پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم بحثی برگرفته از کتاب الغدیر اثر علامه امینی رحمه الله جلد 1

مشخصات كتاب

سرشناسه:امینی، عبدالحسین، 1281 - 1349.

عنوان قراردادی:الغدیر فی الکتاب و السنه و الادب .فارسی. برگزیده.

عنوان و نام پديدآور:پیامبر اعظم صلی ‌الله علیه و آله و سلم [کتاب]: بحثی برگرفته از کتاب الغدیر اثر علامه امینی رحمه‌الله/ تدوین، تحقیق و ترجمه محمدحسن شفیعی‌شاهرودی.

مشخصات نشر:قم: موسسه میراث نبوت، 1432 ق.= 1390 -

مشخصات ظاهری:3ج.

فروست:سلسله موضوعات الغدیر؛ 1

شابک:دوره 978-600-5363-96-0 : ؛ 60000 ریال: ج.1‌978-600-5363-32-6: ؛ 70000 ریال: ج.2:978-600-5363-33-3 ؛ 45000 ریال:ج.4‌978-600-5363-96-8:

يادداشت:کتاب حاضر برگزیده‌ای از کتاب الغدیر اثر علامه امینی است.

يادداشت:ج.2 و 3 (چاپ اول : 1390) .

يادداشت:کتاب حاضر با مشارکت و حمایت معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شده است.

یادداشت:کتابنامه.

موضوع:محمد (ص)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11ق.

شناسه افزوده:شفیعی، محمدحسن، 1354-، مترجم

شناسه افزوده:امینی، عبدالحسین، 1281 - 1349 . الغدیر فی‌الکتاب والسنه والادب . فارسی. برگزیده

شناسه افزوده:سلسله موضوعات الغدیر؛ ج.1

رده بندی کنگره:BP223/54/الف8غ4042155 1.ج 1390

رده بندی دیویی:297/452

شماره کتابشناسی ملی:2778166

اشاره

«عنوان صحيفة المؤمن حبّ عليّ بن أبي طالب»

كنزالعمّال 11:601؛ تاريخ بغداد 5:177

امينى، عبدالحسين، 1281-1349.

الغدير في الكتاب والسنّة والادب - برگزيده

پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله / عبدالحسين امينى؛ تلخيص، ترجمه و تحقيق محمد حسن شفيعى شاهرودى.

قم: موسسه ميراث نبوت، 1389.3 ج (سلسله موضوعات الغدير؛ 1)

(دوره) 0-92-5363-600-978: ISBN

(جلد اوّل) 3-33-2527-964-978: ISBN

فارسى. (جلد دوم) 8-96-2527-964-978: ISBN

فهرست نويسى بر اساس اطلاعات فيپا. (جلد سوم) 5-59-2527-964-978: ISBN

كتابنامه ص 341-376 از جلد سوم، همچنين به صورت زير نويس.

1 - غدير خم. 2 - عليّ بن ابى طالب عليه السلام، امام اوّل، 23 سال قبل از هجرت - 40 ق. - اثبات خلافت بلافصل. 3 - محمّد صلى الله عليه و آله، پيامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11 ق.

الف. شفيعى شاهرودى، محمد حسن 1354، گرد آورنده و مترجم. ب. مؤسّسه ميراث نبوّت.

ج. عنوان د. عنوان: الغدير. ه عنوان: النبي الأعظم صلى الله عليه و آله.

40421 غ 8 الف / 223/54 BP 297/452

1389

اين كتاب با مشاركت و حمايت معاونت امور فرهنگى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى چاپ شده است

كتاب: پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله - جلد اوّل

مؤلّف: علّامه شيخ عبد الحسين امينى نجفى

تلخيص، ترجمه و تحقيق: محمّد حسن شفيعى شاهرودى

نوبت چاپ: اوّل، ذى القعده 1432 ه ق

صفحه آرايى: مؤسّسۀ ميراث نبوّت

ناشر: موسسه ميراث نبوت / قم

ليتوگرافى: ليتوگرافى ايران - قم

چاپخانه: باقرى / قم مقدّسه

شمارگان: 5000 نسخه

بها: 9000 تومان

شابك: 6-32-5363-600-978

تعداد صفحات: 478 صفحه

مركز پخش:

قم، بلوار 15 خرداد، كوچۀ 13، پلاك 13، مؤسّسۀ ميراث نبوّت.

تلفن: 7771093، نمابر: 7785460، همراه: 09122519830

بسم اللّٰه الرحمن الرحيم

الحمد للّٰه وكفى، والصلاة على النبيّ المصطفى،

وآله مصابيح الدجى، والحجج الواضحة لأهل الحجى

پيشگفتار:

اشاره

دربر دارندۀ چند بحث است:

نخست - پيرامون سال پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله

امسال⁽¹⁾از سوى مقام معظم رهبرى، حضرت آيت اللّٰه سيّد على حسينى خامنه اى دام ظلّه به نام سال پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله نامگذارى شد؛ و اين نامگذارى به خاطر آن است كه در سال گذشته يكى از نشريّات غربى كاريكاتورى را منتشر ساخت كه در آن به آستان مقدس پيامبر صلى الله عليه و آله اهانت شده بود، و برخى از دولت هاى غربى به بهانۀ آزادى انديشه و بيان و رسانه اين حركت زشت را به اشاره يا به صراحت تأييد كردند و نشريّۀ ياد شده دوباره دست به انتشار اين تصاوير توهين آميز زد....

در پى آن، در تقبيح اين عمل نابخردانه، و در دفاع از ساحت پاك خاتم پيامبران، موج خروشان خشم و غضب سراسر جهان - به ويژه جهان اسلام - را فرا گرفت، و درست عكس آنچه كه دشمنان اسلام و پيامبر اكرم اراده كرده بودند رخ داد؛ منزلت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نزد عوامّ و خواصّ جايگاه خود را يافت، و براى محكوم كردن عملكرد برخى از دولت هاى اروپايى و براى دفاع از حريم مقدّس پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله روز به روز بر دامنۀ تظاهرات و اعتراضات در سراسر جهان افزود شد، چنانكه گويندگان و نويسندگان در كتاب ها و مقاله هاى خود با بحث پيرامون اين موضوع و تشريع ابعاد و انگيزه هاى آن مشاركت نمودند.

و دعوت رهبر انقلاب اسلامى در اين راستا انجام شد تا اين راه استمرار يابد و اين حركت عمومى تقويت و تحكيم گردد و پشتوانۀ محكمى براى آن فراهم آيد.

و اين فراخوانى با نامگذارى سال 1385 به نام «پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله» انجام گرفت تا نگاه ويژۀ مسلمانان را به اين رمز مقدّس الهى جلب نمايد و مردم را تشويق كند تا

به سيرۀ علمى و عملى آن حضرت مراجعه نمايند، و با اين آينۀ شفّاف و تمام نماى انسان كامل به خوبى آشنا شوند... تا باشد كه به دشت آرامش و ساحل نجات برسند، و از اين اوضاع اسف بار و بحران زده كه جهان امروز در آن به سر مى برد رهايى يابند و به دامان اسلام حقيقى باز گردند.

دفاع مسلمانان از ساحت پاك پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در برابر مشركان و هجمۀ تبليغاتى آنان عليه اسلام حركتى پسنديده و مورد رضاى خداوند بوده و كارى به جاست...

لكن در اين راستا حركت ديگرى لازم است كه نبايد از آن غافل بود و آن بازگشت مسلمانان به خود و بازنگرى در احوال خويش است و اين كه مسلمانان پس از رحلت پيامبر تا به امروز چه اندازه به سفارشات آن حضرت عمل كرده اند؟

آيا در گفتار و كردارشان چهرۀ زيبايى از خود نشان دادند و نمونه اى از ويژگى هاى پيامبر اكرم را به نمايش گذاشتند يا به عكس، از اسلام و پيامبر عظيم الشأن آن چهره اى وارونه جلوه دادند؟! متأسّفانه بسيارى از مسلمانان چهرۀ زيبا و حقيقى اسلام را در جهان منعكس نكرده اند؛ زيرا از يك سو تحريفات فراوانى صورت گرفته و دروغهاى بى شمار و گوناگونى به پيامبر نسبت داده اند، و از سوى ديگر عملكرد بسيار ناشايست و زشتى از خود به جا گذاشته اند.

از اين رو بر مسلمانان لازم است كه امسال بلكه هر سال در دو مقام به فعّاليّت جدّى بپردازند:

1 - در مقام علم: مصادر تفسير، حديث، تاريخ، كلام و... را مورد دقّت، تنقيح و تهذيب قرار داده به پژوهش آراسته سازند و از ميان مطالب درهم آميخته از درست و نادرست، سيرۀ صحيح و حقيقى را استخراج كنند.

2 - در مقام عمل: رفتار و كردارشان بايد مطابق با سيرۀ صحيح و حقيقى باشد و نبايد خود رادر معرض هلاكت و بافته ها و دروغهاى اين و آن قرار دهند.

هر انسان منصفى هنگامى كه احاديث و خطبه هاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را از آغاز تبليغ رسالت اسلامى و إنذار خويشاوندان نزديكش: «وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ اَلْأَقْرَبِينَ»⁽¹⁾، تا حجّة الوداع كه آخرين حجّ پيامبر اكرم است، بلكه تا لحظات پايانى زندگى پربار خود كه در حال احتضار بود و قلم و دوات خواست تا براى مردم چيزى بنويسد كه پس از او هرگز گمراه نشويد: «ايتوني بدواة وبياض أكتب لكم ما لا تضلّون بعده أبداً»⁽²⁾[دوات و كاغذى بياوريد تا چيزى را براى شما بنويسم كه بعد از

آن هيچ گاه گمراه نشويد]، اگر همه را به دقّت مطالعه كند درمى يابد كه: سنّت واقعى سنّتى است كه از طريق اهل بيت عليهم السلام دريافت مى شود... و سنّت واقعى سنّتى است كه تابع و ملازم اهل بيت عليهم السلام باشد، و اگر غير از اين باشد بى شكّ بشر در طول تاريخ در دام امثال معاوية بن ابى سفيان، و يزيد بن معاويه و جنايتكاران ديگر خواهد افتاد. امروز بسى جاى تأسّف است كه در بيشتر منابر مسلمانان به جاى اين كه صداها به نام و ياد اميرمؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام و صديقۀ طاهره فاطمۀ زهرا عليها السلام و امام حسن و امام حسين عليهما السلام بلند گردد به نام و ياد بنى اُميّه بلند مى شود و حكايات و رواياتى از معاويه براى مردم نقل مى شود. اينجانب خود بارها در مدينۀ منوّره و مكّۀ مكرّمه، در مسجد الحرام و مسجد نبوى شاهد بوده ام كه خطيب نماز جمعه از معاويه سخن مى گويد و روايات و سفارشات او به امت اسلامى را براى مردم نگون بخت مى خواند و آنان را به رفتار بر اساس آنها تذكّر مى دهد! و به گمانم عمداً بر اين كار اصرار مى كنند و در هر خطبه اى حتماً يادى از معاويه كرده و در پى نام او از خدا برايش طلب خشنودى مى كنند و واژۀ «رضي اللّٰه عنه» را بر زبان جارى مى كند!!

آنان با اين كار مى خواهند نام «نهج البلاغة»، «صحيفۀ سجّاديّه» و... به فراموشى سپرده شود... و به جاى اين كه سخنان امام باقر و امام صادق عليهما السلام نقل شود عمداً به سراغ فتاواى ابوحنيفه و امثال او مى روند و به آن ها استشهاد مى كنند و بر فراز منابر و در مجالس و در حلقه هاى درس و بحث سخنان و فتاواى اين گونه افراد را نقل مى كنند و بر اساس اين قبيل فتواها كارهاى زشت خود را توجيه مى كنند. و مصيبت بزرگ، و مشكل اصلى و اساسى مسلمانان همين است. آيندۀ مسلمانانِ دوستدار و پيرو معاويه و يزيد بهتر از گذشتۀ نكبت بار آنها نخواهد بود.

امسال خوشبختانه حزب اللّٰه لبنان به رهبرى عربى شجاع، سيّد حسن نصراللّٰه، در برابر حملۀ ناجوانمردانۀ آمريكايى - اسرائيلى بر ضدّ مسلمانان ايستاد و با ايستادگى خود درس عزّت و آزادگى به همگان آموخت و فرق ميان پيروان امام حسين عليه السلام و پيروان معاويه و يزيد را بر همگان روشن ساخت....

عزّت حسينى كجا و ذلّت برخى از مسلمان نماها كجا؟

قرآنى كه مفسّرش اميرمؤمنان على عليه السلام باشد كجا و قرآنى كه معاويه و عمرو عاص بر سر نيزه كردند كجا؟

اسلامى كه از طريق اهل بيت عليهم السلام رسيده كجا و اسلامى كه از طريق بنى اُميّه و بنى عبّاس رسيده كجا؟

دولتى كه رهبرش ولىّ فقيه عادل و شجاع باشد كجا و دولتى كه رهبرش فاسق

و فاجر و دنيا طلب و بندۀ شكم و زير شكم باشد كجا؟

توحيد كجا و وهّابى گرى كجا؟

همه به ظاهر ادّعاى مسلمانى مى كنند ولى يكى أسلم وجهه للّٰه [با تمام وجود تسليم خداست] و ديگرى أسلم نفسه للهوى والشيطان [خود را تسليم هواى نفس و شيطان نموده است]!!

همگى مؤمن شمرده مى شوند امّا يكى مؤمن به خداوند بزرگ و كافر به جبت و طاغوت است، و ديگرى مؤمن به جبت و طاغوت و كافر به خداى بزرگ.

يا خود را سنّى مى نامد... لكن آيا پيرو سنّت پيامبر است يا پيرو سنّت معاويه و يزيد و بدعت هاى مجتهدين و اجتهادهاى بى مغز و بى پايۀ آنها كه در برابر نصّ قرار دارند؟!

دوم - پيرامون اركان اسلام

اشاره

از مطالب ياد شده روشن مى شود كه ركن اصلى و اساسى اسلام «ولايت» است:

امام صادق مى فرمايد عليه السلام: «بُني الإسلام على خمس: على الصلاة والزكاة والصوم والحجّ والولاية، ولم يناد بشيء كما نودي بالولاية، فأخذ الناس بأربع و تركوا هذه - يعني الولاية -»⁽¹⁾[اسلام بر پنج پايه بنا نهاده شده است: نماز، زكات، روزه، حجّ، و ولايت، و آن گونه كه به ولايت فراخوانده شده به هيچ چيز ديگرى فراخوانده نشده است، مردم به چهار تا عمل كردند و ولايت را رها كردند].

و زراره از امام صادق عليه السلام نقل كرده كه فرمودند: «بُني الإسلام على خمسة أشياء:

على الصلاة والزكاة والحجّ والصوم والولاية» [اسلام بر پنج پايه بنا نهاده شده است: نماز، زكات، حجّ، روزه، و ولايت].

زراره مى گويد: پرسيدم: كدام يك از اينها برتر است؟ فرمود:

«الولاية أفضل؛ لأنّها مفتاحهنّ والوليّ هو الدليل عليهنّ... ذروة الأمر وسنامه ومفتاحه وباب الأشياء ورضا الرحمن الطاعة للإمام بعد معرفته؛ إنّ اللّٰه عزّوجلّ يقول: «مَنْ يُطِعِ اَلرَّسُولَ فَقَدْ أَطٰاعَ اَللّٰهَ وَ مَنْ تَوَلّٰى فَمٰا أَرْسَلْنٰاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً» ⁽²⁾. أما لو أنّ رجلاً قام ليله وصام نهاره وتصدّق بجميع ماله وحجّ جميع دهره ولم يعرف ولاية وليّ اللّٰه فيواليه ويكون جميع أعماله بدلالته إليه، ما كان له على اللّٰه عزّوجلّ حقٌّ في ثوابه ولا كان من أهل

الإيمان»⁽¹⁾[ولايت برتر است؛ زيرا كليد همۀ آنهاست، و ولىّ رهنماى به آنهاست... رأس و قلّه و كليد و درب همۀ اشياء و خشنودى رحمان فرمانبردارى از امام پس از معرفت و شناخت اوست؛ زيرا خداوند عزّوجلّ مى فرمايد: «هر كه از پيامبر اطاعت كند به تحقيق كه از خدا اطاعت كرده است، و هر كس روى گردان شود ما تو را براى حفظ آنان نفرستاده ايم». همانا اگر كسى شبها عبادت كند و روزها روزه بگيرد و همۀ اموال خود را در راه خدا انفاق كند و همۀ عمرش حجّ به جا بياورد لكن ولايت ولىّ خدا را نشناسد تا ولايتش را بپذيرد و همۀ اعمالش با راهنمايى او انجام گيرد، هيچ حقّى در دريافت ثواب نسبت به خداوند ندارد و از اهل ايمان نيز نخواهد بود].

از ابوحمزه ثمالى نقل شده است كه مى گويد: امام باقر عليه السلام فرمود: «بُني الإسلام على خمس: إقام الصلاة، وإيتاء الزكاة، وحجّ البيت، وصوم شهر رمضان، والولاية لنا أهل البيت؛ فجعل في أربع منها رخصة، ولم يجعل في الولاية رخصة؛ من لم يكن له مالٌ لم يكن عليه زكاة، ومن لم يكن عنده مالٌ فليس عليه حجّ، ومن كان مريضاً صلّى قاعداً وأفطر شهر رمضان، والولاية صحيحاً كان أو مريضاً أو ذا مالٍ أو لا مال له فهي لازمةٌ»⁽²⁾[اسلام بر پنج اساس بنا شده است: به پاداشتن نماز، پرداخت زكات، حجّ خانۀ خدا، روزۀ ماه رمضان، و ولايت ما اهل بيت عليهم السلام؛ در چهار تا از آن ها رخصت قرار داده شده ولى در ولايت رخصتى نيست؛ بدين معنا كه اگر كسى مال نداشته باشد زكات بر او واجب نيست، و اگر كسى مال نداشته باشد حجّ بر او واجب نيست، و اگر مريض باشد نماز را نشسته مى خواند و روزه ماه رمضان را افطار مى كند، امّا ولايت در تمام حالات، سلامت و بيمارى، و دارايى و ندارى بر آدمى واجب و لازم است].

چرا ولايت ركن اصلى اسلام است؟

ولايت اميرمؤمنان و اهل بيت عليهم السلام و آموختن سخنان و سفارشات آنان و دقّت در آنها، به انسان در حوزۀ اصول دين اعمّ از توحيد، نبوّت، امامت و معاد بصيرت كامل مى دهد، و در حوزۀ فروع نيز انسان را در صراط مستقيم قرار مى دهد. و اگر از راه اهل بيت عليهم السلام منحرف شود در دام كسانى چون معاويه مى افتد كه خود را مجتهد مى شمارند و حتّى از اجتهاد در برابر نصّ باكى ندارند و كسى كه پيرو آنان باشد به زودى درمى يابد كه در اصول و فروع دين به بيراهه رفته و در بيابان بى پايان گمراهى و ضلالت يا در درياى ظلمانى بى ساحل گرفتار شده است، و به ديگر سخن، به سوى مقصدى نامعلوم رهسپار است.

انسان منحرف از ولايت و دور از آستان عصمت، چاره اى جز عمل به رأى خود از راه قياس و استحسان و... ندارد، و ميوۀ اين اجتهاد افزون بر گمراهى در اصول و فروع دين، رواج انبوهى از بدعت ها در محافل دينى است كه همه شاهد آن هستيم.

با نگاهى گذرا در مذهب اهل بيت عليهم السلام و مذهب مخالفان اهل بيت عليهم السلام - على رغم مشتركات ظاهرى ميان اين دو مذهب - به خوبى روشن مى شود كه آن دو در واقع اختلاف جوهرى و بنيادى دارند، و كليد حلّ اين اختلاف تنها در پذيرش و عدم پذيرش ولايت يافت مى شود.

بى شكّ همۀ مسلمانان يك خدا را مى پرستند، و يك قرآن را مى خوانند، و از يك پيامبر پيروى مى كنند، و بهشت و جهنّم را قبول دارند، و عبادت هاى مشتركى مانند: نماز، زكات، روزه، حجّ و... دارند ولى اين كجا كه اصول دين از امير مؤمنان على عليه السلام و امام حسن و امام حسين و ساير اهل بيت عليهم السلام كه به نصّ پيامبر صلى الله عليه و آله امامانِ تعيين شدۀ از جانب خداوند هستند، دريافت شود، يا از فلان مجتهد پوشالى كه فتواى به رأى مى دهد؟!

اين كجا كه انسان فروع دين را از امام باقر و امام صادق عليهما السلام بگيرد يا از امثال ابوحنيفه؟!

و از اين روست كه ولايت پايه و اساس اسلام بوده و سرچشمۀ همۀ اختلافات موجود در حوزۀ دين است.

آرى، اختلاف در ولايت... بى شكّ اگر انسانِ مسلمان به اهداف اهل بيت عليهم السلام چنگ زند، راه درست به سوى اصول و فروع دين را پيدا خواهد كرد، و اگر در دام مخالفان بيفتد قطعاً در اصول و فروع دين به بيراهه خواهد رفت.

براى روشن شدن پيامدهاى دورى از سرچشمۀ زلال ولايت اهل بيت عليهم السلام بايد برخى از بدعت هاى پديد آمده در عرصۀ دين را بررسى كرد تا به خوبى روشن گردد كه چگونه ولايت پايۀ بنيادين دين است.

اينك برخى از بدعت ها در عرصۀ اصول دين:

1 - ديدگاه برخى از اشاعره دربارۀ اين كه خداوند متعال جسم است، و رؤيت او در روز قيامت ممكن است.

2 - انكار حسن و قبح عقلى از سوى اشاعره.

3 - قائل بودن اشاعره به جبر و معتزله به تفويض.

4 - نظريّۀ قديم بودن قرآن.

5 - انكار هدفمند بودن كارهاى خداوند (أفعال الباري تعالى معلّلةٌ بالأغراض).

6 - احكام شرعى به عالمان به آن ها اختصاص دارند.

7 - ديدگاه اشاعره دربارۀ اين كه تكليف به محال و غير مقدور، ممكن است.

8 - انكار تعيين و نصب اوصياء و جانشينان پيامبر از سوى خداوند و انتخابى دانستن آنها.

9 - قول به حجّيّت ذاتى اجماع.

10 - قول به حجّيّت قول و فعل صحابه.

11 - قول به عدم عصمت جانشيان پيامبر صلى الله عليه و آله.

12 - قول به جواز مقدّم كردن مفضول بر فاضل.

تفتازانى در «شرح المقاصد»⁽¹⁾نوشته است:

در امام شرط نيست كه هاشمى و معصوم و برتر از ديگران باشد.

13 - اين ديدگاه كه خليفه با فسق و ظلم و تعطيل كردن حقوق از خلافت عزل نمى شود، و از اين جهت جايز نيست كه عليه او قيام كرد!⁽²⁾

باقلّانى در «تمهيد»⁽³⁾در باب سخن دربارۀ صفت امامى كه عقد بيعتِ با او لازم است، مى نويسد:

بزرگان اهل عرفان و اصحاب حديث گفته اند: امام با انجام فسق و گناهانى مثل غصب اموال، شلّاق زدن، قتل به ناحقّ، ضايع كردن حقوق، و تعطيل كردن حدود الهى، بركنار نمى شود و خروج عليه او واجب نمى شود بلكه بايد او را نصيحت كرده و ترساند، و در معاصى خدا از اوامر او اطاعت نكرد. و در اين مبنا به روايات فراوانى از پيامبر صلى الله عليه و آله و صحابه كه دربارۀ وجوب اطاعت از حاكمان است اگر چه ستم كنند و اموال را براى خود بردارند، استناد كرده اند. از جمله آن كه حضرت فرموده اند: «إسمعوا وأطيعوا ولو لعبد أجدع، ولو لعبد حبشيّ، وصلّوا وراء كلّ برّ وفاجر» [بشنويد و اطاعت كنيد هر چند از بَرده اى كه بينى اش بريده شده است، و هر چند از بَردۀ حبشى، و پشت سر هر انسان نيكوكار و بدكارى نماز بخوانيد]. و روايت شده كه

فرموده است: «أطعهم و إن أكلوا مالك، وضربوا ظهرك، وأطيعوهم ما أقاموا الصلاة» [از آنها اطاعت كنيد هر چند به ناحقّ مال شما را بخورند و به شما شلّاق بزنند، و از آنها اطاعت كنيد مادامى كه نماز را به پاى دارند].

امّا برخى از بدعت ها در حوزۀ فروع دين:

1 - تغييرات فراوان در وضو و نماز و ديگر عبادات.

2 - تغييرات در اذان و اقامه.

3 - مقدّم داشتن خطبۀ نماز عيد فطر و قربان بر نماز.

4 - تمام خواندن نماز در سفر.

5 - ترك تكبيرهاى مستحبّى در نمازها.

6 - تحريم حجّ تمتع.

7 - نگفتن لبّيك به خاطر مخالفت با على عليه السلام.

8 - تحريم ازدواج موقّت.

9 - فتوا به تحقّق سه طلاق در يك مجلس.

10 - عول و تعصيب در ارث.

و دهها بدعت ديگر كه ما در اين كتاب به آنها اشاره كرده ايم و برخى از آنها در عنوان «اجتهاد در برابر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله» خواهد آمد.

در سال (1425 ه ق) كه نخستين بار به زيارت مكّۀ مكرّمه و مدينۀ منوّره مشرّف شدم، در نماز جمعه و جماعت مسجد الحرام و مسجد نبوى موارد زيادى از بدعت هاى اُمويان و مخالفان اهل بيت عليهم السلام را مشاهده كردم و با خود گفتم: به راستى كه پيامبر صلى الله عليه و آله مظلوم و سنّت آن حضرت متروك است. و در اينجا مى خواهم به برخى از اين مشاهدات اشاره كنم:

نخست - خوابيدن پيش از نماز يا در ميان خطبه؛ برخى نمازگزاران پيش از نماز يا در ميان خطبه مى خوابند سپس بدون اينكه تجديد وضوء كنند نماز خود را مى خوانند. از اين امر بسى شگفت زده و متحيّر شدم! امّا تحيّر و بهت زدگى من چندان طول نكشيد و پس از مراجعه به برخى از فتاواى اهل سنّت برطرف شد؛ زيرا ديدم كه نظر ابوحنيفه آن است كه اگر كسى به يكى از حالت هاى نمازگزار مانند حالت ركوع، سجده، ايستاده يا نشسته، بخوابد وضويش باطل نمى شود! و به نظر شافعى هر خوابى مبطل نماز نيست مانند اين كه نشيمنگاه انسانِ خواب به زمين يا ستون و مانند آن چسبيده باشد، اين امر مانع خروج باد معدۀ احتمالى است و نماز باطل نمى شود.

در سنن تِرمذى آمده⁽¹⁾است:

عن أنس بن مالك قال: «كان أصحاب رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله ينامون ثمّ يقومون فيصلّون ولايتوضّؤون». قال أبوعيسى: هذا حديثٌ حسنٌ صحيحٌ. قال: وسمعتُ صالح بن عبداللّٰه يقول: سألت عبداللّٰه بن المبارك عمّن نام قاعداً معتمداً؟ فقال: لا وضوء عليه.

اختلف العلماء في الوضوء من النوم: فرأى أكثرهم أن لا يجب عليه الوضوء إذا نام قاعداً أو قائماً حتّى ينام مضطجعاً؛ وبه يقول الثوري وابن المبارك وأحمد.

وقال بعضهم: إذا نام حتّى غلب على عقله وجب عليه الوضوء؛ وبه يقول إسحاق.

وقال الشافعي: من نام قاعداً فرأى رؤيا أو زالت مقعدته لِوَسَنِ⁽²⁾النوم، فعليه الوضوء [از انس بن مالك نقل شده كه گفته است: «اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله مى خوابيدند و بيدار مى شدند و بدون اين كه وضو بگيرند نماز مى خواندند».

ابوعيسى گفته: اين حديث صحيح و حَسَن است. و گفته: از صالح بن عبداللّٰه شنيدم كه مى گفت: از عبداللّٰه بن مبارك پرسيدم: اگر كسى عمداً به حالت نشسته بخوابد حكم وضويش چيست؟ گفت: وضو بر او واجب نيست. علما دربارۀ وضو پس از خواب ديدگاههاى گوناگونى دارند: بيشتر آنان بر كسى كه نشسته يا ايستاده حتّى دراز كشيده خوابيده باشد وضو را واجب نمى دانند؛ فتواى ثورى و ابن مبارك و احمد همين است. و برخى نيز گفته اند: اگر بخوابد و خواب بر عقل او غلبه كند وضو بر وى واجب مى شود؛ ديدگاه اسحاق همين است.

و شافعى گفته: اگر كسى بخوابد و خواب ببيند يا به خاطر چُرت آغاز خواب نشيمنگاهش از زمين جدا شود وضو بر او واجب است].

و در «شرح نَوَوى بر صحيح مسلم»⁽³⁾آمده است:

قد اختلف العلماء فيها على مذاهب:

أحدها: أنّ النوم لاينقض الوضوء على أيّ حال كان؛ وهذا محكّي عن

أبي موسى الأشعري و...

والمذهب الثاني: أنّ النوم ينقض الوضوء بكلّ حالٍ؛ وهو مذهب الحسن البصري و...

والمذهب الثالث: أنّ كثير النوم ينقض بكلّ حال وقليله لاينقض بحالٍ؛ وهذا مذهب الزهري و....

والمذهب الرابع: أ نّه إذا نام على هيئة من هيئات المصلّين كالراكع والساجد والقائم والقاعد لاينقض وضوؤه سواءٌ كان في الصلاة أو لم يكن. وإن نام مضطجعاً أو مستلقياً على قفاه ينتقض؛ وهذا مذهب أبي حنيفة وداود.

والمذهب الخامس: أ نّه لاينقض إلّانوم الراكع والساجد؛ روي هذا عن أحمد ابن حنبل.

والمذهب السادس: أ نّه لاينقض إلّانوم الساجد؛ وروي أيضاً عن أحمد.

والمذهب السابع: أ نّه لاينقض النوم في الصلاة بكلّ حالٍ، وينقض خارج الصلاة؛ وهو قول ضعيفٌ للشافعي.

والمذهب الثامن: أ نّه إذا نام جالساً ممكّناً مقعدته من الأرض لم ينتقض، وإلّا انتقض، سواءٌ قلّ أو كثر، سواءٌ كان في الصلاة أو خارجها؛ وهذا مذهب الشافعي. وعنده أنّ النوم ليس حدثاً في نفسه وإنّما هو دليلٌ على خروج الريح؛ فإذا نام غير ممكّن المقعدة غلب على الظنّ خروج الريح فجعل الشرع هذا الغالب كالمحقَّق، وأمّا إذا كان ممكّناً فلا يغلب على الظنّ الخروج والأصل بقاء الطهارة [علما در اين باره ديدگاههاى متفاوتى دارند:

نخست: خواب به هيچ عنوان وضو را باطل نمى كند؛ اين فتوا از ابوموسى اشعرى و... نقل شده است.

دوّم: خواب در تمام حالات وضو را باطل مى كند؛ فتواى حسن بصرى و... اين است.

سوّم: خوابِ زياد به هر حال وضو را باطل مى كند و خواب كم در هيچ حالتى وضو را باطل نمى كند؛ ديدگاه زهرى و... همين است.

چهارم: اگر به حالتى از حالات نمازگزار بخوابد مانند حالت ركوع كننده يا سجده كننده يا ايستاده يا نشسته وضويش باطل نمى شود چه در حال نماز خواندن باشد و چه در غير حال نماز خواندن، ولى اگر به پهلو و يا به پشت بخوابد وضويش باطل مى شود؛ اين، فتواى ابوحنيفه و داود است.

پنجم: تنها خواب ركوع كننده و سجده كننده وضو را باطل مى كند؛ اين فتوا از احمد بن حنبل نقل شده است.

ششم: فقط خواب سجده كننده وضو را باطل مى كند؛ اين نيز از احمد بن حنبل

نقل شده است.

هفتم: خواب در حين خواندن نماز به هيچ وجه وضو را باطل نمى كند و در غير نماز باطل مى كند؛ اين، فتواى ضعيفى از شافعى است.

هشتم: اگر به حالت نشسته بخوابد چه كم باشد چه زياد و چه در نماز باشد و چه در غيرنماز، و مقعدش روى زمين قرار گرفته باشد وضويش باطل نمى شود، و گرنه باطل مى شود؛ اين، فتواى شافعى است.

و نزد او خود خواب حدث (و باطل كنندۀ وضو) نيست بلكه خواب دليل خروج باد معده است و در واقع باد است كه حدث و باطل كنندۀ وضو است نه خواب)؛ از اين رو اگر مقعد خود را بر زمين نگذاشته باشد و بخوابد ظنّ غالب آن است كه از او باد معده خارج مى شود و شرع اين ظنّ غالب را مانند قطع قرار داده است، ولى اگر مقعد خود را بر زمين نهاده باشد ظنّ غالب بر خروج باد حاصل نمى شود و در اين موارد، اصل بر بقاء طهارت است (استصحاب طهارت)].

دوّم - نگفتن ذكر «حيَّ على خيرالعمل» در اذان و اقامه، و «تثويب» در نماز صبح؛ «تثويب» عبارت است از گفتن جملۀ «الصلاة خيرٌ من النوم» بعد از «حيَّ على الفلاح» به جاى «حيَّ على خير العمل». «تثويب» در لغت به معنى بازگشت است، عرب مى گويد: ثاب فلانٌ إلى كذا أى: عاد إليه، و ثاب إلى فلان جسمُه بعد العلّة أي: رجع، و در اينجا مؤذّن با عبارت «حىَّ على الصلاة» مردم را به نماز فرا مى خواند، آنگاه مى گويد: «حىَّ على الفلاح»، و سپس با عبارت: «الصلاة خيرٌ من النوم» دوباره به سوى فراخواندن مردم به نماز مى گردد⁽¹⁾.

در كتاب «الاستغاثة»⁽²⁾ابوالقاسم كوفى آمده است:

ومن ذلك [أي من بدع عمر]: ما أفسده من حدود الصلاة فأسقط من الأذان والإقامة وزاد ما أفسدهما على متّبعيه. أمّا الأذان فإنّه كان على عهد رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله بما جاء به الرواية على طريق الشيعة الإماميّة يقال فيه: حيَّ على خير العمل؛ فقال: أسقطوا هذا من الأذان لئلّا يتّكل الناس على الصلاة ويتركوا الجهاد فاُسقط ذلك من الأذان والإقامة جميعاً لهذه العلّة؛ فقبلوا ذلك منه واتّبعوه عليه... ثمّ إنّه لمّا اُسقط ذلك من الأذان والإقامة أثبت في الأذان:

«الصلاة خيرٌ من النوم» مرّتين ولم يكن هذا على عهد رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله.... [از بدعت هاى عمر آن است كه حدود نماز را تباه كرد چراكه برخى از فرازهاى اذان و

اقامه را انداخت و فرازهايى را بر آن افزود تا بدين وسيله اذان و اقامۀ پيروانش را تباه سازد. و اذان در زمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به آن صورتى بود كه روايت شيعۀ اماميّه بيان مى كند كه در آن «حىَّ على خير العمل» مى گويند. ولى عمر گفت: اين بخش را از اذان بيندازيد تا مردم بر نماز تكيه نكنند و جهاد را واگذارند؛ به همين بهانه آن فراز از اذان و اقامه برداشته شد؛ و مردم نيز از او پذيرفتند و پيروى نمودند... و پس از آن كه فراز «حىَّ على خير العمل» از اذان و اقامه حذف شد، دو بار گفتن «الصلاة خير من النوم» را به جاى آن نهاد. در حالى كه در زمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اين گونه نبوده است...].

سوّم - آهسته گفتن «بسم اللّٰه الرحمن الرحيم» حتّى در نمازهاى جهريّه، در حالى كه سنّت نبوى و علوى اين چنين بوده كه «بسم اللّٰه» را در تمام نمازها بلند مى خواندند، حتّى در نمازهايى كه حمد و سورۀ آنها آهسته خوانده مى شود.

فخر رازى در تفسير خود مى گويد:

وأمّا أنّ عليّ بن أبي طالب رضى الله عنه كان يجهر بالبسملة فقد ثبت بالتواتر، ومن اقتدى في دينه بعليّ بن أبي طالب فقد اهتدى؛ والدليل عليه قوله صلى الله عليه و آله: «أللّهمّ أدر الحقّ مع عليّ حيث دار»⁽¹⁾[به تواتر ثابت شده است كه على بن ابى طالب «بسم اللّٰه الرحمن الرحيم» را بلند مى خوانده است. و هر كه در دين خود به على ابن ابى طالب اقتدا كند هدايت يافته است؛ زيرا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده: «أللّهم أدر الحقّ مع علي حيث دار»].

شافعى در كتاب «الاُمّ»⁽²⁾از عبيد بن رفاعه نقل مى كند:

أنّ معاوية قدم المدينة فصلّى بهم فلم يقرأ ببسم اللّٰه الرحمن الرحيم، ولم يكبّر إذا خفض و إذا رفع، فناداه المهاجرون حين سلّم والأنصار: أن يا معاوية سرقت صلاتك! أين بسم اللّٰه الرحمن الرحيم؟! وأين التكبير إذا خفضت وإذا رفعت؟! فصلّى بهم صلاة اُخرى، فقال ذلك فيها الّذي عابوا عليه [معاويه به مدينه آمد و براى مردم نماز خواند و بسم اللّٰه الرحمن الرحيم را نخواند و نيز هنگام نشست و برخاست هاى نماز تكبير نگفت، وقتى نماز را سلام داد مهاجران و انصار گفتند: اى معاويه! از نمازت دزديدى! «بسم اللّٰه الرحمن الرحيم» كجا رفت؟! تكبير هنگام نشست و برخاست كجا رفت؟! آنگاه معاويه براى آنها نماز ديگرى خواند، و چيزهايى را كه بر او عيب گرفته بودند در اين نماز به جا آورد].

چهارم - نخواندن سورۀ كامل بعد از حمد، و بسنده نمودن به قسمتى از سوره، در حالى كه طبق مذهب اهل بيت عليهم السلام واجب است كه سورۀ كامل خوانده شود.

اما اميرمؤمنان على عليه السلام خواندن سورۀ «قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ» را دوست داشت؛ از اين رو در نماز بيشتر سورۀ «قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ» مى خواند.

عمران بن حصين مى گويد: پيامبر صلى الله عليه و آله گروهى را به فرماندهى على عليه السلام براى انجام مأموريّتى اعزام كرد و هنگام بازگشت، پيامبر از آنان دربارۀ على عليه السلام پرسيد و آنان پاسخ دادند: همۀ كارهايش خوب بود جز اين كه در همۀ نمازهايش «قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ» را مى خواند. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: اى على! چرا چنين كردى؟ عرض كرد:

به خاطر اين كه سورۀ «قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ» را دوست مى دارم. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «ما أحببتها حتّى أحبّك اللّٰه»⁽¹⁾[همانا سورۀ «قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌ» را دوست ندارى مگر اين كه خدا به تو محبّت ورزيد].

پنجم - خواندن آيۀ سجده دار در نماز، و سجدۀ در بين نماز، در حالى كه اين عمل در مذهب اهل بيت عليهم السلام نماز را باطل مى كند.

مخالفان خيلى اوقات آيات سجده دار را در نماز مى خوانند، و اين كار را عمداً براى مخالفت با شيعه انجام مى دهند. در نمازهاى پنجگانه اى كه در مسجدالحرام و مسجدالنبى برگزار مى شود، امام جماعت دست كم در يك نماز فرازى از سوره هاى عزائم (سجده دار) را مى خواند و همگى در وسط نماز به سجده مى روند!

ششم - تكفير يا تكتّف (گذاشتن دستها روى هم) در نماز؛ اين كار از بدعت هاى عمر است كه نماز را باطل مى كند و بر خلاف سنّت صحيح و قطعى است.

نكتۀ جالب آن است كه على رغم اين كه اين عمل در مسلك اهل سنّت يك نوع احترام به خداوند متعال شمرده مى شود و عملى مستحبّ مى باشد، ولى بر انجام دادن آن اصرار مى ورزند و كمتر سنّى مى توان يافت كه دست بسته نماز نخواند (به جز مالكى ها كه انجام آن را جز در برخى حالات جايز نمى دانند). حال با خود فكر كن و ببين كه اصرار آنان بر انجام اين عمل چه نكته اى جز اظهار مخالفت با اهل بيت عليهم السلام و پيروان آنها دارد.

در «مصباح الفقيه» حاج آقا رضا همدانى⁽¹⁾آمده است:

حكي عن عمر أ نّه لمّا جيء إليه باُسارى العجم كفّروا أمامه فسُئل عن ذلك فأجابوه بأنّا نستعمله خضوعاً وتواضعاً لملوكنا فاستحسن هو فعله مع اللّٰه تعالى في الصلاة [از عمر نقل شده كه وقتى اسيران ايرانى را نزد او آوردند آنان در برابر وى دست هايشان را روى هم نهادند. چون عمر علّت آن را جويا شد گفتند: ما براى احترام به پادشاهان و بزرگان خود و فروتنى در برابر آنان اين كار را انجام مى دهيم. عمر از اين كار خوشش آمد و انجام دادن آن را در نماز در برابر خدا پسنديد].

هفتم - گفتن آمّين در نماز. مأمومين پس از قرائت سورۀ حمد توسّط امام جماعت، با صداى بلند و از ته دل آمّين مى گويند، در حالى كه اين عمل بنا بر مذهب اهل بيت عليهم السلام مبطل نماز است. حال آمّين گفتن نيز نزد آنان مستحبّ است ولى بر گفتن اين جمله آن هم با صداى بلند اصرار مى ورزند، و هماهنگ و با صداى بلند همه مى گويند: «آمّين»، بر عكس «بسم اللّٰه الرحمن الرحيم» كه برخلاف سنّت آهسته مى گويند. و اين جز براى مخالفت ورزيدن با اهل بيت عليهم السلام نمى باشد؛ (آمين) را كه مبطل نماز است با صداى بلند مى گويند، و «بسم اللّٰه الرحمن الرحيم» را حتّى در نمازهاى جهرى آهسته مى گويند!!

هشتم - ترك تكبير هنگام نشست و برخاست هاى نماز؛ نخستين كسى كه اين سنّت قطعى و ثابت را ترك كرد، عثمان بن عفّان بود، آنگاه معاويه و بنى اُميّه از او پيروى كردند، و اين بدعت به اندازه اى ادامه يافت كه سنّت قطعى از بين رفت و به فراموشى سپرده شد⁽²⁾. در زمان ما نيز حاملان روح خبيث اُموى، بر خلاف سنّت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و اميرالمؤمنين على عليه السلام اين سنّت ثابت را ترك كرده و پشت سر انداخته اند.

نهم - آهسته خواندن ذكر «ركوع» و «سجده» و «تشهّد».

دهم - ترك سجده بر چيزى كه سجدۀ بر آن صحيح است.

يازدهم - ترك تسبيحات حضرت زهرا عليها السلام و ساير تعقيبات رسيده از اهل بيت عليهم السلام.

و چه به جا گفته شده است: «همۀ سنّت هاى پيامبر خدا حتّى نماز تغيير داده شده است»؛ شافعى در كتاب «الاُمّ» از وهب بن كيسان نقل كرده است:

ابن زبير را ديدم كه نماز (عيد فطر و قربان) را بر خطبه مقدّم كرد.

آنگاه گفت: «كلّ سنن رسول اللّٰه قد غُيّرت حتّى الصلاة» [همۀ سنّت هاى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله حتّى نماز تغيير يافته است].

اصرار بر مخالفت با اهل بيت عليهم السلام و شيعيان آنها:

مع الأسف در اين روزگار مشاهده مى كنيم كه بسيارى از مخالفان از روى جهل يا تجاهل، از سنّت صحيح و ثابت روى مى گردانند، و تنها به خاطر مخالفت با شيعيان اميرالمؤمنين على عليه السلام هر گناه صغيره و كبيره اى را انجام مى دهند و آنچه را دست هوى در برابر دين حنيف سنّت قرار داده، زنده مى كنند.

چنانكه معاويه برخى كارها - مانند تمام خواندن نماز در سفر⁽¹⁾- را به خاطر زنده كردن بدعت خليفۀ اُموى عثمان بن عفّان انجام مى داد، و برخى كارها را نيز تنها به خاطر مخالفت با اميرالمؤمنين على عليه السلام انجام مى داد؛ مانند ترك تلبيه⁽²⁾و....

شيخ محمّد بن عبدالرحمن دمشقى در كتاب «رحمة الاُمّة في اختلاف الائمّة» كه در حاشيۀ كتاب «الميزان» نوشتۀ شعرانى چاپ شده مى نويسد⁽³⁾:

سنّت در قبر آن است كه هم سطح زمين باشد، به باور شافعى اين ديدگاه ارجح است، و ابوحنيفه و مالك و احمد بن حنبل مى گويند: تسنيم [بالا بردن قبر] أولى است چون هم سطح كردن قبر شعار شيعه شده است!

و غزالى و ماوردى مى گويند:

آنچه مشروع است مسطّح بودن قبر است ولى چونكه رافضه آن را شعار و علامت خود كرده اند ما تسنيم (=بلند و برجسته قرار دادن روى قبر) را برگزيده ايم.

نگارندۀ كتاب «الهداية» - از حنفيان - مى نويسد⁽⁴⁾:

مشروع وسنّت آن است كه انگشتر در دست راست باشد ولى چون رافضه چنين عمل مى كنند ما در دست چپ مى كنيم!

نخستين كسى كه برخلاف سنّت رسول خدا انگشتر را در دست چپ كرد

معاويه بود آن گونه كه در «ربيع الأبرار» زمخشرى⁽¹⁾آمده است.

و حافظ عراقى در توضيح كيفيّت رها كردن تحت الحنك عمّامه⁽²⁾[إسدال] مى نويسد:

آيا رها كردن از سمت چپ كه عادت ماست سنّت است يا از طرف راست كه شرافت دارد؟ دليلى بر اينكه طرف راست متعيّن باشد غير از يك روايت كه طبرانى آن را ضعيف دانسته، پيدا نكردم و بر فرض صحّتِ اين روايت ممكن است حضرت آن را از طرف راست مى آورده و از سمت چپ بالا مى برده است. ولى اين كار شعار اماميّه شده است، پس شايسته است به خاطر دورى از تشبّه به آنها از آن اجتناب شود!

ابن تيميّه در «منهاج السنّة» دربارۀ تشبّه به رافضى ها مى گويد⁽³⁾:

از اين رو برخى از فقها گفته اند: اگر عمل مستحبّى شعار آنها بشود بايد آن را ترك كرد، اگر چه ترك آن واجب نيست ولى چون عمل به آن باعث شباهت به رافضى ها مى شود، و سنّى و رافضى معلوم نمى شود، و مصلحتى كه در تمييز از آنها به خاطر دورى از آنها و مخالفت با ايشان وجود دارد، از مصلحت آن عمل مستحبّ بيشتر است، از اين رو آن عمل ترك مى شود!

سپس اين تشبّه را مثل تشبّه به كفّار قرار داده كه اجتناب از شعار و علامت آنها واجب است!

شيخ اسماعيل بروسوى در تفسير «روح البيان»⁽⁴⁾مى نويسد:

نگارندۀ كتابِ «عقد الدرر واللآلي»⁽⁵⁾مى گويد: در روز عاشورا انجام كارهاى خير مثل صدقه و روزه و ذكر خدا و كارهايى از اين دست مستحبّ است، و شايسته نيست مؤمن در آن روز به يزيد ملعون و نيز به شيعه و رافضى ها وخوارج با برخى كارها تشبّه كند؛ يعنى آن را روز عيد و يا ماتم قرار ندهد؛ چون هركه در عاشورا سرمه به چشم بكشد به يزيد ملعون و خويشانش تشبّه كرده است، اگر چه بر استحباب سرمه كشيدن در عاشورا روايت صحيحى وجود دارد، ولى اگر سنّتى شعار اهل بدعت

شود ترك آن مستحبّ خواهد بود؛ مثل انگشتر به دست راست كردن كه در اصل، مستحبّ و سنّت است ولى چون شعار اهل بدعت وظلمت شده، در زمان ما سنّت بر آن شده كه انگشتر در انگشت كوچك دست چپ قرار داده شود آن گونه كه در شرح قهستانى آمده است. و هر كه در روز عاشورا و دهۀ اوّل محرّم مقتل حسين عليه السلام را بخواند به رافضى ها تشبّه كرده است به ويژه اگر از الفاظى كه منافى عظمت و عزّت است و براى گرياندن شنوندگان به كار مى رود، استفاده كند.

در كراهيّة القهستانى آمده است: اگر بخواهد مقتل حسين عليه السلام را بخواند شايسته است كه ابتدا مقتل ساير اصحاب را يادآور شود تا تشبّه به رافضى ها نكرده باشد.

و حجّة الإسلام غزالى مى گويد: بر واعظ و هر فرد ديگرى حرام است كه مقتل حسين عليه السلام و داستان او و درگيريها و مشاجراتى كه ميان اصحاب رخ داده، را روايت كند؛ چون باعث بغض و كينه نسبت به صحابه و مذمّت آنها مى شود در حالى كه آنها بزرگان دين هستند و بايد نزاعها و جنگهايشان را حمل بر صحّت نمود، شايد به خاطر اشتباه در اجتهادشان بوده، نه براى طلب دنيا و رياست طلبى.

اصرار اهل سنّت بر مخالفت با اميرمؤمنان و اهل بيت عليهم السلام و شيعيان او در حالى است كه پيامبر اكرم از آغاز بعثت تا لحظۀ پايان زندگى شريفش بر پيروى از اميرمؤمنان و اهل بيتش پافشارى كرده و پيوسته بر آن تأكيد مى كردند و مردم را به دوستى و پذيرش ولايتشان تشويق مى كرد و از سوى خداى متعال در قرآن مزد رسالت را مودّت و دوستى نزديكان پيامبر قرار داده است، آيا مودّت و دوستى اهل بيت عليهم السلام با سرپيچى از فرمانشان در مقام عمل، قابل جمع است؟!

آيا خنده دار نيست كه كسى مدّعى محبّت اهل بيت باشد اما اصول و فروع دين خود را از مخالفانشان بگيرد و به آن هم اكتفا نكند، بلكه بر مخالفت سيرۀ عملى آنان پافشارى كرده و احاديث و رواياتشان را دور بيندازد!!

از مصاديق روشن مخالفت اهل سنّت با شيعۀ اهل بيت عليهم السلام آن است كه تودۀ اهل سنّت بر خلاف شيعه هيچ گونه مراسم عزادارى و اظهار غم و اندوه براى ايّام حزن و اندوه و مصيبت اهل بيت مانند ماه محرّم و صفر و روزهاى شهادت ائمّه عليهم السلام، و نيز مراسم جشن و اظهار شادى به مناسبت ايّام ولادت اهل بيت عليهم السلام و عيد غدير و غير آن بر پا نمى كنند، بلكه با برپايى اين گونه مراسم به شدّت مخالفت مى ورزند، و هيچ نامى از اهل بيت عليهم السلام نمى برند. و اين بزرگترين جنايت

بر مسلمانان است. آرى، بر فراز منابر نام فرزندان اميّه و دشمنان اهل بيت عليهم السلام را برده و از آنان به خوبى ياد مى كنند ولى نامى از اهل بيت پيامبر نبرده و يادى از آنان نمى كنند.

آيا اين است پاسخ دعوت پيامبر صلى الله عليه و آله؟! مگر نه اين است كه به مودّت و دوستى و پيروى اهل بيت عليهم السلام و پيروانشان دعوت مى كرد و بر آن پافشارى مى نمود؟!

سوم - پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله در سخنان مخالفان مقام اصحاب را بالا بردند و از ارزش پيامبر صلى الله عليه و آله كاستند!

يكى از پيامدهاى دورى از مكتب اهل بيت عليهم السلام اين است كه حتّى نگاه انسان نسبت به پيامبر صلى الله عليه و آله تغيير مى كند، توصيف پيامبر در زبان اميرمؤمنان على و امام باقر و امام صادق عليهم السلام كجا، و توصيف آن حضرت در زبان صحيح مسلم و بخارى و... كجا؟

حال به اين سخنان اهانت آميز و نقص آور بنگر كه چگونه به پيامبر اهانت شده و نقص وارد مى كنند:

1 - راويان بدكردار از يك سو از اسلام ابوبكر و پدر مادرش سخن گفته و رواياتى دربارۀ آن مى بافند و مى گويند آياتى در شأن آنان نازل شده اند، و از سوى ديگر دربارۀ پدر و مادر پيامبر مى گويند كه آنان كافر بوده اند و پيامبر را فرزند كافر معرّفى مى كنند؛ در كتاب «الإحكام»⁽¹⁾آمده است:

قد غاب عنهم - يعني الشيعة - أن سيّد الأنبياء هو ولد كافر وكافرة!! [بر شيعه پوشيده مانده است كه سرور پيامبران فرزند پدر و مادر كافر است!!].

عاصمى در «زين الفتى» هنگامى كه شباهت ميان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و على مرتضى عليه السلام را بيان مى كند مى گويد:

أمّا تشبيه الأبوين في الحكم والتسمية، فإنّ النبيّ في كثرة ما أنعم اللّٰه تعالى عليه ووفور إحسانه إليه لم يرزقه إسلام أبويه، وعلى هذا جمهور المسلمين إلّا شرذمة قليلون لا يلتفت إليهم. فكذلك المرتضى فيما أكرمه اللّٰه به من الأخلاق والخصال وفنون النعم والأفعال لم يرزقه إسلام أبويه [امّا تشبيه پدر و مادر آن دو در حكم و نام گذارى، بايد گفت: با وجود نعمت هاى فراوانى كه خداى تعالى به

پيامبر داد و احسان بى حدّى كه در حقّ او كرد اما اسلام پدر و مادرش را روزى او نكرده است، و اين، عقيدۀ جمهور مسلمين است⁽¹⁾به جز گروه اندكى كه قابل توجّه نمى باشند. و مرتضى نيز همين گونه است و با وجود اين كه خداوند به او اخلاق و صفات پسنديده و نعمت هاى گوناگون داده امّا پدر و مادر مسلمان روزى او ننموده است].

2 - راويان زشتى و بدى جرثومۀ هلاكت و خوارى يعنى معاويه را در كنار پيامبر و جبرئيل و... امين وحى معرفى كرده اند، و اين بالاترين توهين به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و پايين آوردن مقام آن حضرت است؛ زيرا گفتار و كردار اين شخص با سيره و روش پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تناقض دارد، و ما مى دانيم كه ميان مرتبۀ نبوّتى كه مسلمانان بدان معتقدند و جايگاه اين شخصى كه بر كرسى خلافت تكيه زده، فاصله از زمين تا آسمان است.

ما از اين گروه مى پرسيم: چه عاملى باعث شده كه اين مقام بلند به او عطا شود؟ آيا ريشۀ پاكش آن شجرۀ معلونه در قرآن و زبان پيامبر صلى الله عليه و آله؟!

يا فرع غاصب و ستمگرش؟!

يا بقاى او بر كفر تا چند ماه قبل از وفات پيامبر صلى الله عليه و آله؟!

يا جنگ او با خليفۀ زمانش خليفه اى كه طاعتش بر او واجب بود و اهل حلّ و عقد با او بيعت كرده و مسلمان همه بدان راضى بودند، ولى وى بر خليفۀ زمانش شمشير كشيد و خونهاى محترم فراوانى را ريخت؟!

يا شُرور او در زمان به چنگ آوردن حكومت مانند: كشتن نيكوكارانى مثل حجر بن عدى و يارانش، و كشتن عمرو بن حمق خزاعى، و قتل محمّد بن ابى بكر و مالك اشتر، و بسيارى ديگر از صالحان اُمّت، و قنوتش به لعن اميرالمؤمنين و حسن و حسين عليهم السلام و گروهى ديگر از مؤمنان برگزيده، و تحريك هواپرستان براى تعرّض به اهل بيت پيامبر، و به كارگيرى راويان براى خدشه دار كردن مقام و منزلت آنان و ساختن رواياتى در مدح و ثناى اُمويان و ملحق كردن زياد به ابوسفيان بر خلاف روايت نبوى قطعى: «الولد للفراش وللعاهر الحجر» [فرزند متعلّق به شوهر است و زناكار بايد سنگسار شود]، و نيز گرفتن بيعت براى يزيد، آن بى حياى خائن شرابخوار، و مسلّط كردن او بر نواميس و خون هاى مردم، و استمرار اين خيانت ها و صدها جنايت ديگر تا پايان عمر.

