيده باشد بكُشيم و خون زياد و غليظى از آن خارج شود، حكم آن خون چيست‌؟

نجس است.

سؤال 246. خون و مردار و فضلۀ حيواناتى نظير مگس، پشه و مانند آن، پاك است يا نجس‌؟

پاك است.

سؤال 247. آيا استفاده از خون كافر براى تزريق به مسلمانان جايز است‌؟

جايز است، ولى استفاده نكردن بهتر است.

سؤال 248. گاهى زردى حاصل از لكّه بينى خانم ها، پس از شستشو بر روى لباس باقى مى ماند، آيا اين رنگ، نجس است‌؟ لكّه هاى بعد از حيض كه پس از شستشو بر روى لباس مانده، چطور؟

پاك است.

سؤال 249. آيا خون باقى مانده در بدن حيوان حرام گوشتى كه ذبح شرعى شده، پاك است‌؟

پاك است.

سؤال 250. اگر هنگام ذبح، خون وارد جگر سفيد (شش) گوسفند شود، آيا باعث نجاست جگر سفيد مى شود؟

اگر يقين كنيم كه خون وارد شش شده است، جگر سفيد و مانند آن نجس است و بايد آن را تطهير كرد.

سؤال 251. خون مُردگى هايى كه در زمان حيات حيوان، در گوشت، پوست و بدن او ايجاد شده و در حين ذبح از بدنش خارج نمى شود، چه حكمى دارد؟

پاك است.

سؤال 252. آيا خونى كه در اجزاى حرام حيوان حلال گوشت (مانند مغز حرام و طحال) وجود دارد، نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 253. خون باقى مانده در بدن حيوان حلال گوشت كه با تير صيد شده، چه حكمى دارد؟

پاك است.

سؤال 254. آيا لازم است قصّاب، نجاستِ قسمت نجس گوشت مانند گردن را به خريداران اطّلاع دهد؟

اگر نجس است، بايد اطّلاع بدهد.

6 و 7. سگ و خوك

سؤال 255. آيا سگ گلّه، سگ نگهبان، سگ شكارى و مانند اينها، پاك هستند؟

همۀ اقسام سگ، نجس هستند.

سؤال 256. آيا حيواناتى كه از لحاظ علمى با سگ و خوك هم خانواده اند، مثل آن دو نجسند؟

نجس هستند.

سؤال 257. با توجّه به نجاست سگ، آيا براى مسلمان جايز است سگ تربيت شده در خانه و همراه خود داشته باشد؟

جايز نيست؛ زيرا اين گونه كارها تشبّه به كفّار و حرام است؛ مگر در مواردى نظير سگ گلّه و سگ نگهبان، براى كسى كه به آن ها احتياج دارد.

سؤال 258. آيا تمامى احكام سگ و خوك يكى است‌؟

غالباً يكى است، ولى احكام جداگانه اى نيز دارند، نظير تطهير ظرف آن ها.

سؤال 259. آيا سگ به واسطۀ شستشو با موادّ ضد عفونى كنندۀ بسيار قوى يا آمپول ضدّ ميكروب، پاك مى شود؟

سگ و خوك ذاتاً نجس هستند و تا استحاله نشوند، نظير اينكه در درياچۀ نمك، به نمك تبديل شوند. پاك نخواهند شد.

سؤال 260. وقتى پشم هاى گوسفندان را جمع مى كنيم، در بين آن ها موهايى از سگ مى يابيم، آيا بايد به خريدارى كه معلوم نيست چه استفاده اى از آن مى كند، اطّلاع داده شود؟

بايد گفته شود.

سؤال 261. اگر موى گراز يا خوك به صورت قلم مو درآمده باشد يا به مصرف امور صنعتى مثل استفاده در صنعت فايبرگلاس رسيده باشد، نجس است‌؟

نجس است.

سؤال 262. اگر موى سگ در لباس و فضاى منزل باشد، آن لباس و فضا نجس مي شود؟

تا خشك باشد، نجاست سرايت نمى كند.

سؤال 263. غذايى كه گربه به آن دهان زده، نجس است‌؟

پاك است.

8. كافر

سؤال 264. آيا كسانى كه به اسلام اعتقادى ندارند، حتّى اگر نظافت را نيز رعايت كنند، باز هم نجسند؟

به جز اهل كتاب، نجس هستند.

سؤال 265. آيا حكم نجاست كفّار براى تحت تأثير قرار نگرفتن مسلمين از آن هاست‌؟

اگر قضيه برعكس شد و مسلمان، كافرى را تحت تأثير قرار داد، آيا مى توان حكم به طهارت آن كافر كرد؟

كافر در اسلام نجس است و علّت نجاست، اين گونه چيزها نيست و اگر گفته شده، براى تقريب به ذهن و بيان حكمت است، امّا اهل كتاب پاك هستند.

سؤال 266. ضمن تعريف و ذكر مصاديق اهل كتاب، بيان فرمائيد اگر كسى از اهل كتاب، از لحاظ اعتقادى مشرك باشد، پاك است يا نجس‌؟

اهل كتاب مانند يهوديان، مسيحيان و زرتشتيان، پاك هستند، گرچه واقعاً مشرك باشند.

سؤال 267. حكم طهارت و نجاست صوفيه، درويش ها، شيعيان غير دوازده امامى و صابئين را بيان فرمائيد. رابطۀ مسلمان با آن ها چگونه بايد باشد؟

همگى پاك هستند و رفت وآمد با آن ها اشكال ندارد، مگر بدآموزى داشته باشد كه نبايد رفت وآمد باشد؛ ولى اگر ترك معاشرت مصداق مبارزۀ منفى باشد، ترك معاشرت از باب امربه معروف و نهى ازمنكر واجب است.

سؤال 268. اگر نوزاد مسلمانى در خانوادۀ كافرى رشد و تربيت پيدا كرد و ناخواسته معتقد به اعتقادات آن ها شد، آيا مى توان حكم به نجاست او كرد؟

در فرض مذكور، نجس است.

سؤال 269. دربارۀ طهارت و نجاست شخصى كه نمى دانيم مسلمان يا كافر است، چه وظيفه اى داريم‌؟

پاك است.

سؤال 270. اگر دست خشك به زنده و مردۀ كافر برسد، آيا نجس مى شود؟

نجس نمى شود، ولى براى دست زدن به مرده، بايد غسل مسّ ميت كند.

سؤال 271. آيا بچّه اى كه از زناى مرد و زن مسلمان متولّد شود، پاك است‌؟ اگر از دو كافر به وجود آيد، چطور؟

ولد زنا پاك است، ولى ولد كافر، از زنا باشد يا غير زنا، نجس است؛ مگر اينكه يكى از آن دو مسلمان باشند، كه در آن صورت، فرزند آن ها پاك است.

سؤال 272. گفته مى شود بچّۀ مرتدِ ملّى و فطرى پاك است، آيا منظور بچّه اى است كه قبل از ارتداد به دنيا آمده يا بعد از ارتداد را هم شامل مى شود؟

مراد بچّه هاى قبل از ارتداد است.

سؤال 273. كسى كه بدون تحقيق، دين اسلام را اختيار كرده باشد و پس از آن با اعتقاد، به دين يا مذهب ديگرى گرايش پيدا كند، نجس است‌؟

تا وقتى از نظر اعتقادى كافر نشده باشد و آن اعتقاد را ظاهر نكند، پاك است.

سؤال 274. آيا عمل، به تنهايى موجب ارتداد مى شود يا بايد با گفتار همراه باشد؟

بايد با گفتار باشد، مگر عملى كه كاشف از ارتداد او باشد.

سؤال 275. ولايت اميرالمؤمنينعليه السلام جزو اصول دين است يا مذهب‌؟ آيا كسانى كه اعتقاد به اصول مذهب و ايمان - مانند ولايت آن حضرت - ندارند، نجس هستند؟

ولايت اميرالمؤمنين و ائمّۀ طاهرين در واقع از اصول دين است، ولى براى اتّحاد و معاشرت، بايد احكام اسلام را بر آن ها جارى كنيم؛ لذا آن ها نه فقط پاك هستند، بلكه سوق آن ها سوق اسلام است و راجع به كارهايشان «اصالة الصحة» دارند و معاشرت با آن ها، ازدواج كردن و... جايز است.

سؤال 276. كافر حربى در زمان حاضر، چه كسانى هستند؟

كافر حربى در زمان ما مختصّ به صهيونيسم است و ديگران كافر حربى نيستند؛ بلى گاهى شخصى با جنگيدن با اسلام عزيز يا با مسلمان ها، كافر حربى مى شود.

سؤال 277. آيا مسلمانى كه نبوّت بعضى از انبياى عظامِ قبل را انكار كند يا بعضى از خصوصيّات آن ها را قبول نداشته باشد يا نظر خاصّى دربارۀ آن ها داشته باشد، نجس است‌؟

پاك است و اين گونه مطالب، برگشت به انكار الوهيت و نبوّت نيست.

سؤال 278. آيا خطور خيالات باطل و وسوسه هاى بيهوده در قلب و ذهن نسبت به اصول و مقدّسات دين، موجب كفر و نجاست مى شود؟ آيا چنين شخصى پاك است‌؟

پاك است و كافر كسى است كه اعتقاد به اصول دين نداشته باشد و اظهار نمايد.

سؤال 279. آيا كسانى كه در ظاهر دربارۀ اهل بيت غلو مى كنند يا اعتقاد قلبى به آن مطالب دارند، نجسند؟

پاك هستند.

سؤال 280. تمسخر اصول يا ضروريات و فروع دين يا مستحبّات، از روى مزاح و شوخى، چه حكمى دارد؟

گناه آن بزرگ است، ولى او را از اسلام بيرون نمى كند.

سؤال 281. آيا شكّ يك مسلمان در اصول يا ضروريات و فروع دين، موجب كفر و نجاست او مى شود؟

موجب كفر و نجاست نمى شود.

سؤال 282. اگر شخصى از مستضعفين شيعه، ائمّۀ را به ترتيب نشناسد يا معنى امامت را نفهمد يا حتّى اعتقادى به حيات امام زمانعجل الله تعالى فرجه الشريف نداشته باشد يا اينكه نسبت به اهداف مقدّس اباعبدالله الحسين يا امام حسن مجتبى ترديد داشته باشد، آيا مى توان حكم به نجاست او كرد؟

پاك است و احكام اسلام بر او جارى است.

سؤال 283. معتقدين به وحدت وجود پاك هستند يا نجس‌؟

وحدت وجودى كه نظير صدرالمتألّهين مى گويد، محض ايمان است و وحدت وجودى كه بعضى از جمله صوفيّه مى گويند، محض كفر است؛ ولى اگر شخص نفهمد چه مى گويد، كه غالب آن ها چنين هستند، كافر نيست.

سؤال 284. كسى كه به تالى تلو معصوم مانند حضرت زينبسلام الله عليها و حضرت اباالفضلعليه السلام يا علماى اعلام دشنام دهد، چه حكمى دارد؟

بايد تعزير شود، ولى كافر نمى شود.

سؤال 285. آيا دشنام به خداوند متعال، رسول اكرم و اهل بيت يا پاره كردن قرآن به خاطر از دست دادن كنترل اعصاب و اختيار - به هر دليلى - موجب ارتداد و نجاست مى شود؟

اگر كنترل اعصاب را از دست داده باشد، كافر نيست، بلكه تعزير هم نمى شود.

سؤال 286. مسلمانى كه اطّلاع كاملى از اصول و فروع دين ندارد، آيا نجس است‌؟

اطمينان در اصول دين كفايت مى كند و آن اطمينان از هر راهى، ولو تقليد باشد، كفايت مى كند.

سؤال 287. كسى كه وظايف دينىِ خود را عمداً ترك مى كند ولى منكر آن ها نيست، آيا كافر و نجس است‌؟

كافر و نجس نيست.

سؤال 288. آيا انكار غير ضروريات دين، اعم از واجبات يا مستحبّات فقهى، موجب كفر و نجاست است‌؟

موجب كفر و نجاست نيست، مگر به انكار خداوند متعال يا پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله و سلم برگشت شود.

سؤال 289. حكم طهارت و نجاست بهائى ها چيست‌؟

نجس هستند.

سؤال 290. مسلمانى كه متّهم به بهائيت شده، ولى اتّهام او قابل اثبات نيست، چه حكمى دارد؟

پاك است و احكام اسلام را هم دارد.

سؤال 291. آيا منكر ولايت فقيه، همانند منكر نبوّت نبيّاكرم صلى الله عليه و آله و سلم و ولايت اهل بيت است‌؟

نظير هم نيستند.

سؤال 292. آيا مي توان با يهود، نصارى، زرتشتيان، مجوسيان و ساير اهل كتاب، در صورتى كه دست آن ها تر باشد، دست داد يا از غذاى آن ها استفاده كرد؟

اشكال ندارد.

سؤال 293. مسلمانى كه عمداً نماز نمى خواند و تارك الصلوة است، ولى منكر نماز نيست، آيا كافر و نجس است‌؟ اگر چنين شخصى منكر نماز هم باشد، چه حكمى دارد؟

تارك الصلوة پاك است، ولى اگر جدّاً منكر نماز باشد، نجس است.

سؤال 294. كسانى كه مسلمان شناسنامه اى هستند و تارك نماز يا ساير عبادات مي باشند و نيز كسانى كه شبهۀ اعتقادى دارند يا عمداً شبهه وارد مي كنند، پاك هستند؟

پاك مى باشند.

سؤال 295. در برخى از هتل ها، هم مسلمان و هم غيرمسلمان اقامت مى كنند، آيا تحويل اتاقى كه قبلاً غيرمسلمان از آن استفاده مى كرده به مسلمان جايز است يا اينكه اطّلاع دادن به مسافر لازم است‌؟

جايز است و لازم نيست صاحب هتل اطّلاع بدهد.

سؤال 296. اگر مسلمانى مرتد شود و به سلك مسيحيت يا يهوديت درآيد، با توجّه به اينكه از اهل كتاب به شمار مى رود، آيا باز هم نجس است‌؟

نجس است.

9. مايعات مست كننده

سؤال 297. ملاك حرمت و نجاست شراب، مست كننده بودن آن است يا جوشش‌؟ برفرض ملاك بودن اسكار، اگر اسكار شراب گرفته شود، آيا پاك است و خوردنش اشكالى ندارد؟

جوشش موجب حرمت است، ولى نجس نيست، ولى اسكار موجب حرمت مى شود و نجس هم هست و اگر اسكار از آن گرفته شود، نظير آنكه سركه شود، حرمت و نجاست آن زائل مى شود.

سؤال 298. آيا خوردن آب انگورى كه خودبه خود جوش آمده و مست كننده نيست، حرام است‌؟

حرام است.

سؤال 299. اگر مسكريتِ نوعى از شراب كم باشد، آيا پاك است‌؟

نجس است.

سؤال 300. مرسوم است كه انگور را در ظرفى قرار دهند و تا چهل روز درِ آن را باز نكنند و معتقدند كه در غير اين صورت، سركه تبديل به شراب مى شود، آيا اين مطلب صحيح است‌؟

صحيح نيست، زيرا وقتى جوش آمد، خوردن آن حرام است و وقتى سركه شد، خوردن آن حلال است و هيچ وقت شراب نخواهد شد.

سؤال 301. اگر با مايع پاك، كارى كنند كه مست كننده شود، آيا نجس مى شود و خوردن آن حرام است‌؟

نجس و حرام است.

سؤال 302. آيا جوشاندن شيرۀ انگور، خرما يا انواع سركۀ ميوه (مانند سركۀ سيب و انگور) باعث نجاست آن مى شود؟

نجس نيست و باعث حرمت آن هم نمى شود.

سؤال 303. آيا جوشاندن آب غوره باعث نجس شدن آن مى شود؟

جوشش غوره باعث نجس و حرام شدن نمى شود.

سؤال 304. چيزى را كه شك داريم انگور است يا مويز، اگر جوش آمد چه حكمى دارد؟

خوردن آن حرام نيست.

سؤال 305. اگر دانه هاى انگور - كه براى تهيۀ مويز در مقابل آفتاب گذاشته شده - باد كردند، محكوم به نجاست است‌؟

موجب حرمت است، نه نجاست.

سؤال 306. آيا با تجويز پزشك، مى توان از الكل، شراب يا داروهايى كه مقاديرى شراب در آن مى باشد، استفاده كرد؟

اگر دارو منحصر به فرد باشد و پزشك متخصّص و متديّن تجويز كرده باشد، اشكال ندارد.

سؤال 307. اگر مدّتى تفالۀ انگور را نگهدارى كنند كه ترش شود، آيا پاك و حلال است‌؟

پاك و حلال است.

سؤال 308. عطر و ادكلن هاى موجود در بازار، عموما از الكل تهيه مى شوند، آيا استفاده از آن ها جايز است‌؟ اگر اين مواد از كشور ديگرى تهيه شود، چطور؟

جايز است، از هر كجا باشد.

سؤال 309. در تهيۀ نوشيدنىِ خاصى، از موادى استفاده مى شود كه الكل در آن ها وجود دارد، لكن در مراحل توليد، الكل اين مواد از بين مى رود، آيا استفاده از اين نوشيدنى جايز است‌؟

جايز است.

سؤال 310. ملاك در نجاست الكل (اعمّ از الكل صنعتى، طبى يا سفيد) چيست‌؟

الكل، مطلقاً پاك است.

سؤال 311. منظور از فقّاع (آب جو) چه مى باشد؟ حكم غذاهايى كه در آن از جو استفاده مى شود، مانند ماء الشّعير چيست‌؟

فقّاع مانند شراب است و حكم آن را دارد، امّا ماءالشّعير نظير خوردنى هايى است كه از جو گرفته شده و پاك و حلال است.

سؤال 312. لوازم و اشياء شخص شراب خوار و همچنين غذايى كه از سوى او به دست ما برسد، پاك است يا نجس‌؟

پاك است.

سؤال 313. آيا غذاها يا مايعاتى مانند سركه كه به طور طبيعى مقدار دو يا سه درصد از آن را الكل تشكيل مى دهد، نجس است‌؟

پاك است.

10 و 11. حيوان نجاست خوار و حيواني كه انسان با آن نزديكي نموده

سؤال 314. در صورت خوردن چه نجاستى و تا چه مدّتى، به حيوان، نجاست خوار گفته مى شود؟

نجاست، عَذَره باشد و به اندازه اى بخورد كه به آن حيوان، نجاست خوار گفته شود.

سؤال 315. آيا فرآورده هاى حيوان نجاست خوار (مانند شير و گوشت) پاك است و مى توان از آن استفاده كرد؟ در صورتى كه ذبح شرعى شود، چطور؟

حيوان نجاست خوار نظير سگ است، مگر وقتى استبراء شود و از آن عادت دست بردارد، امّا بچّۀ او پاك است. همچنين خوردن آن بعد از استبراء و ذبح، اشكال ندارد.

سؤال 316. شير و فضولات گوسفندى كه از شير خوك يا سگ مى خورد، چه حكمى دارد؟ آيا بين خوردن شير سگ يا خوك، تفاوتى وجود دارد؟

اگر عادت او شده باشد، نظير حيوان نجاست خوار نجس است و شير و فضولات آن نيز نجس است و تفاوتى بين سگ و خوك نيست.

سؤال 317. خوراندن نجاست (مانند خون خشك شده) به حيوانات اهلى چه حكمى دارد؟

مانعى ندارد.

سؤال 318. اگر حيوان نجاست خوار بچّه اى بزايد، از نظر طهارت و نجاست چه حكمى دارد؟

پاك است.

سؤال 319. حيوانى كه با او نزديكى شده باشد، فقط براى شخصى كه نزديكى كرده نجس است يا به طور مطلق نجس مي شود؟

براى همه نجس است.

سؤال 320. اگر حيوانى وطى شده باشد و بچّۀ آن حيوان از شير او بخورد، آيا نجاست خوار تلقّى مى شود؟

نجاست خوار نيست.

سؤال 321. آيا وطى با حيوان، موجب نجاست نسل بعدى آن هم مى شود؟

نمى شود.

سؤال 322. اگر يك حيوان به وسيلۀ حيوانى غير از جنس خودش، اعمّ از حلال گوشت يا حرام گوشت، يا به وسيلۀ انسان نابالغ وطى شود، بول، غائط و گوشت آن چه حكمى دارد؟

نجس نيست.

عرق جنب از حرام...

سؤال 323. اگر شخصى از حرام جنب شود و بدنش را با آب و صابون بشويد ولى غسل نكند، آيا عرق او بعد از شستشو، بازهم عرق جنب از حرام محسوب مى شود؟

عرق جنب از حرام است كه عرق نجس نيست، ولى با آن عرق نمى توان نماز خواند.

سؤال 324. متأسّفانه از طريق حرام جنب شدم، ولى نتوانستم غسل كنم و تيمّم بدل از غسل كردم، حال سؤال اين است كه عرق بعد از تيمّم، چه حكمى دارد؟

نظير عرق بعد از غسل است، به شرط آنكه تيمّم به خاطر تنگى وقت نباشد.

سؤال 325. كسى كه از حرام جنب شده است، آيا مى تواند با آب گرم غسل كند؟ آيا فرقى بين قليل و غيرقليل بودن آب وجود دارد؟

مى تواند و فرقى هم نيست.

سؤال 326. چنانچه كسى با همسر خود از دبر يا در حال حيض مجامعت كرد، آيا جنب از حرام محسوب مى شود؟

از دبر نه، ولى در حال حيض، جنب از حرام است.

سؤال 327. اگر شخصى پس از مدّتى متوجّه بطلان غسل جنابت از حرام خود شود، آيا عرق او هنوز عرق جنب از حرام است‌؟

بلى تا غسل صحيح نكرده باشد، عرق او عرق جنب از حرام است.

سؤال 328. اگر شخصى لباس آلوده به عرق جنب از حرام كه خشك شده را بپوشد و عرق كند و لباس مرطوب شود، نماز خواندن با آن لباس چه حكمى دارد؟

اگر عرق به اندازه اى است كه سرايت كرده است، نماز خواندن با آن جايز نيست.

سؤال 329. اگر مكانى يا اشيايى آلوده به عرق جنب از حرام شده باشد و كسى به آن مكان يا آن اشياء دست بزند، آيا دست او نجس مى شود يا نه‌؟

عرق جنب از حرام نجس نيست و اگر كسى به آن لباس آلوده كه خشك شده است دست بزند، اشكال ندارد.

متفرّقه

سؤال 330. چه فايده اى در طرح مسائل نجاستِ خون و سگ و مشغوليّت مسلمين به احكام آن ها و به تبع آن، دغدغۀ تطهير دائمى زندگى، وجود دارد؟! در صورتى كه مى توان فكر و وقت را در امور بسيار مهم تر و متناسب با جامعۀ پيشرفتۀ جهانى امروز به كار گرفت؛ لذا بهتر نيست اين احكام مطرح نشود؟

اوّلاً: اين گونه احكام، كمتر از يك درصد وقت را مى گيرد، پس آيا بهتر نيست اين گونه دغدغه و سؤال ها در مورد مسائلى بشود كه فايدۀ دنيا و آخرت ندارد و بيش از نود و نه درصد وقت جامعه را گرفته است‌؟ ثانياً: يك مسلمان بايد بداند كلّيۀ احكام اسلام، تابع مصالح و مفاسد است، حتّى اگر ما نتوانيم به علّت آن ها پى ببريم و اگر اين عقيده نباشد، تشيّع او اشكال دارد. ثالثاً: توصيه مى كنم راجع به تعبّديات اسلام، اصلاً فكر علّت نباشيد، بلكه به فكر عمل باشيد، تا فوائد دنيا و آخرت نصيب شما شود.

سؤال 331. در جايى كه يقين به نجاست چيزى نداريم، ولى اگر در آينده نجاست آن ثابت شود، محذورات فراوانى پديد مى آيد، آيا تحقيق و جستجو لازم است‌؟

لازم است؛ ولى براى وسواسى جايز نيست.

سؤال 332. در منزل كسى كه بچّۀ كوچك دارد با پاى خيس راه رفتم، آيا بايد از نجاست و طهارت منزلش سؤال نمايم‌؟

لازم نيست، بلكه جايز نيست.

سؤال 333. مگر مقصود دين در معرّفى نجاسات و امر به اجتناب از آن ها، دورشدن مردم از كثافات و پليدى ها نيست‌؟! پس چرا چيزهايى مانند سوسك، پشه، مگس و فضلۀ آن ها كه واقعاً عين پليدى است، پاك شمرده شده، ولى كافر يا اهل كتاب و امثال اين ها كه اصول بهداشتى را دقيق مراعات مى كنند، نجس مى باشند؟

ما يك درصد از مصالح و مفاسد تعبّديّات اسلام را نيز نمى توانيم بفهميم و آنكه شما گفتيد، شايد يكى از صدها علّت باشد؛ بنابراين مسلمان واقعى كسى است كه مقام تسليم در تعبّديّات داشته باشد و مقام تسليم در تعبّديّات، باارزش تر از مقام تسليم در مقدّرات است.

سؤال 334. آيا اينكه مشهور شده بلند بودن موى زير ناف و سبيل، موجب نجاست بدن و دهان مى شود، صحيح است‌؟

صحيح نيست، ولى كوتاه كردن آن ها مستحب است.

سؤال 335. اگر بدن، لباس يا وسائل افرادى كه با آن ها معاشرت و ارتباط زياد داشته يا حتّى لوازم مشترك داريم، نجس شود، آيا ياز هم لازم نيست به آن ها اطّلاع دهيم‌؟

لازم نيست.

سؤال 336. در صورت نجاست غذا، آيا اعلام به ميهمان لازم است‌؟ پس از صرف غذا چطور؟

اگر ميزبان است، پس از صرف غذا اطّلاع دهد و اگر ميهمان است، لازم نيست. ولى اگر غذا از اوّل نجس بوده است و ميزبان مى دانسته، جايز نيست غذا را به ميهمان ها بخوراند.

سؤال 337. معاشرت با افراد لاابالى در طهارت و نجاست چه حكمى دارد؟ آيا مى توان از غذاى آن ها استفاده كرد؟

معاشرت با آن ها اشكال ندارد و تفحّص لازم نيست.

سؤال 338. آيا لازم است چاه توالت و چاه آشپزخانه به جهت وارد نشدن ذرّات غذا، برنج و نان به چاه توالت، جدا باشد؟

لازم نيست.

سؤال 339. آيا كفش، كمربند و لباس چرم ساخت كشورهاى غيرمسلمان، پاك است‌؟ اگر آن لباس را از كشور اسلامى مثل عربستان خريده باشيم، تفاوتى در مسئله مي كند؟

پاك است و تفاوتى ندارد.

مطهّرات

1. آب

سؤال 340. با توجّه به اينكه موادّ ضدّعفونى كننده مانند تينر، الكل، جوهرنمك و نظاير آن، برخلاف آب، هرگونه آلودگى و ميكروب را از بين مى برند، آيا باز تطهير به وسيلۀ آب لازم است‌؟

هيچ چيزى نمى تواند جاى آب را بگيرد، حتّى اگر الكل يا جوهرنمك و نظاير آن باشد.

سؤال 341. اگر امروزه موادى را براى برطرف كردن لكه هاى نجس استفاده مى كنند و به لحاظ واكنش هاى شيميايى، شيميدان ها بگويند پس از استفاده نياز به آب نيست، آيا باز حكم به پاك كنندگى بايد داد يا خير؟ اصولاً نظر متخصصين علم شيمى و علوم ديگر مرجع كامل و قابل اعتمادى است‌؟

نظر آنان براى تميزشدن اجسام حجّت است، ولى براى پاك شدن حجّت نيست و اجسام نجس فقط به طرقى كه در شرع مقدّس آمده، پاك مى شوند.

سؤال 342. در مواردى كه بايد شىء نجس را دو مرتبه آب كشيد، آيا يك مرتبه آب ريختن امّا بيش از مقدار معمول، كفايت مى كند؟

كفايت مى كند، به شرطى كه اتّصال آب، به اندازۀ دو مرتبه باشد، گرچه قطع نشود.

سؤال 343. اگر آب ريختن روى شىء نجس به هر دليلى ممكن نباشد، آيا با كشيدن متعدّد پارچه يا دست خيس بر روى آن، پاك مى شود؟

پاك نمى شود، مگر خيسى به اندازه اى باشد كه آب جارى شود، نظير شستن مواضع وضو، مشروط بر اينكه اوّل عين نجاست را رفع كند.

سؤال 344. آيا براى تطهير، مى توان از آبى كه در نجاست يا غصبى بودن آن شك داريم، استفاده كنيم‌؟

جايز است.

سؤال 345. آيا قطره قطره ريختن آب، مى تواند باعث تطهير اشياءِ نجس شود؟

اگر آب بر آن چيز نجس تسلّط پيدا كند، پاك مى كند.

سؤال 346. چگونه مى توان چيز نجسى كه عين نجاست در آن موجود است را به وسيلۀ باران تطهير كرد؟

بايد عين نجاست را زائل كند، بعد با تسلّط آب باران بر آن، پاك مى شود.

غُساله

سؤال 347. براى صدق خروج غسالۀ لباس و فرش، چه مقدار فشار و خروج آب لازم است‌؟

به طور متعارف كفايت مى كند.

سؤال 348. هنگام طهارت چيز نجس، چگونه مى توان به تغيير رنگ و بو و مزۀ غساله اى كه از آن خارج مى شود، علم پيدا كنيم‌؟

بايد احراز شود و تا احراز نشود، تغيير نكرده است.

سؤال 349. اگر در شستن لباس و فرش و مانند اين ها، فشار دادن متنجّس شرط است، در مواردى مانند موكت هاى به زمين چسبيده و كفش هاى پارچه اى كه فشاردادن آن ها ممكن نيست، چه بايد كرد؟

اگر آب لوله كشى و امثال آن باشد، تسلّط آب بر آن بعد از رفع نجاست، كفايت مى كند و اگر به واسطۀ آب قليل باشد، به اندازۀ متعارف فشار دهند، كفايت مى كند.

سؤال 350. با توجّه به اينكه هنگام شستشو، بعد از زوال عين نجاست، آبِ لوله شهرى به همه جاى لباس مى رسد، خروج غساله چه لزومى دارد؟

در تطهير با آب لوله كشى و كر و جارى، لزومى ندارد.

سؤال 351. هنگام فشار لباس براى خروج غساله، آيا آبى كه از لاى انگشتان بيرون مى آيد، نجس است‌؟

اگر غسالۀ نجس باشد، نجس است.

سؤال 352. هنگام تطهير با آب لوله كشى، آيا آبى كه به چيز نجس برخوردكرده و جدا مى شود، نجس است‌؟ با آب قليل چطور؟

در آب لوله كشى پاك است، حتّى اگر رفع نجاست نشده باشد؛ ولى در آب قليل، تا وقتى رفع نجاست نشده، نجس است، مگر در ترشّحات استنجاء كه مطلقاً پاك است.

سؤال 353. هنگام تطهير زمين با آب لوله كشى، آيا جمع كردن آب لازم است‌؟

لازم نيست.

سؤال 354. آيا آبى كه هنگام غسلِ بدن ميّت از او جدا مى شود، نجس است‌؟

اگر با آب قليل باشد، نجس است.

2. زمين

سؤال 355. آيا آسفالت، سيمان، چوب، آجر، موزائيك، سراميك و فلزاتى كه با آن زمين را مفروش مى كنند، پاك كننده كف پا وكفش هستند؟

بلى پاك كننده هستند.

سؤال 356. در صورت بارش باران يا برف، آيا باز زمين پاك كننده است‌؟

بايد زمين خيس نباشد.

سؤال 357. وقتى كف پا يا كفش به واسطۀ مايعى نجس شود، آيا پس از خشك شدن، با كشيدن آن بر زمين يا راه رفتن، پاك مى شود؟

پاك مى شود.

3. آفتاب

سؤال 358. با توجّه به اينكه يكى از شرايط تطهير به واسطۀ آفتاب، نبودن مانع است، آيا شيشه هاى معمولى، مشجر يا رنگى ساختمان، حائل محسوب مى شوند؟

حائل است.

سؤال 359. آيا آفتاب منعكس شده از آئينه، پاك كننده است‌؟

پاك كننده نيست.

سؤال 360. اگر زمين به عين نجاستى مانند بول، نجس شده باشد، آيا با نور آفتاب پاك مى شود؟

اگر عين نجاست را نداشته باشد، پاك مى شود.

سؤال 361. آيا آفتاب، چيزهاى نجسى را كه قبل از به كاربردن در ساختمان منقول بوده مانند ميخ و آجر و پس از استفاده از آن ها غيرمنقول شده اند، پاك مى كند؟

پاك مى كند.

سؤال 362. آيا فرش و لباس نجسى كه روى ديوار آويزان است، به واسطۀ آفتاب پاك مى شود؟

پاك نمى شود.

سؤال 363. آيا آفتاب، بند لباس نجس شده را پاك مى كند؟

بايد جزء ساختمان محسوب شود تا پاك شود.

سؤال 364. اشعۀ «يو وى» كه در خورشيد است، خاصيت پاك كنندگى دارد؛ لذا اتاق هاى عمل را با اين اشعه ضدّعفونى و گندزدايى مى كنند و البته در فقه هم خورشيد با شرايطى از مطهّرات به شمار مى رود؛ حالا اگر خود اين اشعۀ «يو وى» را جداگانه بتابانيم مى تواند اثر پاك كنندگى به معناى فقهى را هم داشته باشد؟

اين گونه چيزها براى ضدّعفونى و نظاير آن خوب و در برخى موارد لازم است، امّا خاصيّت پاك كنندگى مثل آفتاب را ندارد.

4 و 5. استحاله و انتقال

سؤال 365. آيا استحالۀ شيميائى هم مطهّر است‌؟

مطهّر است.

سؤال 366. آيا لوازم آرايشى كه از جفت جنين ساخته مى شود، پاك است‌؟

پاك نيست.

سؤال 367. ژلاتين ماده اى است كه طى فرآيندهاى مختلف از استخوان گاو، گوسفند و حيوانات ديگر به دست مى آيد. حال اگر اين ماده از استخوان حيوان حرام گوشت يا حيوانى كه ذبح شرعى نشده به دست آيد، پاك است‌؟

پاك نيست و خوردن آن حرام است؛ البته اگر از حيوان حرام گوشت كه ذبح شرعى شده، ساخته شود، پاك است، ولى خوردن آن حرام است.

سؤال 368. حكم استفاده از داروهايى كه از اجزاء حيوان حرام گوشت و نجس (مانند خوك و مار) تهيه شده، چست‌؟

نجس و حرام است؛ مگر ضرورت باشد كه نجس است، ولى خوردن آن اشكال ندارد.

سؤال 369. آيا گلابى كه از گُل متنجس گرفته مى شود، پاك است‌؟

نجس است.

سؤال 370. پشه اى را در حال گزيدن دستم كشتم، نمى دانم خونى كه از او خارج شده از او بوده يا از من، وظيفه چيست‌؟

پاك است.

سؤال 371. آيا خونى كه زالو از بدن انسان مى مكد و مدّتى از آن مى گذرد، پاك است‌؟

نجس است.

6. كم شدن دو سوّم آب انگور

سؤال 372. اگر آب انگور توسّط آتش جوش بيايد و سپس به خاطر اينكه كيفيّت آن بهتر شود، به جاى اينكه آن را روى آتش قرار دهيم، در آفتاب بگذاريم تا دو سوّم آن تبخير شود، آيا استفاده از آن اشكال دارد؟

استفاده از آن اشكال ندارد.

سؤال 373. اگر شيره و آب انگور را در يك ظرف ريخته و بجوشانيم، شيرۀ جديد چه حكمى دارد؟

استفاده از آن اشكال ندارد.

سؤال 374. اگر آب انگور قبل از تبخيرِ دو سوّم آن، به شيره تبديل شود، آيا پاك مى شود؟

بايد دو سوّم آن تبخير شود.

سؤال 375. آيا شيره اى كه از بازار خريدارى مى شود و نمى دانيم به صورت شرعى درست شده يا نه، پاك است‌؟

استفاده از آن اشكال ندارد.

سؤال 376. آيا انگورى كه براى تهيۀ سركه در ظرفى ريخته اند، قبل از سركه شدن نجس است‌؟ بر فرض نجاست، اگر چيزى (مانند ميوه هاى ديگر) به آن اضافه شود، آيا پس از تبديل انگور به سركه و پاك شدن، ميوه هاى اضافه شده هم پاك مى شود؟

نجس نيست، ولى قبل از سركه شدن، خوردن آن حرام است. اضافه كردن انگور و گذاردن ميوه در ميان آن قبل از سركه شدن نيز اشكال ندارد.

سؤال 377. اگر انگور و سيب، به وسيلۀ مواد شيميائى تبديل به سركه شود، پاك است‌؟

پاك است.

سؤال 378. اگر انگورها را براى سركه شدن تدريجاً در ظرفى بريزند، به طورى كه ممكن است هنگام ريختن آن ها، دانه هاى قبلى جوش آمده باشد، آيا با سركه شدن، همۀ آن ها پاك مى شوند؟

پاك است و خوردن آن بعد از سركه شدن، اشكال ندارد.

7. انقلاب

سؤال 379. اگر بخار مشروبات الكلى به مايع ديگرى تبديل شود، چه حكمى دارد؟

پاك است و خوردن آن هم اشكال ندارد، مگر مست كننده باشد.

8. تبعيت

سؤال 380. اگر بيرون يا داخل ظرف سركه، نجس باشد، آيا پس از سركه شدن انگورها، آن ظرف با تبعيت پاك مى شود؟

پاك نمى شود.

سؤال 381. در صورت چرب بودن ظرفى كه انگور را جهت سركه شدن در آن مى ريزند، آيا ظرف به تبع سركه شدنِ انگور پاك مى شود يا نه‌؟

پاك مى شود.

سؤال 382. پس از غسل ميّت، آيا بدن، لباس و متعلّقات غسل دهنده، به واسطۀ تبعيّت پاك مى شود؟

آنچه با بدن ميّت تماس داشته، پاك مى شود.