3 - ناراحت شدن و تغيّر چهرۀ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از قضا و قدر الهى⁽¹⁾.

4 - شيطان از عمر مى ترسد ولى از رسول خدا نمى ترسد!! بر اساس روايتى جعلى پيامبر دوست دارد به زنان رقّاص نگاه كند، و به صداى غناى آنها گوش كند، و در مجالس لهو حاضر باشد؟! و اينها او را قانع نمى كند تا اينكه همسرش عايشه را به آنجا بياورد در حالى كه مردم از نزديك به آن دو نظاره مى كنند و او به همسرش مى گويد: سير شدى؟! سير شدى؟! و او جواب مى دهد: خير، تا منزلتش را نزد پيامبر بفهمد! و اُبّهت پيامبرى مانع نمى شود كه همراه با كودكان براى ديدن مجالس لهو و لعب بايستد بسان اراذل و اوباش و انسانهاى پيرو هواى نفس و بى شرم و بى حيا، در حالى كه شريعت مقدّسِ او تحريم همۀ اين موارد را در كتاب و سنّت گوشزد كرده است.

5 - كاستن از مقام رسالت به خاطر يك اُموى بى ارزش؛ ابن حجر در «صواعق» مى گويد: «لعنت پيامبر صلى الله عليه و آله بر حَكَم و پسرش ضررى به آن دو نمى رساند؛ زيرا با فرمايش خود در حديث ديگر آن را جبران كرده است كه: «إنّي بشرٌ أغضب كما يغضب البشر» [من بشرى هستم كه مانند ديگران خشمگين مى شوم]!

6 - عريان بودن پيامبر صلى الله عليه و آله در ميان مردم بر اساس روايت بخارى و مسلم!

محبّت كور كننده و كر كننده، آفرينندۀ اين افك را در بر گرفته؛ چرا كه خواسته فضيلتى را براى خليفه اثبات كند و فراموش كرده يا خود را به فراموشى زده است كه لازمۀ اين فضيلت سازى، سلب آن فضيلت از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله است.

پناه بر خدا، به پيامبر صلى الله عليه و آله نسبت داده اند كه حضرت در حضور اصحاب خود بدون اعتنا به حضور آنان ران هاى خود را نمايان كرد، تا آن كه عمر يا عثمان كه فرشتگان از آنها شرم مى كنند در مجلس حاضر شدند و پيامبر از او خجالت كشيد و ران خود را پوشاند!!

7 - حجّاج مى گويد: خليفۀ انسان بهتر از پيامبر اوست!!

8 - قسطلانى گفته است: «پيامبر صلى الله عليه و آله مى تواند پس از أمان دادن بكشد، و هر كه را بخواهد بدون سبب لعن كند، و خداوند ناسزا و لعن پيامبر را براى كسى كه به وى ناسزا گفته شده و يا مورد لعن واقع شده مايۀ تقرّب به خدا قرار مى دهد؛ زيرا خود پيامبر صلى الله عليه و آله چنين دعائى كرده (كه خدايا! كسى را كه بى سبب لعن كرده ام اين لعن را براى او رحمت و مايۀ تقرّب قراربده).

9 - ابوحنيفه از پيامبر صلى الله عليه و آله داناتر است!

10 - ابوبكر پيرمردى شناخته شده و پيامبر جوانى ناشناس است.

11 - پيامبر رساندن پيام الهى را از وقت حاجت به تأخير انداخت!

12 - امّت در همۀ ويژگى ها با پيامبر شريك است⁽¹⁾!

4 - مظلوميّت پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله

پيامبر عزيز اسلام هم در حال حيات مظلوم بود و هم بعد از وفات؛ امّا مظلوميّت پيامبر در حال حيات به خاطر آن است كه منافقانِ زيادى گرد او جمع شده بودند، كسانى كه در انديشۀ خود، نقشه هاى بى شمارى را براى آيندۀ امّت اسلامى ترسيم مى كردند، در صورتى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از اين برنامه ها و نقشه ها آگاه بود، ولى به خاطر حفظ اصل اسلام در برابر آنان به سكوت پناه برده بود.

چنان كه برخى از پيوندهاى دامادى نيز به همين دليل بود؛ امثال عايشه با او در زير يك سقف زندگى مى كردند، و پيامبر مى دانست كه او به زودى عليه امير مؤمنان على عليه السلام شورش كرده و وارد جنگ شده و آتش فتنۀ شتر سرخ موى را شعله ور خواهد ساخت. و ده ها نفر از منافقان ديگر مانند: ابوسفيان، طلحه، زبير، و... و در اطراف پيامبر حلقه زده بودند و حضرت از آيندۀ آنان و از روحيّات و درون خباثت بار آنان آگاهى داشت ولى از آن پرده بر نمى داشت، همۀ اينها به جهت حفظ كيان اسلام بود....

همانا پيامبر همراه اشخاصى بود كه مى دانست به همين زودى به دختر عزيزش فاطمۀ زهرا عليها السلام، يورش برده و او را به بدترين شكل به شهادت مى رسانند، و چنين كردند، درِ خانه اش را آتش زدند، جنينش محسن بن على را سقط كردند و...

پيرامون پيامبر صلى الله عليه و آله افرادى بودند كه امير المؤمنين على عليه السلام را به مدّت بيست و پنج سال خانه نشين كردند... و حديث غدير و صدها سفارش و حديث ديگر دربارۀ محبّت و ولايت و امامت على عليه السلام را زير پا نهادند...

اشخاصى كه در ظاهر مسلمان بودند ولى در برابر خليفۀ پيامبر و وصىّ او آتش جنگ جمل، صفّين، و نهروان را افروختند... مسلمان بودنند اما به نصّ پيامبر اكرم ناكثين، قاسطين، و مارقين شدند...

افرادى كه جگر گوشه و ريحانه و سبط اكبر پيامبر صلى الله عليه و آله امام حسن مجتبى عليه السلام را

هدف قرار داده و با سمّ كشنده مسموم نمودند و او را مظلومانه به شهادت رساندند با اين حال باز ادعا مى كنند كه مسلمانند!!

افرادى كه خود را مسلمان و اصحاب پيامبر ناميدند امّا در بيابانى سوزان به سراغ جگر گوشۀ پيامبر، امام حسين و فرزندان و يارانش كه عطشان بودند و از عطش جگرهايشان كباب بود، رفتند و به فجيع ترين شكل ممكن آنان را كشتند و سرهايشان را از تن جدا كرده بر سر نيزه ها زده و در شهرها چرخاندند و از شهرى به شهر ديگر بردند و به آن جنايت افتخار كردند و اهل بيت پيامبر را به اسارت بردند...

و ده ها جنايت ديگر.

اين، مظلوميّت پيامبر در حال حيات است. و پس از رحلتش نيز مظلوم بود، و نمونۀ مظلوميّت او تسلّط افراد ياد شده بر شهرهاى اسلامى است كه به حكمرانى و زور گويى پرداختند. كسانى كه روح اموى در جان و دلشان نفوذ كرده است در مسجد الحرام و مسجد النبى بر فراز منابر و در خطبه هاى نماز به جاى اين كه احاديث و حكاياتى از امير مؤمنان و اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كنند از امثال معاويه حديث مى خوانند.

آرى، از بنى اُميّه اين شجرۀ ملعونه و خبيثه ياد مى كنند كه پيامبر اكرم پيوسته مردم را از آنان پرهيز مى داد.

پنجم - پيرامون مجموعه كتابهاى حاضر موسوم به «سلسله موضوعات الغدير»

1 - پس از تدوين كتاب تلخيص الغدير، يكى از مراجع تقليد پس از آگاهى از كتاب ياد شده پيشنهاد داد كه مجدّداً به مطالعه كتاب تدوين شده بپردازم و موضوعات مهّم آن را استخراج كرده و مطالب مربوط به هر موضوع كه در سراسر الغدير به مناسبت مطرح شده اند را تدوين نمايم و آنگاه كتابهايى كوچك كه جابه جايى آن ها راحت و مطالعۀ آنها آسان باشد، تأليف شوند. و خوشبختانه رهبر عزيز انقلاب نيز كه هماره بر انجام مباحث علمى در حوزه هاى علميّه جهت تحكيم مبانى مكتب اهل بيت عليهم السلام و دست يابى به وحدت اسلامى، تأكيد دارند، در دوبار تشرّف بنده به محضر ايشان در سال 1389 از انجام اين مهّم خشنود شدند و تصريح كردند كه خيلى پيش از اين بايد اين كار انجام مى شد و فرمودند كه به مؤسّسه آيت اللّٰه سيد محمود شاهرودى چند بار گفته بودم كه بايد موضوعات پراكندۀ كتاب الغدير جهت استفادۀ آسانتر در كتابهاى مستقّلى تدوين

شوند كه اكنون شما بر انجام آن موفّق شده ايد. اين سخنان معظّم له ما را بر تكميل هر چه سريعترِ موضوعات تدوين شده و انتشار آنها مصمّم كرد، و خوشبختانه به توفيق الهى ظرف يك سال پس از فرمايشات رهبر عزيز، سلسله موضوعات الغدير در (29) جلد به زبان عربى و (31) جلد به زبان فارسى منتشر شدند و تا پايان سال 90 به زبان اردو نيز ترجمه و منتشر خواهند شد.

پس از مطالعۀ كتاب «برگزيدۀ الغدير» و دسته بندى مطالب مربوط به موضوعات گوناگون، (27) موضوع به نامهاى زير به دست آمد كه هر كدام كتاب مستقلّى را ترتيب دادند:

1 - پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله 2 - ثقل اكبر قرآن كريم 3 - ثقل اصغر اهل بيت عليهم السلام

4 - على عليه السلام در قرآن 5 - على عليه السلام در سنّت 6 - على عليه السلام از زبان مخالفان

7 - على عليه السلام سيّد مظلومان 8 - صدّيقۀ طاهره عليها السلام 9 - امام حسن عليه السلام

10 - امام حسين عليه السلام 11 - ابوطالب عليه السلام 12 - اصحاب امير المؤمنين عليه السلام

13 - على عليه السلام و خلفا 14 - بنى اُميّه 15 - معاوية بن ابى سفيان

16 - عمرو عاص 17 - اصحاب جمل 18 - يزيد بن معاوية

19 - امامان چهارگانۀ فقه 20 - داستان غدير خم 21 - كتابهاى دروغين

22 - شيعۀ على عليه السلام 23 - غُلوّ 24 - خلافت و امامت

25 - اجتهاد 26 - شعر و شعرا 27 - سرقتهاى حديثى

نكتۀ قابل توجه اين است كه بيشتر اين موضوعات با اين عناوين و اسم خاصّ در كتاب شريف الغدير مطرح نشده اند، و اينجانب به خاطر تسلّط بر مطالب كتاب و مطالعه و استقراء كامل، اين تعداد از موضوعات را با سليقۀ خود استخراج كردم و مطالب مربوط به هر موضوع را باز به سليقۀ خود ذيل سر فصلهاى جداگانه قرار داده و براى هر موضوع كتابى را تدوين نمودم كه تا كنون به سه زبان عربى، فارسى، و اردو تدوين و منتشر شده است. و در واقع از اين (27) موضوع، دو موضوع آن يعنى شمارۀ (11) ابوطالب حامى پيامبر، و شمارۀ (20) داستان غدير خم، در جاى مشخّصى از الغدير قرار دارد و تنظيم آنها كار آسانى بوده است، ولى بقيّۀ موضوعات هم اسم آنها با انتخاب اينجانب بوده، و هم فصلها و ابواب كتاب و هم چينش مطالب مطرح شده در هر فصل، از اين رو تنظيم آنها كار دشوارى بوده است و ناچار شده ايم كه تمام مطالب برگزيدۀ الغدير را مطالعه و از جاى جاى كتاب، مطالب مربوط به هر موضوع را گردآورى و از تلفيق آنها كتاب مستقلّى را شكل دهيم.

2 - در تدوين كتاب برگزيدۀ الغدير و نيز دوره سلسله موضوعات الغدير بر

موسوعۀ چهارده جلدى تحقيق شده توسّط مركز الغديرِ مؤسسۀ دائرة المعارف فقه اهل بيت با اشراف آيت اللّٰه سيد محمود هاشمى شاهرودى اعتماد كرده ايم.

3 - براى دستيابى آسان به منابع و مصادر كتاب، آنچه را كه علّامۀ امينى در متن كتاب مطرح كرده را به پانوشت منتقل كرديم، آنگاه داخل كروشه آدرس چاپهاى جديد آن كتابها بر اساس تحقيقات ياد شده درج شدند.

4 - منبع برخى از مطالبى كه در چاپ تحقيق شده از كتاب الغدير احياناً بدون منبع ذكر شده بودند، را به دست آورده و در پاورقى افزوديم.

5 - آدرس تمام مطالبى را كه مؤلّف با عبارت «گذشت» يا «خواهد آمد» از آنها ياد كرده بود، را پيدا كرديم و شمارۀ صفحۀ آن را در پاورقى نوشتيم.

6 - نكات ويراستارى را حتّى المقدور رعايت كرديم.

7 - عناوين مباحث و رئوس مطالب با حروف درشت و پر رنگ قرار داده شده اند تا خواننده به راحتى به مطلب مورد نظر دست يابد.

8 - عناوينِ مباحث در سرصفحه ها نيز به شكل منظّم و دقيق قرار داده شده اند، تا خواننده به راحتى به مطلب مورد نظر دست يابد.

9 - در تمام مجلّدات، فهرست محتوايى دقيق كه دربردارندۀ نكات مهّم كتاب است تدوين شده اند تا خواننده به راحتى بتواند به مطالب مورد نظر خود دست يابد. فهرست كتابها به قدرى دقيق و ريز تدوين شده اند كه به منزلۀ چكيده اى از كتاب نيز مى باشند و تدوين اين گونه فهرستى در كتابهاى مشابه كمتر به چشم مى خورد. و اين از مزاياى اين كتابهاست.

10 - سعى كرده ايم هر كتاب حتّى المقدور مستقلّ باشد و به كتاب ديگر از اين مجموعه نيازمند نباشد؛ و براى دستيابى به اين هدف ناچار شديم احياناً يك مطلب يا يك فصل را در چند كتاب تكرار كنيم. و دليل اين امر آن است كه هدف ما افزون بر توزيع دورۀ كامل سلسله موضوعات الغدير، اين است كه هر كتاب را نيز در مناسبتهاى مذهبى و احياناً در قالب مسابقات كتابخوانى ميان تودۀ مردم به ويژه جوانان توزيع كنيم و از اين رو بايد حتّى المقدور تمامى مطالب مربوطه را در آن كتاب ياد آور شويم هر چند در كتاب ديگر تكرار شده باشد. البته گاهى نيز به خاطر پرهيز از زيادى حجم كتاب، به ناچار برخى مطالب را به كتابهاى ديگر از سلسله موضوعات الغدير يا كتاب برگزيدۀ الغدير، ارجاع داده ايم.

همكاران:

بر خود لازم مى دانم افزون بر همكاران خود در تدوين كتاب برگزيدۀ الغدير در سال 1386، از فظلاى زير كه در سه سال گذشته با اينجانب در تدوين و آماده سازى سلسله موضوعات الغدير به زبان عربى و فارسى همكارى داشته اند تشكّر كنم، اميدوارم اين تلاشها مورد توجّه امير مؤمنان عليه السلام واقع شود و حضرت در لحظۀ جان دادن و شب اوّل قبر و در عالم برزخ و قيامت به همگى توجّه خاص و ويژه كند؛ آن عزيزان از اين قرارند:

1 - فاضل محترم جناب آقاى على اسماعيلى كه از آغاز تا كنون به طور منظّم و مستمرّ در تنظيم كتابها همكارى كرده اند.

2 - فاضل محترم جناب آقاى سيف اللّٰه حبيبى.

3 - فضلاى محترم آقايان عبد الحسين بيگدلى كاشانى و محسن محقّق در به دست آوردن معانى مراد از برخى عبارات عربى.

4 - جناب آقاى سيد ضياء سلطانى صفحه آراى كتابهاى عربى و جناب آقاى سيّد على موسوى صفحه آراى كتابهاى فارسى.

5 - جناب آقاى ايل بيگى طرّاح جلد كتابهاى عربى و فارسى.

6 - جناب آقاى مهدى قربانپور در امور اجرايى؛ شكر اللّٰه مساعيهم.

تشكّر ويژه:

بر خود لازم مى دانم كه به طور ويژه از رهبر عزيز انقلاب كه ما را بر انجام اين امر مهّم تشويق كرده اند، و نيز از مراجع معظّم تقليد شيعه به خصوص حضرت آيت اللّٰه العظمى صافى گلپايگانى، حضرت آيت اللّٰه العظمى مكارم شيرازى، و دفتر حضرت آيت اللّٰه العظمى سيستانى تشكّر مى كنم و نيازمند دعاى آن بزرگواران بوده و خود را مرهون حمايتهاى آن حضرات مى دانم.

در پايان:

هدف اصلى اينجانب از تدوين مجموعه كتابهاى موسوم به «سلسله موضوعات الغدير» آن است كه كتاب ارزشمند الغدير ميان تودۀ مردم به ويژه جوانان منتشر شود و مطالب و مباحث مهّم آن به راحتى در دسترس همگان قرار گيرد و از فرهنگ ناب اسلامى بهره كافى ببرند. براى نيل به اين هدف اميدوارم كه مؤسّسات، هيئات، و سازمانها به ويژه آموزش و پرورش و مسؤلين دانشگاهها و

حوزه هاى علميّه اوّلاً - دست كم يك دوره از اين كتابهاى ارزشمند را براى كتابخانۀ حوزه، دانشگاه و مدرسه تهيّه كنند تا در دسترس جوانان قرار گيرند و از معارف درس آموز علوى بهره مند شوند. ثانياً - در مناسبتهاى گوناگون مذهبى مانند عيد غدير، ولادت و شهادت امير مؤمنان على عليه السلام، ولادت و شهادت امام حسن و امام حسين عليهما السلام، ايّام محرّم و صفر، و دهۀ فاطميّه و... كتابهاى متناسب با آن مناسبت مذهبى كه در ميان سلسله موضوعات الغدير وجود دارند، را ميان جوانان در قالب مسابقات كتابخوانى و... منتشر نمايند و بدين ترتيب فرصت مطالعۀ معارف موجود در اين كتابها براى جوانان فراهم شود تا با تاريخ واقعى اسلام حقيقى و سيرۀ پيامبر اسلام و اميرمؤمنان آشنا شوند و راه درست را از بيراهه تشخيص دهند و با تقويت بُنيۀ علمى خود در برابر تهاجم فرهنگى دشمنان اسلام و مكتب اهل بيت مقاومت نمايند.

و روشن است كه هدف ما از تدوين و انتشار اين كتابها تحكيم وحدت اسلامى و دستيابى همگان به تاريخ صحيح و آشنايى با سيرۀ واقعى پيامبر اسلام است. در اين راستا مرحوم آيت اللّٰه شهيد مطهرى مى فرمايد: «الغدير نقش برجسته اى در تحقّق وحدت اسلامى دارد».

و از خداوند مى خواهم كه ما را جزء ناشران معارف اهل بيت عليهم السلام و احياء كنندگان اسلام حقيقى قرار دهد... اسلام نهج البلاغة و صحيفۀ سجّاديّه...

اسلام محرّم و صفر و فاطميّه و غدير نه اسلام بنى اُميّه و وهابيّت و امثال ابوحنيفه كسانى كه به قول امير المؤمنين عليه السلام: «احتجّوا بالشجرة (نبوّت) وأضاعوا الثمرة (ولايت)»⁽¹⁾.

وفي الختام: نسأل اللّٰه الإخلاص، فإنّه الأصل والأساس،

واللّٰه الموفِّق للسداد والصواب، وإليه المرجع والمآب

الحمد للّٰه الّذي جعلنا من المتمسّكين بولاية عليّ بن أبي طالب عليه السلام

عُشّ آل محمّد قم مقدّسه - مؤسّسة ميراث نبوّت

محمّد حسن شفيعى شاهرودى

5 جمادى الاُولى 1432 ه ق، مصادف با 1390/2/12

نخست فضيلت پيامبر صلى الله عليه وآله

اشاره

شفيعُ إسماعيلَ في الآخرَه *** محمّدٌ والعترةُ الطاهره⁽¹⁾

[بر خدا توكّل مى كنم، و به پنج تن توسّل مى جويم].

و نقش ديگرى، اين كلمات بود: شفيعُ إسماعيلَ في الآخرَه محمّدٌ والعترةُ الطاهره

[شفاعت كنندۀ اسماعيل در آخرت، محمّد و عترت پاك اوست].

اين مطلب اخير را شيخ در «مجالس المؤمنين» [449/2] ذكر كرده، و شيخ ما صدوق نيز در آغاز «عيون الأخبار» [16/1] به آن اشاره كرده است.

1 - «لولا محمّد ما خلقتُ الجنّة والنار»:

اشاره

قاضى نظام الدين متوفّاى (678) سروده است:

1 - من لا يواليكمُ في اللّٰه لم يرَ من *** قيح اللظىٰ وعذاب ِ القبر تسكينا

2 - لأجل جدِّكمُ الأفلاكُ قد خُلِقت *** لولاه ما اقتضت الأقدار تكوينا

3 - من ذا كمثل عليٍّ في ولايتِهِ *** ما مبغضيه أرىٰ إلّامجانينا

4 - مهما تمسّك بالأخبارِ طائفةٌ *** فقولهُ والِ من والاه يكفينا

5 - يومَ الغديرِ جرى الوادي فطمّ علىٰ *** قويّ قومٍ همُ كانوا المعادينا

6 - شبلاه ريحانتا روضِ الجنانِ فقل *** في طيبِ أرضٍ نمت تلك الرياحينا

[1 - كسى كه براى خدا شما را دوست ندارد از آتش و عذاب قبر تسكينى (و نجاتى) نمى يابد. 2 - به خاطر جدّ شما افلاك خلق شده است، اگر او نبود قضا و قدرها مقتضى تكوين نبود. 3 - كيست كه مثل على در ولايتش باشد، كسانى كه بُغض وى در دل دارند، ديوانه اى بيش نيستند. 4 - هر گاه گروهى به أخبار و روايات تمسّك كنند،

سخن پيامبر كه فرمود: «خدايا! دوستداران او را دوست بدار»، ما را كافى است. 5 - روز غدير همچون سيل به راه مى افتد و بر دشمنان قوى ما چيره مى شود (و دليلى عليه آنهاست). 6 - دو فرزندش دو ريحانۀ بهشتند، پس بگو: در زمين پاكيزه، اين گياهان خوشبو روييده اند].

توضيح شعر:

اين قصيده به (42) بيت مى رسد كه آن را قاضى مرعشى در «مجالس المؤمنين»⁽¹⁾ذكر كرده است.

وى با بيت دوم به روايتى كه حاكم ذكر كرده و در «مستدرك»⁽²⁾آن را صحيح دانسته، اشاره دارد: از ابن عبّاس روايت شده است: «أوحى اللّٰه إلى عيسى عليه السلام: يا عيسى! آمِن بمحمّد وَأْمر من أدركه من اُمّتك أن يؤمنوا به، فلولا محمّد ما خلقتُ آدم، ولولا محمّد ما خلقتُ الجنّة والنار، ولقد خلقتُ العرش على الماء فاضطربَ فكتبتُ عليه: لا إله إلّااللّٰه، محمّد رسول اللّٰه، فسكن» [خداوند به عيسى وحى فرستاد: اى عيسى! به محمّد ايمان بياور و به هر كسى از امّتت كه او را درك مى كند وصيّت كن به او ايمان بياورد، كه اگر محمّد نبود آدم و بهشت و جهنّم را خلق نمى كردم، و من عرش را بر روى آب خلق كردم و آب مضطرب شد، پس بر آن نوشتم: «لا إله إلّا اللّٰه، محمّد رسول اللّٰه»، آنگاه آرام گرفت].

حاكم پس از اين، حديث ديگرى را ذكر كرده و آن را صحيح دانسته است⁽³⁾كه در آن اشاره اى به آنچه ذكر شد دارد؛ متن آن حديث از اين قرار است: پيامبر صلى الله عليه و آله فرمودند: «لمّا اقترف آدم الخطيئة قال: ياربّ! أسألك بحقِّ محمّد لمّا غفرت لي. فقال اللّٰه: يا آدم! وكيف عرفت محمّداً ولم أخلقه؟ قال: ياربّ! لأنَّك لمّا

خلقتني بيدك ونفخت فيّ من روحك، رفعتُ رأسي فرأيتُ على قوائم العرش مكتوباً: لا إله إلّااللّٰه محمّد رسول اللّٰه؛ فعلمتُ أ نَّك لم تضف إلى اسمك إلّاأحبّ الخلق إليك.

فقال اللّٰه: صدقت يا آدم! إنّه لأحبُّ الخلق إليَّ، اُدعني بحقّه فقد غفرتُ لك، ولولا محمّد ما خلقتك» [چون آدم مرتكب خطا شد، گفت: پروردگارا! تو را به حقّ محمّد مى خوانم تا مرا بيامرزى. خداوند فرمود: اى آدم! چگونه محمّد را شناختى در حالى كه او را خلق نكرده ام؟ گفت: پروردگارا! وقتى مرا با دست خود خلق كردى و در من از روح خود دميدى، سرَم را بالا آوردم، پس ديدم بر ساقهاى عرش نوشته شده است: «لا إله إلّا اللّٰه محمّد رسول اللّٰه» و دانستم تو نزديك اسم خود نمى آورى مگر كسى را كه محبوبترين خلق نزد تو باشد. خدا فرمود: اى آدم! راست گفتى، او محبوبترين خلق من است، مرا به حقّ او بخوان كه تو را آمرزيدم، و اگر محمّد نبود تو را خلق نمى كردم].

بيهقى اين حديث را در «دلائل النبوّة»⁽¹⁾ذكر كرده، و اين همان كتابى است كه ذهبى دربارۀ آن گفته است: «عليك به فكلّه هدىً ونور» [تو را به آن كتاب توصيه مى كنم كه همۀ آن هدايت و نور است].

ما اين مختصر را نوشتيم تا خواننده را بر بطلان كلام بى معنايى كه از ابن تيميّه و پيروان وى - مثل قصيمى - نقل شده، مطّلع سازيم، تا به فضيلت پيامبر اقدس صلى الله عليه و آله آگاه شود.

2 - عبدى كوفى از شعراى قرن دوم مى گويد:

محمّدٌ وصنوه وابنته *** وابناه خيرُ من تحفّىٰ واحتذىٰ

از ابوهريره از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده است: «لمّا خلق اللّٰه تعالى آدم أبا البشر ونفخ فيه من روحه التفت آدم يمنة العرش فإذا في النور خمسةُ أشباح سُجّداً وركّعاً. قال آدم:

هل خلقتَ أحداً من طين قبلي؟ قال: لا يا آدم!. قال: فمَن هؤلاء الخمسة الأشباح الّذين

أراهم في هيئتي وصورتي؟

قال: هؤلاء خمسة من وُلْدك لولاهم ما خلقتُك، هؤلاء خمسةٌ شَقَقْت لهم خمسة أسماء من أسمائي لولاهم ما خلقتُ الجنّة والنار، ولا العرش ولا الكرسيّ، ولا السماء ولا الأرض، ولا الملائكة ولا الإنس ولا الجنّ، فأنا المحمود وهذا محمّد، وأنا العالي وهذا عليّ، وأنا الفاطر وهذه فاطمة، وأنا الإحسان وهذا الحسن، وأنا المحسن وهذا الحسين، آليت بعزّتي أن لا يأتيني أحدٌ بمثقال ذرّة من خردل من بُغض أحدهم إلّا أدخله ناري ولا اُبالي. يا آدم! هؤلاء صفوتي بهم اُنجيهم وبهم اُهلِكُهم، فإذا كان لك إليّ حاجة فبهؤلاء توسّل» [چون خداى تعالى آدم ابوالبشر را آفريد و از روح خود در او دميد، آدم به جانب راست عرش توجّه كرد و ناگاه در ميان نور، پنج شَبَح ديد كه در حال سجده و ركوع بودند. آدم گفت: آيا كسى را قبل از من از گِل آفريده اى؟ فرمود: نه، اى آدم! پرسيد: پس اين پنج شبحى كه آنها را در شكل و صورت خود مى بينم كيانند؟

فرمود: اين پنج نفر از فرزندان تو هستند كه اگر آنها نبودند تو را نمى آفريدم، اين پنج نفر هستند كه پنج اسم از اسمهاى خود را براى آنها جدا كردم، اگر نبودند بهشت و جهنّم و عرش و كرسى و آسمان و زمين و فرشتگان و انسانها و جنّ را نمى آفريدم؛ پس من محمود هستم و اين محمّد است، و من عالى هستم و اين على است، و من فاطر هستم و اين فاطمه است، و من احسان هستم و اين حسن است، و من محسن هستم و اين حسين است. به عزّت خود سوگند مى خورم كه كسى با ذرّه اى كوچك از دشمنىِ يكى از اينها پيش من نمى آيد، مگر اينكه او را داخل آتش مى افكنم و باكى ندارم. اى آدم! اينها برگزيدگان من هستند، به وسيلۀ آنها نجات مى دهم و به وسيلۀ آنها هلاك مى كنم پس اگر تو حاجتى به من دارى به اينها متوسّل شو].

آنگاه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «نحن سفينة النجاة من تعلّق بها نجا، ومن حادَ عنها هلك، فمن كان له إلى اللّٰه حاجة، فليسأل بنا أهل البيت» [ما كشتى نجات هستيم كه هر كس به آن چنگ زند نجات يابد، و هر كس از آن منحرف شود هلاك مى شود، پس هر كس

حاجتى به سوى خدا دارد بايد به وسيلۀ ما اهل بيت بخواهد].

اين روايت را شيخ الاسلام حموينى در باب اوّل از كتاب «فرائد السمطين»⁽¹⁾نقل كرده است.

3 - و همچنين عبدى كوفى مى گويد:

ولا يتمُّ لامرىءٍ صلاته *** إلّا بذكراهم ولا يزكو الدعا

اشاره دارد به اينكه خداوند به درود فرستادن بر محمّد و آل او در نماز فرمان داده است. و در اين مقام أخبار زياد و كلمات كامل و فراوانى است كه در لا به لاى كتابهاى فقه و تفسير و حديث يافت مى شود.

ابن حجر در كتاب «صواعق»⁽²⁾آيۀ: «إِنَّ اَللّٰهَ وَ مَلاٰئِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى اَلنَّبِيِّ يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً» ⁽³⁾[خدا و فرشتگانش بر پيامبر درود مى فرستد؛ اى كسانى كه ايمان آورده ايد! بر او درود فرستيد و سلام گوييد و كاملاً تسليم باشيد] را ذكر مى كند و تعدادى از روايات صحيحى كه دربارۀ آن روايت شده را نقل مى كند؛ از جمله اينكه وقتى از پيامبر صلى الله عليه و آله دربارۀ چگونگى درود و سلام بر او سؤال شد، پيامبر درود بر خود را همراه درود بر آل خود آوردند. سپس مى نويسد:

و اين، دليل آشكارى است بر اينكه منظور از اين آيه، دستور به درود فرستادن بر اهل بيت آن حضرت و بقيّۀ آل او است، وگرنه مردم بعد از نزول آيه دربارۀ درود فرستادن بر اهل بيت او سؤال نمى كردند و آنچه گفته شد در جواب آنها گفته نمى شد.

و روايت شده است: «لا تُصلّوا عليَّ الصلاة البتراء» [بر من درود ناقص ودُم

بريده نفرستيد]. گفتند: صلوات ناقص و دُم بريده چيست؟ فرمود:

«تقولون: أللّهمَّ صلِّ على محمّد وتُمسِكون، بل قولوا: أللّهمّ صلِّ على محمّد وعلى آل محمّد» [اينكه بگوييد: أللّهمّ صلّ على محمّد و دست نگهداريد، بلكه بگوييد: أللّهمّ صلّ على محمّد وعلى آل محمّد].

و نيشابورى در «تفسير»⁽¹⁾خود در ذيل آيۀ: «قُلْ لاٰ أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ اَلْمَوَدَّةَ فِي اَلْقُرْبىٰ»⁽²⁾مى نويسد:

براى شرافت و فخر آل رسول خدا صلى الله عليه و آله همين بس است كه در هر نمازى، تشهّد، با نام آنها و صلوات و درود بر آنها تمام مى شود.

و محبّ الدين طبرى در كتاب «الذخائر»⁽³⁾از جابر نقل كرده است: «لو صلّيتُ صلاةً لم اُصلِّ فيها على محمّد وعلى آل محمّد ما رأيتُ أنّها تُقبل» [اگر نمازى بخوانم ودر آن بر محمّد وآل محمّد درود نفرستم گمان ندارم كه قبول شود].

4 - جابر بن عبد اللّٰه انصارى مى گويد: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:

«مكتوبٌ على باب الجنّة: لا إله إلّااللّٰه، محمّد رسول اللّٰه، عليّ أخو رسول اللّٰه، قبل أن تخلق السماوات والأرض بألفي عامّ» [دو هزار سال پيش از آفرينش آسمانها و زمين بر درِ بهشت نوشته شده بود: خدايى جز او نيست و محمّد فرستاده و پيامبر او و على برادر پيامبر است].

«مناقب احمد»، «تاريخ خطيب»، «الرياض النضرة»، «تذكرة السبط»، «مناقب خوارزمى»، «كنز العمّال» از ابن عساكر، آن را نقل كرده اند⁽⁴⁾.

5 - پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در حديثى فرموده است:

«اشتقَّ اللّٰه تعالى لنا من أسمائه أسماءً: فاللّٰه عزّوجلَّ محمودٌ وأنا محمّد واللّٰه الأعلى وأخي عليّ» [خداوند نام ما را از

نامهاى خود برگرفت، خداى عزّوجلّ «محمود» است ومن «محمّد»، وخدا «أعلى» است وبرادرم «على»].

اين روايت را حموينى در باب دوم⁽¹⁾فرائدش از طريق ابو نعيم و نطنزى نقل كرده است.

6 - در روايتى از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده كه به على عليه السلام فرمود:

«يا أبا الحسن! كلّم الشمس فإنَّها تكلّمك» [اى ابوالحسن! با خورشيد سخن بگو كه او با تو سخن مى گويد]. على عليه السلام فرمود: «السلام عليك أيّها العبد المطيع للّٰه ورسوله!» [سلام بر تو اى بندۀ مطيع خدا و رسولش!]. خورشيد گفت: «وعليك السلام يا أمير المؤمنين، وإمام المتّقين، وقائد الغرِّ المحجّلين! يا عليُّ! أنت وشيعتك في الجنّة، يا عليُّ! أوّل من تنشقُّ عنه الأرض محمّد ثمّ أنت، وأوّل من يُحيا محمّد ثمّ أنت، وأوّل من يُكسى محمّد ثمّ أنت» [و سلام بر تو اى امير المؤمنان، و امام متّقيان، و پيشواى بهشتيانى كه پيشانى و دستها و پاهاى آنها (مواضع سجده و وضو) نورانى و سفيد است⁽²⁾! اى على! تو و پيروانت در بهشت هستيد. اى على! اوّلين كسى كه زمين از او جدا شده (كنايه از خلق شدن) محمّد بود و سپس تو، و اوّلين كسى كه زنده مى شود محمّد است و سپس تو، واوّلين كسى كه لباس به وى پوشانده مى شود محمّد است و سپس تو]. پس على عليه السلام براى خداوند متعال سجده نمود درحالى كه از چشمانش اشك مى ريخت.

آنگاه پيامبر نزديك او شد و فرمود: «يا أخي وحبيبي! إرفع رأسك فقد باهى اللّٰه بك أهل سبع سماوات» [اى برادر و حبيب من! سرت را بالا بياور كه خداوند بر اهل هفت آسمان به تو مباهات مى كند]. اين روايت را شيخ الاسلام حموينى در

«فرائد السمطين»⁽¹⁾، وخوارزمى در «مناقب»⁽²⁾، و قندوزى در «ينابيع»⁽³⁾آورده اند.

7 - حديث معراج:

1 - از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده است: «قال لي ربّي عزّ وجلّ ليلةَ اُسري بي: من خَلَّفْتَ على اُمّتك يا محمّد!؟ قال: قلتُ: يا ربّ! أنت أعلم. قال: يا محمّد! انتجبتُك⁽⁴⁾برسالتي، واصطفيتُك لنفسي، وأنت نبيّي وخيرتي من خلقي، ثمَّ الصدِّيقُ الأكبر الطاهر المطَهَّر الّذي خلقتُه من طينتك وجعلتُه وزيرك وأبا سبطَيك السيِّدين الشهيدين الطاهرين المطهَّرين سيِّدَي شباب أهل الجنّة وزوّجتُه خير نساء العالمين. أنت شجرةٌ وعليٌّ أغصانها وفاطمة ورقها والحسن والحسين ثمارها، خلقتُهما من طينة عِلِّيِّين وخلقتُ شيعتَكم منكم، إنَّهم لو ضُربوا علىٰ أعناقِهم بالسيوف ما ازدادوا لكم إلّاحبّاً. قلت: يا ربّ! ومن الصدِّيق الأكبر؟ قال: أخوك عليٌّ بن أبي طالب» [پروردگار من - عزّوجلّ - در شب معراج به من فرمود: اى محمّد! چه كسى را بر امّت خود جانشين مى كنى؟ گفتم:

پروردگارا! تو داناترى. فرمود: اى محمّد! تو را به رسالت خود انتخاب كردم و براى خود برگزيدم، و تو پيامبر من و بهترين خلق من هستى، و سپس صدّيق اكبر پاك و پاكيزه شده كه او را از سرشت تو آفريدم و او را وزير تو و پدر دو نوه ات دو آقا و دو شهيد پاك و پاكيزه شده و دو آقاى جوانان اهل بهشت، قرار دادم و بهترين زنان عالم را به ازدواج او در آوردم. تو درخت هستى و على شاخه هاى آن و فاطمه برگ آن و حسن و حسين ميوه هاى آن، آن دو را از سرشت علّييّن آفريدم و شيعۀ شما را از شما آفريدم، همانا آن ها اگر شمشير بر گردنهايشان فرود آيد دوستى شان نسبت به شما زيادتر مى شود.

گفتم: پروردگارا! صدّيق اكبر كيست؟ فرمود: برادرت على بن ابى طالب].

اين روايت را قرشى در «شمس الأخبار»⁽¹⁾نقل كرده است.

2 - عبدى كوفى در مدح امير المؤمنين - صلوات اللّٰه عليه - مى گويد:

صوّرَ اللّٰهُ لأملاكِ العُلىٰ *** مِثْلَهَ أعظمه في الشرف

وهي ما بين مُطيفٍ زائرٍ *** ومُقيمٍ حَولَهُ مُعتكفِ

هكذا شاهدَهُ المبعوثُ في *** ليلةِ المعراجِ فوق الرَفْرَفِ⁽²⁾

[خداوند براى فرشتگانِ آسمان ها، شبيه و صورت او را كه در شرافت، بزرگ است، آفريد. و فرشتگان يا در حال طواف و زيارت او هستند، و يا پيرامون او گرد آمده و معتكف شده اند. پيامبر او را در شب معراج در بالاى رفرف (بالش، بستر، فرش) اين چنين ديد].

در اين ابيات به حديث حافظ يزيد بن هارون كه فردى مُتْقَن، بزرگ و ثقه بوده، از حميد طويل كه فردى ثقه بوده، از انس بن مالك، اشاره شده است؛ انس مى گويد: رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: در شب معراج گذر مى كردم كه ناگاه فرشته اى را ديدم كه بر منبرى از نور نشسته و فرشتگان در اطراف او هستند.

گفتم: اى جبرئيل! اين فرشته كيست؟ گفت: نزديك او شو و سلام كن. پس نزديك او رفته و به او سلام كردم كه ناگاه برادر و پسر عمويم على بن ابى طالب را ديدم. گفتم: اى جبرئيل! على پيش از من به آسمان چهارم آمده است؟! گفت: اى محمّد! خير، ولكن فرشتگان از شدّت محبّت خود نسبت به على شكايت كردند از اين رو خداوند متعال اين فرشته را از نور به شكل على آفريده است و فرشتگان در هر شب و روز جمعه هفتاد هزار بار او را زيارت كرده و خدا را تسبيح و تقديس مى كنند و ثواب آن را به دوستداران على هديه مى كنند.

حافظ گنجى در «كفايه»⁽¹⁾اين حديث را نقل كرده و نوشته است: اين حديث حَسَن و عالى است و ما آن را جز از همين طريق ننوشته ايم.

8 - شفاعت پيامبر صلى الله عليه و آله:

رسول خدا صلى الله عليه و آله در هنگام وفات ابوطالب، شفاعت خود را منوط به گفتن كلمۀ اخلاص كرد و فرمود: «يا عمّ! قل لا إله إلّااللّٰه كلمة استحلّ لك بها الشفاعة يوم القيامة»⁽²⁾[اى عمو! بگو لا إله الّا اللّٰه كلمه اى كه به واسطه آن مى توانم در روز قيامت تو را شفاعت كنم]، چنانكه آن حضرت شفاعت از ديگران را منوط به گفتن اين كلمه كرد، و اين مطلب در أخبار زيادى آمده كه حافظ منذرى تعدادى از آن را در «الترغيب و الترهيب»⁽³⁾جمع كرده است. از جملۀ آن ها اين روايت است:

از ابوذر غفارى با سند مرفوع در ضمن حديثى نقل شده است: «اُعطيت الشفاعة وهي نائلة من اُمّتي من لا يشرك باللّٰه شيئاً» [مقام شفاعت به من داده شده و به كسى از اُمتّم مى رسد كه به خدا شرك نورزد].

و در حديثى از انس نقل شده است: «أوحى اللّٰه إلى جبريل عليه السلام أن اذهب إلى محمّد فقل له: ارفع رأسك سل تُعط واشفع تُشفّع أدخل من اُمّتك مِنْ خَلْق اللّٰه مَنْ شَهِدَ أن لا إله إلّااللّٰه يوماً واحداً مخلصاً ومات على ذلك» [خداوند به جبرئيل عليه السلام وحى نمود كه به سوى محمّد برو وبگو: سرت را بلند كن و بخواه كه به تو داده مى شود و شفاعت كن كه شفاعت تو قبول مى شود. از امّت تو كسى كه يك روز از روى اخلاص بگويد «لا إله إلّا اللّٰه» و بر همين عقيده بميرد را داخل بهشت مى كنم].

سپس منذرى⁽¹⁾نوشته است: «احمد اين روايت را نقل كرده⁽²⁾و راويان آن در صحيح قابل احتجاج هستند [يعنى همۀ راويان آن از كسانى هستند كه نگارندگان كتب روائى موسوم به «صحيح» به روايات آنها اعتماد مى كنند]».

پس اگر شهادت به توحيد منتفى شد، جنس شفاعت نيز منتفى مى شود، يعنى به كلى ساقط مى شود؛ زيرا كافر اهليّت آن را حتّى در برخى از مراتب و درجات عذاب ندارد؛ پس شفاعت كردن براى كاستن از عذاب كافر از مراتب منتفى شدۀ شفاعت است، چنانكه شفاعت به همين صورت در آيات قرآن نفى شده است: «وَ اَلَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نٰارُ جَهَنَّمَ لاٰ يُقْضىٰ عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَ لاٰ يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذٰابِهٰا كَذٰلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ» ⁽³⁾[و كسانى كه كافر شدند، آتش دوزخ براى آنهاست؛ هرگز فرمان مرگشان صادر نمى شود تا بميرند، و نه چيزى از عذابش از آنان تخفيف داده مى شود؛ اين گونه هر كفران كننده اى را كيفر مى دهيم]. و «وَ إِذٰا رَأَى اَلَّذِينَ ظَلَمُوا اَلْعَذٰابَ فَلاٰ يُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَ لاٰ هُمْ يُنْظَرُونَ» ⁽⁴⁾[و هنگامى كه ظالمان عذاب را ببينند، نه به آنها تخفيف داده مى شود، و نه مهلت].

و نيز نگاه كن: غافر، 18 و 49-50؛ بقره، 86؛ أنعام، 70؛ مدّثّر، 38-48؛ مريم، 86-87.

9 - دشمن پيامبر بريده نسل و بى عقب است:

عاص بن وائل - پدر عمرو عاص - همان كسى است كه قرآن مجيد صريحاً او را «أبتر» خوانده است: «إِنَّ شٰانِئَكَ هُوَ اَلْأَبْتَرُ» ⁽⁵⁾[(و بدان) دشمن تو قطعا

بريده نسل و بى عقب است!]. در تفسير اين آيه ديدگاه اكثر مفسّران و علما همين است⁽¹⁾.

هر چند در برخى از تفاسير مصداق اين آيه بين پدر عمرو و ابوجهل و ابولهب و عقبة بن ابى معيط و افراد ديگر مردّد مانده است، امّا مى توان گفت كه قول صحيح همان است كه فخر رازى در تفسير اين آيه ذكر كرده است. او مى گويد:

تمامى نام بُردگان، رسول خدا صلى الله عليه و آله را نكوهش كرده اند امّا عاص بن وائل (پدر عمرو) بيش از همه به آن حضرت اهانت كرده است. بنابراين آيۀ كريمه همۀ آنها را شامل مى شود، ولى آيه و پستى و حقارتى كه در آن مطرح شده با تأكيد خاصّى به اين لعين اختصاص دارد. از اين رو بين مفسّران مشهور شده است كه عاص بن وائل مراد از اين آيه است.

تابعى بزرگ، سُلَيْم بن قيس هلالى در كتابش روايت مى كند:

آيۀ كريمه دربارۀ شخص نامبرده است، او يكى از سرزنش كنندگان رسول اكرم صلى الله عليه و آله بود كه وقتى فرزند آن حضرت ابراهيم وفات كرد، گفت: محمّد أبتر شده است و ديگر نسلى ندارد⁽²⁾.

دوم ازدواج پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله

از شبابه از فرات بن سائب نقل شده است: به ميمون بن مهران گفتم: آيا ابوبكر صدّيق زودتر به پيامبر صلى الله عليه و آله ايمان آورد يا على بن ابى طالب؟ گفت: به خدا سوگند! همانا ابوبكر در زمان بحيراى راهب به پيامبر صلى الله عليه و آله ايمان آورد، و بين آن حضرت و خديجه رفت و آمد كرد تا خديجه را به ازدواج آن حضرت درآورد، و همۀ اينها پيش از ولادت على بن ابى طالب بود.

و امام نَوَوى نوشته است: «ابوبكر زودتر از همۀ مردم اسلام آورد، او در سنّ بيست سالگى و گفته شده پانزده سالگى اسلام آورد»⁽¹⁾.

امينى مى گويد: بيا به اين روايتهاى مرسل نگاه كنيم كه آيا اثرى از راستى دارند؟!

امّا سند روايت ابن مهران:

1 - شبابة بن سوار⁽²⁾ابو عمرو مدائنى: از روايت ابو على مدائنى به دست مى آيد: وى دشمن اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله بود، و كسى او را نفرين كرد و گفت:

خداوندا! اگر شبابه دشمن اهل بيت پيامبرت مى باشد همين الآن او را فلج كن، و او همان روز فلج شد و مُرد⁽³⁾.

2 - فرات بن سائب جزرى: بخارى نوشته است: «حديث او مقبول نيست». و نسائى نوشته است: «حديث او متروك است»⁽¹⁾.

3 - ميمون بن مهران: عجلى نوشته است: او كينۀ على را در دل داشت؛ آن گونه كه در تهذيب ابن حجر است⁽²⁾پس او و حديثش چه ارزشى دارند وقتى با على امير المؤمنين عليه السلام دشمن است.

وانگهى، ميمون در حديثش دو مطلب آورده است: اسلام ابوبكر در زمان بحيرا، و رفت و آمد وى براى ازدواج پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با خديجه.

امّا رفت و آمد ميان پيامبر صلى الله عليه و آله و خديجه را هيچ فرد آگاهى خبر نداده است.

و ممكن نيست واسطۀ در به هم رسيدن مرد بزرگى چون محمّد و زنى از خانواده مجد و سيادت و رياست چون خديجه، جوانى كم سنّ و سال و بيست و سه ساله باشد، در حالى كه آن مرد عموهاى شريف و بزرگى چون عبّاس و حمزه و ابوطالب دارد كه در ميان آنها و در خانۀ آنها زندگى كرده است، و آن گونه كه خواهد آمد عمويش ابوطالب او را بسيار دوست مى داشت و فرزندان خود را به اندازۀ او دوست نمى داشت، و هميشه در كنار او مى خوابيد، و هر گاه از خانه خارج مى شد با او خارج مى شد⁽³⁾، و همو بود كه با خديجه سخن گفت تا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را وكيل خود در تجارت نمود⁽⁴⁾.

و آنچه در كتب سيره و تاريخ دربارۀ اين ازدواج آمده اين است كه خديجه كسى را نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله فرستاد و به خاطر قرابت و امانت و خوش اخلاقى و راستگويى آن حضرت، مايل بود با آن حضرت ازدواج كند، و خود را بر آن

حضرت صلى الله عليه و آله عرضه كرد. آنگاه رسول خدا صلى الله عليه و آله ماجرا را براى عموها بازگو كردند و عموى او حمزه به همراه او آمد - و در روايت ابن اثير آمده است: حمزه و ابوطالب و ديگر عموهاى آن حضرت آمدند - تا بر خُوَيلد بن أسد، يا بر عمرو بن أسد عموى خديجه وارد شدند و از او خواستگارى كردند و آن حضرت صلى الله عليه و آله با او ازدواج كردند، و ابوطالب خطبۀ ازدواج را خواند⁽¹⁾.

پس پندار باطل ابن مهران از كجاى اين تاريخِ صحيحِ متواتر بيرون آمده است؟!

و امّا اسلام ابوبكر قبل از ولادت على امير المؤمنين و در زمان بحيراى راهب، از روايتى كه ابن منده⁽²⁾از طريق عبدالغنى بن سعيد ثقفى از ابن عبّاس نقل كرده، گرفته شده است.

اين روايت را تعدادى از حافظان ضعيف دانسته اند؛ ذهبى در ميزان الاعتدال نوشته است⁽³⁾: «ابن يونس، عبدالغنى را ضعيف دانسته است». و ابن حجر در كتاب «لسان»⁽⁴⁾خود به ضعف وى اقرار كرده است. و در «إصابه» نوشته است⁽⁵⁾: «از كسانى است كه در نقل روايت ضعيف است و حديثش مقبول نيست».

و اگر ابوبكر نخستين كسى است كه اسلام آورد پس تا پايان سالِ هفتمِ بعثت كجا بود كه رسول خدا صلى الله عليه و آله دربارۀ آن فرموده اند: «لقد صلّت الملائكة عليَّ

وعلى عليٍّ سبع سنين؛ لأنّا كنّا نصلّي وليس معنا أحد يصلّي غيرنا»⁽¹⁾[همانا ملائكه بر من و على هفت سال درود فرستادند؛ زيرا ما نماز مى خوانديم و كسى با ما نبود كه نماز بخواند].

و در اينكه امير المؤمنين نخستين مسلمان بوده احاديث صحيحى از پيامبر صلى الله عليه و آله و از مولا امير المؤمنين عليه السلام نقل شده است⁽²⁾، و بيش از شصت روايت از صحابه و تابعان در بارۀ اينكه على اوّل كسى از مردم بود كه اسلام آورد و اوّل مردى بود كه نماز خواند و ايمان آورد، وجود دارد.

و در روايت صحيح طبرى آمده است: ابوبكر پس از اينكه بيش از پنجاه مرد اسلام آوردند، اسلام آورد.

و اگر ابوبكر اوّلين مسلمان بود و قبل از ولادت على عليه السلام به پيامبر صلى الله عليه و آله ايمان آورده است پس او كجا بود روزى كه عبّاس به عبداللّٰه بن مسعود گفت: «ما على وجه الأرض أحد يعبد اللّٰه بهذا الدين إلّاهؤلاء الثلاثة: محمّد وعليّ وخديجة»⁽³⁾[بر روى زمين كسى كه خدا را به اين دين عبادت كند نيست مگر اين سه نفر: محمّد و على و خديجه]؟!

سوم استحباب نامگذارى به نام پيامبر صلى الله عليه وآله

اشاره

اجتهاد عمر دربارۀ نامها و كنيه ها:

1 - از زيد بن اسلم از پدرش نقل شده است: عمر بن خطّاب پسر خود را به خاطر اين كه كنيه اش ابوعيسى بود، تنبيه كرد. و كنيۀ مغيرة بن شعبه نيز ابوعيسى بود، عمر به او گفت: چرا كنيۀ خود را ابو عبد اللّٰه نمى گذارى؟ پاسخ داد: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله كنيۀ مرا ابوعيسى نهاد. عمر گفت: «إنّ رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله قد غفر له ما تقدّم من ذنبه وما تأخّر وإنّا في جلستنا»⁽¹⁾[پيامبر خدا كسى است كه گناهان گذشته و آينده اش بخشيده شده است⁽²⁾، ولى ما در جلسۀ خود هستيم]؛ پس از آن تا آنگاه كه به هلاكت رسيد، هميشه او را ابوعبداللّٰه خطاب مى كرد⁽³⁾.

2 - سوگُلى و معشوقۀ عبيداللّٰه بن عمر نزد عمر آمده از او شكايت كرده و گفت: اى امير المؤمنين! آيا مرا از دست ابوعيسى نجات نمى دهى؟ عمر گفت:

ابوعيسى كيست؟ معشوقه گفت: فرزندت عبيد اللّٰه. عمر گفت: واى بر تو! چگونه به او ابوعيسى مى گويى؟ و فرزندش را فراخواند و به او گفت: واى بر تو! كنيۀ خود را ابوعيسى گذاشتى؟ او را از اين كار برحذر داشته و ترساند و بعد دستش را دندان گرفت تا ناله اش بلند شد، سپس او را زد و به او گفت: واى

بر تو! مگر عيسى پدر داشت؟ تو از كنيه هايى كه عرب انتخاب مى كند آگاهى ندارى؟ مانند ابوسلمه، ابوحنظله، ابوعرفطه، و ابو مرّه⁽¹⁾.

3 - عمر رضى الله عنه به اهل كوفه نوشته بود: «لا تسمّوا أحداً باسم نبيّ» [كسى را به نام پيامبرى نناميد]. و به گروهى از ساكنان مدينه دستور داد نام فرزندانشان كه محمّد بود، را تغيير دهند تا اين كه گروهى از ياران پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گفتند: خود پيامبر به آنان اجازه داده تا فرزندانشان را محمّد بنامند، در اين هنگام از آنان دست بر داشت⁽²⁾.

4 - عمر از مردى شنيد كه مرد ديگرى را ذو القرنين مى خوانَد به او گفت:

«أفرغتم من أسماء الأنبياء فارتفعتم إلى أسماء الملائكة؟»⁽³⁾[نام انبيا را تمام كرديد حال نوبت به نام فرشتگان رسيد؟].

امينى مى گويد: اين روايات از چندين جهالت و نادانى پرده برمى دارند:

1 - خليفه از نامگذارى افراد به نام پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله نهى كرده و به كسانى كه نامشان محمّد بود دستور داده كه نامشان را تغيير دهند، در حالى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده: «من ولد له ثلاثة أولاد فلم يسمّ أحدهم محمّداً فقد جهل»⁽⁴⁾[هر كسى كه سه فرزند داشته باشد و نام يكى از آنها را محمّد نگذارد، جاهل است]. و نيز فرموده است: «إذا سمّيتم محمّداً فلا تضربوه ولاتحرموه»⁽⁵⁾[هرگاه فرزند خود را محمّد ناميديد او را نزنيد و از چيزى محروم نسازيد]. و مى فرمايد: «إنّ اللّٰه ليوقف العبد بين يديه يوم القيامة إسمه أحمد أو محمّد فيقول اللّٰه تعالى له: عبدي أما استحيتني

وأنت تعصيني واسمك إسم حبيبي محمّد؟ فينكّس العبد رأسه حياءً ويقول: أللّهمّ إنّي قد فعلتُ. فيقول اللّٰه عزّ وجلّ: يا جبريل! خذ بيد عبدي وأدخله الجنّة فإنّي أستحي أن اُعذِّب بالنار من اسمه اسم حبيبي»⁽¹⁾[خداوند روز قيامت بنده اى را كه نامش احمد يا محمّد است در محضر خود نگه داشته و مى فرمايد: اى بنده من! تو كه نامت، نام حبيب من محمّد است چرا آنگاه كه گناه مى كردى شرم نكردى؟ او از شرم سر خود را پايين انداخته مى گويد: خدايا! به راستى كه من مرتكب گناه شدم. خداى عزّوجلّ مى فرمايد:

اى جبرئيل! دست بنده ام را بگير و او را داخل بهشت نما، من بنده اى را كه نامش نام حبيبم مى باشد شرم دارم كه با آتش عذابش كنم].