سؤال 383. در صورت نجاست كف كفش و رسوخ نجاست به واسطۀ آب به داخل كفش، اگر با راه رفتن كف كفش پاك شود، آيا داخل كفش و پا نيز به تبع آن پاك مى شود؟

پاك نمى شود.

سؤال 384. اگر حمّام يا دستشويى نجس باشد، آيا بعد از طهارت و آب كشيدن بدن، پاك مى شود؟

پاك نمى شود.

سؤال 385. بنده عهده دار تطهير جانبازى هستم كه قطع نخاعى است، آيا به تبع تطهير محلّ غائط او، دست من هم پاك مى شود؟

پاك مى شود.

سؤال 386. دستى كه نجس است، آيا همراه با آب كشيدن شىء نجس پاك مى شود؟

پاك مى شود، ولى اين گونه مثال ها از باب متابعت نيست، بلكه مستقلاً هر دو با هم پاك مى شوند.

9. اسلام

سؤال 387. حكم طهارت شخصى كه شهادتين گفته، ولى مى دانم قلباً اعتقادى به اسلام ندارد - البته عملى هم كه منافى با اظهار شهادتين باشد از او سر نزده - چيست‌؟

اگر بدانيم قلباً مسلمان نشده است، مسلمان نيست و احكام اسلام را ندارد.

سؤال 388. اگر كسى شهادتين بگويد، ولى شهادت به ولايت اميرالمؤمنينعليه السلام ندهد، آيا مى توان حكم به نجاست واقعى او كرد؟

پاك است.

سؤال 389. فردى مسيحى در زمان تحقيق دربارۀ اسلام، فوت كرده و نمى دانيم شهادتين گفته يا نه، حال با توجّه به اينكه حقّانيّت اسلام با اندك تأمّلى روشن مى شود، آيا مى توان حكم به مسلمان شدن او كرد؟

بايد احراز شود و تا احراز نشود، احكام مسلمان را ندارد.

سؤال 390. اگر مرد يا زن كافر مسلمان شود، آيا نوۀ صغير او هم به تبع او پاك مى شود؟

اگر در اختيار او باشد، پاك مى شود.

سؤال 391. آيا غيرمسلمان (به جز اهل كتاب) در زمان تحقيق در اصول دين و حقّانيّت اسلام و قبل از اسلام آوردن، نجس است‌؟

بلى نجس است.

سؤال 392. بچّۀ كافرى كه اهل كتاب نيست، در مدرسۀ مسلمانان تحصيل كرده و احكام نجاسات، مطهرات و عبادات را ياد گرفته و به بعضى از آن ها مانند تطهير و حتّى گاهى نماز، عمل مى كند، آيا او پاك است‌؟

پاك نيست.

سؤال 393. مسلمانى به فرقۀ ضالّه اى گرايش پيدا كرده و بعد از پشيمانى توبه كرده، حال آيا توبۀ او مقبول است يا اينكه نجس است و حكم كافر را دارد؟ وظيفۀ ديگران نسبت به او چيست‌؟

مسلمان است و ديگران نيز بايد او را مسلمان بدانند.

سؤال 394. مسلمانى كه دوبار مرتد شده و توبه كرده است، اگر بار سوّم مرتد شود، توبه اش پذيرفته مى شود؟

چندين مرتبه نيز اگر كافر شود و به راستى توبه كند، توبۀ او قبول و مسلمان است.

10. برطرف شدن عين نجاست

سؤال 395. آيا برطرف كردن خون هاى خشكيدۀ ظاهر گوش و بينى كفايت مى كند يا حتماً بايد درون بينى و گوش شسته شود؟

شستشوى داخل بدن لازم نيست، بلكه بر طرف كردن آن هم براى طهارت لازم نيست.

سؤال 396. با توجّه به اينكه رنگ بعضى از نجاسات باقى مى ماند، چگونه مى توان فهميد كه عين نجاست زائل شده است‌؟

اگر آن را خوب بشويند، ولى باقى بماند، معلوم مى شود رنگ است.

راه هاي ثابت شدن طهارت و نجاست

سؤال 397. آيا گمان و اطمينان - كه مرتبۀ قبل از يقين هستند - در اثبات نجاست و يا حتّى طهارت كفايت مى كنند؟

براى افراد متعارف، اطمينان در طهارت و نجاست كفايت مى كند و مظنّه براى آن ها كفايت نمى كند، چنان كه يقين هم لازم نيست. ولى براى افراد وسواسى در طهارت و نجاست، ثبوت نجاست يقين مى خواهد و مظنّه بلكه اطمينان كفايت نمى كند، ولى براى طهارت، اطمينان بلكه مظنّه كفايت مى كند.

سؤال 398. در جايى كه براى نوع مردم اطمينان به طهارت و نجاست حاصل نمى شود، اگر انسان بر خلاف متعارف، اطمينان يا حتّى يقين پيدا كند، كفايت مى كند؟

اگر متعارف باشد، اطمينان شخصى كفايت مى كند، ولى اگر وسواسى باشد، دستور آن در پاسخ سؤال قبل گفته شد.

سؤال 399. آيا طهارت و نجاستِ چيزى با گفتۀ يك نفر عادل، ثابت خواهد شد؟

ثابت مى شود، بلكه با گفتۀ يك نفر ثقه در گفتار نيز ثابت مى شود.

سؤال 400. آيا قول و عمل كودكان در طهارت و نجاست قابل قبول است‌؟ آيا از وسائل آن ها مى توان استفاده كرد؟

اگر ثقه در گفتار باشند، قول آن ها حجّت است؛ چنان كه آنچه در تصرّف آن ها است، قول آن ها راجع به آن چيزها حجّت است، مشروط بر اينكه مورد اتّهام نباشند، گرچه ثقه هم نباشند.

سؤال 401. اگر لباسى را به اتوشويى كه پرسشى در مورد طهارت و نجاست لباس ها نمى كند، تحويل دهيم، آيا نجس مى شود؟

گفتۀ او حجّت است.

سؤال 402. گفتۀ زنان در مورد مطلق و كر بودن آب يا طهارت و نجاستِ چيزى، با چه شرائطى مقبول است‌؟

مطلقاً گفتۀ آن ها راجع به چيزهايى كه در تصرّف آن هاست، حجّت است. راجع به غير آن نيز اگر ثقه باشند، قول آن ها نظير مردان حجّت است.

سؤال 403. در صورت تعارض بيّنه در تعيين نجاستِ يك شيء، وظيفه چيست‌؟

بين ساقط و قاعدۀ طهارت، دلالت بر طهارت آن مى كند.

سؤال 404. آيا اين دو بيان در كتب احكام، با هم سازگار است:

الف) «براى ثابت شدن طهارت و نجاست، دو مرد عادل خبر بدهند نه يك نفر.»

ب) «اگر كسى كه چيزى در اختيار اوست بگويد: آن نجس است يا پاك يا تطهير كرده ام، گفته اش پذيرفته مى شود.»

مراد از جملۀ اوّل راجع به چيزهايى است كه در تصرّف آن ها نيست و در اين موارد، يك عادل، بلكه يك ثقه هم بگويد، كفايت مى كند. مراد از عبارت دوّم، راجع به ذى اليد است و قول او حجّت است، ولو ثقه هم نباشد، ولى بايد مورد اتّهام نباشد.

سؤال 405. اگر يكى از اهل كتاب، شيئى را تطهير كند يا بگويد آن شيء پاك است، آيا مى توان حكم به طهارت آن كرد؟ در صورت تعارض قول او با فرد مسلمان ديگر، وظيفه چيست‌؟

قول او حجّت است و لازم نيست ثقه باشد و همين مقدار كه متّهم نباشد، حجّت است و در صورت تعارض، قول هيچ كدام حجّت نيست.

سؤال 406. در مورد طهارت چيزى كه استفاده از آن مشروط به طهارت است، شك كردم، ولى با تحقيق، مى توانم به راحتى به نجاست يا طهارت آن پى ببرم. آيا تحقيق و جستجو لازم است يا مى توان بنا را بر پاك بودن گذاشت‌؟

تفحّص لازم نيست.

سؤال 407. اجمالاً مى دانم در آشپزخانۀ منزل، چيزى نجس شده است، آيا اجتناب از تمام وسائل لازم است و بايد همۀ وسائل را بشويم‌؟

اگر بعضى از آن ها مورد ابتلاء باشد، اجتناب از بعضى ديگر كه مورد ابتلاء نيست، لازم نيست.

سؤال 408. هنگامى كه محلِّ نجاست فرش را نمى دانيم، آيا اجتناب از همۀ فرش لازم است‌؟ آيا راه رفتن با پاى خيس روى آن موجب نجاست كف پا مى شود؟

اجتناب از آن فرش به معناى راه رفتن روى آن و مانند آن، لازم نيست.

سؤال 409. وقتى انسان نداند كدام يك از دو دست او نجس شده و آبى بر يكى از دو دست ريخته شود و روى فرش بچكد، آيا فرش نجس شده است‌؟

نجس نمى شود، ولى تا هر دو دست را تطهير نكند، نمى تواند نماز بخواند.

سؤال 410. اگر مقدارى برنج نجس در كيسۀ بيست كيلويى برنج ريخته شود، آيا اين شبهۀ محصوره⁽¹⁾

«شبه محصوره» يعني تعداد مواردى كه بين آنها شك پيش آمده، محدود و عادتاً قابل اجتناب مى باشند، مانند آنكه در نجس شدن يكى از دو فرش منزل شك پيدا شود. و منظور از «شبه غيرمحصوره» آن است كه هم اطراف به طور متعارف در دسترس نبوده و اجتناب از هم آنها عقلايى نباشد؛ نظير علم به نجاست يكي از مغازه هاي شهر، بلكه مغازه اي از مغازه ها يا محلّي از محلاّت شهر.

است و بايد از همۀ آن اجتناب كرد؟

شبهۀ محصوره است و بايد از همۀ آن اجتناب كرد.

سؤال 411. پس از شستشوى لباس، فرش وحياط، آب هايى از منازل يا حمّام عمومى به داخل كوچه سرازير مى شود، آيا اين قبيل آب ها پاكند؟

تا يقين به نجاست نداشته باشد، پاك است.

پاك شدن چيزهاى نجس

سؤال 412. اگر هنگام تطهير بدن، مانعى در بدن ديده شود و احتمال دهيم كه بعد از نجس شدنِ بدن اين مانع ايجاد شده، وظيفه چيست‌؟

اگر اطمينان دارد كه مانع بعد از نجس شدن بوده، بايد مانع را رفع كند وگرنه لازم نيست آن مانع را رفع كند.

سؤال 413. در برخى از كتب احكام چنين بيان شده كه: «اگر پوست يا ناخن روى خون مردگى - در صورت صدق عنوان خون - سوراخ شد، بايد خون را خارج نمود.» حال با توجّه به اينكه خارج نمودن خون از زير ناخن و پوست غالباً با درد و مشقّت زيادى همراه است، وظيفه نسبت به طهارت و نجاست و وضوى با آن چيست‌؟

يكى از راه ها اين كه مى تواند چسبى روى آن بگذارد و آن را آب بكشد و وضو بگيرد يا غسل جبيره اى كند.

سؤال 414. اگر شخصى بخواهد قسمتى از دست يا پاى نجسش را پاك كند، آيا اين تطهير ممكن است يا به دليل اتّصال، دوباره نجس مى شود؟

اين گونه اتّصال ها اشكال ندارد و مى تواند بعضى از آن را تطهير كند.

سؤال 415. اگر چيزهايى مانند مربا، شيره و رُب كه غلظت زيادى دارند، نجس شوند، آيا با برداشتن نجاست و اطراف آن، بقيه پاك هستند؟ در غير اين صورت روش تطهير را بيان فرمائيد؟

روش تطهير فقط همين است.

سؤال 416. در مورد روش تطهير چيزهايى كه آب در آن ها نفوذ مى كند، مانند چوب، كاغذ ديوارى، آجر، گچِ ديوار، صابون، جاروى دستى، برنج و حبوبات چنين بيان شده: «در صورتى كه نجاست به داخل آن نفوذ كرده باشد، بايد آن را براى مدّتى در آب قليل گذاشته تا آب داخل آن نفوذ كند و بعد براى مدّت كوتاهى آب جارى يا كر يا باران را به آن آب قليل متّصل كرد»، آيا اين روش صحيح است‌؟

صحيح است و بهتر از اين، اگر ممكن باشد مدّتى در كر يا جارى قرار دهد تا آب كر يا جارى در آن نفوذ كند و پاك شود.

سؤال 417. با توجّه به روان بودن پنير مايه در شيردان و عدم امكان آب كشيدن، آيا تطهير پوست آن كافى است‌؟

پنير مايه پاك است و تطهير لازم ندارد، و جلد آن اگر تماسِ تر با ميته داشته باشد، اگر مورد ابتلاء است، بايد آن را تطهير كرد.

سؤال 418. چگونه مى توان چيزهاى چرب مانند دنبۀ گوسفند يا گوشت چرب را تطهير نمود؟

اگر آب بر آن مسلّط شود، پاك مى شود.

سؤال 419. اگر بعد از اينكه آرد تبديل به خمير يا خمير تبديل به نان شد، فضلۀ موش در آن ها پيدا شود، چگونه مى توان آن ها را تطهير كرد؟

ممكن نيست، ولى چيزى كه تنبّه آن لازم است اين كه: علف هايى در گندم و برنج به شكل فضلۀ موش هست، اگر شك كند كه فضلۀ موش است يا خير، آن نان و پلو و مانند آن نجس نيست.

سؤال 420. آيا موادّ خوراكى كه با شير نجس توليد شده (مانند پنير و كشك) بانفوذ آب به داخل آن، پاك مى شود؟

قابل تطهير نيست.

سؤال 421. شيوۀ تطهير موادّ نفتى مايع چگونه است‌؟

ممكن نيست.

سؤال 422. آيا مايعات نجس، مانند رنگ، چسب و گِل، پس از جامد شدن قابل تطهير است‌؟

قابل تطهير نيست.

سؤال 423. آيا روغن مايع يا جامد قابل تطهير هستند؟

قابل تطهير نيست.

سؤال 424. روش تطهير بدن حيواناتى كه آغشته به نجاست است، چگونه است‌؟

با زوال نجاست، پاك مى شوند.

سؤال 425. ماشين لباسشوئى كه لباس را خشك تحويل مى دهد، در چه صورتى لباس را پاك مى كند؟ آيا عمودى و افقى بودن مخزن آن و نيز قطع و وصل آب، تأثيرى دارد؟

مطلقاً تطهير مى كند.

سؤال 426. اگر ندانيم چيز متنجّس با بول نجس شده است يا غير آن، چگونه بايد آن را تطهير كرد؟

چنانچه بعد از رفع نجاست، دو مرتبه آب روى آن ريخته شود، پاك مى شود و اگر با آب كر يا نظير آن باشد، يك مرتبه كفايت مى كند.

سؤال 427. روش تطهير فرش و لباسى كه به واسطۀ بول يا غير آن نجس شده، با آب لوله كشى چيست‌؟ با آب قليل چطور؟

با آب لوله كشى و كر، بعد از رفع نجاست، يك مرتبه كفايت مى كند و فشار هم لازم نيست و زوال غساله هم لازم نيست، ولى با آب قليل بايد دو مرتبه باشد و فشار در ميان دو دفعه و گرفتن غساله لازم است.

سؤال 428. اگر لباس نجس زير شير آب به طور كامل خيس شود، آيا عنوان يك بار شستن صادق است‌؟

صادق است و پاك مى شود.

سؤال 429. اگر روى بندى كه نجس بوده، لباسى پر از آب انداخته شود، آيا با آبى كه از لباس خارج و روى بند ريخته شده، بند پاك مى شود؟

چون قبل از طاهر شدن بند، لباس با آن تماس پيدا مى كند، لباس نجس مى شود و بند را هم پاك نمى كند.

سؤال 430. اگر موقع جوشيدن غذا، قطره خونى در آن بيفتد، آيا به واسطۀ جوشش، حرارت و استهلاك، غذا پاك مى شود؟

نجس است و پاك كردن آن ممكن نيست.

سؤال 431. در صورت نجس شدن غذا، آيا گوشت داخل آن با قراردادن زير آب، پاك مى شود يا بايد آب به داخل آن نفوذ كند؟

اگر آب نجس در آن نفوذ نكرده باشد، با تسلّط آب بر آن، پاك مى شود.

سؤال 432. اگر نجاستى از خارج به دهان رسيد، آيا در تطهير به وسيلۀ آب، بيرون ريختن آب لازم است‌؟

لازم نيست.

سؤال 433. اگر زمينى راه خروج آب نداشته و امكان جمع كردن آب در محلّى نباشد، روش تطهير آن با آب قليل را بيان نمائيد.

اگر آب بر آن مسلّط شود و غسالۀ آن را با پارچه اى بگيرند و دو مرتبه آب را بر آن مسلّط كنند، زمين و غسالۀ دوّم پاك است. بلكه در غير بول، بعد از رفع نجاست، با تسلّط يك مرتبه آب بر آن، محل و غساله پاك مى شود.

سؤال 434. با توجّه به سؤال قبل، آيا تفاوتى بين زمين مفروش به موزائيك و آسفالت يا زمين خاكى وجود دارد؟

فرقى ندارد.

سؤال 435. اينكه بايد داخل ظرف نجس را با آب قليل سه مرتبه شست، آيا اين حكم در مورد بيرون هم اين چنين است‌؟

سه مرتبه شستن لازم نيست؛ بلكه بعد از رفع نجاست، با تسلّط آب بر ظرف، در غير بول، آن ظرف و غساله اش پاك مى شود. در بول نيز بعد از تسلّط آب و گرفتن غسالۀ آن با پارچه و نحو آن، و تسلّط آب در دفعۀ دوّم، آن ظرف و غسالۀ آب پاك مى شود. در آب لوله كشى و نظير آن هم، بعد از رفع نجاست و تسلّط آب، آن ظرف و غسالۀ آب پاك مى باشد.

سؤال 436. اگر روى پشت بام نجاستى بوده و پس از قطع باران آب از ناودان جارى باشد، آيا آب ناودان نجس است‌؟

... پاك است، مگر آنكه بعد از قطع باران، آب ناودان با آن عين نجس ملاقات داشته باشد كه در اين فرض، آب ناودان نجس است.

سؤال 437. آيا بين روش تطهير ظروف با آب كر و آب قليل، تفاوتى وجود دارد؟

آب كشيدن با آب قليل دو مرتبه و با آب كر يك مرتبه كافى است.

سؤال 438. با توجّه به وجود مواد پاك كننده و شويندۀ جديد، آيا باز هم لازم است ظرفى را كه سگ ليسيده، خاك مال كنيم‌؟

بايد خاك مال شود.

سؤال 439. آيا بايد جاى دندان سگ بر بدن شكار را تطهير كرد؟

بايد تطهير كرد.

سؤال 440. آيا هر ظرفى را كه سگ در آن ولوغ كرد، ولو حوض آب، بايد خاكمال كرد؟ آيا فرقى بين منقول و غيرمنقول وجود دارد؟

ظروف معمول مثل كاسه، خمره و نظاير آن، احتياج به خاك مال دارد.

سؤال 441. اگر از ظرفى كه سگ آن را ولوغ كرده، مقدارى آب در ظرف ديگرى ريخته شود. آيا ظرف متنجّس دوّم هم بايد خاك مال شود؟

بايد خاك مال شود.

سؤال 442. اگر سگى زبان خود را به چيزى غير از ظرف، مانند فرش و لباس بزند، آيا براى تطهير، خاك مال كردن لازم است‌؟

لازم نيست.

سؤال 443. اگر قالب يخ با ولوغ سگ نجس شود، براى تطهير بايد خاك مال شود؟

خاك مال لازم ندارد و با تسلّط آب بر آن، پاك مى شود.

سؤال 444. اگر اجتماعى از ظروف آب قليل داشته باشيم و در هر كدام يك قطره نجاست داخل شده باشد و تمام آن ها را در يك حوض خالى كنيم تا اندازۀ آن كر شود، در اين صورت آيا اين آب كه به حدِّ كر رسيده است، نجس است يا پاك و آيا مطهّر مى باشد؟

نجس است و مطهّر هم نيست.

نجس شدن چيزهاى پاك

سؤال 445. اگر گوشه اى از محوّطۀ بزرگى كه همۀ آن خيس است، نجس شد، آيا بايد به نجاست همۀ آن محل حكم كرد؟ لطفاً بيان فرمائيد ملاك رطوبت در سرايت نجاست چيست‌؟

ملاك در سرايت، آب داشتن است كه از متنجس سرايت كند و اگر نم باشد، سرايت نيست و در فرض مذكور، محوّطه كوچك هم باشد، سرايت نيست.

سؤال 446. پاى من كه تماماً خيس بود، زخم شد، آيا همۀ پايم نجس است‌؟

فقط جاى خون نجس است.

سؤال 447. اگر پنبۀ آغشته به الكل روى زخم قرار گيرد و خون از محلّ زخم خارج شود، آيا دست به خاطر تماس با پنبه، نجس مى شود؟

اگر آب دار باشد و آن آبِ متّصل به خون، به دست متّصل شود، دست نجس است و الاّ پاك است.

سؤال 448. آيا نمناك بودن شىء پاك (مانند فرش، موكت و ديوار) و اتّصالش به چيز نجس، باعث سرايت نجاست مى شود؟ در صورتى كه اين رطوبت از شيء نجس حاصل شده باشد، چطور؟

بايد آن نم، آب دار باشد و الاّ سرايت نيست و صرف حس كردن نم، سرايت نيست.

سؤال 449. اگر حشره اى مانند مگس روى نجاستى بنشيند و بعد روى بدن يا لباسِ مرطوب يا خشك بنشيند، آيا مى توان حكم به نجاست بدن و لباس نمود؟

پاك است.

سؤال 450. شىء نجس تا چند واسطه نجس كننده است‌؟ آيا عُسر و حرج معيار است‌؟

شىء نجس، نجس است و وسائط آن، كه به آن متنجّس مى گويند، تا وقتى سرايت كند، نجس است، حتّى اگر صد واسطه باشد. امّا اگر حرج جلو آمد، اجتناب از آن لازم نيست، ولى حرج از جملۀ مطهّرات نيست. البته متنجّس، حتّى متنجّس اوّل، براى وسواسى پاك است.

سؤال 451. آيا بخار باعث سرايت نجاست مى شود؟

بخار نجس و متنجّس پاك است و اگر مبدّل به آب شد، آن آب پاك است، گرچه بخار مثلاً از بول باشد.

سؤال 452. در مورد سرايت نجاست گفته مى شود: «مايع غير كر به محض برخورد با نجاست نجس و در جامد فقط محل برخورد - به شرط سرايت - نجس مى شود.» ميزان در مايع و جامد بودن چيست‌؟

اگر چيز سنگينى را مثلاً در ماست بيندازند و آن ته ظرف برود، اين مايع است، ولى اگر رو بماند، آن جامد است و بقيۀ ماست نجس نمى شود.

سؤال 453. آيا نجس شدن قسمتى از ميوه (مانند خيار، هندوانه و سيب) باعث نجاست بقيۀ ميوه مى شود؟

سرايت نمى كند و پاك است.

سؤال 454. در صورت شنا در استخرهايى كه به بول آلوده است، آيا بدن نجس مى شود؟

نمى شود.

سؤال 455. اگر لباس زير با خون يا بول، نجس شود، آيا برّرسى جهت سرايت آن از لباس زير به ديگر لباس ها، لازم است‌؟

لازم نيست.

سؤال 456. چيزى كه آب در آن نفوذ مى كند، مدّتى در ظرف آب بود و به محض برخورد نجاست با آب، آن را از ظرف خارج كردم، آيا بايد حكم به نجاست آن كرد؟

مى توان با تسلّط آب بر آن، آن را تطهير كرد.

سؤال 457. اگر قبل از اينكه نجاست درون فرش فرو رود آن را جمع كنند، آيا فرش نجس مى شود؟

ظاهر آن نجس است، بايد آن را تطهير كرد. مگر آن نجس جامد باشد كه اگر آن را جمع كنند و به فرش سرايت نكرده باشد، تطهير فرش لازم نيست.

سؤال 458. آيا مواد يا دارويى كه ساختۀ دستِ غيرمسلمان است يا از خارج كشور وارد مى شود، نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 459. آيا دندان مصنوعىِ ساختِ كفّار نجس است‌؟ روش تطهير آن چگونه است‌؟

ظاهر آن را تطهير كنيد، كفايت مى كند.

سؤال 460. اگر رعايت احكام طهارت و نجاست دربارۀ اهل كتاب، كفّار يا حيوانات نجس نظير سگ - به دليل كثرت ارتباط يا معاشرت - بسيار مشقّت داشته باشد، وظيفه چيست‌؟

اهل كتاب پاك هستند و تا يقين نكنيم بدن يا لباس و حتّى اثاثيۀ خانه و مغازۀ آن ها با نجاست برخورد كرده است، پاك مى باشد و تفحّص لازم نيست؛ ولى از كافر غيراهل كتاب و حيواناتى نظير سگ، بايد اجتناب كرد و حرج از مطهّرات نيست، ولى اگر جلو آمد، اجتناب لازم نيست.

سؤال 461. آيا استفاده از كارگر غيرمسلمان و يا غيرشيعه در ساخت مسجد و تنور، جايز است‌؟

جايز است، ولى در مورد كفّار، اگر برخورد رطوبتى دارند، استخدام نكنند.

سؤال 462. آيا غذايى كه غيرمسلمان پخته، نجس است‌؟

اگر اهل كتاب باشد، پاك است و اگر غير اهل كتاب باشد، نجس است.

سؤال 463. با توجّه به لزوم طهارت مساجد و اماكن متبرّكه، آيا ورود اهل كتاب و كفّار به اماكن متبرّك مانند حرم اهل بيت و مساجد و امام زاده ها، جايز است‌؟

مساجد و كلّيۀ اماكن متبركه، با وجود كثرت رفت وآمد افراد، حتّى افراد لاابالى در طهارت و نجاست و حتّى كفّار، پاك هستند و تفحّص لازم نيست، بلكه جايز نيست. همچنين راجع به افرادى كه آنجا را تنظيف مى كنند، گرچه لاابالى باشند و گرچه عقيده به طهارت و نجاست تشيّع نداشته باشند، آن اماكن متبرّكه پاك است و تفحّص لازم نيست، بلكه جايز نيست.

سؤال 464. اينجانب مسلمان هستم و پسرى را كه پدر و مادر اصلى او مسلمان نيستند، به فرزندخواندگى قبول كرده ام، وظيفۀ من در مورد طهارت و نجاست او چيست‌؟

پاك است.

سؤال 465. آيا رساندن دستِ تر به مكان ها و لوازم خصوصى اهل كتاب و كفّار، موجب نجاست دست مى شود؟

موجب نجاست نمى شود، مگر بدانيم آن مكان ها يا اثاثيه ها نجس هستند.

سؤال 466. تكّه هاى كوچكى از پوست دستم، هنگام خُرد و رنده كردن موادّ غذايى، جدا شد و در غذا ريخت، آيا بايد از اين غذا اجتناب كرد؟

لازم نيست، مگر پوست ها، گوشت دار باشد.

سؤال 467. زخم شدن دستم را فراموش كردم و آن را بدون التفات شسته و با حوله خشك كردم، ولى بعد ديگر خونى نديدم، آيا دستم پاك شده است‌؟

دست و حوله پاك است و اگر وضو هم گرفته و غسل كرده ايد، صحيح است.

سؤال 468. در روستاى ما، بسيارى از حيوانات نجس و پرندگان حرام گوشت، مانند سگ، گربه و كلاغ وجود دارند، آيا هنگامى كه برف و باران در كوچه ها يا صحن منازل مى بارد، آبى كه به بدن يا لباس اصابت مى كند، نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 469. اگر شيئى در بدن فرو برود و مثلاً به خون برسد، ولى بعد از بيرون آمدن، هيچ اثرى از نجاست در آن مشاهده نشود، آيا آن شىء نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 470. گاهى هنگام استفاده از آبِ تشت براى غسل جنابت، آب از بدن به تشت باز مى گردد، آيا آب داخل تشت نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 471. اگر نجاستى خشك شده، روى كف و حبابِ مايعى بيفتد، آيا آن مايع نجس مى شود؟

اگر سرايت كند، نجس مى كند.

سؤال 472. اگر در ظرف غذايى بعد از پخته شدن متوجّه فضلۀ موش گرديم، آيا پارچه اى كه براى دم كردن روى ظرف استفاده شده است، نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 473. اگر پارچه يا لحافى روى زمين نجس گذاشته شود و بعد آن پارچه يا لحاف نم كشيده و سنگين شده باشد، آيا نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 474. ديوار دستشويى و توالت كه نم كشيده و مرطوب باشد، آيا نجس است‌؟

پاك است.

سؤال 475. آبى كه از شستن لباس نجس مى ريزد يا ترشّح مى كند، پاك است‌؟

اگر در آب قليل نباشد و عين نجاست را نداشته باشد، غسالۀ آن پاك است.

سؤال 476. رطوبت اشياء به چه مقدار كه باشد در تلاقى با نجس، نجس مي شوند؟

به اندازه اى كه سرايت يا خيس كند.

سؤال 477. آبى كه در موقع كشيدن سيفون، به بيرون تراوش مي كند، پاك است يا نجس‌؟

پاك است.

سؤال 478. اگر لباس هاى پاك و لباس هاى نجس با هم در يك مخزن آب كر شسته شوند، لباس هاى پاك هم نجس مى شوند؟

لباس ها همگى پاك مى شود.

سؤال 479. داخل تانكر ماشين من نجس شده است. حال به دليل اينكه اكثر مردم در زندگى با نفت، بنزين و گازوئيل سر و كار دارند، آيا نسبت به اطّلاع رسانى به مردم وظيفه اى دارم‌؟ اگر عسر و حرج داشته باشد، چطور؟

وظيفه اى نداريد.

سؤال 480. آيا از آبى كه مردار در آن است، جايز است براى تطهير يا آشاميدن يا وضو استفاده كنيم‌؟

اگر كر يا جارى باشد، اشكال ندارد.

اسماء متبرّكه

سؤال 481. آيا شخص مسلمان و معتقد، بدون قصد بى احترامى و هتك، مى تواند روى اسم خداوند مانند الله، بدون وضو دست بكشد؟

روى كلمۀ «الله» مطلقاً نمى تواند بدون وضو دست بكشد.

سؤال 482. آيا در كلماتى مثل «بسمه تعالى»، «هو»، «خدا» يا نام خداوند به زبان هاى ديگر و همچنين اسم پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم يا اسامى معصومين اجتناب از دست زدن بدون وضو لازم است‌؟

اگر مس نمودن موجب هتك و بى احترامى باشد، حرام است.

سؤال 483. مس و لمس اسامى اشخاص كه با اسم الله دو جزئى هستند مانند عبدالله، روح الله، بدون وضو چه حكمى دارد؟

جايز است، ولى خوب نيست.

سؤال 484. لمس قرآن هايى كه به خط بريل (ويژه نابينايان) تحرير شده است، بدون وضو براى نابينايان و نيز افراد عادى چگونه است‌؟

جايز است.

سؤال 485. آيا نوار، سى دى و فيلم تلاوت قرآن، از نظر احكام طهارت و نجاست، همانند قرآن است‌؟

مثل قرآن نيست.

سؤال 486. لمس صفحات نهج البلاغه و صحيفه سجاديه نيز مانند قرآن، بدون وضو حرام است‌؟

حرام نيست.

سؤال 487. تايپ آيات قرآن بدون وضو با كامپيوتر كه به صورت سريع حروف را پشت سر هم تايپ مى كند، آيا اشكال دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 488. بعضاً روى جلد برخى از كتب يا پوسترها آياتى از قرآن را چاپ مى كنند و روى آن را با پلاستيك بسيار نازكى (سلفون) مى پوشانند (كه البته بسيارى از مردم، وجود آن لايه را متوجّه نمى شوند)، آيا مسح اين آيات از روى اين لايۀ نازك بدون وضو اشكال دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 489. همراه داشتن انگشترى كه روى آن آيات قرآن يا اسامى ائمّۀ اطهار نوشته شده، بدون وضو جايز است‌؟

جايز است؛ امّا لمس اسماء متبرّكه بدون وضو جايز نيست.

سؤال 490. اگر سكّه يا انگشترى كه نام يا لقب اهل بيت روى آن حك شده، يا چيزى مانند تربت كربلا در توالت بيفتد، چه بايد كرد؟ اگر نتوان آن را خارج كرد، وظيفه چيست‌؟

اگر به طور متعارف نتوان بيرون آورد، حتّى قرآن كريم، وظيفه اى نيست و رفتن در آن توالت، براى خود او نيز جايز است.

سؤال 491. آيا همراه داشتن تربت، اسماء متبرّكه، قرآن و مانند آن، در هنگام تخلّى اشكالى دارد؟

مانعى ندارد.

سؤال 492. استفاده از پلاك و زنجيرهايى كه روى آن آية الكرسى يا اسامى ائمّه نوشته شده است، چه حكمى دارد؟

جايز است؛ امّا تماس با بدن بدون وضو يا غسل، جايز نيست.

سؤال 493. اگر آب كشيدن قرآن باعث از بين رفتن آن شود، آيا تطهيرش لازم است‌؟

تطهير لازم است.

سؤال 494. كسانى كه اسماء خداوند متعال و اهل بيت را در بدن خود خالكوبى مى كنند، نسبت به طهارت و نجاست بدنشان چه وظيفه اى دارند؟

وظيفه اى ندارند، ولى اگر نجس شد، بايد فوراً آن را تطهير كنند.

سؤال 495. مسّ قرآن توسّط دانش آموزان و كودكان در كلاس يا جلسات قرآن، در صورتى كه وضو ندارند يا وضوى آن ها درست نيست، چه حكمى دارد؟ وظيفۀ معلم و مسئول اين جلسات و كلاس ها چيست‌؟

اگر به تكليف نرسيده اند، اشكال ندارد؛ ولى بسيار خوب است كه ديگران به آن ها ياد بدهند كه وضو بگيرند.

سؤال 496. آيا قراردادن قرآن در اختيار دانش آموزان اهل كتاب و بهائى جايز است‌؟

دادن قرآن به آن ها مانعى ندارد، مگر آنكه بى احترامى به قرآن يا اسلام باشد.

سؤال 497. استفاده از روزنامه، با فرض اينكه حاوى اسماء متبرّكه است، براى كارهايى مانند پاك كردن شيشه، يا قرار دادن در جاكفشى و صندوق ميوه، چه حكمى دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 498. براى جلوگيرى از هتك حرمتِ كاغذها و نوشته هايى كه آيات قرآن زيادى روى آن نوشته شده يا اسم خدا روى آن وجود دارد، چگونه آن ها را محو كنيم‌؟

به هر نحو آن را محو كنيد، جايز است.

سؤال 499. براى امحاء كاغذهايى كه داراى آيات قرآن كريم يا اسماء متبرّكه هستند، سوزاندن يا تحويل آن ها به بازيافت، چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 500. اگر اسماء متبرّكۀ در روزنامه ها، كتاب ها و دست نوشته ها طورى از هم جدا شود كه فقط قسمتى از آن كلمه باقى بماند، آيا وظيفه اى نسبت به رعايت احكام طهارت و نجاست باقيماندۀ آن داريم‌؟

رعايت حرمت آن لازم است.

سؤال 501. در صورتى كه كسى علم داشته باشد كاغذ حاوى اسماء متبرّكه، در بازيافت، همراه با انواع كاغذهاى ديگر پراكنده مى شود يا در كارهايى كه از كاغذ باطله استفاده مى كنند، به كار مى رود، تحويل آن به بازيافت چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 502. نوشتن قرآن يا اسماء متبرّكه با نجاستى مانند خون، چه حكمى دارد؟

حرام است و بايد آن را نابود كرد.

وسواس

شاخصۀ وسواس

سؤال 503. به چه كسى وسواسى⁽¹⁾گفته مى شود؟ شاخصۀ وسواسى گرى چيست و درمان آن، چگونه است‌؟

كسى كه در كارهاى عبادى يا غير عبادى، حتّى در امور اجتماعى و فردى، خارج از حدّ اعتدال و متعارف باشد، وسواسى است و آن يك حالت خطرناكى است كه از تسلّط قوّۀ خيال بر انسان پيدا مى شود و به جاى اينكه عقل او را استخدام كند، قوّۀ خيال او را استخدام مى كند و وقتى چنين شد، شيطان بر او مسلّط مى شود و به واسطۀ آن حالت، او را نابود مى كند و دنيا و آخرت او را تباه مى نمايد. لذا عقلاً و شرعاً لازم است با بى تفاوتى و نشنيدن حرف شيطان و پشت كردن به وسوسه ها و تخيّل ها و توهّم ها، آن حالت را نابود كند و هرچه او را رنج مى دهد، راجع به همان بى تفاوت باشد و اين است داروى منحصر به فرد وسواس.

سؤال 504. ملاك در تشخيص صدق عنوان وسواسى چيست‌؟

ملاك در صدق عنوان وسواسى بر كسى، عرف است. هرچند اگر كسى بيش از سه بار در مسئله اى شك كرد، وسواسى محسوب شده و بايد به احكام وسواس عمل نمايد.

سؤال 505. آيا اصلاً از نظر شرع، احتياط در نجاست و طهارت، مطلوب است‌؟

از نظر شرع، همه چيز پاك است، مگر نسبت به نجاست آن يقين حاصل شود، ولى كار وسواسى راجع به هرچه باشد، حتّى حقّالنّاس، مطلوب نيست، بلكه حرام است.

درمان وسواس

سؤال 506. همسرم دچار وسواس شده و هرچه به او تذكّر مى دهم، مى گويد نمى توانم مانند بقيۀ افراد عمل كنم، راه علاجش چيست‌؟

بايد بگويد مى توانم و راه علاج، فقط بى اعتنائى و مثل ديگران بودن است، و الاّ بدبختى دنيا و آخرت را در پى دارد.

سؤال 507. آيا براى درمان شخص وسواسى، مى توان گفت وظيفه اى در قبال نجاسات ندارد و چيزى براى او نجس نيست‌؟

اگر متنجّس را نجس نداند، خوب مى شود و لازم نيست از عين نجس هم اجتناب نكند؛ بلكه اگر از عين نجس پرهيز كند و از متنجّسات پرهيز نكند، خوب مى شود و لازم است براى بهبودى، چنين كند.

سؤال 508. بنده متأسّفانه وسواسى هستم ولى يقين دارم كه خوب مى شوم، حال با توجّه به شرايطم، سه سؤال از حضرتعالى دارم: 1. آيا هر آبى در خواب خارج شود حكم منى را دارد يا بايد همان سه شرط جنابت را داشته باشد؟ 2. من زياد محتلم مى شوم و لباسم نجس مى شود و در تماس با تشكم هست و قطعاً به تشك سرايت مى كند و شستن

ملحفه هميشه ممكن نيست، بايد چكار كنم‌؟ 3. دربارۀ سؤال قبل، اگر هم ملحفه شسته شود، نجاست به زير آن هم رسيده و اگر با پا يا لباس خيس روى تشك بروم باز هم نجس مى شوم، تكليفم چيست‌؟

يقين مثبت شما و ارادۀ شما و حرف شنوى شما، وسواس شما را برطرف مى كند و به اميد خدا خوب مى شويد. در خصوص سؤالتان هم آنچه نوشته ايد منى نيست و نجس هم نيست و به فرض نجاست، به صورتى كه نوشته ايد منتقل نمى شود و بايد از اين گونه چيزها اجتناب نكنيد و به آن اهميّت و ترتيب اثر ندهيد تا خوب شويد.

سؤال 509. من پارسال كه وسواس شديد داشتم روى مبل نشسته بودم وچون بى اختيار هم از من بول خارج مى شود، احساس قطعى پيدا كردم كه از من بول خارج شد و چون مهمان داشتيم، مجبور بودم مدّت زيادى روى مبل بنشينم. از سال گذشته تا كنون، من روى اين مبل نمى نشينم و مبل را نجس مى دانم. وقتى به همسر و پدر و مادرم اين مطلب را مى گويم، حرف مرا قبول ندارند و مسخره ام مى كنند؛ با اينكه همگى مؤمن و معتقد هستند. آن ها مى گويند فقط بايد خودت را آب بكشى، نه مبل و...، در صورتى كه من مى دانم بدنم زياد عرق مى كند و نجاست به مبل هم سرايت كرده است و نمى توانم حرف آن ها را قبول كنم. اعضاى خانواده اصلاً به حرف من توجّهى ندارند و همگى روى آن مبل مى نشينند و حتّى همسرم با دست خيس به آن مبل نجس، دست مى زند و من هم اعصابم خرد مى شود، لطفا مرا راهنمايى كنيد و بفرماييد حق با كدام يك از ماست‌؟

بنابرآنچه نوشته ايد، آن مُبل نجس نشده و شما بايد از آن اجتناب نكنيد و به طور كلّى بايد با بى تفاوتى و بى اعتنايى نسبت به اين گونه چيزها، خود را خوب كنيد. همچنين بايد از اطرافيان حرف شنوى داشته باشيد و يك نفر مثل همسرتان را الگو قرار دهيد و هرچه او گفت پاك است قبول كنيد.

حكم وسواسي

سؤال 510. حكم حضرتعالى در مورد وسواسى چيست‌؟

كار او حرام است و بايد اعمال را به طور متعارف و آن طور كه عموم مردم انجام مى دهند، انجام دهد.

سؤال 511. آيا حرمت وسواس منحصر در احكام عبادى است‌؟

وسواس در هر عملى، اعمّ از امور اعتقادى، اخلاقى، احكام عبادات، معاملات، امور فردى و اجتماعى و حقّالله و حقّالنّاس، حرام است.

سؤال 512. شكّ‌، ظنّ و يقين وسواسى تا چه حد معتبر است‌؟ آيا در صورت يقين به متعارف بودن آن، باز هم بى اعتبار است‌؟

شكّ و ظنّ وسواسى اعتبار ندارد و چون يقين او هم تخيّلى بيش نيست، اعتبار ندارد و بايد به شكّ و ظنّ و يقين خود اعتنا نكند.

سؤال 513. آيا گفتۀ وسواسى در مورد نجس يا پاك بودنِ چيزى، مورد قبول است‌؟

مورد قبول نيست.

وظيفۀ وسواسي در مطهّرات و نجاسات

سؤال 514. به دليل نداشتن آگاهى به مسائل طهارت و نجاست، تا به حال لباس، بدن، فرش و ديگر متعلّقاتِ زندگى خود را اشتباه تطهير مى كردم، وظيفه ام نسبت به گذشته چيست‌؟

وظيفه اى نسبت به گذشته نداريد و نسبت به آينده اگر وسواسى نيستيد، طبق رسالۀ توضيح المسائل عمل كنيد و اگر وسواسى هستيد، تسامح و تساهل كنيد تا ان شاءالله خوب شويد.

سؤال 515. معمولاً در هنگام تخلّى احساس مى كنم ذرّات بول به لباس و بدنم مى پاشد، لذا هر بار بدن و لباسم را آب مى كشم، آيا اين كار صحيح است‌؟

اين كار حرام است و بايد بدانيد تخيّلى بيش نيست و بايد اعتنا نكنيد.

سؤال 516. آيا هوا با توجّه به داشتن جرم نجس مى شود؟

نجس نمى شود و اين سؤال هم سؤال وسواسى ها است.

سؤال 517. بنده معمولاً در تطهير محلِّ بول و غائط شك مى كنم و خانواده مرا وسواسى مى دانند، وظيفه ام چيست‌؟

شما وسواسى هستيد و بايد حرف آن ها را بشنويد و تطهير شما بيش از پنج دقيقه نباشد.

سؤال 518. آيا لازم است نسبت به پول، به خاطردسترسى اقشار مختلف مردم به آن، اعمّ از لاابالى و غيره، احتياط و اجتناب كنيم‌؟

لازم نيست.

سؤال 519. در روزهاى بارانى، به دليل رفت وآمد مردم، اكثر كوچه ها و خيابان ها نجس مى شود، در چنين مواقعى بايد چه كنم‌؟

كوچه ها، خيابان ها، دستشوئى ها، بازارها، همه و همه محكوم به طهارت است و تفحّص لازم نيست، بلكه جايز نيست و اجتناب از آن ها هم لازم نيست، بلكه اگر موجب اختلال در كارهاى عبادى يا غيرعبادى شود، جايز نيست.

سؤال 520. باتوجّه به اينكه غذاى بعضى از رستوران ها يا فراورده هاى دامى پاك نيستند، آيا وظيفۀ من تحقيق و برّرسى است‌؟

اگر مسلمان است، تحقيق لازم نيست، گرچه مسلمان لاابالى هم باشد.

سؤال 521. آيا رعايت نشدنِ طهارت و نجاست در مسجدالحرام و بسيارى از اماكن مقدّس، عذرى براى شركت نكردن در مراسم حج مى باشد؟

بايد آن جا را پاك بداند و نجس دانستن آنجا حرام است و تفحّص جايز نيست و گفتگو در اين باره نيز جايز نيست.

سؤال 522. وقتى دست خود را به اشيائى كه سرد هستند مى گذارم، مقدارى بخار مى كند، آيا به وسيلۀ اين بخار، نجاست از شيء خشك سرايت مى كند؟

سرايت نمى كند.

وسواس فكري

سؤال 523. چندين سال است كه بيمارى وسواس دارم و به روانپزشك و روان شناس نيز مراجعه كرده ام، ولى متأسّفانه بهبود نيافته ام. مشكل اساسى بنده اين است كه توجّه به مسائل مربوط به طهارت و نجاست، موجب فشار شديد روحى و روانى براى من شده و به صورت اساسى كار و تحصيل و زندگى ام را با عذاب و اختلال مواجه ساخته است؛ نمى دانم چه كنم و چگونه مى توانم بر مشكل خود فائق آيم‌؟

درد شما بزرگ است ولى داروى درد شما كوچك است و اگر عمل كنيد، حتماً خوب مى شويد و آن بى اعتنائى به اين گونه فكرهاست. در عمل نمودن بر طبق اين وسوسه ها واجب است بى تفاوت باشيد و حرام است با تفاوت باشيد و هرچه مى خواهد شما را رنج بدهد، راجع به همان، بى اعتنا باشيد تا خوب شويد.

سؤال 524. مدّتى است كه چون نماز شب مى خوانم و ذكر مى گويم، شيطان وسوسه ام مى كند كه آدم خوبى هستم. جهت نجات از اين اوهام و وسوسه ها، مرا راهنمايى كنيد؟

به اين افكار اهميّت ندهيد و كار خوب خودتان را بكنيد.

سؤال 525. در گذشته، گناهانى نظير مراجعه به سايت هاى مبتذل و خواندن مطالب جنسى داشته ام؛ ولى با اينكه چند سال است آن گناهان را ترك كرده ام، ولى باز در بسيارى از اوقات، خصوصاً هنگام برخورد با زنان، فكر مى كنم گناه انجام مى دهم و افكار زشتى به ذهنم خطور مى كند. حتّى به اكثر مردم بدبين شده ام. در اعتقادات نيز مشكل پيدا كرده ام. چگونه مى توانم از اين افكار مزاحم نجات پيدا كنم‌؟

بايد از گذشته ها جداً توبه كنيد و راجع به وسوسه ها بى خيال باشيد و تمركز فكرى روى آن نداشته باشيد، حتماً خوب مى شويد. كلمه «لا اله الا الله» را زياد بگوييد و از نماز اوّل وقت با جماعت، كمك بگيريد.

سؤال 526. چند وقتى است كه مرتّب در ذهنم تصوّر مى كنم زير ماشين رفته و له شده ام، يا در ذهنم عذاب غرق شدن در دريا را تجسّم مى كنم، يا خيال مى كنم داخل هواپيما و در حال سقوطم، يا بمبى منفجر شده و مى سوزم؛ با اين افكار، زندگى برايم بسيار تلخ شده و فقط آرزوى مرگ راحت مى كنم. ديگر نمى دانم چه كنم؛ لطفاً كمكم كنيد.

اين افكار وسوسۀ فكرى است و بايد با بى تفاوتى، خود را خوب كنيد.

سؤال 527. چندين سال است كه بر اثر مريضى فكرى و روحى، ناخواسته در فكر و ذهنم به خدا و امامان زياد بد مى گويم و احساس مى كنم گناه زيادى دارم و از اين كار زجر و عذاب زيادى مى كشم، آيا اين فكرها گناه دارد؟ خواهشمندم مرا راهنمايى كنيد تا از اين عذاب نجات يابم.

آنچه به شما القاء مى شود، از ناحيۀ شيطان است؛ بنابراين راهى جز بى اعتنايى به وسوسۀ شيطان و بى تفاوتى نسبت به اين گونه فكرها نداريد. اگر به اين گونه چيزها اهميّت ندهيد و خلاف خواستۀ شيطان عمل كنيد، دست از سر شما برمى دارد و خوب مى شويد، وگرنه وسوسۀ شيطان و فكرهايى كه نوشته ايد، وضعيّت خطرناكى براى شما جلو مى آورد كه جبران آن مشكل است.

وضو

نيّت وضو

سؤال 528. آيا انسان مى تواند پيش از وقت نماز، به نيّت مثلاً نماز ظهر وضو بگيرد؟ آيا قبل از نماز ظهر مى تواند با آن وضو كارهايى كه نيازمند وضو است را انجام دهد؟

هر دو صورت صحيح است.

سؤال 529. آيا براى وضو حتماً بايد نيّت خاص شود يا با هر وضويى مى توان نماز خواند يا قرآن را مسح نمود؟

با هر وضويى مى توان نماز خواند.

شرايط وضو

سؤال 530. اگر اعضاى وضو به هنگام وضو گرفتن خيس باشند، وضو صحيح است‌؟

صحيح است، به غير از مواضع مسح كه بايد خشك باشند يا آب وضو بر آن غلبه كند.

سؤال 531. آيا در وضو ايستادن شرط است‌؟ يا نشسته هم مى توان وضو گرفت‌؟

ايستادن شرط نيست.

سؤال 532. آيا در صحّت وضو شرط است كه آب بر همۀ قسمت هاى دست جريان پيدا كند يا آنكه كشيدن دستِ تر بر آن كافى است‌؟

بايد آب جريان داشته باشد.

سؤال 533. آيا بين نحوۀ وضو گرفتن زن و مرد تفاوتى هست‌؟

تفاوت نيست.

سؤال 534. آيا با آب باقى مانده از غسل، كه در ظرفى جمع كرده اند، مى توان وضو گرفت‌؟

جايز است.

سؤال 535. اگر آب مسجدى براى نماز در آن مسجد وقف شده باشد، آيا مى توان با آن وضو گرفت و دو ركعت نماز تحيّت در آن مسجد خواند و سپس از مسجد بيرون رفت‌؟ آيا صحيح است كه شخص با همان وضو در مساجد يا مكان هاى ديگر نماز بخواند يا كارهايى را كه نياز به وضو دارد، در غير آن مسجد انجام دهد؟

با آن وضو همه جا مى تواند كلّيۀ اعمال واجب يا مستحب را انجام دهد.

سؤال 536. استفاده از آب قنات يا جوى آبى كه صاحب آن معلوم نيست يا در دسترس نمى باشد و در فضاى باز جارى است، براى وضو چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 537. وضوگرفتن از حوض هاى موجود در ميادين شهر يا پارك ها، چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 538. آيا لازم است انگشتر يا حلقه را هنگام وضو از دست خارج كنيم‌؟

اگر جريان آب در زير آن باشد، اشكال ندارد.

شستن صورت و دست ها

سؤال 539. آيا مى توانيم در هنگام وضو به جاى آب ريختن روى دست، دست ها يا صورت را زير شير آب بگيريم و پس از آن وضوى دست را بكشيم‌؟

جايز است.

سؤال 540. در هنگام وضو اگر شروع شستن دست از آرنج نباشد، مثلاً ابتدا وسط دست به پايين را بشويد و سپس از آرنج تا وسط دست را، وضو صحيح است يا خير؟

صحيح نيست.

سؤال 541. اگر در حين وضو، كمى آب به طرف آرنج برگردد، يا به طور ناخودآگاه دست انسان كمى از پايين به بالا كشيده شود، آيا وضو صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 542. شستن اعضاى وضو براى بار دوّم، جايز است يا مستحب‌؟

مستحبّ است.

سؤال 543. در وضوى ارتماسى، چندبار جايز است كه دست و صورت را داخل آب كنيم‌؟

بيش از دوبار جايز نيست.

سؤال 544. كسى داراى يك انگشت اضافى در دست است، آيا شستن آن براى وضو لازم است يا فقط شستن پنج انگشت كفايت مى كند؟

بايد همه را بشويد.

سؤال 545. در حال شستن دست چپ، به خاطر گرمى هوا يا طول كشيدن وضو، اگر فقط دست راست مرطوب باشد، به صحّت وضو اشكالى وارد مى شود؟

وضو صحيح است.

مسح سر و پا

سؤال 546. اگر در هنگام وضو گرفتن شير آب را ببنديم و آب هاى روى شير به دست منتقل شود، در ادامۀ وضو مشكلى ايجاد مى شود؟

اشكال ندارد، زيرا معمولاً آب روى شير بر آب وضو غلبه پيدا نمى كند.

سؤال 547. در موقع مسح سر، اگر انسان فقط دست را روى سر بگذارد و بردارد، كفايت مى كند يا حتماً بايد دست را روى سر بكشد؟

كفايت نمى كند و بايد دست را روى سر بكشد.

سؤال 548. اگر رطوبت مسح سر به رطوبت صورت متّصل شود، آيا وضو باطل مى شود؟

اشكال ندارد، ولى اگر كف دست با رطوبت صورت متّصل شود، نمى تواند با آن رطوبت صورت، مسح پا را انجام دهد.

سؤال 549. مسح سر از پائين به بالا، مخصوصاً براى خانم ها، چه حكمى دارد؟

جايز نيست.

سؤال 550. در مسح سر و مرطوب شدن مو يا پوست، موى سر زن و مرد فرق مى كند؟

فرق نيست.

سؤال 551. آيا در مسح سر، مرطوب شدن مو كافى است يا اين كه رطوبت بايد به پوست سر هم برسد؟

مرطوب شدن مو كفايت مى كند، مگر اينكه مو به اندازه اى بلند باشد كه با شانه كردن به صورت بريزد و در اين صورت بايد بيخ موها يا پوست سر را مسح كند.

سؤال 552. كشيدن مسح سر با دست چپ، چه حكمى دارد؟

اگر مجبور است، اشكال ندارد.

سؤال 553. آيا كسى مى تواند احتياطاً مسح سر يا پا را تكرار كند؟ در صورت نياز به تكرار، حتماً بايد جاى مسح قبلى را بخشكاند، يا مسح كردن دوباره روى همان محل، كفايت مى كند؟

تكرار در مسح، اگر وسواسى نباشد جايز است و خشكانيدن هم لازم نيست.

سؤال 554. كشيدن مسح به اين صورت كه دست را كامل روى محل مسح (سر يا پا) قرار دهد و كمى حركت دهد، آيا كفايت از مسح مى كند؟

كفايت مى كند، البته حركت در مسح سر، بايد از بالا به پائين و در پاها از انگشتان به بالا باشد.

سؤال 555. مسح پا از بالا به پائين چه حكمى دارد؟

جايز نيست.

سؤال 556. اگر شخصى پس از شستن صورت و دست ها، با اينكه رطوبت كافى كف دست هايش هست، باز دست خود را به صورت و يا دست ها بكشد كه رطوبت جديدى وارد كف دست شود، وضوى او چه حمكى دارد؟

اگر غيرمتعارف باشد، جايز نيست.

سؤال 557. آيا مسح پا به اندازۀ انگشت بزرگ پا و قبل از برآمدگى روى پا صحيح است‌؟

بايد تا بعد از برآمدگى پا باشد و بسيار بجاست كه مسح پا را از اوّل انگشتان تا آخر روى پا به طور كامل بكشد.

سؤال 558. جديداً برخى از خانم ها براى وضو، از جوراب هايى استفاده مى كنند كه به جوراب وضو شهرت داد. قسمتى از روى اين جوراب ها به اندازۀ انگشت بزرگ پا، به صورت چسبى مى باشد كه شخص مى تواند موقع وضو اين قسمت را باز كند و بدون اينكه جوراب را از پا خارج نمايد، مسح كند. آيا وضو گرفتن با اين جوراب ها و به اين صورت صحيح است يا خير؟

صحيح است، ولى خوب نيست.

سؤال 559. در هنگام مسح پا، همۀ روى انگشت بزرگ مرطوب نمى شود و بعضاً گوشه هايى از آن خشك مى ماند، تكليف چيست‌؟

وضو صحيح است.

سؤال 560. كسى كه نمى تواند با انگشتان خود مسح سر يا پا را انجام دهد، آيا مى تواند با كف دست يا حتّى با كناره هاى دست مسح كند؟

بايد با كف دست باشد نه كنارۀ دست، مگر آنكه از كنارۀ كف دست باشد.

سؤال 561. آيا كشيدن مسح دو پا به طور همزمان براى صحت وضو مضر است‌؟

مسح پاى چپ، بايد بعد از مسح پاى راست باشد.

سؤال 562. كسى كه انگشتان پايش قطع شده، آيا مى تواند روى بقيه پا مسح نمايد؟

بايد مسح كند.

مبطلات و موانع وضو

سؤال 563. آيا مى توان با آبى كه به صورت غير قانونى براى منزلى كشيده شده، وضو گرفت يا غسل كرد؟ آيا اين وضو و غسل صحيح است‌؟

صحيح نيست.

سؤال 564. تا چه اندازه فاصلۀ زمانى در شستن اعضاء وضو، وضو را باطل نمى كند؟

به اندازه اى كه عرف ترتيب و موالات را ببيند.

سؤال 565. برخى مى گويند اگر بين شستن دست چپ و مسح سر، كسى بيش از چهار قدم راه برود، وضوى او باطل است؛ آيا چنين مطلبى صحّت دارد؟

تا موالات به هم نخورد، مى تواند راه برود.

سؤال 566. شغل اينجانب رنگ كارى و نقاشى منازل است و معمولاً دستانم بر اثر رنگ، سفيد شده يا گاهى رنگ زير ناخن هايم مى بينم و پاك كردن آن هميشه مستلزم صرف وقت زياد است و خيلى از اوقات نيز نمى توانم تمامى آن را از بين ببرم. وظيفۀ اينجانب براى انجام وضو چيست‌؟

اگر نمى توانيد آن رنگ ها را از بين ببريد، با همان حال وضو بگيريد.

سؤال 567. رنگى كه بر اثر تماس دست با بعضى از ميوه ها مثل توت يا پوست گردو به دست مى ماند، آيا مانع وضو به حساب مى آيد؟

مانع نيست.

سؤال 568. آيا جوهر خودكار مانع وضو است‌؟

مانع نيست.

سؤال 569. آيا رنگ موى سر به هنگام مسح سر، مانع وضو است‌؟

مانع نيست.

سؤال 570. اگر مو يا پوست كسى به طور طبيعى چرب باشد، آيا اين چربى مانع وضو است‌؟

مانع نيست.

سؤال 571. آيا لاك يا رنگ روى ناخن خانم ها، مانع وضو است‌؟

لاك مانع است و هر رنگى كه جرم داشته باشد نيز چنين است.

سؤال 572. استفاده از سرمه، آيا مانع وضو به حساب مى آيد؟

اگر جرم در اطراف چشم باشد بايد رفع كند.

سؤال 573. الف) با توجّه به اينكه كاشت ناخن و مژۀ مصنوعى مانع وضو و غسل است، كاشت آن چه حكمى دارد؟

جايز نيست.

ب) اگر كسى ناخن و مژۀ مصنوعى كاشته و نمى تواند آنها را بردارد، وظيفه اش در مورد وضو و غسل چيست و نماز او چه حكمى دارد؟

گرچه مرتكب حرام شده، امّا نماز او صحيح است و وضو و غسل او خودبه خود جبيره مى شود.

سؤال 574. اگر موى جلوى سر كسى مصنوعى باشد، آيا مسح كشيدن بر موى مصنوعى، براى او جايز است‌؟

جايز نيست، مگر چاره اى نداشته باشد.

سؤال 575. كسى كه همۀ انگشتان پا به جز انگشت كوچك را لاك زده است، آيا مى تواند در مسح پا، فقط انگشت كوچك را مسح نمايد؟ اگر همۀ انگشتان به جز انگشت بزرگ را لاك زده باشد چطور؟

جايز است، گرچه بهتر است نباشد.

سؤال 576. شخصى همۀ انگشتان پاى خود را لاك زده است، آيا مى تواند براى وضو صرفاً روى پا را مسح كند؟

نمى تواند.

سؤال 577. فردى قبل از نماز، اعضاى وضو را وارسى كرده و چيزى از موانع در آن نديده است. اگر بعد از نماز مانعى در اعضاى وضو ببيند، نماز او چه حكمى دارد؟

نماز او اشكال ندارد.

سؤال 578. پاهاى شخصى به شدّت آسيب ديده است كه مجبور است اكثر اوقات با كفش طبّى خاصّى راه برود. خروج كفش ها براى مسح پا خصوصاً در بيرون از منزل، بسيار مشكل است، تكليف اين شخص براى مسح پا چيست‌؟

روى همان كفش مسح كند.

سؤال 579. كسى كه مانعى در دستش دارد و نمى تواند آن را برطرف كند و مثلاً چند روز براى پاك شدن آن زمان لازم است، براى وضو چه تكليفى دارد؟

با همان مانع وضو بگيرد و اگر غسل دارد، غسل كند.

سؤال 580. دربارۀ موضوع تاتو براى خانم ها بفرماييد:

الف) انجام تاتو اگر جرم دائمى روى پوست نداشته باشد، چه حكمى دارد؟

بايد از نامحرم پوشانده شود و به طور كلّى پرهيز از آن بسيار بجاست.

ب) اگر تاتو، جرم دار و مانع وضو و غسل باشد، آيا انجام آن اشكال دارد؟ در صورت انجام، وضو و غسل و نماز فرد چه حكمى دارد؟

جايز نيست و اگر انجام داد، گرچه گناه كرده، امّا وضو و غسل او خودبه خود جبيره مى شود و نماز او صحيح است.

سؤال 581. آيا خالكوبى كه پس از مدّتى زيرپوست قرار مى گيرد و پوست روى آن را مى گيرد، موجب بطلان وضو مى شود؟

موجب بطلان نمى شود.

سؤال 582. در مورد خالكوبى آيات قرآن و نام ائمّۀ اطهار بر روى بدن بفرماييد:

الف) اصل اين كار چه حكمى است‌؟

ب) تكليف كسى كه اين كار را كرده، چيست‌؟

ج) آيا لازم است هميشه وضو داشته باشد؟

اصل كار جايز نيست، ولى اگر اين كار را كرد، محو آن لازم نيست، امّا بايد دست بى وضو روى آن كشيده نشود.

سؤال 583. روغن هاى رايج يا ژل كه براى حالت گرفتن موها به مو مى زنند، مانع وضو است‌؟

مانع نيست، مگر جرم دار باشد.

سؤال 584. آيا مسِّ ميّت، وضوى انسان را باطل مى كند؟

باطل مى كند.

سؤال 585. بادى كه بعضاً از مهبل زن ها خارج مى شود، آيا مبطل وضو است‌؟

مبطل نيست.

سؤال 586. شخصى بعد از وضو، خونى در صورت مى بيند و نمى داند در بين وضو بوده يا بعداً بيرون آمده، آيا وضويش صحيح است‌؟

وضو صحيح است.

سؤال 587. كف دست شخصى قبل از مسح كشيدن نجس شده است، آيا مى تواند دست ها را آب بكشد و سپس آن را خشك كند و از باقيماندۀ رطوبت صورت و دست ها، براى مسح استفاده نمايد؟

جايز نيست.

سؤال 588. كسى در حين وضو دچار خون دماغ مى شود، آيا وضوى او باطل است‌؟

باطل نمى شود.

سؤال 589. وضوگرفتن زن در جايى كه نامحرم به او نگاه مى كند، چه حكمى دارد؟

وضو صحيح است، ولى كار حرام مرتكب شده است.

سؤال 590. آيا تا هر زمانى كه وضو باطل نشود، مى شود با آن نماز خواند يا ساير عبادات را انجام داد؟

بلى تا هر زمانى كه باطل نشود، جايز است.

وضوي جبيره

سؤال 591. موقع مسح، پارچۀ پاكى كه روى زخم يا دمل گذاشته مى شود، آيا بايد همۀ پارچه مرطوب شود يا صرف دست كشيدن روى آن كفايت مى كند؟ خواه پارچه خيس و مرطوب شود يا فقط قسمتى از آن مرطوب گردد.

كشيدن دست مرطوب بر آن، كفايت مى كند.

سؤال 592. اگر جبيره، جايى بيشتر از زخم را شامل شود، آيا بايد فقط به اندازۀ محلّ زخم جبيره را استفاده كند و كنار زخم را با دست بكشد يا كلِّ محلّى كه جبيره قرار دارد كشيدن دست روى پارچه لازم است‌؟

دست كشيدن روى مواضع وضو لازم است.

سؤال 593. اگر انسان با وضوى جبيره اى نماز بخواند و پس از ساعتى عذر او برطرف شود، آيا مى تواند به همان وضو اكتفا كند يا بايد دوباره وضو بگيرد؟

نمى تواند به همان وضو اكتفا كند.

سؤال 594. كسى كه يكى از دست هايش را گچ گرفته است، آيا مى تواند با دست تر روى گچ بكشد و آن را جبيره به حساب آورد يا بايد حتماً پارچه اى روى آن قرار دهد؟

دست كشيدن روى همان گچ كفايت مى كند.

سؤال 595. شخصى دستش شكسته و آن را گچ گرفته است. اگر گچ تا نزديك انگشتان ادامه داشته باشد و قسمت هايى از زير گچ پيدا باشد، براى وضو آيا بايد زير گچ را كه پيداست نيز دست بكشد يا همان روى گچ كفايت مى كند؟

آنچه پيدا است بايد بشويد و جبيره كفايت نمى كند.

سؤال 596. آيا استفاده از پارچۀ ابريشمى به عنوان جبيره، جايز است‌؟

جايز است.

سؤال 597. كف دست شخصى تا مچ جبيره است، براى مسح آيا بايد با همان جبيره مسح بكشد يا با قسمت بالاتر دست، مسح نمايد؟

با همان جبيره مسح كند.

سؤال 598. اگر روى پا نجس باشد و نتواند براى مسح آن را آب بكشد، وظيفه چيست‌؟

چيز پاكى روى آن بگذارد و مسح كند و تيمّم هم بكند.

سؤال 599. اگر بيمار به جهت خوف از ضرر، وضوى جبيره اى بگيرد و پس از نماز معلوم شود خوف او بى مورد بوده است، تكليف او چيست‌؟

نماز او صحيح است، ولى براى نماز بعدى بايد وضو بگيرد.

شك در وضو

سؤال 600. اگر بعد از انجام وضو شك كند كه برخى از كارهاى وضو را صحيح انجام داده يا نه، چه تكليفى دارد؟ اگر در حين وضو چنين شكّى بكند، وظيفۀ او چيست‌؟

بعد از وضو، به شك اعتنا نكند، ولى در حين وضو خوب است به شك اهميّت بدهد؛ مگر وسواسى باشد.

سؤال 601. اگر شخصى شك كند كه وظيفۀ او وضو يا تيمّم است، مثلاً به خاطر بيمارى نداند آب براى او ضرر دارد يا خير، چه بايد بكند؟

وضو بگيرد.

وضو، غسل و تيمّم معلولين و جانبازان

سؤال 602. معلولينى كه دست يا پاى آن ها مصنوعى است در هنگام وضو يا غسل و يا نماز چه وظيفه اى دارند؟

با همان وضع وضو بگيرند و غسل كنند.

سؤال 603. جانبازانى كه قطع نخاعى هستند و نمى توانند دست و پاى خود را حركت دهند و همچنين گرفتن نايب براى آنان مشقّت دارد، براى وضو و غسل چگونه بايد رفتار كنند؟

اگر مى توانند تيمّم كنند و اگر آن را هم نمى توانند، بدون وضو و غسل نماز بخوانند.

سؤال 604. كسى كه از يك يا دو پا محروم است، چگونه بايد وضو بگيرد؟

بايد تيمّم كند، ولى براى مواضعى كه دارد، وضو بگيرد، خوب است.

سؤال 605. كسى كه دستش از مچ قطع شده است، آيا مى تواند با دست مصنوعى مسح بكشد؟

مى تواند.

نايب در وضو

سؤال 606. اگر شخصى آمادۀ وضو شده و ديگرى شير آب را براى او باز كند يا شلنگ را نگهدارد يا با آفتابه روى دست او آب بريزد و او وضو بگيرد، آيا وضوى اين شخص اشكال پيدا مى كند؟

اشكال ندارد، ولى خوب است كه خودش اين كارها را بكند، امّا اگر ديگرى بخواهد صورت و دست هاى او را بشويد و يا مسح سر و پاهاى او را بكشد، ولو با كمك خود او باشد، جايز نيست.

سؤال 607. كسى كه مى خواهد براى وضو نايب بگيرد و محرمى را پيدا نمى كند، آيا مى تواند از نامحرم در اين زمينه كمك بگيرد؟

تيمّم كند.

سؤال 608. آيا ممكن است در وضوى كسى، مسح سر يا پا از او ساقط شود؟

اگر پا نداشته باشد، وضو بدون مسح پا بگيرد خوب است، ولى بايد تيمّم كند.

متفرّقه

سؤال 609. كسى كه در هنگام تنگى وقت، وظيفۀ وى تيمّم بوده است، ولى غسل كرده يا وضو گرفته و نمازش را خوانده است، حكم وضو يا غسل و همچنين نماز او چيست‌؟

صحيح است.

سؤال 610. بيماران قلبى وخيم كه در استراحت مطلق به سر مى برند و بسيارى از اوقات دست ها را هم نمى توانند حركت دهند، براى وضو چه وظيفه اى دارند؟

اگر مى تواند تيمم بكند و اگر نمى تواند او را تيمّم بدهند و اگر نمى شود، بدون تيمّم نماز بخواند و گفتنى هاى نماز براى او كفايت مى كند.

سؤال 611. كسى كه به فكر فرو رفته و در موضوعى غرق است، به صورتى كه فى البداهه صداهاى اطراف را نمى شنود و توجّهى به اتّفاقات كنارش ندارد، آيا وضويش باطل مى شود؟

باطل نيست.

سؤال 612. شخصى كه نمى تواند ادرار يا مدفوع خود را كنترل كند و با كيسه از سرايت آن به بدن جلوگيرى مى كند، آيا در مواقع نماز بايد كيسه را تعويض كند؟ اگر كيسه قبل از نماز پاك باشد و در حين نماز آلوده گردد، چه تكليفى دارد؟

اگر قبل از نماز خود را تطهير و كيسه را عوض كند، نماز صحيح است.

سؤال 613. اگر كسى ببيند كه ديگرى اشتباه وضو مى گيرد، مثلاً مشاهده كند به قسمتى از صورت يا دست او آب نرسيده است، آيا بايد به او بگويد؟

لازم نيست.

سؤال 614. اگر يكى از اعضاى وضو پس از شستن آن و قبل از اتمام وضو، نجس شود، وظيفۀ مكلّف چيست‌؟

آن را تطهير كند؛ ولى اگر كف دست چپ بعد از شستن نجس شود، چون با رطوبت كف دست بايد مسح كند، وضو اشكال پيدا مى كند.

سؤال 615. كسى كه در حين خطبه هاى نماز جمعه وضو ندارد و پس از خطبه ها براى نماز وضو مى گيرد، آيا نماز جمعۀ او كفايت از نماز ظهر مى كند؟

كفايت مى كند و با وضو بودن در خطبه ها لازم نيست.

سؤال 616. آيا مى شود به جاى وضو، غسل كرد؟

جايز است.

غسل

شرايط و موانع غسل

سؤال 617. آيا اعضاى غسل، بايد قبل از انجام غسل پاك باشد؟

لازم نيست قبل از غسل، بدن پاك باشد، بلكه بايد حين غسل پاك باشد.

سؤال 618. آيا تعداد دفعات شستن اعضاى غسل، مثل وضو است كه يك بار آب ريختن واجب و دو بار مستحب و سه بار حرام است‌؟ يا هر تعدادى شسته شود اشكال ندارد؟

هر تعدادى شسته شود، اشكال ندارد.

سؤال 619. آيا با آب قليل نيز مى توان غسل كرد يا فقط با آب كر و جارى غسل صحيح است‌؟

با آب قليل نيز مى شود غسل كرد.

سؤال 620. آيا جايز است به خاطر ترس از آبرو يا خجالت و نظاير آن، به جاى غسل واجب، تيمّم كنيم‌؟

جايز است.

سؤال 621. آيا به علّت سردى شديد هوا و احتمال سرماخوردگى، تيمّم به جاى غسل اشكال دارد؟

جايز است.

سؤال 622. معلولينى كه دست يا پاى آن ها مصنوعى است، هنگام غسل كردن چه تكليفى دارند؟

آنچه از بدن باقى مانده است، آن را غسل مى دهند.

سؤال 623. آيا خيس بودن بدن قبل از غسل، اشكال دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 624. اگر كسى در چشم خود لنز گذاشته باشد، براى انجام غسل، بايد آن را در بياورد؟

لازم نيست.

سؤال 625. اگر در حين غسل، بدن به نجاستى مثل خون نجس شود، چه بايد كرد؟

بايد آن را رفع كرد و بعداً غسل نمود.

سؤال 626. اگر انسان بعد از غسل مطمئن شود به جايى از بدن آب نرسيده و خشك است، آيا غسل او صحيح است‌؟

غسل صحيح نيست.

سؤال 627. اگر كسى به مدّت چند سال براى غسل به حمّام مى رفته، ولى چون كيفيّت غسل را نمى دانسته، فقط خود را مى شسته است، تكليف عبادات آن چند سال چه مى شود؟

بايد قضا كند.

سؤال 628. اگر براى كسى هيچ غسلى واجب نباشد، آيا مى تواند به قصد قربت و با عنوان طهارت يا هر چيز ديگرى غسل نمايد و با آن نماز بخواند؟

مى تواند به عنوان طهارت غسل كند و با آن نماز بخواند.

سؤال 629. در بعضى موارد اگر جوانى بخواهد قبل از طلوع آفتاب جهت خواندن نماز صبح، غسل نمايد، باعث آزار والدين مثل بيدارشدن آنان يا ايجاد مزاحمت مى گردد، در چنين شرايطى تكليف او چيست‌؟

مى تواند تيمّم كند.

سؤال 630. غسل هاي مستحب مثل غسل زيارت ائمّۀ معصومين و غسل جمعه، به چه چيز باطل مى شود؟

يك شبانه روز آن غسل باقى است، ولى اگر از او حدثى سر بزند، براى نماز و مانند آن بايد وضو بگيرد.

سؤال 631. اگر به نيّت زيارت يكى از ائمّۀ طاهرين غسل كنيم و در راه بنا به ضرورت تجديد وضو كنيم، غسل زيارت باقى است، يا باطل شده است‌؟

باقى است.

سؤال 632. تا وقتى كه غسل انسان باطل نشده است مى تواند اعمال واجب مثل نماز را با آن انجام دهد يا مدّت مشخّصى دارد؟

مدّت مشخّص ندارد.

سؤال 633. آيا پس از خروج منى و قبل از غسل، ادراركردن واجب است و ترك آن موجب تباهى غسل مى شود؟

غسل صحيح است، ولى بهتر است بعد از آنكه ادرار كرد، غسل كند، مگر مدّتى از جنابت گذشته باشد.

سؤال 634. كسى كه شك دارد براى غسل وقت دارد يا نه، چه وظيفه اى براى نماز دارد؟

بايد غسل كند.

سؤال 635. بيمارى كه روى بدن او زخم باز وجود دارد و ترشّح مى كند، چگونه بايد غسل كند؟

اگر خون نيست و آب براى او ضرر ندارد، روى همان زخم ها غسل كند و اگر آب براى او ضرر دارد، تيمّم نمايد.