و خود پيامبر خدا صلى الله عليه و آله افراد زيادى از متولّدين عصرش را محمّد ناميد. به علاوه، شرع مقدّس مردم را براى انتخاب و نامگذارى نام هاى زيبا تشويق نموده و زيباترين نام «محمّد» است، و بهترين اسم، آن است كه به وسيلۀ آن عبادت و حمد خدا انجام گيرد؛ از اين رو از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رسيده است: «إنّكم تُدعون يوم القيامة بأسمائكم وأسماء آبائكم فأحسنوا أسماءكم»⁽²⁾[شما روز قيامت با نام خود و پدرانتان خوانده مى شويد پس نام نيك براى خود انتخاب كنيد].

و فرموده است: «من حقّ الولد على الوالد أن يحسن اسمه وأن يحسّن أدبه»⁽³⁾[از حقوق فرزند آن است كه نام نيك براى او انتخاب كرده و خوب او را تربيت نمايد].

2 - نهى وى از نامگذارى به نام پيامبران كه پس از نامهاى برگرفته شدۀ از اسماء حُسناى الهى يعنى محمّد و على و حسن و حسين، از زيباترين اسامى هستند.

در روايتى از پيامبرخدا صلى الله عليه و آله آمده است: «ما من أهل بيت فيه اسم نبيّ إلّابعث اللّٰه تبارك وتعالى إليهم ملكاً يقدِّسهم بالغداوة والعشيِّ»⁽⁴⁾[هيچ خانه اى نيست كه در آن

اسم پيامبرى باشد مگر اين كه خداى تبارك و تعالى فرشته اى را بر انگيخته، صبح و شب آنان را تقديس نمايد]. و مى فرمايد: «سمّوا بأسماء الأنبياء، وأحبّ الأسماء إلى اللّٰه عبداللّٰه وعبدالرحمن، وأصدقها حارث وهمام، وأقبحها حرب ومرّة»⁽¹⁾[نام خود را از نام پيامبران انتخاب كنيد و محبوب ترين نام نزد خدا عبداللّٰه و عبدالرحمن، و صادق ترين آنها حارث و همام، و زشت ترين آنها حرب و مرّه است].

3 - مذّمت و سرزنش كردن وى، كسى را كه كنيه اش ابو عيسى بوده، به اين دليل كه آيا عيسى پدر داشت (تا «ابوعيسى» - پدر عيسى - صحيح باشد)؟!

آيا خليفه خيال كرده كه هر كس خود را ابو عيسى ناميد خود را پدر عيسى ابن مريم مى داند تا به او اشكال شود كه: مگر عيسى پدر داشت؟! يا وى براى عيسايى كه پدرش به واسطۀ او اين كنيه را پيدا كرده، پدرى نمى ديد و گمان مى كرده كه كنيۀ پدران بر اساس نامهاى اولادشان مى باشد. و به همين دليل بود كه به صهيب گفت: چرا خود را ابو يحيى مى نامى، تو كه فرزند ندارى؟!

4 - و شگفت انگيزتر از همه آن است كه خليفه پس از شنيدن سخن مغيره كه گفت: پيامبر صلى الله عليه و آله او را ابوعيسى ناميده، او را تصديق كرد، ولى باز از ديدگاه خود برنگشت و آن را از گناهان بخشيده شدۀ پيامبر شمرد! و خواست او و رفيقش مرتكب گناه نشوند؛ زيرا نمى داند كه عاقبتشان چه خواهد بود.

من نمى دانم آيا او با برهانى قاطع اثبات كرده كه آن، گناهى است كه عذاب يا مغفرت را در پى دارد؟! و آنگاه از كجا فهميد كه پيامبرخدا صلى الله عليه و آله مرتكب گناه شده است تا با استدلال به آيۀ مباركه سورۀ فتح حكم كند كه گناهان پيامبر بخشيده شده است؟! خير، او برهانى ندارد، بلكه با اين دليل خيالى خود وسفسطه، چنين برداشتى كرده است: «آيا عيسى پدر داشت؟».

حال اگر اين سخن، برهان دارد - كه من هرگز چنين نمى گويم - پس معاذ اللّٰه آفرين به پيامبر غير معصوم! و اگر با سفسطه چنين سخنى رانده است

پس واى به حال كسى كه ندانسته سخن مى گويد!

5 - او پس از اين كه اين دو كنيه را زشت پنداشت، تعزيرش اين بود كه پيش از زدن، دست او را دندان گرفت، و گوش زمانه چنين تعزير قساوت بارى را هرگز نشنيده است!

6 - از كنيه هاى عرب كه خليفه انتخاب كرد «ابومرّه» است، در حالى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از نامگذارى به اين كنيه نهى فرموده است. افزون بر اين، آن گونه كه در كتب لغت آمده⁽¹⁾، «ابومرّه» كنيۀ ابليس است، و گفته شده: بدين جهت كنيۀ ابليس ابومرّه [پدر مرّه] است كه دخترى به نام مرّه دارد. و پيامبر خدا از نامگذارى افراد به نام «حيات» نهى كرده و فرموده: «فإنّ الحيات الشيطان» [زيرا حيات شيطان است].

ابوداود در «سنن» خود⁽²⁾از مسروق نقل مى كند: به ديدار عمر بن خطّاب رفتم، پرسيد: تو كيستى؟ گفتم: مسروق بن أجدع. عمر گفت: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمود: «أجدع» يعنى شيطان. گويا عمر دستور سابق خود را كه كنيۀ «ابومرّه» را انتخاب كنيد، فراموش كرده بود. آيا او نمى دانست «ابومرّه» كنيۀ ابليس است؟ يا او براى خود در برابر پيامبر رأى و نظرى دارد؟ واللّٰه اعلم.

و همچنين است كنيۀ «ابوحنظله»؛ زيرا آن گونه كه در «زاد المعاد»⁽³⁾آمده، ابن قيّم «حنظله» را از زشت ترين نام ها شمرده است.

7 - پندار او كه «ذو القرنين» از اسامى فرشتگان است، در حالى كه نمى دانسته ذو القرنين - بنا به گفته طبرى⁽⁴⁾- جوانى رومى بوده كه پادشاهى و مُلك به او عنايت شده است.

و در روايت صحيحى از امير مؤمنان عليه السلام آمده است: «أ نّه كان رجلاً أحبّ اللّٰه

فأحبّه، وناصح اللّٰه فناصحه، لم يكن نبيّاً ولاملكاً»⁽¹⁾[ذو القرنين كسى بود كه به خدا مهر ورزيد و خدا نيز او را محبوب خود ساخت، و خالصانه براى خدا كار كرد و خداوند نيز به او خلوص و پاكى عنايت كرد، او نه پيامبر بود و نه فرشته].

در قرآن كريم آياتى چند دربارۀ «ذو القرنين» وجود دارد كه گويا خليفه از همۀ آنها غافل بوده است. و نيز بر او پوشيده مانده بود كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، امير مؤمنان على عليه السلام را ذو القرنين ناميده و در حضور مردم فرموده: «يا أيّها الناس! اُوصيكم بحبِّ ذي قرنيها أخي وابن عمّي عليّ بن أبي طالب؛ فإنّه لا يحبّه إلّامؤمن، ولا يبغضه إلّامنافق، من أحبّه فقد أحبّني، ومن أبغضه فقد أبغضني»⁽²⁾[اى مردم! به شما سفارش مى كنم كه ذو القرنين يعنى برادر و پسر عمويم على بن ابى طالب را دوست بداريد؛ زيرا فقط مؤمن او را دوست مى دارد وتنها منافق به او بغض مى ورزد. هر كس او را دوست بدارد مرا دوست داشته، و هر كس به او بغض ورزد به من بغض ورزيده است].

و نيز خطاب به على عليه السلام فرمود: «إنّ لك في الجنّة بيتاً - ويروى: كنزاً - وأنت لذو قرنيها» [براى تو در بهشت خانه اى - و بنا به روايتى: گنجى - است و تو ذو القرنينِ بهشت هستى].

شارحان حديث گفته اند: يعنى صاحب دو طرف بهشت، و ملك با عظمت آن، همۀ بهشت را در بر مى گيرد آن گونه كه همۀ زمين در اختيار ذوالقرنين قرار گرفت. يا به اين معناست: او ذو القرنين امّت است گر چه به جاى واژه امّت ضمير آمده بدون اينكه پيش از آن، نامى از امّت برده شده باشد؛ مانند سخن خداى تعالى: «حَتّٰى تَوٰارَتْ بِالْحِجٰابِ» ⁽³⁾[تا خورشيد در پس پردۀ ظلمت و تاريكى پنهان شد و غروب كرد]، كه خداوند از ضمير مستتر در «توارت» خورشيد را

اراده كرده⁽¹⁾بدون اينكه پيش از آن، نامى از خورشيد به ميان آمده باشد.

ابو عبيد مى گويد: من تفسير دوم را بر اوّلى ترجيح مى دهم. گفته اند: از على رضى الله عنه دربارۀ ذو القرنين روايت شده است: «دعا قومه إلى عبادة اللّٰه تعالى فضربوه على قرنه ضربتين وفيكم مثله» [او قوم خود را به پرستش خدا فرا خواند ولى آنان دو ضربه بر پيشانى او وارد آوردند، و در ميان شما نيز مانند ذو القرنين وجود دارد]. به نظر ما حضرت، خودش را اراده كرده است؛ يعنى من مردم را به سوى حقّ فرا مى خوانم تا اين كه دو ضربه بر سر من زده مى شود و به سبب آن كشته مى شوم. و از ثعلب نقل شده است: منظور اين است: «ذو جَبَلَيْها⁽²⁾الحسن والحسين سبطي الرسول رضي اللّٰه عنهما» [على پدر دو سيّد و عالم امّت، حسن و حسين - فرزندان پيامبر - رضي اللّٰه عنهما مى باشد].

و يا ذو القرنين بدين معناست: «ذو شجنتين في قرني رأسه»؛ يعنى دو شكاف و شكستگى كه در سرش به وجود آمده بود يكى از ضربت عمرو بن عبدوُدّ در جنگ خندق، و ديگرى از ضربت ابن ملجم لعنة اللّٰه عليه. ابو عبيد مى گويد: و اين صحيح ترين قول است⁽³⁾.

و هنگامى كه خليفه از مطالب موجود در قرآن و سنّت بى خبر است ديگر جا ندارد كه ما او را به خاطر جهلش به شعر شعراى جاهليّت مؤاخذه كنيم؛ چرا كه نام و ياد ذوالقرنين در شعر امرءالقيس و اوس بن حجر و طرفة بن عبد آمده است.

از آن گذشته، نامگذارى به نام ملائكه چه مانعى دارد؟! و چه بسيارند افرادى كه به نام برترين فرشتگان همچون «جبرئيل»، «ميكائيل» و «اسرافيل» ناميده شده اند، و اين سه اسم عبرانى هستند و بنا بر نقل ابن حجر⁽¹⁾معناى آنها به عربى چنين است: عبداللّٰه، عبيداللّٰه، عبد الرحمن.

و در صحيح بخارى از عكرمه نقل شده است: «أنّ جبر، وميك، وسراف:

عبد، وإيل: اللّٰه»⁽²⁾[جبر، ميك و سراف يعنى بنده، و إيل يعنى اللّٰه].

و در حديثى صحيح آمده است: «إنّ أحبّ الأسماء إلى اللّٰه تعالى عبداللّٰه وعبد الرحمن»⁽³⁾[محبوب ترين نام ها نزد خداى تعالى عبداللّٰه و عبدالرحمن است]. و هيچ مانعى از نامگذارى به اين نامهاى عبرانى نيز وجود ندارد.

چهارم كلمات و رواياتى كه مستلزم پايين آوردن مقام نبوّت است

اشاره

- 1 - نعره هاى جاهليّت نخستين

اشاره

«إِنَّ اَلَّذِينَ اِرْتَدُّوا عَلىٰ أَدْبٰارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَيَّنَ لَهُمُ اَلْهُدَى

اَلشَّيْطٰانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلىٰ لَهُمْ» ⁽¹⁾

[كسانى كه بعد از روشن شدن هدايت براى آنها، پشت به حقّ كردند،

شيطان اعمال زشتشان را در نظرشان زينت داده و آنان را با آرزوهاى

طولانى فريفته است].

چه بسا پژوهشگر در برخى تأليفات شرق شناسان پيرامون تاريخ اسلامى، اثرى از پاكى در نوشتن، و امانتِ در نقل مى يابد، و نيز مطالب حكايت شدۀ از منابع گوناگون - هر چند منبع غير موثّق - از تحريف و تصرّف خالى بوده، و از رفتارهاى زشت نويسندگان پيراسته مى باشند.

لكن در ميان اين قوم كسانى هستند كه مى نويسند و كم عقلى به خرج مى دهند و انديشه اى سست و واهى را مطرح مى كنند؛ «فَمٰا أَغْنىٰ عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَ لاٰ أَبْصٰارُهُمْ وَ لاٰ أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِذْ كٰانُوا يَجْحَدُونَ بِآيٰاتِ اَللّٰهِ وَ حٰاقَ بِهِمْ مٰا كٰانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ» ⁽²⁾[هنگام نزول عذاب نه گوشها و چشمها و نه عقلهايشان براى آنان هيچ سودى نداشت، چرا كه آيات خدا را انكار مى كردند؛ و سرانجام آنچه را استهزا مى كردند بر آنها وارد شد!].

پس گويا جهل و نادانى هنوز نمرده در حالى كه ابوجهل مرده است، و هنوز زبانه هاى آتش گمراهى خاموش نشده در حالى كه ابولهب در قعر جهنّم، هيزم آتش گرديده است، و گويا دنيا به عقب برگشته، و از خورشيد اسلام در حدّ آتشى براى گرم شدن استفاده مى شود⁽¹⁾.

پس از گذشت زمانى طولانى، برخى آمده و مردم را به جاهليّت نخستين و تعصّب نابود شدۀ آن فرا مى خوانند، در حالى كه پس از نابود شدن آنچه مورد علاقه و طمع است، ديگر تعصّبى نسبت به آن باقى نمى ماند⁽²⁾. برخى برخاسته و به مسيحى كه مركّب از دو طبيعت الهى و بشرى است بشارت مى دهد و مى پندارد در كتابش شگفتى آفريده و امر جديدى آورده است.

وى استاد اميل درمنغم نگارندۀ كتاب «حياة محمّد» است.

اين مرد چون مشاهده كرده كه امروز نداى اسلام برفراز شده، و آوازۀ نيك آن سراسر دنيا را پر كرده، و آسمان آن بر همۀ زمين در شرق و غرب مُشْرف شده، بر وى گران آمده - آن گونه كه بر گذشتگان بى فرهنگ وى گران مى آمد - كه اين سلطنت بزرگِ عالم گير را مشاهده كند.

بر او گران آمده كه در مكان زندگيش - غرب - طلوع اسلام شرقى، و روشن شدن افكار دانش آموختگان از قومش را با انوار قرآن مجيدِ عربى، و انتشار معارف جاودان اسلام را در پايتختهاى اروپا، مشاهده كند.

بر او سخت بوده است كه از قلب دنياى غرب و از زبان فلاسفۀ آن، با دو گوش خود بشنود: محمّد با يك تصميم راسخ در طول زندگى در مقابل دوگانه

پرستى ايستاد، و يك لحظه بين دوگانه پرستى و عبادت خداى واحدِ أحد شكّ نكرد⁽¹⁾.

يا اينكه از ديگرى كه از خودِ آنهاست، بشنود كه ندا مى دهد: همانا قرآن، قانونى عمومى است كه از پيش رو و از پشت سرش هيچ باطلى در آن راه نمى يابد، و براى هر مكان و زمانى صلاحيّت دارد⁽²⁾.

يا اينكه از نفر سومى از قوم خود كه صدايش دنيا را پر كرده بشنود:

پايه هاى اسلام بر اساس و بنيان محكمى از آيات روشنگر بنا شده، آياتى كه پى در پى نازل شده و پايان آنها اين آيه است: «اَلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ اَلْإِسْلاٰمَ دِيناً» ⁽³⁾[امروز، دين شما را كامل كردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم؛ و اسلام را به عنوان آيين (جاودان) شما پذيرفتم].

يا اينكه با دو گوشش قرآن عزيز را بشنود كه در راديوها هر صبح و شب تلاوت مى شود و آيات آن است كه گوشهاى مردم دنيا را مى نوازد نه كتاب قوم او يا هر ملّت ديگرى.

ونادىٰ لسانُ الكونِ في الأرض رافعاً *** عقيرتَهُ في الخافقين ومنشدا

أَعُبّادَ عيسىٰ إنّ عيسىٰ وحزبَهُ *** وموسىٰ جميعاً يخدمونَ محمّدا⁽⁴⁾

[و زبان طبيعت، در زمين در حالى كه صدايش را در شرق و غرب بالا برده، ندا مى دهد و مى خواند: اى كسانى كه عيسى را مى پرستيد! همانا عيسى و حزبش و موسى همگى خادم محمّد هستند].

در چنين شرايطى اين مرد، تعصّب به خرج مى دهد، خشمگين مى شود و خشمگينانه و با بالاى چشمش⁽⁵⁾به اسلام و كتابش و پيامبرش نگاه مى كند، و براى دفاع از دين و آيين باطل خود، زمينه سازى مى كند؛ پس صداى خود

را از سينه اى كه كينۀ حقّ را دارد بلند كرده، راست و دروغ را با هم مى آميزد⁽¹⁾و قصد اصلاح ندارد، و به اسم اسلام و حيات محمّد⁽²⁾مردم را به مسيحيّت فرا مى خواند و بر اين باور است كه پيامبر اسلام حضرت محمّد صلى الله عليه و آله گويا يك نصرانى است كه كتابى عربى آورده است، و بيان مى كند كه آن حضرت يكى از پيامبران است.

و بر اين باور است: مسيحيّت در محمّد اثر گذاشت، و مى پندارد مسيحيان شعور دينى آن حضرت را پيش از بعثت بيدار كردند، و اصول مسيحيّت در قرآن وجود دارد.

و بر اين باور است: تأييد عيسى توسّط روح القدس ذاتى است، ولى تأييد موسى و محمّد ذاتى نيست.

و بر اين باور است: عيسى عصمتى دارد كه محمّد ندارد، و گمان مى كند كه اين در قرآن آمده است⁽³⁾.

و گمان مى كند: مسيحيّت، اسلام را در بر مى گيرد (و از آن جامع تر است)، و برخى چيزها را به آن افزوده است.

و بر اين باور است: مسيح، تنها فرزند خداست، البتّه به معناى عرفانىِ مناسب با ذوق خرافى.

و گمان مى كند: قرآن به مسيحيّتِ صحيح كه همان خدا و بشر بودن مسيح است و اينكه هر دو طبيعت در يك شخص گرد آمده، دعوت مى كند. و همۀ

نظرات بى ارزش خود را به قرآن مقدّس نسبت مى دهد و مى پندارد كه قرآن به همۀ آنچه در واقع و نفس الامر حقّ است، احاطه ندارد.

و گمان مى كند: آخرين قرآنى كه بر آن اعتماد مى شود، نوشتۀ حجّاج بن يوسف ثقفى است، و مى توان قرآن شريف را به غير آنچه كه در واقع هست، تلاوت كرد.

و گمان مى كند: علماى توحيد، قائل به خدا بودن مسيح هستند.

و گمان مى كند: فاصلۀ عميق بين مسلمانان و مسيحيان نتيجه سوء تفاهم است.

و گمان مى كند: دورى بين دو دين و آيين، ناشى از فكر مفسّران قرآن و علماى اسلام است.

و گمان مى كند: عقل و تاريخ به صليب كشيده نشدن مسيح را امرى غريب و دور مى دانند.

و گمان مى كند: اعتقاد مسلمانان بر به صليب كشيده نشدن مسيح باطل است، و آيۀ دلالت كنندۀ بر آن مبهم و پيچيده است.

و آيۀ: «وَ مٰا قَتَلُوهُ وَ مٰا صَلَبُوهُ وَ لٰكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ» ⁽¹⁾[نه او را كشتند، و نه بر دار آويختند؛ لكن امر بر آنها مشتبه شد] را به گونه اى تأويل و تفسير مى كند كه مناسب با تعليمات مسيحيّت است.

و انكار خدا بودن مسيح و بشر دانستن وى را از گمراهى هاى جزيرة العرب مى شمارد. و بر اين باور است كه: پيامبر، تا زمانى كه به مسيحيّتِ صحيح علم نداشت، خود را بالاتر از همۀ اعتقادات مى دانست.

و از پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله به باديه نشينِ بسيار متعصّب تعبير مى كند!

اينها نمونه هايى از افكار خرافى وى پيرامون بشارت و دعوت به مسيحيّت مى باشد؛ «إِنَّمٰا يَفْتَرِي اَلْكَذِبَ اَلَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِآيٰاتِ اَللّٰهِ وَ أُولٰئِكَ هُمُ اَلْكٰاذِبُونَ» ⁽²⁾

[تنها كسانى دروغ مى بندند كه به آيات خدا ايمان ندارند؛ (آرى)، دروغگويان واقعى آنها هستند!].

و اگر مى خواهى بر حقيقتِ دروغ هاى زشتى كه اين مرد به هم بافته است اطّلاع يابى، به كتاب «الهدى إلى دين المصطفى» و كتاب «الرحلة المدرسيّة» و كتابهاى ديگر از تأليفاتِ استاد ما، عَلَم مجاهد، حجّتِ حقّ، شيخ محمّد جواد بلاغى نجفى و ديگر كتابهايى كه ديگر بزرگان دين نگاشته اند، مراجعه كن.

فرو مايگى شرق يا انحطاط عرب

اشاره

گمان نمى كنم بر ساده لوحان امّت اسلامى، تا چه رسد به بزرگان امّت، هدفهايى كه از اين گونه كتابهايى كه دروغها را آراسته اند انتظار مى رود، مخفى بماند؛ پس امّت عربى كه جلودار شرق هستند چه نيازى به ترجمۀ اين گونه كتابها كه خالى از ادبِ دين، ادبِ علم، ادبِ پاكى، ادبِ عفت، ادبِ صدق و امانت، و ادبِ حقّ و حقيقت است، دارند؟!

چگونه امّت اسلامى به اين كتابها نياز دارد در حالى كه كتاب مقدّس عربى را دارد كتابى كه: «لاٰ رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ» ⁽¹⁾[شكّ در آن راه ندارد و مايۀ هدايت پرهيزكاران است]؟! چگونه محتاج است در حالى كه حامل سنّت نبوى است و در برابرش كتاب «نهج البلاغۀ» امام امير المؤمنين - گرد آورى شده توسّط سيّد رضى - قرار دارد؟! كتابى كه فيلسوفان دنيا آن را پايين تر از كلام خالق و بالاتر از كلام مخلوق مى دانند.

اى مادرش، به عزايش بنشين!

گ اى شرقى هاى مسلمان! با من بياييد تا از استاد فلسطين محمّد عادل زعيتر

اين چه جنايت بزرگى است كه بر امّت عربى روا داشته و در مقدّمۀ ترجمه اش نوشته است:

شكّى نيست كه شرق شناسان بر حقيقتهايى كه در سيرۀ رسول اعظم بوده است جنايت كرده اند، و اين جنايت آنها سبب شده كه نويسندگان عرب از برگرداندن كتابهاى آنها به زبان عربى با همان مطالبى كه در بردارند، كناره بگيرند و به هر حال خالى گذاشتن لغت عرب از اين مطالب، نقص در حركت علمى ما شمرده مى شود.

چگونه خالى گذاشتن لغت عرب از جنايات دست جاهليّت - كه بر حقيقتها جنايت كرده است - نقصِ در حركت علمى ما كه پيرامون كتاب و سنّت مى چرخد، شمرده مى شود؟! و كتاب و سنتّ ملاكِ دانش هر دانشمندى، و مقصد و منظور هر فيلسوف شرقى يا غربى است. و اين خودِ نويسنده است كه در مقدّمۀ كتاب مى نويسد:

با اهمّيت ترين منابع براى تبيين حيات محمّد، قرآن و كتابهاى حديث و سيره است، و قرآن با اينكه مختصرترين اين منابع است، امّا صحيح ترين آنها مى باشد.

اى كاش او در كناره گيرى نويسندگان عرب از برگرداندن نوشته هاى دست گمراهى، به عربى، از آنها پيروى مى كرد، و قلمش را از انتشار كلمات فاسد در جامعۀ اسلامى - بدون اينكه تعليقى بر آن بزند و به خواننده گوشزد كند كه اين سخنان فاسد و باطل است - حفظ مى كرد، در حالى كه خود مى گويد:

خواننده گمان نكند كه من با نويسنده در همۀ عقايدش همراه و همفكر

هستم؛ زيرا به نظر من بسيارى از آنها دور از حقيقت است.

اى مادرش، به عزايش بنشين! به چه بهاى اندك يا گزافى شرافت و بزرگى امّت، و ارجمندى دين، و بزرگى قوم و قداست كتاب و سنّتش را فروخته است؟! و در مقدّمه نوشته است:

نگارنده با اينكه حُسن نيّت دارد، آراء و نظراتش خالى از لغزش نيست.

اى كاش من و قومم مى دانستيم: ما چه نيازى به حُسن نيّت كسى كه مسيح، عيسى بن مريم را خدا مى داند، و او را تنها فرزند خدا قرار مى دهد، داريم؟! و چه چيز از حسن نيّت او خبر مى دهد در حالى كه هر صفحه از كتابش هلاك كننده تر از راههاى كوچك و باريك بيابان پهناور است⁽¹⁾؟ و كم است صفحه اى كه در آن مطالبى كه كاشف از بدى و فساد نيّت و خباثت نظر اوست، نباشد.

آرى آنچه من مى بينم - و «المؤمن ينظر بنور اللّٰه» [مؤمن با نور خدا مى بيند] - اين است كه مترجم از دروغها و گفتارهاى ناهنجارى كه كاشف از خواسته ها و هواهاى اُموى است، خوشش آمده و از اين رو اين دو رفيق بد با يكديگر همراه مى شوند، و خوش خلقى را كنار گذاشته و بد اخلاقى را پيشۀ خود مى كند، و در و تخته با هم جور و مناسب مى شود⁽²⁾.

آرى، وى خوش داشته است به اهل بيت پاك پيامبر صلى الله عليه و آله با گفته هاى بى ارزش و دروغ، و نگارش تاريخ دروغى كه كرامت پيامبر اقدس و آبروى عترت او را از بين مى برد، زخم زبان بزند، سخنانى كه با روح خبيث اُموى تناسب دارد، و آل خدا را در ديد جامعه كوچك جلوه مى دهد، و آوازۀ آنها را با نسبتهايى از قبيل بد اخلاقى، بد معاشرتى، مدارا نكردن كه قانون طبيعت و شرافت انسانى آنها را تحمّل نمى كند، بد و زشت مى سازد. وى مى نويسد:

فاطمه ترشروى بود، و در زيبايى پايين تر از رقيّه، و در ذكاوت پايين تر از زينب بود. و وقتى پدرش از پس پرده به او خبر داد، فاطمه نمى دانست كه على بن ابى طالب اسم او را برده است [و از او خواستگارى كرده است]. فاطمه، على را، با اينكه بسيار شجاع بود، حقير و زشت و بدبخت مى شمرد، و با اين حال على نسبت به فاطمه رغبتى بيشتر از رغبت فاطمه نسبت به على نداشت⁽¹⁾!!

و على خوش چهره نبود؛ به خاطر دو چشم بزرگ و پلكهاى ضعيف و فروهشته، و پايين آمدن استخوان بينى، و بزرگى شكم وطاسى سر. و همه اينها علاوه بر اين بود كه او شجاع و با تقوا و راستگو و خود نگه دار و با اخلاص و صالح بود، البتّه با سستى وترديد،....

و على از شدّت رنج از دل ناله مى زد و در مقابل دو مُشت خرما، براى نخلستان يك يهودى، از چاه آب مى كشيد، و وقتى با آن خرما باز

مى گشت با ترشرويى به همسرش مى گفت: بخور و به فرزندان بخوران....

و على پس از هر بار درگيرى، از خانه قهر مى كرد و مى رفت تا در مسجد بخوابد، و پدر زنش آهسته بر كتفش مى زد و او را نصيحت مى كرد، و ميان او و فاطمه تا مدّتى آشتى برقرار مى كرد. و از رويدادها اين بود كه روزى پيامبر دخترش را در خانه اش ديد كه به خاطر مشتى كه على به او زده بود گريه مى كرد.

محمّد با اينكه به خاطر راضى كردن دخترش پيشى گرفتن على در اسلام را مدح كرده بود، امّا توجّه كمى به او داشت، و دو داماد اُموى پيامبر - يعنى عثمانِ كريم و ابو العاصى - بيشتر از على با پيامبر مدارا مى كردند، و على از اينكه پيامبر براى خوشبختى دخترش كارى نمى كند، و از اينكه او را براى كارهاى بزرگ مناسب نمى ديد، ناراحت بود، وپيامبر با اينكه زدن گردن دشمنان را به على واگذار مى كرد امّا از واگذارى رهبرى به او اجتناب مى كرد⁽¹⁾. و بدتر از اين، واقعه اى بود كه هنگام رويارويى على و فاطمه با دشمنانشان يعنى همسران پيامبر و درگيرى آنها روى داد، وفاطمه از روى حسرت پدرش را عتاب مى كرد؛ زيرا او به دخترانش روى نمى آورد [وتوجّهى نمى كرد].

و جنايات تاريخى ديگرى كه اين مرد صفحات كتابش را با آن سياه كرده است.

دنباله رو مقصّر نيست ما أساء من أعقب:

من نويسندۀ كتاب را - خداوند گوشهايش را ببرد - با اينكه سخن دروغ و باطلى نوشته⁽²⁾ملامت نمى كنم؛ زيرا از گروهى است كه بسيار بر اسلام

خشمگين هستند و چنين كسى سست ولغزنده بوده واز وى اميد خير وخوبى نمى رود⁽¹⁾، و كتابش از تمام عيب و نقصش پرده بر مى دارد. و تمام عتاب و سرزنش بر مترجم است كه خود را مسلمان و شرقى و عرب مى داند و بر اينها جنايت مى كند. بله، خشكسالى شديد به چراگاه بد مى كشاند، و همه اُمور در خوبى و بدى، با هم شكلِ خود هستند⁽²⁾(امور خوب با يكديگر، و امور بد نيز با هم سازگار بوده و جمع مى شوند)، و هر چيزى به سوى هم جنس خود مى رود.

همۀ اين سخنان ساختگى و نسبتهاى دروغينى كه در كتاب است، چيزى جز كلمات جلف و سبك نيست كه با تاريخ صحيح و آنچه مورد اتّفاق نظر امّت اسلامى است و آنچه پيامبر اقدس به آن خبر داده، ناسازگار است.

آيا دروغ پردازى هاى وى دربارۀ فاطمه با سخن پدرش صلى الله عليه و آله مناسبت دارد كه

فرمود: «فاطمة حوراء إنسيّة، كلّما اشتقتُ إلى الجنّة قبّلتُها»⁽¹⁾[فاطمه حوريۀ انسيّه است و هر گاه مشتاق بهشت مى شوم او را مى بوسم]؟!

يا فرمود: «ابنتي فاطمة حوراء آدميّة»⁽²⁾[دخترم فاطمه حوريه اى از جنس بشر است]؟!

يا فرمود: «فاطمة هي الزهرة»⁽³⁾[فاطمه همان زن زيبا و سفيد و خوش آب و رنگ است]؟!

يا با سخن مادر انس بن مالك مناسبت دارد:

«كانت فاطمة كالقمر ليلة البدر أو الشمس كفر غماماً - إذا خرج من السحاب - بيضاء مشربة حمرة، لها شعر أسود، من أشدّ الناس برسول اللّٰه صلى الله عليه و آله شبهاً، واللّٰه! كما قال الشاعر:

بيضاءُ تَسحبُ من قيامٍ شعرَها *** وتغيبُ فيه وهو جَثلٌ أسحمُ

فكأنّها فيه نهارٌ مُشرقٌ *** وكأنّه ليلٌ عليها مظلمُ

[فاطمه مانند ماه شب چهارده يا خورشيدى كه با ابرها پوشيده شده - آنگاه كه از پس ابر بيرون آيد - بود، و سفيد رويى مخلوط با قرمزى داشت، موهايش سياه بود، و بيشترين شباهت را به رسول خدا صلى الله عليه و آله داشت، به خدا سوگند! آن گونه بود كه شاعر گفته است: «سفيد رويى بود كه وقتى مى ايستاد موهايش به زمين كشيده مى شد و در ميان موها كه زياد و سياه بود، پنهان مى شد. پس گويا او در ميان موها، روزِ طلوع كننده بود، و موهايش گويا شب بسيار تارى بر او بود»]؟!

و لقب آن حضرت: «زهرا»، كه همگان بر آن اتّفاق نظر دارند، به روشنى پرده از حقيقت بر مى دارد.

«كانت فاطمة تحدّث في بطن اُمّها، ولمّا ولدت وقعت حين وقعت على الأرض ساجدة، رافعةً إصبعها»⁽¹⁾[فاطمه در شكم مادرش سخن مى گفت، و آنگاه كه متولّد شد و روى زمين قرار گرفت، سجده كرد و انگشتش را بالا برد]؟!

يا سخن عايشه با مطالب ياد شده مناسبتى دارد كه مى گويد:

«ما رأيت أحداً أشبه سمتاً، ودَلّاً، وهدياً، وحديثاً، برسول اللّٰه في قيامه وقعوده من فاطمة. وكانت إذا دخلت على رسول اللّٰه قام إليها فقبّلها ورحّب بها، وأخذ بيدها وأجلسها في مجلسه»⁽²⁾[من كسى را نديدم كه در شكل ظاهرى و خوش سيرتى، و طريقه و روش، و سخن گفتن، شبيه تر از فاطمه به رسول خدا در ايستادن و نشستن او باشد. و آنگاه كه بر رسول خدا وارد مى شد، بلند مى شد و به سوى او مى رفت و او را مى بوسيد و به او خوش آمد مى گفت و دست او را مى گرفت و در جاى خود مى نشانْد]؟!

و آيا سخنان ناهنجار وى دربارۀ امام على صلوات اللّٰه عليه، و زيبا رو نبودن او، و اينكه فاطمه او را حقير و زشت مى شمرد، و ترشرو بودن او، با آنچه دربارۀ صورت زيباى او روايت شده، سازگار است: «كان حسن الوجه كأنّه قمر ليلة البدر، وكأنّ عنقه إبريق فضّة⁽³⁾، ضحوك السنِّ⁽⁴⁾، فإن تبسّم فعن مثل اللؤلؤ المنظوم»⁽⁵⁾[او زيبا روى بود مانند ماه شب چهارده، و گردنش گويا آبريز نقره اى بود، و ميان دندانهايش باز بود، و اگر تبسّم مى كرد دندانهايش مانند مرواريدهاى چيده شده

و منظّم بود]؟!

و اين سخنان كجا و گفته أبوالأسود كجا كه مى گويد:

إذا استقبلتَ وجه أبي ترابِ *** رأيتَ البدر حار الناظرينا⁽¹⁾

[آنگاه كه با چهرۀ ابوتراب رو به رو مى شوى، ماه شب چهارده را مى بينى كه بينندگان را حيران مى سازد].

آرى:

حسدوا الفتىٰ إذ لم ينالوا فضلَهُ *** فالناسُ أعداءٌ له وخصومُ

كضرائرِ الحسناءِ قلنَ لوجهها *** حسداً وبغضاً إنّه لدميمُ

[بر جوانمرد حسادت كردند؛ زيرا به فضيلت او نايل نشدند از اين رو مردم، بدخواه و دشمن او هستند. مانند هَوُوهاى يك زن زيبا روى كه از روى حسد و بغض دربارۀ چهره اش مى گويند: حقير و زشت و بى مقدار است].

آيا وجدانت تو را به سستى و ترديدى كه اين مرد به على زخم زبان زد و نسبت داد، خبر مى دهد (و راضى مى شود)؟! و على آن كسى است كه متهوّرانه و بى باكانه دركارهاى هولناك وارد مى شد، و در جنگها و غزوات افراد لشكر دشمن را با شمشير از وسط و پهلو دو نيم مى كرد و جلو مى رفت، و او بود كه در هر پيش آمد ناگوار و اندوهگين كننده اى، اندوه را از چهرۀ رسول خدا از زمانى كه به دين حنيف دعوت كرد تا وقتى در رخت خواب آن حضرت خوابيد و خود را فداى او كرد و در مدينه ساكن شد، مى زدود.

آيا على عليه السلام همان تنها مجاهدى نبود كه آيۀ: «أَ جَعَلْتُمْ سِقٰايَةَ اَلْحٰاجِّ وَ عِمٰارَةَ اَلْمَسْجِدِ اَلْحَرٰامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ اَلْيَوْمِ اَلْآخِرِ وَ جٰاهَدَ فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ لاٰ يَسْتَوُونَ عِنْدَ اَللّٰهِ وَ اَللّٰهُ لاٰ يَهْدِي اَلْقَوْمَ اَلظّٰالِمِينَ» ⁽²⁾[آيا سيراب كردن حجّاج، و آباد ساختن مسجد الحرام را، همانند (عمل) كسى قرار داديد كه به خدا و روز قيامت ايمان آورده، و در راه او

جهاد كرده است؟! (اين دو)، نزد خدا مساوى نيستند! و خداوند گروه ظالمان را هدايت نمى كند!]، و آيۀ: «وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ اِبْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اَللّٰهِ» ⁽¹⁾[بعضى از مردم (با ايمان و فداكار، همچون على عليه السلام در «ليلة المبيت» به هنگام خفتن در جايگاه پيغمبر صلى الله عليه و آله)، جان خود را به خاطر خشنودى خدا مى فروشند] دربارۀ او نازل شده است؟!

پس چه زمانى على از رويارويى با مردان، و دفاع از پيامبر اقدس، روى گردان شد تا بتوان سستى يا ترديد در كارى را به او نسبت داد؟! آرى سخن باطل حدّ و مرز ندارد.

و آيا دربارۀ امير المؤمنين چنين رفتار بد و ناشايستى با همسر پاكش تصوّر مى شود؟! در حالى كه پيامبر به او فرمود: «أشبهتَ خَلْقي وخُلُقي وأنت من شجرتي الّتي أنا منها»⁽²⁾[تو در خلقت و اخلاق، شبيه من هستى و تو از همان درختى هستى كه من از آن درخت هستم].

و چگونه پيامبر صلى الله عليه و آله او را بافضيلت ترين فرد امّت خود، و بزرگترين آنها از لحاظ بردبارى، و نيكوترين آنها از لحاظ خُلق و خو مى دانست و مى فرمود:

«عليٌّ خير اُمّتي، أعلمهم علماً، وأفضلهم حلماً»⁽³⁾[على بهترين امّت من، و داناترين آنها، و با فضيلت ترين آنها از لحاظ بردبارى است]؟!

و به فاطمه فرمود: «إنّي زوجتكِ أقدم اُمّتي سلماً، وأكثرهم علماً، وأعظمهم حلماً»⁽⁴⁾[همانا من تو را به ازدواج كسى در آوردم كه در امّت من زودتر اسلام آورد، و داناترين فرد امّت و بردبارترينِ آنهاست]؟!

و فرمود: «زوّجتكِ أقدمهم سلماً، وأحسنهم خُلقاً»⁽¹⁾[تو را به ازدواج كسى در آوردم كه زودتر از همه مسلمان شد، و خوش خُلق تر از همه است].

همۀ اينها را پيامبر مى فرمايد در حالى كه رفتار وى با همسرش در برابر چشم و گوش اوست! دروغ پردازان دروغ مى گويند، على عليه السلام همان گونه است كه پيامبر صادقِ امين خبر داد.

و آيا شعور و فهم تو مشت زدن على به فاطمه پارۀ تن مصطفى را كه اين مرد - خداوند دهانش را بشكند - به او نسبت داد، مى پذيرد؟! در حالى كه على همان كسى است كه پا جاى پاى پيامبر گذاشت و در گوشش اين سخن پيامبر صلى الله عليه و آله به فاطمه پر است كه فرمود: «إنّ اللّٰه يغضب لغضبكِ، ويرضى لرضاكِ»⁽²⁾[همانا خدا به خاطر غضب تو غضب مى كند، و به خاطر رضايت تو راضى مى شود].

و در حالى كه دست فاطمه را گرفته بود، فرمود: «من عرف هذه فقد عرفها، ومن لم يعرفها فهي بَضعةٌ منّي، هي قلبي وروحي الّتي بين جنبيّ، فمن آذاها فقد آذاني»⁽³⁾[هر كس اين را مى شناسد كه مى شناسد، و هر كس او را نمى شناسد بداند كه او پارۀ تن من است، و او قلب من و روح من كه بين دو پهلوى من است، مى باشد پس هر كه او را بيازارد همانا مرا آزرده است].

و فرمود: «فاطمة بَضعةٌ منّي، يريبني ما رابها، ويؤذيني ما آذاها»⁽⁴⁾[فاطمه پارۀ تن من است، مرا به ستوه مى آورد هر چه او را به ستوه آورد، و مرا مى آزارد هر چه او را آزار دهد].

و فرمود: «فاطمة بَضعةٌ منّي، فمن أغضبها فقد أغضبني»⁽¹⁾[فاطمه پارۀ تن من است، هر كه او را غضبناك كند مرا به خشم آورده است].

و فرمود: «فاطمة بَضعةٌ منّي، يقبضني ما يقبضها، ويبسطني ما يبسطها»⁽²⁾[فاطمه، پارۀ تن من است، مرا خشمگين و ناراحت مى كند هر چه او را خشمگين سازد، و مرا شاد مى كند هر چه او را شاد كند].

و آيا ستايش پيامبر از على تنها به پيشى گرفتن او در اسلام منحصر بوده است، تا پيامبر براى راضى كردن دخترش آن را ذكر كرده و شروع به فلسفه بافى نمايد؟!

وانگهى، اگر اين ستايش به خاطر اين گمان مى بود، حتماً پيامبر صلى الله عليه و آله در اين باره بر سخن خود به فاطمه اكتفا مى كرد، و هدف با همين مقدار بر آورده مى شد، پس چرا گاه دست على را در ميان صحابه مى گرفت و مى فرمود: «إنّ هذا أوّل من آمن بي، وهذا أوّل من يصافحني يوم القيامة» [همانا اين نخستين كسى است كه به من ايمان آورده، و نخستين كسى است كه در روز قيامت با من مصافحه مى كند]؟!

و گاه اصحابش را مخاطب قرار مى داد و مى فرمود: «أوّلكم وارداً عليَّ الحوض، أوّلكم إسلاماً: عليّ بن أبي طالب» [اوّلين كسى از شما كه در حوض (كوثر) بر من وارد مى شود، اولين كسى است كه اسلام آورد (يعنى) على بن ابى طالب]؟!

و چگونه اين سرّ ساختگى (كه مدح پيامبر نسبت به اسلام على عليه السلام، براى ارضاى دخترش بوده است) بر صحابه اى كه حاضر بودند و تابعان نيكوكار آنها مخفى مانْد، و شروع به مدح على عليه السلام با اين كرامت نمودند؟! چنانكه از سلمان فارسى، انس بن مالك، زيد بن أرقم، عبد اللّٰه بن عباس، عبد اللّٰه بن حجل، هاشم بن عتبه، مالك اشتر، عبد اللّٰه بن هاشم، محمّد بن ابى بكر، عمرو بن

حمق، ابو عمره عدىّ بن حاتم، ابورافع، بريده، جندب بن زهير، اُمّ خير دختر حريش، نقل شده است⁽¹⁾.

آيا اين سخن كه پيامبر توجّه كمى به على داشت با فرمودۀ قرآن كه مى گويد على جان پيامبر پاك است، يا مزد رسالت او را مودّت و محبّت على قرار مى دهد، سازگار است؟!

يا با فرمودۀ پيامبر صلى الله عليه و آله در حديث طير مشوىّ (مرغ بريان شده) كه در كتابهاى صحيح و مسند روايت شده: «أللّهمّ ائتني بأحبّ خلقك إليك ليأكل معي» [خدايا! محبوب ترين خلق خود را به سوى من آور تا با من بخورد] سازگار است؟!

يا سخن پيامبر صلى الله عليه و آله به عايشه: «إنّ عليّاً أحبّ الرجال إليّ، وأكرمهم عليَّ، فاعرفي له حقّه وأكرمي مثواه»⁽²⁾[همانا على محبوب ترين مردان در نزد من و گرامى ترين آنها بر من است، پس حقّ او را بشناس و او را گرامى بدار]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «أحبّ الناس إليّ من الرجال عليٌّ»⁽³⁾[از ميان مردان محبوب ترين مردم به من على است]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «عليٌّ خير من أتركه بعدي»⁽⁴⁾[على بهترين كسى است كه پس از خود به جاى مى گذارم]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «خير رجالكم عليُّ بن أبي طالب، وخير نسائكم فاطمة بنت محمّد»⁽⁵⁾[بهترين مردان شما على بن ابى طالب، و بهترين زنان شما فاطمه دختر محمّد است]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «عليٌّ خير البشر فمن أبى فقد كفر»⁽¹⁾[على بهترين انسان است و هر كه امتناع ورزد همانا كافر شده است]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «من لم يقل عليٌّ خير الناس فقد كفر»⁽²⁾[كسى كه نگويد على بهترين مردم است همانا كافر شده است]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله در حديث رايت [پرچم] كه مورد اتّفاق نظر همه است:

«لاُعطينّ الراية غداً رجلاً يحبّه اللّٰه ورسوله، ويحبّ اللّٰه ورسوله» [فردا پرچم را به مردى مى دهم كه خدا و رسولش او را دوست دارند، و او (نيز) خدا و رسولش را دوست مى دارد]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «عليٌّ منّي بمنزلة الرأس (رأسي) من بدني (أو جسدي)»⁽³⁾[على نسبت به من به منزلۀ سر (سر من) از بدن من (يا جسد من) است]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «عليٌّ منّي بمنزلتي من ربّي»⁽⁴⁾[على نسبت به من به منزلۀ من نسبت به پروردگارم است]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «عليٌّ أحبّهم إليّ، وأحبّهم إلى اللّٰه»⁽⁵⁾[على محبوب ترين آنها نزد من و محبوب ترين آنها نزد خداست]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «أنا منك وأنت منّي. أو: أنت منّي وأنا منك»⁽⁶⁾[من از تو هستم و تو از من هستى. يا تو از من هستى و من از تو هستم]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «عليٌّ منّي وأنا منه، وهو وليُّ كلّ مؤمن بعدي»⁽¹⁾[على از من و من از او هستم، و او پس از من ولىّ و سرپرست هر مؤمنى است]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله در حديث فرستادن سورۀ توبه كه همگى آن را صحيح دانسته اند: «لا يذهب بها إلّارجل منّي وأنا منه»⁽²⁾[آن را نمى برد مگر مردى كه از من است و من از او هستم]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «لحمك لحمي، ودمك دمي، والحقّ معك»⁽³⁾[گوشت تو گوشت من، و خون تو خون من است، و حقّ با توست]؟!

يا سخن وى صلى الله عليه و آله: «ما من نبيٍّ إلّاوله نظير في اُمّته، و عليٌّ نظيري»⁽⁴⁾[هيچ پيامبرى نيست مگر اينكه در امّت خود همانندى دارد و على همانند من است]؟!

يا با روايت اُمّ سلمه كه حاكم آن را صحيح دانسته و طبرانى نقل كرده است:

«كان رسول اللّٰه إذا اُغضب، لم يجترئ أحدٌ أن يكلّمه غير عليّ»⁽⁵⁾[هر گاه رسول خدا خشمگين مى شد كسى غير از على جرأت نمى كرد با او سخن بگويد] موافق است؟!

يا با سخن عايشه: «واللّٰه! ما رأيت أحداً أحبّ إلىٰ رسول اللّٰه من عليّ، ولا في الأرض امرأة كانت أحبّ إليه من امرأته»⁽⁶⁾[به خدا سوگند! مردى را نديدم كه از على نزد رسول خدا محبوب تر باشد، و در زمين زنى نيست كه از همسر على نزد پيامبر محبوب تر باشد] (موافق است)؟!

يا با سخن بريده و اُبىّ: «أحبّ الناس إلى رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله من النساء فاطمة، ومن الرجال عليٌّ»⁽¹⁾[محبوب ترين مردم نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله از ميان زنان فاطمه و از ميان مردان على بود] (موافق است)؟!

يا با حديث جميع بن عمير كه گفت: «دخلتُ مع عمّتي على عائشة، فسألتُ:

أيّ الناس أحبّ إلى رسول اللّٰه؟ قالت: فاطمة. فقيل: من الرجال؟ قالت: زوجها، إن كان ما علمت صوّاماً قوّاماً»⁽²⁾[با عمّه ام بر عايشه وارد شديم پس پرسيدم: كداميك از مردم نزد رسول خدا محبوب تر بودند؟ گفت: فاطمه. پس گفته شد: از مردان چه كسى؟ گفت:

همسر فاطمه و تا آن جا كه مى دانم روزه دار و قيام كننده در شب بود] (موافق است)؟!

و چگونه رسول خدا صلى الله عليه و آله ديگران را در توجّه كردن، بر على مقدّم مى داشت در حالى كه وقتى خدا بر اهل زمين نگاه كرد على نخستين مردى بود كه او را پس از پيامبر انتخاب كرد؟! چنانكه پيامبر به فاطمه خبر داد و فرمود: «إنّ اللّٰه اطّلع على أهل الأرض فاختار منهم أباكِ فبعثه نبيّاً، ثمّ اطّلع الثانية فاختار بعلكِ، فأوحىٰ إليّ، فأنكحتُهُ واتّخذتُه وصيّاً»⁽³⁾[همانا خدا به اهل زمين نگاه كرد پس از ميان آنها پدرت را انتخاب كرد و او را به پيامبرى مبعوث نمود، سپس دوباره نگاه كرد و شوهرت را انتخاب كرد، و به من وحى نمود كه او را به ازدواج تو در آورم و وصىّ خود قرار دهم]؟!

و فرمود صلى الله عليه و آله: «إنّ اللّٰه اختار من أهل الأرض رجلين: أحدهما أبوكِ والآخر

زوجكِ»⁽¹⁾[همانا خدا از اهل زمين دو مرد را برگزيد: يكى پدرت و ديگرى همسرت]؟!

و من مجال آن را ندارم كه سخن اين مرد: «دو داماد اُموى پيامبر...» را تحليل كنم. و همين در مدارا كردن عثمانِ بزرگوار تو را بس است كه انس از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل كرده كه چون هنگام دفن دختر عزيزش رقيّه شد و بر قبر او ايستاده و اشك از چشمانش سرازير بود، فرمود: «أيّكم لم يُقارف الليلة أهله» [كداميك از شما در اين شب با همسر خود نزديكى نكرده است]؟ و ابو طلحه گفت:

من؛ پس به او امر نمود كه در قبر رقيّه برود.

ابن بطّال نوشته است: پيامبر صلى الله عليه و آله مى خواست عثمان را از فرود در قبر رقيّه محروم كند در حالى كه سزاوارترين مردم به اين كار بود؛ زيرا شوهر او بود، و ارتباط با او را كه عوض و بدلى ندارد از دست داده بود چون وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «كداميك از شما امشب با همسرش نزديكى نكرده است»؟ عثمان ساكت شد و نگفت: من؛ زيرا او در شبى كه دختر رسول خدا مرده بود با يكى از زنانش نزديكى كرده بود! و غمناك بودن به خاطر اين مصيبت، و قطعِ رابطۀ دامادى او براى پيامبر صلى الله عليه و آله وى را از آميزش باز نداشته بود؛ و از اين رو از آنچه حقِّ او بود و از ابوطلحه و ديگران به آن شايسته تر بود، محروم شد. و اين مطلب به روشنى از حديث استفاده مى شود و شايد پيامبر صلى الله عليه و آله اين مطلب را با وحى مى دانست ولى چيزى به عثمان نگفت؛ زيرا كار حلالى كرده بود، لكن مصيبت برايش به حدّى نرسيده بود كه او را مشغول كند [و از همبستر شدن با همسرش باز دارد] تا اينكه با كنايه و بدون تصريح محروم شد از آنچه محروم شد⁽²⁾.

و دربارۀ ابوالعاص چه مى توانم بگويم كه تا سال جنگ حديبيّه مشرك بود، و دو بار با مشركان اسير شد، و اسلام ميان او و همسرش زينب دختر پيامبر شش سال جدايى انداخت، و زينب كه اسلام آورده بود مهاجرت كرد و او را

به خاطر شركش ترك نمود و پس از اسلامش، هرگز كلمه اى از او كه پرده از ارتباط و مداراى وى با پيامبر بر دارد، نقل نشده تا چه رسد به اينكه با على كه پدر ذرّيّۀ پيامبر و آقاى عترت اوست، مقايسه شود!

و اين مرد، پيامبر اسلام را متّهم كرد كه براى خوشبختى دخترش كه به تصريح قرآن عزيز طاهره و مطهّره [پاك و پاك شده] است، كارى نمى كند، و به على تهمت زد كه از اين كار ناراحت مى شود، در حالى كه پيامبر صلى الله عليه و آله وقتى صبح مى شد به درِ خانۀ على و فاطمه مى آمد و مى فرمود: «يرحمكم اللّٰه إنّما يريد اللّٰه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهّركم تطهيراً» [خدا شما را رحمت كند، همانا خدا اراده كرده كه پليدى را از شما اهل بيت دور كند و شما را پاكيزه كند؛ چه پاكيزه كردنى].

و پيوسته مى فرمود: «فاطمة أحبّ الناس إليّ» [فاطمه محبوب ترين مردم نزد من است].

و مى فرمود: «أحبُّ الناس إليّ من النساء فاطمة» [محبوب ترين مردم از ميان زنان نزد من فاطمه است].

و مى فرمود: «أحبُّ أهلي إليّ فاطمة» [محبوب ترين اهل من نزد من فاطمه است].

و عمر به فاطمه مى گفت: «واللّٰه! ما رأيتُ أحداً أحبّ إلى رسول اللّٰه منكِ»⁽¹⁾[به خدا سوگند! كسى را نديدم كه نزد رسول خدا محبوب تر ازتو باشد].

و اين مرد چه كار زشتى انجام داده كه اين دروغ را به پيامبر نسبت داده است كه على را قيام كننده [و لايق] براى كارهاى بزرگ نمى شمرد، در حالى كه على تقويت كننده و يارى دهنده و كمك كار او به تمام معناى كلمه، با همۀ توان و امكانات از آغاز دعوت تا آخرين لحظه حيات بود؛ و به همين خاطر جان و برادر و وزير و وصىّ و خليفه و وارث و ولىِّ پس از او شد، و تنها فرماندۀ او در جنگها و غزواتش بود. و او به وحى از جانب خداى عزيز، در

شب معراجِ از مسجد الحرام به مسجد الأقصى، ملقّب به «قائد الغرّ المحجّلين»⁽¹⁾

و در حاشيۀ بحار الأنوار 219/10 آمده است: «جزرى در نهايه گفته است: معناى اصلى «غُرّه» عبارت است از سفيدى موجود در صورت اسب؛ و غُرّ در اين روايت به همين معناست: «غرٌّ محجّلون من آثار الوضوء»؛ «غُرّ» در اين حديث جمع أغرّ و از مادۀ غرّه به معناى سفيدى صورت است، و مراد سفيدى صورت آنها با نور وضوء در روز قيامت است. و «مُحجَّل» عبارت است از اسبى كه سفيدى دست و پاى او تا موضع بند بالا برود و از مچ دست و پاى او تجاوز كند؛ و «مُحجَّل» در روايت: «اُمّتي الغُرّ المحجّلون» به همين معناست؛ يعنى مواضعِ وضو از دستها و پاهاى آنها، سفيد و نورانى است. در اين استعمالات، اثر وضو در صورت و دستها و پاهاى انسان، از سفيدى صورت و دستها و پاهاى اسب استعاره گرفته شده است».

و در حاشيۀ كتاب نهج السعادة في مستدرك نهج البلاغة 271/1 آمده است: ««غُرّ» جمع «أغرّ» است و كسانى هستند كه در پيشانى آنها اثر سجود وجود داشته باشد. و «غرّ» در روايت: «وقائد الغُرّ المحجّلين» كه در توصيف على عليه السلام است به همين معناست، و مراد سفيدى صورت آنها به خاطر نور وضو و سجود است»].