سؤال 636. رنگ مو كه خانم ها براى زينت استفاده مي كنند، مانع غسل است‌؟

مانع نيست.

سؤال 637. بستن چشم در حال غسل، آيا اشكال دارد و مانعي براي غسل به حساب مي آيد؟

اشكال ندارد.

سؤال 638. آيا كرم و جوهر خودكار و نظائر آن مانع غسل است‌؟

مانع نيست.

سؤال 639. آيا كسي مي تواند سر و گردن خود را به عنوان غسل ترتيبي بشويد و سپس به نيّت غسل ارتماسي، تمام بدن خود را تا گردن در آب فرو ببرد؟

نمى تواند.

سؤال 640. در هنگام شستن طرف راست يا چپ بدن، شستن طرف راست و چپ گردن نيز لازم است‌؟

لازم نيست، ولى خوب است.

سؤال 641. در هنگام غسل، آيا دست كشيدن به بدن لازم است‌؟

لازم نيست.

سؤال 642. اگر در بين غسل از كسى حدث اصغر سر بزند و شخص دوباره غسل را انجام دهد، آيا اين غسل از وضو كفايت مى كند؟

كفايت نمى كند.

سؤال 643. اگر شخصى غسل ترتيبى را رها كند و اقدام به غسل ارتماسى نمايد، آيا غسل ارتماسى او كفايت از وضو مى كند؟

كفايت نمى كند و اصل كار او هم اشكال دارد و بايد غسل ترتيبى را تمام كند.

سؤال 644. شخصي كه بدن او بر اثر گرما عرق كرده است، آيا مي تواند بدون زدودن عرق، زير دوش برود و غسل كند؟ يا بايد اوّل بدن را تميز نمايد و سپس غسل انجام دهد؟

اگر آب مضاف نشود، اشكال ندارد؛ ولى بهتر است اوّل خود را نظيف كند، بعداً غسل كند.

سؤال 645. نظر حضرتعالى در مورد صحّت غسل دو مرحله اى چيست كه در يك مرحله سر و گردن و در مرحلۀ بعد همۀ بدن شسته شود؟

بايد سه مرحله اى باشد.

سؤال 646. شخصى بيش از سى سال، با غسل اشتباه اعمال خود را به جا آورده است، و در اين ميان به حج نيز مشرّف شده است، تكليف او در برابر نمازها، روزه ها و اعمال حج چگونه است‌؟

اگر مثلاً ترتيب مراعات نشده است، اعمال گذشتۀ او صحيح است، ولى اگر مثلاً سر و گردن را نشسته باشد، اعمال او فاسد است.

سؤال 647. شخصي كه سهواً يا اشتباهاً غسل هاي خود را به صورت ناقص انجام مي داده است، در مورد نماز، روزه، حج و ساير اعمال گذشته چه تكليفي دارد؟

اگر سر و گردن و طرف راست و چپ را مى شسته، ولى ناقص بوده است، گذشته ها قضا ندارد.

سؤال 648. غسل ارتماسي در استخر و با لباس چه حكمي دارد؟ آيا شخص مي تواند با لباس و به نيّت غسل ارتماسي زير آب برود؟

اگر بدن پاك باشد و همه بدن را آب بگيرد، اشكال ندارد.

سؤال 649. آيا به جز غسل حيض، نفاس، استحاضه و جنابت از نزديكي، غسل ديگري بر زن ها واجب مي شود؟

غسل مسّ ميت و نذر هم بر آن ها واجب مى شود.

سؤال 650. در غسل ترتيبي آيا مي توان هر قسمت را زير آب فرو برد؟ مثلاً اوّل سر و گردن را به نيّت غسل زير آب كند، سپس اعضاي سمت راست و بعد از آن اعضاي سمت چپ‌؟

مى تواند.

سؤال 651. غسل كردن در مكان غصبي، يا جايي كه صاحبش راضي نيست، چه حكمي دارد؟

جايز نيست.

سؤال 652. آب برخي از درياچه ها و رودخانه ها به قدري شور است كه پس از شنا در آن و خشك شدن بدن، اثر نمك روي بدن مي ماند. آيا در اين آب ها مي توان غسل كرد؟

مى تواند.

سؤال 653. آيا غسل با آب باران صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 654. اگر شخصي براي غسل، پنبه يا پارچه اي را خيس كند و به بدن بكشد، آيا غسل او صحيح است‌؟ در اين كار جاري شدن و نشدن آب بر بدن تأثيري در حكم دارد يا خير؟

جريان آب در وضو لازم است و در غسل لازم نيست، ولى بهتر است.

سؤال 655. كسي كه مي داند براي غسل وقت ندارد، اگر غسل كند و وقت بگذرد، آيا غسل او صحيح است و مي تواند با آن نماز بخواند؟

كار او حرام است، ولى غسل صحيح است.

سؤال 656. آيا انسان با آبي كه شبهۀ نجس يا غصبي بودن دارد، مي تواند غسل كند؟

مى تواند.

سؤال 657. كسي كه غسل خود را تا آخر وقت، به علّت سهل انگاري يا بي تفاوتي به تأخير انداخته و با تيمّم نماز خوانده است، آيا گناه كار محسوب مي شود؟

گناه كرده است، ولى تيمّم و نماز او صحيح است.

سؤال 658. در غسل ترتيبي آيا رعايت ترتيب در هر قسمت نيز لازم است؛ مثلاً مي تواند پاها را زودتر از دست ها بشويد؟

مى تواند.

سؤال 659. زنانى كه موهاى بلند دارند، آيا لازم است براى غسل، آب را به همۀ موى خود و نيز پوست سر برسانند يا شستن ظاهر آن كفايت مى كند؟

بايد آب به بدن و موها برسد.

سؤال 660. كسى كه چندين سال به جاى نيّت غسل جنابت با نيّت اشتباه ديگرى غسل كرده است، اعمال او چه حكمى دارد؟

صحيح است.

سؤال 661. در ماه مبارك رمضان اگر كسي قبل از اذان صبح در تنگي وقت تيمم بدل از غسل جنابت كند، و پس از اذان نيز غسل ننمايد تا وقت تنگ شود، آيا در تنگي وقت بايد دوباره تيمم بدل از غسل كند يا وضو بگيرد؟

بايد وضو بگيرد، ولى اگر تيمم هم بكند، خوب است.

سؤال 662. آيا با غسالۀ غسل جنابت و امثال آن مي توان وضو گرفت يا دو مرتبه غسل كرد؟

جايز است.

سؤال 663. شخصي پاي خود را گچ گرفته است. وقتي براي غسل به حمّام مي رود مجبور است روي گچ را با پلاستيك بپوشاند تا از نفوذ آب به داخل گچ، جلوگيري كند. آيا شستن روي پلاستيك به عنوان جبيره كفايت مي كند؟ اگر پلاستيك كامل روي گچ نچسبيده باشد و جدا از گچ باشد، آيا غسل صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 664. به جز غسل جنابت، چه غسل هاى ديگرى از وضو كفايت مى كند و مى شود با آن نماز خواند؟

همۀ غسل ها چه واجب و چه مستحب و حتّى غسلى كه براى طهارت انجام مى شود، كفايت از وضو مى كند و مى شود با آنها نماز خواند؛ به جز غسل استحاضۀ متوسّطه و كثيره كه نياز به وضو هم دارد.

سؤال 665. كداميك از غسل هاي زير كفايت از وضو مي كند:

غسل با نيّت مافي الذّمّه؛ غسل با نيّت تطهير؛ غسل جنابت احتياطي بدون اينكه جنب باشد؛ غسل بدل از وضو؛ غسل احتياطي؛ غسلي كه استحبابي ندارد و خوددرآوري است، مثل غسل آرامش و مانند آن.

اين نيّت ها لازم نيست، همين مقدار كه قربة الى الله غسل كند، كفايت مى كند، ولى نيّت اين كه با طهارت باشد، بهتر است.

سؤال 666. در غسل آيا شخص اجازه دارد بايستد و ديگري بر بدن او آب بريزد؟ در صورتي كه خود شخص بتواند اين كار را انجام دهد يا نتواند، فرقي در حكم مي كند؟

بايد خودش غسل كند يا وضو بگيرد، ولى اگر ديگرى براى او آب بريزد، اشكال ندارد.

سؤال 667. آيا غسل جمعه در هر وقتى كه انجام شود، كفايت از وضو مى كند؟

مطلقاً كفايت مى كند.

شك در غسل

سؤال 668. اگر كسى به نيّت غسل، چه واجب يا مستحب، به حمّام رفته باشد و بعد از بيرون آمدن از حمّام شك كند كه غسل انجام داده است يا خير، چه تكليفى دارد؟

به شكّ خود اعتنا نكند و بنا را بر اين بگذارد كه غسل كرده است.

سؤال 669. اگر كسى چندساعت پس از غسل واجب متوجّه شود كه مانعى روى يكى از اعضاى غسل بوده است، بايد چه كند؟ اگر يقين كند كه مانع مربوط به قبل از غسل بوده است يا شك كند، در مسئله تفاوتى دارد؟

اگر شك كند، اشكال ندارد، ولى اگر يقين داشته باشد، اگر طرف چپ بدن است، همانجا را غسل دهد، كفايت مى كند.

سؤال 670. فردي در اثناى غسل، شك كرده كه از او بول خارج شده يا خير، وظيفۀ او چيست‌؟

اعتنا نكند.

سؤال 671. كسي غسل جنابت كرده و نمي داند آيا غسل او به واسطۀ حدثي باطل شده است يا نه، تكليف او چيست‌؟

غسل او باقى است.

جنابت

سؤال 672. شخصى براى غسل جمعه به حمّام رفته است. پس از غسل و خروج از حمّام، متوجّه مى شود كه غسل جنابت نيز بر او واجب بوده است. آيا بايد دوباره غسل كند يا همان غسل جمعه كفايت مى كند؟

بايد براى هر غسلى نيّت خاصّ آن را بكند، وگرنه واقع نمى شود.

سؤال 673. چنانچه كسى بداند جنب است و براى غسل جنابت به حمّام برود، در دو صورت زير چه وظيفه اى دارد:

الف) در حمّام هنگام غسل كردن، متوجّه جنابت خود نباشد و بدون هيچ نيّتى، فقط غسل كند و از حمّام خارج شود.

ب) در حمّام فراموش كند كه به نيّت جنابت غسل نمايد و با نيّت ديگرى مثل غسل جمعه غسل به جا آورد و بعد از خروج از حمّام متوجّه شود.

در هر دو صورت، غسل او كافى است و لازم نيست اعاده كند.

سؤال 674. آيا به تأخيرانداختن غسل جنابت و انجام كارهاي روزانه در آن حالت، اشكالي دارد؟

اشكال ندارد، ولى خوب نيست.

سؤال 675. در آزمايش هاي مكرّر از ادرار شخصي، مني در آن مشاهده شده است؛ آيا اين فرد بايد پس از هر مرتبه ادرار غسل كند؟

لازم نيست و وقتى غسل واجب مى شود كه با شهوت باشد.

سؤال 676. وضوگرفتن بعد از غسل جنابت، حرام است يا مكروه‌؟

جايز نيست.

سؤال 677. علامت بيرون آمدن مني در زن ها، كه موجب جنابت شود، چيست‌؟

زن ها معمولاً جنب نمى شوند مگر با دخول؛ ولى اگر با شهوت، منى، نه ترشّحات ديگر، از آن ها بيرون بيايد، جنب هستند.

سؤال 678. شخصي بلافاصله پس از انجام غسل و در حالي كه هنوز بدنش كاملاً خيس است از او حدثي سر مي زند، آيا لازم است دوباره غسل كند؟

لازم نيست.

سؤال 679. كسي كه از راه حرام جنب شده است، آيا مي تواند با آب گرم غسل كند؟

غسل او صحيح است.

سؤال 680. خواندن آياتي از سوره هاي سجده دار، غير از خود آياتي كه سجدۀ واجب دارد، مثلاً آيات 1 تا 10 سورۀ علق، براي جنب و حائض چه حكمي دارد؟

جايز است.

سؤال 681. نوشتن آيات قرآن براي جنب يا حائض حرام است يا مكروه‌؟

جايز است.

سؤال 682. نوجوانى به مدّت سه سال از اوّل بلوغ، به مسئله جنابت و غسل واجب آن آشنا نبوده، ولى جمعه ها غسل جمعه انجام مى داده است. حكم نمازها و روزه هاى او چيست‌؟

قضا ندارد، مگر نمازهايى كه در حال جنابت و قبل از غسل جمعه بجا آورده كه بايد قضا كند، ولى روزه هاى او مطلقاً قضا ندارد.

سؤال 683. به غير از غسل هاي جنابت و مسِّ ميّت، آيا غسل ديگري نيز براي مردان واجب مي شود؟

واجب نمى شود، مگر با خداوند تعهّد يا نذر كرده باشد كه مثلاً هميشه غسل جمعه كند كه بايد به آن تعهّد و نذر عمل كند.

سؤال 684. كسي به حمّام رفته و بدون اينكه بداند جنب است يا نه، به نيّت غسل جنابت احتياطي، غسل كرده است، اگر پس از خروج از حمّام متوجّه شود كه غسل جنابت واجب بر عهده داشته، آيا بايد مجدداً غسل نمايد؟

غسل او صحيح است.

سؤال 685. آيا وجوب غسل جنابت شرطي است‌؟ يعني چون شرط نماز طهارت است، غسل جنابت واجب مي شود و به خوديِ خود مستحب است‌؟

غسل خود به خود استحباب دارد و براى نماز و نظاير آن، واجب مى شود.

سؤال 686. بچّه اي كه به سنّ تكليف نرسيده و لواط كرده يا با او لواط شده است، آيا بايد غسل جنابت كند؟ اگر قبل از بلوغ غسل جنابت كند صحيح است يا خير؟

بايد غسل كند و مى تواند قبل از بلوغ غسل كند، بلكه مستحب است غسل كند و بد است كه به حالت جنابت باقى باشد.

سؤال 687. كسى كه جنب شده و از دنيا رفته است، آيا بايد علاوه بر غسل ميّت او را

غسل جنابت هم بدهند يا يك غسل با دو نيّت كافى است‌؟ اگر غسّال نداند كه جنب است و غسل جنابت ندهند، تكليف ميّت چه مى شود؟

همان غسل ميّت، براى ميّت كافى است.

دماء ثلاثه

سؤال 688. آيا غسل حيض و نفاس و استحاضه، فى نفسه مستحب است‌؟

مستحب است و براى نماز و نظاير آن، واجب مى شود.

سؤال 689. فردى حائض بوده و در روز آخر حيض خود جنب هم مى شود، وقتى براى غسل به حمّام مى رود، به نيّت غسل جنابت غسل مى كند. پس از آن به ياد مى آورد كه غسل حيض هم بر او واجب بوده است. آيا همان غسل كفايت مى كند يا بايد دوباره غسل كند؟

نيّت هر دو غسل لازم است و يك نيّت كافى نيست.

سؤال 690. كسي كه نمي دانسته حائض است و به دستورات مستحاضه عمل كرده يا كسي كه نمي دانسته مستحاضه است و به دستور حائض عمل كرده است، در ترك يا انجام عبادات، آيا گناهكار به حساب مي آيد؟

گناهكار نيست، ولى بايد بعد از دانستن، به وظيفۀ خود عمل كند.

سؤال 691. دخترى كه هنوز نُه سالش تمام نشده و خونى مى بيند، آيا بايد آن خون را حيض قرار دهد يا استحاضه‌؟

خون حيض نيست، گرچه علامت حيض را هم داشته باشد. خون استحاضه است، ولى عمل كردن او طبق وظيفۀ مستحاضه لازم نيست.

سؤال 692. در برخي مسائل آمده است كه مثلاً حائض بايد چيزهايي را كه بر حائض حرام است ترك و كارهاي مستحاضه را انجام دهد. حال سؤال اين است كه چگونه مي توان بين اين دو را جمع كرد؟ در حالي كه بعضي كارها مثل نماز براي حائض حرام و براي مستحاضه با انجام غسل واجب مي شود؟ جمع اين گونه اعمال چگونه است‌؟

مثلاً بايد نماز بخواند، ولى با شوهر هم بستر نشود.

سؤال 693. خانمي پس از زايمان به مدّت هفت روز خون ديده و آن را نفاس قرار داده است. اگر هفت روز بعد از پاك شدن خون ببيند و در ايّام عادت او نيز باشد، آيا بايد آن را حيض قرار دهد يا استحاضه‌؟ اگر در ايّام عادت نباشد، وظيفۀ او چيست‌؟

اگر در ايّام عادت باشد، حيض است و الاّ استحاضه قرار دهد.

سؤال 694. حكم عرق حائض و نفساء از نظر طهارت و نجاست چيست‌؟

پاك است.

سؤال 695. اگر كسي عادت داشته باشد، و بعد از عادت خود و قبل از ده روز خون ببيند، آيا بايد آن را استحاضه قرار دهد يا اگر علائم حيض را دارد مي تواند تا قبل از ده روز حيض باشد؟

اگر عادت دارد، بعد از عادت استحاضه است؛ ولى اگر علائم حيض را دارد، تا ده روز را بايد حيض قرار دهد و پس از آن استحاضه است.

الف) استحاضه

سؤال 696. زني در ايّام استحاضه، آب براي غسل كردن او ضرر داشته است، و گاهي استحاضه متوسّطه مي شده و گاهي كثيره، تكليف او براي غسل، وضو يا تيمّم چيست‌؟

تيمّم كند، نماز او صحيح است.

سؤال 697. اگر استحاضۀ قليله، بعد از نماز صبح، متوسّطه شود، آيا براي نماز ظهر و عصر، غسل واجب است‌؟

واجب است.

سؤال 698. آيا مستحاضۀ متوسّطه و كثيره، علاوه بر غسل، وظايف ديگري هم دارد؟

علاوه بر غسل، تطهير بدن و لباس و وضوى متعدّد، وظيفۀ او است.

سؤال 699. در حالت ظن يا شك به طهارت، آيا براي زن مستحاضه لازم است قبل از هر نماز خود را تفحّص كند؟

لازم نيست.

سؤال 700. لكّه هايي كه خانم گاهي پس از مدّت حيض و انجام دادن غسل، در فاصله دو تا سه روز بعد مي بيند، در حكم چيست‌؟

استحاضه است.

سؤال 701. نوارهاي بهداشتي كه معمولاً خانم ها از آن استفاده مي كنند، آيا حكم همان پنبه كه در رساله آمده است را دارد؟

حكم پنبه را دارد.

سؤال 702. آيا طلاق زن مستحاضه صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 703. آيا لكّه هايي كه در زمان استحاضه ديده مي شود، وضو را باطل مي كند؟

براى نماز بايد وضو بگيرد.

سؤال 704. خوني كه قبل از زايمان از زن خارج مي شود، استحاضه است يا نفاس‌؟

استحاضه است.

ب) حيض

سؤال 705. اگر زني از زمان بلوغ تا كنون كه ازدواج كرده، حيض نشده باشد، احكام ديني و اعمالش چگونه است‌؟

طبق زن طاهره عمل مى كند.

سؤال 706. خانمي كه در طي سال يكي دو ماه عادت او تغيير مي كند، مثلاً زودتر يا ديرتر اتفاق مي افتد يا زمان آن بين 5 تا 10 روز تغيير مي كند، جزء كدام دسته از زنان حائض است‌؟

آن يكى دو ماه تأثيرى در عادت او ندارد، مثلاً اگر وقتيه است، بعد از يك يا دو ماه كه عمل حيض را انجام مى دهد، بعداً طبق عادت وقتيۀ هميشگى عمل كند.

سؤال 707. زنى مدّت ايّام عادت ماهيانۀ او هفت روز است. اگر در بعضى از ماه ها پس از پنج روز، خونريزى نداشته باشد، بايد تا هفت روز صبر كند يا پس از پنج روز بايد غسل كند؟

بعد از سه روز هر موقع پاك شد، بايد غسل كند، مگر بعد از پاكى باز خون ببيند كه معلوم مى شود در ايّام پاكى حيض بوده است.

سؤال 708. نظر مبارك حضرت عالى در مورد طهر متخلّل⁽¹⁾چيست‌؟

اگر عادت دارد، بعد از عادت استحاضه است و بايد طبق وظيفۀ مستحاضه عمل كند، ولى اگر عادت ندارد، قبل از ده روز، حيض است و پس از ده روز را بايد استحاضه قرار دهد.

سؤال 709. اگر با عمل جراحي رحم زني را خارج كرده باشند، خوني كه از مجراي طبيعي خارج مي شود محكوم به چيست‌؟

اگر علامت حيض را دارد، حيض است.

سؤال 710. زنى كه عادت ماهيانه دارد، پس از چه مدّتى كه خونريزى نداشته باشد بايد غسل كند و پاك است‌؟

اقلّ زمان حيض، سه روز است و اكثر آن ده روز است. اگر قبل از سه روز خون قطع شد، معلوم مى شود حيض نبوده است و اگر بيش از ده روز است، آن زيادى بر عادت، استحاضه است.

سؤال 711. كسي كه در حالت حيض با همسر خود نزديكي كند:

الف) اگر وضع مالي او مناسب نباشد و نتواند كفّاره را پرداخت كند، تكليف او چيست‌؟

اگر وضع مالى او خوب نيست، لازم نيست.

ب) آيا علم و آگاهي يا بي اطّلاعي از حرمت نزديكي در حال حيض، در تعلّق كفّاره اثر دارد؟

تفاوت ندارد.

سؤال 712. زني به خيال اينكه پاك شده غسل مي كند و بعداً جماع مي نمايد و پس از جماع متوجّه مي شود كه پاك نبوده است؛ آيا بر او يا شوهرش كفّاره واجب مي شود؟

كفّاره ندارد.

سؤال 713. نزديكي با زني كه در ايّام عادت خود قرص مصرف كرده و فقط گاهي لكّه هايي ديده است، در آن ايّام چه حكمي دارد؟

حيض نيست و نزديكى با او جايز است.

سؤال 714. خانمي كه مدّت عادت ماهيانۀ او هفت روز است، اگر در روز پنجم خون نبيند، ولي احتمال زيادي مي دهد كه تا دو روز ديگر لكّه مي بيند، آيا بايد غسل كند يا بايد تا دو روز ديگر صبر نمايد؟

بايد صبر كند و اگر روز هشتم خون ديد، همان روزى كه خون نديده هم حيض بوده است.

سؤال 715. اگر خانمي در ايّام بارداري كه معمولاً خون حيض قطع مي شود، خون ببيند، چه تكليفي دارد؟ آن را حيض قرار دهد يا استحاضه‌؟

اگر علامت حيض را دارد، حائض است.

سؤال 716. علائم يائسگى چيست‌؟...

رسيدن به سنّ شصت سال قمرى براى زنان سيّده و اتمام پنجاه سال قمرى براى زنان غيرسيّده علامت يائسگى است.

سؤال 717. با توجّه به كاربرد سنِّ شمسى، سنِّ قمرى يائسگى، معادل چند سال شمسى است‌؟

پنجاه سال قمرى، تقريباً يك سال و نيم كمتراز پنجاه سال شمسى است.⁽¹⁾

سؤال 718. اگر خانمي پس از سنّ يائسگي، در ايّام عادت ماهيانه، خون ببيند و شكل و صفات حيض را داشته باشد، آيا بايد آن را حيض قرار دهد يا استحاضه است‌؟

بايد استحاضه قرار دهد.

سؤال 719. خانمي پس از نماز حائض شده است. اگر سجدۀ سهو يا نماز احتياط بر او واجب شده باشد، وظيفۀ او چيست‌؟

بعد از پاك شدن به جا آورد، ولى در نماز احتياط لازم نيست، گرچه خوب است.

سؤال 720. زن حائض در مسافرت قصد ده روز كرده است. قبل از اتمام ايّام عادت ماهيانه از قصد خود منصرف مي شود، در چند روزه باقيمانده كه هنوز نمازي نخوانده است، بايد نمازها را كامل بخواند يا شكسته‌؟

بايد شكسته بخواند.

سؤال 721. اگر كسي نذر كند كه در فلان روز معيّن، روزه بگيرد و اتّفاقا در آن روز حائض بود، چه وظيفه اي دارد؟

وظيفه اى ندارد.

سؤال 722. با توجّه به اينكه در اواخر دورۀ حيض، معمولاً لكّه بيني و ترشّحات وجود دارد، چه موقعي حكم به پاكي زن از حيض مي شود؟

اگر عادت دارد، بعد از عادت استحاضه است، چنان كه بعد از ده روز استحاضه است، ولى اگر عادت ندارد و قبل از ده روز است، حيض است.

سؤال 723. زني كه در آخر وقت نماز از حيض پاك شده است و نمي داند براي طهارت، غسل و نماز وقت دارد يا خير، چه وظيفه اي دارد؟ آيا بايد با تيمّم نماز بخواند يا بايد اوّل غسل كند؟

غسل كند و نماز بخواند.

سؤال 724. زني كه احتمال مي دهد از حيض پاك شده است، آيا مي تواند غسل كند و نماز بخواند و روزه بگيرد يا بايد صبر كند تا يقين نمايد؟

بايد صبر كند، يا خود را وارسى كند.

سؤال 725. آيا غسل حيض از غسل جنابت كفايت مي كند يا خير؟

كفايت نمى كند و بايد نيّت جنابت هم بكند.

سؤال 726. آيا زنانى كه عادت ماهيانه دارند، مى توانند پشت ديوار بقيع بروند يا براى زيارت وارد قبرستان بقيع شوند و تا محدودۀ قبور ائمّۀ مدفون در بقيع بروند؟

جايز است.

سؤال 727. آيا زن حائض يا نفساء مي تواند از داخل مساجد مدينۀ منوّره عبور كند؟

عبور از مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله و سلم جايز نيست، ولى عبور از ساير مساجد اشكال ندارد.

سؤال 728. در برخي مساجد (خصوصاً مساجد قديمي) قسمت هايي مثل سكّوها، قسمت هاي مسقّف و جاهايي از حياط به عنوان مسجد مشخّص شده است، آيا حائض يا جنب مي تواند در بقيۀ قسمت هاي مسجد برود يا در آنجا توقّف نمايد؟

مى تواند.

سؤال 729. مادري داراي سه دختر عقب ماندۀ ذهني است. در ايّام عادت ماهيانه اين دخترها، زمان حيض آنان را مطابق عادت خود قرار داده و سپس آنان را به حمّام برده و غسل مي دهد. او امكان جستجوي بيشتر را نداشته و دختران نيز توانايي عقلي كافي براي بيان اينكه پاك شده اند يا نه را ندارند و ممكن است پاك نشده باشند؛ آيا او مي تواند در ايّام پاكي، آن ها را با خود به مسجد، حرم ائمّه و ساير جاهايي كه نياز به طهارت دارد، ببرد؟

جايز است.

سؤال 730. آيا خواندن بيش از هفت آيه از قرآن براي زن حائض مكروه است‌؟

مكروه نيست، مخصوصاً اگر وضو هم بگيرد.

سؤال 731. اگر حائض آيات سجده دار را بشنود، چه وظيفه اي دارد؟

همان موقع سجده كند، ولى بعد از پاكى دو مرتبه سجده كند، بجا است.

سؤال 732. اگر حائض از روي غفلت آيات سجده دار را بخواند، تكليف او چيست‌؟

اشكال ندارد و سجده كند و بعد از پاكى دو مرتبه سجده كند، بجا است.

سؤال 733. آيا خواندن سجدۀ آخر زيارت عاشورا، در حال سجده، براي زنان حائض اشكال دارد؟

اشكال ندارد، ولى نماز نخوانند.

سؤال 734. حنا گذاشتن در ايّام عادت ماهيانه چه حكمي دارد؟

جايز است.

ج) نفاس

سؤال 735. زناني كه با عمل سزارين وضع حمل مي كنند، اگر پس از زايمان خوني ببينند، آيا بايد آن را خون نفاس قرار دهند و به احكام نفساء عمل كنند؟

نفاس است.

سؤال 736. اگر به واسطۀ جرّاحي يا سقط طبيعي، بخشي از جنين خارج شود و بخش ديگر مثلاً بيست روز بعد خارج شود، خوني كه در اين بيست روز و پس از آن مشاهده مي گردد، چه خوني محسوب مي شود؟

همه نفاس است.

سؤال 737. زن در ايّام نفاس، آيا همۀ احكام حائض را دارد؟

دارد.

سؤال 738. در صورت شك بين خون نفاس و خون زخم، تكليف زن چيست‌؟

اگر علامت حيض و استحاضه را ندارد، خون زخم است.

اموات

محتضر

سؤال 739. اگر محتضر را روبه قبله قرار دهند، ولى او به علّت شدّت درد بچرخد، آيا باز لازم است او را به طرف قبله برگردانند؟

لازم است.

سؤال 740. پزشك يا پرستار يا هركسى كه در نزد بيمارِ در حالِ احتضار است:

الف) آيا واجب است بيمار را رو به قبله كند؟

ب) انجام دادن اين كار (رو به قبله كردن)، نياز به اجازه ولىّ محتضر دارد يا خير؟

بايد او را رو به قبله كند و احتياج به اذن ندارد.

سؤال 741. اگر محتضر در حال جان دادن، كلمات ناپسندى را بر زبان جارى كند، براى خلاصى او از اين حالت چه بايد كرد؟

او را تنها بگذارند تا بميرد.

غسل ميّت

سؤال 742. در صورتى كه فقط به اندازۀ يك يا دو غسل، آب براى غسل ميّت موجود باشد، تكليف چيست‌؟

به جاى غسل ديگر، تيمّم مى دهند.

سؤال 743. اگر آب فقط به اندازۀ يك غسل وجود داشته باشد، آيا بايد با كافور مخلوط شود يا با سدر يا به صورت خالص استفاده شود؟

غسلِ اوّل را بايد داد و براى دو غسل ديگر، تيمم مى دهند.

سؤال 744. آيا داماد مى تواند مادر زن خود را غسل دهد، كفن كند و در قبر بگذارد؟

در غسل و كفن، اگر ضرورت باشد، مى تواند.

سؤال 745. در شرايطى كه همجنس يا محرمى براى غسل دادن ميّت زن وجود نداشته باشد، چه بايد كرد؟

اگر زير لباس و با دستكش بشود غسل داد و احتمال مفسده نباشد، جايز است، وگرنه محرم بايد او را تيمم دهد و اگر نباشد، بدون غسل دفن شود.

سؤال 746. آيا جنب يا حائض مى تواند ميّت را غسل دهد يا بقيۀ اعمال مربوط به كفن و دفن او را بر عهده بگيرد؟

مى تواند.

سؤال 747. غسل دادن خنثاى مشكل و غيرمشكل، بايد توسّط مرد انجام شود يا زن‌؟

خنثاى مشكل را مرد و زن، هر دو مى توانند غسل بدهند.

سؤال 748. آيا انجام هر سه غسل ميّت به صورت ارتماسى، اشكال دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 749. آيا غسل ميّت طبق ضوابط و شرايط مقرّره با دستگاه اتوماتيك جايز است‌؟

شستن او جايز است، ولى غسل او بايد با نيّت و مواظبت غسّال باشد.

سؤال 750. اگر موهاى زائد بدن ميّت، مثل زيربغل، زياد بلند باشد يا ناخن هاى او بلند باشند، آيا غسّال مى تواند قبل از غسل، آن ها را كوتاه كرده و سپس ميّت را غسل دهد؟

نمى تواند.

سؤال 751. اگر سهواً ترتيب انجام غسل هاى ميّت به هم بخورد، آيا تكرار و اعاده لازم است يا همان غسل ها كافى است‌؟

اگر مشكل نباشد، اعاده لازم است.

سؤال 752. ميّتى را به جاى غسل تيمّم داده اند و سپس او را كفن كرده و نماز خوانده اند. وقتى مى خواهند او را دفن كنند، آب براى غسل مهيّا مى شود؛ تكليف چيست‌؟

بايد اعاده شود.

سؤال 753. اگر به علّتى نتوانند ميّت را غسل دهند و در عوض، او را تيمم بدهند، آيا باز هم بايد او را حنوط كنند؟

اگر ممكن باشد، لازم است.

سؤال 754. ميّتى را به خاطر عدم دسترسى به آب، تيمّم بَدل از غسل مى دهند، آيا بر اشخاصى كه بعد از تيمّم دادن به ميّت، به وى دست مى زنند، غسل مسّ ميّت واجب مى شود يا خير؟

واجب نيست.

سؤال 755. حكم ميّتى كه بدون غسل دفن شده و پوسيده است، چيست‌؟

اگر دست به او بزنند، بايد غسل مس ميّت بكنند، ولى براى ميّت دستور خاصّى نيست.

سؤال 756. اگر چند ميّت را با هم براى دفن ببرند و همۀ امور مقدّماتى آن ها با هم انجام شود و پس از دفن آن ها معلوم شود كه يكى از مرده ها را (به طور غير معيّن) غسل نداده اند، آيا بايد تمام جسدها را از قبر بيرون آورند و غسل بدهند؟

لازم نيست.

سؤال 757. اگر بدن ميّت جراحتى دارد كه خون از او جارى مى شود، غسل او چگونه است‌؟

غسل او لازم نيست، اگر مى شود او را تيمم دهند و الاّ او را دفن كنند.

سؤال 758. جنين مرده اى كه آن را به ناچار قطعه قطعه كرده و از رحم بيرون مى آورند، چگونه بايد غسل داد؟

غسل لازم نيست.

سؤال 759. اخيراً مواد مخدّرى رايج شده است كه پس از مدّتى موجب فساد بدن معتاد شده و او را مى كشد و جنازۀ او هم فساد مسرى دارد، چنين ميّتى را چگونه بايد غسل داد يا كفن نمود؟

غسل و تيمّم و كفن ندارد، بايد او را هرچه زودتر دفن كنند.

سؤال 760. ميّتى را كه بيمارى واگيردار دارد و اگر كسى به او دست بزند مبتلا مى شود، چگونه بايد غسل داد؟

لازم نيست او را غسل يا تيمّم دهند و بايد او را دفن كنند.

سؤال 761. هنگامى كه مادر و بچّۀ درون شكم او هر دو فوت كرده باشند، براى غسل و دفن، آيا بايد بچّه را نيز بيرون آورند يا خير؟

لازم نيست.

سؤال 762. اگر پس از دفن ميّت معلوم شود حنوط فراموش شده است، چه بايد كرد؟

چيزى لازم نيست.

كفن كردن ميّت

سؤال 763. برخى افراد در زمان حيات، كفن خود را به نزد عالمان يا انسان هاى صالح و شايسته برده تا با امضاى آن، گواهى براى قيامت آنان باشد، آيا اين اعمال صحيح است و فايده دارد؟

صحيح است و فايده دارد.

سؤال 764. نوشتن آيات شريفۀ قرآن كريم و ادعيه و اسامى چهارده معصوم بر روى كفن چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 765. اگر شخصى چند كفن براى خود آماده كرده باشد، مانند حولۀ احرام و كفنى از كربلا، آيا جايز است او را با چند كفن، كفن كنند و دفن نمايند؟

جايز است.

سؤال 766. اگر جنازه هاى زيادى موجود باشد، اما كفن به اندازۀ همۀ آن ها نداشته باشيم، آيا مى توان به كفن ناقص براى هركدام بسنده كرد؟

بايد چنين كنند.

سؤال 767. اگر پارچه براى كفن ميّت نباشد، تكليف چيست‌؟

او را در غير پارچه كفن كنند و اگر نشود با لباس هاى ميّت او را دفن كنند.

سؤال 768. آيا غسل و كفن و نماز و دفن ميّت بايد بلافاصله انجام شود يا چنانچه بين هركدام به دلايلى فاصله بيفتد، اشكال دارد؟

فاصله اشكال ندارد.

سؤال 769. موميايى كردن جسد ميّت چه حكمى دارد؟

جايز است.

نماز ميّت

سؤال 770. بر چه كسانى واجب است كه بر ميّت، نماز بخوانند؟ آيا در وجوب آن، خويشاوندى و نسبت با ميّت، شرط است‌؟

هر كس بخواند، كافى است.

سؤال 771. آيا نمازخواندن نابالغ بر ميّت، مجزى است يا حتماً بايد نمازگزار بالغ باشد؟

مجزى است.

سؤال 772. آيا نماز ميّت بر جنازۀ مرد، حتماً بايد توسّط مرد خوانده شود يا نمازخواندن يك زن هم كافى است‌؟

كافى است.

سؤال 773. آيا خواندن نماز ميّت با زبان غيرعربى جايز است‌؟

در صورت ضرورت، جايز است.

سؤال 774. نماز ميّت در چه صورتى باطل مى شود؟

اگر شرايطى كه در رساله ها ذكر شده است، انجام ندهند، باطل مى شود.

سؤال 775. آيا بر بچّۀ زير شش سال هم مى توان نماز ميّت خواند؟

مى توان، ولى واجب نيست.

سؤال 776. در نماز ميّت كسانى كه قبلاً مى شناخته ايم و مى دانيم كه اهل نماز و روزه و كارِ خير نبوده اند، گفتن عباراتى همچون «اللَّهُمَّ إِنَّا لَا نَعْلَمُ مِنْهُ إِلَّا خَيْراً» دروغ محسوب مى شود و نبايد گفت يا اشكالى ندارد؟

بايد گفته شود، زيرا يك دستور است و بايد عمل شود.

سؤال 777. ميّتى در زمان حيات، به علّتى از دست كسى راضى نبوده و از دنيا رفته است. آيا آن شخص مجاز است بر آن ميّت نماز بخواند؟

جايز است.

سؤال 778. آيا در نماز ميّت، عدالت امام جماعت شرط است‌؟

عدالت شرط است.

سؤال 779. كسى كه در تعداد تكبيرات نماز ميّت شك كند، چه وظيفه اى دارد؟

بنا را بر اقل بگذارد.

سؤال 780. نماز خواندن بر جنازۀ شخصى كه اقدام به خودكشى كرده، چه حكمى دارد؟

بايد او را غسل دهند و كفن كنند و نماز بر او بخوانند و او را دفن كنند.