[يعنى فرمانده و رهبر بهشتيانى كه پيشانى و دستها و پاهاى آنها سفيد و نورانى است] گرديد⁽²⁾.

و بدتر از همه اينكه اين مرد همسران پيامبر را دشمنان على و فاطمه

مى شمارد، و جنگ و دعواى عايشه با على و فاطمه و اُمّ سلمه را ذكر مى كند، و با نقل حادثه اى دروغين گفتار را در اين زمينه گسترش مى دهد و از آنها دو حزب درست مى كند: دموكراسى، و ضدّ دموكراسى، و سخنانى را نسبت مى دهد كه آبروى پيامبر، و كرامتِ همسرانش مادران مؤمنان را پايين مى آورد، و آل اللّٰه را با انواع خشونت و بد اخلاقى به تصوير مى كشد.

اى كاش مى دانستم چگونه مترجم خوش داشته كه عايشه را دشمن فاطمه شمارد در حالى كه مى گفت: «ما رأيت أحداً قطّ أفضل من فاطمة غير أبيها»⁽¹⁾[هرگز كسى را نديدم كه از فاطمه با فضيلت تر باشد غير از پدرش]؟!

و عايشه سر فاطمه را مى بوسيد و مى گفت: «يا ليتني شعرة في رأسك!»⁽²⁾[اى كاش من مويى در سر تو بودم!].

و چگونه قوم او به انتشار اين كلمه دردناك راضى مى شوند در حالى كه قرآن، مودّتِ عترت پيامبر را بر امّت واجب كرده است⁽³⁾، و از مسلّمات ميان مسلمانان اين است كه نشانۀ ايمان و نفاق در شريعت پيامبرِ محبوب، حبّ و بغض على است، چنانكه حديث آن خواهد آمد⁽⁴⁾؟!

و بر اساس آنچه در حديث غدير خواهد آمد⁽⁵⁾، امّت اتّفاق نظر دارند كه رسول خدا دربارۀ على فرمود: «أللّهمّ وال من والاه وعاد من عاداه» [خدايا! هر كه او را دوست دارد دوست بدار، و هر كه با او دشمنى مى كند دشمن بدار].

و از پيامبر صلى الله عليه و آله اين حديث صحيح نقل شده است: «من أحبّ عليّاً فقد أحبّني،

ومن أبغض عليّاً فقد أبغضني، ومن آذى عليّاً فقد آذاني، ومن آذاني فقد آذى اللّٰه»⁽¹⁾[هر كه على را دوست بدارد مرا دوست داشته، و هر كه با على دشمنى كند با من دشمنى كرده، و هر كه على را بيازارد مرا آزرده، و هر كه مرا بيازارد خدا را آزرده است].

و آن حضرت صلى الله عليه و آله از جبرئيل خبر داد: «السعيد كلّ السعيد من أحبّ عليّاً في حياتي وبعد مماتي، ألا وإنّ الشقيّ كلّ الشقيّ من أبغض عليّاً في حياتي وبعد مماتي»⁽²⁾[خوشبخت كامل كسى است كه على را در زمان حيات و پس از مرگ من دوست بدارد، آگاه باشيد همانا بدبخت كامل كسى است كه على را در زمان زندگى و بعد از مرگ من دشمن بدارد].

و چگونه بر اين مرد مخفى مانده كه نسبت دشمنىِ با سيّد عترت و سيّدۀ آنها، به همسران پيامبر، تهمت و دشنامى زشت است، اگر به محكمۀ عدل اسلامى عَرضه شود و به سخن پيامبر صلى الله عليه و آله دربارۀ عترتش استناد شود كه فرمود:

«لا يحبّهم إلّاسعيد الجَدّ⁽³⁾طيّب المولد، ولا يبغضهم إلّاشقيّ الجَدّ رديء الولادة»⁽⁴⁾[دوست ندارد آنها را مگر خوشبخت و حلال زاده، و دشمنى نمى كند با آنها مگر بدبختِ داراى ولادت پست]؟!

يا اگر به آنچه از طريق راويان ثقه نقل شده، استناد شود كه: «أنّ عليّاً لا يبغضه أحدٌ قطُّ إلّاوقد شارك إبليس أباه في رحم اُمّه»⁽⁵⁾[هرگز كسى با على دشمنى نمى كند،

مگر اينكه شيطان با پدرش در رحم مادرش شريك شده باشد].

يا اگر به آنچه حافظ جزرى از عبادة بن صامت نقل كرده، استناد شود كه:

«كنّا نبور أولادنا بحبِّ عليّ بن أبي طالب رضى الله عنه؛ فإذا رأينا أحدهم لا يحبُّ عليّ بن أبي طالب علمنا أ نّه ليس منّا وإنّه لغير رشدة» [ما فرزندانمان را با دوستى على بن ابى طالب رضى الله عنه امتحان مى كرديم؛ پس اگر يكى از آنها را مى ديديم كه على بن ابى طالب را دوست نمى دارد مى فهميديم او از ما نيست و از راه حلال نبوده است].

سپس حافظ جزرى مى نويسد: و از قديم تا به امروز مشهور است كه تنها زنازاده با على عليه السلام دشمنى مى كند⁽¹⁾.

اين بود پاره اى از سخنان ناهنجار كتاب «حياة محمّد». و چه بسيارند كتابهايى از اين دست پيرامون قرآن و تحريف آن، و تهمتهاى نارواى فراوان به شيعيان.

و شگفتا كه عادل زعيتر خود را در انتشار اين سخنان باطلِ گمراه كننده، معذور مى داند و در مقدّمۀ كتاب مى نويسد:

من دوست داشتم بر اين كتاب حاشيه هايى بنويسم اگر نمى ديدم كه اين كار مرا از دايرۀ ترجمه خارج مى كند.

آيا از عدالت است كه در روح جامعه دينى اين گونه سمهاى كُشنده را تزريق كند، و با چنين سخن بى ارزشى عذر بياورد؟!

آيا آدمى تا اين اندازه ظالم و جاهل آفريده شده است؟!

«إِنَّ اَلَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ اَلْفٰاحِشَةُ فِي اَلَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذٰابٌ

أَلِيمٌ فِي اَلدُّنْيٰا وَ اَلْآخِرَةِ» ⁽²⁾

[كسانى كه دوست دارند زشتيها در ميان مردم با ايمان شيوع يابد، عذاب دردناكى براى آنان در دنيا و آخرت است؛ و خداوند مى داند و شما نمى دانيد].

- 2 - متهم كردن پيامبر اسلام به اينكه براى خوشبختى دخترش كارى نمى كند

اين مرد [نگارندۀ كتاب «حياة محمّد»⁽¹⁾] پيامبر اسلام را متّهم كرد كه براى خوشبختى دخترش كه به تصريح قرآن عزيز طاهره و مطهّره [پاك و پاك شده] است، كارى نمى كند، و به على تهمت زد كه از اين كار ناراحت مى شود، در حالى كه پيامبر صلى الله عليه و آله وقتى صبح مى شد به درِ خانۀ على و فاطمه مى آمد و مى فرمود: «يرحمكم اللّٰه إنّما يريد اللّٰه ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهّركم تطهيراً» [خدا شما را رحمت كند، همانا خدا اراده كرده كه پليدى را از شما اهل بيت دور كند و شما را پاكيزه كند؛ چه پاكيزه كردنى].

- 3 - در امان نماندن پيامبر اسلام از نيش زبان آلودۀ ابن حزم سرور انبيا از پدر و مادر كافر متولّد شده است!!

حيف كه براى آگاهى خوانندگان فرصت پرداختن به همۀ سخنان ننگ آور و مصيبت بار كتاب «الفِصَل» نوشتۀ ابن حزم، و حتّى بخش مهمّ آن را نداريم؛ چون جميع مجلّدات آن به ويژه جلد چهارم پر است از زورگويى، گزافه گويى، تحريف و تغيير حقايق، و حقّه بازى و بهتان و سخنان باطل. افزون بر دشنام هاى زشت و انواع تهمت هاى نارواى او كه بى نهايتند به گونه اى كه هيچ كسى حتّى وجود پيامبر بزرگوار از نيش زبان آلودۀ او چه در «الفِصَل» و چه در ديگر آثارش در امان نمانده است.

چنانكه در كتاب «الإحكام»⁽²⁾مى گويد:

«قد غاب عنهم - يعني الشيعة - أنّ سيِّد الأنبياء هو ولد كافر وكافرة» [شيعه تا كنون نفهميده كه سرور انبيا از پدر و مادر كافر متولّد شده است!].

چه چيزى او را در اين گفتار دردآور يارى نموده؟! ادب دينى؟! يا ادب نويسندگى؟! يا ادب علمى؟! يا ادب عفّت؟! كدام؟!

و عاصمى نيز در كتابش «زين الفتى في تفسير سوره هل أتى» هنگام بيان وجه شباهت ميانِ پيامبر و مرتضى صلّى اللّٰه عليهما و آلهما مى نويسد:

امّا شباهت پدر و مادر آن دو در حكم و نامگذارى: همانا پيامبر با وجود نعمتهاى زيادى كه خدا به او داد و احسان فراوانى كه به وى نمود، اسلام آوردن پدر و مادرش را روزى او نكرد، و جمهور مسلمانان بر همين باورند⁽¹⁾، مگر گروه اندكى كه توجّهى به آنها نمى شود. و نيز مرتضى با وجود خُلق و خو و خصلتها و انواع نعمتها و كارها كه خداوند به واسطۀ آن ها او را گرامى داشت، اسلام آوردن پدر و مادرش را روزى او نكرد.

«أَ أُلْقِيَ اَلذِّكْرُ عَلَيْهِ مِنْ بَيْنِنٰا بَلْ هُوَ كَذّٰابٌ أَشِرٌ * سَيَعْلَمُونَ غَداً

مَنِ اَلْكَذّٰابُ اَلْأَشِرُ» ⁽²⁾

[آيا از ميان ما تنها بر او وحى نازل شده؟! نه، او آدم بسيار دروغگوى

هوسبازى است. ولى فردا مى فهمند چه كسى دروغگوى هوسباز است!].

- 4 - پايين آوردن مقام نبوّت و بالا بردن مقام معاويه!

از ابو هريره به سند مرفوع نقل شده است: «الاُمناء عنداللّٰه ثلاثة: أنا وجبريل ومعاوية» [اشخاص امين نزد خدا سه نفرند: من، و جبرئيل، و معاويه].

خطيب و نسائى و ابن حبّان گفته اند⁽³⁾: اين حديث جعلى و باطل است.

از واثله به سند مرفوع نقل شده است: «إنّ اللّٰه ائتمن على وحيه جبريل وأنا

ومعاوية، وكاد أن يبعث معاوية نبيّاً من كثرة علمه وائتمانه على كلام ربّي، يغفر اللّٰه لمعاوية ذنوبه، ووقاه حسابه، وعلّمه كتابه، وجعله هادياً مهديّاً وهدى به» [خداوند جبرئيل و من و معاويه را براى وحى، امين دانست و نزديك بود معاويه به خاطر كثرت علم و امين بودنش بر كلام پروردگار، پيامبر شود. خداوند گناهان معاويه را مى آمرزد، و از حساب (قيامت) او را حفظ مى كند، و كتابش را به او تعليم داد و او را هدايت كننده و هدايت شده قرار داد و به وسيلۀ او (ديگران را) هدايت كرد]. اين حديث را ابن عساكر از مردى [عن رجلٍ] نقل كرده است⁽¹⁾.

حاكم گفته است: از احمد بن عمر دمشقى - كه فردى آگاه به حديث [رايجِ در] شام بود - دربارۀ اين حديث سؤال شد و او آن را با جدّيّت انكار كرد.

امينى مى گويد: گمان مى كنم راويان بد كردار خواسته اند از مقام نبوّت بكاهند، نه اين كه مقام معاويه را ترفيع دهند؛ زيرا مى دانيم كه فاصلۀ زيادى است بين مرتبۀ نبوّتى كه مسلمين به آن اعتقاد دارند، و بين اين شخصى كه بر مسند خلافت تكيه زده است. و از اين قوم مى پرسيم چه چيز موجب شده اين مقام شامخ را به وى نسبت دهيد؟! آيا اصل و ريشۀ وى؛ يعنى شجرۀ ملعونۀ در قرآن و زبان پيامبر؟!

يا ظلم و جورى كه مرتكب شده است؟!

يا كافر بودنش تا چند ماه قبل از وفات پيامبر؟!

يا جنگيدن با خليفۀ وقت خود كه فرمانبردارى از او بر وى واجب بوده و اهل حلّ و عقد با وى بيعت كرده بودند و مسلمين به خلافت وى راضى شده بودند، [با اين حال] بر وى شمشير كشيد و خونهاى زيادى را به ناحقّ ريخت؟!

يا گناهان بزرگى كه در ايّام تسلّطش انجام داد؛ مثل قتل ابرار اخيارى چون:

حجر بن عدىّ و اصحابش، و عمرو بن حمق خزاعى و بسيارى افراد ديگر؛ و لعن كردن امير المؤمنين و امام حسن و امام حسين عليهم السلام و گروهى از مؤمنان ممتاز در قنوت؛ و برانگيختن هوا وهوس ها براى تهمت زدن به اهل بيت نبوّت؛ و به راه انداختن راويانى كه به اهل بيت خدشه وارد مى كردند، و جعل احاديث براى ستايش از امويان؛ و ملحق كردن زياد [به ابوسفيان] به رغم حديثى كه نزد همۀ مسلمين ثابت شده يعنى : «الولد للفراش وللعاهر الحجر» [فرزند از آنِ فراش (شوهر) است و بر زانا كار، حَدّ جارى مى شود]؛ و بيعت گرفتن براى يزيد خون ريز خائنِ دائم الخمر، و مسلّط كردن وى بر جان و ناموس مسلمين؛ و استمرار اين ناهنجارى ها و عادات زشت و امثال آنها، كه صفحۀ تاريخ را سياه كرد تا آنگاه كه كاسۀ ظلمش لبريز شد و مرگش فرا رسيد؟!

و چه زمانى معاويه به علم و قرآن ربط داشته با اين كه حتّى يك آيه از آن را هم نمى دانسته است؟! مثل آيۀ: «أَطِيعُوا اَللّٰهَ وَ أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ وَ أُولِي اَلْأَمْرِ مِنْكُمْ» ⁽¹⁾[اى كسانى كه ايمان آورده ايد! اطاعت كنيد خدا را! و اطاعت كنيد پيامبر خدا و اولو الامر (اوصياى پيامبر) را!]. آيا امير المؤمنين على عليه السلام از جمله «اُولى الأمر» نيست بنا بر هر تفسيرى كه از آيه شود؟!

و مانند آيۀ: «وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزٰاؤُهُ جَهَنَّمُ خٰالِداً فِيهٰا» ⁽²⁾[و هر كس، فرد باايمانى را از روى عمد به قتل برساند، مجازات او دوزخ است].

و مانند آيۀ: «وَ اَلَّذِينَ يُؤْذُونَ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اَلْمُؤْمِنٰاتِ بِغَيْرِ مَا اِكْتَسَبُوا فَقَدِ اِحْتَمَلُوا بُهْتٰاناً وَ إِثْماً مُبِيناً» ⁽³⁾[و آنان كه مردان و زنان با ايمان را به خاطر كارى كه انجام نداده اند آزار مى دهند، بار بهتان و گناه آشكارى را به دوش كشيده اند].

و آيات فراوان ديگرى كه با جرايم سنگينش، آنها را ضايع كرده است. و آيا

كسى كه حتّى به يك آيۀ قرآن هم عمل نكرده و حدود آن را اقامه نكرده، امين بر قرآن مى شود؟! «وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اَللّٰهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ» ⁽¹⁾[و هر كس از حدود الهى تجاوز كند به خويشتن ستم كرده است].

«وَ مَنْ يَعْصِ اَللّٰهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نٰاراً خٰالِداً فِيهٰا وَ لَهُ عَذٰابٌ مُهِينٌ» ⁽²⁾[و آن كس كه نافرمانى خدا و پيامبرش را كند و از مرزهاى او تجاوز نمايد، او را در آتشى وارد مى كند كه جاودانه در آن خواهد ماند؛ و براى او مجازات خواركننده اى است].

آيا علم زياد او كه نزديك بود او را به نبوّت مبعوث كند، او را بر دشمنى عترت طاهره بر انگيخته است؟! و آيا اين علم، او را بر اين گناهان بزرگ و فواحش آشكارى كه تاريخ از او و اين پيشانى سياهان، ثبت كرده، وادار كرده است؟! تاريخ، قتل بسيارى از شيعيان امير المؤمنين عليه السلام در كوفه و ساير بلاد اسلامى توسّط او را براى ما ثبت كرده است. و امّا پيرامون اذيّت و آزار مكرّر وى نسبت به شيعيان مخلص آل اللّٰه، سخن بگو و هر چه بگويى اغراق نكرده اى و اعتراضى بر تو وارد نيست⁽³⁾.

سپس از راويان، دربارۀ امانتدارى معاويه كه به واسطۀ آن مستحقّ شده كه نفر سوم در كنار پيامبر و جبرئيل گرديده، و از اُمناى خداوند حساب شود، مى پرسيم: آيا [منظور] امانتدارى وى نسبت به قرآن است؟! كه وى با آن مخالفت كرد. يا امانتدارى نسبت به سنّت است؟! كه وى به آن عمل نكرده است. يا امانتدارى نسبت به خونهاست؟! كه وى آنها را ريخته است. يا امانتدارى نسبت به اهل بيت است؟! كه او به آنها ستم كرده است. يا به خاطر ايجاد امنيّت براى امّت است؟! كه اين امنيّت را از بين برده است. يا به خاطر

صدق و راستى وى است؟! كه از صدق و راستى جدا بوده است. يا بر دروغ گويى است؟! كه ديگران را بر آن بر انگيخته است. يا بر مؤمنان است؟ كه اعضاى آنها را قطع كرده است. يا بر اسلام است؟ كه آن را ضايع كرد. يا بر احكام است؟! كه آنها را تغيير داد. يا بر منابر است؟! كه آنها را با لعن اولياى خدا بر آنها، آلوده ساخت. و يا؟ و يا؟ و يا؟....

آيا به خاطر اين جنايات و امثال آنها، نزديك بود كه وى به نبوّت مبعوث شود، آن گونه كه راويانِ بدى به دروغ گفتند؟!

خوشا به حال نبوّتى كه نزديك بود، چنين مردى بار آن را به دوش كِشد!

قد خم، ريش سفيد، اشك دمادم يحيى *** تو به اين حالت اگر عشق نبازى چه شود

اى كاش راويان سوء، ديدگاه هاى خود را بر حديث اُرُز [برنج] جمع مى كردند و از آن تجاوز نمى كردند و نبوّت را به مثل معاويه نمى بخشيدند، كه همين در شناخت نبوّت و فضيلت آن كفايت مى كند! و آن حديث اين است:

«لو كان الاُرُز حيواناً لكان آدميّاً، ولو كان آدميّاً لكان رجلاً صالحاً، ولو كان صالحاً لكان نبيّاً، ولو كان نبيّاً لكان مرسلاً، ولو كان مرسلاً لكان أنا» [اگر برنج حيوان بود (به صورت) انسان بود، و اگر انسان بود (به صورت) مرد صالحى بود، و اگر صالح بود (به صورت) نبى بود، و اگر نبى بود (به صورت) رسول بود، و اگر رسول بود (به صورت) من بود]⁽¹⁾.

- 5 - تغيير رنگ چهرۀ پيامبر از تقدير الهى!

اشاره

آن گونه كه در «مرقاة الوصول»⁽²⁾آمده است: حكيم تِرمذى از رزق اللّٰه بن موسى باجى بصرى، از مؤمل بن اسماعيل - عدوى بصرى - از حمّاد بن سلمه،

از سعيد بن جمهان بصرى، از سفينه غلام اُمّ سلمه نقل كرده است: رسول خدا صلى الله عليه و آله هنگامى كه نماز صبح مى خواند رو به اصحاب مى كرد و مى فرمود:

كدام يك از شما ديشب خوابى ديده است؟ روزى پس از نماز صبح رو به اصحاب كرد و گفت: كدام يك ديشب خوابى ديده است؟ مردى گفت: اى رسول خدا! من خواب ديدم گويا ترازويى از آسمان آويزان است و شما در يك كفّه، و ابوبكر در كفّۀ ديگر قرار داريد و شما سنگين تر از ابوبكر بوديد.

پس برداشته شديد و ابوبكر همانجا ماند. سپس عمر در كفّۀ ديگر قرار گرفت و با ابوبكر مقايسه شد و ابوبكر سنگين تر از عمر شد. پس ابوبكر برداشته شد و عمر همانجا ماند، سپس عثمان در كفّۀ ديگر قرار گرفت و عمر از او سنگين تر شد. پس عمر برداشته شد و عثمان همانجا ماند سپس على در كفّۀ ديگر قرار گرفت و عثمان از او سنگين تر بود و ترازو برداشته شد. در اين هنگام چهرۀ رسول خدا صلى الله عليه و آله تغيير كرد، و آنگاه فرمود: «خلافة نبوّة ثلاثين عاماً ثمّ تكون مُلكاً» [جانشينى پيامبر سى سال است، سپس پادشاهى مى شود].

رجال سند روايت:

1 - رزق اللّٰه بصرى، متوفّاى (256 يا 260)؛ اُندلسى دربارۀ وى گفته است:

«احاديث غير قابل قبولى را نقل كرده ولى فرد صالحى است و مشكلى ندارد»⁽¹⁾.

2 - مؤمّل عدوى بصرى، متوفّاى (206)؛ ابوحاتم⁽²⁾دربارۀ وى نوشته است: «وى در نقل سنّت بسيار راستگو و با خطاى فراوان بوده است». و بخارى نوشته است⁽³⁾: «حديث وى مقبول نيست».

3 - سعيد بن جمهان بصرى، متوفّاى (136)؛ ابوحاتم⁽⁴⁾در بارۀ وى نوشته

است: «حديثش نوشته مى شود امّا قابل احتجاج نيست». و ساجى نوشته است⁽¹⁾: «در احاديث وى كسى با او موافق نيست».

امينى مى گويد: «وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ * اَلَّذِينَ إِذَا اِكْتٰالُوا عَلَى اَلنّٰاسِ يَسْتَوْفُونَ * وَ إِذٰا كٰالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ * أَ لاٰ يَظُنُّ أُولٰئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ * لِيَوْمٍ عَظِيمٍ * يَوْمَ يَقُومُ اَلنّٰاسُ لِرَبِّ اَلْعٰالَمِينَ» ⁽²⁾[واى بر كم فروشان! * آنان كه وقتى براى خود پيمانه مى كنند، حقّ خود را به طور كامل مى گيرند؛ * امّا هنگامى كه مى خواهند براى ديگران پيمانه يا وزن كنند، كم مى گذارند! * آيا آنها گمان نمى كنند كه برانگيخته مى شوند، * در روزى بزرگ؛ * روزى كه مردم در پيشگاه پروردگار جهانيان مى ايستند].

اين ترازويى كه اهل بصره آورده اند و از آسمان بصره آويزان شده شاهينش⁽³⁾ناميزان است، يكى از دو كفّه اش سبكتر از كفّۀ ديگر است، و زبانه اش كج است؛ «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي اَلَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ اَلَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ» ⁽⁴⁾[بگو: «آيا كسانى كه مى دانند با كسانى كه نمى دانند يكسانند؟!]. «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي اَلْأَعْمىٰ وَ اَلْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي اَلظُّلُمٰاتُ وَ اَلنُّورُ» ⁽⁵⁾[بگو: آيا نابينا و بينا يكسانند؟! يا ظلمتها و نور برابرند؟!].

چگونه در ترازوى عدل و انصاف، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با اين عظمت، با پسر ابوقحافه كه فقط ابوبكر است مقايسه مى شود؟! كدام طبع كريمانه و كدام خلق و خوى خوش در كفّه اى كه ابوبكر در آن قرار دارد گذاشته مى شود؟! و كدام ملكات با ارزش؟! و كدام حكمتهاى علمى يا عملى؟! و كدام كارهاى معروف و معرفتهاى رفيع؟! و كدام بصيرت نافذ؟! و كدام علم؟! و كدام شجاعت؟!

و كدام عصمت؟! و كدام قداست؟! و كدام عظمت؟! و كدام عزم؟! و كدام حزم [محكم كارى]؟! و كدام و كدام...؟! آيا وجدان و منطق اين موازنه را قبول مى كند تا سپس گفته شود يكى از دو كفّۀ ترازو سنگين تر از ديگرى شد؟! «فَمٰا لِهٰؤُلاٰءِ اَلْقَوْمِ لاٰ يَكٰادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثاً» ⁽¹⁾[پس چرا اين گروه حاضر نيستند سخنى را درك كنند؟!].

وانگهى، چگونه ابوبكر سنگين تر از عمر شده در حالى كه آن دو در همۀ فضايل در طول زندگى مساوى هستند، و تنها كشور گشايى عمر و احسانهاى وى در پراكندن اسلام در گوشه و كنار دنيا فراموش نمى شود، و هميشه در صفحات تاريخ نوشته مى شود؛ و اگر در ترازويى كه معيوب نيست با ابوبكر سنجيده شود از او سنگين تر مى شود.

و چگونه در اين ترازو بين پيامبر اعظم و امير المؤمنين جدايى افتاد؟! در حالى كه او به نصّ قرآن كريم جان پيامبر است، و به حكم كتاب عزيز داراى عصمت است، و وارث علم پيامبر، و باب حكمت او، و هم پايۀ قرآن است، و براساس سخن پيامبر صلى الله عليه و آله: «إنّي مخلّف فيكم اثنين: كتاب اللّٰه وعترتي أهل بيتي» [من دو چيز ميان شما جانشين خود مى كنم: كتاب خدا، و عترت و اهل بيتم را] خليفۀ پيامبراسلام صلى الله عليه و آله است.

و عثمان كدام فضيلت بزرگ و مهمّى را دارد كه در كفّۀ ترازو گذاشته شود و به واسطۀ آن از على كه در فضايل مانند رسول خدا صلى الله عليه و آله است برترى يابد؟! من نمى دانم.

افزون بر اينها، اگر اين تعبيرى كه به رسول خدا صلى الله عليه و آله نسبت داده اند حقّ باشد، پس به ناچار با تقديرى از جانب خداى متعال و خواست او و به جهت حفظ نظام أصلح بوده است؛ پس چرا چهرۀ آن حضرت از آنچه خدا مقدّر

كرده و خواسته است و دوست دارد، تغيير كرد؟! و آن حضرت هدفى نداشتند جز حصول رضايت خدا و دعوت به آن و رساندن امّت به آن. آيا اين با عصمت آن حضرت منافات ندارد و با مقام بلند او در تضادّ نيست؟!

لكن غلوّ در فضايل گاه اين گونه سخنان را تصحيح مى كند. فإنّا للّٰه وإنّا إليه راجعون.

- 6 - شيطان از عمر مى ترسد ولى از رسول خدا نمى ترسد!! پيامبر دوست دارد به زنان رقّاص نگاه كند، و به صداى غناى آنها گوش دهد، و در مجالس لهو حضور يابد!!

اشاره

1 - از بريده نقل شده است: «رسول خدا صلى الله عليه و آله براى يكى از جنگها از مدينه خارج شد، و چون بازگشت كنيزى سياه آمد و گفت: اى رسول خدا! من نذر كرده ام اگر خدا تو را به سلامت باز گرداند در حضور شما دفّ بزنم و آواز خوانى كنم. رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «إن كنتَ نذرتَ فاضربي و إلّافلا» [اگر نذر كرده اى، دف بزن وگرنه خير]. پس شروع به دف زدن كرد، و ابوبكر داخل شد و او هنوز دف مى زد، سپس على داخل شد و او هنوز دفّ مى زد، سپس عثمان داخل شد و او دفّ مى زد، ولى تا عمر داخل شد كنيز دفّ را زير پايش گذاشت و روى آن نشست. در اين هنگام رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «إنّ الشيطان ليخاف منك يا عمر! إنّي كنتُ جالساً وهي تضرب، فدخل أبو بكر وهي تضرب، ثمّ دخل عليّ وهي تضرب، ثمّ دخل عثمان وهي تضرب، فلمّا دخلْتَ أنت يا عمر! ألقت الدفّ» [اى عمر! همانا شيطان از تو مى ترسد، من نشسته بودم و آن كنيز دفّ مى زد، و ابوبكر آمد و او مى زد، سپس على آمد و او مى زد، سپس عثمان آمد و او مى زد، و چون تو وارد شدى دفّ را انداخت].

و در لفظ احمد آمده است: «إنّ الشيطان ليفرَق منك يا عمر!»⁽¹⁾[اى عمر! همانا شيطان از تو جدا مى شود و دور مى گردد].

2 - از عايشه نقل شده است: «رسول خدا صلى الله عليه و آله نشسته بودند، پس سر و صداى كودكان را شنيديم. سپس رسول خدا صلى الله عليه و آله بلند شد و كنيز حبشى را ديد كه مى رقصد و كودكان پيرامون او هستند؛ فرمود: «يا عائشة! تعالي فانظري» [اى عايشه! بيا و نگاه كن]. من آمدم و چانۀ خود را بر شانۀ رسول خدا صلى الله عليه و آله گذاشتم و از بين شانه و سر پيامبر به آن كنيز نگاه كردم، پيامبر به من گفت: «أما شبعتِ؟ أما شبعتِ؟» [سير نشدى؟ سير نشدى؟]. و من مى گفتم: نه، تا منزلت خود را نزد پيامبر بفهمم [كه چقدر براى من ارزش قائل است]. ناگاه عمر آمد و مردم از اطراف كنيز پراكنده شدند، در اين هنگام رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «إنّي لأنظر شياطين الجنّ والإنس قد فرّوا من عمر» [همانا من شيطانهاى جنّ و انس را مى بينم كه از عمر فرار كردند]. عايشه مى گويد: در اين هنگام من بازگشتم»⁽²⁾.

3 - ابونصر طوسى در «اللمع»⁽³⁾نقل كرده است: «پيامبر صلى الله عليه و آله داخل خانۀ عايشه شد، و دو كنيز را ديد كه آواز مى خوانند و دفّ مى زنند و آنها را از اين كار نهى نكرد، و عمر بن خطّاب خشمگين شد و گفت: آيا آلت لهو شيطان در خانۀ رسول خدا صلى الله عليه و آله باشد؟ در اين هنگام پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «دعهما يا عمر!!؛ فإنّ لكلّ قوم عيداً» [اى عمر! آن دو را واگذار؛ همانا براى هر گروهى عيدى است].

امينى مى گويد: ما نيازى به بحث از سند اين روايات نداريم؛ زيرا در متن آنها آن قدر كلمات پست و ذلّت آور وجود دارد كه ما را از بحث

سندى بى نياز مى كند. و تِرمذى را واگذار كه سند روايت را حسن و صحيح دانسته است، و حافظان را به حال خود واگذار كه عياب (ظرفهاى) علم خود را با عيوبى مثل اين روايات پر مى كنند. بر اين بيچاره ها پوشيده مانده است كه آنچه به دنبالش هستند يعنى اثبات فضيلتى براى خليفۀ دوم، رسوائيهايى را به جانب پيامبر صلى الله عليه و آله متوجّه مى كند، كه آن حضرت از اين رسوائيها به دور است.

اين چه پيامبرى است كه دوست دارد به زنان رقّاص نگاه كند، و به صداى غناى آنها گوش كند، و در مجالس لهو حاضر باشد؟! و اينها او را قانع نمى كند تا اينكه همسرش عايشه را به آنجا بياورد در حالى كه مردم از نزديك به آن دو نظاره مى كنند و او به همسرش مى گويد: سير شدى؟! سير شدى؟! و او جواب مى دهد: خير، تا منزلتش را نزد پيامبر بفهمد! و اُبّهت پيامبرى مانع نمى شود كه همراه با كودكان براى ديدن مجالس لهو و لعب بايستد بسان اراذل و اوباش و انسانهاى پيرو هواى نفس و بى شرم و بى حيا، در حالى كه شريعت مقدّسِ او تحريم همۀ اين موارد را در كتاب و سنّت گوشزد كرده است:

1 - اين، سخن خداوند متعال است: «وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ اَلْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اَللّٰهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّخِذَهٰا هُزُواً أُولٰئِكَ لَهُمْ عَذٰابٌ مُهِينٌ» ⁽¹⁾[و بعضى از مردم سخنان بيهوده را مى خرند تا مردم را از روى نادانى، از راه خدا گمراه سازند و آيات الهى را به استهزا گيرند؛ براى آنان عذابى خواركننده است].

و ابن ابى دنيا و ابن مَرْدَوَيْه از طريق عايشه به صورت مرفوع نقل كرده اند:

«إنّ اللّٰه تعالى حرّم القينة وبيعها وثمنها وتعليمها والاستماع إليها» [همانا خداى متعال كنيز آواز خوان و فروش آن و بهاى آن و تعليم دادن به او و گوش كردن به او را حرام كرده است]، سپس اين آيه راخواندند: «وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ اَلْحَدِيثِ» ⁽²⁾

[وبعضى از مردم سخنان بيهوده را مى خرند].

و از ابن مسعود نقل شده است:

از پيامبر دربارۀ آيۀ: «وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ اَلْحَدِيثِ» سؤال شد. گفت:

«هو واللّٰه! الغناء»⁽¹⁾[به خدا سوگند! منظور، غناء است].

2 - خداوند متعال امّت محمّد صلى الله عليه و آله را در قرآن با آيۀ: «وَ أَنْتُمْ سٰامِدُونَ» ⁽²⁾[و پيوسته در غفلت و هوسرانى به سرمى بريد]، مى ترساند؛ عكرمه از ابن عباس نقل كرده است: «سمد به زبان قبيله حِمْيَر همان غناء است؛ «سَمِّدْ لَنٰا» يعنى براى ما غناء بخوان، و به كنيز گفته مى شود: «اسمدينا»؛ يعنى ما را با غناء سرگرم كن»⁽³⁾.

3 - در قرآن عزيز سخن خداوند به ابليس وجود دارد كه فرمود: «وَ اِسْتَفْزِزْ مَنِ اِسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ» ⁽⁴⁾[هر كدام از آنها را مى توانى با صدايت تحريك كن].

ابن عبّاس و مجاهد گفته اند: «منظور از صداى شيطان، غناء، نى ها و لهو و لعب است»⁽⁵⁾.

غناء و آلات لهو در روايات:

1 - از عمر بن خطّاب در حديث مرفوعى نقل شده است: «ثمن القينة سحت، وغناؤها حرام، والنظر إليها حرام، وثمنها من ثمن الكلب، وثمن الكلب سحت»⁽⁶⁾[پولى كه در قبال كنيز آواز خوان داده مى شود سُحت (حرام و خبيث) است، و آوازخوانى او حرام، و نگاه به او حرام است، و بهاى آن از بهاى سگ است، و بهاى

سگ سُحت است].

2 - به پيامبرنسبت داده شده است: «ليكوننّ في اُمّتي قوم يستحلّون الخزّ والخمر والمعازف» [در امّت من گروهى مى آيند كه پوشيدن حرير و خوردن شراب و آلات موسيقى را حلال مى دانند]⁽¹⁾,⁽²⁾.

3 - از انس و ابو اُمامه اين حديث مرفوع نقل شده است: «بعثني اللّٰه رحمة وهدى للعالمين، وبعثني بمَحْق المعازف والمزامير وأمر الجاهليّة»⁽³⁾[خداوند مرا رحمت و هدايت براى عالميان مبعوث نمود، و براى محو آلات موسيقى و نى ها و امر جاهليّت مبعوث كرده است].

4 - از انس بن مالك اين حديث مرفوع نقل شده است: «من جلس إلى قينة يسمع منها صُبّ في اُذنه الآنك يوم القيامة»⁽⁴⁾[كسى كه كنار كنيز آواز خوان بنشيند و گوش دهد در روز قيامت در گوشش سرب ريخته مى شود].

5 - رسول خدا صلى الله عليه و آله در روز فتح مكّه فرمود: «إنّما بُعثتُ بكسر الدفّ والمزمار» [من براى شكستن دفّ و نى مبعوث شده ام]؛ آنگاه صحابه خارج شدند و آنها را از دست جوانان گرفتند و شكستند⁽⁵⁾.

غناء در مذاهب چهار گانه:

1 - پيشواى حنفيّه، غناء را حرام كرده، و آن و نيز گوش دادن به آن را از گناهان شمرده است؛ و بزرگان اهل كوفه مانند سفيان و حمّاد و ابراهيم و شعبى و عِكْرِمَه بر همين باورند.

2 - از مالك پيشواى مالكيّه نقل شده كه از غناء و گوش دادن به آن نهى كرد؛ و ساير اهل مدينه جز ابراهيم بن سعد نيز بر همين باورند.

3 - بر اساس آنچه شارح «المقنع» حكايت كرده، از گروهى از حنابله تحريم غناء نقل شده است. و از عبداللّٰه بن احمد حنبل نقل شده است: «از پدرم دربارۀ غناء پرسيدم گفت: نفاق را در قلب مى روياند، و آن را دوست ندارم. سپس سخن مالك را ذكر كرد كه گفته است: نزد ما، فقط فاسقان آن را انجام مى دهند».

4 - و اصحاب شافعى كه آشناى به مذهب او هستند به تحريم غنا تصريح كرده اند، و سخن كسانى كه حلال بودن آن را به وى نسبت داده اند - مانند قاضى ابوطيّب كه خود، كتابى در مذمّت غناء و منع از آن نگاشته است، و مانند طبرى، و شيخ ابواسحاق در «التنبيه»⁽¹⁾- را ردّ كرده اند. و در «مفتاح السعادة»⁽²⁾آمده است: «گفته شده: لذّت بردن با غناء و نواختن آلات لهو، كفر است».

امينى مى گويد: شايد گويندۀ اين سخن به اين حديث مرفوع ابوهريره كه ابويعقوب نيشابورى نقل كرده، استناد كرده باشد: «استماع الملاهي معصية، والجلوس عليها فسق، والتلذّذ بها كفر»⁽³⁾[گوش دادن به آلات لهو معصيت است، و نشستن براى آن فسق است، و لذّت بردن از آن كفر است].

نگرشى در احاديث ياد شده:

اين است جايگاه غناء و آلات لهو، و اين است چيزى كه از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله نقل شده است؛ آيا در اين صورت معقول است چنين مسامحه اى كه عصمت آن حضرت را معيوب مى سازد، و مقام او را پايين مى آورد، و او را در پرتگاه جهل مى افكند، به وى نسبت داده شود؟! سپس گمان شود تنها كسى كه از غناء

و آلات لهو نهى كرد و در برابر باطل ترش روى شد و اخم كرد، و آن را درهم كوبيد و بى اثر ساخت، عمر بود نه رسول خدا صلى الله عليه و آله! و اين چه شيطانى است كه از عمر مى ترسد ولى از رسول خدا صلى الله عليه و آله نمى ترسد؟!

اين چه پيامبرى است كه صداى آلات لهو را مى شنود، و زنِ رقّاصِ نامحرم در حضور او مى رقصد و دفّ مى زند و مى خواند، و او همسرش را در اين جايگاههاى پست نگه مى دارد، سپس مى گويد: «لستُ من ددٍ ولا الدد منّي» يا «لستُ من ددٍ ولا ددٌ منّي» [من از لهو و لعب نيستم، و لهو و لعب از من نيست]. يا مى گويد: «لستُ من الباطل ولا الباطل منّي»⁽¹⁾[من از باطل نيستم و باطل از من نيست].

اين چه بزرگى است كه در خانه اش آواز كنيزان و دفّ زدن آنها رامى بيند و هيچ نمى گويد، و تنها عمر به خشم مى آيد و مى گويد: آيا آلت لهوِ شيطان در خانۀ رسول خداست؟! آيا اين پيامبر همان كسى نيست كه وقتى صداى آلت لهو را شنيد دو انگشت خود را در گوشهايش كرد و از آن راه دور شد؟!

نافع مى گويد: عبداللّٰه بن عمر صداى آلت لهو را شنيد پس دو انگشت خود را در گوشهايش فرو برد و از آن راه دور شد، و به من گفت: اى نافع! آيا چيزى مى شنوى؟ گفتم: نه؛ پس انگشتش را از گوش در آورد و گفت: من با رسول خدا صلى الله عليه و آله بودم كه چنين صدايى را شنيد و همين كار را كرد⁽²⁾.

آيا از رسول خدا صلى الله عليه و آله تعجّب نمى كنى كه كنيزان حبشى در مسجد شريف او كه شريف ترين مكانهاى دنياست بازى مى كنند و مى رقصند و غنا مى خوانند و او و همسرش به آنها نظاره مى كنند، و عمر آنها را نهى مى كند، و پيامبر صلى الله عليه و آله مى گويد: اى عمر! آنها را واگذار؟!

آيا اين روايت كه از نبىّ اقدس صلى الله عليه و آله با چندين طريق نقل شده، صحيح است:

«جنّبوا مساجدكم صبيانكم، ومجانينكم، وشراءكم، وبيعكم، وخصوماتكم، ورفع أصواتكم، و إقامة حدودكم» [در مساجد خود از ورود بچه ها، ديوانه ها، از خريد و فروش، دشمنى ها ودعواها، بلند كردن صدا، و اقامۀ حدود اجتناب كنيد]. و فرمود:

«من سمع رجلاً ينشد ضالّة في المسجد فليقل: لاردّها اللّٰه عليك؛ فإنّ المساجد لم تبن لهذا» [اگر كسى شنيد مردى در مسجد دربارۀ گمشده اى كمك مى خواهد، بايد بگويد:

خداوند آن را به تو باز نگرداند؛ زيرا مساجد براى اين، بنا نشده اند]. اين روايت را مسلم و ابو داود و ابن ماجه و تِرمذى نقل كرده اند⁽¹⁾.

و مسلم و نسائى و ابن ماجه از بريده نقل كرده اند⁽²⁾: مردى در مسجد براى پيدا شدن شترش كمك مى خواست، رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «لاوجدْتَ، إنّما بنيت المساجد لِما بنيت له» [پيدا نكنى، همانا مساجد براى كارهاى مهمّ بنا شده است].

و فرمود: «سيكون في آخر الزمان قوم يكون حديثهم في مساجدهم ليس للّٰه فيهم حاجة» [در آخر الزمان گروهى مى آيند كه سخن گفتن آنها در مساجدشان است و براى خداوند در آنها هيچ حاجتى نيست]. ابن حبّان اين حديث را در صحيح خود نقل كرده است⁽³⁾.

و نيز فرمود: «لا تتّخذوا المساجد طرقاً إلّالذكر أو صلاة»⁽⁴⁾[مساجد را محلّ رفت و آمد قرار ندهيد مگر براى ذكر يا نماز].

[حال با وجود اين احاديث، چگونه تصوّر مى شود كه در مسجد نبوى لهو و لعب انجام شود و پيامبر نظاره گر باشد؟!].

و چه گمانى به پيامبر عصمت دارى كه خداوند سبحان پيش از بعثت او به خاطر شرافت دادن و بزرگداشت قداست جايگاهش، ميان آن حضرت و گوش دادن به غنا و آلات لهوى كه قصد كرده بود، فاصله مى اندازد⁽¹⁾، امّا پس از مبعث شريف او، راه را بر او باز مى گذارد تا با خاطرى آسوده غناى زنان اجنبيّه را در حال رقص آنها بشنود؟!

بيا به مصيبت ديگرى از زركشى در «الإجابة»⁽²⁾گوش دهيم كه در آنجا از ويژگيهاى عايشه اين را برشمرده است:

رسول خدا صلى الله عليه و آله از رضايت عايشه پيروى مى كرد مثل بازى كردن عايشه (كه دخترى كم سنّ و سال بوده) با وسائل بازى، و ايستادن حضرت در مقابل عايشه به گونه اى كه بتواند به حبشى ها كه مى رقصيدند نگاه كند. و علما از اين، احكام زيادى استنباط كرده اند و چقدر او [عايشه] با بركت است.

آيا اين مرد مى خواهد كرامتى را براى عايشه ثابت كند يا لغزشى براى شوهرش ذكر كند؟!

و آيا پيامبر صلى الله عليه و آله از رضايت عايشه در امور مشروع پيروى مى كرد، يا اعمّ از مشروع و غير مشروع؟! پناه بر خدا.

و آيا ممكن است به دنبال رضايت او باشد حتّى در نقض كردن شريعت الهى كه آورده بود؟!

و كدام حكمى از مثل اين مدرك بى ارزش استنباط مى شود؟!

مرحبا به نويسندگان و علمايى كه استنباط مى كنند! و خداوند امثال اين بركات را زياد كند! و بلكه زياد نكند!

وانگهى، آيا نذر، كارِ ممنوع را مباح مى كند؟! در حديث شريفى، از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده است: «لانذر في معصية ولانذر فيما لا يملك ابن آدم»⁽¹⁾[نذر در معصيت و در چيزى كه فرزند آدم مالك آن نيست صحيح نمى باشد].

و فرمود: «لا نذر إلّافيما يُبتغى به وجه اللّٰه تعالى»⁽²⁾[نذر صحيح نيست مگر در چيزى كه با آن وجه خداى تعالى (و تقرّب به او) طلب شود].

حال با توجّه به اين احاديث، آيا شرط انعقاد نذر اين نيست كه متعلَّق آن رجحان داشته باشد و به گونه اى باشد كه با آن وجه خداوند طلب شود تا باعث تقرّب انسان به خداى سبحان شود، و صحيح باشد كه نذر كننده بگويد: «للّٰه عليَّ كذا» [براى خدا بر عهدۀ من است فلان كار...]؟! پس دفّ زدنِ زن نامحرم در حضور مرد نامحرم و آوازه خوانى و رقص او در حضور وى چه رجحانى دارد؟!

مگر اينكه كسى بگويد: آن كنيز يا مسجدِ پيامبر اعظم، اين امور ممنوعه را مباح كرده، يا غلوّ در فضايل خليفه مباح كرده كه جايز شمرده شوند!

ديدگاه عمر دربارۀ غناء:

اگر تعجّب مى كنى تعجّب كن از اين كه اين كلمات تمسخرآميز مى فهمانند كه عمر از غناء كراهت داشت، در حالى كه عينى در «عمدة القاري في شرح صحيح بخاري»⁽³⁾به نقل از كتاب «التمهيد» اثر ابوعمر نگارندۀ كتاب «الاستيعاب»، عمر را جزء كسانى مى شمارد كه غناء را مباح مى دانند، و او را در شمار عثمان، عبدالرحمن بن عوف، سعد بن ابى وقّاص، عبداللّٰه بن عمر، معاويه، عمرو عاص، نعمان بن بشير، و حسّان بن ثابت قرار داده است.

و شوكانى در «نيل الأوطار» نوشته است⁽¹⁾: «[جواز] غنا و گوش دادن به آن از گروهى از صحابه و تابعان روايت شده است و از جملۀ صحابه، عمر است»؛ چنانكه ابن عبد البرّ⁽²⁾و ديگران روايت كرده اند.

و آن گونه كه در «نيل الأوطار»⁽³⁾آمده است، مبرّد و بيهقى در «المعرفة» دربارۀ عمر نقل كرده اند: «أ نّه إذا كان داخلاً في بيته ترنّم بالبيت والبيتين» [عمر هرگاه داخل خانه اش مى شد يك يا دو بيت را ترنّم مى كرد].

و شوكانى با اين روايت بر مباح بودن غنا در بعضى مواقع استدلال كرده است، و اين مى رساند كه منظور از ترنّم، غناء است.

و ابن منظور در لسان العرب⁽⁴⁾نوشته است: «قد رخّص عمر رضى الله عنه في غناء الأعراب» [عمر، غناى اعراب را اجازه داده بود].

و حديث خوات بن جبير صحابى مطلب را روشن مى كند؛ مى گويد: «ما با عمر آهنگ حجّ نموديم، و با سوارانى به راه افتاديم كه در ميان آنها ابوعبيدة بن جرّاح و عبدالرحمن بن عوف بودند، پس گفتند: از شعر ضرار براى ما با غناء بخوان. عمر گفت: ابوعبداللّٰه را واگذاريد تا اشعار خود را با غناء بخواند؛ پس پيوسته براى آنها غناء خواندم تا سحر شد و آنگاه عمر گفت: «إرفع لسانك يا خوات! فقد أسحرنا» [اى خوات! زبان بازگير كه شب را به سحر رسانديم]⁽⁵⁾.

و از سائب بن يزيد نقل شده است: هنگامى كه با عبدالرحمن بن عوف در راه مكّه بوديم به رباح گفت: براى ما غنا بخوان پس عمر به او گفت: «إن كنت آخذاً فعليك بشعر ضرار بن الخطّاب» [اگر مى خواهى بخوانى، از شعر ضرار بن خطّاب

بخوان]⁽¹⁾.

و در روايت ابن عساكر در تاريخش⁽²⁾آمده است: «عمر گفت: اين چيست؟ عبدالرحمن گفت: اين لهو اشكالى ندارد و بدين وسيله سفرمان را كوتاه مى كنيم. آنگاه عمر گفت: اگر مى خواهى بخوانى... تا آخر حديث».

اين عمر است، و اين ديدگاهش مى باشد، و اين سيرۀ وى دربارۀ غناء است؛ حال آيا معقول است كه آواز خوانان از او بترسند و از كار خود دست بكشند و به سرعت فرار كنند، ولى پيامبر صلى الله عليه و آله به آن گوش دهد واز آن دورى نكند؟! و بر اين باور باشد كه شيطان از عمر فرار مى كند ولى از او فرار نمى كند؟! پناه بر تو اى خدا! [المستعاذ بك يا اللّٰه!].

و احمد در «مسند»⁽³⁾خود از طريق ابن ابى أوفى همين فضيلت موهوم را براى عثمان نيز نقل كرده است؛ مى نويسد: «ابوبكر از پيامبر اذن دخول خواست و كنيزكى دفّ مى زد پس ابوبكر داخل شد، سپس عمر اذن دخول خواست و داخل شد، سپس عثمان اذن دخول خواست در اين هنگام كنيز از دفّ زدن دست برداشت، و رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «إنّ عثمان رجل حيي» [همانا عثمان مرد باحيايى است].

«وَ مِنَ اَلنّٰاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي اَلْحَيٰاةِ اَلدُّنْيٰا وَ يُشْهِدُ اَللّٰهَ

عَلىٰ مٰا فِي قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ اَلْخِصٰامِ» ⁽⁴⁾

[و از مردم، كسانى هستند كه گفتار آنان، در زندگى دنيا مايۀ اعجاب

تو مى شود؛ (در ظاهر، اظهار محبّت شديد مى كنند) و خدا را بر آنچه

در دل دارند گواه مى گيرند. (اين در حالى است كه)

آنان، سرسخت ترين دشمنانند].

- 7 - پايين آوردن مقام رسالت به خاطر يك اُموى بى ارزش! پيامبر صلى الله عليه و آله مانند ديگر افراد بشر خشمگين مى شود!!

ابن حجر در «صواعق» نوشته است⁽¹⁾:

ابن ظفر گفته است: حَكَم و نيز ابوجهل به درد بى درمانى دچار شدند؛ دميرى در حياة الحيوان چنين ذكر كرده است⁽²⁾.

و لعنت پيامبر صلى الله عليه و آله بر حَكَم و فرزندش ضررى به آن دو نمى رساند؛ زيرا پيامبر صلى الله عليه و آله اين لعن را با سخن خود در حديثى ديگر تدارك نموده است: «إنّه بشرٌ يغضب كما يغضب البشر، وإنّه سأل ربّه أنّ من سبّه أو لعنه أو دعا عليه أن يكون [ذلك] رحمةً وزكاةً وكفّارةً وطهارةً» [همانا پيامبر بشرى است كه مانند ديگر انسانها غضب مى كند و از پروردگارش خواست هر كه را دشنام داده يا لعن كرده يا نفرين نموده، اينها مايۀ رحمت و تزكيه و كفّارۀ گناهان آنها و پاك شدن آنها باشد]. و آنچه را دميرى از ابن ظفر دربارۀ ابوجهل نقل كرده تأويل و توجيهى ندارد، بر خلاف نقلى كه دربارۀ حَكَم شده است؛ زيرا او صحابى است، و خيلى زشت است كه يك صحابى به چنين بلايى گرفتار شود؛ از اين رو اگر اين روايت صحيح باشد بايد حمل شود بر اينكه پيش از اسلام دچار آن بلا شده است.

من نمى دانم آيا ابن حجر مى داند چه سخنانى را بر زبانش جارى كرده و از دهان خارج مى كند؟! آيا در اين سخن، جِدّى است يا شوخى مى كند؟! امّا آن دليلى كه آورد و گفت: «لعن پيامبر صلى الله عليه و آله به حال حَكَم و پسرش ضرر ندارد...» اين را از روايتى كه بخارى و مسلم در «صحيح» خود⁽³⁾از طريق ابوهريره نقل

كرده اند، برداشت كرده است، فقط كلماتى از آن را حذف كرده و كلمات ديگرى بر آن افزوده است؛ لفظ حديث از اين قرار است: «أللّهمّ إنّما محمّدٌ بشر يغضب كما يغضب البشر، وإنّي قد اتّخذت عندك عهداً لم تخلفنيه فأ يّما مؤمن آذيتُه أو سببتُه أو لعنتُه أو جلدتُه فاجعلها له كفّارةً وقربةً تقرّبه بها إليك» [خدايا! محمّد انسانى است كه مانند ديگر انسانها غضب مى كند، و من نزد تو عهدى بسته ام كه هرگز تو برخلاف آن نسبت به من عمل نمى كنى؛ پس هر مؤمنى را كه آزرده ام يا دشنام داده ام يا لعنش كرده ام يا تازيانه زده ام اينها را كفّارۀ او و مايۀ تقرّب او به خودت قرار ده].

اين، كاستن از مقام نبوّت به خاطر يك اُموى بى ارزش است، و پنداشته است اين لعنت كننده مانند انسان عادى است كه هر چه ديگران را برمى انگيزاند او را نيز برمى انگيزاند، و دربارۀ آنچه شايستۀ غضب نيست غضب مى كند، و مخالف اين آيۀ قرآن عزيز است: «وَ مٰا يَنْطِقُ عَنِ اَلْهَوىٰ إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْيٌ يُوحىٰ» ⁽¹⁾[و هرگز از روى هواى نفس سخن نمى گويد. آنچه مى گويد چيزى جز وحى كه بر او نازل شده نيست].

آرى، پيامبر صلى الله عليه و آله انسان است امّا او آن چنان است كه در قرآن حكيم آمده است: «قُلْ إِنَّمٰا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحىٰ إِلَيَّ» ⁽²⁾[بگو: من فقط بشرى هستم مثل شما؛ (امتيازم اين است كه) به من وحى مى شود]؛ پس اگر پيامبر بر اساس وحىِ الهى آن مطرود و فرزندانش را لعن كرده، چه چيز او را از لعن نجات مى دهد؟!

مگر اينكه ابن حجر گمان كند وحى نيز از شهوات تبعيّت مى كند! چه بزرگ است كلمه اى كه از دهان آنها خارج مى شود.

و چگونه لعن، رحمت و تزكيه و پاكى و كفّاره مى شود در حالى كه به امر خداى سبحان به جايگاه خود اصابت كرده [و لعنى به جا بوده] است؟!

و ابن حجر با روايت صحيح متضافرى كه مى گويد دشنام مسلمان فسق است⁽¹⁾چه مى كند؟!

و چگونه ايمان او جايز مى شمارد كه رسول خدا دشنام گو يا لعن كننده يا اذيت كنندۀ كسى باشد و مسلمانى را به نا حقّ تازيانه بزند؟! و همۀ اينها با عصمت منافات دارد و خداى سبحان مى گويد: «وَ اَلَّذِينَ يُؤْذُونَ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اَلْمُؤْمِنٰاتِ بِغَيْرِ مَا اِكْتَسَبُوا فَقَدِ اِحْتَمَلُوا بُهْتٰاناً وَ إِثْماً مُبِيناً» ⁽²⁾[و آنان كه مردان و زنان باايمان را به خاطر كارى كه انجام نداده اند آزار مى دهند، بار بهتان و گناه آشكارى را به دوش كشيده اند]. و در حديث صحيحى وارد شده است: «أ نّه صلى الله عليه و آله لم يكن سبّاباً ولافحّاشاً ولا لعّاناً» [پيامبر صلى الله عليه و آله ناسزاگو و فحش دهنده و لعن كننده نبود]. و رسول خدا صلى الله عليه و آله از نفرين مشركان امتناع كرد و فرمود: «إنّي لم اُبعث لعّاناً وإنّما بُعثت رحمة» [من براى لعن مبعوث نشده ام، و تنها براى رحمت مبعوث شده ام]⁽³⁾. پس او صلى الله عليه و آله دربارۀ آن مشركان اميد هدايت داشت و آنها را لعن و نفرين نكرد، ولى چون در حَكَم و فرزندش اميد هيچ خيرى را نداشت آنها را چنان لعنى كرد كه ذلّت ابدى را برايشان باقى گذاشت.