سؤال 781. آيا خواندن نماز وحشت براى اموات واجب است‌؟ چه كسانى بايد بخوانند؟

يك نماز وحشت، هر كس بخواند، خيلى خوب است و زيادتر هم ثواب دارد.

قبر و نبش قبر

سؤال 782. اگر پس از دفن ميّت، وصيّت نامه اى از او پيدا شود و در آن، جايى غير از محلّى كه اكنون دفن شده است را وصيّت نموده باشد، وظيفۀ ورثه چيست‌؟

وظيفه اى ندارند.

سؤال 783. آيا جايز است انسان در دوران حيات خود قبرى را به قصد تملك بخرد؟

جايز است.

سؤال 784. اگر ملكيّت محلّ دفن مجهول باشد، چه بايد كرد؟

مى توانند در آنجا دفن كنند، مگر جاى مناسبى پيدا شود.

سؤال 785. آيا قبر افراد به منزلۀ ملك شخصى آنان حساب مى شود؟

ملك او نمى شود، مگر آن را خريده باشد، يا براى او خريده باشند يا هبه و مانند آن باشد؛ ولى اگر قبرستان متروكه شده يا آن قبر متروكه شده باشد، از ملكيّت بيرون مى رود.

سؤال 786. آيا پيش فروش قبر به اين صورت كه مبلغى تحت عنوان رزرو از شخص دريافت شود و هنگام استفاده از قبر و دفن متوفّى، مبلغ قطعى قبر به روز محاسبه و دريافت شود، از نظر شرعى اشكال دارد؟

اگر با توافق طرفين باشد، جايز است.

سؤال 787. اگر ميّت در مورد محلّ دفن خود وصيّتى نكرده باشد و بين فرزندان در مورد محلّ دفن اختلاف باشد، نظر كداميك مقدّم است و ميّت كجا بايد دفن شود؟

بايد اختلاف را بين خود حل كنند و اگر حل نشد، به حاكم شرع مراجعه كنند.

سؤال 788. آيا كالبد شكافى جهت تشخيص علّت مرگ جايز است‌؟

اگر قانون لازم بداند، جايز است.

سؤال 789. اگر ميّت مسلمان، به طور عمدى يا سهوى رو به قبله دفن نشود، چه بايد كرد؟

وجوب ساقط است.

سؤال 790. تعدادى قبر در قبرستانى جهت دفن اموات ساخته شده است و پس از ساخته شدن فهميده اند كه اشتباهاً جهت قبله به صورت دقيق مراعات نشده است. با توجّه به اينكه براى هر قبرى حدود يك ميليون تومان هزينه شده، آيا تخريب آن لازم است‌؟ در صورت عدم تخريب، ساير قبور در قطعه هاى ديگر نيز به همين صورت و مطابق اين قبور ساخته مى شود. اساساً تا چند درجه انحراف از قبله براى دفن اموات در قبر جايز است‌؟

اگر انحراف تا حدود ده درجه است، آنچه تاكنون ساخته اند، اشكال ندارد و از اين به بعد بايد مراعات شود. ولى چنانچه انحراف از قبله زياد است و هنوز استفاده نشده است، بايد اصلاح شود.

سؤال 791. نوشتن آياتى از قرآن يا اسم جلالۀ خداوند بر روى قبور، براى آمرزش اموات، اثرى دارد يا خير؟

ثأثير دارد.

سؤال 792. بر روى برخى از قبور، آيات قرآن مانند «بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ‌»، «كُلُّ نَفْسٍ ذٰائِقَةُ اَلْمَوْتِ‌»، «إِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَيْهِ رٰاجِعُونَ‌»، «وَ تَوَكَّلْ عَلَى اَلْحَيِّ اَلَّذِي لاٰ يَمُوتُ‌» و نظاير آن يا اسماء جلالۀ خداوند حكّاكى مى شود، آيا اين كار اشكال دارد؟

حكّاكى آيات قرآن روى سنگ قبر جايز است، ولى ديگران بايد مراعات ادب را داشته باشند.

سؤال 793. آيا راه رفتن با كفش يا پاى برهنه، بر روى نوشتۀ قبرهايى كه اسماء متبرّكه يا آيات قرآن روى آن حك شده، جايز است‌؟

جايز نيست.

سؤال 794. آيا محو آيات يا اسماءجلاله كه بر روى سنگ قبرها حكّاكى شده است، حرام است‌؟

اگر قبر مال ديگران باشد، بدون اجازۀ آن ها حرام است.

سؤال 795. آيا زينت كردن قبر با سنگ هاى مرمر سفيد يا سياه، اشكال دارد؟

اگر تجمّل گرايى نباشد، جايز است.

سؤال 796. آب ريختن، گلاب پاشيدن، گُل باران كردن و مانند آن، بر روى قبور چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 797. برخى مى گويند كه مستحب است روى قبر آب بپاشند؛ اوّلاً: آيا اين استحباب صحّت دارد يا خير؟ ثانياً: تا چه مدّتى بايد اين كار را انجام داد؟

همه وقت رجاءاً انجام دهند، جايز است.

سؤال 798. آيا ترسيم و حكّاكى نقش متوفّى (به ويژه متوفّى زن به شرط رعايت حجاب اسلامى) بر روى سنگ مزار، جايز است‌؟

حكّاكى صورت زن جوان جايز نيست و به طور كلّى بهتر است براى زن مُسن و مرد نيز اين كار را نكنند.

سؤال 799. اين كه در عوام مشهور است با سنگ ريزه روى قبر خط مى كشند يا با دست به قبر مى زنند، صحيح است يا خير؟

جايز است.

سؤال 800. اگر كافرى بميرد، وظيفۀ مؤمنين دربارۀ غسل و كفن و دفن او چيست‌؟

احكام مسلمان را ندارد.

سؤال 801. در كشورهاى خارجى اموات را در جعبه دفن مى كنند و در برخى از اين كشورها اجازۀ دفن اموات مسلمان به روش اسلامى يعنى رو به قبله بودن و نظاير آن را نمى دهند، حال تكليف دفن مسلمانان آن كشورها چيست‌؟

هرطور باشد، جايز است.

سؤال 802. نبش قبر و انتقال اجساد از يك قبرستان به قبرستان ديگر چه حكمى دارد؟

اگر غرض عقلايى نباشد، جايز نيست.

سؤال 803. شخصى وصيّت كرده است كه او را در كربلا دفن كنند، اگر در زمان فوت او راه كربلا بسته باشد و امكان انتقال او به كربلا فراهم نشده باشد.

الف) آيا بايد به وصيّت او عمل كنند؟

ب) اگر بخواهند به وصيّت او عمل كنند تا چه مدّتى مى توانند جنازه را نگه دارند تا راه باز شود؟

بايد او را دفن كنند، و بعداً استخوان هاى او را به كربلا ببرند.

سؤال 804. در يك قبرستان، با گذشت بيش از سى سال از دفن اموات، با توجّه به افزايش روزافزون جمعيّت شهر و بالتّبع افزايش متوفّى و نظر به محدوديّت اراضى جهت دفن، آيا با اجازۀ اولياى متوفّى و كسب مجوّز مراجع قانونى، مى توان از قبور بالاى سى سال جهت دفن صاحبان همان متوفّى استفاده نمود؟

جايز است.

سؤال 805. اگر يك مسلمان در كشورى كه قبرستان مخصوص مسلمانان ندارد، از دنيا برود، كجا بايد دفن شود؟

هركجا دفن شود، حتّى در قبرستان كفّار، جايز است.

عزاداري براي اموات

سؤال 806. گاهى از اوقات، اطرافيان ميّت (خصوصاً زنان و دختران) در عزادارى يا تشييع جنازه، با صداى بسيار بلند گريه مى كنند يا جيغ مى زنند يا به صورت خود لطمه مى زنند يا موى خود را مى كَنند، نظر جنابعالى در اين موارد و اين گونه اعمال چيست‌؟

جايز نيست.

سؤال 807. آيا براى ميّت، برگزارى مراسم سوّم، هفته، چهلم و سالگرد لازم است‌؟

لازم نيست، ولى چون مرسوم است، جايز است، مشروط بر اين كه همراه با تجمّل گرايى نباشد و غير از تجمّل گرايى، گناه ديگرى هم در آن ها واقع نشود.

سؤال 808. گرفتن مجلس ترحيم براى آرامش و نجات ميّت بهتر است يا اينكه پول آن صرف كار خير شده و به روح او هديه شود؟

صرف كارهاى خير شود، خيلى بهتر است، ولى به اندازۀ متعارف و متوسّط، مجالس ترحيم داشته باشند.

سؤال 809. اصلاح نكردن مردان در عزاى نزديكان چه حكمى دارد؟ برخى افراد تا مدّت زيادى سر و صورت خود را اصلاح نمى كنند و چهرۀ ژوليده اى پيدا مى كنند، حضرتعالى خوددارى از اصلاح سر و صورت را تا چند روز مناسب مى دانيد؟

طبق رسوم متعارف، چه مرد و چه زن، عمل كنند، جايز است.

سؤال 810. پوشيدن لباس مشكى در عزاى نزديكان چه حكمى دارد؟ پوشيدن لباس مشكى را تا چند روز مناسب مى دانيد؟

جايز است و طبق رسوم متعارف عمل شود.

سؤال 811. حكم پوشيدن لباس سياه براى ميّت چيست‌؟

براى زن متوفّى، در مدّت عدّه لازم است و براى غير زن، مدّتى خوب است.

سؤال 812. شخصى كه در خانوادۀ مسلمان به دنيا آمده است، اهل نماز و روزه نبوده، ولى انكار هم نمى كرده است، آيا احكام اموات ديگر مسلمانان براى او هست‌؟

بلى همۀ احكام اسلام را دارد.

سؤال 813. مرتدّى كه از دنيا مى رود و خانوادۀ او همچنان مسلمان هستند، احكام ميّت مسلمان را بايد براى او عمل كنند يا آن دينى كه به آن گرويده است‌؟

احكام اسلام را ندارد.

سؤال 814. رفتن به قبرستان هنگام غروب يا شب، جهت فاتحه خواندن، چه حكمى دارد؟

جايز است، ولى نرفتن بهتر است.

سؤال 815. برخى از خانواده ها، از مراسم خاك سپارى ميّت، از جمله غسل ميّت و گذاشتن ميّت در قبر فيلم بردارى مى كنند، آيا اين كار از جهت شرعى جايز است‌؟

جايز است.

سؤال 816. غذاخوردن در خانۀ ميّتى كه تازه از دنيا رفته است، چه حكمى دارد؟

جايز است، ولى خوب است نخورند، بلكه خوب است مدّتى براى اهل منزل ميّت، غذا بياورند.

سؤال 817. آيا در خوردن طعامى كه در مراسم ميّت فراهم مى شود، فرقى بين اين كه ميّت، فرزند صغير داشته باشد يا خير، وجود دارد؟

مطلقاً جايز است.

سؤال 818. اگر كار خيرى براى شادى روح ميّت انجام گيرد و ثواب آن كار به ميّت اهدا شود، آيا فاعل آن كار نيز ثواب مى برد؟

انجام دهندۀ آن، از چندين برابر ثواب، برخوردار مى شود.

سؤال 819. كارهاى خيرى كه بازماندگان به نيّت اموات خود انجام مى دهند، اثرى براى آن اموات دارد؟ اگر ممكن است بهترين اعمالى را كه مى شود براى آنان انجام داد، ذكر فرمائيد.

مسلّماً براى ميّت و همچنين خود بازماندگان، مفيد و مؤثّر است. اگر خمس يا بدهى يا حقّالنّاس دارد، هرچه زودتر از مال او برداشته شود و اگر مال ندارد، همه مخصوصاً فرزندان او، خوب است ادا كنند و اگر بدهى يا حقّالنّاس يقينى ندارد، بهترين خيرات براى او، ردّ مظالم است. پس از آن، نماز، روزه، قرآن و همۀ عبادات براى او نافع است.

مسِّ ميّت

سؤال 820. آيا خشك يا تر بودن بدن ميّت و دست كسى كه به ميّت دست مى زند، در وجوب غسل مسّ ميّت، فرق دارد يا خير؟

فرق ندارد.

سؤال 821. اگر دو نفر در يك بستر باشند و صبح هنگام يكى از آن ها فوت كرده باشد، اگر شخص احتمال بدهد كه پس از سرد شدن بدن ميّت و در حال خواب به او دست زده است، آيا غسل مسِّ ميّت بر او واجب است‌؟

واجب نيست.

سؤال 822. اگر غسّال مثلاً دندان مصنوعى ميّت را از دهانش خارج كند و در حالى كه مرطوب است كسى آن را بگيرد، آيا لازم است آن شخص نيز غسل مسِّ ميّت نمايد؟

لازم نيست.

سؤال 823. چنانچه در سردبودن بدن ميّت شك داشته باشيم، آيا دست زدن به آن، موجب غسل مسّ ميّت است‌؟

واجب نيست.

سؤال 824. اگر كسى با دست مرطوب، قبل از غسل ميّت، به بدن او دست بزند، آيا بايد دست خود را نيز تطهير نمايد؟

بايد تطهير كند.

سؤال 825. آيا دست و بدن و لباس غسّالى كه ميّت را غسل مى دهد و قبل از غسل به ميّت برخورد كرده است، نجس است و بايد طاهر شود؟

خود به خود با غسل طاهر مى شود، ولى غسّال بايد غسل مسّ ميّت كند.

سؤال 826. اگر قطرات آب غسل ميّت به جايى از بدن يا لباس كسى ترشح كند، آيا نجس مى شود يا خير؟ آيا موجب وجوب غسل مى گردد؟

بعد از اتمام غسل ها، پاك است و قبل از تمام شدن همۀ غسل ها، نجس است، ولى موجب غسل مسّ ميّت نمى شود.

سؤال 827. آيا مسِّ ميّت كافر يا مسلمان، در تعلّق غسل مسّ ميّت، تفاوت دارد؟

تفاوت ندارد.

سؤال 828. اگر به واسطۀ تماس با ميّت، بر كسى غسل واجب شده باشد و اين شخص به ديگرى برخورد نمايد، بر او نيز غسل مس ميّت واجب مى شود؟

واجب نيست.

سؤال 829. زن مستحاضۀ متوسّطه در ميان روز مسِّ ميّت كرده يا جنب شده است، از آنجا كه صبح غسل استحاضه كرده است و براى نماز ظهر صرفاً بايد وضو بگيرد، حال اگر قبل از مس ميّت وضو گرفته باشد، براى نماز خود بايد علاوه بر غسل مسّ ميّت يا غسل جنابت، وضو را تجديد كند يا وضوى او باقى است‌؟

غسل او از وضو كفايت مى كند.

سؤال 830. اگر بچّۀ مرده اى از شكم مادر بيرون آمد، در حالى كه چند ساعت از فوت بچّه گذشته و بدنش سرد شده باشد و در موقع خروج، با بدن مادر تماس پيدا كند، آيا غسل مسِّ ميّت بر مادر واجب است‌؟

واجب است.

سؤال 831. بچّه اى كه از مادرِ مرده به دنيا مى آيد، غسل مسّ ميّت او قبل از بلوغ كافى است يا بايد بعد از بلوغ نيز غسل كند؟

هر وقت مميّز شد، مى تواند غسل كند.

سؤال 832. اگر غسل مسِّ ميّت بر كسى واجب شده باشد و پس از گذشت مدّت زمانى در انجام دادن يا ندادن آن شك كند، چه وظيفه اى دارد؟

بايد غسل كند، ولى عبادات او قضا ندارد.

سؤال 833. مسِ استخوان ميّتى كه سال ها از فوت آن گذشته، آيا موجب وجوب غسل مى شود؟

اگر او را غسل نداده اند، موجب وجوب غسل مسّ ميّت مى شود.

سؤال 834. كسى كه در زمينۀ باستان شناسى كار مى كند، اگر در مكان هاى تاريخى استخوان هايى را پيدا كند كه بنابر شواهد، مربوط به قبل از اسلام باشد و دستش با آن ها تماس پيدا كند، آيا بايد غسل مسِّ ميّت كند؟

بايد غسل كند.

سؤال 835. اگر شخصى غسل مسّ ميّت را فراموش كرده يا اصلاً نمى دانسته كه غسل مسّ ميّت بر او واجب شده است، حكم نمازهاى قبل از غسل او چيست‌؟

بايد قضا كند، ولى روزه ها صحيح است.

شهيد

سؤال 836. اگر در زمانى، يكى از علماى بزرگ در منطقه اى (اعمّ از كشورهاى اسلامى و كشورهاى غيراسلامى) براى مردم آنجا دستور جهاد بدهد و عدّه اى در آن جنگ كشته شوند، آيا شهيد محسوب مى شوند و احكام شهيد را دارند؟

شهيد محسوب مى شوند.

سؤال 837. لمس بدن شهيد در معركه، بعد از انتقال يا در همان جبهه، آيا موجب وجوب غسل مسِّ ميّت مى شود؟

لازم نيست.

سؤال 838. اگر در منطقۀ جنگى، جنازه اى يافت شود كه معلوم نيست شهيد است يا به مرگ طبيعى مرده است، آيا غسل و كفن او واجب است‌؟

بايد احكام ميّت براى او به جا آورده شود.

سؤال 839. اكنون كه برخى از اجساد شهداى دفاع مقدّس كشف مى شود و به خانواده هايشان تحويل مى گردد، جز مقدارى استخوان، چيز ديگرى نيست؛ لطفاً بفرماييد:

الف) تكليف غسل و كفن آن ها چگونه است‌؟

بر آن ها نماز بخوانند و آن ها را دفن كنند.

ب) با توجّه به اينكه معلوم نيست آن ها در حين جنگ يا بعد از آن و در معركه شهيد شده اند يا خير، آيا لمس آن ها موجب غسل مسّ ميّت مى شود؟

نمى شود....

سؤال 840. افرادى كه در نيروى انتظامى يا ارتش، در مناطق مرزى مشغول به خدمت هستند و ممكن است در حال مبارزه با اشرار و قاچاقچيان، به وسيلۀ آن ها كشته شوند، آيا احكام شهيد را دارند؟ يعنى بايد بدون كفن و غسل دفن شوند يا خير؟

ثواب شهيد را دارند، ولى احكام شهيد را ندارند.

متفرّقه

سؤال 841. آيا غسل، كفن، نماز، تشييع و تدفين ميّت در شب، كراهت يا اشكال دارد؟

جايز است.

سؤال 842. اگر ولىّ ميّت غايب باشد، اجازۀ غسل و كفن و دفن ميّت با چه كسى است‌؟

اجازه ساقط است.

سؤال 843. در صورتى كه مرده ها فراوان باشند و وقت و امكانات كافى جهت رعايت آداب دفن نباشد، در مورد غسل و كفن و نماز آنان چه بايد كرد؟

به هر اندازه كه ممكن باشد، عمل شود.

سؤال 844. آيا بدن ميّت را مى توان بدون غسل از شب تا صبح در مسجد قرار داد؟

اگر وهن مسجد باشد، جايز نيست.

سؤال 845. هفتاد سال پيش شخصى بقعه اى براى دفن خود و ورثه اش احداث كرده است. با توجّه به اينكه زمين بقعه متعلّق به قبرستان است، آيا وارثين آن مرحوم مى توانند ادّعاى مالكيّت عرصه يا اعيان آن بقعه را بكنند؟ آيا همسر او را مى توان از دفن در زمين آن بقعه به دليل اين كه همسر از عرصه ارث نمى برد، محروم كرد؟

كسى از عرصه يا اعيان آن بقعه ارث نمى برد، امّا دفن ورّاث با هماهنگى مسئولين قبرستان در آنجا اشكال ندارد و در اين خصوص، فرقى بين همسر متوفّى و ساير ورّاث نيست.

سؤال 846. در برخى از قبرستان ها قسمت هاى مجزّايى براى دفن اعدامى ها، قاچاقچيان، محكومان به سنگسار و نظاير آن وجود دارد و هيچ نام و نشانى براى آن ها قرار نمى دهند و فقط صورت قبرى مشخّص است. آيا قرائت فاتحه براى اين افراد و نيز طلب رحمت براى آنان اشكال دارد؟ آيا در اين قرائت فاتحه، عنوان رضايت به اعمال آن ها صدق نمى كند؟

فاتحه خواندن جايز است، مگر مرتد باشند.

تيمّم

شرايط تيمّم

سؤال 847. اگر كسى به يافتن آب تا آخر وقت براى وضو يا غسل اميد ندارد، آيا مى تواند در اوّل وقت، نماز خود را با تيمّم بخواند؟

مى تواند.

سؤال 848. اگر انسان به پاك يا نجس بودن آب شك داشته باشد، آيا بايد با همان آب وضو بگيرد و غسل كند يا وظيفۀ او تيمّم است‌؟

بايد وضو بگيرد يا غسل كند.

سؤال 849. اگر دو ظرف آب در اختيار داشته باشيم و بدانيم آب يكى از آن ها نجس است، ولى ندانيم كدام يك است، وظيفۀ ما براى وضو يا غسل چيست‌؟ آيا بايد تيمّم كنيم‌؟

از هر دو بايد اجتناب شود.

سؤال 850. اگر يكى از اعضاى وضو نجس باشد و امكان پاك كردن آن نباشد، بايد تيمّم كنيم يا وضوى جبيره اى بگيريم‌؟

بايد تيمّم كرد.

سؤال 851. در منطقه اى كه آب قطع شده و معلوم نيست تا آخر وقت، براى وضو يا غسل مى توان آب به دست آورد يا خير، آيا نماز خواندن با تيمّم در وسعت وقت، اشكال دارد؟

اگر بتواند در منطقۀ ديگرى كه آب هست برود، بايد برود و آب تهيه كند. و اگر نمى تواند، تيمّم كند و اوّل وقت هم مى تواند تيمّم كند و نماز بخواند.

سؤال 852. كسى كه از يافتن آب در وقت نماز نااميد است يا نمى داند آب پيدا مى كند يا خير، اگر در اوّل وقت تيمّم كند و نماز بخواند، ولى بعد از آن و در وسعت وقت (به اندازه اى كه بتوان غسل كرد يا وضو گرفت و نماز خواند) آب پيدا كند، بايد نماز خود را با وضو يا غسل، اعاده كند؟

اعاده ندارد.

سؤال 853. كسى كه چشمش را جرّاحى نموده و بايد روى آن مدّتى بسته باشد، چه طور غسل و وضو را انجام دهد؟

بايد تيمّم كند.

سؤال 854. اگر آب سرد براى كسى مضر باشد و آب گرم نيز در اختيار نداشته باشد، به جاى وضو يا غسل، مى تواند تيمّم كند؟

بايد تيمّم كند.

سؤال 855. آيا بيمار مجاز است به قول پزشك مبنى بر مضربودن آب براى غسل يا وضو، اعتماد كند و براي عبادات خود تيمّم نمايد؟

بايد تيمّم كند.

سؤال 856. اگر كسى به علّت خوف ضرر يا بيمارى، تيمّم بدل از غسل يا وضو كند و بعد از نماز بفهمد خوف او بى مورد بوده است، آيا نماز او صحيح است‌؟

صحيح است.

چيزهايى كه تيمّم بر آن ها صحيح است

سؤال 857. خاكى كه با آن تيمّم مى شود، آيا حتماً بايد خشك باشد يا روى خاك مرطوب يا گل هم مى شود تيمّم كرد؟

روى چيزهايى كه مرطوب است، مى شود تيمّم كرد.

سؤال 858. آيا مى توانيم بر خاك يا سنگى كه شك داريم پاك است يا نجس، تيمّم كنيم‌؟

مى شود.

سؤال 859. آيا بر خاك كنار كوچه يا آسفالت خيابان نيز مي توان تيمّم كرد؟

اگر قير در ظاهر آن نباشد، مى تواند، ولى خوب نيست.

سؤال 860. آيا مي شود بر ديوار گچي كه رنگ شده است، تيمّم كرد؟

نمى شود.

سؤال 861. آيا تيمّم بر چوب و تخته صحيح است‌؟

صحيح نيست.

سؤال 862. آيا روى سنگ خيس هم مى شود تيمّم كرد؟

مى شود.

سؤال 863. آيا جهت تيمّم، بايد از ملكيّت سنگ يا خاكى كه بر روى آن تيمّم مى شود و نيز غصبى نبودن آن اطمينان حاصل شود؟

بايد غصبى نباشد، ولى اگر شك دارد، مى تواند بر آن تيمّم كند.

سؤال 864. تيمّم كردن بر ماسه هاي كنار دريا، چه حكمي دارد؟

جايز است.

سؤال 865. اگر مواضع تيمّم تر باشند، آيا تيمّم صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 866. آيا جايى كه بر روى آن تيمّم مى شود، بايد هموار باشد؟

لازم نيست.

احكام تيمّم

سؤال 867. در تيمّم، ترتيب و موالات بايد رعايت شود؟ آيا در اين موارد، فرقى ميان تيمّم بدل از وضو و تيمّم بدل از غسل وجود دارد؟

ترتيب و موالات شرط است و فرقى ميان تيمّم بدل از وضو و غسل نيست.

سؤال 868. آيا هنگام تيمّم، بايد دقّت شود كه تمام كف دست با سنگ يا خاكى كه با آن تيمّم مى شود تماس پيدا كند؟ آيا انگشتان هم بايد تماس داشته باشد؟

بايد همۀ دست به طور متعارف بر زمين زده شود.

سؤال 869. براى تيمّم بايد دست را بر سنگ يا خاك كوبيد يا تماس ظاهرى كافى است‌؟

بايد دست را بر خاك يا مانند آن بزند و گذاشتن جايز نيست.

سؤال 870. اگر سنگ يا خاكى كه روي آن تيمّم مى كنيم كوچك باشد و همزمان دو دست روى آن قرار نگيرد، مى توان هر دست را جداگانه روى آن بزنيم و تيمّم كنيم‌؟

اگر مجبور باشيد، اشكال ندارد.

سؤال 871. اگر كسى در جايي باشد كه باران شديد مى بارد و محلّ مسح سر او شديداً خيس شده و امكانات خشك كردن آن هم نبوده و وقت نيز براى نماز تنگ باشد، آيا وظيفۀ او براى نماز، وضو با همان حالت است يا تيمّم‌؟

بايد تيمّم كند.

سؤال 872. آيا چيزهايى كه مانع وضو محسوب مى شوند، مانع تيمّم نيز هستند و در هنگام تيمّم بايد برطرف شوند؟

در تيمّم نيز بايد موانع را برطرف كند.

سؤال 873. كسى كه به علّت ناتوانى يا خوف ضرر يا درد زياد، نتواند يك دست خود را بر پيشانى بكشد، در تيمّم بايد نايب بگيرد يا كشيدن يك دست ديگر بر پيشانى كافى است‌؟

كافى است.

سؤال 874. اگر تيمّم بدل از غسل باطل شد و عذر تيمّم همچنان باقى بود، براى نماز بعدى چه بايد كرد؟

بايد وضو بگيرد و اگر نمى تواند، تيمّم بدل از وضو بگيرد.

سؤال 875. اگر زن يا مرد در جايى كه نامحرم او را مى بيند مجبور باشد وضو بگيرد، مى تواند به خاطر اينكه نامحرم دست او را نبيند به جاى وضو تيمّم كند؟

بايد وضو بگيرد.

سؤال 876. شخصى به خاطر تنگى وقت، نمازش را با تيمّم خوانده است. بعد از فراغت از نماز براى او آشكار مى شود كه وقت براى وضو داشته است، نماز او چه حكمى دارد؟

صحيح است و اعاده لازم نيست.

سؤال 877. كسي كه به خاطر عذري، تيمّم بدل از غسل نموده، آيا پس از برطرف شدن عذر، بايد غسل را انجام دهد؟

بايد غسل كند.

سؤال 878. كسى كه يك دست دارد و مى خواهد تيمّم نمايد، چگونه بايد تيمّم كند؟

با همان دست صورت خود را تيمّم بدهد و تيمّم روى دست لازم نيست.

سؤال 879. شخص جنب مي داند كه اگر بخواهد غسل جنابت انجام دهد به كلاس درس كه در مسجد برگزار مي شود، نمي رسد، آيا مي تواند تيمّم كند و براي درس به مسجد برود؟

نمى تواند.

سؤال 880. شخصي كه غسل بر او واجب مى شود و به خاطر عذرشرعى - به جز تنگي وقت - نمى تواند غسل انجام دهد، آيا با تيمّم بدل از غسل، مى تواند تا موقعى كه عذرش در انجام غسل برطرف نشده است، كارهاى واجب خود را انجام دهد يا در مساجد تردّد نمايد؟

با آن تيمّم مى تواند مثل غسل رفتار كند.

سؤال 881. آيا بدون عذر، مى توان نماز نافله يا مستحب را بدون وضو و فقط با تيمّم خواند؟

نمى تواند.

سؤال 882. شخصي جنب شده است و براي كار بيرون از منزل رفته است. اگر لازم شود براي جلسه يا امر معمولي مثل روضه و اين ها به مسجدي وارد شود، آيا مي تواند تيمّم بدل از غسل انجام دهد و به مسجد وارد شود؟

نمى تواند.

سؤال 883. كسى كه در غسل كردن وسواس زيادى دارد و آب بسيار زيادى را براى انجام غسل مصرف مى كند (حدود 2-3 ساعت غسل او طول مى كشد)، آيا مى تواند در مواقع نياز به غسل، تيمّم نمايد تا از وسواس رها شود؟

بايد وسواس نداشته باشد و غسل كند.

سؤال 884. كسى كه در بيرون از منزل است و جايى براى نماز خواندن ندارد، آيا مى تواند در موقع تنگى وقت براى غسل، تيمّم بدل از غسل كند و با آن تيمّم وارد مسجد شود و نمازش را در آخر وقت در مسجد بخواند؟

مى تواند....

تيمّم بدل از غسل مستحب

سؤال 885. كسى كه آب در اختيار ندارد:

الف) مى تواند تيمّم بدل از غسلِ مستحب انجام دهد؟

مى تواند.

ب) در صورت تيمّم بدل از غسل مستحب، آيا آن تيمم از وضو كفايت مى كند؟

كفايت مى كند.

سؤال 886. آيا تيمّم بدل از غسل مستحب، مثلاً تيمّم بدل از غسل جمعه (براى كسى كه به آب دسترسى ندارد) فضيلتى دارد يا خير؟

فضيلت دارد.

سؤال 887. كسى كه به اندازۀ غسل آب در اختيار ندارد (مثلاً فقط به اندازۀ يك ليوان آب دارد و فقط مى تواند با آن آب وضو بگيرد) آيا مى تواند تيمّم بدل از غسل جمعه كند و براى نماز ظهر به آن تيمّم اكتفا كند يا حتماً بايد وضو بگيرد؟

مى تواند تيمّم بدل از غسل جمعه كند، ولى چون به اندازۀ وضو آب دارد، نمى تواند به آن تيمّم اكتفا كند و بايد وضو بگيرد.

سؤال 888. كسى كه مى خواهد براى زيارت امام رضاعليه السلام برود و قبل از آن غسل زيارت كند، ولى آب در اختيار ندارد:

الف) آيا مى تواند تيمّم بدل از غسل زيارت كند و به حرم مشرّف شود؟

مى تواند تيمّم كند.

ب) آيا تيمّم بدل از غسل زيارت او، از وضو كفايت مى كند و مى تواند مثلاً با آن نماز بخواند؟

اگر از انجام وضو نيز معذور است، مى تواند به آن تيمّم اكتفا كند.

مسجد

صيغۀ مسجد

سؤال 889. آيا صيغه خواندن براى مسجد، شرايط خاصّى دارد يا اجازۀ خاصّى مى خواهد؟

شرايط خاصّى ندارد، همين مقدار كه جايى را صاحب آن به موقوفٌعليه بدهد، مثلاً مدرسه را به اهل علم بدهد و آن ها در آنجا ساكن شوند، مسجد را به نمازگزاران بدهد و در آنجا نمازى خوانده شود، وقف تحقّق پيدا مى كند.

سؤال 890. آيا صيغۀ مسجد بايد در خود مسجد خوانده شود، يا از راه دور هم مى توان مكانى را تبديل به مسجد نمود؟

صيغه لازم نيست و همين مقدار كه مسجد را واگذار كند و نمازى در آن جا خوانده شود، مسجد مى شود.

سؤال 891. آيا اشكال دارد قسمتى از مسجد را كه در آن نماز اقامه نمى شود، جهت تأمين هزينه هاى مسجد و براى كار تجارى، اجاره داد؟ اگر در آن قسمت صيغه نخوانده باشند و فقط در ملك مسجد باشد، مسئله چه حكمى دارد؟

اگر مربوط به مسجد نباشد، مثلاً مثل مغازه باشد، جايز است.

سؤال 892. مسجدى را كه بر آن صيغۀ مسجد خوانده شده است، در چه صورت مى توان داخل خيابان انداخت‌؟

تا ضرورت نباشد، جايز نيست.

سؤال 893. اگر يك اتاق از منزل خود را رسماً مسجد قرار دهيم و در آن اتاق نماز بخوانيم، آيا ثواب نماز در مسجد را دارد؟

ثواب نماز در مسجد را دارد.

احكام مسجد

سؤال 894. فرق حسينيه و مسجد چيست‌؟ محدوديّت هايى كه در استفادۀ آن ها وجود دارد كدام است‌؟ آيا افراد ناپاك مى توانند از آن اماكن استفاده نمايند؟

احكامى كه در رساله ها براى مساجد آمده است،⁽¹⁾براى حسينيه و مانند آن نيست.

سؤال 895. ورود غير مسلمان اعمّ از اهل كتاب يا كافر يا غير از آن به مسجد، چه حكمى دارد؟

اگر وهن باشد، جايز نيست.

سؤال 896. اگر كسى در مسجدى وضو بگيرد، بايد در همان مسجد با آن وضو نماز بخواند و براى نماز خواندن در مسجد يا مكان ديگر، بايد مجدداً وضو بگيرد؟

مى تواند با آن وضو، هر كجا كه مى خواهد، نماز بخواند؛ امّا اگر در آن مسجد عبادتى انجام دهد، مثلاً سوره اى از قرآن را بخواند، خيلى بجا است.

سؤال 897. آيا حرم هاى حضرات معصومين احكام مسجد را دارند؟

احكام مسجد را دارند.

سؤال 898. مسجدى كه يك درب دارد، آيا ورود و خروج جنب در آن بدون توقّف جايز است‌؟

وارد شدن او در آن مسجد حرام است.

سؤال 899. بر سر درب ساختمان مسجدى، تابلوى بزرگى با نام «ياحسين» نصب كرده اند. با توجّه به اينكه اوّلاً: مسجد معبد است و معبود، «الله» خالق متعال است و ثانياً: قرآن مى فرمايد: «وَ أَنَّ اَلْمَسٰاجِدَ لِلّٰهِ فَلاٰ تَدْعُوا مَعَ اَللّٰهِ أَحَداً»⁽¹⁾و ثالثاً: در صدر اسلام مسجد ضرار را تخريب كرده اند، نظر حقيقى اسلام چيست‌؟

بزرگ نمودن اسم ولى خدا در مسجد - كه اسلام و دين خدا مرهون شهادت اوست - و نصب كردن نام وى، از شعائر اسلام است. در قرآن كريم، بر «تعظيم شعائر» تأكيد شده است و اين كار، هرگز عبادت او نيست تا گفته شود «فَلاٰ تَدْعُوا مَعَ اَللّٰهِ أَحَداً». پيامبر و اهل بيت او چون عبد صالح خدا هستند، تا سر حدّ شهادت دادن به رسالت و ولايت آن ها در نماز - چه رسد در مسجد - از آن ها اسم مى بريم. و امّا مسجد ضرار را پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم تخريب نمودند چون موجب اختلاف و كمين گاه دشمن بود.

سؤال 900. نصب پارچه و تراكت به مناسبت اعياد يا ايّام سوگوارى اهل بيت و جملات گهربار ايشان در شبستان مساجد، چه حكمى دارد؟

اشكال ندارد، بلكه بعضى اوقات خوب هم مى باشد؛ ولى مواظب باشيد در نماز، نظر نمازگزاران را جلب نكند.

سؤال 901. مسجدى در محلّۀ ما بنا شده كه داراى آشپزخانۀ مجهّزى است. آيا مى توان در اين آشپزخانه براى جاهاى ديگر يا امور شخصى سفارش گرفت و درآمد آن را صرف مسجد نمود؟

با اجازۀ متولّى يا هيئت امناء و امام جماعت، جايز است.

سؤال 902. ورود افراد نابالغ مخصوصاً كودكان به مسجد، چه حكمى دارد؟

مانعى ندارد؛ بلكه اگر براى عبادت يا عزادارى باشد، بسيار خوب است.

سؤال 903. پخش صداى عزادارى اهل بيت از بلندگوى مساجد و مجالس روضه خوانى در صورت اذيت شدن همسايگان و اهل محل، چه حكمى دارد؟

جايز نيست.

سؤال 904. گفتن اذان صبح در جايى كه موجب بيدارشدن ديگران و احياناً آزار آنان مى شود، چه حكمى دارد؟

اذان اعلامى بايد گفته شود و گفتن در بلندگو به طور معمولى و خواندن قرآنى كه الآن رسم راديو است، اشكال ندارد، گرچه مزاحمت هم باشد.

سؤال 905. اين حكم كه: «صداى بلندگوها نبايد مردم را اذيت كند و آسايش آن ها را بهم بزند» مشتى شده كه بر سر مساجد مى خورد و كم كم بلندگوهاى مساجد خاموش مى شوند و بلندگوى مجالس عروسى پر سر و صداتر مى شود و آن ها شاكى ندارند و اگر هم داشته باشد كسى رسيدگى نمى كند، امّا بايد به عرض برسانم اين شيوه فقط به مساجد و اسلام ضربه مى زند، نظر حضرتعالى در اين باره چيست‌؟

صداى بلندگو نبايد اذيت كند و اگر آسايش مردم را از بين ببرد، جايز نيست و فرقى ميان بلندگو در مسجد و حسينيه و مجالس سوگوارى و عروسى و مانند اين ها نيست، ولى صداى بلندگوى مساجد براى اذان اعلامى، بايد به صورت متعارف باشد.

سؤال 906. اگر مسجد به هر دليل خراب شود و زمين آن جزء كوچه و خيابان شود، باز هم احكام مسجد را دارد و بايد رعايت شود؟ در اين صورت رعايت احكام مثلاً تطهير مسجد بر چه كسانى واجب است‌؟

از مسجديّت مى افتد و احكام مسجد را ندارد.

تطهير مسجد

سؤال 907. به طور كلّى وجوب تطهير نجاست مسجد، فورى است يا خير؟

فورى عرفى است.

سؤال 908. آيا فرش و منبر مسجد، در حرمت نجس نمودن و لزوم تطهير، مانند مسجد است‌؟

كليۀ اثاثيۀ مسجد نظير فرش، منبر، درب و ديوار، حكم مسجد را دارد.

سؤال 909. اگر مكانى كه در مسجد نجس شده، دقيقاً معلوم نباشد كجاست، مثلاً مى دانيم كه قطرۀ خون روى فرش افتاده است، ولى نمى دانيم كدام قسمت فرش يا روى كدام فرش است، در اين صورت چه وظيفه اى داريم‌؟

تا مشقّتى نباشد، همه را بايد تطهير كرد، ولى اگر مشقّت باشد، وجوب ساقط مى شود.

سؤال 910. اگر نمازگزار در بين نماز متوجّه شود كه مسجد به واسطۀ خودش يا ديگرى نجس شده است، بايد نماز را تمام كند و به پاك كردن مسجد بپردازد يا فوراً با شكستن نماز، به تطهير مسجد بپردازد؟

ميان تمام كردن نماز يا شكستن آن مخيّر است.

سؤال 911. تطهير مسجد به عهدۀ كسى است كه آن را نجس كرده يا ديگران نيز در اين باره، وظيفه دارند؟

وظيفۀ همه است.

سؤال 912. اگر شخصى در حين نماز و در وسعت وقت، متوجّه شود كه مسجد نجس شده است، ولى بداند ديگران براى تطهير آن اقدام خواهند كرد، آيا باز هم وظيفه دارد نماز خود را بشكند؟

وظيفه ندارد.

سؤال 913. جلوگيرى از ورود بچّه هاى كوچك به مسجد كه رعايت پاكى و نجسى را نمى كنند و پدر و مادرهايشان هم سر و كارى با مسجد ندارند، چه حكمى دارد؟

بايد جوان ها، نوجوان ها و حتّى بچّه ها را در مسجد راه داد و با آن ها گرم گرفت تا عادت به آمدن مسجد پيدا كنند، البته مراعات نظم و انضباط هم يك شرط اساسى است.

ساخت، تخريب و تجديد بناى مسجد

سؤال 914. اگر بخشى از مسجد در تجديد بنا به صورت سه طبقه ساخته شود، آيا هر سه طبقه در حكم مسجد است يا حكم هر كدام فرق مى كند؟

هر سه طبقه مسجد است و احكام مسجد را دارد.

سؤال 915. آيا كسى مى تواند زمينى را كه مى خواهد براى مسجد بدهد، قسمتى از آن را به مسجد اختصاص دهد و طبقاتى را به غير مسجد؟ مثلاً در طبقۀ بالا كتابخانه و در زير زمين آن درمانگاه يا مغازه بسازد؟ آيا اين مكان ها نيز احكام مسجد را دارند؟

مى تواند و جايى حكم مسجد را دارد كه مسجد است.

سؤال 916. شخصى بيش از پنجاه سال پيش، قطعه زمينى را جهت مسجد وقف نموده است، اكنون در بازسازى مسجد، توالت هاى آن در طرح عقب نشينى از بين رفته است. برخى مدّعى هستند كه زير زمين مسجد، مسجد نيست. با توجّه به قدمت زمانى بيش از پنجاه سال و سند رسمى ادارۀ ثبت كه شش دانگ قطعه زمين را مسجد و صيغه وقف اجرا گرديده، سؤال اين است كه:

الف) آيا احداث توالت در زير زمين اين مسجد جايز است يا خير؟

جايز نيست، مگر اين كه احراز شود شرعاً مسجد نيست.

ب) در صورت احداث توالت و استفادۀ مردم، تكليف نمازگزاران محترم جهت اقامۀ نماز در مسجد چيست‌؟

البته كسانى كه در آنجا توالت احداث مى كنند، احراز جواز آن را خواهند كرد و على كلّ تقدير اقامۀ نماز در آن مسجد اشكال ندارد.

ج) وظيفۀ عامّۀ مؤمنين در قبال احداث توالت در اين مكان چيست‌؟

مردم وظيفه اى ندارند.

سؤال 917. آيا در قبرستان متروكه و مخروبه مى توان مسجد ساخت‌؟

با اذن حاكم شرع مى توان ساخت.

سؤال 918. اگر با پول خمس نداده يا غصبى يا حرام، مسجد بسازند، نماز خواندن در آن مسجد چه حكمى دارد؟

مسجديّت متحقّق مى شود و آن پول در ذمّۀ او مى رود و بايد هرچه زودتر ادا كند.

موقوفات و نذرهاى مسجد

سؤال 919. شخصى مثلاً براى قند و چاى مسجد پولى مى دهد، آيا جايز است آن پول را براى موارد ديگر مثلاً برق مسجد خرج نمود؟

اگر مسجد به قند و چاى احتياج نداشته باشد، اشكال ندارد.

سؤال 920. اگر به نيّت مسجدى كه هنوز وجود خارجى ندارد پول جمع آورى شود، آيا اجازه مى فرماييد از آن پول براى ساخت حسينيه استفاده كنند يا در مسجد ديگرى كه ناتمام است صرف كنند؟

اگر افرادى كه پول داده اند اجازه دهند، اشكال ندارد.

سؤال 921. آيا خارج نمودن دستگاه صوتى مسجد كه توسّط اهالى محل خريدارى شده، براى استفاده در مراسم هاى ديگر، جايز است‌؟

اگر بلندگو را فقط براى استفادۀ مسجد خريده باشند، خارج نمودن آن جايز نيست.

سؤال 922. درآمد موقوفات مسجدى كه به هرصورت تخريب مى شود و قابل استفاده نيست، بايد در چه راهى صرف شود؟ اگر مسجدى جايگزين مسجد تخريب شده گردد، آيا موقوفات را مى توان در آن مسجد صرف كرد؟

مربوط به حاكم شرع است و هرطور صلاح باشد، عمل مى كند.

سؤال 923. آيا جايز است وسايل موقوفۀ مسجد از قبيل منبر، فرش، موكت، پرده و نظاير آن را براى مراسم مذهبى از قبيل تشكيل هيئت يا روضه خوانى در منازل از مسجد خارج كنند؟

اگر وقف خاص نباشد، متصدّى مسجد مى تواند اگر صلاح وقف باشد، اين كار را بكند.

سؤال 924. آيا مى شود از آب و برق مسجد، به همسايه هاى مسجد جهت مصارف خانگى و كارهايى مانند خانه سازى داد؟

جايز نيست.

كارهاى متفرّقه در مسجد

سؤال 925. برگزارى كلاس هاى زبان، رايانه، مسابقات پينگ پنگ و نظاير آن در مسجد چه حكمى دارد؟

جايز نيست.

سؤال 926. در مسجدى، ويدئوكلوپ و نوارخانۀ نوارهاى مجاز تشكيل شده است، بفرماييد وظيفۀ ما در قبال چنين عملى چيست‌؟

اين گونه چيزها با تنزّه مسجد سازگار نيست و بايد نباشد، لذا امام جماعت مسجد و هيئت امناء بايد از اين گونه كارها ممانعت كنند.

سؤال 927. جمع آورى پول از نمازگزاران در مسجد به جهت ادارۀ مسجد يا ساخت و توسعۀ مسجد، يا حتّى جمع آورى پول براى كارهاى خير و كمك به فقرا، اشكال دارد؟

جايز است، مگر وهن مسجد باشد كه حرام است.

سؤال 928. استعمال دخانيات در مسجد و ساير اماكن مقدّسه، چه حكمى دارد؟

خوب نيست و اگر وهن باشد، حرام است.

سؤال 929. آيا انجام قرارداد كتبى يا شفاهى در مسجد، جايز است‌؟

انجام هر كارى كه عبادت نباشد، در مسجد كراهت دارد.

سؤال 930. خوابيدن در مسجد براى نگهبانى از آن، چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 931. برگزارى مراسم هاى ختم، اطعام، افطارى و امثال آن در مسجد، چه حكمى دارد؟

اگر خلاف شئونات مسجد نباشد و مزاحم نمازگزاران نيز نباشد، گرچه مكروه است، ولى حرام نيست.

سؤال 932. عزادارى حضرت سيّدالشّهداءعليه السلام و عزادارى براى اموات در مسجد، چه حكمى دارد؟

مانعى ندارد، مخصوصاً عزادارى براى حضرت سيّدالشّهداءعليه السلام.

سؤال 933. كف زدن در مجالس جشن ولادت معصومين و اعياد مذهبى و همچنين نواختن آلات موسيقى و سوت كشيدن در مساجد و حسينيه ها و ساير مكان هاى مقدّس، چه حكمى دارد؟

حرام است.

سؤال 934. مسجدى سه طبقه دارد كه در طبقۀ اوّل و دوّم آن نماز جماعت برگزار مى شود و از زيرزمين آن (با وسعت 600 متر) هيچ استفاده اى نمى شود، آيا مى توان از زير زمين مسجد براى كارهاى فرهنگى - كتابخانه و ورزشى (فقط تنيس) براى جذب جوانان و نوجوانان به امر نماز جماعت استفاده كرد؟ لازم به ذكر است كه با اين كار مى توان بيش از صدنفر را جذب مسجد كرد و از كارهاى باطل و بيهوده دور نمود.

استفاده از آنجا براى كتابخانه و كارهاى فرهنگى كه در شأن مسجد باشد، جايز است و استفاده براى كارهاى ورزشى و تنيس و نظاير آن جايز نيست و جذب جوانان با اين روش ها، بايد در مكان ديگرى غير از مسجد باشد.

سؤال 935. مستدعى است نظر مبارك خود را دربارۀ تعليم و تصحيح حمد و سوره و تشكيل كلاس هاى مختلف از قبيل خطّ و نقّاشى براى اطفالى كه در سنين كم (از سه سال تا هشت سال) هستند، در مساجد اعلام فرماييد.

موارد مختلف است، مثلاً گاهى مسجد به صورت مكتب خانه مى شود كه معلوم است با تنزّه مسجد سازگار نيست و گاهى آن كار از عبادات است، معلوم است اگر مزاحمت براى نمازگزاران نداشته باشد، جايز است.

سؤال 936. تآيا برگزارى كلاس هاى ايروبيك (ورزشى كه با رقص و آهنگ همراه است) كه در حال حاضر در جامعه مرسوم شده، در اماكن عمومى و مذهبى مثل حسينيّه يا جايى كه به نمازخانه يا حسينيه مشهور است، صحيح است‌؟

حرام است.

سؤال 937. با توجّه به اينكه در مورد فعّاليت بسيج در مساجد، سؤالات زيادى مطرح است، لطفاً نظر عالى را در مورد جواز يا عدم جواز استفاده بسيج از مكان هاى مختلف مسجد، آب، برق، گاز و ساير امكانات مسجد، مرقوم فرمائيد.

هيچ كس و من جمله بسيج، حقّ تصرّف در مسجد را ندارد، مگر براى نماز يا عبادت ديگرى، مشروط بر اينكه مزاحم نمازگزاران نباشد. چنان كه تخريب مسجد، حبس جايى از مسجد، بلكه گرفتن مكانى از مسجد به طور دائمى، جايز نيست. همچنين كارهايى كه با احترام مسجد سازگار نيست، نظير توپ بازى به هر نحوى، كارهاى هنرى غيردينى، بازى ها و تفريحات بچّه گانه و جوان پسندانه، فيلم هاى غيرمذهبى گرچه حرام نباشد و نظاير آن جايز نيست؛ امّا استفاده از امكانات مسجد، براى بسيج به طور متعارف، اگر در امور دينى باشد، جايز است.

سؤال 938. اجاره دادن زيرزمين مسجد كه حكم مسجد ندارد و صيغه هم براى آن خوانده نشده است، به منظور كسب درآمد، جهت ورزش ايروبيك كه ورزشى همراه با موزيك است، چه حكمى دارد؟

با شئونات مسجد سازگارى ندارد و جايز نيست، بلكه ورزش همراه موزيك هركجا باشد، جايز نيست.

سؤال 939. نظر حضرتعالى راجع به حكم شرعى موارد ذيل چيست:

الف) بازى با شطرنج در سالن نمازخانه مسجد و در وقت نماز چه حكمى دارد؟

ب) بازى فوتبال در حياط و صحن مسجد جلوى نمازخانه و سالن مسجد كه حتّى منجر به شكسته شدن شيشه هاى شبستان مى شود، چه حكمى دارد؟

اين گونه چيزها با تنزّه و عظمت مسجد سازگار نيست و با هدف وقف نيز منافات دارد، بنابراين جايز نيست و مسئولين مربوطه نظير امام جماعت و هيئت امناء و بسيج، بايد جلوگيرى كنند.

سؤال 940. با توجّه به افزايش هزينه هاى آب و برق و گاز، آيا اين هزينه ها كه براى برگزارى جلساتى نظير دعاى ندبه در مسجد و براى پختن و گرم كردن صبحانه و نظاير آن پرداخت مى شود، به عهدۀ مسجد است يا بانيان جلسات بايد اين هزينه ها را هم بپردازند؟

افرادى كه بانى و برگزاركنندۀ جلسات هستند، بايد لااقل هزينۀ مصرفى جلسات را به مسجد بدهند.

دخالت در امور مسجد

سؤال 941. بانى و سازندۀ مسجد، مى تواند بگويد اجازه نمى دهم فلان امام جماعت در اين مسجد اقامۀ نماز كند؟ در صورتى كه چنين اجازه اى ندهد، چه بايد كرد؟

دخالت در وقف، مربوط به واقف و بانى نيست و به متولّى مربوط مى شود كه اگر نداشته باشد، مربوط به حاكم شرع است.

سؤال 942. بعضى از افراد كه در بعضى از مساجد پول خرج كرده اند ادّعاى سرپرستى مسجد را دارند و حتّى هيئت امناء هم در واقع كارى نمى تواند بكند، به نظر حضرتعالى آيا كسى كه پول صرف مسجدى كرد مى تواند اين گونه ادّعايى داشته باشد؟

شرعاً حقّى ندارند، ولى مشورت با ايشان و همگامى با ايشان و تعامل اين افراد با هيئت امناء، بسيار بجا است.

سؤال 943. آيا بسيج يا ارگان ديگرى مى تواند قسمتى از شبستان مسجدى را براى كارهاى مخصوص به خود جدا نمايد به طورى كه در وقت فعّاليّت آن، ديگران در آن شركت نمى كنند و در اوقات ديگر هم بسته است و مكان محبوس است‌؟

اگر مزاحمت براى نمازگزاران باشد و نمازگزاران به آنجا احتياج داشته باشند، جايز نيست و بايد آنجا را تحويل نمازگزاران بدهند. تقاضا دارم از هيئت امناء و بسيج كه وحدت خود را حفظ كنيد و همسو و همگام براى اسلام كار كنيد؛ اميد است موفّق باشيد.

سؤال 944. آيا حسينيه را مى توان به مدرسه تبديل كرده و جاى ديگرى را به نام حسينيه ايجاد نمود؟

حسينيه را نمى شود تبديل به غير حسينيه نمود و اين گونه كارها گناه بزرگى است و تبدّل هم نمى شود.

سؤال 945. هنگامى كه شخصى زمينى را وقف مسجد نمود و در آن نماز خوانده شد، آيا مى تواند جهت ساخت وساز چيزى غير از مسجد، مثلاً حسينيه يا مجتمع فرهنگى در آن زمين، اقدام نمايد يا به شخص ديگرى براى چنين كارى وكالت بدهد؟

در فرض مذكور، آنجا مسجد است و بايد ساخت آنجا براى مسجد باشد و واقف حقّ ندارد آنجا را به عنوان غير مسجد مباشرتاً يا تسبيباً حتّى حسينيه يا مجتمع فرهنگى و مانند آن بسازد؛ بلى جايى از آن مسجد كه نمازخانه نيست، اگر تبديل به احسن باشد و براى عمران مسجد خوب باشد، نظير كتابخانۀ مسجد و مانند آن، مى توان آنجا را براى عمران مسجد و به عنوان مسجد ساخت وساز كرد.

نماز

نمازهاي واجب و مستحب

سؤال 946. آيا نمازهاي مستحب مثل نماز شب و نماز جعفر طيّار، ممكن است به واسطۀ عهد و نذر و قسم بر انسان واجب شود؟ اگر واجب مي شود، چرا به عنوان نمازهاي واجب بيان نشده است‌؟

وجوب اين نمازها به اين معناست كه اگر نخواند، بايد كفّارۀ نذر بدهد.

سؤال 947. آيا نماز مستحبِّ چهار ركعتي نيز وجود دارد؟

نمازهاى مستحبّى معمولاً دو ركعتى است، مگر يك نماز دوازده ركعتى كه مربوط به شب عيد غدير است و نماز اعرابى.

سؤال 948. وضعيّت شغلي فردي، به گونه اي است كه تا اواخر شب، مثلاً حدود ساعت يازده، كار او طول مي كشد و در زمان كار خود نيز نمي تواند نماز بخواند. وقتي ديروقت به منزل بر مي گردد، آيا مي تواند پس از نماز مغرب، نافله و نماز غفيله بخواند؟

مى تواند.

سؤال 949. آيا مي توان نماز غفيله و نماز وحشت را به عنوان نافله هاي مغرب به حساب آورد؟ با نيّت نافله بايد اين نمازها را خواند يا به نيّت اصلي‌؟

اگر به نيّت نافله و به صورت غفيله يا نماز وحشت بخوانيد، جايز است.

سؤال 950. آيا كساني كه نماز نمي خوانند يا در آن سهل انگارند، از دين خارج شده و كافر محسوب مي شوند؟

كافر نيستند، ولى قرآن، بى اهميّتى به نماز را كفر عملى مى داند.

سؤال 951. اگر كسي در حين نماز عصر شك كند كه نماز ظهر را خوانده است يا نه، چه وظيفه اي دارد؟

شكّ او اعتبار ندارد.

سؤال 952. خواندن نماز مستحب بدون وضو و به قصد رجاء، آيا صحيح و جايز است‌؟

صحيح نيست.

وقت نماز

سؤال 953. آيا به فتواى حضرتعالى عمل به اوقات شرعى كه از رسانه هاى كشورهاي اسلامى اعلام مى شود، صحيح است يا نياز به تفحّص بيشتر دارد؟

كافى است.

سؤال 954. شبكۀ استاني شهر ما، اذان صبح را يك ربع ديرتر از شبكۀ تهران پخش مي كند و بعضى اوقات اذان مغرب را چند دقيقه زودتر از تهران پخش مي نمايد. در اين صورت، مكلّف براى خواندن نماز، مخصوصاً نماز صبح، بايد طبق كدام اذان عمل نمايد؟

بايد طبق اذان هر شهر عمل شود.

سؤال 955. اگر اوقات شرعى مندرج در تقويم ها با همديگر يا با اوقات شرعى رسانه ها مغايرت داشته باشد، عمل به كداميك صحيح است‌؟

رسانه ها مقدّم مى باشند.

سؤال 956. آيا تفاوت افق در شهرستان ها و مكان هاى مختلف در هر سه وقت نماز يكسان است‌؟ مثلاً اگر دو شهر در وقت نماز صبح نيم ساعت تفاوت افق داشته باشند، در وقت نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء هم بايد اين تفاوت افق مراعات شود؟

هر جايى افقى دارد و مراعات افق آنجا لازم است.

سؤال 957. آيا خواندن نمازهاى يوميّه در پنج وقت، بر سه وقت رُجحان دارد؟

رجحان ندارد.

سؤال 958. وقت فضيلت نماز و وقت مخصوص نماز چه تفاوتي با يكديگر دارد؟

اوّل وقت، وقت مخصوص و فضيلت هر دو است و بعد از خواندن نماز ظهر يا مغرب، وقت مخصوص تمام مى شود و وقت فضيلت هر دو نماز است.

سؤال 959. شخصى با يقين به اينكه وقت نماز شده است، وارد نماز مى شود؛ ولى در بين نماز شك مى كند كه وقت نماز شده يا نه، در اينجا چه وظيفه اى دارد؟

اگر از اوّل با مدرك وارد نماز شده است، شكّ بعدى اعتبار ندارد.

سؤال 960. شخصى وارد نماز مى شود؛ ولى در بين نماز اطمينان پيدا مى كند كه هنگام شروع نماز وقت نماز نبوده است، در اين صورت چه وظيفه اى دارد؟

اگر يك ركعت از نماز در وقت بوده است، كفايت مى كند.

سؤال 961. ملاك اوّل وقت نماز، شروع اذان است يا بايد صبر نمود تا اذان تمام شود؟

به مجرّد اطمينان به اوّل وقت، مى تواند نماز بخواند.

سؤال 962. وقت قضا شدن نماز عصر، چه موقع است‌؟

مغرب نه غروب.

سؤال 963. آيا آغاز وقت نماز عشاء بلافاصله بعد از خواندن نماز مغرب است، يا اگر نماز مغرب در اوّلين لحظات دخول وقت خوانده شود، براى نماز عشاء بايد كمي صبر كرد؟

صبر لازم نيست، ولى چهار ركعت نافله، دو ركعت غفيله و تعقيبات، مخصوصاً تسبيحات حضرت زهراسلام الله عليها بسيار خوب و مستحبّ مؤكّد است.

سؤال 964. اگر انسان هنگام خواب احتمال بدهد كه نزديك اذان صبح بيدار نمي شود، بهتر است نمازشب را بخواند و بخوابد يا به اميد درك فضيلت بيشتر و بيدارشدن سحر، بدون نمازشب بخوابد؟

نماز شب را بخواند و بخوابد.

سؤال 965. كسى كه بعد از نماز شك مى كند نماز را در داخل وقت خوانده يا قبل از داخل شدن وقت، آيا نمازش صحيح است يا خير؟

نماز صحيح است.

سؤال 966. آيا مي شود نوافل مخصوصاً نماز شب را قضا نمود؟ آيا اين نماز قضا، ثواب دارد؟

قضا دارد و ثواب هم خيلى دارد.

سؤال 967. آيا به فتواى حضرتعالى، آن وقتى كه اهل تسنّن در مسجدالحرام و مسجدالنّبىّ صلى الله عليه و آله و سلم به عنوان وقت نماز مغرب مي گيرند، قابل اطمينان است و در غيرضرورت و تقيّه مي توان درآن وقت نماز مغرب را خواند؟

بايد با آن ها نماز خواند و نماز فرادا هنگام جماعت آنان جايز نيست، ولى بايد نماز خود را اعاده كند.

سؤال 968. آيا در هنگام تنگى وقت نماز، مثلاً ده دقيقه آخر وقت، نيّت نماز عوض مي شود؟ آيا بايد حتماً اين نيّت ذكرشود؟

لازم نيست و نيّت عوض نمى شود، مگر وقت تمام شده باشد كه بايد نيّت قضا كند.

سؤال 969. اگر نمازگزار در آخر وقت نماز ظهر و عصر بخواهد نماز بخواند و نداند آيا براي هر دو نماز وقت دارد يا فقط مي تواند نماز عصر را بخواند، چه بايد بكند؟

هر دو نماز را بخواند و نيّت ادا و قضا نكند.

سؤال 970. شخصي در نزديك مغرب به تصوّر اينكه ديگر وقت براي هر دو نماز ظهر و عصر ندارد، به نيت نماز عصر، نمازش را شروع مى كند، ولي در ركعت آخر يا بعد از سلام نماز، مى فهمد مي توانسته هر دو نماز را بخواند؛ اكنون چه وظيفه اي دارد؟

نماز ظهر را بخواند، كافى است.

سؤال 971. انسان تا چه موقعي در نماز مي تواند نيّت خود را به نماز قبل برگرداند؟

تا قبل از سلام، اگر بفهمد كه نماز قبلى را نخوانده، عدول جايز است. ولى اگر بعد از سلام فهميد، نماز بعدى كه خوانده شده صحيح است و بايد نماز قبلى را بخواند.

سؤال 972. آيا تأخير نمازصبح در شب هاي مهتابي نسبت به شب هاي غيرمهتابي، لازم است‌؟

لازم نيست.

سؤال 973. آيا بيداركردن افراد خانواده و ميهمان، براي نماز، مخصوصاً نماز صبح، لازم است‌؟

لازم نيست؛ مگر راجع به همسر و بچّه ها كه اگر بى تفاوت باشد منجر به بى نمازى آن ها مى شود.

سؤال 974. اگر انسان نماز صبح خود را در محلّي بخواند و پس از آن، با هواپيما به جايي مسافرت نمايد كه هنوز در آنجا طلوع فجر نشده است، آيا پس از دخول وقت در آن مكان، بايد نماز صبح خود را دومرتبه بخواند؟

لازم نيست، ولى اگر بخواند خيلى بجا است.

سؤال 975. اگر كسي به خيال اينكه وقت براي هر دو نماز ظهر و عصر ندارد، شروع به خواندن نماز عصر كند و پس از نماز ببيند مي تواند نماز ظهر را نيز بخواند و نماز ظهر را هم بخواند و هنوز مغرب نشده باشد، آيا بايد نماز عصر را دو مرتبه بخواند؟

لازم نيست.

سؤال 976. كسي كه در آخر وقت، تصوّر مي كند براي دو نماز وقت دارد و نماز ظهر خود را شروع مي كند و وقتي نماز ظهر او تمام مي شود اذان مغرب را مي گويند، آيا نماز ظهر او صحيح است، يا بايد با نماز عصر هر دو را قضا نمايد؟

نماز ظهر او صحيح است.

سؤال 977. كسي كه مي داند با شب نشيني، مطالعه، مشاهدۀ تلويزيون تا آخر وقت و نظاير آن، نماز صبح او قضا مي شود، آيا شرعاً مي تواند به اين امور بپردازد؟

جايز نيست.

سؤال 978. اگر كسي نداند هنوز وقت براي نماز دارد يا خير و آيا نماز قضا شده يا نه و امكان تحقيق نيز نداشته باشد و بخواهد نماز بخواند، بايد به چه نيّتي نماز بخواند؟

مى تواند به نيّت ادا بخواند، ولى بهتر است نيّت ادا و قضا نكند.

سؤال 979. آيا خواندن قضاي نمازها، وقت معيّني دارد؟

ندارد.

سؤال 980. اگر كسي حين نمازشب، مثلاً پس از خواندن هشت ركعت نمازشب، اذان صبح را بشنود:

الف) آيا بهتر است سه ركعت ديگر نماز شب را بخواند (كه در اين صورت اوّل وقت نماز صبح مي گذرد) يا شروع به نافلۀ صبح و نماز صبح كند؟

نماز شب را تمام كند، البته مختصر.

ب) اگر بخواهد نماز شب را ادامه دهد نيّت قضا كند يا اداء؟

نيّت ادا و قضا نكند.

سؤال 981. كسي كه ظهر جمعه نماز جمعه نمي خواند، آيا لازم است صبر كند تا اوّل وقت نماز بگذرد يا مي تواند در اوّل وقت، نماز ظهر خود را بخواند؟

مى تواند در اوّل وقت نماز بخواند.

سؤال 982. اگر كسى به هر دليلى تا نيمه شب شرعى نماز مغرب يا عشاء يا هر دو را نخوانده باشد، آيا مى تواند قضاى آن را در وقت ديگرى بخواند يا حتماً بايد تا قبل از اذان صبح به جا آورد؟ نيّت آن چيست‌؟

بايد تا قبل اذان صبح بخواند و نيّت ادا هم بكند، جايز است.

سؤال 983. به جا آوردن نماز قضا، بلافاصله بعد از فوت وقت اداء واجب است يا تأخير آن جايز مى باشد؟ مثلاً وقتى نماز صبح انسان قضا مى شود، هنگامى كه بيدار شد واجب است قبل از هر كارى نماز خود را قضا كند، يا مى تواند آن را به وقت ديگرى موكول نمايد؟

لازم نيست، ولى خيلى خوب است.

سؤال 984. نمازخواندن در اوّل وقت و در منزل بهتر است يا با كمي تأخير و به صورت فرادا در مسجد؟

با كمى تأخير در مسجد خواندن افضل است و بهتر از هر دو، جماعت است.

قبله

سؤال 985. اگر كسى در جايى واقع شود كه نداند قبله از كدام طرف است و هيچ احتمالى هم در اين مورد ندهد، چه وظيفه اى براى خواندن نماز دارد؟

به هر طرف نماز بخواند، كافى است.

سؤال 986. اگر كسى در جايى واقع شود كه نداند قبله از كدام طرف است، ولي وقت دارد به محلّى برسد كه قبلۀ آن مشخّص است، مي تواند نماز را با قبلۀ نامعلوم بخواند؟ يا حتماً بايد صبر كند تا قبله مشخّص شود؟

بايد صبر كند.

سؤال 987. در آخر وقت نماز، اگر كسي بخواهد در مكاني نماز بخواند كه قبله را نمي داند و از روي حدس به طرفي نماز بخواند و در بين نماز كسي پيدا شود و تذكّر دهد كه قبله اشتباه است، وظيفۀ نمازگزار چيست‌؟

به همان طرف برگردد....

سؤال 988. اگر كسى در جايى باشد كه قبله را نداند، آيا مطلقاً و بدون هيچ شرطى مى تواند به يك طرف كه حدس مى زند قبله است نماز بخواند يا بايد براى حدس خود تلاش كند يا وقت تنگ باشد يا شرايط ديگرى داشته باشد؟

بايد تفحّص كند، اگر راه به جايى نبرد، به يك طرف نماز بخواند.

سؤال 989. اگر در محلى وارد شديم و جهتى را به عنوان قبله به ما نشان دادند كه سال ها به همان جهت نماز مي خوانده اند، مي توان به قول آنان يا علامتى كه در آن محل براى قبله هست اكتفا كرد يا بايد خودمان قبله را بيابيم‌؟

برّرسى لازم نيست.

سؤال 990. كسانى كه در كشورهاى خارجى زندگى مي كنند، يا جهت انجام كاري به مدّت چند روز به كشورى مسافرت مي كنند و جهت قبله را نمي دانند، چه وظيفه اى براى اداى نماز خود دارند؟

اگر نمى تواند قبله را به دست آورد، به هر طرف نماز بخواند، اشكال ندارد.

سؤال 991. بيمارى كه امكان جابه جاشدن ندارد، يا جابه جاشدن براي او مضرّ است و جهت خوابيدن او رو به قبله نيست، چگونه بايد نماز بخواند؟

به هر طورى كه مى تواند، نماز بخواند.

سؤال 992. اگر بيمار به جهت خوف ضرر، نماز را در جهت خلاف قبله بخواند و بعد از اتمام نماز متوجّه شود خوف او بى مورد بوده است، تكليف چيست‌؟

كفايت مى كند، گرچه دوباره نماز بخواند، بسيار خوب است.

سؤال 993. بعضى اوقات در مسافرت، همۀ وقت نماز (مخصوصاً نماز صبح) در هواپيما مى گذرد. در چنين موقعيّتى بعضى از افراد براى مراعات ايستادن و روبه قبله بودن، از جاى خود بلند مى شوند و حركت مى كنند كه اين امر، با مخالفت مهمان داران و مسئولين هواپيما مواجه مى شود؛ چون نظم و كنترل هواپيما در آن زمان به هم مى خورد. لطفاً بفرمائيد در اين شرايط، افراد چه وظيفه اى براى اقامۀ نماز خود دارند؟

در راه مسافرت و در هواپيما، اگر وقت نماز واجب تنگ باشد، مسافرين مى توانند به همان صورتى كه در صندلى نشسته اند، نماز خود را بخوانند و رعايت قبله و ساير موارد لازم نيست. بلكه اگر مسئولين هواپيما اجازه ندهند، قبله يابى، ايستادن و نظاير آن جايز نيست.

سؤال 994. تشخيص قبله در هواپيما و قطار و نظاير آن چگونه است‌؟

اگر نمى تواند قبله را به دست آورد يا نمى تواند رو به قبله نماز بخواند، به هر طرف نماز بخواند، اشكال ندارد.

سؤال 995. كسي كه در كشتي يا قطار نماز مي خواند و در حين نماز، جهت حركت كشتي يا قطار عوض مي شود، چه تكليفي دارد؟

رعايت جهت قبله براى او لازم نيست.

سؤال 996. كمي چرخيدن حين نماز براي اينكه بدن كامل به طرف قبله قرار گيرد، آيا مبطل نماز است‌؟

مبطل نيست.

سؤال 997. براى تعيين قبله، مي توان به قبله نماهايى كه در بازار هست، اعتماد كرد؟

اشكال ندارد.

سؤال 998. تا حدود چند درجه انحراف از قبله موجب باطل شدن نماز نمي شود؟

تقريباً ده درجه.

سؤال 999. كسي كه در جايي نمي داند قبله از كدام طرف است، ولي با دلايلي به دو طرف بيشتر احتمال مي دهد، چه وظيفه اي دارد؟

به يكى از آن دو طرف نماز بخواند.

سؤال 1000. اگر كسى بعد از وقت نماز بفهمد نمازى كه خوانده، رو به قبله نبوده است، چه وظيفه اى دارد؟

اگر پشت به قبله بوده است، در وقت نماز بايد اعاده كند و بعد از وقت، قضا ندارد.

سؤال 1001. اگر زني در حال نماز باشد و در حين نماز فرزندش كه در كنار او قرار دارد به شدّت گريه كند، آيا مي تواند كمي به طرف راست يا چپ بچرخد (حدود 20-30 درجه) و گهوارۀ فرزند را به حركت درآورد تا ساكت شود و سپس به نماز خود ادامه دهد؟

نمى تواند، ولى مى تواند نماز را بشكند.

سؤال 1002. آيا جايي از زمين وجود دارد كه قبله نداشته باشد؟

همه جا قبله دارد.

سؤال 1003. آيا تذكّر به كسي كه خلاف جهت قبله نماز مي خواند، لازم است‌؟

لازم نيست، ولى جايز است.

سؤال 1004. شخصي در جايي وارد شده است كه اهل آنجا قبله را به طرفي اعلام مي كنند. ولي شخص جهت قبله را طرف ديگري تشخيص مي دهد، وظيفه او چيست‌؟ آيا بايد به تشخيص خود عمل كند يا گفتار ساكنان آنجا؟

گفتار اهل آن محل براى تعيين قبله كفايت مى كند و تفحّص لازم نيست و اختلاف انداختن، حرام است.

سؤال 1005. اگر نمازگزار در حال ظن، متوجّه شود كه جهت قبله غير از جهتي است كه ايستاده است، آيا مي تواند در حال نماز جهت خود را تغيير دهد؟

نماز را بايد بشكند، مگر انحراف كم باشد.

سؤال 1006. نماز اوّل وقت در جايى كه تشخيص قبلۀ صحيح بين قبله نما و افراد آن مكان اختلاف وجود دارد، افضل است يا نماز را در ميان وقت و در جايى كه به قبلۀ آن اطمينان داريم‌؟

در فرض مذكور، تأخير افضل است.

سؤال 1007. اگر در حين نماز بچّۀ انسان او را بكِشد و او را مقدارى از جهت قبله خارج سازد، نماز او چه حكمى دارد؟

صحيح است.

سؤال 1008. ظهرها در نمازخانۀ مدرسه نماز مي خوانيم. يكى از روزها در نماز خانه قبله نما گذاشتيم و ديديم قبله را كمى متفاوت نشان مي دهد. وقتى به مدير مدرسه اعلام كرديم، گفت قبله همان است و سال هاست اين گونه نماز خوانده مي شود، حال تكليف ما چيست‌؟

به اين اندازه تفاوت اشكال ندارد و گفتۀ مدير حجّت است.

سؤال 1009. پس از چندين سال كه در خانه نماز خوانديم، با قرار دادن قبله نما متوجه شديم كه قبله حدود 35 درجه تفاوت دارد:

الف) آيا به جهت قبله نما عمل كنيم يا به حرف ساكنان قبلى آن خانه‌؟

ب) تكليف نمازهاى قبلى چه مى شود؟

اگر يقين پيدا شود، بايد طبق يقين عمل شود، ولى نمازهاى گذشته قضا ندارد.

سؤال 1010. آيا اين مطلب صحيح است كه مي گويند وقتي حضرت مهديعجل الله تعالى فرجه الشريف ظهور فرمايند، جهت قبله را به سوي كربلا و قبر امام حسينعليه السلام تغيير مي دهند؟

گفتن اين گونه حرف ها بدعت است و گناه آن خيلى بزرگ است.

لباس نمازگزار

سؤال 1011. دختر غيربالغ كه مى خواهد نماز بخواند، آيا بايد پوشش كامل داشته باشد؟

بايد پوشش كامل داشته باشد.

سؤال 1012. در نماز بانوان رعايت حجاب اسلامى مثلاً با مانتو و پيراهن بلند و روسرى، كافى است يا حتماً بايد چادر سر كنند؟

اگر تمام بدن پوشيده باشد، كافى است، ولى مراعات چادر كه ادب نماز است، بشود.

سؤال 1013. اگر زن در اتاق تنها كه هيچ كس او را نمي بيند، بخواهد نماز بخواند، باز هم بايد پوشش و حجاب كامل داشته باشد؟

بايد حجاب و پوشش كامل داشته باشد، ولى اگر همۀ بدن جز وجه و كفين پوشيده باشد، نماز صحيح است، گرچه خلاف ادب است.

سؤال 1014. آيا نمازخواندن با چادر نازك صحيح است‌؟

اگر بدن با لباس پوشيده شده باشد، صحيح است، ولى خلاف ادب است.

سؤال 1015. چرا زن ها اگرچه در اتاق تنها باشند، بايد با حجاب كامل نماز بخوانند؟ مگر براي خداوند محرم و نامحرم فرق دارد؟

يك دستور است كه بايد عمل شود، نظير مرد كه در خلوت بايد عورتين خود را بپوشاند.