آرى، روايتى كه در دو كتاب «صحيح» آمده و با عصمت پيامبر صلى الله عليه و آله منافات دارد را دستهاى هوى و هوس در زمان معاويه به خاطر نزديكى به وى و به طمع عطاى او، و اظهار محبّت به آل ابو العاص كه نزد معاويه مقرّب بودند، ساخته و پرداخته است. و هر كه مى خواهد بر بيش از آنچه در اينجا ذكر كرديم آگاه شود به كتاب «ابوهريره» اثر سيّدنا الآية سيّد عبد الحسين شرف الدين عاملى⁽⁴⁾مراجعه كند.

فرض كن كه ما - پناه بر خدا - با ابن حجر در افسانه هايش دربارۀ پيامبرِ

عصمت و قداست، همراه شديم، امّا اين غفلت زدۀ ساده لوح دربارۀ آياتى كه دربارۀ حَكَم و فرزندانش نازل شده چه تدبيرى دارد؟! آيا در اين آيات ضررى براى او هست؟! يا اين آيات را نيز رحمت و تزكيه و كفّاره و پاكى مى داند؟!

و چقدر بين ديدگاه ابن حجر درباره حَكَم، و بين سخن ابوبكر به عثمان دربارۀ حَكَم كه خواهد آمد، و سخن عمر به عثمان فاصله است؛ ابوبكر دربارۀ وى به عثمان گفته است: «عمّك إلى النار» [عموى تو به سوى جهنّم مى رود]، و عمر گفته است: «ويحك يا عثمان! تتكلّم في لعين رسول اللّٰه وطريده وعدوّ اللّٰه وعدوّ رسوله؟!» [واى بر تو اى عثمان! دربارۀ كسى كه لعن شده و طرد شدۀ رسول خدا است و دشمن خدا و رسولش مى باشد صحبت مى كنى؟!].

- 8 - بخارى و مسلم عريان بودن پيامبر صلى الله عليه و آله در بين مردم را روايت كرده اند!!

1 -مسلم و احمد از طريق عُقيل اُموى، از ليث عثمانى⁽¹⁾، از يحيى بن سعيد اُموى، از سعيد بن عاص پسر عموى عثمان، از عايشه و عثمان نقل كرده اند:

ابوبكر از رسول خدا صلى الله عليه و آله اذن ورود خواست و آن حضرت روى رخت خواب خود به پهلو دراز كشيده بود و لباس پشمى يا كتانى عايشه را پوشيده بود پس در همان حال به ابوبكر اجازه فرمود و او حاجتش را برآورد و رفت. سپس عمر اجازۀ ورود خواست و در همان حال به او اجازه داد و او نيز حاجتش را برآورد و رفت. عثمان مى گويد: سپس من اجازه ورود خواستم ولى آن حضرت نشست و به عايشه گفت: «اجمعي عليكِ ثيابك» [لباست را بر خود جمع كن]، و من نيز حاجتم را گفتم⁽²⁾و برگشتم.

در اين هنگام عايشه گفت: اى رسول خدا! چه شد كه نديدم خود را به خاطر (ورود) ابوبكر و عمر مهيّا و آماده كنى آن چنان كه خود را براى (ورود) عثمان آماده و مهيّا كردى! رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «إنّ عثمان رجل حيي وإنّي خشيت إن أذنت له على تلك الحال أن لا يبلغ إليّ في حاجته»⁽¹⁾[همانا عثمان مرد با حيايى⁽²⁾است و من ترسيدم اگر با آن حال به او اجازۀ ورود بدهم، در آن حاجتى كه دارد به سوى من نيايد].

2 - مسلم و غير او از طريق عايشه نقل كرده اند: رسول خدا صلى الله عليه و آله در خانۀ من به پهلو خوابيده بود و رانهاى خود يا ساقهاى خود را نمايان كرده بود. در اين هنگام ابوبكر اجازۀ ورود خواست و با همان حال به او اجازه داد و او سخن گفت. سپس عمر اجازۀ ورود خواست و با همان حال به او اجازه داد و او نيز سخن گفت. سپس عثمان اجازۀ ورود خواست پس رسول خدا صلى الله عليه و آله نشست و لباسهايش را مرتّب كرد. و آنگاه كه بيرون رفت عايشه گفت: «دخل أبو بكر فلم تهتش له ولم تُباله، ثمّ دخل عمر فلم تهتش له ولم تُباله، ثمّ دخل عثمان فجلسْتَ وسوّيْتَ ثيابك» [ابوبكر وارد شد و براى او حركتى نكردى و توجّهى به او نكردى، سپس عمر وارد شد و براى او حركتى نكردى و توجّهى به او ننمودى، ولى عثمان كه وارد شد، نشستى و لباسهايت را مرتّب كردى!]. فرمود: «ألا أستحيي من رجل تستحي منه الملائكة»⁽³⁾[آيا از مردى كه ملائكه از او حيا مى كنند حيا نكنم؟!].

امينى مى گويد: حياء يعنى دورى نفس از هر چه به لحاظ دينى و انسانى با شرافت و بزرگى مناسبتى ندارد. و اصل آن فطرى انسان است و كامل

شدن آن اكتسابى و به وسيلۀ ايمان است؛ و با بالا رفتن ايمان و معرفت، حيا نيز بالا مى رود و به ملكۀ راسخ در نفس منتهى مى شود كه صاحب ايمان و معرفت را از فرو رفتن در همۀ امورى كه باعث خوارى و بى مقدارى مى شود باز مى دارد؛ از اين رو انسان به وسيلۀ آن در افعال و امورى كه ترك مى كند و شهوتها و خواسته ها، محدود و داراى حدّ و مرز مى شود، و آن حدّ و مرزها بر اعضا و جوارح و بر نفس و عقل گسترده و پخش مى شود و هيچ كدام از آنها نمى تواند از حدّ و مرز خود خارج شود.

رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد: «الاستحياء من اللّٰه حقّ الحياء أن تحفظ الرأس وما وعى، والبطن وما حوى، وتذكر الموت والبلى»⁽¹⁾[حياى واقعى از خدا اين است كه سر و هر چه در آن است، و شكم و محتويات آن را حفظ كنى، و مرگ و پوسيدگى را به ياد آورى].

پس هر عملى كه از حدود دين و انسانيّت بيرون باشد با حياء منافات دارد، و حياء تنها باز دارندۀ از امور زشت و قبيح، و هر گناه صغيره يا كبيره اى كه دامن انسانيّت و عفّت و ايمان را چركين كند، مى باشد و هر كه حياء نكند مى تواند هر چه بخواهد انجام دهد؛ در روايتى نبوى - كه بر گوينده آن و بر آل او سلام باد - آمده است: «إذا لم تستح فاصنع - فافعل - ماشئت»⁽²⁾[اگر حياء نمى كنى هر چه مى خواهى انجام بده!].

بنابراين هر يك از فحش، بد زبانى، دروغ، خيانت، پيمان شكنى، مكر و حيله، عهد شكنى، پيروى هواى نفس، بى شرمى در گفتار و كردار، و كارهايى از اين دست، در مقابل حياء و ضدّ آن است.

و اين صفات در لسان پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله در مقابل حياء قرار گرفته اند؛ آنجا

كه مى فرمايد: «الحياء من الإيمان والإيمان في الجنّة، والبذاء من الجفاء والجفاء في النار»⁽¹⁾[حياء از ايمان ناشى مى شود، و ايمان در بهشت است، و بد زبانى از جفا و ظلم ناشى مى شود، و جفا در آتش است].

و مى فرمايد: «ما كان الفحش في شيء إلّاشانه، وما كان الحياء في شيء إلّا زانه»⁽²⁾[فحش در چيزى راه نمى يابد مگر اينكه آن را قبيح و زشت مى سازد، و حياء در چيزى راه نمى يابد مگر اينكه آن را زينت مى بخشد].

حال با من بيا تا به عمق زندگى خليفه - عثمان - برويم شايد چيزى پيدا كنيم كه بتواند دليلى بر ثبوت اين ملكه براى او باشد، البتّه اگر نا اميدى از اين برهان ما را به علاقه و اشتياق پنهانى برنگرداند؛ از اين رو در كرده ها و نكرده ها و گفتگوها و سخنان خليفه كه پيش از اين گذشت، دوباره دقّت كن، سپس ببين در گوشه اى از آنها چيزى مى يابى كه اين ادّعا را سرِ پا كند، تا چه رسد به اينكه او با حياترين مردم يا باحياترين فرد امّت باشد يا ملائكه از او حيا كنند؟!

آيا اينكه به مولا اميرالمؤمنين على عليه السلام گفت: «واللّٰه! ما أنت عندي أفضل من مروان» [به خدا سوگند! تو نزد من برتر از مروان نيستى] مى تواند شاهدى بر حياى او باشد؟!

آيا نمى دانست خداوند على را در كتابش جان پيامبر اقدس شمرده و او را به تصريح قرآن حكيم تطهير كرده است و مروان، رانده شدۀ فرزند رانده شده و وزغ فرزند وزغ و ملعون فرزند ملعون است؟!

يا سخن وى آنگاه كه آن حضرت دربارۀ عمّار و تبعيد وى با عثمان صحبت كرد: «أنت أحقّ بالنفي منه» [تو براى تبعيد شدن از او سزاوارتر هستى]؟!

يا سخن وى آنگاه كه از ياران خود يعنى مروان و امثال او دربارۀ ابوذر مشورت خواست: «أشيروا عليّ في هذا الشيخ الكذّاب إمّا أن أضربه أو أحبسه أو

أقتله» [دربارۀ اين پير مرد بسيار دروغگو به من مشورت دهيد كه آيا او را بزنم يا حبس كنم يا بكشم]؟! در حالى كه گوشهاى صحابه از سخن پيامبر صلى الله عليه و آله پر است كه فرمود: «ما أظلّت الخضراء، وما أقلّت الغبراء على ذي لهجة أصدق من أبي ذر» [آسمان سايه نيفكنده و زمين حمل نكرده صاحب لهجه اى را كه راستگوتر از ابوذر باشد].

يا سخن وى به عمّار - آنگاه كه از او شنيد كه مى گويد: «رحم اللّٰه أبا ذر من كُلّ أنفسنا» [از ته دل و با تمام وجودمان از خداوند براى ابوذر طلب آمرزش مى كنيم] -: «يا عاضّ أير أبيه! أتراني ندمتُ على تسييره» [اى عورت پدرت در دهانت باد! آيا گمان مى كنى از تبعيد او پشيمانم]؟! و دستور داد به پشت گردن عمّار زدند. در حالى كه عمّار - آن گونه كه او را خواهى شناخت⁽¹⁾- پوست ما بين دو چشم رسول خدا و بينى او بود، و او پاك و پاكيزه بود، و سر تا پا مملوّ از ايمان بود، و ايمان با گوشت و خونش آميخته بود، و هر جا حقّ بود گرد آن مى چرخيد، و در قرآن حكيم مورد ستايش واقع شده است.

اگر آنچه عثمان براى خود ادّعا كرده⁽²⁾- كه از وقتى با رسول خدا صلى الله عليه و آله بيعت نمود به خاطر بزرگداشت دست كريم پيامبر، با دست راست خويش عورت خود را لمس نكرده - راست باشد اى كاش مى دانستم چرا با زبان خود اسم عورت ياسر پدر عمّار را مى برد؟! و چه بسيار كه با اين زبان، احاديث پيامبر را نقل كرد و كتاب خدا را تلاوت نمود.

آيا او نبايد زبانش را به خاطر كرامت و ارزش قرآن و سنّت از بد گويى و فحش باز دارد، چنانكه ادّعا كرد كه به خاطر كرامت و ارزش دست پيامبر، عورت خود را لمس نكرد؟! البتّه اگر كسى كه ادّعاى او دربارۀ دست نزدن به عورت را به خاطر مقايسه آن با بد زبانى پى در پى وى، انكار مى كند سخن ما

را به شدّت ردّ نكند.

يا نزديكى با همسرش در شب وفات اُمّ كلثوم دختر گرامى پيامبر اقدس [شاهد بر حياى اوست]؟! در حالى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله از اين كار به شدت متنفّر بودند تا جايى كه به او كنايه زد و فرمود: «هل فيكم من أحد لم يقارف الليلة؟» [آيا در ميان شما كسى هست كه امشب با همسرش نزديكى نكرده باشد؟]، و حضرت با اين سخن، عثمان را از دفن حبيبه اش منع كرد، و خوارى و ذلّت ابدى را بر پيشانى او نشاند.

يا چهار زانو نشستن بر بالاى منبر رسول خدا صلى الله عليه و آله آنگاه كه خليفه شد [شاهد بر حياى اوست]؟! و ابو بكر يك پله پايين تر از جايگاه پيامبر صلى الله عليه و آله مى نشست و سپس عمر يك پله پايين تر از جايگاه ابوبكر مى نشست و سزاوار بود عثمان كه از دو رفيقش با حياتر بود روى منبر نرود و دست كم از روش ابوبكر و عمر، در حياء و ادب پيروى كند، لكن وى....

يا مخالفت او با قرآن و سنّت [شاهد بر حياى اوست]؟!

چنانكه مهاجران صدر اوّل و باقيماندگان شورا به صحابه و تابعانى كه در مصر بودند در نامه اى نوشتند: «أن تعالوا إلينا وتداركوا خلافة رسول اللّٰه قبل أن يُسلبَها أهلُها؛ فإنّ كتاب اللّٰه قد بُدّل، وسنّة رسوله قد غُيّرت»⁽¹⁾[به سوى ما بياييد و پيش از اينكه خلافت رسول خدا از اهلش ربوده شود آن را دريابيد؛ زيرا كتاب خدا تبديل شده و سنّت پيامبرش تغيير يافته است].

و عايشه كفش رسول خدا صلى الله عليه و آله را بالا برد و گفت: «تُركت سنّةُ رسول اللّٰه صاحب هذا النعل» [سنّت رسول خدا صاحب اين كفش، رها شده است]. و مى گفت: «اُقتلوا نعثلاً، قتل اللّٰه نعثلاً إنّه قد كفر» [پير مرد احمق را بكشيد، خدا او را بكشد، همانا او كافر شده است]. و سخنان ديگرى از او [عايشه] و ديگران كه دربارۀ مخالفت عثمان با قرآن و سنّت وارد شده است.

يا آشكار كردن آن ديدگاههاى منحرف از قرآن و سنّت دربارۀ نماز و صدقه ها و بخششها و خمس و زكات و حجّ و ازدواج و حدود وديات با لحنى شديد [شاهد بر حياى اوست]؟! كلماتى چون: «هذا رأي رأيتُه» [اين نظر من است]، يا «لنأخذنّ حاجتنا من هذا الفيء وإن رغمت اُنوف أقوام، هذا مال اللّٰه اُعطيه من شئت وأمنعه من شئت فأرغم اللّٰه أنف من رغم» [ما احتياج خود را از اين غنيمت برمى داريم اگر چه گروهى دماغشان به خاك ماليده شود، اين مال خداست به هر كه بخواهم مى دهم و از هر كه بخواهم دريغ مى كنم، و خداوند دماغ هر كه را نمى تواند ببيند به خاك بمالد]. پس على به او فرمود: «إذن تُمنع من ذلك ويحال بينك وبينه» [در اين صورت از اين كار منع مى شوى، و بين تو و بين آن فاصله انداخته مى شود]. و عمّار گفت: «اُشهد اللّٰه أنّ أنفي أوّل راغم من ذلك» [خدا را شاهد مى گيرم كه من نخستين كسى هستم كه اين را نمى پذيرم و بينى ام به خاك ماليده مى شود]. يا گفت:

«أنا واللّٰه! أوّل من رغم أنفه من ذلك»⁽¹⁾[به خدا سوگند! من نخستين كسى هستم كه از اين كار بينى ام به خاك ماليده مى شود].

يا تشويق مردم به عمل بر طبق آن نظراتى كه از شريعت اسلام مقدّس دور و منحرف بود [شاهد بر حياى اوست]؟! تا بدانجا كه وقتى عثمان به اميرالمؤمنين گفت: «لا تراني أنهى الناس عن شيء وتفعله أنت» [نبينم كه مردم را از چيزى نهى كنم و تو آن را انجام دهى]، آن حضرت فرمود: «ولم أكن لأدع سنّة رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله لقول أحد من الناس» [من اين گونه نيستم كه سنّت رسول خدا صلى الله عليه و آله را به خاطر سخن يكى از مردم ترك كنم]. يا فرمود: «لم أكن لأدع قول رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله لقولك» [من اين گونه نيستم كه فرمودۀ رسول خدا صلى الله عليه و آله را به خاطر گفتۀ تو ترك كنم]. و نزديك بود اميرالمؤمنين به خاطر مخالفت با اين بدعت كشته شود.

و عثمان با اين كار، درِ جرأت و جسارت بر خدا ونسبت دروغ دادنِ به او را كاملاً گشود، و پس از او معاويه و مروان و ديگر فرزندان پدرش با دين

خدا بازى كردند، آن چنان كه كودكان با فرفره [دُوّامه⁽¹⁾] بازى مى كنند.

يا پناه دادن به عبيداللّٰه بن عمر و قصاص نكردن وى آنگاه كه چند نفر بى گناه را كشت [شاهد بر حياى اوست]؟! و اين در حالى بود كه بيشتر صحابه - اگر نگوييم همۀ آنها - كه خود و ديدگاهشان مورد توجّه بوده و با اهميّت است، به خاطر اين كار بر او عيب گرفتند.

و يا اجرا نكردن حدّ بر وليد بن عُقبه به خاطر اينكه رَحِم و خويشاوند وى بود [شاهد بر حياى اوست]؟! و اين در حالى بود كه وليد شراب خورد و در محراب مسجد اعظم كوفه شرابهايى را كه خورده بود بالا آورد تا جايى كه بين مسلمانان بحث و گفتگو درگرفت و به جان هم افتادند و گفتگو و بحث بالا گرفت و با كفشها به زد و خورد پرداختند.

يا مسلّط كردن بنى اُميّه آن مردان فساد و تباهى و فرزندان شجره ملعونۀ در قرآن، بر گردنهاى مردم و احكام اسلام مقدّس، و استوار كردن پادشاهى سخت گيرانه و آزار دهنده براى آنها، و تأسيس حكومت اُموى ظالم و ستمگر در جوامع اسلامى با كمك آنها [دليل بر حياى اوست]؟!

يا باز گرداندن عمو و عموزاده هايش به مدينه و پناه دادن به آنها در حالى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله آنها را به خاطر پاك نگهداشتن آن زمين مقدّس از آن چركهاى كثافت رانده بود [شاهد بر حياى اوست]؟!

يا واگذارى مصالح عمومى جامعه به دست مروان كه پرده از كارهاى زشتش برداشته شده بود، و دگرگونى تدريجى عثمان در تدبير بندگان بر طبق دخل و تصرّفات مروان [شاهد بر حياى اوست]؟!

گويا كليدهاى اُمور امّت به دست مروان است تا جايى كه مولا

اميرالمؤمنين عليه السلام به عثمان فرمود: «أما رضيت من مروان ولا رضي منك إلّابتحويلك عن دينك وعقلك مثل جمل الظعينة يُقاد حيث يُسار به؟» [تو به مروان راضى نمى شوى و او به تو راضى نمى شود مگر اينكه تو را از دين و عقلت برگرداند مثل شتر راهوارى كه هر كجا كشيده شود مى رود].

و فرمود: «ما رضيتَ من مروان ولا رضي منك إلّابإفساد دينك وخديعتك عن عقلك، وإنّي لأراه سيوردك ثمّ لا يصدرك» [تو به مروان راضى نمى شوى و او به تو راضى نمى شود مگر اينكه دينت را تباه سازد و نسبت به حكم عقلت تو را فريب دهد، و من او را مى بينم كه تو را بر سر آب مى برد و تشنه بر مى گرداند].

يا نوشتن نامه به عاملانش مبنى بر اينكه افراد صالح امّت را كشته، به زندان افكنده، و عذاب و شكنجه كنند [شاهد بر حياى اوست]؟!

يا تبعيد بندگان صالح خدا از صحابه صدر اوّل و تابعان نيكوكار آنها از تبعيدگاهى به تبعيدگاه ديگر، و دور كردن آنها از خانه هايشان در مدينه و بصره و كوفه، و اذيّت و آزار آنها به هر شكلى كه مى توانست مثل زدن، دشنام، تهمت، و شكنجه [دليل بر حياى اوست]؟!

مشرّدين نفوا عن عقر دارِهمُ *** كأنّهم قد جَنوا ما ليس يغتفرُ

[افراد دربندى كه از ميان خانه هايشان تبعيد شدند، گويا جنايتى انجام داده بودند كه بخشودنى نبود].

تا جايى كه بزرگ غِفار ابوذر آن راستگوى تصديق شده - پس از اينكه گوشتهاى رانهايش به خاطر سختى در راه تبعيدش ريخته شد - در تبعيدگاه هلاك شد.

اين، مقدار كمى بود كه در صفحۀ حياى خليفه نوشتيم تا پژوهشگرى كه خوب در آن دقّت مى كند حقّ انصاف را رعايت كند و در جوابش به سؤال كننده، راست بگويد؛ آيا پژوهشگر در يكى از اينها دلالتى بر پوشيده شدن بدن اين مرد با يكى از لباسهاى حياء پيدا مى كند؟! يا اينها را دليلهاى روشنى بر نداشتن اين ملكۀ فاضله مى يابد، و عثمان را مى يابد كه در همۀ اين حالات

ردايى بر ضدّ اين غريزه پوشيده [و بر خلاف حياء عمل كرده است]؟! و بقيّۀ حالات وى را بر حالات ياد شده قياس كرده و بسنج.

افزون بر اين، اگر روايتى كه مى گويد خدا از ابوبكر حياء كرد و پيامبرش را به خاطر حياى از ابوبكر تكذيب نمود⁽¹⁾، صحيح باشد پس ابوبكر سزاوارتر از عثمان است كه در حضور او رعايت حياء شود؛ پس چگونه پيامبر صلى الله عليه و آله براى ابوبكر حركتى نمى كند و توجّهى به او ندارد ولى براى عثمان حركت مى كند؟!

بازگشتى دوباره به روايت حياء از ناحيه اى ديگر: همانا دوست داشتنى كه كور و كر مى كند، سازندۀ اين دروغ را كور كرده است؛ زيرا مى خواسته فضيلت زيادى را براى خليفه ثابت كند در حالى كه غافل شده يا خود را به غفلت زده از اينكه لازمۀ اين اثبات فضيلت، سلبِ فضيلتى از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله - پناه بر خدا است؛ زيرا به آن حضرت صلى الله عليه و آله نسبت مى دهد كه رانهاى خود را در حضور صحابه، نمايان كرده و توجّه و مبالاتى به حضور آنها نداشته و پس از ورود كسى كه ملائكه از او حياء مى كنند، از او حياء كرد و رانهاى خود را پوشاند!

ما در پاسخ مى گوييم: اوّلاً: اين كار از كارهايى است كه بزرگان مردم و رجال امّتها مرتكب نمى شوند و تنها طبقات پايين و اراذل اعراب آن را انجام مى دهند؛ پس پيامبر اعظم - كه در وقار و متانت، كوه بسيار بزرگ را به ريشخند مى گيرد و در معارفش، دريا را تحقير مى كند [كوه در مقابل وقار او و دريا دربرابر معارف او ناچيز است] و چنان بود كه ابوسعيد خُدرى او را توصيف كرده كه: حيايش از دختر باكرۀ پشت پرده بيشتر بود⁽²⁾، و هرگاه از

چيزى خوشش نمى آمد آثار آن را در چهره اش مى ديديم، و خداوند تعالى او را تأديب كرده و هيچ صفت زشتى در او باقى نگذاشته و او را تهذيب نموده تا جايى كه اخلاق كريمانۀ او را بزرگ شمرده و فرموده است: «وَ إِنَّكَ لَعَلىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ» ⁽¹⁾[و تو اخلاق عظيم و برجسته اى دارى] - هيچ صاحب فكرى كه به آن حضرت و فضيلت او ايمان دارد به خود اجازه نمى دهد مثل اين بى حيايى زشت را به او نسبت دهد.

وانگهى، شريعتى كه آن حضرت آورده رانها را عورت قرار داده و به پوشاندن آنها فرمان داده است:

1 - احمد پيشواى حنابله در «مسند»⁽²⁾خود با سند از محمّد بن جحش برادر زن پيامبر صلى الله عليه و آله (يكى از همسران پيامبر زينب بنت جحش بوده است) نقل كرده است: پيامبر صلى الله عليه و آله بر معمّر⁽³⁾كه در درگاه مسجد روى باسن خود نشسته بود و زانوها را به شكم چسبانده بود و مقدارى از رانش نمايان بود، گذر كرد، و به او فرمود: «خمّر فخذك يا معمّر!؛ فإنّ الفخذ عورة» [اى معمّر! رانت را بپوشان، همانا ران از عورت است].

2 - دارقطنى در «سنن»⁽⁴⁾خود از طريق عبد اللّٰه بن عمر نقل كرده است:

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «مروا صبيانكم بالصلاة في سبع سنين، واضربوهم عليها في عشر، وفرّقوا بينهم في المضاجع، وإذا زوّج أحدكم أمته عبده أو أجيره فلا ينظر إلى ما دون السرّة وفوق الركبة، فإنّ ما تحت السرّة إلى الركبة من العورة» [به بچه هايتان امر

كنيد كه در هفت سالگى نماز بخوانند، و آنها را در ده سالگى براى نماز خواندن بزنيد، و بين آنها در رخت خوابشان جدايى بيندازيد، و هر گاه يكى از شما كنيزش را به ازدواج برده يا اجيرش در آورد ما بين ناف و زانويش را نگاه نكند؛ زيرا ما بين ناف و زانو از عورت است].

اين احاديث را بزرگان و پيشوايان فقه و فتوا پذيرفته و بر اين باورند كه ران عورت است، و چنانكه نَوَوى⁽¹⁾نوشته ديدگاه بيشتر علماست، و آنگونه كه قسطلانى و شوكانى⁽²⁾نوشته اند ديدگاه تمام علما مى باشد.

و در كتاب «الفقه على المذاهب الأربعة»⁽³⁾آمده است: «أمّا عورة الرجل خارج الصلاة فهي ما بين سرّته وركبته، فيحلّ النظر إلى ما عدا ذلك من بدنه مطلقاً عند أمن الفتنة» [امّا عورت مرد در حالتى كه نماز نمى خواند، ما بين ناف و زانوست، و در صورت ايمن بودن از فتنه، نگاه به غير اين مورد از تمام بدنش جايز است].

فرض كن نهى از نمايان كردن ران ها كراهتى است، امّا شكّى نيست كه پوشاندن آن يكى از آداب شريعت و از لازمه هاى وقار ومقارنات اُبهّت است، و رسول خدا صلى الله عليه و آله به رعايت اين وارستگى كه خود بدان سفارش كرده، سزاوارتر است.

و وجود اين روايت در دو كتاب صحيح بخارى و مسلم بر تو گران نيايد؛ زيرا اين دو كتاب - چنانكه دربارۀ آن دو گفتيم - ظرف بزرگ سخنان پست و بى ارزش و خزينۀ خطاها و لغزش هاست، و در اين دو كتاب آنقدر مطالب شرم آور، بى ارزش و دروغ هست كه آوازۀ تأليف را زشت و بد تركيب كرده، و بازوى علمِ حديث را ضعيف و ناتوان كرده است.

و اى كاش اين دو كتاب در اين بى شرمى تنها بر روايتِ نمايان كردن ران

اكتفا مى كردند و عريان شدن آن حضرت صلى الله عليه و آله در بين مردم را نقل نمى كردند؛ بخارى در «صحيح»⁽¹⁾خود در باب ساختن كعبه و مسلم در «صحيح»⁽²⁾خود از طريق جابر بن عبداللّٰه نقل كرده اند:

«چون كعبه ساخته شد، پيامبر صلى الله عليه و آله و عبّاس رفتند تا سنگى را منتقل كنند پس عبّاس به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت: پوششت را بر دوشت بينداز تا تو را از [تيزى] سنگ حفظ كند؛ وقتى آن حضرت اين كار را كرد، بر زمين افتاد و ديده اش به سوى آسمان خيره شد سپس بلند شد و گفت: لباسم، لباسم؛ پس لباس به دور او پيچيده شد».

و در لفظ مسلم⁽³⁾آمده است: «رسول خدا صلى الله عليه و آله با آنها براى ساختن كعبه سنگ حمل مى كرد و لباسى پوشيده بود، عمويش عبّاس به او گفت: اى برادر زاده! كاش لباست را باز مى كردى و روى دوش خود و زير سنگ قرار مى دادى. راوى مى گويد: پس آن حضرت لباس خود را باز كرد و روى دوشش گذاشت و بعد غش كرد و افتاد. راوى مى گويد: و پس از آن روز ديگر هرگز لخت و عريان ديده نشد».

و در داستانى كه ابن هشام در كتاب «سيره»⁽⁴⁾آورده، آمده است: «در روايتى كه براى من نقل شده، رسول خدا پيرامون مواردى كه خداوند در زمان كودكى و جاهليّت او را حفظ كرده بود سخن مى گفت و فرمود: «لقد رأيتُني في غلمان قريش ننقل حجارة لبعض ما يلعب به الغلمان، كلّنا قد تعرّى وأخذ إزاره فجعله على رقبته يحمل عليه الحجارة، فإنّي لاُقبل معهم كذلك واُدبر، إذ لكمني لاكم ما أراه، لكمةً وجيعة ثمّ قال: شدّ عليك إزارك. قال: فأخذتُه وشددتُه عليّ، ثمّ جعلتُ أحمل الحجارة على رقبتي، وإزاري عليٌّ من بين أصحابي» [خود را در ميان كودكان قريش

يافتم كه براى بازى كودكانه سنگ حمل مى كرديم و همگى لخت بوديم و لباس خود را كنده و بر دوش خود گذاشته بوديم و روى آن سنگ قرار مى داديم و حمل مى كرديم و من با آنها به همين صورت رفتم و برگشتم كه ناگاه كسى كه او را نمى ديدم مشت محكمى به من زد و گفت: لباست را بر خود بپيچ. پس لباس را گرفته و بر خود پيچيدم سپس سنگ را بر دوش خود حمل كردم، و در بين اصحاب من، على لباس و پوشش من است].

اى مسلمانان همگى با من بياييد تا از اين دو مرد - نگارندۀ دو كتاب صحيح - بپرسيم آيا اين، مزد زحمتهاى پيامبر اعظم و تشكّر واقعى از اصلاحات اوست؟! آيا اين، بزرگداشت و ارجمند نمودن اوست؟! آيا صحيح است كه گفته شود محمّد صلى الله عليه و آله بين كارگران به صورت لخت و عريان و در حالى كه لباسش را درآورده و لُنگ خود را كنده و عورت خود را از حاضران نپوشانده، راه مى رود؟! و چنانكه ابن اسحاق⁽¹⁾گفته، حضرت در آن روز سى و پنج سال داشته است.

فرض كن راويان پست، اين حديث را براى هدفى مشخّص، ساخته اند امّا توجيه اين دو مرد چيست كه آن را صحيح بدانند و مانند روايت ثابت و صحيح در كتاب صحيح خود ذكر كنند؟! آيا گمان كرده اند اين عمل فضاحت بار از مصاديق روايت صحيحى است كه دربارۀ او نقل كرده اند كه حياى آن حضرت صلى الله عليه و آله از دختر باكره بيشتر بوده است⁽²⁾؟! و آيا در دختران باكره كسى را مى يابى كه اين بى شرمى را مباح بداند؟! به خدا سوگند! نه، به خدا سوگند! نه.

با من بيا بين آنچه دو كتاب صحيح دربارۀ رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل كرده اند و بين آنچه احمد در «مسند»⁽³⁾خود از حسن بصرى نقل كرده مقايسه كنيم؛ حسن

بصرى، عثمان و حياى زياد او را يادآور شد و گفت:

اگر در خانه بود، و درِ خانه بسته بود براى ريختن آب بر روى خود، لباسش را در نمى آورد و حيا مانع او مى شد كه كمر خود را راست كند⁽¹⁾.

به حياى پيامبر عصمت و قداست و حياى مولود شجرۀ ملعونۀ در قرآن بنگر، و چقدر بين اين دو فاصله است! آيا اين پيامبر اعظم همان نيست كه معاوية بن حيده از او پرسيد: اى رسول خدا! عورتهاى خود را به كه نشان دهيم و از كه بپوشانيم؟ فرمود: «إحفظ عورتك إلّامن زوجتك أو ما ملكت يمينك» [عورت خود را حفظ كن مگر از همسر و كنيزت]. گفت: اگر در ميان جمعيّت بوديم؟ فرمود: «إن استطعت أن لا يراها أحد فلا يرينّها» [اگر مى توانى كه كسى آن را نبيند پس نبايد ببيند]. گفت: اگر يكى از ما تنها باشد؟ فرمود: «فاللّٰه تبارك وتعالى أحقّ أن يُستحيا منه» [خداى تبارك و تعالى سزاوارتر است كه از او حيا شود]⁽²⁾.

آن حضرت صلى الله عليه و آله دربارۀ پوشاندن عورت آنقدر مبالغه كرده اند كه به خاطر حياى از خداى متعال راضى نشدند مردى كه تنهاست عورت خود را نمايان كند، و كسانى كه گفته اند: لخت شدن در حال تنهايى به هيچ عنوان جايز نيست، به همين روايت استدلال كرده اند⁽³⁾. امّا چه كسى مى تواند براى نگارندۀ صحيحين كه گمان كرده اند آن حضرت صلى الله عليه و آله عورت خود را در حضور جمعى نمايان كرده، عذرى بياورد؟ و خدا از بالاى آنها مراقب آنهاست.

و عجيب تر از همه اين است كه پيامبر صلى الله عليه و آله براى عورت كودك حرمت قائل

بود، چنانكه در روايت صحيحى كه حاكم در «مستدرك»⁽¹⁾از طريق محمّد بن عياض نقل كرده آمده است:

در زمان كودكى نزد رسول خدا برده شدم و بر من پارچه اى بود و عورتم نمايان بود، پس فرمود: «غطّوا حرمة عورته فإنّ حرمة عورة الصغير كحرمة عورة الكبير، ولا ينظر اللّٰه إلى كاشف عورة» [حرمت عورت او را نگهداريد و بپوشانيد همانا حرمت عورت كودك مانند حرمت عورت بزرگ است، و خداوند به كسى كه عورت خود را نمايان كند نگاه نمى كند].

اگر روايتى كه ابن هشام نقل كرده صحيح باشد - يعنى داستان بازى آن حضرت در كودكى با كودكان وباز كردن پوشش خود و قرار دادن آن بر دوش و اينكه كسى به او چنان مشتى زد كه بدن او را به درد آورد و ندا داد پوششت را برخودبپيچ - پس چگونه حديث بخارى و مسلم صحيح است؟! آيا پس از آن مشت و ندا، وقتى بزرگ و مرد شد همان كارى كه از آن نهى شده بود را تكرار كرد؟! و چگونه حديث بخارى و مسلم با روايت بزّار از طريق ابن عبّاس هماهنگ است: «كان صلى الله عليه و آله يغتسل وراء الحجرات وما رأى أحد عورته قطّ» [پيامبر صلى الله عليه و آله در پشت اتاقها غسل مى كرد و هرگز كسى عورت او را نديد].

بزّار گفته است: «سند اين روايت حَسَن است»⁽²⁾. و رساتر از اين، روايتى است كه قاضى عياض در «الشفا»⁽³⁾از طريق عايشه نقل كرده است: «ما رأيت فرج رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله قطّ» [من هرگز عورت رسول خدا صلى الله عليه و آله را نديدم].

اى اُمّ المؤمنين! تو در بين ما و راويان روايات بى ارزش داورى عادل باش، و قضاوتى عادلانه نما پيرامون كسانى كه به شوهر مقدّست آنچه را كه هر فرد پست و بى منزلتى خود را از آن برتر و منزّه مى داند، نسبت مى دهند و

مى گويند: مردى كه هرگز كسى حتّى همسرش كه مطّلع ترينِ افراد بر خلوتها و امور مخفى اوست، عورت او را نديده، در حالى كه لخت بوده و پوشش خود را باز كرده و روى دوشش قرار داده بود، در بين كارگران سنگ حمل مى كرد!

اى امّ المؤمنين! كداميك از اين دو روايتى كه از تو نقل كرده اند صحيح است؟! آيا اين حديث تو صحيح است؟! يا حديث حياى عثمان كه نقل كرده اى - اگر نقل كرده باشى - در كنار آنچه از شوهرت نقل شده كه: ران عورت است؟!

توجّه: دقّت در تاريخ و حديث به ما مى فهماند كه روش هميشگى جاعلان و دروغگويان در عادت سخن پردازى و فضيلت بافى اين است كه عنايت خاصّى به ملكاتى داشته اند كه فرد مورد ستايش، به كلّى فاقد آن است، و در هر غريزه وسرشتى كه از تاريخ زندگى وى و از سيرۀ ثابت ومشهور وى خلاف آن ثابت شده، مبالغه و زياده روى مى كنند؛ از اين رو آنها را مى يابيم كه دربارۀ شجاعت ابوبكر مبالغۀ فراوانى مى كنند تا جايى كه او را شجاعترين صحابه مى دانند در حالى كه وى شاهدِ همۀ جنگهاى پيامبر صلى الله عليه و آله بود ولى يك شمشير نكشيد، و در معركۀ جنگى وارد نشد، و براى مبارزۀ با هيچ شمشيرزنى اقدام نكرد، و هرگز به صورت تير انداز ديده نشد، و هيچ روزى در ميدانهاى جنگ به صورت رزمنده مشاهده نشد؛ از اين رو دربارۀ شجاعت وى زياد سخن پردازى كرده، و احاديث بيهوده و خنده دارى پيرامون شجاعت او نقل كرده اند به اين اميد كه براى او مقدارى از آن ها در برابر آنچه با حسّ و مشاهده ثابت و معلوم است، ثابت گردد⁽¹⁾.

و در زهد و تقواى او مبالغه مى كنند و كبد او را به خاطر ترس از خدا كباب

شده قرار مى دهند به گونه اى كه هرگاه تنفّس مى كرد دود از دهانش به آسمان بالا مى رفت، در حالى كه وى هيچ امتيازى در عبادت ندارد و زياد روزه گرفتن و نماز خواندن و انجام آنچه او را به خدا نزديك مى كند، دربارۀ او نقل نشده است⁽¹⁾.

و در علم عمر مبالغه مى كنند، و او را در روزگار خود داناترين صحابه به نحو مطلق و فقيه ترين آنها در دين خدا قرار مى دهند، و نُه دهم دانش را به او مى بخشند، و در كفۀ ترازو دانش او را از دانش اهل زمين و از دانش قبيله هاى عرب سنگين تر مى دانند، و دربارۀ اين خرافات، روايات زيادى آورده اند⁽²⁾، در حالى كه معاملۀ در بازار، اين مرد را از آموختن قرآن و سنّت غافل كرده است، و بنابه گفتۀ خودش - سخنى كه در آن، راستگو و تصديق شده است - همۀ مردم حتّى زنانِ در حجله از او داناترند⁽³⁾.

و در انكار باطل توسّط وى، و بُغض وى نسبت به غناء و انكار شديد آن مبالغه مى كنند، در حالى كه ثابت شده كه از عادات وى اين بوده كه باطل را انجام مى داد و غناء را جايز مى دانست⁽⁴⁾.

و چون يافتند كه تاريخ صحيح و آنچه از سيرۀ عثمان ثابت شده، ملكۀ حياء را از او نفى مى كند و او را به صفتى برخلاف حياء به جامعه نشان مى دهد، براى او بافته اى محكم را بافتند، و رواياتى شرم آور را نقل كردند، و دست دروغ بافى آن دروغهايى را كه شنيدى در سيره و روش او قرار داد تا جايى كه او را با حياترين امّت محمّد، و بزرگوارترين آنها، و شخص با حيايى كه ملائكه از او حيا مى كنند، قرار دادند.

پس حياى عثمان مثل شجاعت ابوبكر و دانش عمر، سالبۀ به انتفاى موضوع است. و اين صفات در آنها مانند امانت دارى و دانش معاويه است كه در روايتى دروغين به پيامبر صلى الله عليه و آله نسبت داده شده است: «كاد أن يبعث معاوية نبيّاً من كثرة علمه وائتمانه على كلام ربّي» [نزديك بود معاويه به خاطر دانش زياد و امانتدارى بر سخن پروردگارم، به پيامبرى مبعوث شود]. و نيز: «الاُمناء سبعة: اللوح والقلم وإسرافيل وميكائيل وجبريل ومحمّد ومعاوية»⁽¹⁾[امانتداران هفت نفرند: لوح، قلم، اسرافيل، ميكائيل، جبرئيل، محمّد، و معاويه].

و روايتى كه ابوبكر هذلى نقل كرده، پرده از امانتدارى معاويه و جايگاه او نسبت به اين ملكۀ فاضله بر مى دارد؛ وى مى گويد: روزى ابو الأسود دُؤِلى با معاويه سخن مى گفت، كه حركتى كرد و باد معده اى از او خارج شد. به معاويه گفت: «اُسترها عليّ» [اين مطلب را مخفى كن، و جايى نقل نكن]. معاويه گفت:

آرى. و چون ابو الأسود بيرون رفت معاويه اين ماجرا را براى عمرو عاص و مروان بن حَكَم نقل كرد. و چون فردا ابوالأسود نزد معاويه آمد، عمرو گفت:

«ما فعلَتْ ضرطتُك يا أبا الأسود! بالأمس» [اى ابو الاسود! ديروز باد معده ات چه كرد؟].

گفت: «ذهبت كما تذهب الريح مقبلة ومدبرة من شيخٍ ألان الدهرُ أعصابه ولحمه عن إمساكها، وكلُّ أجوف ضَرُوط» [چنانكه باد مى آيد و مى رود آن نيز از پيرمردى كه روزگار، اعصاب و گوشتش را از نگهداشتن آن سست كرده، در رفت، و هر چيز ميان تهى مانند شكم باد خارج مى كند]. پس رو به معاويه كرد و گفت: «إنّ امرأً ضعفت أمانته ومروءته عن كتمان ضرطة لحقيقٌ بأن لا يؤمن على اُمور المسلمين»⁽²⁾[مردى كه امانتدارى و مروّت او نسبت به مخفى كردن يك باد معده ضعيف است، سزاوار است كه بر امور مسلمانان امين شمرده نشود].

- 9 - هيچ كس پس از رسول خدا صلى الله عليه و آله بهره اى از جماع به او داده نشده آنچنانكه به من داده شده است!!

نمونه اى از روايات ابن عمر اين است: «ما اُعطي أحدٌ بعد رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله من الجماع ما اُعطيتُ أنا»⁽¹⁾[هيچ كس پس از رسول خدا صلى الله عليه و آله نصيب و بهره اى از جماع به او داده نشده آنچنانكه به من داده شده است].

اين روايت به ما مى فهماند كه وى مردى شهوت ران بوده و تنها به فكر شهوت رانى بوده است. و از نشانه هاى ضعف عقيده و نظراتش اين است كه پنداشته رسول خدا صلى الله عليه و آله در نزديكى كردن مانند او و بلكه بالاتر از اوست! و اين به خاطر جهل او به اين مطلب است كه همۀ ملكات و نيروهاى درونى پيامبر متعادل بوده و در نقطۀ مركزى دايره كه نسبت خطوط به آن نقطه مساوى است، قرار دارند و وقتى آن حضرت صلى الله عليه و آله افتخار كند، به همگى اين ويژگى ها در يك اندازه افتخار مى كند، نه مثل پسر عمر كه داراى شهوت قوى و هلاك كننده، و عقل ضعيف است و به نزديكى كردن افتخار مى كند و ديگر صفات را رها كرده است. و همين شهوت وى بود كه پدرش را بر حذر داشت از اينكه وقتى از او اجازۀ جهاد خواست، به او اجازه دهد و گفت: «أي بُنيّ! إنّي أخاف عليك الزنا»⁽²⁾[پسرم! همانا من براى تو از زنا مى ترسم]؛ پس در جامعۀ دينى ارزش چنين مردى كه به خاطر ترس از عيب و عار شهوتِ غالبش، و لغزشهاى فتنه و شهوترانى اش، از حضور در جهاد منع شود، چيست؟!

آرى، بر پسر عمر بود كه خود را به پدرش تشبيه كند - «ومن يشابه أبه فما ظلم» [و كسى كه شبيه پدرش باشد ظلم و ستم نكرده است] - زيرا وى سخن با ارزشى دربارۀ نكاح دارد كه از زيادى شهوت وى حكايت مى كند. محمّد بن

سيرين مى گويد: «قال عمر بن الخطّاب: ما بقي فيّ شيء من أمر الجاهليّة إلّاأنّي لست اُبالي أيّ‌الناس نكحت وأيّهم أنكحت»⁽¹⁾[عمر بن خطّاب گفت: چيزى از عادات جاهليّت در من نمانده جز اينكه من توجّهى ندارم كه با كدام يك از مردم نزديكى مى كنم و كدام يك را به ازدواج خود درمى آورم]. و به خاطر باقى بودن اين خصلت جاهليّت در او، در گناهانى فرو رفت كه تاريخ برايش ضبط كرده است؛ از اونقل شده است: نزد كنيزى كه داشت رفت، كنيز گفت: من حائض هستم، ولى با او نزديكى كرد و او را حائض يافت؛ پس به نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله آمد و ماجرا را تعريف كرد. پيامبر فرمود: «يغفر اللّٰه لك يا أبا حفص! تصدّق بنصف دينار»⁽²⁾[اى ابوحفص! خدا تو را مى آمرزد، نصف دينار صدقه بده!].

و نَفْس وى در شب ماه رمضان پيش از اينكه نزديكى در آن حلال شود، او را فريب داد و با همسرش نزديكى كرد؛ پس صبح هنگام نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: «اعتذر إلى اللّٰه وإليك، فإنّ نفسي زيّنت لي فواقعْتُ أهلي، فهل تجد لي من رخصة» [از خدا و از تو عذرخواهى مى كنم و پوزش مى طلبم همانا نفْسم برايم زيبا جلوه داد پس با اهل خود نزديكى كردم، آيا اجازه و تخفيفى برايم مى يابى؟] فرمود:

«لم تكن حقيقاً بذلك يا عمر!» [اى عمر! شايسته نبود كه اين كار را انجام دهى]؛ پس آيۀ: «عَلِمَ اَللّٰهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتٰانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتٰابَ عَلَيْكُمْ وَ عَفٰا عَنْكُمْ فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ...» ⁽³⁾(,⁽⁴⁾[خداوند مى دانست كه شما به خود خيانت مى كرديد؛ و اين كار

ممنوع را انجام مى داديد؛ پس توبۀ شما را پذيرفت و شما را بخشيد. اكنون با آنها آميزش كنيد...] نازل شد.

و ابن سعد در «الطبقات الكبرى» از على بن زيد نقل كرده است: «عاتكه دختر زيد، همسر عبداللّٰه بن ابوبكر بود، پس عبداللّٰه مُرد، و بر او شرط كرده بود كه پس از وى ازدواج نكند؛ از اين رو دل از دنيا كنده بود و ازدواج نمى كرد و مردان از او خواستگارى مى كردند ولى او خوددارى مى كرد. تا اينكه عمر به ولىّ خود گفت: مرا براى او نام ببر [و از او براى من خواستگارى كن]، و او عمر را نام برد، و آن زن خواستگارى عمر را نيز ردّ كرد. منتها عمر گفت: او را به ازدواج من درآور، و او آن زن را به ازدواج عمر درآورد، آنگاه عمر نزد آن زن آمد و بر او داخل شد و با او درگير شد تا اينكه بر او غلبه كرد و با او نزديكى نمود و چون فارغ شد گفت: اف، اف، اف، و به خاطر انزجار و به ستوه آمدن اف بر او گفت. سپس از نزد او خارج شد و ديگر پيش او نمى رفت تا اينكه آن زن، كنيز خود را نزد عمر فرستاد كه بيا همانا من براى تو آماده مى شوم⁽¹⁾».

آيا صحيح است نسبت به مردى كه تا اين اندازه شهوى است آنچه زمخشرى در «ربيع الأبرار»⁽²⁾به وى نسبت داده را گفت، كه عمر گفته است:

«إني لاُكره نفسي على الجماع رجاء أن يخرج اللّٰه نسمة تسبّحه وتذكره» [همانا من خودم را مجبور به نزديكى مى كنم به اين اميد كه خدا انسانى را خارج كند كه او را تسبيح گفته و ياد كند؟!].

- 10 - خليفۀ انسان بهتر از پيامبر اوست!!

جاحظ نوشته است: حجّاج در كوفه خطبه خواند پس كسانى را كه قبر رسول خدا صلى الله عليه و آله در مدينه را زيارت مى كنند ياد آور شد و گفت: «تبّاً لهم إنّما

يطوفون بأعواد ورمّة بالية هلاّ طافوا بقصر أمير المؤمنين عبد الملك؟! ألا يعلمون أنّ خليفة المرء خيرٌ من رسوله؟!»⁽¹⁾[مرگ بر آنها! همانا بر چوبها و استخوان هاى پوسيده طواف مى كنند چرا بر قصر اميرالمؤمنين عبدالملك طواف نمى كنند؟! آيا نمى دانند كه خليفۀ مرد بهتر از رسولش مى باشد؟!].

- 11 - پيامبر مى تواند هركس را كه مى خواهد بى جهت لعن كند!!

احمد⁽²⁾و مسلم و حاكم و غير اينها از طريق ابن عبّاس نقل كرده اند كه گفت: «كنتُ ألعبُ مع الغلمان فإذا رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله قد جاء فقلتُ: ما جاء إلّاإليَّ، فاختبأت على باب فجاءني فخطاني خطاة أو خطاتين ثمّ قال: «اذهب فادعُ لي معاوية». قال:

فذهبتُ فدعوتُه له فقيل: إنّه يأكل. فأتيتُ رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله فقلتُ: إنّه يأكل؛ فقال: «إذهب فادعه». فأتيته الثانية فقيل: إنّه يأكل فأخبرته. فقال في الثالثة: «لا أشبع اللّٰه بطنه». قال:

فما شبع بعدها» [من با كودكان بازى مى كردم كه ناگاه رسول خدا صلى الله عليه و آله آمد پس گفتم:

نيامده است مگر به سوى من. پشت درِ خانه اى مخفى شدم، به سوى من آمد و يك يا دو گام مرا به قدم برداشتن واداشت⁽³⁾سپس گفت: «برو و معاويه را به سوى من فرا خوان». رفتم و او راخواندم، گفته شد: او در حال خوردن است. پيش رسول خدا صلى الله عليه و آله آمدم و گفتم: او در حال خوردن بود؛ فرمود: «برو و او را بخوان». بار دوم آمدم و گفته شد: او در حال خوردن است من هم به پيامبر خبر دادم. تا آنكه در مرتبۀ سوم فرمود: «خداوند شكم او را سير نكند»].

راوى مى گويد: معاويه پس از آن سير نشد⁽⁴⁾.

ابن كثير اين حديث را جزء فضايل معاويه برشمرده و نوشته است:

معاويه با اين دعا در دنيا و آخرتش بهره مند شد:

امّا در دنيا: وقتى در شام امير شد در هر روز هفت مرتبه غذا مى خورد و برايش كاسه اى بزرگ كه در آن گوشت فراوان و پياز بود آورده مى شد و از آن مى خورد، و در روز هفت بار غذاى گوشتى مى خورد و شيرينى و ميوه به مقدار فراوان مى خورد و مى گفت: به خدا سوگند! سير نمى شوم، تنها خسته مى شوم، و اين، نعمت و معده اى است كه همۀ پادشاهان راغب آن هستند.

و امّا در آخرت: همانا مسلم به دنبال اين حديث، روايتى كه بخارى⁽¹⁾و غير اين دو از چند طريق از گروهى از صحابه نقل كرده اند را آورده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «أللّهمّ إنّما أنا بشرٌ فأيّما عبد سببتُه أو جلدتُه أو دعوتُ عليه وليس لذلك أهلاً فاجعل ذلك كفّارة وقُربة تقرّبه بها عندك يوم القيامة» [خدايا! من انسان هستم پس به هر بنده اى دشنام دادم يا به او تازيانه زدم يا او را نفرين كردم و مستحقّ اينها نبود، اينها را كفّاره و مايۀ تقرّب او قرار ده كه در روز قيامت به خاطر اينها او را به خود نزديك كنى].

آنگاه مسلم از حديث اوّل واين حديث فضيلتى براى معاويه درست كرده است، و غير از اين فضيلت، فضيلت ديگرى براى معاويه ذكر نكرده است⁽²⁾.

امينى مى گويد: در اينجا سخن گفتن پيرامون پرسش از اين كسى كه از پسر هند دفاع مى كند و براى او فضيلتى مركّب از رذيله اى كه معاويه داشته، و روايت دروغى كه بر پيامبر اقدس افترا زده اند، مى تراشد، سخت است [و

نمى دانم] آيا آنچه نفع دارد را از آنچه ضرر دارد تشخيص مى دهد كه مى گويد معاويه با اين دعا در دنيا و آخرتش بهره مند شد؟! و آيا حدود انسانيّت و كمال نفس را مى شناسد؟!

گمان نمى كنم، وگرنه نمى گفت آنچه معاويه به آن راغب بوده و پنداشته همۀ پادشاهان به آن راغب هستند - يعنى پرخورى و قوّت معده تا اين اندازۀ مبغوض كه مساوى با مرز حيوانات است - نعمتى از نعمتهاى الهى است كه به بركت دعاى پيامبر معصوم صلى الله عليه و آله به او داده شده، و از سعادت زندگى چيزى جز پر كردن معدۀ تهى و انبان خالى نمى دانست، در حالى كه (بنابر روايتى) انسان ظرفى را پر نمى كند كه بدتر از شكمش باشد، و براى فرزند آدم چند لقمه اى كه كمر او را راست نگه دارد (وبه او قوّت دهد) كفايت مى كند، و اگر چاره اى نيست پس يك سومِ معده براى غذا، و يك سوم براى نوشيدنى و يك سوم براى نفس كشيدن است⁽¹⁾: «وما ملأ آدميٌّ وعاءً شرّاً من بطنه، يحسب ابن آدم أكلات يقمن صلبه، فإن كان لا محالة فثلثٌ لطعامه، وثلثٌ لشرابه، وثلثٌ لنفسه».

وانگهى، آنچه از لابه لاى روايات و خصوصيّات اين مقام روشن مى شود اين است كه: اين مورد، مورد عذاب است نه رحمت، و سخن پيامبر، نفرين است نه دعا، و ابن كثير هر چه خود را جهت توجيه اين روايت به تكلّف و سختى اندازد فايده اى ندارد؛ همانا ابوذر غفارى بر اين مرد طعنه زد و گفت:

«لعنك رسول اللّٰه ودعا عليك مرّات أن لا تشبع»⁽²⁾[رسول خدا تو را لعن كرد و چند بار تو را نفرين نمود كه سير نشوى]. و اين عيب و نقص از او مشهور شد و به عنوان

ضرب المثل در آمد و دربارۀ آن گفته شد:

وصاحبٌ لي بطنه كالهاويه *** كأنَّ في أحشائه معاويه

[من رفيقى دارم كه شكمش مثل دوزخ است، گويا در روده هايش معاويه است].

و حديث مسلم⁽¹⁾

أللّهمّ إنّي اتّخذ عندك عهداً لن تخلفنيه، فإنّما أنا بشر فأيّ المؤمنين آذيتُه، شتمتُه، لعنتُه، جلدتُه فاجعلها له صلاة وزكاة وقربة تقرّبه بها إليك يوم القيامة.

أللّهمّ إنّ محمّداً بشر يغضب كما يغضب البشر وإنّي قد اتّخذتُ عندك عهداً لن تخلفنيه، فأيّما مؤمن آذيتُه أو سببتُه أو جلدتُه فاجعلها له كفّارة وقربة تقرّبه بها إليك يوم القيامة.

إنّما أنا بشر وإنّي اشترطتُ على ربّي عزَّوجلَّ أيّ عبد من المسلمين سببتُه أو شتمتُه أن يكون ذلك له زكاة وأجراً.

إنّي اشترطتُ على ربّي فقلت: إنّما أنا بشر أرضى كما يرضى البشر، وأغضب كما يغضب البشر، فأيّما أحد دعوتُ عليه من اُمّتي بدعوة ليس لها بأهل أن يجعلها له طهوراً وزكاة وقربة يقرّبه بها منه يوم القيامة» [خدايا! من انسان هستم پس هر كدام از مسلمانان را كه دشنام دادم يا لعن كردم يا تازيانه زدم اينها را براى او مايۀ رشد و رحمت قرار ده!

خدايا! من نزد تو عهدى مى گيرم كه هرگز بر خلاف آن عمل نكنى همانا من انسان هستم پس هر كدام از مؤمنان را كه اذيّت كردم، دشنام دادم، لعن كردم، و تازيانه زدم اينها را براى او درود و مايۀ رشد و تقرّب قرار ده كه در روز قيامت به وسيلۀ اينها او را به خود نزديك كنى!

خدايا! همانا محمّد انسانى است كه مانند ديگران خشمگين مى شود و من نزد تو عهدى گرفته ام كه هرگز بر خلاف آن عمل نكنى؛ پس هر مؤمنى را كه آزردم يا دشنام دادم و يا تازيانه زدم اينها را كفّارۀ او و مايۀ تقرّب او قرار ده كه به وسيلۀ آنها در روز قيامت او را به خود نزديك كنى. همانا من انسان هستم و بر پروردگار عزّوجلّ خود شرط كرده ام كه هر بنده اى از مسلمانان را كه دشنام دادم اين براى او مايۀ رشد و اجر باشد.

من بر پروردگار خود شرط كردم و گفتم: من انسانى هستم كه مانند ديگران راضى و خشمگين مى شوم پس هر كس از امّت خود را نفرينى كردم كه شايستۀ او نبود اين نفرين را مايۀ پاكى و رشد و تقرّب او قرار دهد و به وسيلۀ آن در روز قيامت او را به خود نزديك كند]. اينها، الفاظ حديث مسلم در صحيح خود 8:24-27[168/5-170، ح 88-95] است.

كه نشانه هاى جعل در آن آشكار است، براى اين هدف

و به منظور توجيه طعن و لعن و دشنام و تازيانه و نفرين پيامبر بر كسانى كه مستحق اينها بوده اند، جعل و وضع شده است.

و براى دفاع از اولياى شيطان كه در رأس آنها پسر ابوسفيان قرار دارد، و منع از بدگويى دربارۀ آنها و عيب جويى از آنها به خاطر اقتدا نمودن به رسول خدا صلى الله عليه و آله، سخنان بدون دليل و عجيبى در دلالت الفاظ و نصوص بافته اند؛ مثل اينكه گفته اند: اين سخن، بدون قصد و نيّت، يا از روى خواسته هاى نفسانى بشرى، از پيامبر صلى الله عليه و آله صادر شده است! و اين انسانهاى نادان و ساده لوح غافل مانده اند از اينكه پيامبر صلى الله عليه و آله هرگز از روى هوى و هوس سخن نمى گويد و آنچه مى گويد و انجام مى دهد تنها وحيى است كه نازل مى شود، و او داراى اخلاقى بزرگ است، و در كتابى كه از جانب پروردگارش آورده آيۀ: «وَ اَلَّذِينَ يُؤْذُونَ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اَلْمُؤْمِنٰاتِ بِغَيْرِ مَا اِكْتَسَبُوا فَقَدِ اِحْتَمَلُوا بُهْتٰاناً وَ إِثْماً مُبِيناً» ⁽¹⁾[و آنان كه مردان و زنان باايمان را به خاطر كارى كه انجام نداده اند آزار مى دهند، بار بهتان و گناه آشكارى را به دوش كشيده اند] وجود دارد.

و در حديثى صحيح از آن حضرت صلى الله عليه و آله نقل شده است: «المسلم من سلم المسلمون من لسانه ويده»⁽²⁾[مسلمان كسى است كه مسلمين از دست و زبانش در امان باشند].

و مى فرمايد: «المؤمن لا يكون لعّاناً»⁽³⁾[مؤمن، لعن كننده نيست].

و مى فرمايد: «سباب المسلم فسوق»⁽⁴⁾[دشنام به مسلمان فسق است].

و مى فرمايد: «إنّي لم اُبعث لعّاناً وإنّما بُعثت رحمة»⁽¹⁾[من براى لعن مبعوث نشده ام، تنها براى رحمت مبعوث شده ام].

و مى فرمايد: «من ذكر امرأً بشيء ليس فيه ليعيبه به حبسه اللّٰه في نار جهنّم حتّى يأتي بنفاد ما قال فيه»⁽²⁾[كسى كه دربارۀ شخصى چيزى بگويد كه در او نيست تا بدين وسيله بر او عيب نهد، خدا او را در آتش جهنّم زندانى مى كند تا بطلان آنچه را دربارۀ او گفته است بياورد].

آيا اين گروه، پيامبرى را توصيف مى كنند كه نزد آنها اين حديث مُسْلم صحيح است: «غضبَتْ عائشة رضي اللّٰه عنها مرّة، فقال لها رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله: مالكِ جاءكِ شيطانكِ؟! فقالت: ومالكَ شيطان؟ قال: بلى ولكنّي دعوتُ اللّٰه فأعانني عليه فأسلم فلا يأمرني إلّابخير»⁽³⁾[عايشه رضى اللّٰه عنها يك بار خشمگين شد پس رسول خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: چه شده كه شيطانت به سوى تو آمده؟ گفت: آيا تو شيطان ندارى؟ فرمود:

آرى، ولى خدا را خواندم پس مرا عليه او كمك كرد و او اسلام آورده و تسليم من شد پس مرا به چيزى جز خير امر نمى كند].

و آيا دربارۀ پيامبرى سخن مى گويند كه به عبداللّٰه بن عمرو بن عاص فرمود: «اُكتب عنّي في الغضب والرضا، فوالّذي بعثني بالحقّ نبيّاً ما يخرج منه إلّا حقّ»⁽⁴⁾[از من (حديث) بنويس چه خشمگين باشم و چه راضى و خشنود، سوگند به

آنكه مرا به حقّ به پيامبرى مبعوث نمود! از اين، جز حقّ خارج نمى شود] و به زبان خود اشاره فرمود؟!

و عبداللّٰه بن عمر مى گويد: هر چه از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى شنيدم مى نوشتم تا حفظ كنم، ولى قريش مرا از اين كار منع كردند و گفتند: هر چه از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى شنوى را مى نويسى در حالى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله انسان است و در حال خشم و رضايت سخن مى گويد؟! آنگاه از نوشتن دست برداشتم. وقتى اين مطلب را به رسول خدا صلى الله عليه و آله گفتم، با دست خود به دهان خويش اشاره كرد و گفت: «اُكتب، فوالّذي نفسي بيده! ما خرج منه إلّاحقٌّ»⁽¹⁾[بنويس، سوگند به آنكه جانم در دست اوست! از اينجا جز حقّ خارج نمى شود].

و آن حضرت صلى الله عليه و آله چنان بود كه اميرالمؤمنين عليه السلام او را توصيف كرده است:

«لا يغضب للدنيا فإذا أغضبه الحقُّ لم يعرفه أحدٌ، ولم يقم لغضبه شيء حتّى ينتصر له»⁽²⁾[براى دنيا خشم نمى گرفت، و هنگامى كه حقّ او را خشمگين مى ساخت كسى او را نمى شناخت و چيزى جلودار خشم او نبود مگر اينكه بر آن پيروز مى شد].

و آيا با اين دروغ ساخته شده - براى پاك جلوه دادن دامان كسانى چون پسر هند - آوازۀ قداست پيامبرى را چركين مى كنند كه امّت خود را به آداب الهى ادب مى كرد، و اصحاب خود را از لعن هر چيزى حتّى جنبندگان و حيوانات و خروس و كك و باد، نهى مى كرد و مى فرمود: «من لعن شيئاً ليس له بأهل رجعت اللعنة عليه»⁽³⁾[كسى كه چيزى را لعن كند كه شايستۀ آن نيست، آن لعنت به خودش برمى گردد].

و به مردى كه با آن حضرت حركت مى كرد و شترش را لعن نمود فرمود:

«يا عبداللّٰه! لا تسر معنا على بعير ملعون»⁽¹⁾[اى بنده خدا! به همراه ما بر روى شترى كه ملعون است حركت نكن]. و در اين باره مبالغه مى كرد و مردم را از آن بر حذر مى داشت تا جايى كه سلمة بن أكوع مى گويد: ما وقتى مى ديديم كه مردى برادرش را لعن مى كند عقيده داشتيم گناهى كبيره انجام داده است⁽²⁾.

اين سخنان باطل و دروغ را واگذار و در گفتار، زياده روى نكن؛ پس هر كه را پيامبر صلى الله عليه و آله لعن كند ملعون است، و به هر كه دشنام دهد اهل آن است، و به هر كه تازيانه بزند از شرع روشنگر او برخاسته است، و به هر كه نفرين كند بر سر او مى آيد. و آيا فرد آگاه، مصداقى براى اين سخن باطل مى يابد و مى تواند به دشنام دادن رسول خدا صلى الله عليه و آله به يكى از صالحان امّتش - هر كه باشد - كه مستحقّ دشنام نبوده يا به لعن او يا تازيانه زدن به او يا نفرين او، گواهى دهد؟! پيامبرى كه براى كامل كردن مكارم اخلاقى مبعوث شده، از اين دروغ زشت به دور است.

و اگر اين سخن خيالى درست باشد، سستى، در كردار و گفتار و قضاوت و اجراى حدودِ پيامبر راه مى يابد و انسان نمى داند كه اين موارد آيا با تحريك الهى بوده است يا در پى شهوت رفتن و براى خاموش كردن آتش غضب؟! و اين چه پيامبر معصومى است؟! و در اين صورت چگونه مى توان از سنّت او پيروى كرد؟! و در پى او روانه شد؟!

در كدام يك از دو حالتش مقتداى بشر و حجّت بر خلق و الگوى امّتهاست؟! و فرق او با امّتش چيست كه غضب بر همۀ آنها چيره مى شود و هوى و هوس، آنها را به هر سو مى كشاند؟! و هر كسى مى تواند به رسول خدا صلى الله عليه و آله اقتدا كند و وقتى به مسلمانان دشنام داد و آنهارا لعن كرد، اين مصيبت

را با آن دعايى كه ملحق به آن مى كند تبديل به طاعت و نيكى و كفّاره و مايۀ تقرّب قرار دهد!

و درشت خويى، گزافه گويى و لاف زنىِ ابن حجر به حدّى رسيده كه به استناد ذيل حديث مُسْلم - كه چيزى را اثبات مى كند كه عقل و منطق آن را نمى پذيرد، و برخلاف اصول مسلّم دينى است - از لعن كردن حَكَم كه مورد لعن و طرد رسول خدا بوده، و نيز از لعن فرزندش وزغ بن وزغ منع كرده است⁽¹⁾!

و اهل سنّت در اين مقام بالا و پايين رفتن ها و بلكه بگو: سخنانى خرافه و شرم آور دارند؛ مثل اين سخن كه از برخى نقل شده است⁽²⁾:

«أنّ ظاهر هذا الحديث يُعطينا إباحة تلكم المحظورات للنبيّ صلى الله عليه و آله فحسب» [ظاهر اين حديث به ما مى فهماند كه تنهاپيامبر مى تواند اين امور ممنوعه را انجام دهد]!

وسيوطى⁽³⁾از خصوصيّات رسول خدا صلى الله عليه و آله اين را برشمرده است: «باب اختصاصه صلى الله عليه و آله بجواز لعن من شاء بغير سبب» [آن حضرت صلى الله عليه و آله اين خصوصيّت را دارد كه هر كس را بخواهد مى تواند بدون سبب لعن كند]!

و قسطلانى نوشته است⁽⁴⁾:

«كان له صلى الله عليه و آله أن يقتل بعد الأمان، وأن يلعن من شاء بغير سبب، وجعل اللّٰه شتمه ولعنه قربة للمشتوم والملعون لدعائه عليه السلام» [آن حضرت صلى الله عليه و آله حقّ داشت پس از امان دادن بكُشد، و بدون سبب هر كه را بخواهد لعن كند، و خداوند دشنام و لعن او را به خاطر دعاى خود آن حضرت مايۀ تقرّب براى شخص دشنام داده شده و ملعون قرار داده است].

آيا كسى به فكر اين احمق نمى خندد؟! و اينكه چگونه چنين چيزى ممكن است در حالى كه فرض كرده شخص مورد نكوهش به خاطر دعايى كه به آن ملحق شده شايستۀ رحمت و مهربانى است؟! پس مجوّز پيامبر رحمت براى هتك پردۀ اين افراد در گذرِ روزگاران و رسوا نمودن آنها در ميان گروهى از شاهدان بدون اينكه استحقاق آن را داشته باشند، چيست؟! و آيا دعاى دوم علامت ننگى را كه از دعاى اوّل به آنها ملحق شده، پاك مى كند؟! و آيا مباح بودن اين كارهاى ناپسند كه ذاتاً ناپسند بوده و قبيح عقلى مى باشند، و قبح آنها دربارۀ پيامبر نيز تخصيص نمى خورد، معناى معقولى دارد؟! و آيا هتك حرمت مؤمنان با وجود صفت ايمان در آنها، براى كسى مباح است، پيامبر باشد يا نباشد؟!

من كه نمى دانم، و گمان مى كنم هر كه چنين عقيده اى داشته باشد نيز مانند من نمى داند.

و آيا در اين صورت رسول خدا پس از اينكه به غير مستحقّ دشنام داد يا او را لعن كرد يا تازيانه زد يا نفرين نمود، و پس از اينكه آتش خشمش فرونشست، نبايد تصريح كند كه اين كارها به جا نبوده تا ساحت نيكان در طول حياتشان با علامت ننگ و عار چركين نشود، و آوازۀ مردمى كه پاك بوده اند تا پايان روزگار در جامعۀ دينى چركين نگردد؟!

و آيا صحابه نمى بايست آشكار شدن وضعيّت را در همۀ اين موارد از رسول خدا صلى الله عليه و آله بخواهند، تا بدانند اين هتك حرمت دربارۀ اهلش و به جا واقع شده يا خير؟ تا اينكه كردار او را ملاكى عمومى و شايع در بدگويى و دشمنى قرار ندهند، و هيچ كس به خاطر جهل به موضوع و به خاطر پيروى از پيامبر صلى الله عليه و آله ديگرى را توبيخ و سرزنش نكند.

و آيا كسانى مثل ابوسفيان و معاويه و حَكَم و مروان و بقيّۀ ميوه هاى درخت ملعونِ در قرآن، و امثال آنها كه با زبان پيامبر اقدس لعن شده اند،

نمى توانستند با اين روايت مُسْلِم عليه كسانى كه به خاطر لعن رسول خدا صلى الله عليه و آله بر آنها عيب مى گرفتند مانند اُمّ المؤمنين عايشه و اميرالمؤمنين و ابوذر و بزرگان صحابه، احتجاج كنند؟!

نكتۀ دقيق ديگر: لعنها و طعنهايى كه در قرآن كريم متوجّه مردمى است كه قرآن حكيم آنها را قصد كرده، و پيامبر كريم صلى الله عليه و آله به آن ندا داده، آيا از جانب خداى متعال نيز همانگونه است كه دربارۀ پيامبر اقدس پنداشته اند، و آيا به مدح و رحمت و تقرّب تأويل و تفسير مى شود؟! در اين صورت اين آيات بيشتر از آنكه دلالت كنند بر اينكه اين افراد، ملعون و از رحمت خداى متعال مطرود هستند، دلالت مى كنند كه اين افراد جليل و پاك هستند!

و آيا خداى سبحان عهد و پيمانى در اين رابطه دارد و سوگند ياد كرده كه اين لعنها را رحمت و مايۀ رشد و تقرّب قرار دهد؟! يا اينكه اين الفاظ بر همان معانى و مدلولهايى كه نصّ در آنها هستند، دلالت مى كنند؟!

من نمى دانم اهل سنّت چه مى گويند! آيا حقيقت را از الفاظ قرآنى مى ربايند چنانكه از الفاظ نبوى ربودند؟! كه در اين صورت باب تفاهم و طريق گفتگو بسته مى شود. البتّه دايرۀ گمرك، مراقبِ بارهاى كلام نيست؛ واز اين رو كسى كه مدّعى هوشيارى و كياست است هر چه مى خواهد مى گويد، و شخص ورّاجِ گزافه گو هر چه هوى و هوسش بپسندد به زبان مى آورد، و توجّه و مبالاتى ندارد. پناه مى بريم به خدا از سخن گفتن بدون انديشه (نعوذ باللّٰه من التقوّل بلاتعقّل).

«فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمّٰا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَ وَيْلٌ لَهُمْ مِمّٰا يَكْسِبُونَ» ⁽¹⁾

[پس واى بر آنها از آنچه با دست خود نوشتند؛ و واى بر آنان از آنچه

از اين راه به دست مى آورند!].

- 12 - ابوحنيفه اعلم از رسول خداست!!

غلوّ گروهى از حنفيّه به حدّى رسيده كه گمان كرده اند وى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله اعلم بوده است؛ على بن جرير مى گويد: «من در كوفه زندگى مى كردم، [روزى] به بصره رفتم و عبداللّٰه بن مبارك در آنجا بود، به من گفت: مردم را در چه حالتى ترك كردى؟ گفتم: در كوفه گروهى را ترك كردم كه گمان مى كردند ابوحنيفه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله اعلم است. [گفت: اينها كافر شده اند]⁽¹⁾. گفتم: آنها تو را پيشواى خود در كفر قرار داده اند. آنگاه عبداللّٰه آنقدر گريه كرد كه محاسنش خيس شد؛ منظورش اين بود كه وى از ابوحنيفه نقل حديث مى كند»⁽²⁾.

و از فضيل بن عياض نقل شده است: «قلوب اين مردم با محبّت ابوحنيفه عجين شده، و در اين محبّت به حدّى افراط مى كنند كه كسى را اعلم از او نمى دانند»⁽³⁾.

- 13 - ابوبكر پيرمردى معروف و پيامبر جوانى ناشناخته است!!

از انس بن مالك نقل شده است: پيامبر صلى الله عليه و آله به سوى مدينه آمد، و ابوبكر پيرمردى بود معروف و پيامبر صلى الله عليه و آله جوانى بود ناشناس؛ مردى به ابوبكر برخورد و گفت: اى ابوبكر! اين كيست كه در پيشاپيش توست؟ گفت: «يهديني السبيل» [او مرا به راه هدايت مى كند]، و آن مرد گمان كرد او راه مدينه را به ابوبكر نشان مى دهد در حالى كه منظورِ ابوبكر هدايت كردن به راه خير بود.

و در روايتى آمده است: ابوبكر در پشت پيامبر صلى الله عليه و آله بر شتر سوار بود و راه مدينه را بهتر مى دانست؛ مردى كه او را مى شناخت، وى را ديد و گفت:

اى ابوبكر! اين جوانى كه جلوى توست كيست؟ و در روايت احمد آمده است:

مى گفتند: اى ابوبكر! اين جوانى كه جلوى توست كيست؟ گفت: «هذا يهديني السبيل» [او راه را به من نشان مى دهد].

و در روايتى آمده است: رسول خدا صلى الله عليه و آله در پشت ابوبكر بر شتر سوار بود...⁽¹⁾.

امينى مى گويد: چقدر زمانه پيامبر اسلام را پايين آورده تا جايى كه گفته مى شود: او جوانى ناشناس و غير معروف بوده است. گويا وى جوانى ناشناس است و پيرمردى كه آوازه و نام نيكويش در ميان مردم پخش شده او را به عنوان راهنما در مسيرش برداشته، گاه پشت سر او بر شتر مى نشيند، و گاه او را جلوى خود راه مى اندازد، و هر گاه از او سؤال شود مى گويد: اين شخص مرا به راه، هدايت مى كند و او راه را از من بهتر مى داند. گويا پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله آن كسى نبود كه در هر موسم حجّ، خود را بر قبايل عرضه مى كرد و همگىِ آنها چه كسانى كه ايمان مى آوردند و چه كسانى كه ايمان نمى آوردند او را مى شناختند، به ويژه انصار كه از مدينه مى آمدند و در ميان آنها بزرگان اوس و خزرج بودند، كسانى كه بار اوّل در عقبه اُولى بيعت كردند، و در بار دوم در عقبه ثانيه هفتاد و سه مرد و دو زن با او بيعت كردند.

و گويا مدينه خانۀ بنى نجّار كه اقوام مادرى پيامبر اقدس بوده اند، نيست.

و گويا آن حضرت صلى الله عليه و آله مدينه را پايتخت امارت و حكومت خود، و محلّ تجمّع براى دفاع از نهضتش قرار نداده بود؛ و مردان و خاصّان از اهل خود و مهاجرين را به آنجا نفرستاده بود.

و كِىْ ابوبكر پيرمرد بوده و پيامبر جوان، در حالى كه آن حضرت صلى الله عليه و آله دو سال و چند ماه از او بزرگتر بوده است.

- 14 - ابوبكر از پيامبر مسنّتر است!!

از يزيد بن أصمّ نقل شده است: پيامبر صلى الله عليه و آله به ابوبكر گفت: من بزرگترم يا تو؟ گفت: «بل أنت أكبر منّي وأكرم وخير منّي، وأنا أسنّ منك» [بلكه شما بزرگتر و گرامى تر و بهتر از من هستى و من مسنّتر از شما هستم]⁽¹⁾.

امينى مى گويد: آيا از اين دروغى كه كرامت شمرده شده تعجّب نمى كنى؟! كِىْ روايت يزيد بن أصمّ از پيامبر صلى الله عليه و آله صحيح است در حالى كه آن حضرت را درك نكرده است؛ اين مرد در سال (101 يا 103 يا 104) و در سنّ هفتاد و سه سالگى مرده است، پس ولادت او پس از گذشت مدّتى طولانى از وفات پيامبر صلى الله عليه و آله است.

وانگهى، كِىْ ابوبكر مسنّتر از پيامبر بوده است، آن حضرت صلى الله عليه و آله در عام الفيل به دنيا آمدند و ابوبكر سه سال پس از عام الفيل به دنيا آمد. و سعيد بن مسيّب نوشته است: ابوبكر با خلافتش به سنّ رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد و مانند پيامبر در سنّ شصت و سه سالگى از دنيا رفت.

ابن قتيبه در «المعارف»⁽²⁾نوشته است:

تاريخ نگاران اتّفاق نظر دارند كه ابوبكر شصت و سه سال عمر كرده است؛ بنابراين رسول خدا صلى الله عليه و آله به مقدار دو سال خلافت ابوبكر از او بزرگتر بوده اند.

و در سنن تِرمذى⁽³⁾آمده است: پيامبر صلى الله عليه و آله در سنّ شصت و پنج سالگى وفات كرده است⁽⁴⁾.

- 15 - رسول خدا صلى الله عليه و آله بيان را از وقت حاجت به تأخير انداخته است!!

بيهقى در «السنن الكبرى» از عمر بن خطّاب رضى الله عنه نقل كرده است: «ثلاث لأن يكون رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله بيّنهنّ أحبُّ إليَّ من حمر النعم: الخلافة، والكلالة، والربا»⁽¹⁾[اگر پيامبر سه مسئله مهمّ را براى من روشن مى كرد از شتران سرخ موى براى من محبوب تر بود: خلافت، كلاله، و ربا...].

امينى مى گويد: چه چيزى مسأله كلاله را نزد خليفه به معضلى تبديل كرده، و معناى آن و حكمش را نزد وى مبهم ساخته؟! با اينكه اين مسأله، شايع و حكمش روشن است.

آيا هنگام پرسش فراوان خود از پيامبر دربارۀ اين مسأله، پيامبر پاسخ او را داده است يا نه؟ اگر پاسخ او را داده است پس چرا آن را حفظ نكرده است؟! وشايد هم فهمش از درك اين مسأله عاجز مانده است، مسأله اى كه براى او از شتران سرخ موى عزيزتر بوده است، يا از همۀ دنيا، و يا از قصرهاى زيباى شام محبوب تر بوده است!

و اگر بگويند پيامبر پاسخش را نداده است مى گوييم: پيامبرى كه مى داند او به همين زودى جانشينش مى شود و سؤالات و مسائل قضايى به سوى او سرازير مى شوند و از شايع ترين آنها مسأله كلاله است، چگونه آن را تبيين نكرده و بيان حكمش را از وقت حاجت به تأخير انداخته است! پبامبر خدا هرگز چنين خطايى نمى كند. لكن حقيقت، همان است كه پيامبر صلى الله عليه و آله خطاب به حفصه فرموده است: «ما أرى أباكِ يعلمها»⁽²⁾[به نظر من پدرت آن را ياد نخواهد گرفت]، يا «ما أراه يقيمها»⁽³⁾[به نظرم آن را اجرا نخواهد كرد]. اين كلام، حقيقت را

كاملاً روشن ساخته و خواننده را به شرطى كه گرفتار هواى نفس نباشد، از واقعيّت آگاه خواهد ساخت. و رسوايى بزرگ آن است كه او پس از همۀ اينها و پس از گفتار خودش: «إنّها لم تبيّن لي» [حقيقت كلاله براى من روشن نشده]، باز دست از صدور حكم برنداشته، بدون توجّه به فرمايش خداى تعالى: «وَ لاٰ تَقْفُ مٰا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ اَلسَّمْعَ وَ اَلْبَصَرَ وَ اَلْفُؤٰادَ كُلُّ أُولٰئِكَ كٰانَ عَنْهُ مَسْؤُلاً» ⁽¹⁾[از آنچه به آن آگاهى ندارى، پيروى مكن؛ چرا كه گوش و چشم و دل، همه مسؤولند]، و سخن خداوند: «وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنٰا بَعْضَ اَلْأَقٰاوِيلِ * لَأَخَذْنٰا مِنْهُ بِالْيَمِينِ * ثُمَّ لَقَطَعْنٰا مِنْهُ اَلْوَتِينَ * فَمٰا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حٰاجِزِينَ» ⁽²⁾[اگر او سخنى دروغ بر ما مى بست * ما او را با قدرت مى گرفتيم * سپس رگ قلبش را قطع مى كرديم * و هيچ كس از شما نمى توانست از (مجازات) او مانع شود]، بر اساس رأى خويش عمل مى كرد و آن را پيروى از ابوبكر مى دانست، در حالى كه او خود آگاه بود كه ابوبكر نيز همسنگ خود اوست و اين سخن را از او شنيده بود: «إنّي سأقول فيها برأيي فإن يك صواباً فمن اللّٰه، و إن يك خطأً فمنّي ومن الشيطان!» [من به زودى رأى خود را دربارۀ آن خواهم گفت، اگر صحيح بود از سوى خداست، و گرنه از خودم و شيطان است!].

«إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ اَلظَّنَّ وَ إِنَّ اَلظَّنَّ لاٰ يُغْنِي مِنَ اَلْحَقِّ شَيْئاً» ⁽³⁾

[تنها از گمان بى پايه، پيروى مى كنند با اينكه «گمان» هرگز انسان را از حقّ بى نياز نمى كند].

- 16 - امّت اسلامى با پيامبر در آنچه كه براى او ثابت بوده، شريك است!!

موسى جار اللّٰه در كتاب «الوشيعة في نقد عقائد الشيعة»⁽⁴⁾مى گويد:

اُمّت اسلامى بسان پيامبر معصوم است؛ بدين معنا كه در دريافت و حفظ و تبليغ و اداى رسالت، هر چه را كه پيامبر ابلاغ نموده، او نيز مانند پيامبر حفظ كرده، و هر چه را كه پيامبر تبليغ كرده، او نيز مانند پيامبر تبليغ كرده است، و همۀ جزئيّات و كلّيّات و اصول و فروع دين را حفظ نموده و تبليغ كرده است. امّت اسلام از همۀ ائمّه به قرآن و سنّت آگاهترند، و امروز آگاهى و دانش امّت به قرآن و سنّت به حدّى رسيده است كه از علم على و اولاد على بيشتر و كاملتر است. و از بزرگترين تفضّلات و توجّهات خدا بر پيامبر و سپس بر اُمّت، اين است كه گروه كثيرى از فرزندان آنان را به مراتب داناتر و آگاهتر از ائمّه و اصحاب پيامبر قرار داده است. هر حادثه اى كه پيش آيد، اين امّت در ارائۀ حكم حقّ و پاسخ درست براى آن در نمى ماند؛ زيرا اين امّت وارث پيامبر است و به بركت رسالت خاتم النبيّين رشد يافته اند. به حدّى كه رشد امّت خاتم در دستيابى به هدايت و حقّ از هر امامى بيشتر و بالاتر است، و آنان به بركت رسالت و قرآن و سنّت و عقلِ بازدارنده، همچون پيامبر معصومند و به درجه اى از رشد و آگاهى دست يافته اند كه ديگر نيازى به امام ندارند و اين عقل و رشد، آنان را از هر امامى بى نياز مى كند. و من عقيدۀ شيعه در معصوم بودن أئمّه را انكار نمى كنم، بلكه اين عقيدۀ ايشان را انكار مى كنم كه مى گويند: امّتِ پيامبر هميشه قاصر بوده و هستند، و تا روز قيامت نيازمند امام معصوم هستند؛ در حالى كه امّت به عصمت و هدايت نزديكتر از هر امام معصومى است، و در راهنمايى به صواب و حقّ نيز از هر امام معصومى بالاتر است؛ به دليل اينكه عصمت امام ادّعايى بيش نيست، امّا عصمت امّت به شهادت قرآن بديهى و روشن است. و مردم پس از پيامبر خاتم به سبب رشد عقل و كمال شعور، بزرگوارتر و عزيزتر و بالاتر از آنند كه در زير لواى وصايت وصىّ باشند و تا ابد رشد نكرده و عقب مانده بمانند.

پاسخ: من دوست داشتم نامى از اين كتاب نبرم و كسى نام آن را نشنود؛

زيرا در ميان كتابها رسوايى هاى آن از همه بيشتر است، ولى چاپ و انتشار اين كتاب، مرا موظّف ساخت كه جامعه را از شخصيّت نويسنده و گوشه اى از آنچه صفحات كتابش را با آن سياه كرده، آگاه نمايم. هر صفحۀ اين كتاب مايۀ ننگ و شرمسارى براى امّت اسلامى است، و براى هم فكرانش بيشتر! من نمى دانم دربارۀ كتاب شخصى كه كتاب خدا وسنّت پيامبرش را پشت سر انداخته چه بنويسم؛ زيرا او بنا گذاشته كه حكم كند و انتقاد نمايد، زورگويى كند و تضعيف نمايد، بدگويى كند و تعبيرات زشت به كار برد، و با كتاب خدا بازى كند و آن را با رأى فاسد و عقل ناقص، هر گونه كه بخواهد تفسير نمايد.

گويا قرآن امروز نازل شده و كسى پيش از او آن را نمى شناخته، و نظرى دربارۀ آيه اى از آن نرسيده، و كتابى در تفسير آن تدوين نشده و حديثى در توضيح آن نيامده است. گويا شرع جديد و ديدگاه تازه و دين اختراعى و مذهب نوآورده است كه هيچ يك از مبانى اسلام و كتاب و سنّت با او همراهى نمى كند.

قيمت و ارزش اين انسان غفلت زده و كتاب او چيست؟! كسى كه امّت را در همۀ خصوصيّات و فضايل و كمالات به دست آمدۀ از رسالت و در ويژه ترين ويژگى هاى نبوّت، شريك پيامبر مى داند، و رسالت امّت را به تمام معنا متّصل به رسالت پيامبر مى داند و گمان مى كند سورۀ قدر سورۀ رسالت امّت است كه بدون فاصله، به سورۀ رسالت پيامبر متّصل شده است، و با آيۀ:

«لَقَدْ جٰاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ» ⁽¹⁾[به يقين، رسولى از خود شما به سويتان آمد]، و آيۀ: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اَللّٰهِ وَ اَلَّذِينَ مَعَهُ أَشِدّٰاءُ عَلَى اَلْكُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَيْنَهُمْ» ⁽²⁾[محمّد صلى الله عليه و آله فرستاده خداست؛ و كسانى كه با او هستند در برابر كفّار سرسخت و شديد، و در ميان خود مهربانند] بر رسالت امّت استدلال مى كند.

وعلّامۀ مبرور شيخ مهدى حجّار نجفى ساكن معقل⁽³⁾در ردّ و تضعيف

سخنان باطل او، نهايت سعى خود را كرده است.

و اگر اين فرد در ميان صفحات كتابش به جز افسانه هايش دربارۀ امّت مطلب باطل ديگرى نداشت، همين به تنهايى براى جهالت و بدنامى او كفايت مى كرد.

اينها يك دسته اوهام و خرافاتى بيش نيست كه صدور آن از يك دانش آموز يا دانشجوى فقه بعيد است، چه رسد به كسى كه خود را فقيه مى داند.

گويا در خيال خود و در عالم خوابهاى آشفته و كابوس سخن مى گويد.

آيا كسى نيست كه از او بپرسد: امّت اسلامى اگر معصوم و حافظ همۀ كلّيّات و جزئيّات اصول و فروع دين است، و امّت در هر دوران آنها را بى كم و كاست به دوران بعد مى رساند، و هيچ مسأله اى را فراموش نكرده و يا از آن غافل نمى ماند، ديگر اعلميّت امّت از ائمّه، و نزديك تر بودن آنها به هدايت نسبت به ائمّه چه معنايى دارد؟! آيا به نظر او ائمّه خارج از امّت اسلامى اند و آنها حافظ دين و هدايت شده نيستند، و از دينى كه امّت حافظ آن است بركنارند، و عصمت و حفظ و هدايت و تبليغ دين شامل آنان نمى شود؟!

و بنابر پندار او نبايد در ميان امّت فرد جاهلى وجود داشته باشد، در حالى كه جاهلان امّت اسلامى چه بسيار مكان هايى را كه ميان شرق و غرب پر كرده اند و رفتار و گفتارشان بر جاهل بودنشان و بيشتر از همه بر جاهل بودن خود او گواهى مى دهند. و نيز نبايد ميانشان در امور دين و يا احكام شرعى اختلافى پديد مى آمد، در حالى كه اختلافاتى كه از عصر صحابه تاكنون پديد آمده، بر هيچ خردمندى پوشيده نيست. آيا بدون جهالتِ يكى از دو طرف نسبت به حقيقت، اصلاً امكان دارد كه اختلاف و دو دستگى پيش آيد؟! مگر حقيقت بيش از يكى است و يا قابل تجزيه است؟!

آيا به نظر او جهل على و اولادش از بين امّت، به قرآن و سنّت، جزء دين حفظ شدۀ توسّط امّت است؟! و يا اينكه آنان را از امّت اسلامى حساب نمى كند؟! وگرنه نمى گفت: علم و دانش امّت به قرآن و سنّت از علم على و

اولادش بيشتر و كاملتر است!

او كِىْ به علم و دانش على و اولادش و علم همۀ امّت احاطه پيدا كرده است تا بتواند چنين حكم قطعى و فتواى بدون دليلى را صادر نمايد؟!

و شايد بتوانم بگويم: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از صاحب اين فتواى بدون دليل، آگاه تر و آشناتر به امّت خود و داناتر به علم و دانش و بصيرت آنان بوده است كه پس از آگاهى از همۀ آنها، ثقلين - كتاب خدا، و عترتش يعنى ائمّه عليهم السلام - را براى هدايت مردم پس از خويش جانشين خود ساخته و فرموده: «ما إن تمسّكتم بهما لن تضلّوا بعدي، وإنّهما لن يفترقا حتّى يردا عليَّ الحوض» [تا زمانى كه به دامن آن دو چنگ زنيد، هرگز بعد از من گمراه نخواهيد شد؛ زيرا آنها هرگز از هم جدا نشوند تا در حوض كوثر بر من وارد شوند].

حال منحصر ساختن هدايت به تمسّك به آن دو و پيروى آثارشان تا قيامت، به ما مى فهماند كه نزد آن دو علوم و معارفى است كه دست امّت از آنها كوتاه است، و اينكه امكان ندارد امّتى كه از خطا معصوم نيست و از حجاب هاى غيبى براى او پرده برداشته نشده، به جايى برسد كه از راهنمايى كه او را هنگام تحيّر هدايت نمايد، بى نياز گردد. و طبق اين روايتِ بسيار روشن و صريح، پيشوايان عترت در علم و هدايت و دانش و رهنمود، همتاى قرآنند، و آگاهانِ حقيقى از باطن و رموز قرآن و مفسّران آنند. و اگر امّت يا برخى از آنان در دانش و بينش، همانند ائمّه بودند - چه رسد به اينكه اعلم از آنان باشند - هر آينه اين حديث صريح، سخنى گزاف و بيهوده بود. و نيز اگر دانش امروز امّت، از دانش على و اولادش بيشتر و كاملتر شده است - آن گونه كه اين مسكين تصوّر كرده است - پس چگونه پيامبر از آن آگاه نشد؟! و گويا بدون اينكه امّت را بشناسد گفته است: «أعلم اُمّتي من بعدي عليّ بن أبي طالب»⁽¹⁾[على بن ابى طالب پس از من اعلم امّت من است]؟!

و چگونه او را ظرف علم خود و دربِ ورود به شهر علم خود قرار داد؟!

و چگونه حافظ نيشابورى به استناد اجماع اُمّت، حكم مى كند كه على تنها وارث علم پيامبر است؟!

و لازمۀ اين سخنان آن است كه امّت از پيامبر نيز داناتر و أعلم باشد؛ زيرا على وارث همۀ علوم پيامبر است، و امّت اعلم از على است، پس امّت أعلم از پيامبر است.

و نيز چگونه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به مردم دستور مى دهد كه پس از او به اهل بيتش عليهم السلام اقتدا كنند و در معرّفى آنان مى گويد: «خُلقوا من طينتي، ورُزقوا فهمي وعلمي» [آنان از سرشت من آفريده شده اند و از فهم و دانش من بهره مند گشته اند]؟!

و اگر مردم به كمال رسيده اند و تا روز قيامت نيازى به وصايت و جانشينى امام معصوم ندارند - آن گونه كه اين غفلت زدۀ ساده لوح خيال مى كند و نمى تواند با عقل ناقصش نياز مردم به امام را تصوّر كند - پس چرا امّت، تجهيز و كفن و دفن پيامبرشان را سه روز به تأخير انداختند؟! و اين كتابهاى اهل سنّت است كه صريحاً مى گويند: علّت تأخير تجهيز و تدفين پيامبر آن بود كه مردم به واجب مهم ترى پرداخته بودند و آن امر مهمّ خلافت و تعيين خليفه است⁽¹⁾.

حال عقل اين مرد - با توجّه به اينكه او معتقد است مردم تا روز قيامت نياز به امام معصوم ندارند - چگونه مى تواند نياز شديد مردم آن روزگار به امام غير معصوم را تصوّر كند؟!

پنجم اجتهاد در برابر رسول خدا صلى الله عليه وآله

اشاره

- 1 - ديدگاه خليفه دربارۀ ارث جدّه (مادربزرگ)

از قبيصة بن ذؤيب نقل شده است: «مادر بزرگى نزد ابوبكر صدّيق آمد و از او دربارۀ ارثش سؤال كرد. ابوبكر گفت: «ما لكِ في كتاب اللّٰه شيء، وما علمتُ لكِ في سنّة رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله شيئاً فارجعي حتّى أسأل الناس» [در كتاب خدا براى تو چيزى معيّن نشده، و در سنّت رسول خدا صلى الله عليه و آله نيز چيزى براى تو نمى دانم، برگرد تا از مردم بپرسم].

آنگاه مغيرة بن شعبه گفت: من نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله بودم كه يك ششم به جدّه داد. ابوبكر گفت: آيا با تو كسى ديگر هم بود؟ محمّد بن مسلمه انصارى بلند شد و آنچه مغيره گفته بود را تكرار كرد. پس ابوبكر همان يك ششم را براى او معيّن كرد...»⁽¹⁾.

نگاه كن كه خليفه چگونه به مسأله اى كه مورد ابتلاست و حكمِ آن شايع است، علم ندارد، تا جايى كه از روى ناچارى به روايت كسى مانند مغيره كه زناكارترين فرد قبيلۀ ثقيف و دروغگوترين فرد امّت است⁽²⁾، اعتماد مى كند.

و از جمله مواردى كه مغيره سنّت را تغيير داد و با آن بازى كرد، اين بود كه نماز

عيد قربان سال (40) هجرى را به خاطر اينكه مى ترسيد عزل شود در روز عرفه خواند⁽¹⁾، و پيشاپيشِ مردمى بود كه به امير المؤمنين عليه السلام دشنام مى دادند، و هرگاه بالاى منبر مى رفت به آن حضرت دشنام مى داد⁽²⁾.

- 2 - ديدگاه خليفه دربارۀ ارث دو جدّه (دو مادر بزرگ)

از قاسم بن محمّد نقل شده است: دو جدّه يكى پدرى و يكى مادرى نزد ابوبكر آمدند، به مادربزرگ مادرى ارث داد ولى به پدرى ارث نداد.

عبدالرحمن بن سهيل - سهل - از قبيلۀ بنى حارثه گفت: اى خليفۀ رسول خدا! تو ارث را به كسى دادى كه اگر مى مرد [و ميّت زنده بود] از او ارث نمى برد، پس ابوبكر يك ششم را بين آن دو تقسيم كرد⁽³⁾.

امينى مى گويد: آيا از جهل اين مرد به حكم ارث مادر بزرگ، و سرعت وى در تغيير ديدگاه، با انتقاد مردى از انصار يا از قبيلۀ بنى حارثه تعجّب نمى كنى؟!

و اين انتقاد، مقتضى اين است كه مادر بزرگ مادرى از ارث محروم شود، امّا وى هر دو را در ارث شريك كرد! و فقهاى اهل سنّت همين را مصدر حكم خود قرار داده اند، در حالى كه اصل حكم، از روايت مغيره كه دربارۀ يك مادر بزرگ بود، گرفته شده است!

و امّا ديدگاه مرد انصارى دربارۀ مادربزرگ كه خليفه را از رأيش برگرداند، به خاطر پيروى از قرآن و سنّت نبود، بلكه مخالف هر دو و موافق با سخن

شاعر است كه مى گويد:

بنونا بنو أبنائنا وبناتُنا *** بنوهنّ أبناء الرجال الأباعدِ

[فرزندان ما، فرزندان پسران ما هستند، و فرزندان دختران ما، فرزندان مردان بيگانه اند].

و اهل سنّت با توجّه به اين شعر، آيۀ: «يُوصِيكُمُ اَللّٰهُ فِي أَوْلاٰدِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ اَلْأُنْثَيَيْنِ» ⁽¹⁾[خداوند دربارۀ فرزندانتان به شما سفارش مى كند كه سهم (ميراث) پسر، به اندازۀ سهم دو دختر باشد] را مخصوص فرزندان پسر قرار داده اند، نه فرزندان دختر، و گفته اند: احكامى كه دربارۀ اولاد بيان شده مانند سهم ارث و غيره، شامل نوۀ دخترى نمى شود و دليل آنها همين سخن شاعر است.

بغدادى در «خزانة الأدب»⁽²⁾نوشته است:

اين شعر با اينكه در كتب نحوى ها و ديگران خيلى نقل مى شود، سراينده اش معلوم نيست.

پاك و منزّهى اى خدا! چه چيز به آنها جرأت داده كه در دين خدا، براى خارج كردن آل اللّٰه از فرزندىِ رسول خدا صلى الله عليه و آله، اين رأى و ديدگاه سياسى را مطرح كنند؟!

سخن شاعر در مقابل اين سخن خداوند چه ارزشى دارد: «فَقُلْ تَعٰالَوْا نَدْعُ أَبْنٰاءَنٰا وَ أَبْنٰاءَكُمْ وَ نِسٰاءَنٰا وَ نِسٰاءَكُمْ» ⁽³⁾[بگو: «بياييد ما فرزندان خود را دعوت مى كنيم، شما هم فرزندان خود را؛ ما زنان خويش را دعوت مى نماييم، شما هم زنان خود را»]؟!

اين آيه به صراحت مى گويد: امام حسن و امام حسين عليهما السلام دو فرزند پيامبر اقدس صلى الله عليه و آله هستند.

و خداوند سبحان، نوادگان نوح را ذرّيّۀ او ناميده است، و آن گونه كه در

«قاموس»⁽¹⁾آمده است «ذرّيّه» به معناى فرزند است؛ خداوند مى فرمايد:

«وَ وَهَبْنٰا لَهُ إِسْحٰاقَ وَ يَعْقُوبَ كُلاًّ هَدَيْنٰا وَ نُوحاً هَدَيْنٰا مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ دٰاوُدَ وَ سُلَيْمٰانَ وَ أَيُّوبَ وَ يُوسُفَ وَ مُوسىٰ وَ هٰارُونَ وَ كَذٰلِكَ نَجْزِي اَلْمُحْسِنِينَ * وَ زَكَرِيّٰا وَ يَحْيىٰ وَ عِيسىٰ وَ إِلْيٰاسَ كُلٌّ مِنَ اَلصّٰالِحِينَ» ⁽²⁾[واسحاق و يعقوب را به او (ابراهيم) بخشيديم؛ و هر دو را هدايت كرديم؛ و نوح را (نيز) پيش از آن هدايت نموديم؛ و از فرزندان او، داود و سليمان و ايّوب و يوسف و موسى و هارون را (هدايت كرديم)؛ اين گونه نيكوكاران را پاداش مى دهيم! * و (همچنين) زكريّا و يحيى و عيسى و الياس را؛ همه از صالحان بودند]. خداوند در اين آيه، عيسى را از ذرّيّۀ نوح قرار داده است با اينكه وى فرزندِ دختر او مريم مى باشد.

رازى در تفسير خود⁽³⁾مى نويسد:

آیه مباهله دلالت می کند بر اینکه حسن و حسین دو فرزند رسول خدا صلی الله علیه وآله هستند؛ زیرا آن حضرت وعده داد فرزندانش را [برای مباهله ] بخواند و حسن و حسین را آورد پس این دو فرزندان او هستند و یکی از مواردی که این مطلب نوه دختری فرزند انسان محسوب میشود را تأکید میکند سخن خداوند در سوره انعام است: ﴿وَمِن ذُرِّيَّتِهِ دَاوُودَ وَسُلَيْمَانَ ) تا آنجا که خداوند می فرماید: (وَيَحْيَى وَعِيسَى)⁽⁴⁾زيرا معلوم است که نسبت عیسی به ابراهیم به وسیله مادر است؛ پس ثابت شد که گاهی نوه دختری فرزند نامیده میشود؛ والله اعلم.

بنابراین پس از اینکه ثابت شد ذريّه ،مرد حقیقتاً فرزند او حساب میشوند و فرزندان دختر نیز ذرّيَّه انسان هستند نباید در احکام میان ذریه و اولاد تفاوت نهاد و هیچ کس نمیتواند نوه های دختری را فرزندان مردان

بيگانه قرار دهد و آنها را فرزندان پدر دختر نشمارد، و در عين حال صحيح باشد آنها را ذرّيّۀ مرد (پدر دختر) به حساب آورد، در حالى كه ذرّيّه چيزى جز فرزندان مرد نيست.

و شاهد بر اين لغتِ قرآن مجيد و اينكه نوۀ دخترى حقيقتاً فرزندِ پدرِ دختر است، اين سخنان است:

1 - پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد: «أخبرني جبريل: أنّ ابني هذا - يعني الحسين - يُقتل» [جبرئيل به من خبر داد كه اين فرزندم - يعنى حسين - كشته مى شود]. و در روايتى ديگر آمده است: «إنّ اُمّتي ستقتل ابني هذا»⁽¹⁾[اُمّت من اين فرزندم را مى كشند].

2 - و دربارۀ امام حسن عليه السلام فرمودند: «ابني هذا سيّد»⁽²⁾[ا ين فرزندم آقا و سرور است].

3 - و به على عليه السلام فرمودند: «أنت أخي وأبو وُلدي»⁽³⁾[تو برادر و پدر فرزندانم هستى].

4 - سخن پيامبر صلى الله عليه و آله: «إنّ جبريل أخبرني أنّ اللّٰه عزّوجلّ قتل بدم يحيى بن زكريّا سبعين ألفاً وهو قاتل بدم ولدك الحسين سبعين ألفاً»⁽⁴⁾[جبرئيل به من خبر داد كه خداى عزّوجلّ در مقابل خون يحيى بن زكريّا هفتاد هزار نفر را كشت و در مقابل خون فرزندت حسين نيز هفتاد هزار نفر را مى كشد].

5 - و سخن او صلى الله عليه و آله: «المهديّ من وُلدي وجهه كالكوكب الدرّيّ»⁽⁵⁾[مهدى از فرزندان من است و صورتش مانند ستاره درخشان است].

6 - و سخن او صلى الله عليه و آله: «هذان ابناي من أحبّهما فقد أحبّني»⁽¹⁾[اين دو - يعنى حسن و حسين - دو فرزند من هستند، هركس آنها را دوست بدارد مرا دوست داشته است].

7 - و فرمود: «اُدعوا إبني»⁽²⁾[فرزندم را صدا كنيد]؛ پس حسن بن على عليهما السلام آمد.

8 - سخن او صلى الله عليه و آله: «أللّهمّ إنّ هذا إبني - الحسن - وأنا اُحبّه فأحبّه وأحبّ من يحبّه»⁽³⁾[خدايا! اين فرزند من است - يعنى حسن - و او را دوست دارم، پس او را و هر كه او را دوست مى دارد دوست بدار].

9 - و به على عليه السلام فرمود: «أيّ شيء سمّيتَ إبني؟ قال: ما كنتُ لأسبقك بذلك.

فقال: وما أنا السابق ربّي فهبط جبريل، فقال: يا محمّد! إنّ ربّك يقرئك السلام ويقول لك: عليّ منك بمنزلة هارون من موسى لكن لا نبيّ بعدك، فسمّ ابنك هذا باسم ولد هارون»⁽⁴⁾[فرزندم را چه نام نهادى؟ گفت: من در اين كار بر شما سبقت نمى گيرم.

سپس پيامبر فرمود: من هم از پروردگارم سبقت نمى گيرم؛ پس جبرئيل فرود آمد و گفت: اى محمّد! پروردگارت سلام مى رساند و مى گويد: على نسبت به تو مانند هارون نسبت به موسى است، امّا پيامبرى بعد از تو نيست پس اين فرزندت را به اسم فرزند هارون نامگذارى كن].

10 - و چون حسن و حسين عليهما السلام گم شدند فرمود: «اُطلبوا ابنيَّ»⁽⁵⁾[دو فرزندم را پيدا كنيد].

11 - سخن او صلى الله عليه و آله: «إنّ إبنيَّ هذين ريحانتاي من الدنيا»⁽⁶⁾[اين دو فرزندم - يعنى حسن و حسين - دو ريحانۀ من از دنيا هستند].

12 - سخن او صلى الله عليه و آله: «سمّيتُ إبنيَّ هذين باسم ابني هارون شبّر وشبير»⁽¹⁾[اين دو فرزندم (امام حسن و امام حسين عليهما السلام) را به نام دو فرزند هارون شبّر و شبير نام نهادم].

13 - سخن او صلى الله عليه و آله: «لو لم يبقَ من الدنيا إلّايوم واحد لطوّل اللّٰه ذلك اليوم حتّى يبعث رجلاً من وُلدي إسمه كاسمي» [اگر از دنيا فقط يك روز باقيمانده باشد خداوند آن روز را طولانى مى كند تا مردى از فرزندان من را برانگيزد كه اسم او اسم من است].

سلمان گفت: اى رسول خدا! از كدام فرزندت؟

فرمود: «من وَلَدي هذا»⁽²⁾[از اين فرزندم]، و با دستش بر حسين زد.

14 - و سخن امام حسن عليه السلام به ابوبكر وقتى بر منبر جدّش بود: «إنزل عن مجلس أبي» [از جايگاه پدرم پايين بيا]. ابوبكر گفت: «صدقت إنّه مجلس أبيك» [راست گفتى اينجا جايگاه پدرت است].

و در روايتى آمده است: «إنزل عن منبر أبي»⁽³⁾[از منبر پدرم پايين بيا]. و ابوبكر گفت: «منبر أبيك لا منبر أبي» [اين منبر پدرت است نه منبر پدر من].

15 - و سخن آن حضرت در وصيّت خود: «ادفنوني عند أبي»⁽⁴⁾[مرا نزد پدرم - يعنى مصطفى - دفن كنيد].

16 - و سخن امام حسين عليه السلام به عمر: «إنزل عن منبر أبي» [از منبر پدرم پايين بيا]. پس عمر گفت: «منبر أبيك لا منبر أبي مَنْ أمرك بهذا؟!»⁽⁵⁾[اين منبر پدرت است نه منبر پدر من، چه كسى به تو امر كرده كه چنين بگويى؟!].

17 - و سخن امام حسن عليه السلام بنا بر نقل شبراوى در «الإتحاف»⁽¹⁾:

خيرةُ اللّٰهِ من الخلقِ أبي *** بعد جدّي وأنا ابن الخيرتين

فضّةٌ قد صُيغت من ذهب *** فأنا الفضّة إبن الذهبين

[برگزيدۀ خدا از ميان مخلوقات بعد از جدّم، پدرم است، و من فرزند دو برگزيده هستم. نقره اى از طلا قالب ريزى شده و شكل گرفته است؛ پس من نقره اى هستم فرزند دو طلا].

18 - و نيز سخن آن حضرت عليه السلام بنابر نقل «الإتحاف»⁽²⁾:

أنا ابن الّذي قد تعلمون مكانَه *** وليس على الحقّ المبينِ طحاءُ

أليس رسولُ اللّٰهِ جدّي ووالدي *** أنا البدرُ إن حلّ النجومُ خفاءُ

[من كسى هستم كه منزلت او را مى دانيد، و حقّ آشكار نابودى ندارد. آيا رسول خدا جدّ و پدر من نيست؟ من ماه شب چهارده هستم كه اگر درآيد، ستارگان پنهان مى شوند].

19 - و سخن شاعر:

بني أحمدٍ قلبي بكم يتقطّعُ *** بمثل مصابي فيكمُ ليس يُسمعُ

[اى فرزندان احمد! قلبم براى شما قطعه قطعه مى شود، و مانند مصيبت زده بودن و سوگوار بودن من براى شما شنيده نشده است].

20 - و سخن صاحب بن عُبّاد:

أيُجَزُّ رأسُ ابنِ النبيّ وفي الورىٰ *** حيٌّ أمام ركابِه لم يقتلِ

[آيا سزاوار است سر فرزند پيامبر جدا شود در حالى كه در ميان مردم، فرد زنده اى باشد در ركاب آن حضرت كشته نشده است؟!].

[اينها همه شاهدند بر اين كه نوۀ دخترى، فرزند محسوب مى شود] و در اين صورت خليفه چه انگيزه اى براى چشم پوشى از آنچه در قرآن و سنّت

پيامبر است، و پذيرش سخن مردى انصارى كه از كتاب و سنّت منحرف است، دارد؟!

و فقيه و حافظى كه ديدگاه مردى انصارى را دين خود قرار داده، و به سخن شاعرى كه شناخته شده نيست، احتجاج مى كند، در حالى كه قرآن و حديث و ادبيّات پيش رويش قرار دارد، چه عذرى دارد؟!

- 3 - ديدگاه خليفه دربارۀ بريدن دست دزد

از صفيّه دختر ابوعبيد نقل شده است: مردى كه دست و پايش قطع شده بود در زمان ابوبكر دزدى كرد، ابوبكر خواست پايش را قطع كند و دستش را باقى بگذارد تا بتواند با آن خود را خوشبو كرده، و وضو بگيرد و كارهايش را انجام دهد. عمر گفت: نه، سوگند به كسى كه جانم در دست اوست بايد دست ديگرش را قطع كنى. آنگاه ابوبكر به همين امر كرد و دست آن مرد قطع شد.

از قاسم بن محمّد نقل شده است: ابوبكر خواست پاى كسى كه دست و پايش قطع بود را قطع كند. ولى عمر گفت: سنّت اين است كه دست قطع شود⁽¹⁾.