سؤال 1016. اگر زن پس از اتمام نماز بفهمد قسمتى از بدنش كه پوشاندن آن واجب بوده، در نماز نمايان شده است، چه وظيفه اى دارد؟

نماز صحيح است. در وسط نماز نيز اگر مى تواند، بپوشاند و ادامه دهد و الاّ اگر ضرورتى نيست، نماز را بشكند.

سؤال 1017. اگر لباس زنان در هنگام نماز بوى عطر بدهد، اشكال دارد؟ اگر در جايى باشد كه بوى عطر او را نامحرم استشمام كند، تكليف چيست‌؟

نماز صحيح است، ولى اگر نامحرم بوى آن را استشمام كند، حرام است.

سؤال 1018. آيا پوشاندن موى مصنوعى ياكلاه گيس براى بانوان در نماز واجب است‌؟

واجب است و نشان دادن به نامحرم هم حرام است.

سؤال 1019. آرايش نمودن زنان هنگام نماز چه حكمى دارد؟ اگر در خلوت باشد يا در ميان جمع تفاوتى در حكم مى كند؟

اگر نامحرم او را نبيند، اشكال ندارد، بلكه مستحب است.

سؤال 1020. نماز خواندن مرد با مايو در كنار استخر چه حكمى دارد؟

اگر مقدار واجب پوشش رعايت شود، نماز صحيح است، ولى خلاف ادب است.

سؤال 1021. اگر لباس نمازگزار در بين نماز، به واسطۀ خون يا چيز ديگرى نجس شود، چه كند؟

نماز را قطع كند.

سؤال 1022. بيمارانى كه در محلّ واجب براى پوشش در نماز، دچار سوختگى شديد هستند و بايد روى محلّ سوختگى را باز بگذارند، چه وظيفه اى دارند؟

با همان حال نماز بخوانند.

سؤال 1023. پزشكان يا پرستارانى كه لباس آن ها اجباراً آغشته به خون يا ادرار شده و امكان يا وقت تطهير ندارند، چگونه نماز بخوانند؟ اگر با اين حال نماز بخوانند، آيا بايد اعاده و قضا كنند؟

با همان حال نماز بخوانند و اعاده و قضا ندارد.

سؤال 1024. اگر انسان براى نماز صرفاً لباس زير پوشيده باشد و روى آن عبا يا چادر بپوشد، نماز او صحيح است‌؟

نماز صحيح است، ولى خلاف ادب است.

سؤال 1025. انداختن چفيه اي كه نجس است بر گردن در حال نماز، آيا مبطل است‌؟

چون به اندازه اى است كه ستر عورت مى كند، نماز باطل است.

سؤال 1026. اگر كسى به هر دليلى عريان باشد و امكان پوشش نداشته باشد و بخواهد نماز بخواند، مى تواند اگر مرد است عبا به دوش بگيرد و اگر زن است چادر ضحيم سر كند و نماز بخواند؟ آن نماز صحيح است‌؟

صحيح است و بايد چنين كند.

سؤال 1027. در هنگام نماز، آيا پوشاندن بدن براي زنان يا عورت براي مردان، حتماً بايد با لباس باشد يا هر ساتري كفايت مي كند؟ حتّي اگر آن ساتر در اجتماع زشت يا غيرمعمول باشد؟

كفايت مى كند.

سؤال 1028. نمازخواندن زن و مرد با لباس تنگ كه برجستگي هاي بدن در آن مشخّص است، چه حكمى دارد؟ در معرض ديد نامحرم بودن يا نبودن، فرقى مى كند؟

نماز صحيح است، ولى خلاف ادب است، و اگر در معرض نامحرم باشد، حرام است.

سؤال 1029. نماز خواندن با لباسى كه به صورت امانت يا قرض نزد ماست و نمى دانيم صاحب آن رضايت دارد يا نه، چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 1030. مرد يا زني كه به جز لباس همسرش لباس پاك ديگري براي نماز ندارد، آيا مي تواند براي پوشش خود از آن استفاده كند؟ مثلاً مرد چادر همسرش را دور خود بگيرد يا زن كت و شلوار مرد را بپوشد؟

جايز است.

سؤال 1031. نماز خواندن با لباس آغشته به عرق حائض و نفساء چه حكمي دارد؟

جايز است.

سؤال 1032. اگر كسى نماز خود را در ضرورت با لباس نجس يا غصبى بخواند و تا وقت آن نماز باقى است، يا بعد از گذشت وقت، آن ضرورت يا عذر برطرف شود، بايد نماز خود را اعاده يا قضا نمايد؟

لازم نيست.

سؤال 1033. شخصى در يك شركت كار مى كند و هميشه پول هاى آن شركت براى خريد و ساير موارد، در اختيار او است. اين شخص مقيّد است هنگام خواندن نماز، هرچه پول و اشياء از آن شركت نزد اوست، از خود جداكند و بعد نماز بخواند! او مي گويد مي خواهم مال غير در نماز نزد من نباشد، آيا چنين كارى لازم است‌؟

لازم نيست، بلكه غير متعارف است.

سؤال 1034. كسي كه پيراهن و شلوار او نجس است، ولي شورت او پاك است، امّا به علّت اينكه در بيرون منزل است و نمي تواند لباس خود را در آورد، براي خواندن نماز چه بايد بكند؟

بايد بيايد خانه و لباس نجس خود را درآورد و نماز بخواند.

سؤال 1035. زن و بچّه هاى كسى كه اهل پرداخت خمس نيست و سال خمسى ندارد، مجبورند از لباسى كه او تهيّه كرده است براى خواندن نماز استفاده كنند، آنان چه وظيفه اي دارند؟

نماز آن ها صحيح است و استفاده از مال او براى آن ها اشكال ندارد.

سؤال 1036. شخصى اهل پرداخت خمس است، ولى در جايى كار مى كند كه صاحب آن خمس نمى دهد و حقوق اين شخص از مالى كه خمس آن را نداده اند پرداخت مى شود، آيا اين شخص مى تواند با لباسى كه از آن پول تهيه مى كند، نماز بخواند؟

مى تواند.

سؤال 1037. اگر كسى در جايى كه نامحرم حضور دارد بخواهد نماز بخواند و لباس او نجس يا غصبى باشد و براى نماز خود اين قدر وقت نداشته باشد كه به يك مكان خلوت برود، آيا بايد با همان لباس نماز بخواند يا در مقابل نامحرم، لباس را از تن درآورد و نماز بخواند؟

با همان لباس نماز بخواند.

سؤال 1038. نماز خواندن در ايّام عزادارى حضرات معصومين با لباس سياه، چه حكمى دارد؟ آيا همان كراهت را دارد؟

پوشيدن لباس سياه در نماز و در غير نماز مكروه است، مگر داعى عقلائى وجود داشته باشد، نظير پوشيدن در عزادراى اهل بيت كه ثواب عظيمى هم دارد و نظير پوشيدن براى مرگ خويشان كه جايز است.

سؤال 1039. آيا چادر مشكي براي زنان كراهت دارد؟ در حال نماز چطور؟

كراهت ندارد؛ بلكه در غير نماز در ميان نامحرم سزاوار است و اگر غير سياه جلب نظر كند، جايز نيست.

سؤال 1040. خواهشمند است حكم خواندن نماز با كفش را در حال ضرورت يا غيرضرورت، بيان فرماييد.

اگر بتواند انگشت بزرگ را روى زمين بگذارد، و لو در كفش، جايز است و اگر نتواند، فقط در صورت ضرورت جايز است.

سؤال 1041. نماز خواندن با پيراهنى كه روى آن حرم ائمّه و تصاوير مذهبي يا نوشته هايي چاپ شده است، اعم از شعر يا كلمات انگليسي يا حتّي آيات قرآن، چه حكمى دارد؟

جايز است و نباشد بهتر است.

سؤال 1042. پوشيدن دمپايي در نماز، به صورتي كه در حال سجده شخص بتواند انگشت پاي خود را روي زمين قرار دهد، آيا اشكال دارد؟

جايز است، ولى خلاف ادب است.

سؤال 1043. كسى كه بر اثر بيمارى كنترل ادرار خود را ندارد و در نماز نجس مي شود، چه وظيفه اى براى تطهير دارد؟

اگر قبل از نماز خود را تطهير كند و وضو بگيرد، براى دو نماز متّصل، نظير ظهر و عصر يا مغرب و عشاء كافى است.

سؤال 1044. اگر در دو يا چند جاى لباس نمازگزار لكّه خونى كه كمتر از دو ريالى است وجود داشته باشد و اندازۀ مجموع خون ها بيش از يك دو ريالى شود، نماز با اين لباس صحيح است‌؟

صحيح نيست، مگر در ضرورت.

سؤال 1045. برخي از افرادى كه عمل جرّاحى روده مى كنند و قسمتى از رودۀ آن ها خارج مى شود، مجبورند جهت جمع آورى مدفوع، كيسه اى به همراه خود داشته باشند؛ نماز آن ها چه حكمى دارد؟

صحيح است.

سؤال 1046. اگر مرد با انگشتر يا گردن بند طلا نماز بخواند، نماز او چه حكمى دارد؟

چون مصداق لباس نيست، نماز باطل نيست، ولى حرام به جا آورده است.

سؤال 1047. اگر استفاده از انگشتر، ساعت، يا دست بند طلا براي امتحان يا نگهداري موقّت و كوتاه مدّت باشد، چه حكمي دارد؟

اگر زينت باشد، براى مرد جايز نيست و براى زن مستحب است.

سؤال 1048. نماز خواندن مرد با دنداني كه با طلا روكش شده است، چه حكمي دارد؟

جايز است، بلكه در غير نماز هم حرام نيست.

سؤال 1049. استفاده از انگشتر پلاتين و نقره، در حين نماز براى مردان اشكال دارد؟

جايز است.

سؤال 1050. آيا وجود انگشتر آهني يا برنجي در دست نمازگزار، مكروه است‌؟

مكروه نيست.

سؤال 1051. اگر لباس مرد از ابريشم مصنوعي باشد، آيا نماز با آن صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 1052. اگر يك زن در آخرين دقايق وقت نماز براى غسل به حمّام برود و پس از غسل دريابد كه براى خشكاندن بدن و پوشيدن لباس مناسب نماز، وقت ندارد، مى تواند بدون لباس و در حمّام نماز بخواند يا بايد شاهد قضا شدن نماز خود باشد؟

بايد قضا كند.

سؤال 1053. اگر زنى غسل واجب بر عهدۀ اوست و فقط به اندازۀ غسل كردن وقت دارد و براى پوشيدن لباس نماز وقت نداشته باشد، آيا وظيفۀ او تيمّم است يا غسل‌؟

بايد تيمّم كند.

سؤال 1054. آيا پوشيدن جوراب در نماز براى خانم ها واجب است‌؟

سزاوار است اگر بتواند با چادر پا را بپوشاند.

سؤال 1055. اگر لباس يا چادر زن در نماز به شكلي باشد كه در نور بدن او پيدا باشد، آيا نماز اشكال دارد؟

نماز باطل نيست، مگر بدن او نمايان باشد.

سؤال 1056. زني در حين نماز متوجّه مي شود كه مقداري از موي او پيدا بوده است و فوراً آن را مي پوشاند، آيا بايد نماز را دو مرتبه اعاده كند؟

لازم نيست.

سؤال 1057. زنى در حين نماز به ياد مي آورد كه دامن يا شلوار او نجس است، آيا نماز او باطل است يا مي تواند همان لحظه لباس نجس را در بياورد و به نماز ادامه دهد؟

به شرطى كه بدن او نمايان نشود، جايز است.

سؤال 1058. اگر النگو يا گردن بند زن نجس باشد، آيا مي تواند با آن نماز بخواند؟

مى تواند.

سؤال 1059. كسي كه كمربندش از اجزاي حيوان حرام گوشت مانند پوست مار و خرس است، آيا مي تواند با آن نماز بخواند؟

نمى تواند.

سؤال 1060. آيا بودن موي گربه در لباس نمازگزار، اشكالي دارد؟

نماز را باطل نمى كند.

سؤال 1061. اگر كسى در غصبى بودن يا نجس بودن لباس خود شك داشته باشد، چه وظيفه اى براى خواندن نماز با آن لباس دارد؟

جايز است.

سؤال 1062. اگر در جيب كسي شيء غصبي باشد، آيا مي تواند با وجود همان شيء، نماز بخواند؟

نماز باطل نيست.

سؤال 1063. اگر در حال نماز، از دهان نمازگزار خون بيايد، آيا نمازش باطل است‌؟

اگر به ظاهر سرايت كند، بايد نماز را بشكند.

سؤال 1064. نماز خواندن با لباسى كه عرفاً لباس شهرت محسوب مي شود، چه حكمى دارد؟

نماز صحيح است، ولى كار حرام است.

مكان نمازگزار

سؤال 1065. نماز خواندن در منزل كسى كه مى دانيم يا احتمال مى دهيم درآمد او اشكال دارد، مثلاً رباخوار است يا اهل خمس دادن نيست، چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 1066. زن و فرزندان كسى كه درآمد نامشروع دارد يا رباخوار است يا خمس نمى دهد، به ناچار در خانۀ او زندگى مى كنند و همۀ نمازها را نيز نمى توانند در مسجد يا بيرون خانه بخوانند؛ در اين صورت چه وظيفه اى براى نمازهاى خود دارند؟

نماز آن ها در آن خانه صحيح است.

سؤال 1067. صحّت نماز در ملكى كه چند نفر در آن شريك هستند، مشروط به اجازه و رضايت همۀ شركاء است‌؟

تصرّف در آنجا منوط به اجازۀ همه است، ولى اگر يكى از آن ها لجبازى كند و اجازه ندهد، تصرّف براى ديگران جايز است و خوب است از مجتهد جامع الشّرايط اجازه بگيرند.

سؤال 1068. اگر كسى با پولى كه خمس آن را نداده به اضافۀ پول ديگرى كه خمس به آن تعلّق نمى گرفته، خانه اى بخرد، آيا نماز خواندن در آن صحيح است يا خير؟

كار او حرام است، ولى نماز باطل نيست.

سؤال 1069. كسى كه در مكان غصبى زندانى شده است، نمازش صحيح است‌؟

صحيح است، بلكه در مكان غصبى كه مجبور باشد در آنجا بماند، چنين است.

سؤال 1070. ارگان ها و اداره ها و پارك هايى كه مكان عمومى است، معمولاً مكانى تحت عنوان نمازخانه دارد. آيا براى نماز خواندن در اين نمازخانه ها، اجازه يا رضايت كسى لازم است‌؟

لازم نيست.

سؤال 1071. بعضى ساختمان ها مربوط به اشخاص بوده و اوّل انقلاب مصادره شده است و اكنون به صورت قانونى، به عنوان مكان عمومى استفاده مى شود. آيا نمازخواندن افراد در آن مكان ها اشكال دارد؟

جايز است.

سؤال 1072. نماز خواندن در مكان هاى مجهول المالك، يا جاهايى كه بر سر مالكيّت آن اختلافات شديد وجود دارد، چه حكمى دارد؟

نماز باطل نيست، ولى براى توقّف، اجازۀ حاكم شرع را مى خواهد.

سؤال 1073. خواندن نماز اوّل وقت در مكان مشكوك به غصبى بودن افضل است يا خواندن بعد از وقت فضيلت در مكان غير مشكوك‌؟

نماز در وقت فضيلت افضل است.

سؤال 1074. اگر كسى مكانى را غصب كرده باشد، نمازخواندن شخص ثالث در آن مكان كه هيچ ربطى به غاصب و مغصب ندارد، چه حكمى دارد؟

نماز باطل نيست، ولى حقّ توقّف ندارد، مگر مضطرّ باشد.

سؤال 1075. اگر كسى در جايى ميهمان باشد، حتماً بايد براى نماز از صاحب آن جا اجازه بگيرد؟

لازم نيست.

سؤال 1076. نماز خواندن اطراف قبر مطهّر حضرات معصومين چه حكمى دارد؟

جايز است، ولى نمازخواندن پشت به قبر امام جايز نيست و به طور كلّى انسان بايد رعايت ادب را بكند و جلوتر از قبر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم يا امامعليه السلام نماز نخواند.

سؤال 1077. اگر كسى به جهت ضرورت مجبور شود در اتومبيل يا اتوبوس و نظاير آن نماز بخواند، بايد از صاحب آن وسيلۀ نقليه اجازه بگيرد؟

اجازه لازم نيست.

سؤال 1078. اگر كسى در نماز جماعت در جايى كه قبلاً به وسيلۀ مهر يا جانماز توسط ديگرى اشغال شده، بايستد و نماز بخواند، نمازش صحيح است‌؟

نماز صحيح است، ولى نبايد چنين كارى بكند.

سؤال 1079. كسى كه نماز خود را با ويلچر يا عصا مى خواند، اگر ويلچر يا عصاى او نجس باشد، نماز او چه حكمى پيدا مى كند؟

نماز باطل نيست.

سؤال 1080. اگر عرق جنب از حرام، با مهر نماز برخورد كند، آيا بعداً مى تواند روى آن مهر نماز بخواند يا حتماً بايد آن مهر را آب بكشد؟

نماز خواندن روى آن مهر، جايز است.

سؤال 1081. اگر كسى در آخر وقت نماز در محلّى كه متعلّق به ديگرى است قرار بگيرد و صاحب آن محل اعلام كند رضايت ندارم در اين مكان نماز خوانده شود و وقت كافى نيز براى تغيير محل نداشته باشد، چه بايد بكند؟

نماز صحيح است.

سؤال 1082. نمازخواندن در محلّى كه در آن موسيقى مطرب، يا رقص و آواز پخش مى شود، چه حكمى دارد؟ اگر كسى در آن مكان نماز بخواند، نمازش باطل است‌؟

گناه است، ولى نماز باطل نيست.

سؤال 1083. نمازخواندن بر روى قاليچه ها و موكت هايى كه عكس هايى از زن و مرد در حالت عاشقانه دارد، چه حكمى دارد؟

گناه است، ولى نماز باطل نيست.

سؤال 1084. آيا ايستادن بر فرش غصبى كه روى زمين مباحى انداخته شده است، به صحّت نماز ضرر مى زند؟

بايد مكان نمازگزار مباح باشد و روى فرش غصبى و مانند اين ها نماز نخواند.

سؤال 1085. اگر در نماز جماعت، يك مرد در وسط نماز رسيده باشد و در صف پشت سر خانم ها بايستد و اقتدا كند (اتّصال او به صف مردان، از طريق صف خانم ها باشد)، فتواى حضرتعالى در مورد صحّت يا ابطال نماز آن مرد و آن خانم ها چيست‌؟

نماز باطل نيست.

سؤال 1086. نمازخواندن در حالت اختيار يا اضطرار، در محلِّ متحرّك مثل ماشين و قطار چه حكمى دارد؟

در حالت اختيار جايز نيست.

سؤال 1087. اگر در نماز از روزنامه اى كه اسم خدا و اسامى ائمّه در آن وجود دارد، به عنوان زير انداز استفاده شود، آيا نماز اشكال دارد؟

حرام است، ولى نماز باطل نيست.

سؤال 1088. اگر سجّاده يا پارچه اى روى زمين نجس بيندازيم و نماز بخوانيم، آيا نماز صحيح است‌؟

صحيح است، بلكه روى آن هم اگر نجس باشد، صحيح است؛ ولى مُهر بايد پاك باشد.

سؤال 1089. اگر زن و شوهر در منزل بخواهند نماز جماعت بخوانند، آيا وجود پرده يا فاصلۀ خاصّى لازم است يا مى توانند به صورت معمولى مانند جماعت بايستند؟

لازم نيست و همچنين زن و مرد گرچه نامحرم هم باشند.

اذان و اقامه

سؤال 1090. آيا گفتن اذان و اقامه، در نمازهاى مستحبّ يا در غير نماز، مستحب است‌؟

اذان و اقامه فقط مربوط به نمازهاى واجب است، بلى در بعضى موارد نظير گرفتارى ها و در گوش بچّه، اذان گفتن مستحب است. ولى اذان اعلامى يكى از شعارهاى بزرگ اسلام است.

سؤال 1091. با توجه به استحباب اذان و اقامه، آيا مى توان بعضى از جملات آن را كمتر يا بيشتر از آن چيزى كه معيّن شده است، تكرار كرد؟

بايد طبق آنچه در رسالۀ عمليّه هست، گفته شود.

سؤال 1092. آيا مقدّمۀ گفتن اقامه و شرط استحباب آن، اين است كه قبل از آن، اذان گفته باشيم، يا اقامه بدون اذان هم صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 1093. آيا اذان اعلام وقت نماز، با اذانى كه براى نماز گفته مى شود، تفاوت دارد؟ به عبارت ديگر دو اذان مستحب براى يك نماز داريم‌؟

اذان اعلامى ربطى به اذان نماز ندارد.

سؤال 1094. اگر نمازجماعت بدون خواندن اذان و اقامه برگزار شود، چه حكمى دارد؟

صحيح است.

سؤال 1095. اگر سهواً اذان و اقامه جابه جا گفته شود، چه حكمى دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 1096. آيا شنيدن اذانى كه بچۀ نابالغ براى نماز مى گويد، كافى است‌؟

كافى است.

سؤال 1097. پخش صوت هايى غير از اذان، از قبيل مدّاحى و سخنرانى از بلندگوى مساجد، چه حكمى دارد؟

فقط براى اذان اشكال ندارد، ولى غير از اذان بايد مزاحمت نباشد.

سؤال 1098. آيا شنيدن اذان از نزديك يا حتّى از راديو، تلويزيون، بلندگوى عمومى و نظاير آن، كفايت از اذان نماز مى كند؟

اذان اعلامى، كفايت از اذان نماز نمى كند.

سؤال 1099. اذان گفتن دختران در مدارس دخترانه، جهت حضور دانش آموزان در نماز جماعت مدرسه، چه حكمى دارد؟

جايز است، مگر احتمال مفسده اى باشد.

سؤال 1100. شخصى جهت برپايى نماز جماعت از طرف امام جماعت اذان و اقامه را مى گويد، در حالى كه بعضى كلمات را غلط مى خواند، آيا اين نوع اذان و اقامه، كفايت مى كند يا نه‌؟

كفايت مى كند.

سؤال 1101. هنگامى كه ديگران اذان مى گويند و ما در حال گوش دادن آن هستيم، براى اكتفاى به اين اذان، آيا دقّت در صحّت اذان آنان لازم است‌؟

لازم نيست.

سؤال 1102. حرف زدن در بين جملات اذان و اقامه، براى كسى كه اذان مى گويد و كسانى كه مى شنوند، چه حكمى دارد؟

اشكال ندارد، ولى خوب نيست.

سؤال 1103. آيا در نماز جماعت همين قدر كه مأمومين بدانند اذان گفته شده، كافى است يا بايد همه دقيقاً اذان را بشنوند؟

كفايت مى كند.

سؤال 1104. آيا امام جماعت در نماز جماعت بايد خودش اذان بگويد يا به اذانى كه گفته مى شود گوش دهد؟ يا اگر پيش از آمدن او اذان گفته باشند، كافى است‌؟

كافى است، حتّى اگر اقامه هم چنين باشد، كفايت مى كند.

سؤال 1105. اگر اذان نماز پيش از وقت گفته شود و هنگام دخول وقت نماز شروع شود، كافى است‌؟

كافى است.

سؤال 1106. در نماز مغرب و عشاء يا ظهر و عصر، آيا اذان براى هر دو نماز، مستحب است يا يك اذان براى هر دو كافى است‌؟ اگر بين دو نماز فاصله بيفتد، تفاوتى مى كند؟

اگر بين دو نماز فاصله نيفتد، يك اذان كافى است.

سؤال 1107. در مواردى كه بيان مى شود اذان لازم نيست، مثل وقتى كه دو نماز به صورت جمع خوانده شود، اگر كسى اذان بگويد، آيا خلاف شرع است‌؟

خلاف شرع نيست.

سؤال 1108. اگر اذان و اقامه به هر دليل اشكال پيدا كند يا باطل شود، آيا فقط ثواب استحباب آن را از بين مى برد يا در صحّت نماز نيز مؤثّر است‌؟

ثواب دارد، ولى مستحبّ است دوباره اذان و اقامه بگويد و در هر صورت، نماز صحيح است.

سؤال 1109. اگر كسى در حين اذان يا اقامه شك كند كه مثلاً جملۀ قبل را گفته است يا نه، چه وظيفه اى دارد؟

شكّ او اعتبار ندارد.

سؤال 1110. آيا اذان و اقامه براى مردان يا زنان فرقى با هم مى كند؟

فرقى ندارد.

سؤال 1111. اگر در جايى كه چند نفر نماز فرادا مى خوانند، يكى از آن ها بلندتر اذان و اقامه بگويد و انسان مقدارى از آن را بشنود، آيا كفايت از اذان و اقامه مى كند؟

كفايت نمى كند.

سؤال 1112. شنيدن تمام اذان يا اقامه براى نماز جماعت لازم است، يا شنيدن قسمتى از آن نيز كفايت مى كند؟

در نماز جماعت، شنيدن اذان و اقامه لازم نيست.

سؤال 1113. كسى كه اذان و اقامۀ شخص ديگرى را مى شنود، بايد اذان و اقامۀ خود را ترك كند يا بايد اذان و اقامه را خود بگويد؟

بگويد بهتر است.

سؤال 1114. آيا گفتن اقامه در حالت نشسته كه پس از آن براى تكبيرة الاحرام بلند شود يا در حال حركت به طرف محلِّ نماز، به صورتى كه وقتى به جانماز خود مى رسد، بايستد و تكبير بگويد، كفايت مى كند؟

هر دو صورت جايز است، ولى خلاف ادب است.

سؤال 1115. كسى كه پس از اتمام اقامه و قبل از شروع نماز حرفى بزند، آيا لازم است دوباره اقامه را بگويد؟

لازم نيست.

سؤال 1116. فردى وقتى به مسجد مى رسد، نماز جماعت تمام شده است:

الف) اگر صفوف نماز جماعت، خصوصاً صف اوّل هنوز به هم نخورده باشد، آيا بايد اذان و اقامه بگويد؟

به طور كلّى اگر جماعت به هم نخورده باشد، اذان و اقامه از او ساقط است.

ب) اينكه شخص داخل صفوف قرار گيرد يا بيرون از صف ها بايستد، در لزوم گفتن يا نگفتن اذان تأثيرى دارد؟

فرقى ندارد، ولى براى نگفتن اذان و اقامه، بايد محلّ ايستادن او با محلّ نماز جماعت، مجلس واحد محسوب شود.

سؤال 1117. كسى كه به علّتى نمازش باطل شده و مى خواهد آن را اعاده كند، آيا بهتر است براى آن دوباره اذان و اقامه بگويد؟ يا همان اذان و اقامۀ نماز باطل كفايت مى كند؟

اگر اعاده كند، بهتر است.

سؤال 1118. اگر انسان اذان و اقامه را بگويد و كارى براى او پيش آيد و مثلاً نيم ساعت يا يك ساعت مشغول آن كار شود، بعد كه مى خواهد نماز بخواند، همان اذان و اقامه كافى است يا بايد اعاده كند؟

كافى نيست.

سؤال 1119. شخصى براى نماز ظهر اذان نگفته و با اقامه نماز خود را خوانده است. آيا براى نماز عصر مى تواند اذان و اقامه هر دو را بگويد؟

خيلى خوب است.

سؤال 1120. در اذان يا اقامه، در هنگام شهادت ثالثه (أشهَدُ أنَّ عَلِيّاً...) كدام عبارت بهتر است: «أشهَدُ أنَّ عَلِيّاً ولي الله» يا «أشهَدُ أنَّ عَلِيّاً حُجّةُ‌الله» يا «أشهَدُ أنَّ عَلِيّاً أميرَالمُؤمِنينَ حُجَّةُ‌الله» يا عبارت ديگرى‌؟

هر كدام از اين ها و مانند آن كافى است.

سؤال 1121. پس از شهادت به ولايت اميرالمؤمنينعليه السلام، آيا مى توان شهادت ديگرى اضافه كرد؟ مثلاً شهادت به عصمت حضرت زهراسلام الله عليها؟ همان گونه كه برخى گفته اند: بعد از شهادت ثالثه مى توان گفت: «أشهَدُ أنَّ فَاطِمَة الزَّهراء عِصمَةُ اللهِ الكُبري»؟

بايد طبق رساله ها عمل شود.

سؤال 1122. اضافه كردن جملاتى در اذان نظير صفاتى كه دنبال نام پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم يا اميرالمؤمنينعليه السلام آورده مى شود، اشكال دارد؟

صحيح نيست.

واجبات نماز

نيّت

سؤال 1123. اگر شخصى در موقع مغرب بداند كه مى خواهد نماز مغرب بخواند، ولى اشتباهاً در ذهنش بگذرد يا بگويد كه چهار ركعت نماز ظهر مى خوانم و تكبير بگويد، آيا نماز او صحيح است يا بايد مجدّداً نيّت كند و تكبير بگويد؟

كفايت مى كند.

سؤال 1124. چگونه مى توان نيّت خود را براى خداى سبحان خالص كرد؟

اگر عبادت را براى خدا به جاى آورد، مرتبۀ اوّل خلوص را به دست آورده است و مراتب ديگر، احتياج به مجاهدت هاى دينى دارد.

سؤال 1125. آيا در نيّت نماز و ساير اعمال لفظ قربة الى الله كه به زبان آيد يا قلباً به آن توجّه شود لازم است يا نيّت لازم نيست‌؟

همين مقدار كه توجّه به انجام عمل براى رضاى خدا دارد، براى نيّت كافى است و نيّت زبانى يا از قلب گذراندن لازم نيست.

سؤال 1126. اگر انسان بخواهد در محيطى نماز بخواند كه زياد امكان ريا وجود دارد، چه بايد بكند؟ آيا بايد محلّ نماز خود را تغيير دهد؟

لازم نيست محل را ترك كند و همين مقدار كه براى خداوند اعمال را به جا بياورد، كفايت مى كند.

سؤال 1127. اگر شخصى وقتى در خانه و تنها نماز مى خواند، حدود 20 دقيقه نمازش طول مى كشد، ولى متعارف مردم 4-5 دقيقه است، مى تواند به همان صورت كه در منزل نماز مى خواند در مسجد و اجتماع يا جماعت هم بخواند؟ آيا اين كار ريا محسوب مى شود؟

ريا نيست.

سؤال 1128. كسى كه در نماز به نيّت آموزش كسى كه حمد و سوره اش را غلط مى خواند، حمد و سورۀ خود را بلند بخواند، آيا نمازش صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 1129. بازگرداندن نيّت نماز در حين نماز، از نماز واجب به نافله، چه حكمى دارد؟

جايز نيست، مگر داعى عقلايى داشته باشد.

سؤال 1130. بازگرداندن نيّت نماز، در حين نماز، از نماز قضا به نماز قضاى ديگر، مثلاً قضاى صبح به قضاى نماز مغرب، چه حكمى دارد؟

جايز نيست.

سؤال 1131. بازگرداندن نيّت نماز، در حين نماز، از واجب به واجب ديگر يا از نافله به واجب، چه حكمى دارد؟

جايز نيست، ولى اگر در نماز واجب، اشتباهاً نيّت نماز بعدى كند و بعد يادش بيايد، مى تواند به نماز قبلى عدول كند.

سؤال 1132. حكم عدول از نافله به نافلۀ ديگر چيست‌؟

جايز نيست.

سؤال 1133. اگر شخصى از نماز مغرب به نماز عشاء عدول كند و پس از خواندن قسمتى از نماز به نيّت نماز عشاء، يقين كند كه نماز مغرب را نخوانده بوده و نيّت را به نماز مغرب برگرداند، نماز او چه حكمى دارد؟

باطل است.

سؤال 1134. اگر كسى بعد از نماز دچار عجب و ريا شود، آيا نماز او صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 1135. اگر هنگام نماز، ديگران متوجّه نمازگزار شوند و اين امر، موجب خوشحالى درونى نمازگزار گردد، آيا نماز او صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 1136. چنانچه كسى حين نماز، بين ادامۀ نماز يا قطع آن ترديد كند، آيا نمازش باطل مى شود؟

باطل نيست.

سؤال 1137. اگر نمازگزار در يك لحظه شك كند كه چه نمازى مى خواند و پس از آن يادش بيايد، آيا نماز صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 1138. نمازگزارى كه در وقت وسعت، نيّت ما فى الذّمّه مى كند، آيا نمازش صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 1139. نمازى كه معمولاً پس از زيارت امام زادگان خوانده مى شود، بايد با چه نيّتى باشد؟

نماز هديه براى آن امام يا امامزاده است، بلكه اين نماز هديه را سر قبر علماء و مؤمنين و همۀ شيعيان مى توان خواند.

سؤال 1140. اگر كسى در نماز اين گونه نيّت كند كه: «اگر نماز قضا دارم براى خودم و اگر ندارم براى پدرم و اگر ندارد، براى مادرم باشد»، صحيح است يا خير؟

صحيح است.

سؤال 1141. ترك يا انجام عمل، به خاطر حرف مردم و خرده گيرى آنان، آيا ريا محسوب مى شود و مبطل نماز است‌؟ مثلاً شخصى به خاطر حرف ديگران، روى پاى چپ كه از مستحبّات تشهّد است، ننشيند، يا چون ديگران نماز او را مى بينند، قنوت را انجام دهد و الاّ اگر تنها بود، قنوت نمى خواند.

هيچ كدام از اين ها ريا نبوده و مبطل عمل نيست.

سؤال 1142. در نيّت نماز جماعت، بايد نام امام جماعت ذكر شود؟ آيا بايد حتماً مأموم بداند به چه كسى اقتدا مى كند يا خير؟

همين مقدار كه اطمينان داشته باشد امام جماعت عادل است، كفايت مى كند.

سؤال 1143. نماز مغرب و عشاء بعد از نيمه شب شرعى، به چه نيّتى بايد خوانده شود؟

تا اذان صبح به نيّت ادا خوانده مى شود.

تكبيرة الاحرام

سؤال 1144. آيا تكبيرات قبل و بعد از ركوع و سجود، بايد در حال حركت گفته شود يا در حال سكون‌؟

بهتر است در حال آرامش بگويد؛ ولى اگر در حال حركت به جا آورد، نماز باطل نمى شود.

سؤال 1145. تكبيرة الاحرام را بايد بلند گفت يا آهسته‌؟ آيا اين حكم براى مردان و زنان و در نمازهاى مختلف، تفاوتى دارد؟

تفاوت ندارد.

سؤال 1146. اگر در نماز جماعت به آخر ركوع امام برسيم، آيا بايد بين تكبيرة الاحرام و ركوع مقدارى فاصله باشد يا براى اينكه به نماز برسيم، مى توانيم فوراً به ركوع برويم‌؟

مى توانيد فوراً به ركوع برويد.

سؤال 1147. بلندكردن دست ها در موقع تكبيرة الاحرام آيا مُخلِّ سكون لازم در موقع تكبير نيست‌؟

مخل نيست.

سؤال 1148. طريقۀ گفتن ذكر تكبيرة الاحرام و هم زمانىِ بلندكردن دست با آن را توضيح فرماييد؟

بايد صحيح باشد و به هر ترتيبى باشد، اشكال ندارد.

سؤال 1149. آيا پس از هر ركن نماز، بايد الله اكبر بگوييم و دست ها را بالا ببريم يا فقط گفتن اذكار وارد شده مثل «سَمِعَ اللهُ لِمَنْ حَمِدَه» كافى است‌؟

واجب نيست، ولى مستحب است.

سؤال 1150. كسى كه دعاى «يَا مُحْسِنُ قَدْ أَتَاكَ الْمُسِيء...» را بعد از تكبير مى خواند، اگر قسمتى از آن را فراموش كند يا اشتباه بخواند، آيا به نماز او خللى وارد مى شود؟

اشكالى ندارد.

سؤال 1151. آيا گفتن هفت تكبير در ابتداى نماز، مستحبّ است‌؟

مستحبّ است.

سؤال 1152. در هنگام گفتن تكبير و بالاآوردن دست ها تا مقابل گوش ها، آيا لازم است حتماً كف دست رو به قبله باشد؟

لازم نيست.

سؤال 1153. اگر در موقع تكبيرة الاحرام در اثر فشار جمعيّت، يا تنه زدن ديگرى، كمى بدن انسان تكان بخورد، آيا تكبير صحيح است يا بايد آن را اعاده كند؟

صحيح است.

سؤال 1154. آيا اتّصال تكبيرة الاحرام به بسم الله سورۀ حمد، اشكال دارد؟

بهتر است متّصل نباشد.

سؤال 1155. كسى كه مى خواهد نشسته نماز بخواند، آيا بايد حتماً براى تكبيرة الاحرام اوّل نماز بايستد، تكبير بگويد و سپس بنشيند و نماز خود را بخواند؟

لازم نيست بايستد.

قيام

سؤال 1156. كسى كه قسمتى از پاى او را در عمل جرّاحى بريده اند و بايد با تكيه بر عصا بايستد، يا كسى كه فقط با پاى مصنوعى مى تواند بايستد، واجب است ايستاده نماز بخواند يا نشسته هم صحيح است‌؟

اگر بتواند بايستد و مشقّت نداشته باشد، بايستد و الاّ نشسته نماز بخواند.

سؤال 1157. كسى كه به طور كامل نمى تواند بايستد و نماز بخواند، ولى مى تواند بر روى زانوهاى خود بايستد، آيا بايد به اين صورت نماز بخواند يا به حالت نشسته‌؟

لازم نيست روى زانوهاى خود بايستد.

سؤال 1158. چگونه مى توان تشخيص داد كه ايستاده نماز خواندن براى فردى مشقّت دارد؟ آيا ملاك ناتوانى كلّى است، يا سخت بودن يا مضربودن يا خوف ضررداشتن‌؟

مناط نتوانستن به طور متعارف است.