شگفتا! كه خليفه حدّ سارق را نمى داند، حكمى كه از مهم ترين چيزهايى است كه بايد براى حفظ امنيّت عمومى و آرامش جامعه و قطع ريشه فساد بداند. و نيز از موارد حيرت آور اين است كه پيش از رجوع به كتاب و سنّت، و سپس پرسيدن از صحابه، و سپس مشورت كردن كه پيش از اين به او نسبت داده شد⁽²⁾، به سرعت حكم كرد!

وانگهى، كسى كه خليفه را در اين قضيّه به راه درست كشاند، چرا اين حكم را در زمان خلافتش از ياد برد و همين را اراده كرد كه رفيقش اراده كرده بود⁽³⁾؟!

- 4 - ديدگاه خليفه دربارۀ سرپرست شدن مفضول

اشاره

حلبى در «السيرة النبويّة»⁽¹⁾نوشته است:

ابوبكر بر اين باور بود كه شخص مفضول مى تواند ولىّ كسى كه از او أفضل است باشد. و همين نزد اهل سنّت حقّ و صحيح است؛ زيرا چه بسا قدرت او در قيام به مصالح دين بيش از فرد أفضل باشد، و وى به تدبير اُمور و آنچه به حال رعيّت سر و سامان مى دهد، آگاه تر باشد.

حلبى همين سخن را در جواب اين پرسش كه چرا ابوبكر عمر بن خطّاب و ابو عبيده جرّاح را در خلافت، بر خود ترجيح داد و گفت: «بايعوا أيّ الرجلين إن شئتم» [با هر كدام از اين دو نفر كه مى خواهيد بيعت كنيد] مطرح كرده است.

و باقلّانى در «تمهيد»⁽²⁾در جواب از اين سؤال كه چرا ابوبكر گفت:

«ولّيتكم ولستُ بخيركم» [من سرپرست شما شدم ولى بهترين شما نيستم]، نوشته است:

ممكن است وى بر اين باور بوده كه در ميان امّت كسى هست كه افضل از او مى باشد، لكن امّت، يك صدا بر خلافت او نظر دادند و امّت با نظر او اصلاح مى شد، [واين سخن را گفت] تا به امّت بفهماند كه امامتِ مفضول به خاطر وجود مانع در نصب فاضل براى امامت، جايز است؛ و از اين رو به انصار و ديگران گفت: «قد رضيتُ لكم أحد هذين الرجلين فبايعوا أحدهما: عمر بن الخطّاب وأبا عبيدة الجرّاح» [من به يكى از اين دو مرد براى حكومت بر شما راضى شدم و با هر كدام خواستيد بيعت كنيد يكى عمر بن خطّاب و ديگرى ابوعبيدۀ جرّاح]. و ابوبكر مى دانست كه ابوعبيده به لحاظ فضيلت، پايين تر از او و عثمان و على است، لكن بر اين باور بود

كه مردم بر او وحدت كلمه پيدا كرده اند، و فتنه با نظر او از بين مى رود. و اين از مواردى است كه آنها جوابى برايش ندارند.

امينى مى گويد: باور ما دربارۀ خلافت اين است كه خلافت، ولايتى الهى مانند نبوّت است، اگر چه تشريع و وحى الهى مخصوص پيامبر است. و كار خليفه چند چيز است: تبليغ و بيان، تفصيل مجمل و تفسير معضلات، و تطبيق دادن كلمات بر مصاديق و جزئيّات، و جنگ بر اساس تأويل⁽¹⁾

گروهى از حفّاظ اين روايت را نقل كرده اند، و حاكم و ذهبى [در المستدرك على الصحيحين 132/3، ح 4621، و همين طور در تلخيص آن] و نيز هيثمى [در مجمع الزوائد 133/9] آن را صحيح دانسته اند. و نگاه كن: ص 219 از كتاب برگزيدۀ الغدير.

- چنانكه پيامبر بر اساس تنزيل مى جنگيد - و اظهار آنچه پيامبر نتوانسته است به مردم بشناساند، حال يا به خاطر اينكه هنوز وقت عمل به آن نرسيده بود، يا مردم ظرفيّت آن را نداشتند، و يا علّتهاى ديگر؛ پس هر يك از نصب پيامبر و خليفه، لطفى از جانب خداست، و اين لطف كه به معناى نزديك كردن بندگان به طاعت و دور ساختن آنها از معصيت است بر او واجب مى باشد؛ و به اين منظور، آنها را خلق كرد و به عبادت و بندگى خود فرا خوانْد و آنچه نمى دانستند را به آنها آموخت، و انسانها را مانند چهارپايان رها نكرد تا بخورند و بهره مند شوند و آرزوها آنها را مشغول كند، بلكه آنها را آفريد تا او را بشناسند و به آنها قدرت داد تا رضاى او را به دست آورند، و راه آن را براى آنها با فرستادن پيامبران و نازل كردن كتابها و پشت سر هم فرستادن وحى در

زمانهاى مختلف، آسان گردانيد.

و چون هر پيامبرى عمرش به درازاى دنيا نيست و زندگىِ تا ابد برايش مقدّر نشده، و شريعت ها ظرف عمل طولانى دارند همان طور كه ظرف عمل شريعت خاتم انتها ندارد، پس هر گاه پيامبرى وفات كند و شريعتش يكى از دو مدّت را داشته باشد، و در هر يك از آن دو، جانهايى باشد كه هنوز تكميل نشده، و احكامى باشد كه به مردم تبليغ نشده هر چند تشريع شده باشند، يا احكامى باشد كه وقت عمل به آن ها نرسيده باشد، و احكام جديدى باشد كه به وجود آمدن آن به تأخير افتاده باشد، در اين صورت معقول نيست كه امّت در چنين شرايطى [بدون سرپرست] رها شوند؛ زيرا همۀ مردم در مشمول لطف الهى شدن - آن لطفى كه بر خدا واجب است - يكسان هستند. از اين رو بر خداوند - جلّت عظمته - واجب است كسى را بر آنها بگمارد تا دين را با بيانش تكميل، و شبهه هاى كافران را با برهانش زايل نمايد، و با شناختش تاريكى هاى جهل را برطرف، و با شمشيرش حملۀ دشمنان دين را دفع، و با دست و زبانش كج روى ها و ضعف ها را اصلاح نمايد.

چون خداوند - جلّت مننه [منّت ها ونعمت هايش بزرگ باد] - عنايت و توجّهى به بندگان دارد، و بر خود لازم دانسته كه به آنها نيكى كند، و براى آنها جز خير و سعادت انتخاب نكند، پس بايد كسى را براى پيشوايى آنها انتخاب كند كه از عهدۀ اين كار سنگين برآيد، و در همۀ وظايف مانند پيامبرى كه وى خليفۀ او شده، عمل كند، و با زبان آن پيامبر بر آن خليفه تصريح كند، و جايز نيست راه آنها را قطع كرده و آنها را بيهوده رها سازد.

آيا نمى بينى عبداللّٰه بن عمر به پدرش گفت: «إنّ الناس يتحدّثون أ نّك غير مستخلف، ولو كان لك راعي إبل أو راعي غنم ثمّ جاء وترك رعيّته رأيتَ أن قدفرّط - لرأيت أن قدضيّع - ورعيّة الناس أشدّ من رعيّة الإبل والغنم، ماذا تقول للّٰه عزّوجلّ

إذ لقيتَه ولم تستخلف على عباده؟!»⁽¹⁾[مردم دربارۀ تو مى گويند كسى را خليفۀ بعد از خود قرار نمى دهى. و اگر تو چوپانى براى چراندن شتر يا گوسفند داشتى و او آنها را به حال خود مى گذاشت، مى گويى او كوتاهى كرد - مى گويى او حقّ مرا ضايع كرد - وامر سرپرستى مردم شديدتر از چوپانىِ شتر و گوسفند است، چه جوابى به خداى عزّوجلّ مى دهى اگر او را ملاقات كنى و براى بندگانش خليفه قرار نداده باشى؟!].

و عايشه به ابن عمر گفت: «يا بنيّ! أبلغ سلامي وقل له: لا تدع اُمّة محمّد بلا راع، إستخلف عليهم ولا تدعهم بعدك هملاً؛ فإنّي أخشى عليهم الفتنة...»⁽²⁾[فرزند عزيزم! سلام مرا به او برسان و بگو: امّت محمّد را بدون سرپرست نگذار؛ خليفه اى بر آنها معيّن كن، و آنها را بعد از خود رها نكن، و من بر آنها از فتنه مى ترسم...]

و اين معاوية بن ابى سفيان است كه در خليفه قرار دادن يزيد، به اين حكم عقلى مسلّم تمسّك مى كند و مى گويد: «إنّي أرهب أن أدع اُمّة محمّد بعدي كالضأن لاراعي لها»⁽³⁾[من مى ترسم كه امّت محمّد را پس از خود، مانند گلّۀ گوسفندى كه چوپان ندارند رها كنم].

كاش مى دانستم چرا امّت دربارۀ تعيين خليفه بعد از پيامبر اعظم از اين دليل عقلى مورد توافق همه غافل شده اند، و آن حضرت را به چشم پوشى از آن متّهم كردند؟!

و سپردن اين امر [تعيين خليفه] به افراد امّت، يا به اهل حلّ و عقد [افراد خُبره] جايز نيست؛ زيرا عقل سليم در امام، شرايطى را واجب مى داند كه برخى از آنها از نفْسيّات و ملكات مخفى هستند و فقط عالم به سرائر از آنها آگاه است⁽⁴⁾مانند عصمت و قداست روحى و پاكى نفْس، تا از هوى و

هوس ها باز داشته شود، و مانند علم تا در هيچ كدام از احكام گمراه نشود، و ديگر اوصافى كه بر نفْس و روح عارض مى شوند و در خارج، تنها جزئيّاتى از آنها ظاهر مى شود كه با استقراء و جست وجوى آنها، حكم به ثبوت كلّيّات آنها مشكل است.

«وَ رَبُّكَ يَعْلَمُ مٰا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَ مٰا يُعْلِنُونَ» ⁽¹⁾[و پروردگار تو مى داند آنچه را كه سينه هايشان پنهان مى دارد و آنچه را آشكار مى سازند]. «اَللّٰهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسٰالَتَهُ» ⁽²⁾[خداوند آگاهتر است كه رسالت خويش را كجا قرار دهد].

پس اُمّتى كه علم غيب ندارد نمى تواند تشخيص دهد چه كسى به اين اوصاف آراسته است، و خوبان در غالب موارد اشتباه مى كنند، و اگر پيامبرى مانند موسى - على نبيّنا و آله و عليه السلام - نتيجه انتخابش از ميان هزاران نفر، هفتاد نفر است و چون آنها به ميقات رسيدند، گفتند: خدا را آشكارا به ما نشان ده، پس چه گمانى به افراد عادى و مردمان مادّى و انتخاب آنها بايد داشت؟! و چگونه مى توانند غير از همانندهاى خود را كه مانند دندانه هاى شانه در احتياج به پايه و مسدِّد، با هم برابرند، را انتخاب كنند. و ايمن نيستيم كه فرد مفسدى را انتخاب نكنند، يا به فردى منحرف و شرور روى نياورند، يا پشت سر كسى جمع نشوند كه در واقع و باطن خير و خوبى امّت را نمى خواهد بلكه به دنبال منافع شخصى است⁽³⁾، يا جاهلى را انتخاب نكنند كه در احكام فرو رود و

مرتكب اشتباهات بزرگ شود، و جرمها انجام دهد و گناهانى را به خاطر جهل مرتكب شود، يا اينكه مى داند ولى باكى ندارد كه باطل و كذب بگويد يا حكم فريبكارانه دهد، و به اين ترتيب از همان راهى كه اراده صلاح كرده اند مايۀ فساد شوند، و از جايى كه نمى فهمند به هلاكت بيفتند، چنانكه امثال آن در بيعت با معاويه و يزيد و خلفاى اُموى اتّفاق افتاد. پس بر خداوند كه اين اتّفاقات را در بندگانش دوست ندارد، واجب است كه در اين امر، اختيار را به عهدۀ خلايقى كه ظلوم و جهول⁽¹⁾آفريده شده اند نگذارد؛ «أَ لاٰ يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اَللَّطِيفُ اَلْخَبِيرُ» ⁽²⁾[آيا آن كسى كه موجودات را آفريده از حال آنها آگاه نيست؟! در حالى كه او (از اسرار دقيق) باخبر و آگاه است]. «وَ رَبُّكَ يَخْلُقُ مٰا يَشٰاءُ وَ يَخْتٰارُ مٰا كٰانَ لَهُمُ اَلْخِيَرَةُ»⁽³⁾في الأمر [پروردگار تو هر چه بخواهد مى آفريند، و هر چه بخواهد برمى گزيند؛ آنان (در برابر او) اختيارى (در اين امر) ندارند]. «وَ مٰا كٰانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لاٰ مُؤْمِنَةٍ إِذٰا قَضَى اَللّٰهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ اَلْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ يَعْصِ اَللّٰهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاٰلاً مُبِيناً» ⁽⁴⁾[هيچ مرد و زن با ايمانى حقّ ندارد هنگامى كه خدا و پيامبرش امرى را لازم بدانند، اختيارى (در برابر فرمان خدا) داشته باشد؛ و هر كس نافرمانى خدا و رسولش را كند، به گمراهى آشكارى گرفتار شده است].

و پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله از روز نخست، از اين مطلب خبر داد؛ آنگاه كه دعوت خود را بر قبايل عرضه كرد، و قبيلۀ بنى عامر بن صعصعه را به سوى خدا دعوت كرد، و يكى از آنها گفت: اگر ما از تو پيروى كرديم، و سپس خداوند تو را بر مخالفان پيروز كرد آيا بعد از تو ولايت، از آنِ ما مى شود؟ و حضرت فرمود: «إنّ الأمر إلى اللّٰه يضعه حيث يشاء»⁽⁵⁾[اين امر موكول به خداست و او هر كجا

كه بخواهد قرار مى دهد].

چگونه ممكن است مردم در اين امر [انتخاب خليفه] اختيارى داشته باشند با وجود كثرت هدف ها و غرض ها و ادّعاها و ميل ها و خواسته هايى كه پيرامون انتخاب دارند، و با وجود اختلاف و چندگانه بودن نظرات و اعتقادات در تحليل ملكات رجال جامعه و شخصيّت هاى بارز، و با وجود كثرت گروه ها و فرقه ها و قومها و طايفه هاى مخالف، و با وجود تفرقه هاى قومى و طايفه اى و قبيله اى كه در فرزند بيچارۀ آدم از روز اوّل بوده است.

و انتخاب از نخستين روز پيدايش با خشونت، زد و خورد، مجروح شدن، خشم و غضب، داد و فرياد، دشمنى شديد، همراه بوده است. و با اين انتخاب چقدر حرمت ها كه هتك شد، و به مقدّسات اهانت شد، و حقيقت ها ضايع، و حقوقِ ثابت باطل شد، و افراد صالح و عالِم لگدكوب شدند، و توافقها و ملائمتها از بين رفت، و سلامتى و آرامش به اضطراب و آشفتگى تبديل شد، و خون هاى پاكيزه بر زمين ريخته شد، و پيكرۀ اسلامِ راستين از هم پاشيد، و كسانى در امر خلافت طمع كردند كه هيچ بهره و نصيب و شايستگى اى نسبت به آن نداشتند اعمّ از بازارى لباس فروش، يا دلّالى كه معاملۀ در بازارها او را به خود مشغول كرده و از ديگر كارها (مانند آموختن كتاب و سنّت) بازداشته بود، يا پارچه فروشى كه دودمان پدريش را بر مردم مسلّط كرد، يا گوركنى كه عرض و طول آن را از هم تشخيص نمى داد، يا آزاد شدۀ ظالم و غاصب، يا شراب نوش هميشه مست، يا بى شرمى كه هر كارى دوست دارد انجام مى دهد، و انسان هاى شرور، فتنه گر و آشوبگرى كه بندگان خدا را بردۀ خويش ساختند، و اموال خدا را به يكديگر بخشيدند، و كتاب خدا را مايۀ فساد و فريب مردم قرار دادند، و دين خدا را وارونه جلوه دادند.

نتيجه: نتيجۀ اين بيان تامّ اين است كه خليفه بايد افضل خليقه (برترين بندگان) باشد؛ زيرا اگر در آن زمان كسى كه در فضيلت مساوى با او يا برتر از اوست وجود داشته باشد، خلافتِ وى مستلزم ترجيح يك طرف بدون هيچ مرجّحى يا كاستن از كفّۀ رجحان است.

وانگهى، اگر امام در يكى از صفات، ناقص باشد نيازش در موردى كه علمش از آن قاصر است و بصيرتش نسبت به آن كم است و قوّتش نسبت به آن ضعيف است - و مصيبت بزرگ اينجاست - با يكى از دو روش بر طرف مى شود: فتواى بدون علم و رأى بدون دليل، يا پرسيدن از كسى كه او را به راه راست بكشاند. راه نخست مايۀ فساد و ضعف، و راه دوم مايۀ سقوط منزلت اوست. و اين در حالى است كه از امام، مانند پيامبر بايد اطاعت شود: «وَ مٰا أَرْسَلْنٰا مِنْ رَسُولٍ إِلاّٰ لِيُطٰاعَ بِإِذْنِ اَللّٰهِ» ⁽¹⁾[ما هيچ پيامبرى را نفرستاديم مگر براى اين كه به فرمان خدا، از وى اطاعت شود]. و در قرآن، اطاعت از امام در كنار اطاعت از خدا و رسولش قرار گرفته: «أَطِيعُوا اَللّٰهَ وَ أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ وَ أُولِي اَلْأَمْرِ مِنْكُمْ» ⁽²⁾[اطاعت كنيد خدا را! و اطاعت كنيد پيامبر خدا و اولو الأمر (اوصياى پيامبر) را!]. و اين بدين خاطر است كه به او قدرت دهد تا حدود الهى را بر پا كند، و اباطيل را زايل نمايد. و چه بسا اگر مايۀ قوام دين و بزرگ آن كه مردم را به دين فرامى خواند، از دفاع كردن و برطرف كردن شكّهاى متوجّه به آن، ناتوان باشد، آن شبهات بر اصل دعوت پيامبر و حقيقت دين متوجّه شود. و اينها همه مى طلبد كه امام در تمام صفات كماليّه كامل باشد و بر همۀ امّت برترى داشته باشد؛ «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي اَلَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ اَلَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ» ⁽³⁾[بگو: آيا كسانى كه مى دانند با كسانى كه نمى دانند يكسانند؟!]. «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي اَلْأَعْمىٰ وَ اَلْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي اَلظُّلُمٰاتُ وَ اَلنُّورُ» ⁽⁴⁾[بگو: آيا نابينا و بينا يكسانند؟! يا ظلمتها و نور برابرند؟!].

«أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى اَلْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لاٰ يَهِدِّي إِلاّٰ أَنْ يُهْدىٰ فَمٰا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ» ⁽¹⁾[آيا كسى كه به سوى حقّ هدايت مى كند براى پيروى شايسته تر است، يا آن كس كه خود هدايت نمى شود مگر هدايتش كنند؟ شما را چه مى شود، چگونه داورى مى كنيد؟!].

خلافت نزد اهل سنّت:

بله، خلافتى كه اهل سنّت به آن معتقدند، هيچ يك از مطالب ياد شده را نمى طلبد؛ زيرا به گمان آنها خليفه هر كسى است كه بر امّت غلبه كرده و چيره شود و دست دزد را قطع كند، قاتل را قصاص نمايد، مرزها را حفظ كند، امنيّت عمومى ايجاد كند و مواردى از اين دست. و اگر مرتكب فسقى شود بر كنار نمى شود، به خاطر گناه آشكار مورد انتقاد قرار نمى گيرد، اگر جهل داشت بر او عيبى نيست، اگر لغزشى داشت مؤاخذه نمى شود، و وجود هيچ يك از ملكات پسنديده در او شرط نيست، و وى در همۀ اين موارد حقّ مجازات و سرزنش ديگران را دارد ولى خود براى انجام آنها هرگز سرزنش نمى شود!

سخن باقلّانى:

باقلّانى در «تمهيد»⁽²⁾در باب سخن دربارۀ صفت امامى كه عقد بيعتِ با او لازم است، مى نويسد:

اگر كسى بپرسد: نزد شما شرط امامى كه با او بيعت مى شود چيست؟

پاسخ مى دهيم: بايد شرايطى داشته باشد؛ از جمله اينكه: قريشى اصيل باشد.

به اندازۀ كسى كه صلاحيّت قاضى شدن در ميان مسلمانان را دارد، داراى علم باشد.

در جنگ و تدبير لشكر و گروهها و بستن مرزها و حمايت از اصل اسلام و

حفظ امّت و انتقام از ستمگران و گرفتن حقّ مظلوم و هر مصلحتى كه متعلّق به امّت اسلام است، داراى بصيرت باشد.

از كسانى نباشد كه در اقامۀ حدود الهى رقّت و مدارا كرده و براى قطع گردن مجرمان و شلّاق زدن به آنها ناراحتى و سستى مى كند.

در علم و ساير صفاتى كه برترى در آن امكان دارد، برتر از همه باشد مگر اينكه امامتِ افضل، دچار مانعى باشد كه در اين صورت نصب مفضول جايز است.

ولى معصوم بودن، عالم به غيب بودن، شجاع ترين فرد امّت بودن، فقط از بنى هاشم بودن نه از ساير قبايل قريش، شرط نيست.

و نيز نوشته است⁽¹⁾:

بزرگان اهل عرفان و اصحاب حديث گفته اند: امام با انجام فسق و گناهانى مثل غصب اموال، شلّاق زدن، قتل به ناحقّ، ضايع كردن حقوق، و تعطيل كردن حدود الهى، بركنار نمى شود و خروج عليه او واجب نمى شود بلكه بايد او را نصيحت كرده و ترساند، و در معاصى خدا از اوامر او اطاعت نكرد. و در اين مبنا به روايات فراوانى از پيامبر صلى الله عليه و آله و صحابه كه دربارۀ وجوب اطاعت از حاكمان است اگر چه ستم كنند و اموال را براى خود بردارند، استناد كرده اند. از جمله آن كه حضرت فرموده اند:

«إسمعوا وأطيعوا ولو لعبد أجدع، ولو لعبد حبشيّ، وصلّوا وراء كلّ برّ وفاجر» [بشنويد و اطاعت كنيد هر چند از بَرده اى كه بينى اش بريده شده است، و هر چند از بَردۀ حبشى، و پشت سر هر انسان نيكوكار و بدكارى نماز بخوانيد]. و روايت شده كه فرموده است: «أطعهم و إن أكلوا مالك، وضربوا ظهرك، وأطيعوهم ما أقاموا الصلاة» [از آنها اطاعت كن هر چند به ناحقّ مال تو را بخورند و به تو شلّاق بزنند، و از آنها اطاعت كنيد مادامى

كه نماز را به پاى دارند].

امينى مى گويد: يكى از رواياتى كه بر وجوب اطاعت از حاكمان دلالت مى كند اگر چه ظلم كنند و اموال را به خود اختصاص دهند، و اينكه حاكم با ارتكاب فسق بركنار نمى شود آن گونه كه باقلّانى به آن اشاره كرد، روايتى است كه از حذيفة بن يمان نقل شده است؛ مى گويد: گفتم: اى رسول خدا! ما در شرّ و بدى به سر مى برديم و خدا براى ما خير آورد، و اكنون در خير و خوبى هستيم آيا پس از اين خوبى، شرّى هست؟ فرمود: بله. گفتم: چگونه؟ فرمود: «يكون بعدي أئمّة لا يهتدون بهداي ولا يستنّون بسنّتي، وسيقوم فيهم رجال قلوبهم قلوب الشياطين في جثمان إنس» [بعد از من حاكمانى هستند كه با هدايت من هدايت نمى يابند، و به سنّت من عمل نمى كنند، و در ميان آنها مردانى هستند كه قلب هايشان قلب هاى شياطين در پيكرۀ انسان است]. گفتم: اگر در آن زمان بودم چه كنم؟ فرمود: «تسمع وتطيع للأمير وإن ضرب ظهرك وأخذ مالك فاسمع وأطع»⁽¹⁾[به حاكم گوش مى دهى و از او اطاعت مى كنى اگر چه شلّاقت بزند و اموالت را بگيرد، پس بشنو و اطاعت كن].

و بيشتر اهل سنّت به خاطر عمل به اين احاديث گفته اند: اگر امام مرتكب فسق شود بركنار نمى شود.

نَوَوى در شرح «صحيح مسلم»⁽²⁾در حاشيۀ «إرشاد الساري» در ذيل اين احاديثى كه از صحيح مسلم ذكر شده، مى نويسد:

بزرگان فقها و محدّثان و متكلّمان از اهل سنّت گفته اند: خليفه با فسق و ظلم و تعطيل كردن حقوق، خود به خود عزل نمى شود و نيز بركنار نمى گردد و خروج بر او واجب نيست بلكه بايد او را موعظه كرد و ترساند.

امينى مى گويد: پس عايشه و طلحه و زبير و عهد شكنانى كه از آنها پيروى

كردند، و خوارج، چه عذرى براى خروج بر مولا امير المؤمنين عليه السلام داشته اند؟! به فرض كه او - صلوات اللّٰه عليه - قاتلان عثمان را پناه داد، و معاذ اللّٰه حدود الهى را تعطيل كرد، امّا عمل به اين احاديثى كه امّت بيچاره آن را سنّت ثابت و مشروع مى داند، چه شد؟!

سخن تفتازانى:

تفتازانى در «شرح المقاصد»⁽¹⁾نوشته است:

در امام شرط نيست كه هاشمى و معصوم و برتر از ديگران باشد.

و نوشته است⁽²⁾:

اگر حاكم بميرد و كسى كه شرايط امامت را دارد بدون بيعت و معرّفى شدن توسّط خليفۀ قبل و به زور متصدّى امامت شود، خلافت او منعقد مى شود.

و نيز اگر فاسق يا جاهل باشد، لكن در اين صورت از او اطاعت نمى شود، و اطاعت از امر امام تا جايى كه مخالف حكم شرع نباشد واجب است، خواه امام عادل باشد يا ظالم.

سخن قاضى ايجى:

سخن قاضى ايجى⁽³⁾:

وى در «المواقف»⁽⁴⁾مى نويسد:

جمهور بر اين باورند كه امام بايد:

در اصول و فروع دين مجتهد باشد تا به امور مربوط به دين قيام كند.

صاحب رأى باشد تا به امور مملكت رسيدگى كند.

شجاع باشد تا بتواند از اساس دين و مملكت دفاع كند.

عادل باشد تا ظلم نكند.

عاقل باشد تا براى تصرّفات صلاحيّت داشته باشد.

بالغ باشد؛ زيرا عقل نابالغ، ناقص است.

مرد باشد؛ زيرا عقل و دين زن، ناقص است.

آزاد باشد تا نوكرى او را مشغول نكند، و حقير شمرده نشود تا نافرمانى شود.

اين صفات به اتّفاق، شرط است، و صفاتى است كه در شرط بودن آن ها اختلاف است:

1 - اينكه قريشى باشد.

2 - از بنى هاشم باشد؛ اين شرط را شيعه گذاشته است.

3 - عالم به جميع مسائل دين باشد؛ اين شرط را اماميّه گذاشته اند.

4 - معجزه اى به دست او روى دهد؛ زيرا راستگويى وى در ادّعاى امامت و عصمت به وسيلۀ معجزه ثابت مى شود؛ اين شرط را غلاة [آنان كه زياده روى مى كنند] گذاشته اند.

و سه شرط اخير باطل است؛ زيرا ابوبكر خليفه شد و آن سه شرط را نداشت⁽¹⁾.

5 - معصوم باشد؛ اين شرط را اماميّه و اسماعيليّه گذاشته اند. اين شرط هم باطل است؛ زيرا به اتّفاق همه، عصمت ابوبكر واجب نيست⁽²⁾.

آنچه امامت با آن منعقد مى شود:

قاضى عضد ايجى در «مواقف»⁽³⁾نوشته است:

مقصد سوم در توضيح چيزهايى است كه امامت به وسيلۀ آن ها ثابت مى شود: امامت به اتّفاق همه، با نصّ و تصريح پيامبر و امام سابق منعقد مى شود، و با بيعت اهل حلّ و عقد [افراد خبره] نيز امامت ثابت مى شود،

ولى شيعه در اين مطلب با ما مخالف است. و دليل ما بر اين ادّعا، ثبوت امامت ابوبكر با بيعت است⁽¹⁾.

و نيز نوشته است:

بدان اگر امامت با انتخاب و بيعت انجام شد، نيازى به اتّفاق نظر اهل حلّ و عقد نيست؛ زيرا دليل عقلى و نقلى بر آن نداريم، بلكه يك يا دو نفر از اهل حلّ و عقد [براى ثبوت امامت] كافى است؛ زيرا مى دانيم صحابه با وجود صلابتى كه در دين داشتند به همين اكتفا كردند؛ مانند انتخاب ابوبكر توسّط عمر، و انتخاب عثمان توسّط عبدالرحمن بن عوف. و اجتماع اهل مدينه را شرط نكردند تا چه رسد به اجماع همۀ امّت. و هيچ كس بر اين كار آنها اشكال نگرفته، و دوره هاى مختلف تا زمان ما بر همين منوال بوده است.

و شارحان كتاب يعنى سيّد شريف جرجانى، ملّا حسن چلپى، و شيخ مسعود شيروانى نيز اين سخن را تأييد كرده اند⁽²⁾.

و امام ابن عربى مالكى در «شرح صحيح تِرمذى»⁽³⁾نوشته است:

در عقد بيعت براى امام، لازم نيست از طرف همۀ مردم باشد بلكه دو يا يك نفر كافى است، البتّه اين مسأله اختلافى است.

سخن قرطبى:

قرطبى در كتاب «تفسير»⁽⁴⁾خود نوشته است:

اگر يك نفر از اهل حلّ و عقد، امامت را براى كسى منعقد كرد، امامت او ثابت مى شود و بر ديگران پذيرش آن لازم مى شود. و برخى با اين ديدگاه

مخالفند و گفته اند: امامت جز با گروهى از اهل حلّ و عقد منعقد نمى شود.

دليل ما اين است كه عمر، بيعتِ با ابوبكر را منعقد كرد و هيچ كس از صحابه آن را انكار نكرد...⁽¹⁾.

امينى مى گويد: در اين صورت تخلّف عبداللّٰه بن عمر، اُسامة بن زيد، سعد ابن ابى وقّاص، ابوموسى اشعرى، ابومسعود انصارى، حسّان بن ثابت، مغيرة ابن شعبه، محمّد بن مسلمه، و برخى كه عثمان آنها را بر جمع كردن صدقات و غيره گمارده بود، از بيعت با مولا امير المؤمنين عليه السلام بعد از اجماع امّت بر آن چه عذرى داشت؟ و آنها براى كوتاهى خود از اطاعت وى در جنگها چه عذرى مى آورند، كسانى كه در بين صحابه به معتزله مشهور بودند؛ زيرا از بيعت با على كناره گرفته بودند⁽²⁾؟!

نگاهى به خلافتى كه اهل سنّت آورده اند:

امينى مى گويد: اين است خلافت اسلامى و امامت عامّى كه اهل سنّت آورده اند. امامت نزد آنها تنها رياستى عمومى براى تدبير لشكريان، بستن و حفظ مرزها، جلوگيرى از ظلم ظالم و گرفتن حقّ مظلوم، برپايى حدود، تقسيم غنايم ميان مسلمين، و پرداخت آن به آنها براى هزينه كردن در حجّ و جهاد، مى باشد. و نبوغ وى در علم و داشتن علمى بيشتر از مردم شرط نيست، بلكه او و ساير امّت در داشتن علم دين برابرند، و مقدار علمى كه يك قاضى بايد دارا باشد كافى است. و اين قاضيان پيش روى تو هستند و به خوبى علم آنها را

مى دانى و مى توانى از نزديك نظاره كنى! و نيز امام با ارتكاب فسق و ظلم و جور و ستم بركنار نمى شود، و به هر حال بر امّت اطاعت از او واجب است، نيكوكار باشد يا بدكار. و هيچ كس نمى تواند با او مخالفت كند و عليه او قيام كند و با او نزاع نمايد. و بر همين اساس بود كه خلفاى انتخاب قانونى، در هنگام قضاوت و فتوا دادن از حكم كتاب و سنّت عدول مى كردند و هيچ مانعى نداشتند و كسى پيدا نمى شد كه امر به معروف و نهى از منكر كند. و بر همين اساس بود كه معاوية بن ابى سفيان توانست در كوفه براى بيعت گرفتن بنشيند و مردم بر بيزارى از على بن ابى طالب عليه السلام با او بيعت كردند⁽¹⁾؟!

و بر همين اساس بود كه عبداللّٰه بن عمر به بيعت با يزيد شراب خوار اقرار كرد⁽²⁾.

و بر همين اساس بود سخنى كه عايشه گفت؛ اسود بن يزيد مى گويد: به عايشه گفتم: آيا تعجّب نمى كنى از مردى كه جزء طلقاء (آزاد شدگان) است، با اصحاب محمّد در خلافت به نزاع برخاسته است؟! گفت: «وما تعجب من ذلك؟ هو سلطان اللّٰه يؤتيه البرّ والفاجر، وقد ملك فرعون أهل مصر أربعمئة سنة»⁽³⁾[تعجّبى ندارد، اين سلطنت خداست و به نيكوكار و بدكار مى دهد، همانا فرعون بر اهل مصر چهار صد سال حكومت كرد].

و بر همين اساس سخن مروان بن حكم توجيه مى شود كه گفت: «ما كان أحد أدفع عن عثمان من عليّ»⁽⁴⁾[هيچ كس بيشتر از على از عثمان دفاع نكرد]. به او گفته شد: پس چرا روى منابر او را دشنام مى دهيد؟ گفت: «إنّه لا يستقيم لنا الأمر بذلك» [حكومت جز با اين كار براى ما باقى نمى ماند].

و بر اين اساس است كه عذر آوردن شمر بن ذى الجوشن قاتل امام حسين عليه السلام تمام و كامل شمرده مى شود؛ ابواسحاق مى گويد: شمر بن ذى الجوشن با ما نماز مى خواند، سپس مى گفت: «أللّهمّ إنّك شريف تحبّ الشرف، وإنّك تعلم أنّي شريف فاغفر لي» [خدايا! تو شريف هستى و شرف را دوست دارى و مى دانى كه من شريف هستم، پس مرا بيامرز]. گفتم: خداوند چگونه تو را بيامرزد در حالى كه بر كشتن فرزند رسول خدا صلى الله عليه و آله كمك كرده اى؟ گفت: «ويحك فكيف نصنع؟ إنّ اُمراءنا هؤلاء أمرونا بأمر فلم نخالفهم، ولو خالفناهم كنّا شرّاً من هذه الحُمْر الشقاة⁽¹⁾»⁽²⁾[واى بر تو چه بايد مى كردم؟! اين اميران ما بودند كه دستور دادند و ما مخالفت نكرديم، و اگر مخالفت مى كرديم بدتر از اين الاغ هاى بدبخت بوديم].

و بر همين اساس بود كه حرمت آل اللّٰه هتك شد، و مقدّسات عترتِ هدايتگر، ضايع گرديد، و خون نيكوكاران و خوبان شيعۀ اهل بيت ريخته شد، و لعن سيّد عترت و جان پيامبر اقدس و مطَهَّرِ در لسان خداوند، بر فراز منابر شايع شد، و خلفاى بنى اُميّه آن را سنّتى پيروى شده در تمام عالم اسلامى قرار دادند تا جايى كه معاويه، سعد بن ابى وقّاص را به خاطر سكوت و دشنام ندادن به مولا على، پدر دو سبط پيامبر صلى الله عليه و آله، امير المؤمنين عليه السلام توبيخ كرد⁽³⁾!

و بر اين اساس از معناى خلافت، هيچ گونه نسنجيدگى و اشكالى در صحّت انتخاب مفضول [براى امامت] با وجود فاضل، و مقدّم داشتن متأخّر [مأموم] بر متقدّم [امام]، كه ديدگاه خليفه اوّل و پيروان او بود، وجود ندارد، و دليل آن، عذرها و خيالهاى ساختگى، و مرجّحات واهى و سست، و سياست آن روز مى باشد.

و اكثريّت، در مقدّم داشتن مفضول بر فاضل از خليفه پيروى كرده اند.

قاضى در «مواقف»⁽¹⁾مى نويسد:

اكثريّت، امامت مفضول با وجود فاضل را جايز دانسته اند؛ زيرا شايد براى امامت، شايسته تر از فاضل باشد؛ چرا كه آنچه در ولايتِ در هر امرى معتبر است شناخت مصالح و مفاسد آن، و توانايى داشتن بر انجام لوازم آن است، و چه بسا كسى كه در علم و عمل داراى فضيلت كمتر است، به سرپرستى آگاه تر باشد و شرايط آن را بيشتر از ديگران دارا باشد. و گروهى تفصيل داده اند و گفته اند: اگر نصب افضل باعث فتنه مى شود واجب نيست، و گرنه واجب است.

و شريف جرجانى نوشته است:

مانند اينكه لشكريان و مردم، گوش به فرمان شخص فاضل نباشند، بلكه مطيع و فرمانبر مفضول باشند⁽²⁾[كه در اينجا نصب افضل باعث فتنه مى شود].

امينى مى گويد: منظور ما از افضل كسى است كه همۀ صفات كماليه اى كه بشر مى تواند داشته باشد، را دارا باشد نه افضل بودن در صفتى و افضل نبودن در صفتى ديگر؛ از اين رو مثلاً «أفقه» كسى است كه به شؤون سياست بصيرتر، و به مصالح و مفاسد اُمور آگاهتر، و در ادارۀ كردن جامعه با ثبات تر، در جنگها شجاع تر، و در دعواها قضاوتش درست تر، و دربارۀ حقوق خدا خشن تر، نسبت به ضعيفان امّت مهربان تر، در نيازهاى جامعۀ دينى بخشنده تر باشد، و ويژگى هايى ديگر از اين دست؛ بنابر اين، گمانِ آنها كه گاه مفضول، با قدرت تر، آگاه تر و استوارتر است، تصوّر نمى شود.

و بر خداى سبحان واجب است كه هر زمانى را از انسانى كه اين گونه باشد خالى نگذارد، بعد از آن كه ثابت كرديم به وجود آوردن آن، لطفى است كه بر

خداوند واجب مى باشد، و آن شخص نيز همسنگ قرآن كريم است و از يكديگر جدا نمى شوند تا در حوض كوثر بر پيامبر وارد شوند. و هر كه از لشكريان و ديگران از او اطاعت نكند مانند كسى است كه از پيامبر اطاعت نكرده، و صاحب امر با اطاعت نكردن ديگران، از ولايت كبرى كه خداوند برايش مقدّر كرده دور و سرنگون نمى شود، بلكه بر بقيّه واجب است كه آن افراد را خاضع و مطيع گردانند، آن گونه كه مرتدّان يا كسانى كه گمان كردند جزء آنها هستند (مانند مالك بن نويره و همراهان او)، را به اطاعت او وا داشتند! و واجب است كه پيكان جنّيان را به سوى او نشانه بگيرند؛ چنانكه به طرف سعد بن عباده سرپرست خزرج نشانه گرفتند⁽¹⁾!

و خليفه چاره اى جز ديدگاه خود پيرامونِ تقديم مفضول نداشته است، و اين ديدگاه را مطرح نكرد جز براى تصحيح خلافت خود، و مقدّم شدن بر كسى كه خداوند سبحان در كتاب عزيزش او را تقديس كرده، و جان پيامبر اقدس صلى الله عليه و آله قرارداده، و طاعت و ولايت او را در كنار طاعت و ولايت پيامبر آورده است، و با او دين را تكميل و نعمت را تمام كرد، و پيامبرش را به رساندن اين مطلب امر كرد، و ضامن حفظ او از مردم شد، و پيك وحى به ولايت او و سزاوارتر بودن او به مؤمنان از خودِ آنها، در اجتماعى با شكوه بين صد هزار نفر يا بيشتر ندا داد و گفت: «يا أيّها الناس! إنّ اللّٰه مولاي، وأنا مولى المؤمنين، وأنا أولى بهم من أنفسهم، من كنت مولاه فعليّ مولاه، أللّهمّ وال من والاه، وعاد من عاداه» [اى مردم! خداوند مولاى من است و من مولاى مؤمنان و من به آنها از خود آنها سزاوارترم، هر كه من مولاى او هستم على مولاى اوست، خدايا! هر كه او را دوست دارد دوست بدار، و هر كه با او دشمنى مى كند دشمن بدار].

و فضايل پدر دو سبط پيامبر خدا، ملكات و روحيّات او، پاك نهادى، طهارت اصل و نَسَب، قداست زادگاه (كعبه)، عظمت شأن او، دست نيافتنى بودن او در تدبير و دورانديشى، جدّيّت و قاطعيّت و سبقت در اسلام، و فانى بودن او در ذات خدا، و افضل بودن او در علم و همۀ فضايل، بر كسى پوشيده نيست. و كسى نيست كه گمان كند يا بگويد ابوبكر و عمر از مولا اميرالمؤمنين عليه السلام افضل هستند؛ اين ابوبكر است كه بر بالاى منابر مى گويد:

«ولّيتُ ولستُ بخيركم، ولي شيطان يعتريني» [من ولىّ شما شدم و بهترين شما نيستم، من شيطانى دارم كه گمراهم مى كند]. و از امّت مى خواهد او را بر نَفْسش يارى كنند و كجى و ضعف او را بر طرف نمايند⁽¹⁾.

و اين عمر بن خطّاب است و تصريحات وى پيش روى تو است آنجا كه مى گويد: امر حكومت براى على بود لكن به خاطر جوان بودن و خون هايى كه ريخته بود⁽²⁾، از او ستادند. يا به بهانه اى كه خود عمر هنگام تعيين جانشين مطرح كرد: «للّٰه أبوك⁽³⁾لولا دعابة فيك»⁽⁴⁾[شگفتا از عظمت و شرافت تو! اگر شوخ طبعى در تو نبود (تو را خليفه مى كرديم)].

وى هميشه خداوند را مى خوانْد و از او مى خواست او را در مشكلى كه

ابوالحسن در آن نيست، تنها نگذارد و عقيده داشت اگر على نبود او گمراه⁽¹⁾و هلاك و مفتضح مى شد، و زن ها عقيم هستند كه همچون على را به دنيا آورند، و روايات فراوان ديگرى كه در «شاهكارهاى علمى عمر» گذشت. و هيچ گاه در خيالش خطور نكرد كه او در يكى از فضايل مانند مولا على است، يا نزديك به اوست، يا كمى از او دور است.

پس از آن كه معناى خلافت نزد اهل سنّت را فهميدى و نظر گذشتگانِ آنها و در رأس همه خليفۀ اوّل را دانستى، بيا و دوگانگى و اختلاف بين آن كلمات، با كلمات و پندارهاى گروهى ديگر را نظاره كن؛ «وَ لَوْ كٰانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اَللّٰهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اِخْتِلاٰفاً كَثِيراً» ⁽²⁾[اگر از سوى غير خدا بود، اختلاف فراوانى در آن مى يافتند].

احمد بن محمّد وترى بغدادى در «روضة الناظرين»⁽³⁾نوشته است:

بدان: اكثريّتِ اهل سنّت و جماعت براين باورند كه افضل مردم پس از پيامبر صلى الله عليه و آله، ابوبكر، سپس عمر، سپس عثمان، و سپس على - رضي اللّٰه تعالى عنهم - است. و هر كه در خلافت مقدّم بوده، در فضيلت هم مقدّم است؛ زيرا تقديم مفضول بر فاضل محال است، و صحابه در امر حكومت مراعات افضليّت را مى كردند.

و دليل اين مطلب آن است كه: آنگاه كه ابوبكر تصريح به خلافت عمر پس از خود كرد، طلحه ايستاد و گفت: «ما تقول لربّك وقد ولّيت علينا فظّاً غليظاً» [به پروردگارت چه جواب مى دهى كه بر ما درشت خوى بداخلاقى را سرپرست كردى؟!]، ابوبكر گفت: «فركتَ لي عينيك، ودلكتَ لي عقبيك، وجئتَني تكفّني عن رأيي، وتصدّني عن ديني، أقول له إذا سألني: خلّفتُ عليهم خير أهلك» [چشم غرّه مى روى، و پاشنه پايت را به زمين مى كوبى، و آمده اى مرا از نظر و دينم برگردانى؟! وقتى از من پرسيد، مى گويم:

بهترين اهل تو را بر آنها خليفه كردم]؛ و اين سخن ابوبكر بر اين دلالت مى كند كه آنها مراعات افضليّت را مى كرده اند.

و تو مى بينى كه اين سخن، دروغى براى فريب ضعيفانِ اين امّت بيچاره است، سخنى كه با ديدگاه اكثريّت، و با عقايد علماى كلام، و رفتار و گفتار صحابه، و پيش از همه با ديدگاه خودِ خليفه (ابوبكر) مخالف است. و گويا اين محال بودنى [تقديم مفضول بر فاضل] كه پنداشته، بر خليفه و كسانى كه او را در كارش كمك كرده اند، و امامت وى را بر امّت ها و گروه هاى پس از او، تحميل كرده اند، پوشيده مانده است.

و گويا تاريخ و «نوادر الأثر في علم عمر» (شاهكارى هاى علمى عمر)، پيش روى وَتَرى نيست تا مقدار ارزش ابوبكر را بفهمد و در آن غلوّ نكند، و بداند كه اگر عمر با اين سيره و شاهكارها، بهترين فرد امّت است، پس بايد با اسلام وداع كرد.

بله، اينها هوى و هوس ها و شهوتهاست كه هر كدام به گوشه اى از آن چسبيده اند، و فتواهايى بدون دليل است كه هركسى به حسب ميلش در پى آن مى رود. و ما عقل سليم تو را در بين دو امام ميزان قرار مى دهيم: امامى كه ما توصيفش كرديم، و امامى كه اهل سنّت مى گويند؛ پس عقلت را به هر كدام كه متمايل است رجوع ده، هر كدام كه وسيلۀ بين او و خداى سبحان مى شود، و هر كدام كه شايستگى چيره شدن بر نفوس و نواميس و احكام مسلمين در دنيا و آخرت را دارد. البتّه اگر ترازوى انصافش ناميزان نباشد؛ فَ «وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ» ⁽¹⁾[واى بر كم فروشان!].

- 5 - ديدگاه خليفه دربارۀ قضا و قدر

لالكايى در «السنّة» از عبداللّٰه بن عمر نقل كرده است: مردى نزد ابوبكر آمد و گفت: آيا عقيده دارى زنا با قضا و قدر است؟ گفت: آرى. گفت: چگونه خداوند آن را براى من مقدّر كرده، سپس مرا عذاب مى كند؟ گفت: «يابن اللخناء! أما واللّٰه لو كان عندي إنسان أمرتُ أن يجأ أنفك»⁽¹⁾[اى پسر زن بدبو! به خدا سوگند! اگر كسى نزد من بود امر مى كردم كه دماغت را بشكند].

امينى مى گويد: آيا گمان مى كنى خليفه معناى صحيح قَدَر را بداند كه بدين معناست: ثبوت و حتميّت امرى كه در علم ازلى الهى است، با قدرت بخشيدن بر انجام و ترك آن، و شناساندن خوبى و بدى و روشن كردن عاقبت اين دو.

«إِنّٰا هَدَيْنٰاهُ اَلسَّبِيلَ إِمّٰا شٰاكِراً وَ إِمّٰا كَفُوراً» ⁽²⁾[ما راه را به او نشان داديم، خواه شاكر باشد (و پذيرا گردد) يا ناسپاس].

«وَ هَدَيْنٰاهُ اَلنَّجْدَيْنِ» ⁽³⁾[و او را به راه خير و شرّ هدايت كرديم].

«وَ مَنْ شَكَرَ فَإِنَّمٰا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ» ⁽⁴⁾[و هر كس شكر كند، به نفع خود شكر مى كند؛ و هر كس كفران نمايد (به زيان خويش نموده است، كه) پروردگار من، غنى و كريم است].

«وَ مَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّمٰا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اَللّٰهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ» ⁽⁵⁾[هر كس شكرگزارى كند، تنها به سود خويش شكر كرده؛ و آن كس كه كفران كند، (زيانى به خدا نمى رساند)؛ چرا كه خداوند بى نياز و ستوده است].

همۀ اين ها با رودر رويى عقل و شهوت در انسان، و آفريدن عوامل پيروزى در مقابل نفس امّاره است، كه برخى با حسن انتخاب اطاعت مى كنند

و برخى با سوء اختيار خود گرد معصيت مى چرخند.

«فَمِنْهُمْ ظٰالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سٰابِقٌ بِالْخَيْرٰاتِ» ⁽¹⁾[از ميان آنها عدّه اى بر خود ستم كردند، و عدّه اى ميانه رو بودند، و گروهى به اذن خدا در نيكيها (از همه) پيشى گرفتند].

«مَنِ اِهْتَدىٰ فَإِنَّمٰا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا يَضِلُّ عَلَيْهٰا» ⁽²⁾[هر كس هدايت شود، براى خود هدايت يافته؛ و آن كس كه گمراه گردد، به زيان خود گمراه شده است].

«فَمَنِ اِهْتَدىٰ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا يَضِلُّ عَلَيْهٰا» ⁽³⁾[هر كس هدايت را پذيرد به نفع خود اوست؛ و هر كس گمراهى را برگزيند، تنها به زيان خود گمراه مى گردد].

«مَنْ عَمِلَ صٰالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَسٰاءَ فَعَلَيْهٰا ثُمَّ إِلىٰ رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ» ⁽⁴⁾[هر كس كار شايسته اى بجا آورد، براى خود بجا آورده است؛ و كسى كه كار بد مى كند، به زيان خود اوست؛ سپس همۀ شما به سوى پروردگارتان بازگردانده مى شويد].

«فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهٰا» ⁽⁵⁾[كسى كه (به وسيله آن، حقّ را) ببيند، به سود خود اوست؛ و كسى كه از ديدن آن چشم بپوشد، به زيان خودش مى باشد].

«قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ فَإِنَّمٰا أَضِلُّ عَلىٰ نَفْسِي وَ إِنِ اِهْتَدَيْتُ فَبِمٰا يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي» ⁽⁶⁾[بگو:

«اگر من گمراه شوم، از ناحيۀ خود گمراه مى شوم؛ و اگر هدايت يابم، به وسيلۀ آنچه پروردگارم به من وحى مى كند هدايت مى يابم].

«إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهٰا» ⁽⁷⁾[اگر نيكى كنيد، به خودتان نيكى مى كنيد؛ و اگر بدى كنيد باز هم به خود مى كنيد].

«إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اِهْتَدىٰ» ⁽⁸⁾[پروردگار تو كسانى را كه از راه او گمراه شده اند بهتر مى شناسد، و (همچنين) هدايت يافتگان را

از همه بهتر مى شناسد].

«رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جٰاءَ بِالْهُدىٰ وَ مَنْ هُوَ فِي ضَلاٰلٍ مُبِينٍ» ⁽¹⁾[پروردگار من از همه بهتر مى داند چه كسى (برنامه) هدايت آورده، و چه كسى در گمراهىِ آشكار است].

پس قَدَر، مستلزم جبر نيست و علم خداوند سبحان به مقدار خير و شرّى كه بندگان انتخاب كرده و انجام مى دهند منافاتى با تكليف ندارد؛ همان طور كه اثرى در اختيار مكلّفين ندارد و با وجود اين علم، مجازات بر معصيت قبيح نيست و ثواب بر اطاعت نيز ساقط نمى شود.

«فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ» ⁽²⁾[پس هر كس هموزن ذرّه اى كار خير انجام دهد آن را مى بيند * و هر كس هموزن ذرّه اى كار بد كرده آن را مى بيند].

«وَ نَضَعُ اَلْمَوٰازِينَ اَلْقِسْطَ لِيَوْمِ اَلْقِيٰامَةِ فَلاٰ تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً وَ إِنْ كٰانَ مِثْقٰالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنٰا بِهٰا وَ كَفىٰ بِنٰا حٰاسِبِينَ» ⁽³⁾[ما ترازوهاى عدل را در روز قيامت برپا مى كنيم؛ پس به هيچ كس كمترين ستمى نمى شود؛ و اگر به مقدار سنگينى يك دانۀ خردل (كار نيك و بدى) باشد، ما آن را حاضر مى كنيم؛ و كافى است كه ما حساب كننده باشيم].

«اَلْيَوْمَ تُجْزىٰ كُلُّ نَفْسٍ بِمٰا كَسَبَتْ لاٰ ظُلْمَ اَلْيَوْمَ» ⁽⁴⁾[امروز هر كس در برابر كارى كه انجام داده است پاداش داده مى شود؛ امروز هيچ ظلمى نيست].

«فَكَيْفَ إِذٰا جَمَعْنٰاهُمْ لِيَوْمٍ لاٰ رَيْبَ فِيهِ وَ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مٰا كَسَبَتْ وَ هُمْ لاٰ يُظْلَمُونَ» ⁽⁵⁾[پس چگونه خواهند بود هنگامى كه آنها را براى روزى كه شكّى در آن نيست (روز رستاخيز) جمع كنيم، و به هر كس، آنچه (از اعمال براى خود) فراهم كرده، به طور كامل داده شود؟ و به آنها ستم نخواهد شد (زيرا محصول اعمال خود را مى چينند)].

آيا خليفه اين معنا را از قَدَر مى دانست و آن جواب را داد، ولى سؤال كننده منظور او را نفهميد و انتقاد كرد؟ لكن اگر منظورش اين بود، در پاسخ آن منتقد ناسزا نمى گفت و آرزو نمى كرد كسى نزد او بود تا بينى اش را بشكند، بلكه ابتدا منظورش را مى گفت تا آن مرد به حقّ باز گردد.

يا اينكه خليفه از قَدَر چيزى نمى فهميد مگر آفريدن أعمال بندگان كه اكثريّتِ پيروان وى گفته اند؟ در اين صورت، آنچه منتقد گفت صحيح است، خليفه به او دشنام بدهد يا نه. و آنچه از دخترش عايشه فهميده مى شود ميلِ به معناى دوّم است؛ وى پس از اينكه به خاطر قيام عليه مولا اميرالمؤمنين عليه السلام و كنار گذاشتن پرده نشينى و ظاهر شدن در ميان مردم همچون دوران جاهليّت نخستين⁽¹⁾، مورد ملامت و سرزنش قرار گرفت، گفت: «أ نّها كانت قدَراً مقدوراً وللقدَر أسباب»⁽²⁾[اين كارها مقدّر شده بود، و قضا و قدر اسبابى دارد].

- 6 - ديدگاه خليفه در داستان مالك

اشاره

خالد بن وليد به قصد بطاح⁽³⁾حركت كرد و چون به آنجا رسيد كسى را نديد. و مالك بن نويره قبلاً آنها را متفرّق كرده و از اجتماع نهى كرده و گفته بود: اى قبيله بنى يربوع! ما به اين امر دعوت شديم و كوتاهى كرديم و به مطلوب خود نرسيديم و من در اين امر فكر كردم و ديدم اين امر بدون هيچ سياستى براى آنها مهيّا شده است، در اين صورت مردم در اين امر هيچ قدرتى ندارند، پس، از دشمنى با گروهى كه براى آنها كار مى كنند بپرهيزيد، و متفرّق شويد و در اين امر داخل شويد؛ و لذا آنها متفرّق شدند. و چون خالد به آن

سرزمين رسيد گروه هايى را فرستاد و به آنها دستور داد اذان و اقامه بگويند و هر كس را كه اجابت نكرد، بياورند، و اگر امتناع ورزيد او را بكشند. و قبلاً ابوبكر به آنها سفارش كرده بود كه هر كجا فرود آمدند، اذان و اقامه بگويند و اگر آن گروه هم اذان و اقامه گفتند كارى به آنها نداشته باشند، و گرنه بر آنها بتازند و آنها را بكشند يا آتش بزنند. و اگر به اذان و اقامۀ شما جواب مثبت دادند از آنها [دربارۀ زكات] بپرسيد اگر به آن اقرار كردند از آنها قبول كنيد و اگر قبول نكردند بر آنها بتازيد، و سخنى نگوييد. پس لشكريان، مالك بن نويره، عاصم، عبيد، عرين، و جعفر فرزندان ثعلبة بن يربوع را نزد خالد آوردند و دربارۀ آنها اختلاف شد، ابوقتاده كه در ميان لشكر بود شهادت داد كه آنها اذان و اقامه گفتند و نماز خواندند، و چون دربارۀ آنها اختلاف شد دستور داد آنها را در شب سردى كه هيچ چيزى را باقى نمى گذاشت و سرما رو به زيادت مى رفت، زندانى كردند. آنگاه خالد به منادى دستور داد كه ندا بدهد: «ادفئوا اسراكم» [اسيران را گرم كنيد و به آنان لباس گرم بپوشانيد]. و در لغت كنانه واژۀ «دفء» به معناى كشتن بود. و آنها گمان كردند خالد ارادۀ قتل آنها را كرده است پس آنها را كشتند، و ضرار بن أزور، مالك را كشت. و خالد تا صداى ناله شنيد از چادر خود خارج شد ولى كار از كار گذشته بود. در اين هنگام، خالد گفت: چون خدا امرى را اراده كند به آن مى رسد. و خالد با اُمّ تميم همسر مالك ازدواج كرد، از اين رو قتاده (به او اعتراض كرد و) گفت: اين است كار تو (كه مالك را بى گناه كشتى و بلافاصله با همسرش همبستر شدى)؟! و خالد او را با تندخويى از خود راند و او خشمگين شد و رفت.