سؤال 1159. نظر حضرتعالى دربارۀ شيوۀ نمازخواندن روى صندلى، براى كسانى كه قادر به ايستادن هستند، ولى نمى توانند ركوع و سجود را انجام دهند، چيست‌؟

ايستاده نماز بخوانند و ركوع كنند و براى سجده روى صندلى بنشينند و مهر را روى ميز بگذارند.

سؤال 1160. اگر عمداً يا سهواً يا جهلاً در نماز، يك پاى انسان از زمين بلند شود و پس از كمى به حالت قبلى برگردد، صدمه اى به صحّت نماز وارد مى شود؟

ضرر نمى زند.

سؤال 1161. الف) شخصى مى تواند با پاى مصنوعى بايستد و نماز بخواند. امّا در به جاآوردن ركوع ناتوان است، آيا لازم است بايستد و براى ركوع بنشيند؟

اگر مى تواند، بايد بايستد.

ب) اگر وظيفۀ وى ايستاده باشد و او چندين سال كاملاً نشسته نماز مى خوانده است، اكنون چه تكليفى دارد؟

از اين به بعد بايد ايستاده نماز بخواند.

سؤال 1162. بيمارى كه در ايستادن خوف ضرر براى او وجود دارد، مى تواند نشسته يا اگر نشد خوابيده نماز بخواند؟

جايز است.

سؤال 1163. بيمارى كه مجبور است نماز خود را خوابيده بخواند، بايد پاى او را رو به قبله باشد يا سر او؟ ركوع و سجود را چگونه به جا بياورد؟

نظير محتضر بخوابد و با ايما و اشاره نماز بخواند.

سؤال 1164. كسى كه به اندازۀ يك ركعت قدرت ايستادن ندارد، ولى قسمتى از آن را مى تواند بايستد و مجبور است بقيّه را بنشيند، در اين صورت چگونه بايد نماز بخواند؟

هر طور كه مشقّت نداشته باشد، بخواند.

سؤال 1165. كسى كه مى خواهد مسيرى را طى كند، آيا به دليل پيرى و ناتوانى يا ترس از اينكه نتواند به راه خود ادامه دهد، مى تواند نماز را نشسته بخواند؟

نمى تواند.

سؤال 1166. مكلّفى كه به علّت ناتوانى، قدرت ايستادن در طول نماز را ندارد، ولى مقدارى از آن را مى تواند ايستاده بخواند، بايد به چه صورتى نماز بخواند؟ نشسته بخواند يا ايستاده يا تركيبى از هر دو؟

اگر مشقّت نداشته باشد، تركيبى از هر دو.

سؤال 1167. اگر ايستادن براى كسى مشقّت دارد، ولى او با تحمّل مشقّت بايستد و نماز بخواند، آيا نماز وى صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 1168. فردى كه نشسته و روى زمين نماز مى خواند، بايد دو زانو باشد يا در شرايط مساوى مى تواند چهار زانو بنشيند و نماز بخواند؟ اگر دو زانو نشستن براى او مشقّت دارد، چطور؟

هر طورى بنشيند، اشكال ندارد.

سؤال 1169. شخصى از درد پا رنج مى برد و نمى تواند ايستاده نماز بخواند، آيا بايد روى صندلى نماز بخواند يا روى زمين بنشيند؟

هر كدام براى او آسان است، عمل كند.

سؤال 1170. كسى كه نشسته نماز مى خواند، آيا لازم است ذكر «بِحَوْلِ اللهِ‌» را بگويد؟

لازم نيست.

سؤال 1171. آيا در تنگى وقت، كسى مى تواند براى درك تمام نماز در وقت، نماز را به صورت نشسته بخواند؟

نمى تواند.

قيام متّصل به ركوع

سؤال 1172. آيا پس از حمد و سوره، گفتن يك مرتبه «كَذلِك اللهُ رَبّي» براى تحقّق قيام متّصل به ركوع كفايت مى كند يا بايد بيشتر صبر نمود؟

قيام متّصل به ركوع، صبر بعد از حمد و سوره نيست و مى تواند بدون صبر به ركوع رود. معناى قيام متّصل به ركوع اين است كه ركوع و قيام، متّصل به يكديگر باشد و معمولاً هم متحقّق مى شود.

سؤال 1173. آيا كسى پس از قنوت مى تواند بلافاصله به ركوع برود يا بايد كمى صبر كند؟

مى تواند.

سؤال 1174. قيام بعد از ركوع بايد چه مقدار باشد؟ اگر كسى طولانى قيام كند، اشكال دارد؟

بايد متعارف باشد.

سؤال 1175. كسى كه با عجله نماز مى خواند، اگر پس از ركوع نايستد و در حالت نيمه ايستاده به سجده رود، نماز او چه حكمى دارد؟

باطل است.

سؤال 1176. اين كه در رساله توضيح المسائل مى فرماييد: «قيام متّصل به ركوع، يك امر قهرى است و گفتنى يا به جاآوردنى بلكه متوقّف بر نيّت هم نيست»، به چه معنايى است‌؟

يعنى وقتى در حالت قيام به ركوع رفتيد، قيام شما پهلوى ركوع شما واقع مى شود و قيام متّصل به ركوع انجام شده است.

سؤال 1177. كسى كه فقط مى تواند بايستد و ركوع و سجود را در حال نشسته انجام مى دهد، قيام متصل به ركوع را چگونه بايد انجام دهد؟ آيا پس از آنكه براى ركوع نشست، لازم است پس از آن بايستد و سپس براى سجده بنشيند و به سجده رود؟

لازم نيست.

قرائت

سؤال 1178. آيا مى شود حمد يا سوره را در نماز واجب يا مستحب، از روى قرآن قرائت كرد؟

مانعى ندارد.

سؤال 1179. آيا بين حمد و سوره، يا اوّل و آخر آن، قرائت قرآن يا اذكار مستحب، جايز است‌؟

اگر از خود درآورى باشد، جايز نيست.

سؤال 1180. آيا اضافه كردن لفظ «اللّعين» در جملۀ «أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم» قبل از قرائت سورۀ حمد، اشكال دارد؟

جايز است.

سؤال 1181. با توجّه به اين كه برخى تلفّظ كلمۀ «صراط» را با «س» و «ص» هر دو صحيح مى دانند، اگر نمازگزار با هر يك از دو تلفظ بخواند، آيا نماز او صحيح است‌؟

مطابق آنچه در قرآن است، بايد تلفّظ شود.

سؤال 1182. آيا نيّت «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» سوره، بايد متعلّق به همان سوره باشد، يا مى شود بعد از گفتن «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» تصميم بگيريم چه سوره اى بخوانيم‌؟

جايز است، ولى اگر به قصد سوره اى «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» بگويد، بايد همان سوره را بخواند.

سؤال 1183. قرائت نماز به چه صورتى صحيح است‌؟ آيا بايد قواعد تجويدى در تلفّظ حروف رعايت شود؟ مثلاً تلفظ حروف «ض»، «ذ»، «ظ» بايد چگونه باشد؟

قرآن و به خصوص نماز، بايد به صورت صحيح خوانده شود و مراعات قواعد تجويدى خوب است، ولى لازم نيست و همين مقدار كه كلمات از يكديگر عرفاً تميز پيدا كند و عرف پسند باشد، كفايت مى كند.

سؤال 1184. آيا رعايت دو مدّ لازم كه در «وَ لاَ اَلضّٰالِّينَ‌» وجود دارد، واجب است‌؟

خوب است، ولى واجب نيست.

سؤال 1185. آيا در نماز، ادغام كردن نون ساكنه و تنوين در حروف «يرملون» مثل «وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ‌» * واجب است‌؟

خوب است، ولى واجب نيست.

سؤال 1186. كلمۀ «كفوا» در آيۀ شريفه «وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ» به چهار صورت خوانده مى شود. آيا مى شود اين كلمه را به هر كدام از اين چهار صورت در نماز قرائت كرد؟

بايد به صورت «كُفُواً» خوانده شود.

سؤال 1187. تكرار بعضى از كلمات يا آيات در حمد و سورۀ نماز، براى توجّه بيشتر، چه حكمى دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 1188. آيا در نمازهاى مستحب و نوافل هم بعد از حمد، بايد يك سورۀ كامل خواند؟ يا قسمتى از يك سوره يا اصلاً حمد تنها كفايت مى كند؟

حمد تنها كفايت مى كند، ولى اگر سوره مى خواند، بايد تمام بخواند.

سؤال 1189. آيا قرائت سوره هاى طولانى مثل سورۀ بقره در نماز واجب، كه گاهى يكى دو ساعت طول مى كشد، سبب خروج از نماز نيست‌؟

بهتر است نخوانند.

سؤال 1190. وقتى انسان در نماز سوره هاى توحيد يا كافرون را مى خواند، آيا مى تواند در حين قرائت آن را رها كند و سورۀ ديگرى را شروع نمايد؟ دربارۀ سوره هاى ديگر چطور؟

در توحيد و كافرون نمى تواند و در ساير سوره ها مى تواند، ولى بهتر است اين كار را نكند.

سؤال 1191. در نماز، خواندن سورۀ قريش بعد از سوره فيل، يا سورۀ انشراح بعد از ضحى، مستحب است يا واجب‌؟ درباره خواندن «بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» بين دو سوره، چه بايد كرد؟

بايد دو سوره را با هم بخواند، با بسم الله اوّل هر سوره، ولى سورۀ ديگرى بخواند، بهتر است.

سؤال 1192. اگر كسى نمى دانسته سوره هاى فيل و قريش و نيز ضحى و انشراح را بايد در نماز پشت سر هم بخواند، و در بعضى از نمازهاى خود يكى از آن ها را خوانده است، اكنون چه وظيفه اى دارد؟

نماز او صحيح است.

سؤال 1193. كسى كه بعد از قرائت حمد، اشتباهاً يكى از سوره هاى سجده دار را قرائت كند و پس از قرائت آيۀ سجده متوجّه شود، چه وظيفه اى دارد؟ آيا نماز او صحيح است و مى تواند به آن سوره اكتفا كند؟

مى تواند و بايد بعد از نماز، سجده را به جا آورد.

سؤال 1194. اگر در حين حمد و سوره كلمه اى غلط خوانده شود، آيا فقط تكرار همان كلمه لازم است يا بايد آيه را از اوّل بخوانيم‌؟

آيه را از اوّل بخوانيد.

سؤال 1195. اهل سنّت در نماز بعد از حمد «آمين» و شيعيان «الحمد لله» مى گويند، چرا «آمين» سنّى ها مبطل نماز است، ولى «الحمد لله» شيعيان مستحب‌؟

گفتن «الحمدلله» يك دستور از امام صادقعليه السلام است كه مستحبّ است به آن عمل شود و فرمايش امام معصومعليه السلام، چرا ندارد و الاّ بايد براى هر دستورى، چرايى بگويند. در ضمن آمين چون به قصد جزئيّت نماز گفته مى شود، مبطل نماز است، ولى «الحمدلله» صرفاً به عنوان يك ذكر، نه جزئيّت، بيان مى گردد.

سؤال 1196. آيا مخارج حروف در اذكار مستحب هم بايد رعايت شود و اگر رعايت نشود، به صحّت نماز صدمه مى زند؟

بايد حتّى در خواندن قرآن چه رسد در نماز، عرف پسند باشد و اندكى مخارج حروف مراعات شود.

سؤال 1197. زنى وقتى در حال نماز است بعضى مواقع بدون اينكه خود بفهمد، برخى آيات حمد را جا مى اندازد، ولى در غير نماز معمولاً كامل مى خواند. آيا لازم است هميشه در موقع نماز، كسى كنارش باشد و حمد او را تصحيح كند، يا همان كه مى خواند، كفايت مى كند؟

لازم نيست.

سؤال 1198. اگر انسان بفهمد ديگرى نماز خود را غلط مى خواند، آيا لازم است به او تذكّر دهد؟

لازم نيست.

سؤال 1199. در قرائت بسيارى از مردم، «وصل به سكون» ديده مى شود؛ مثلاً آيات سورۀ حمد را با سكون حرف آخر آيه و بدون وقف مى خوانند؛ اين گونه قرائت كردن براى كسى كه جاهل است، چگونه است‌؟ با علم و آگاهى به اين مسئله، آيا كسى مى تواند اين گونه حمد و سورۀ خود را قرائت كند؟

وقف به حركت و وصل به سكون، نماز را باطل نمى كند، ولى اين كار را نكند، بهتر است.

سؤال 1200. كسى كه يك عمر قرائت نمازش را غلط خوانده است، مثلاً به جاى «صراط المستقيم»، «صراط المستقين» مى گفته است، نمازهاى او چه حكمى دارد؟ آيا پس از متوجّه شدن اشتباهات خود، بايد همۀ نمازهاى خود را قضا كند؟ آيا تفاوتى بين جاهل قاصر و مقصّر در اين خصوص وجود دارد؟

نمازهاى او قضا ندارد، چه جاهل قاصر باشد چه مقصر.

سؤال 1201. كسى كه در صحّت اذكار و قرائت نماز زياد شك مى كند و تكرار مى كند، آيا نمازش باطل است‌؟

بايد به شكّ خود اعتنا نكند.

سؤال 1202. اگر در حين قرائت حمد يا سوره شك كند كه آيه قبل را خوانده است يا خير، يا اصلاً آيۀ قبلى را درست قرائت كرده يا نه، چه وظيفه اى دارد؟

وظيفه اى ندارد و به شكِّ خود اعتنا نكند.

سؤال 1203. اگر شخصى پس از حمد سوره اى را شروع كند، ولى در حين قرائت متوجّه شود كه بعضى از آيات آن را فراموش كرده است، چه وظيفه اى دارد؟

بر گردد و صحيح بخواند.

سؤال 1204. آيا بعد از حمد يا سورۀ نماز، مى توان «صدق الله العلى العظيم» گفت‌؟

نمى تواند.

سؤال 1205. در نماز واجب، براى توجّه بيشتر يا جبران بى توجّهى، آيا مى توان سورۀ حمد را دومرتبه خواند و پس از آن سوره خواند؟

نمى تواند، حتّى در نمازهاى مستحبّ هم نمى تواند.

ركوع

سؤال 1206. اگر كسى در حين گفتن ذكر ركوع، يكى از دست ها يا هر دو دست خود را از زانو بردارد، آيا نماز صحيح است‌؟ اگر عمداً يا جهلاً باشد، تفاوتى در حكم مى كند؟

نماز صحيح است، و لو عمداً باشد....

سؤال 1207. اگر در حين ركوع كسى عمداً يا سهواً پاى خود را بلند كند و تعادلش كمى به هم بخورد، آيا نماز او صحيح است‌؟

نماز صحيح است.

سؤال 1208. گفتن ذكر ركوع يا سجود در نماز، بدون رعايت قواعد تجويدى، چه حكمى دارد؟

نماز صحيح است، ولى خلاف مراعات ادب در نماز است.

سؤال 1209. گاهى از اوقات ديده شده كه افرادى مقدارى از اوّل يا آخر ذكر ركوع و سجود را در حال حركت مى گويند، نماز اين افراد، چه حكمى دارد؟

نماز باطل است.

سؤال 1210. آيا ركوع و سجود نماز مستحب و نوافل را مى توان بدون خم شدن يا به سجده رفتن يا حتّى درحال راه رفتن به جا آورد؟

اگر در حال راه رفتن يا خوابيدن است، خم شدن لازم نيست، ولى در نماز ايستاده يا نشسته، لازم است.

سؤال 1211. اگر پس از خواندن ذكر واجب در ركوع و سجود، ذكر مستحب به صورت غلط خوانده شود، به صحت آن نماز لطمه اى وارد مى شود؟

نماز صحيح است.

سؤال 1212. آيا مى توان اذكار ركوع و سجود را به فارسى خواند؟

جايز نيست.

سؤال 1213. آيا بعد از ذكر ركوع يا سجده، مى توان به فارسى يا هر زبان ديگرى ذكر گفت يا دعا خواند؟

جايز است، ولى عدم مراعات ادب در نماز است.

سؤال 1214. اگر عمداً يا سهواً ذكر ركوع در سجده و ذكر سجده در ركوع گفته شود، آيا نماز صحيح است و كفايت مى كند؟

صحيح است.

سؤال 1215. در نماز جعفر طيّار، آيا تسبيحات، از ذكر ركوع و سجود كفايت مى كند؟

كفايت مى كند.......

سؤال 1216. آيا در ركوع يا سجود، مى توان به جاى اذكار وارده، فقط يك مرتبه صلوات فرستاد؟ آيا صلوات كفايت از ذكر ركوع و سجود مى كند؟

كفايت مى كند، ولى خلاف احتياط است.

سؤال 1217. در سجده و ركوع، پس از ذكر واجب، گفتن چه اذكارى فضيلت دارد؟

همان اذكار را تكرار كند و صلوات هم بفرستد.

سؤال 1218. كسى كه قبل از رفتن به سجده شك كند كه ركوع را انجام داده است يا نه، چه وظيفه اى دارد؟

اگر از ركوع گذشته باشد، نماز صحيح است و برگشت لازم نيست.

سجود

سؤال 1219. آيا هنگام سجده، گذاشتن كف دست بر زمين، انگشتان را هم شامل مى شود؟

شامل نمى شود، ولى گذاشتن انگشتان بهتر است.

سؤال 1220. اگر در سجده، موى سر، مانع از تماس پيشانى و مهر شود، چه بايد كرد؟

اگر مى تواند مو را عقب يا كنار بكشد و الاّ نماز باطل است.

سؤال 1221. اگر بعد از سربرداشتن از سجده، مهر و پيشانى آلوده به خون جوش يا زخم شود، نماز چه حكمى دارد؟

اگر به مقدار همان جوش باشد و خشك هم باشد، باز مى تواند بر آن سجده كند.

سؤال 1222. اگر جوش يا زخم روى پيشانى باشد، مى توان يك قسمت مثل كنار پيشانى را روى مهر گذاشت يا حتماً بايد وسط پيشانى باشد؟

مى توان با كنار پيشانى سجده كرد.

سؤال 1223. روى بعضى از سجّاده ها و مهرهاى نماز، عكس بارگاه ائمّه كشيده شده است، آيا نماز روى آن ها جايز است‌؟

جايز است، ولى اگر نباشد بهتر است.

سؤال 1224. اگر در سجده پيشانى دوبار به مهر بخورد، دو سجده حساب مى شود؟

اگر بدون اراده باشد، يك سجده محسوب مى شود.

سؤال 1225. اگر در موقع سجده محل قرارگرفتن دست ها جايى باشد كه پستى و بلندى كمى دارد، يا سوراخ هاى ريزى در كف وجود دارد كه كف دست كامل روى زمين قرار نگيرد، آيا نماز صحيح است‌؟

صحيح است.

سؤال 1226. اگر پس از ذكر در سجدۀ نماز واجب، اين عبارت زيارت عاشورا «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي شَفَاعَةَ الْحُسَيْنِ‌...» تا پايان خوانده شود، چه حكمى دارد؟

جايز است، بلكه خيلى خوب است.

سؤال 1227. اگر در سجده علاوه بر هفت عضو واجب، اعضاء ديگر مانند آرنج دست با زمين برخورد داشته باشد، چه حكمى دارد؟

نماز باطل نيست.

سؤال 1228. اگر كسى در شرايط عادى روى فرش يا موكت سجده كند، نمازش صحيح است‌؟

نماز او باطل است.

سؤال 1229. در سجده، حدّاقل چه مقدارى از پيشانى بايد روى محلّ سجده قرار بگيرد؟ آيا سجده بر يك تكّۀ سنگ خيلى كوچك هم صحيح است‌؟ به عبارت ديگر، اندازۀ مهر نماز، بايد حدّاقل چقدر باشد؟

به مقدار گودى كف دست، تقريباً به اندازۀ يك دوريالى كفايت مى كند.

سؤال 1230. در نمازهاى مستحبّى و نوافل هم لازم است حتماً سجده روى چيزهاى جايز باشد؟

لازم است.

سؤال 1231. سجده بر طرفى از مهر كه روى آن نوشته يا عكس بارگاه امام حسينعليه السلام وجود دارد، چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 1232. اگر تسبيح تربت را دور هم جمع كرده و روى آن سجده كنند، آيا سجده صحيح است‌؟

صحيح است....

سؤال 1233. مُهرهايى كه در دستگاه رفع شك قرار دارد، موقع سجده كمى فرو مى رود تا ثابت شود، سجده بر اين گونه مهرها، با توجّه به اينكه ابتدا حركت مى كنند، چه حكمى دارد؟

بعد از استقرار اشكال ندارد.

سؤال 1234. كسى كه از درد پا رنج مى برد و نمى تواند بين دو سجده كامل بنشيند آيا مى تواند سر از سجده بر دارد و با كمى تأمّل دو باره به سجده برگردد؟

اگر نشستن براى او مشكل است، مى تواند.

سؤال 1235. آيا سجده بر «گچ خام» و «گچى كه از ديوار جدا شده» جايز است‌؟

جايز است؛ ولى در مورد گچ خام، خلاف احتياط است.

سؤال 1236. سجده بر روى كاغذهاى امروزى كه معلوم نيست حتماً از چوب است يا مواد شيميايى و صنعتى، چه حكمى دارد؟

بايد بداند از چوب است.

سؤال 1237. سجده بر كاغذى كه نوشته هاى زيادى روى آن وجود دارد، اعم از چاپ شده، مثل كتاب، يا با مداد و خودكار نوشته شده باشد، چه حكمى دارد؟

جايز است، ولى نباشد بهتر است.

سؤال 1238. با توجّه به صحّت سجده بر كاغذ، نظر شريف حضرتعالى در مورد سجده بر «پول كاغذى» چيست‌؟

جايز است، ولى خلاف احتياط است.

سؤال 1239. سجده كردن بر «آسفالت» چه حكمى دارد؟

جايز نيست، مگر قير آن رفع شده باشد.

سؤال 1240. آيا سجده بر «كاشى»، «نمك زار»، «شيشه»، «فرش و گليم»، «حصيرهاى پلاستيكى»، «ناخن بزرگ شست دست» و «رو و پشت دست» جايز است‌؟

در كليّۀ موارد، سجده صحيح نيست.

سؤال 1241. آيا سجده بر «برگ درختان ميوه دار»، «حصير چوبى و حصيرهايى كه با گياهان بافته مى شود»، «ميوۀ غيرخوردنى»، «قسمتى از ميوۀ خوردنى كه قابل خوردن نيست؛ مثل پوسته و هسته»، «روى چمن»، «كاغذ رنگى»، «كاغذ گلاسه»، «خشت»، صحيح و جايز است‌؟

در كليّۀ موارد، سجده صحيح است.

سؤال 1242. سجده بر مهرى كه روى آن سياه شده و يك لايه از چرك روى آن قرار گرفته است، چه حكمى دارد؟

اگر جرم دار باشد، جايز نيست، ولى ادب نماز اقتضا مى كند سياه هم نباشد.

سؤال 1243. سجده بر روى مهرى كه در وسط آن آينه قرار دارد، چه حكمى دارد؟

جايز است، ولى نباشد بهتر است.

سؤال 1244. اگر در دست نمازگزار انگشترى از جنس سنگ يا فيروزه يا عقيق باشد، آيا مى تواند بر آن سجده كند؟

روى سنگ جايز است، ولى بايد نگين انگشتر، خيلى بزرگ باشد، امّا بر عقيق و فيروزه نمى تواند.

سؤال 1245. نمازخواندن با مهر يك مسجد يا حسينيه، در مسجد يا حسينيّۀ ديگر چه حكمى دارد؟

جايز است.

سؤال 1246. نماز مستحب در روضۀ نبى اكرم صلى الله عليه و آله و سلم با سجده بر روى فرش افضل است يا خواندن نماز در جاهاى ديگر مسجد براى اين كه بتواند روى سنگ ها سجده كند؟

اگر بتواند روى سنگ ها سجده كند، بهتر است.

سؤال 1247. كسى كه سجده را روى صندلى انجام مى دهد يا مهر را بلند مى كند و به پيشانى مى گذارد، آيا لازم است اعضاى ديگر سجده را نيز روى زمين قرار دهد؟

لازم نيست، ولى اگر روى صندلى و ميز مى خواند، دست ها را هم روى صندلى يا ميز بگذارد.

سؤال 1248. اگر كسى سهواً در نماز چهار ركعتى، در هر چهارركعت يكى از سجده ها را به جا نياورده باشد، تكليف نماز او چيست‌؟

بايد بعد از نماز براى هر سجده اى كه به جا نياورده است، قضاى سجده و سجدۀ سهو به جا آورد.

سؤال 1249. شخصى كه به صورت نشسته نماز مى خواند و روى صندلى سجده مى كند، آيا مى تواند با كفش نماز بخواند؟

مى تواند.

سؤال 1250. اگر شخصى بعد از نماز متوجّه شود كه در يكى از ركعات سه سجده به جا آورده است، آيا نماز او صحيح است‌؟

نماز صحيح است.

سؤال 1251. نمازگزارى كه بينى خود را روى مهر قرار مى دهد، اگر در حين سجده و قرار گرفتن بينى روى مهر آن مهر را نيز ببوسد، آيا نماز او صحيح است‌؟

نماز صحيح است، ولى خلاف احتياط است.

سؤال 1252. چنانچه كسى در حين سجده، از بين پاها به پشت سر خود نگاه كند، آيا نماز او باطل است‌؟

نماز باطل نيست.

سؤال 1253. خانمى پس از سر برداشتن از سجده متوجه مى شود كه حجابش بين پيشانى و مهر حائل بوده است، چه وظيفه اى دارد؟

نماز صحيح است.

سؤال 1254. سجدۀ شكر چه سجده اى است‌؟ آيا شرايطى كه در سجدۀ نماز بايد رعايت شود، در سجدۀ شكر هم معتبر است و بايد رعايت شود؟

سجدۀ شكر سجده اى است كه در مواردى نظير بعد از نماز، يا در وقت رسيدن نعمت، يا دفع بلا و نظاير آن، به جا مى آورند و هيچ شرطى از شرايط سجده را ندارد.

سؤال 1255. برخى در بارگاه ائمّه، اقدام به عتبه بوسى مى كنند و پس از بوسيدن آن، پيشانى خود را نيز روى زمين مى گذارند، آيا اين كار اشكالى دارد؟

جايز است، ولى چون بهانه دست دشمن داده مى شود، نباشد بهتر است.

سجدۀ واجب قرآن

سؤال 1256. نمازگزارى كه بى اختيار در بين نماز، آيۀ سجده را مى شنود، چه وظيفه اى بر عهده اش مى آيد؟

بعد از نماز سجده كند. حتّى اگر عمداً بخواند، كار حرام كرده است، ولى نماز او صحيح است و بعد از نماز سجده كند.

سؤال 1257. كسى كه يكى از سوره هاى سجده دار را از روى قرآن تلاوت مى كند، وقتى آيۀ سجده را مى خواند، براى احترام، قرآن را به آرامى مى بندد و كنار خود قرار مى دهد و سپس به سجده مى رود؛ آيا اين كار مانع سجدۀ فورى به حساب مى آيد؟

اين گونه چيزها مانع فوريّت نيست.

سؤال 1258. آيا شنيدن قسمتى از آيۀ سجده دار، موجب وجوب سجده مى گردد، يا بايد آيه كامل شنيده شود؟

بايد كامل شنيده شود.

سؤال 1259. آيا نوشتن آيۀ سجده دار بدون قرائت آن، موجب وجوب سجده مى شود؟

لازم نيست.

سؤال 1260. آيا صرفاً به گوش رسيدن آيۀ سجده، سجده را واجب مى كند يا حتماً بايد به آن توجّه شود؟

صرف شنيدن، سجده را واجب مى كند.

سؤال 1261. در سجدۀ واجب قرآن، هر ذكرى را مى توان گفت يا بايد ذكر خاصّى گفته شود؟

ذكر لازم نيست، ولى ذكرى بگويد، خوب است.

سؤال 1262. آيا انجام سجدۀ واجب قرآن، به وضو، قبله يابى، حجاب و ساير شرايط سجدۀ واجب نماز، نياز دارد؟

شرايط سجدۀ واجب نماز را ندارد.

تشهّد

سؤال 1263. آيا در تشهد، جايز است بگويم: «أشهد أن لا إله الّا الله و أشهد أنّ محمّدًا صلّى الله عليه و آله عبده و رسوله»؟

جايز نيست.

سؤال 1264. آيا خواندن شهادت ثالثه «اشهد انّ عليّاً ولىُّ الله» در تشهّد، جايز است‌؟

جايز نيست.

سؤال 1265. كسى كه در نمازهاى چهار ركعتى خود تشهّد را به جا نياورده و جاهل قاصر باشد، نسبت به نمازهاى گذشته چه وظيفه اى دارد؟

نمازهاى او قضا ندارد.

سؤال 1266. در برخى از روايات، بعضى از جملات در تشهّد اضافه بر تشهّدى كه در حال حاضر مشهور است، بيان شده است: مثلاً پس از شهادت اوّل بيفزايد: «الهاً واحداً احداً...» يا پس از شهادت دوّم بگويد: «ارسله بالهدى و دين الحق...»، آيا بيان اين جملات از باب استحباب و ذكر، در تشهّد اشكالى دارد؟

اگر مردم از آن سوء استفاده نكنند، گفتن آن اذكار خوب است.

سؤال 1267. اگر شخصى پس از سجدۀ آخر نماز، بدون خواندن تشهّد، اشتباهاً سلام بدهد و پس از سلام آخر يادش بيايد كه تشهّد را نخوانده است، آيا پس از خواندن دوبارۀ تشهد، بايد سلام را هم بدهد يا لازم نيست‌؟

اگر از حالت نماز بيرون رفته باشد، فقط تشهّد را با دو سجدۀ سهو بخواند و اگر هنوز در حالت نماز است، بايد تشهّد و سلام را بخواند و دو سجدۀ سهو براى سلام بيجا، به جا آورد.

سلام

سؤال 1268. اگر در سلام نماز، پس از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به اميرالمؤمنين يا ساير حضرات معصومين هم سلام داده شود، اشكالى دارد؟

چون خود درآورى است، جايز نيست.

سؤال 1269. حضرتعالى بين سلام اوّل، دوّم و سوّم نماز، كدام را واجب و كدام را خاتمه دهندۀ نماز مى دانيد؟

«السّلام عليكم و رحمة الله و بركاته» واجب و «السّلام عليك ايها النبىّ و رحمة الله و بركاته» و «السّلام علينا و على عباد الله الصالحين» مستحب است. و آنچه نمازگزار را از نماز خارج مى كند، «السّلام عليكم و رحمة الله و بركاته» است.

سؤال 1270. اگر سلام هاى نماز، عمداً يا سهواً جابه جا گفته شود، چه حكمى دارد؟

عمداً جايز نيست، ولى اگر سهواً باشد، نماز صحيح است.

سؤال 1271. آيا شك در سلام و تكرار دوبارۀ آن، اشكالى دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 1272. اگر در نمازجماعت، مأموم زودتر از امام سلام بدهد، آيا در صحّت نماز، خللى وارد مى شود؟

نماز باطل نمى شود، ولى خوب نيست.

تسبيحات اربعه

سؤال 1273. اگر به فتواى حضرتعالى يك بار گفتن تسبيحات اربعه كافى است، سه بار يا بيشتر گفتن آن چه حكمى دارد؟

به اندازۀ سه مرتبه نه بيشتر، مستحب است.

سؤال 1274. در صورت شك در تعداد تسبيحات اربعه، چه كارى بايد انجام داد؟

تكرار كند تا يقين كند.

سؤال 1275. آيا تعداد گفتن تسبيحات اربعه، بايد حتماً فرد باشد يا مى توان تعداد زوج، مثلاً 2 يا 4 مرتبه هم آن را تكرار كرد؟

دو يا سه مرتبه باشد، كفايت مى كند، ولى چهار مرتبه به بالا جايز نيست.

سؤال 1276. در تسبيحات اربعه، پس از سه مرتبه، آيا با قصد مطلق ذكر، مى توان باز تسبيحات گفت‌؟

مى تواند.

سؤال 1277. خواندن سورۀ حمد به جاى تسبيحات اربعه در ركعت سوّم و چهارم نماز، چه حكمى دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 1278. اگر شخصى در ركعت سوّم يا چهارم نماز، به جاى تسبيحات اشتباهاً سورۀ حمد را بخواند و قبل از ركوع يادش بيايد، آيا نماز او صحيح است‌؟

نماز صحيح است.

قنوت

سؤال 1279. آيا هنگام قنوت واجب است دست ها را پهلوى هم و مقابل صورت بگيريم‌؟ اگر كسى دستش را بالا نياورد يا دست ها را با فاصله بگيرد، حكم قنوت و نمازش چيست‌؟

اشكال ندارد، گرچه بهتر است دو دست را پهلوى يكديگر و در مقابل صورت بگيرد.

سؤال 1280. با توجّه به اينكه قنوت مستحب است، آيا غلط خواندن بخشى يا همۀ اذكار آن، به صحّت نماز صدمه مى زند؟

نمى زند.

سؤال 1281. بعضى افراد در قنوت نگين انگشتر خود را به طرف صورت بر مى گردانند، آيا اين عمل مستحب است يا اصلاً جايز است يا خير؟

مانعى ندارد.

سؤال 1282. آيا بلند و آهسته خواندن قنوت هر نماز، بايد تابع جهر و اخفات قرائت همان نماز باشد يا تفاوتى ندارد؟

تفاوت ندارد.

سؤال 1283. آيا مى شود در قنوت نماز واجب، مستحب و نوافل، به فارسى يا هر زبان ديگرى غير عربى، دعا كرد؟

جايز است، ولى خوب نيست.

سؤال 1284. آيا در قنوت نماز، مى توان واجبات دنيوى خود را مطرح كرد يا حاجات بايد صرفاً معنوى باشد؟

هر حاجت مشروعى از خداوند بخواهد، خوب است.

سؤال 1285. به نظر مبارك حضرتعالى، بهترين ذكر و دعايى كه مى توان در قنوت خواند، چيست‌؟

غير از آنچه در رساله آمده است، كلمات دعاى فرج و «رَبَّنٰا آتِنٰا فِي اَلدُّنْيٰا حَسَنَةً وَ فِي اَلْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ اَلنّٰارِ».

سؤال 1286. خواندن دعاى «الهي عظم البلاء» در قنوت نماز، چه حكمى دارد؟

اشكال ندارد.

سؤال 1287. اگر كسى اشتباهاً در يكى از ركعات غير از ركعت دوّم، قنوت به جا آورد، نماز باطل مى شود؟

نماز باطل نمى شود.

سؤال 1288. شخص بى سوادى قنوت نماز خود را غلط مى خواند:

اوّلاً: نماز او چه حكمى دارد؟

باطل نيست.

ثانياً: آيا وظيفه داريم به او تذكّر دهيم يا خير؟

لازم نيست.

سؤال 1289. در نماز شب و هنگام تنگى وقت، خواندن قنوت كامل نماز وتر افضل است يا تكميل ركعات نماز؟

تكميل ركعات.

سؤال 1290. اگر در ركعت دوّم نماز جماعت اقتدا كنيم، هنگامى كه امام و مأمومين قنوت مى خوانند با توجّه به اينكه ما در ركعت اوّل هستيم، چه وظيفه اى داريم‌؟ حال اگر قنوت خوانديم در ركعت بعدى كه ركعت دوّم ما و ركعت سوّم نماز جماعت است، در خصوص قنوت چه وظيفه اى داريم‌؟

در همه صورت قنوت بخوانيد، جايز، بلكه مستحب است.

سؤال 1291. چهل مؤمنى كه در قنوت نماز وتر دعا مى كنيم، بايد چه ويژگى هايى داشته باشند و با چه ملاك و معيارى آن چهل نفر را انتخاب كنيم‌؟

بايد شيعه باشند.

جهر و اخفات

سؤال 1292. آيا در نمازهاى مستحبّ و نوافل، بلند يا آهسته خواندن قسمت هاى مختلف نماز فرقى مى كند؟

تفاوت ندارد.

سؤال 1293. بلند خواندن حمد و سورۀ نماز ظهر و عصر روز جمعه، براى مردها، جايز است يا واجب يا مستحب‌؟

در نماز ظهر مستحب است.

سؤال 1294. آيا زنان بايد همۀ قسمت هاى نماز خود را آهسته بخوانند، يا استثناء هم دارد و مى توانند بلند بخوانند؟

آن جا كه مردها بايد آهسته بخوانند، آن ها هم بايد آهسته بخوانند و در غير آن جا مخيّرند، ولى اگر نامحرم هست، بايد آهسته بخوانند.

سؤال 1295. بلند خواندن حمد و سوره، در نمازهايى غير از نماز ظهر و عصر، براى مردان تا چه حدّى جايز است‌؟ به عبارت ديگر، مردان تا چه ميزان مى توانند صداى خود را بلند كنند؟

بايد متعارف باشد و به عبارت ديگر دادكشيدن نباشد.

سؤال 1296. بلندخواندن «بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ‌» در نمازهاى يوميّه، براى زنان چه حكمى دارد؟

اگر نامحرم نيست، نظير مردان بخوانند.

سؤال 1297. اگر مرد نماز صبح و مغرب و عشاء خود را آهسته بخواند، نمازش چه حكمى دارد؟

اگر عمداً باشد، نماز او باطل است؛ ولى اگر سهواً يا اضطراراً يا جهلاً باشد، اشكال ندارد.

سؤال 1298. در قضاى نمازها، بايد جهر و اخفات مطابق همان نماز رعايت شود يا مطابق زمانى كه قضا را مى خوانيم‌؟ مثلاَ اگر قضاى نماز صبح را ظهر به جا مى آوريم، بايد آهسته بخوانيم يا بلند؟

بايد مطابق همان نمازِ قضا شده باشد.

سؤال 1299. اگر مرد براى ميّت زن، يا زن براى ميّت مرد اجير شود كه نماز بخواند، بايد در مورد جهر و اخفات، به وظيفۀ ميّت عمل كند يا به وظيفۀ خودش‌؟

بايد طبق وظيفۀ خود عمل كند.

سؤال 1300. جهر و اخفات در نمازهاى يوميّه، مختصِّ حمد و سوره است يا شامل همۀ اجزاى نماز مثل ركوع و سجود نيز مى شود؟

مختص به حمد و سوره است.