و در تاريخ ابوالفداء آمده است: عبداللّٰه بن عمر و ابوقتاده أنصارى حاضر بودند، و با خالد دربارۀ مالك صحبت كردند ولى او سخن آن دو را نپسنديد. و و مالك گفت: اى خالد! ما را به سوى ابوبكر بفرست تا دربارۀ ما حكم كند.

خالد گفت: خداوند از من نگذرد اگر من از تو بگذرم، و به ضرار بن أزور دستور داد گردنش را بزند.

و عمر به ابوبكر گفت: شمشير خالد دربارۀ مالك مرتكب ظلم شده است و اين سخن را دائماً تكرار مى كرد. و ابوبكر پاسخ داد: «يا عمر! تأوّلَ فأخطأ فارفع لسانك عن خالد فإنّي لا أشيم سيفاً سلّه اللّٰه على الكافرين»⁽¹⁾[اى عمر! او اجتهاد كرد و خطا نمود، پس دربارۀ او سخن مگو كه من شمشيرى را كه خداوند بر كافران كشيده است در غلاف نمى كنم].

نگاهى به اين رويداد:

امينى مى گويد: شايسته است كه پژوهشگر در اين رويداد از دو جهت كاملاً دقّت كند:

جهت نخست: گناهان و جرايم بزرگى كه خالد بن وليد مرتكب شد و دامان هر مسلمانى از آن برى است، و با نداى قرآن كريم و سنّت شريف منافات دارد، و هر كس به خدا و رسول او و آخرت ايمان دارد از آن بيزارى مى جويد.

«أَ يَحْسَبُ اَلْإِنْسٰانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدىً» ⁽²⁾[آيا انسان گمان مى كند بى هدف رها مى شود؟!].

«أَ يَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ» ⁽³⁾[آيا او گمان مى كند كه هيچ كس نمى تواند بر او دست يابد؟!].

«أَمْ حَسِبَ اَلَّذِينَ يَعْمَلُونَ اَلسَّيِّئٰاتِ أَنْ يَسْبِقُونٰا سٰاءَ مٰا يَحْكُمُونَ» ⁽⁴⁾[آيا كسانى كه اعمال بد انجام مى دهند گمان كردند بر قدرت ما چيره خواهند شد؟! چه بد داورى مى كنند!].

به حكم كدام كتاب يا سنّت، ريختن خون پاك كسانى كه به خدا و رسولش ايمان آورده اند، جايز است؟! كسانى كه از راه حقّ تبعيّت كردند، راه نيكو را تصديق نمودند، اذان و اقامه گفتند، نماز خواندند، صدايشان بلند بود كه ما مسلمانيم، چرا اسلحه به همراه داريد؟!

«لاٰ تَحْسَبَنَّ اَلَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمٰا أَتَوْا وَ يُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمٰا لَمْ يَفْعَلُوا فَلاٰ تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفٰازَةٍ مِنَ اَلْعَذٰابِ وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِيمٌ» ⁽¹⁾[گمان مبر آنها كه از اعمال (زشت) خود خوشحال مى شوند، و دوست دارند در برابر كار (نيكى) كه انجام نداده اند مورد ستايش قرار گيرند، از عذاب (الهى) بركنارند! (بلكه) براى آنها، عذاب دردناكى است].

عذر خالد در كشتن كسانى مانند مالك كه با پيامبر اعظم معاشرت كرده بود و صحابى خوبى بود، و آن حضرت او را براى جمع آورى صدقات قومش گمارده بود، و از بزرگان زمان جاهليّت و اسلام و هم نشين شاهان⁽²⁾بود، چيست؟!

«مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسٰادٍ فِي اَلْأَرْضِ فَكَأَنَّمٰا قَتَلَ اَلنّٰاسَ جَمِيعاً» ⁽³⁾[هر كس، انسانى را بدون ارتكاب قتل يا فساد در روى زمين بكشد، چنان است كه گويى همه انسانها را كشته است].

«وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزٰاؤُهُ جَهَنَّمُ خٰالِداً فِيهٰا» ⁽⁴⁾[و هر كس، فرد با ايمانى را از روى عمد به قتل برساند، مجازات او دوزخ است؛ در حالى كه جاودانه در آن مى ماند].

و چه چيز بر آن مرد، تاختن بر اهل و عيال پاك آن مقتولين، و اذيّت و آزار و به اسارت گرفتن آنها را، بدون اينكه مرتكب گناه و معصيت شده باشند، يا از آنها در مجتمع دينى فسادى ظاهر شود، حلال كرد؟!

«وَ اَلَّذِينَ يُؤْذُونَ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اَلْمُؤْمِنٰاتِ بِغَيْرِ مَا اِكْتَسَبُوا فَقَدِ اِحْتَمَلُوا بُهْتٰاناً وَ إِثْماً مُبِيناً» ⁽⁵⁾[و آنان كه مردان و زنان با ايمان را به خاطر كارى كه انجام نداده اند آزار مى دهند، بار بهتان و گناه آشكارى را به دوش كشيده اند].

اين قساوت، بدرفتارى، خشونت، دورى از شعائر و آداب اسلامى و عذاب دادن سرهاى گروهى از مسلمان، و آنها را پايۀ ديگ قراردادن و

سوزاندن آنها با آتش، چيست؟!

«فَوَيْلٌ لِلْقٰاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ» ⁽¹⁾[واى بر آنان كه قلبهايى سخت در برابر ذكر خدا دارند!].

«فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ عَذٰابِ يَوْمٍ أَلِيمٍ» ⁽²⁾[واى بر كسانى كه ستم كردند از عذاب روزى دردناك!].

خالد كيست و چه ارزشى دارد پس از اينكه هوى و هوس خود را خداى خويش قرار داد، نَفْسش او را فريب داد، شهوتش او را گمراه كرد، و غلبۀ شهوت او را مست نمود؟! و در نتيجه، حرمت هاى الهى را هتك كرد، اسلام مقدّس را بدنام نمود، و همان شب با همسر مالك كه به ناحقّ او را كشته بود زنا كرد⁽³⁾«إِنَّهُ كٰانَ فٰاحِشَةً وَ مَقْتاً وَ سٰاءَ سَبِيلاً» ⁽⁴⁾[اين كار، عملى زشت و تنفّرآور و راه نادرستى است]. و كشتن مالك فقط براى اين كار زشت بود، و اين، امرى عيان، و سرّى پنهان شده نبود، و خود مالك آن را مى دانست و به همسرش پيش از اين واقعه خبر داد و گفت: تو مرا در معرض كشته شدن قرار دادى.

پس مالك با مظلوميّت و به خاطر غيرت و حمايت از ناموس خود كشته شد، و در خبر متواتر وارد شده است : «من قُتل دون أهله فهو شهيد»⁽⁵⁾[هر كس در راه (حمايت از) خانواده اش كشته شود، شهيد است]. و در روايتى صحيح آمده است:

«من قُتل دون مظلمته فهو شهيد»⁽⁶⁾[كسى كه به خاطر ايستادگى در برابر ظلمى كه به

وى شده، كشته شود، شهيد است].

و اين بهانۀ ساختگى كه مالك زكات نداده، به خالد اجازۀ انجام چنين جنايت هايى را نمى دهد. آيا اگر مرد مسلمانِ موحّدِ مؤمنِ به خدا و كتابش تنها از پرداخت زكات امتناع ورزد موجب ارتدادش مى شود، در حالى كه مُنْكِر اصل زكات و وجوب آن نيست؟! و آيا در اين هنگام بايد كشته شود در حالى كه در روايت صحيحى از پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله آمده است: «لايحلّ دم رجل يشهد أن لا إله إلّااللّٰه، وأنّي رسول اللّٰه، إلّابإحدى ثلاثة: النفس بالنفس، والثيّب الزاني، والتارك لدينه المفارق للجماعة»⁽¹⁾[ريختن خون مردى كه شهادتين مى گويد حلال نيست مگر به يكى از سه علّت: كسى را بكشد و او را قصاص كنند، همسر داشته باشد و با اين حال زنا كند، از دين دست برداشته و از جماعت مسلمين كناره بگيرد]؟!

اين چه حالتى در گذشتگان بوده است كه مستى شهوت، آنها را فريب داده و نداى هوى و هوس آنها را به هلاكت انداخته، و دربارۀ هيچ مؤمنى عهد و پيمان و امان و حرمتى را مراعات ننمودند و هيچ ظلم و تجاوزى را فرو گذار نكردند.

از اين رو خالد را مى بينى كه شخصيّتى چون مالك را مى كشد و آن معصيت ها را انجام مى دهد به خاطر كاميابى از همسرش امّ تميم. و ديگرى را مى بينى كه به خاطر شهوت كاميابى از قطام، سيّد عترت امير المؤمنين عليه السلام را مى كشد. و ديگرى⁽²⁾را مى بينى كه بر گروهى از قبيلۀ بنى اسد مى تازد، و زنى زيبا روى را مى گيرد و يارانش آن زن را به او مى بخشند و با او زنا مى كند، سپس داستان را براى خالد ذكر مى كند و او مى گويد: آن را به تو بخشيدم - گويا اين سربازان جمع شده بودند براى زنا كردن و شكستن حرمت ناموس

مردان آزاد - آنگاه خالد ماجرا را براى عمر نوشت و او پاسخ داد: سنگسارش كنند⁽¹⁾.

و اين يزيد بن معاويه است كه دسيسه ونيرنگ به كار مى برد وبراى همسر امام حسن زكىّ عليه السلام ريحانۀ رسول خدا صلى الله عليه و آله، سمّ كشنده اى مى فرستد تا او را بكشد و بعداً با او ازدواج كند⁽²⁾، و يا اين كار را معاويه به خاطر هدفى كه داشت انجام داد، چنانكه خواهد آمد⁽³⁾.

و پشت سر اين ظالمين، گروهى هستند كه دامان آنها را با عذرهاى ساختگى و دروغين مانند تأويل و اجتهاد - و اى كاش اين دو نبودند! - پاك مى كنند و خداوند به آنچه قلب هايشان مخفى مى كند يا آشكار مى سازد عالم است؛ «وَ إِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اَللّٰهَ يُحِبُّ اَلْمُقْسِطِينَ» ⁽⁴⁾[و اگر ميان آنها داورى كنى، با عدالت داورى كن، كه خدا عادلان را دوست دارد].

جهت دوم: جهت دومى كه مى خواهيم پيرامون آن بحث كنيم اوّلاً: مسلّط كردن خليفه است افرادى مانند خالد و ضرار بن أزور شراب نوش و ظالم⁽⁵⁾را بر جانها و خونها و أعراض و نواميس اسلام، و سفارش به لشكريانش كه مرتدّان را بسوزانند، در حالى كه در سنّت شريفه از آن نهى شده است⁽⁶⁾.

و ثانياً: چشم پوشى او از اين مصيبت ها و جنايات قبيح، گويا اصلاً چيز قابل ذكرى نيستند؛ چرا كه گوش دنيا از او پيرامون اين رخدادها صدايى

نشنيد، و در مذمّت كردن و عيب گرفتن بر آن كارها سخنى از او حكايت نشده، و هيچ كس از او تحرّكى نديده است.

چرا خليفه به جاى دفاع و حمايت از خالد، وى را به خاطر قتل مالك و ياران مسلمان و نيكوكار او مؤاخذه نكرد؟! در حالى كه قتل، نزد او ثابت شده بود.

چرا او را به خاطر قتل قصاص نكرد؟! و حدّ زنا بر او جارى نكرد؟! و به خاطر افترا و دروغ بستن او را تازيانه نزد؟! و به خاطر ظلم و تعدّى بر نواميس و اموال مسلمين تعزير نكرد؟! چرا خالد را بر كنار نكرد در حالى كه از كردۀ او ناراحت بود، و به متمّم بن نويره برادر مالك پيشنهاد كرد ديه دريافت كند، و به خالد دستور داد كه همسر مالك را طلاق دهد آن گونه كه در «إصابه» آمده است⁽¹⁾؟! همۀ اين ها به كنار، دست كم امر به معروف و نهى از منكر مى كرد، و او را به خاطر آن جرم ها توبيخ و عتاب مى كرد، و آن چنان كه امير المؤمنين عليه السلام فرموده: كمترين انكار اين است كه با صورت عبوس و درهم كشيده، اهل معصيت را ملاقات كنى [أدنى الإنكار أن تلقى أهل المعاصي بوجوه مكفهرّة]⁽²⁾.

چرا خليفه در دفاع از خالد و جناياتش توقّف و مكث كرد [و او را به سزايش نرساند]؟! گاه مى گويد: او اجتهاد نموده و خطا كرده است، و گاه عذر مى تراشد و مى گويد: او شمشيرى از شمشيرهاى خداست و عمر را از بدگويى نسبت به او نهى مى كند و به او فرمان مى دهد كه از او دست بردارد و با او مجادله نكند، و چنانكه در شرح ابن ابى الحديد است⁽³⁾بر قتاده به خاطر اينكه فعل خالد را زشت شمرد خشمگين شد.

و ما در بحث از اين جهت، بر توجّه دادن خواننده به آن اكتفا مى كنيم، و به عمق مطلب و منتهاى آن نمى پردازيم؛ زيرا كسى نيست كه نفهمد هيچ

يك از اين دو بهانه صحيح نبوده و قابل پذيرش نيست. آيا يك مسلمان نمى داند توجيه گرى و اجتهاد در اين جرم ها و جناياتِ سنگين، راه ندارد؟! و بر هيچ فاعل و تاركى جايز نيست كه اين دو را در عيب ها و كج روى هايش سپر خود قرار دهد، و حدود را به بهانۀ آنها دفع كند، و خون ها را به ناحقّ بر زمين بريزد، و حرمت زنان آزاد را بشكند، و حكم خدا دربارۀ جانها و ناموس ها و اموال را به دور اندازد، و حاكم نيز با كسى كه ادّعاى توجيه و اجتهاد مى كرد موافقت نمى نمود⁽¹⁾چنانكه قدامة بن مظعون شراب خورد و ادّعا كرد اجتهاد نموده است ولى عمر، عذر او را نپذيرفت و بر او حدّ جارى كرده و شلّاق زد؛ آن گونه كه در «سنن بيهقى»⁽²⁾و غير آن آمده است.

و ابن ابى شيبه⁽³⁾و ابن منذر از محارب بن دثار نقل كرده اند: گروهى از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله در شهر شام شراب خوردند و گفتند: ما به خاطر سخن خداوند: «لَيْسَ عَلَى اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا اَلصّٰالِحٰاتِ جُنٰاحٌ فِيمٰا طَعِمُوا» ⁽⁴⁾[بر كسانى كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام داده اند، گناهى در آنچه خورده اند نيست؛ (و نسبت به نوشيدن شراب، قبل از نزول حكم تحريم، مجازات نمى شوند)]، شراب خورديم، ولى عمر (اين توجيه را نپذيرفت و) بر آنها حدّ جارى كرد⁽⁵⁾.

و ابوعبيده بر ابوجندل عاصى بن سهيل كه شراب خورده بود و آيۀ قبل را توجيه عمل خود قرار داده بود، حدّ جارى كرد⁽⁶⁾.

و آيا كسى در اين شكّ دارد كه در شمشيرى كه خداى سبحان از نيام بيرون كشيده هيچ گاه ظلم و شرّ و فتنه و آشوب راه ندارد، و خون هايى كه ريختن

آن حرام است به وسيلۀ آن ريخته نمى شود، و حرمت هاى الهى هتك نمى شود، و وسيله اى براى رسيدن به شهوات نمى گردد، و به خاطر غلبۀ شهوات از نيام بيرون نمى آيد، و ناموس اسلام به وسيلۀ آن از بين نمى رود، و آن را جز مردان پاك و آنها كه از قبيح و فساد به دورند به دست نمى گيرند؟ خالد كيست و چه ارزشى دارد كه خليفه اين فضيلت بزرگ را به او بدهد، و او را شمشيرى كه خداوند بر دشمنانش از غلاف بيرون آورده، بداند: «سيفُ اللّٰه سلّه على أعدائه»، در حالى كه چندين بار پيامبر اعظم از خالد اعلام بيزارى كرد⁽¹⁾؟! آيا اين ها سخنان بدون دليل، زياده گويى، دروغگويى، فضايل در دين خدا را به مسخره گرفتن، و خود را به نادانى زدن دربارۀ آنها، نيست؟! چگونه مى توانيم خالد را شمشيرى از شمشيرهايى كه خدا بر دشمنانش از نيام برآورده بدانيم در حالى كه در شرح حال وى كه در پيش روى ما قرار دارد آمده است: «أ نّه كان جبّاراً فاتكاً، لايراقب الدين فيما يحمله عليه الغضب وهوى نفسه»⁽²⁾[وى شخصى بسيار ستمگر بود، و از پشت خنجر مى زد، و هر گاه غضب و هواى نفس به او روى مى آورد، مراعات دين را نمى كرد].

- 7 - ديدگاه خليفه دربارۀ كسى كه فاقد آب جهت وضو مى باشد اجتهاد در زمان حيات رسول خدا صلى الله عليه و آله!!

اشاره

امام مسلم در «صحيح»⁽³⁾خود در باب تيمّم به چهار طريق از عبد الرحمن ابن أبزى نقل كرده است:

شخصى پيش عمر آمد و گفت: من جُنُب شدم و آبى نيافتم (حكمش

چيست؟). عمر گفت: نماز نخوان. عمّار گفت: اى امير مؤمنان! به ياد ندارى كه من و تو در جنگى بوديم، جنب شديم و آبى نيافتيم و تو نماز نخواندى و من در خاك غلطيدم و نماز خواندم؛ آنگاه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: همانا تو را كافى بود دو دستت را به زمين مى زدى و سپس بر آن پُف مى كردى و آنگاه با آن صورت و دو كفّت را مسح مى كردى. عمر گفت: اى عمّار! از خدا بترس.

عمّار گفت: اگر بخواهى ديگر اين حديث را نقل نمى كنم.

تحريف و دست كارى در اين حديث:

اين حديث را بخارى در «صحيح»⁽¹⁾خود در باب «المتيمّم هل ينفخ فيهما؟» [آيا تيمّم كننده بايد پس از زدن دو دست به خاك در آن دو بدمد؟] و در ابواب پس از آن نقل كرده، ولى گويا خوش داشته كه آن را به جهت حفظ مقام خليفه تحريف كند و به همين جهت جواب عمر كه گفت: «لاتصلّ» [نماز نخوان] و يا جمله «أمّا اَنا فلم أكن لاُصلّي» [اگر من بودم، نماز نمى خواندم] را حذف كرده، غافل از اينكه در اين صورت كلام عمّار در ادامۀ حديث، بى ربط خواهد بود.

همين حديث را ذهبى به صورت تحريف شده در كتاب «تذكرۀ» خودش نقل كرده⁽²⁾، و پس از آن مى گويد:

برخى گفته اند: چگونه ممكن است كه عمّار چنين سخنى بگويد و براى او جايز باشد كه علم خود را كتمان كند؟

پاسخ اين سخن آن است كه: اين سخن عمّار مصداق كتمان علم نيست، چون اين حديث را سرانجام نقل كرده، و خدا را شكر به ما رسيده است، و اين حديث را در مجلس امير المؤمنين نقل كرده است. و عمّار با اين سخن با عمر ملاطفت كرده؛ چون مى دانست كه عمر از زياد نقل كردن حديث به

جهت ترس از خطاى در نقل، و مشغول شدن مردم به حديث به جاى قرآن، نهى كرده است.

امينى مى گويد: در اينجا نكته اى است و آن اينكه امثال اين سخنان مزخرف و مباحث بى ربط، به جهت راه گم كردن و پوشانيدن واقعيّات بر خوانندگان خالى الذهن، از آنچه در تاريخ صحيح آمده است، مى باشد. كاش مى دانستم چه چيز آنان را از كلام عمر غافل كرده كه مى گويد: «نماز نخوان». و يا «من نماز نمى خوانم»؟! در حالى كه او خود را اميرالمؤمنين مى داند و جواب مسأله بسيار ساده است و اين مسأله از مسائل شايع و عامّ البلوى است!

چه چيز آنان را غافل كرده از سخن وى كه به عمّار مى گويد: «اتّق اللّٰه يا عمّار!»؟!

و از نماز نخواندن او، روزى كه در جنگ جُنب مى شود، آن هم پس از آنكه اسلام، وضو، غسل و تيمّم را آورده است؟!

و چه چيز موجب غفلت آنان از جهل وى به آيۀ تيمّم، و حكم قرآن كريم، وچشم پوشى وى از تعليم پيامبر، كيفيّت تيمّم را به عمّار، شده است؟!

چه باعث شده كه اينان از اين مسائل چشم پوشى كرده و به سخن عمّار مشغول شوند! آرى افراط در محبّت به چيزى، انسان را كور و كر مى كند [الحبّ يعمي ويصمّ].

«وَ مَنْ كٰانَ فِي هٰذِهِ أَعْمىٰ فَهُوَ فِي اَلْآخِرَةِ أَعْمىٰ وَ أَضَلُّ سَبِيلاً» ⁽¹⁾

[امّا كسى كه در اين جهان (از ديدن چهره حقّ) نابينا بوده است، در آخرت

نيز نابينا و گمراهتر است].

از كلمات عينى در «عمدة القاري»⁽²⁾و ابن حجر در «فتح الباري»⁽³⁾بر مى آيد: اين دو جملۀ عمر⁽⁴⁾جزء حديث بوده است، و به همين جهت آن را

ديدگاه وى در اين مسأله قرار داده اند؛ عينى مى گويد:

در حديث آمده است: عمر براى جنب، قائل به تيمّم نبود؛ زيرا عمّار به وى گفت: «امّا تو نماز نخواندى». و عمر آيۀ تيمّم را مختصّ به حدث اصغر مى دانسته و نتيجۀ اجتهادش اين بوده كه جنب تيمّم ندارد.

و ابن حجر مى گويد:

اين ديدگاه، از عمر مشهور است.

اين حديث پرده بر مى دارد از اين كه اين اجتهاد خليفه در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله بوده است و اين از جمله عجايبى است كه روزگار شنيده و به خود ديده است! آيا اين شخص نبايد پس از مخالفت عمّار با وى، كه ديد وى در خاك مى غلطد از پيامبر صلى الله عليه و آله سؤال مى كرد؟! و آيا آنچه بخارى در صحيح خود از عمران بن حصين نقل مى كند بر خليفه مخفى مانده است: پيامبر اكرم شخصى را ديد كه كناره گرفته و نماز نمى خواند، به او فرمود: فلانى! چرا با جمعيّت نماز نخواندى؟! گفت: اى رسول خدا! جُنُب شدم وآبى نبود. حضرت فرمود:

«عليك بالصعيد فإنّه يكفيك»⁽¹⁾[بر تو باد به زمين كه تو را كفايت مى كند].

قبل از هر چيزى دربارۀ تيمّم دو آيه در قرآن كريم آمده است؛ يكى در سورۀ نساء آيۀ (43):

«يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تَقْرَبُوا اَلصَّلاٰةَ وَ أَنْتُمْ سُكٰارىٰ حَتّٰى تَعْلَمُوا مٰا تَقُولُونَ وَ لاٰ جُنُباً إِلاّٰ عٰابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضىٰ أَوْ عَلىٰ سَفَرٍ أَوْ جٰاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ اَلْغٰائِطِ أَوْ لاٰمَسْتُمُ اَلنِّسٰاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مٰاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ إِنَّ اَللّٰهَ كٰانَ عَفُوًّا غَفُوراً».

[اى كسانى كه ايمان آورده ايد! در حال مستى به نماز نزديك نشويد، تا بدانيد چه مى گوييد! و همچنين هنگامى كه جنب هستيد - مگر اينكه مسافر باشيد - تا غسل

كنيد. و اگر بيماريد، يا مسافر، و يا «قضاى حاجت» كرده ايد، و يا با زنان آميزش جنسى داشته ايد، و در اين حال، آب (براى وضو يا غسل) نيافتيد، با خاك پاكى تيمّم كنيد! (به اين طريق كه) صورتها و دستهايتان را با آن مسح نماييد. خداوند، بخشنده و آمرزنده است].

امير مؤمنان عليه السلام مى فرمايد: اين آيه دربارۀ مسافر نازل شده كه هر گاه آب نيابد تيمّم مى كند و نماز مى خواند تا زمانى كه آب بيابد، و وقتى به آب دست يافت غسل مى كند⁽¹⁾.

آيۀ دوم در سورۀ مائده آيۀ (6) است:

«يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا إِذٰا قُمْتُمْ إِلَى اَلصَّلاٰةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى اَلْمَرٰافِقِ وَ اِمْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى اَلْكَعْبَيْنِ وَ إِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضىٰ أَوْ عَلىٰ سَفَرٍ أَوْ جٰاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ اَلْغٰائِطِ أَوْ لاٰمَسْتُمُ اَلنِّسٰاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مٰاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ مِنْهُ» [اى كسانى كه ايمان آورده ايد! هنگامى كه به نماز مى ايستيد، صورت و دست ها را تا آرنج بشوييد! و سر و پاها را تا مفصل (برآمدگى پشت پا) مسح كنيد! و اگر جنب باشيد، خود را بشوييد (و غسل كنيد)! و اگر بيمار يا مسافر باشيد، يا يكى از شما از محلّ پستى آمده (قضاى حاجت كرده)، يا با آنان تماس گرفته (و آميزش جنسى كرده ايد)، و آب (براى غسل يا وضو) نيابيد، با خاك پاكى تيمّم كنيد! و از آن، بر صورت (پيشانى) و دست ها بكشيد!].

زيرا مراد از ملامسه در آيۀ شريفه قطعاً آميزش است؛ چنانكه اين معنى از امير مؤمنان، ابن عبّاس، و ابوموسى اشعرى نقل شده است. و در اين ديدگاه، حسن و عبيده و شعبى و ديگران از آنان پيروى كرده اند. و اين، ديدگاه تمام كسانى است كه قائل به لزوم وضو با لمس كردن زن، نمى باشند؛ مانند ابوحنيفه، ابو يوسف، محمّد، زفر، ثورى، أوزاعى و ديگران.

بنابراين، با توجّه به مطالب ياد شده معلوم مى شود كه ديدگاه خليفه نسبت به كتاب خداوند و سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله و اجماع امّت، ديدگاهى شاذّ و نادر، و اجتهاد صرف در برابر نصوص مسلّم است؛ از اين رو تمامى امّت از روز نخست تا كنون با آن مخالف بوده اند، و بر وجوب تيمّم براى جنب فاقدِ آب اتّفاق نظر دارند.

- 8 - حكم خليفه دربارۀ زن ديوانه اى كه زنا كرده بود

از ابن عبّاس نقل شده است: زن ديوانه اى را كه زنا كرده بود پيش عمر آوردند، پس با برخى در اين باره مشورت كرد و سپس دستور داد كه او را سنگسار كنند! على عليه السلام از آنجا گذشت و فرمود: «ماشأن هذه؟» [قضيّۀ اين زن چيست؟]. گفتند: زن ديوانه اى است از فلان قبيله كه زنا كرده است و عمر دستور داده كه او را سنگسار كنند. على عليه السلام فرمود: «ارجعوا بها» [او را برگردانيد].

بعد پيش عمر رفت و فرمود: «يا أميرالمؤمنين! أما علمت؟! أما تذكر أنّ رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله قال: رفع القلم عن ثلاثة: عن الصبيِّ حتّى يبلغ، وعن النائم حتّى يستيقظ، وعن المُعْتَوِه حتّى يبرأ؟! وأنّ هذه مُعْتَوِهَةُ بني فلان لعلّ الّذي أتاها أتاها وهي في بلائها» [اى امير مؤمنان! آيا نمى دانى؟! و آيا يادت نيست كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: قلم تكليف از سه دسته برداشته شده است: از كودك تا وقتى بالغ شود، و از شخص خواب تا زمانى كه بيدار شود، و از ديوانه تا زمانى كه عاقل شود. و اين زن، ديوانۀ فلان قبيله است و شايد آن كسى كه با او زنا كرده در حال ديوانگىِ او با او زنا كرده باشد]. پس حضرت او را رها كرد، و عمر شروع كرد به تكبير گفتن⁽¹⁾.

توجّه:

بخارى اين حديث را در «صحيح»⁽¹⁾خود آورده است. امّا بخارى در حديثى كه احساس كند خدشه اى به كرامت خليفه وارد مى كند، آغاز آن را به جهت حفظ جايگاه خليفه حذف مى كند و خوش ندارد كه امّت بر قضيّه اى كه از جهل خليفه به سنّت شايع يا فراموش كردن آن در هنگام قضاوت، پرده برمى دارد، اطّلاع يابند. وى روايت را چنين نقل كرده است: «قال عليّ عليه السلام لعمر: أما علمت أنّ القلم رفع عن المجنون حتّى يفيق، وعن الصبيِّ حتّى يدرك، وعن النائم حتّى يستيقظ؟» [على عليه السلام به عمر گفت: «آيا نمى دانى كه قلم تكليف، از ديوانه تا زمانى كه به هوش نيامده، و از كودك تا زمان بلوغ، و از خوابيده تا بيدار شدنش برداشته شده است؟].

- 9 - اجتهاد خليفه در قرائت نماز

1 - از عبدالرحمن بن حنظلة بن راهب نقل شده است: عمر بن خطّاب نماز مغرب خواند، و در ركعت اوّل قرائت نخواند، وقتى به ركعت دوم رسيد دو بار حمد خواند، و هنگامى كه از نماز فارغ شد و سلام داد دو سجدۀ سهو به جاى آورد.

اين روايت را ابن حجر در «فتح الباري»⁽³⁾آورده و مى گويد:

رجال اين حديث ثقه اند و گويا اين روش، ديدگاه عمر بوده است.

2 - از ابوسلمة بن عبدالرحمن نقل شده است: عمر بن خطّاب براى مردم نماز مغرب مى خواند و در نماز قرائت نخواند، وقتى نماز تمام شد به او گفته شد: قرائت (حمد و سوره) نخواندى! گفت: ركوع و سجود نماز چگونه بود؟

گفتند: خوب بود. گفت: پس اشكالى ندارد⁽¹⁾.

3 - از شعبى نقل شده است: ابوموسى اشعرى به عمر بن خطّاب گفت: اى امير مؤمنان! آيا در دل خود [و آهسته] قرائت را خواندى؟ گفت: نه؛ پس دستور داد مؤذّنان اذان و اقامه گفتند و نماز را با قرائت اعاده كرد⁽²⁾.

از اين موارد و تكرار داستان در آنها معلوم مى شود خليفه در نمازش به اصل مسلّمى استناد نمى كرده؛ گاه در ركعت اوّل قرائت نمى خوانده و قضاى آن را در ركعت دوم به جاى مى آورده، و قبل از سلام و يا بعد از آن سجدۀ سهو انجام مى داده، و گاه به نيكو بودن ركوع و سجود اكتفا مى كرده و نيازى به اعاده نماز يا سجده سهو نمى ديده، و گاهى احتياط مى كرده و نماز را اعاده مى كرده، و يا نماز را باطل مى دانسته و به همين جهت خودش و مأمومين نماز را اعاده مى كرده اند. آيا اين ها اجتهاداتِ وقتيّه و گاه و بيگاه است؟! و يا او در مسأله، ملاكى كه به آن مراجعه كند نمى شناخته است؟!

و از اين احاديث مقدار خضوع و خشوع خليفه در نماز نيز معلوم مى شود!!

- 10 - ديدگاه خليفه دربارۀ ارث

از مسعود ثقفى نقل شده است: من شاهد بودم كه عمر بن الخطّاب برادران پدر و مادرى را با برادران مادرى در ثُلث (يك سوم) شريك كرد. شخصى به او گفت: در اين قضيّه در سال اوّل قضاوت ديگرى كردى! گفت: چگونه قضاوت كردم؟

گفت: آن را براى برادران مادرى قرار دادى، و براى برادران پدرى و مادرى چيزى قرار ندادى.

عمرگفت: «تلك على ماقضينا وهذا على ماقضينا» [آن، قضاوتى بود كه (آن زمان) كرديم، و اين هم قضاوتى است كه (اكنون) كرديم].

و بنابر نقل ديگرى گفت: «تلك على ما قضينا يومئذٍ، وهذه على ما قضينا اليوم»⁽¹⁾[آن بر اساس قضاوت آن روز بود، و اين بر اساس قضاوت امروز].

امينى مى گويد: گويا حكم مسائل دائر مدار ديدگاهى است كه از خليفه صادر مى شود، مى خواهد موافق شريعت باشد يا مخالف آن! و گويا خليفه حقّ دارد هر حكمى كه خواست و اراده كرد صادر كند و براى مسأله، حكم و قانونى در اسلام نيست! و شايد اين ديدگاه از ديدگاه «تصويب»⁽²⁾

1 - تصويب اشعرى كه بدترين نوع آن است؛ و آن است كه گفته شود: خداوند در واقع و لوح محفوظ هيچ حكمى ندارد و لوح محفوظ سفيد است، و آنگاه كه مجتهدى به حكمى علم يا ظنّ پيدا كرد آن حكم در حقّ وى و مقلّدينش ثبت مى شود؛ و در نتيجه در حقّ انسانهاى جاهل، حكمى در واقع وجود ندارد. و گويا عمر بر اين باور بوده است.

2 - «تصويب معتزلى»؛ آن است كه گفته شود: خداوند در واقع و لوح محفوظ، در مرحلۀ اقتضاء وشأنيّت و نيز مرحلۀ انشاء احكامى دارد كه عالم و جاهل در آنها مشتركند، ولى احكام در مرحله فعليّت، براساس علم و ظنّ مجتهد و اماره اى كه به دست مكلّف رسيده تنظيم مى شوند و حكم اللّٰه فعلى در حقّ هر مجتهدى همان است كه اماره اى بر آن قائم شده يا براساس علم و ظنّ خود به آن دست يافته است.

و انسانِ دقيق خوب مى داند كه سرچشمۀ اين سخنان كجاست؟ اين سخنان پوچ و بى اساس براى توجيه افكار و اعمال مجتهدان خيالى مطرح شده اند تا جنايات خلفاى ناخلف را توجيه كنند و نه تنها رفتار او را حكم خداوند در حقّ او و وظيفۀ فعلىِ وى بدانند بلكه پيروان جاهل آنان را نيز موظّف به اطاعت از آنان معرّفى كنند].

كه با براهين قاطع ردّ شده، بدتر باشد.

- 11 - دستور خليفه به سنگسار زن حامله اى كه به زنا اعتراف كرده بود

زن باردارى را پيش عمر آوردند كه به زنا اعتراف كرده بود و عمر دستور داد او را سنگسار كنند. پس على عليه السلام با او برخورد كرد و پرسيد: «ما بال هذه؟» [قضيۀ اين زن چيست؟]. گفتند: عمر دستور داده او را سنگسار كنند. على عليه السلام او را برگردانيد و فرمود: تو بر خودش مسلّط هستى، ولى بر آنچه در شكم اوست چه تسلّطى دارى؟ شايد بر سر او فرياد زده اى يا او را ترسانيده اى [تا اقرار گرفته اى]! عمر گفت: بله، اين گونه بوده. فرمود: «أَوَ ما سمعتَ رسول اللّٰه صلى الله عليه و آله قال:

لا حدّ على معترف بعد بلاء، إنّه من قيّد أو حبس أو تهدّد فلا إقرار له؟!» [آيا نشنيده اى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده اند: حدّى نيست بر كسى كه بعد از شكنجه اعتراف كرده است، و كسى كه به زنجير كشيده شود يا زندان شود و يا تهديد شود اقرارش پذيرفته نيست؟!]. عمر آن زن را رها كرد و گفت: «عجزت النساءُ أن تلدن مثل عليّ بن أبي طالب، لولا عليّ لهلك عمر» [زنان عاجزند كه مثل على بن ابى طالب را به دنيا آورند، اگر على نبود عمر هلاك مى شد]⁽¹⁾.

- 12 - ديدگاه خليفه درباره زنى كه در حال عدّه با مردى ازدواج كرد

ابن مبارك از اشعث از شعبى از مسروق نقل كرده است: عمر اطّلاع پيدا كرد كه مردى از ثقيف با زنى از قريش در حال عدّه ازدواج كرده است. پس عمر به سوى آن زن [پيكى] فرستاده و آن دو را از هم جدا كرده و مجازات كرد و به آن مرد گفت: هرگز با آن زن ازدواج نكن [آن زن بر تو حرام ابدى شده است]. و مهريّۀ آن زن را از وى ستاند و در خزانۀ بيت المال ريخت.

خبر اين ماجرا بين مردم پخش شد. آنگاه كه اين خبر به حضرت على

كرّم اللّٰه وجهه رسيد گفت: خداوند اميرالمؤمنين را بيامرزد، مهريّه را با بيت المال چكار؟! اين زن و مرد از روى نادانى در حال عدّه ازدواج كرده اند [و حكمشان آن گونه كه عمر عمل كرد نيست] امام بايد آن دو را به سنّت ارجاع دهد.

از حضرت سوال شد: يا على! شما در اين ماجرا چگونه حكم مى كنى؟ فرمود: «به زن در برابر بهره اى كه مرد از وى برده مهريّه اى تعلّق مى گيرد، و آن دو بايد از يكديگر جدا شوند و [چون جاهل بوده اند] مجازات نمى شوند، زن بايد عدّه شوهر اوّلش را تمام كند و سپس عدّه شوهر دومى را نيز تمام كند؛ و آنگاه اين مرد مى تواند از او خواستگارى كند».

وقتى خبر قضاوت امير المؤمنين عليه السلام به عمر رسيد گفت: «يا أيّها الناس! رُدّوا الجهالات إلى السنّة» [اى مردم! مسائلى را كه نمى دانيد به سنّت ارجاع دهيد]⁽¹⁾.

امينى مى گويد: به چه دليل خليفه آن دو را شلّاق زد؟! و چرا مهريّه را از زن گرفت؟! و به استناد كدام آيه يا روايت مهر زن را در بيت المال قرار داد و آن را صدقه در راه خدا گرداند؟! چرا و به چه دليل حكم به حرمت ابدى اين زن بر آن مرد كرد؟!

من نمى دانم «فَسْئَلُوا أَهْلَ اَلذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لاٰ تَعْلَمُونَ» ⁽²⁾[اگر نمى دانيد، از آگاهان بپرسيد].

و اى كاش خليفه، خود را فراموش نمى كرد، و قبل از قضاوتِ بر خلاف كتاب و سنّت به سخن خود: «ردّوا الجهالات إلى السنّة» عمل مى كرد!

- 13 - اجتهاد خليفه دربارۀ جدّ ارث پدر بزرگ

دارمى⁽³⁾در سننش از شعبى نقل مى كند: اوّلين جدّى كه در اسلام ارث

برد عمر بود كه تمام آن مال را گرفت. آن گاه على عليه السلام و زيد به او اعتراض كردند كه تمام اين ارث براى تو نيست زيرا تو مانند يكى از دو برادر ارث مى برى [كه در طبقه دوم ارث است].

از سعيد بن مسيّب نقل شده است كه عمر گفت: از پيامبر خدا دربارۀ سهم جدّ سؤال كردم. پيامبر فرمود: «ما سؤالك عن ذلك ياعمر؟! إنّي أظنّك أن تموت قبل أن تعلم ذلك» [براى چه در اين باره اين قدر سؤال مى كنى؟ من گمان مى كنم تو قبل از اينكه اين مطلب را بدانى مرگت فرا رسد]. سعيد بن مسيّب مى گويد: و عمر قبل از اينكه آن مسأله را بفهمد مُرد⁽¹⁾.

بيهقى نيز در «السنن الكبرى»⁽²⁾از عبيده نقل مى كند: من از عمر دربارۀ مسألۀ جدّ، صد قضيّه را حفظ هستم كه در تمام آن قضايا بعضى، برخى ديگر را نقض مى كند.

ابن ابى الحديد در «شرح نهج البلاغة» نقل مى كند⁽³⁾:

عمر خيلى اوقات در مسأله اى حكمى مى كرد ولى سپس آن را نقض كرده و بر خلاف آن فتوا مى داد. دربارۀ [ارث] جدّ با برادر احكام فراوان گوناگونى صادر كرد، سپس از حكم كردن در اين مسأله ترسيد و گفت:

«من أراد أن يقتحم جراثيم جهنّم فليقل في الجدّ برأيه» [هر كس مى خواهد در قعر جهنّم بيفتد در مسألۀ جدّ به رأى و نظر خويش عمل كند].

امينى مى گويد: من نمى دانم چگونه بر خليفۀ مسلمين رواست كه به آنچه پيامبر اسلام تشريع كرده، جهل داشته باشد تا آنكه جهلش او را در تناقض گويى بيندازد! در حالى كه نزد نگارندۀ كتاب «الوشيعة» او در زمان خويش دانشمندترين فرد در ميان صحابۀ پيامبر بوده است!

- 14 - حكم خليفه به سنگسار زنى كه به زنا مجبور شده بود

اشاره

از عبدالرحمن سلمى نقل شده است: زنى را نزد عمر آوردند كه تشنگى بى طاقتش كرده بود، و در آن حال به چوپانى برخورد مى كند و از او آب مى طلبد، چوپان از دادن آب به او امتناع مى ورزد مگر آنكه خود را در اختيار او بگذارد. زن هم (به ناچار) قبول مى كند. خليفه در سنگسار كردن زن با مردم مشورت كرد و على عليه السلام فرمود: اين زن در حالت اضطرار قرار داشته و به نظر من بايد او را آزاد گذاشت [و مجازاتى ندارد]؛ آنگاه خليفه او را رها كرد⁽¹⁾.

شرح ماجرا:

زنى را نزد عمر بن خطّاب آوردند كه زنا كرده و به آن اقرار نيز كرده بود و عمر دستور داد كه او را سنگسار كنند. على عليه السلام فرمود: شايد عذرى داشته باشد. سپس به او فرمود: چه چيز تو را به زنا كشاند؟ زن گفت: همسفرى داشتم كه در شترش آب و شير به همراه داشت و در شتر من آب و شير نبود.

تشنگى مرا فرا گرفت، از او درخواست آب كردم، او از دادن آب به من امتناع كرد، مگر آن كه خود را در اختيارش بگذارم. سه بار به او التماس كردم (امّا آبى به من نداد)، و وقتى تشنگى بر من غلبه كرد و بر جان خود ترسيدم، خود را در اختيار او گذاردم، آنگاه به من آب داد.

پس على عليه السلام در مقام قضاوت فرمود: «اللّٰه أكبر؛ «فَمَنِ اُضْطُرَّ غَيْرَ بٰاغٍ وَ لاٰ عٰادٍ فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اَللّٰهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ» ⁽²⁾(,⁽³⁾[اللّٰه أكبر؛ «ولى آن كس كه مجبور شود، در صورتى كه ستمگر و متجاوز نباشد، گناهى بر او نيست؛ خداوند آمرزنده و مهربان است»].

امينى مى گويد: اى كاش خليفه چيزى از كتاب و سنّت مى دانست تا به آنچه خداوند بر پيامبرش نازل كرده حكم مى كرد! و اى كاش مى دانستم كه اگر در ميان امّت، امير المؤمنين على عليه السلام نبود، و كج روى هاى او را اصلاح نمى كرد، چه بر سر او مى آمد، و پيامدهاى قضاوتهاى نادرستش، وى را به چه جايگاهى مى كشاند؟! و اين سخنش چه به جاست: «لولا عليّ لهلك عمر» [اگر على نبود عمر هلاك مى شد].

- 15 - ديدگاه خليفه دربارۀ حدّ شراب

از انس بن مالك نقل شده است: مردى را كه شراب خورده بود نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آوردند و حضرت با دو چوبِ تر از درختى حدود چهل ضربه به او زدند. انس مى گويد: ابوبكر هم در زمان خلافت خود به همين صورت عمل مى كرد. امّا عمر در زمان خلافت خود در اين باره با مردم مشورت كرد و عبدالرحمن بن عوف گفت: كمترين حدّ، هشتاد ضربه است؛ و عمر بر اساس آن قضاوت كرد.

امينى مى گويد: عبدالرحمن و ديدگاه او در برابر دستور پيامبر اعظم چه ارزشى دارد؟! و عمر كه خود را خليفۀ مسلمين مى داند چه حقّى دارد كه در حكم قطعى ثابت شدۀ از پيامبر، مشورت مى كند و از مردم فتوا مى طلبد؟!

- 16 - ديدگاه خليفه دربارۀ قصاص

از ابن ابى حسين نقل شده است: مردى، سر مردى از اهل كتاب را شكست. عمربن خطّاب تصميم گرفت او را قصاص كند. معاذ بن جبل به او گفت: تو مى دانى كه حقِّ اين كار را ندارى و اين، از پيامبر صلى الله عليه و آله رسيده است؛ پس عمر بن خطّاب به آن مرد به خاطر شكستگى سرش يك دينار

داد و او راضى شد⁽¹⁾.

- 17 - ديدگاه خليفه دربارۀ مقتول اهل كتاب

از مجاهد نقل شده است: عمر بن خطّاب وقتى وارد شام شد متوجّه شد كه مرد مسلمانى مردى از اهل كتاب را كشته است و تصميم گرفت او را قصاص كند. در اين هنگام زيد بن ثابت به او گفت: آيا مى خواهى به خاطر برده ات برادرت را قصاص كنى؟! آنگاه عمر به جاى قصاص، به وى ديه پرداخت كرد⁽²⁾.

- 18 - فتواى خليفه دربارۀ حكم انگشتان انسان

سعيد بن مسيّب مى گويد: عمر بن خطّاب دربارۀ انگشت شصت 13 ديۀ كامل، سبّابه 12، انگشت وسطى 10، انگشت كنار آن 9، و انگشت كوچك 6 حكم كرد.

از ابوغطفان نقل شده است: ابن عبّاس مى گفت: ديۀ هر انگشت يك دهم يك دهم است [يعنى ديۀ هر انگشت، يك دهمِ ديۀ كامل انسان است]. فتواى ابن عبّاس به گوش مروان رسيد او را خواست و گفت: اى ابن عبّاس! چرا دربارۀ انگشتان به تساوى فتوا مى دهى مگر تو فتواى عمر را نشنيده اى؟! ابن عبّاس گفت: «رحم اللّٰه عمر! قول رسول اللّٰه أحقّ أن يتّبع من قول عمر»⁽³⁾[خدا عمر را بيامرزد! سخن رسول خدا مقدّم بر سخن عمر است و پيروى از آن شايسته تر است].

امينى مى گويد: همان طور كه ابن عبّاس فتوا داده، در كتاب هاى صحاح و

مسانید روایتی قطعی از پیامبر خدا آمده است که می فرماید: «دیه انگشتان یک دهم یک دهم است» و این سنت ثابت پیامبر است و فتوای عمر نظر شخصی اوست و مطلب همان است که ابن عباس :گفته سخن پیامبر برای پیروی سزاوارتر از سخن عمر است و من نمیدانم که آیا خلیفه از سخن پیامبر آگاهی داشته و مخالفت کرده است یا جاهل به آن بوده است؟

فإن كان لا يدري فتلك مصيبة *** وإن كان يدري فالمصيبة أعظم

[اگر جاهل بوده پس این مصیبت است --- و اگر آگاه بود پس مصیبت بزرگتر است.]

-19-

دیدگاه خلیفه درباره دزد

از عبدالرحمن بن عائذ نقل شده است سارقی را که یک دست و یک پایش قطع شده بود نزد عمر آوردند وی دستور داد پای دیگر او را قطع کنند. در این لحظه علی فرمود: خدای عزوجل فرموده: «إِنَّمَا جَزَاقُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللهَ وَرَسُولَهُ ...⁽¹⁾كيفر آنها که با خدا و پیامبرش به جنگ بر می خیزند... حال یک دست و یک پای او قطع شده و سزاوار نیست پای دیگرش که با آن راه میرود را نیز قطع کنید و او را بدون پا رها سازید اکنون ،وظیفه آن است که یا او را تعزیر کنید و یا به زندان بیندازید میگوید آنگاه او را به زندان انداخت⁽²⁾

-20-

دیدگاه خلیفه درباره درخت رضوان

از نافع نقل شده است مردم برای خواندن نماز و تبرک کنار درخت بیعت رضوان که مردم در زیر آن با پیامبر بیعت کرده بودند می رفتند عمر از آن

مطّلع شد و مردم را تهديد كرد كه مبادا آنجا بروند، سپس دستور داد درخت را قطع كنند⁽¹⁾.

ابن ابى الحديد اين مطلب را در شرح⁽²⁾خود يادآور شده و مى گويد:

پس از رحلت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، مردم كنار درخت بيعت رضوان رفته در آنجا نماز مى خواندند. عمر گفت: «أراكم أيّها الناس رجعتم إلى العزّى، ألا لا اُوتي منذ اليوم بأحدٍ عاد لمثلها إلّاقتلتُه بالسيف كما يقتل المرتدّ» [اى مردم! مى بينم كه به پرستش بت عزّى رو آورده ايد، بدانيد كه از اين پس، از هر كسى چنين حركتى سر زند گردنش را همچون گردن مرتدّ با شمشير مى زنم]، و بعد فرمان داد كه درخت را قطع كنند.

- 21 - ديدگاه خليفه دربارۀ آثار پيامبران

از معرور نقل شده است: با عمر، عازم زيارت خانۀ خدا شديم، او در نماز صبح سورۀ فيل و ايلاف را خواند و وقتى نماز به پايان رسيد مردم مسجدى را مشاهده كرده و به سوى آن هجوم آوردند، عمر پرسيد: اينجا كجاست؟ گفتند:

اينجا مسجدى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در آن نماز خوانده است. عمر گفت: «هكذا هلك أهل الكتاب قبلكم، اتّخذوا آثار أنبيائهم بِيَعاً، من عرضت له صلاة فليصلّ ومن لم تعرض له صلاة فليمض»⁽³⁾[پيش از شما اهل كتاب همين كارها را كردند كه نابود شدند؛ زيرا آنها در جاى آثار و نشانه هاى پيامبران كليسا بنا كردند، و شما هرگاه وقت نماز بود نماز خود را در آنجا بخوانيد وگرنه از آنجا بگذريد (و اين مسجد خصوصيّتى ندارد

كه بخواهيد به آن تبرّك جوييد)!].

امينى مى گويد: من نمى دانم بزرگداشت آثار انبيا و پيشاپيش آنها سيّد اولاد آدم محمّد صلى الله عليه و آله اگر خارج از مرز توحيد مانند سجده در برابر مجسّمه و قبله قرار دادن آن، نباشد چه اشكالى دارد؟! «وَ مَنْ يُعَظِّمْ شَعٰائِرَ اَللّٰهِ فَإِنَّهٰا مِنْ تَقْوَى اَلْقُلُوبِ» ⁽¹⁾[و هر كس شعائر الهى را بزرگ دارد، اين كار نشانۀ تقواى دلهاست].

چه زمانى امّت ها به سبب ايجاد بناء بر روى آثار انبيا نابود شده اند؟!

نماز خواندن در كدام مسجد، بيشتر از نماز در مسجد پيامبر، انسان را به خدا نزديك تر مى كند؟!

كدام مكان با شرافت تر از مكانى است كه پيامبر به آنجا وارد شده و در آنجا مردم با او بيعت كرده اند و شرافت رضايت الهى را كسب كرده اند؟!

آيا اينها موجب فضيلت مكان نمى شوند كه عبادت در آنجا باعث تقرّب بندگان خدا به او شود؟!

گناه درخت بيچاره چه بود كه ريشه اش زده شد، آيا آن درخت دادرس و مدافع نداشت؟!

آيا اين عملِ او توهين به محلّ و وارد شوندۀ به آن مكان [پيامبر صلى الله عليه و آله] نيست؟!

آيا ادب دينى به خليفه اجازه مى دهد كه بگويد: مى بينم كه شما به پرستش بت عزّى بازگشته ايد؟! زيرا كسانى كه به آن محلّها و أماكن رفت و آمد مى كردند واز بين بردن آن آثار را حرام مى دانستند و آنها را تعظيم مى نمودند و در آنجا عبادت مى كردند، همگى اهل علم و از صحابۀ عادل پيامبر، و پاسخگوى مسائل شرعى و سؤالات مورد نياز خليفه بودند، و او هرگاه از پاسخ پرسشى باز مى ماند به آنها مراجعه مى كرد و مى گفت: «كلّ الناس أفقه منك يا عمر!» [اى عمر! همۀ مردم از تو داناترند!]. و از جملۀ اصحاب كه به اين اماكن

تبرّك مى جستند و در آنجا نماز مى خواندند عبداللّٰه بن عمر است⁽¹⁾.

مراجعه كنندۀ به صحاح و مسانيد، انبوهى از اين نمونه ها را مى يابد و مى فهمد كه ديدگاه خليفه نظر شخصى وى بوده و به خودش اختصاص داشته است و قابل پيروى نيست، و نشده و نمى شود.

- 22 - اجتهاد خليفه دربارۀ گريۀ بر مُرده

از ابن عبّاس نقل شده است: هنگامى كه زينب⁽²⁾دختر پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از دنيا رفت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «ألحقوها بسلفنا الخيّر عثمان بن مظعون» [او را به سَلَف (گذشتۀ) نيكوكارمان، عثمان بن مظعون ملحق سازيد]. پس زنان به گريه افتادند، و عمر با تازيانه آنها را مى زد، ناگهان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله دست او را گرفت و فرمود:

«مهلاً يا عمر! دعهنّ يبكين، وإيّاكنّ ونعيق الشيطان» [اى عمر! دست از اين كردار بردار و بگذار گريه كنند، (و به زنان نيز فرمود:) وقتى كه گريه مى كنيد مبادا فريادهاى شيطانى سر دهيد].

سپس ابن عبّاس مى گويد: پيامبر خدا همراه فاطمه كنار قبر نشسته گريه مى كردند و حضرت با مهربانى، جامۀ خود را بر چشمان حضرت فاطمه عليها السلام مى كشيد⁽³⁾.

امينى مى گويد: نمى دانم در جايى كه صاحب شريعت حاضر بوده و خود از نزديك ناظر است عمر چگونه پيش دستى كرده به جان زنان عزادار و گريان

افتاده و با تازيانه آنها را مورد ضرب قرار مى دهد؟! و اگر گريۀ آنان اشكال شرعى داشت پيامبر براى منع و نهى بر همه مقدّم بود (و با وجود پيامبر ديگران حقّ ندارند امر و نهى كنند)، و با وجود مخالفت پيامبر با او، وى از كجا تشخيص داد كه گريۀ بانوان حرام است؟!

چرا پيش از تنبيه آنان، دربارۀ آنها به پيامبر مراجعه نكرد؟! و آن تندخويى اى كه او را به اين حركات وا مى دارد چيست؟! و چطور جرأت مى كرد به سوى زنان دست درازى كند تا جايى كه پيامبر اكرم جلوى او را گرفته و از زنان دفاع كند؟! مگر زنانى كه در آنجا گرد آمده بودند خويشان نزديك و همسران پيامبر نبودند؟! من نمى دانم آيا صدّيقۀ طاهره فاطمۀ زهرا عليها السلام كه آن روز در ميان بانوانِ گريه كننده بوده آيا تازيانه خورده است يا خير؟! و به هر حال او در كنار پدر نشسته بود و گريه مى كرد.

و در زمان حيات پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و در برابر ديدگان حضرت بارها چنين حركات اشتباه و زننده اى از عمر سر زده است.

از جمله آنهاست: روايتى كه حاكم از ابوهريره⁽¹⁾نقل كرده و صحيح دانسته و ذهبى به آن اقرار كرده است كه روزى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با عمر در تشييع جنازه اى شركت كردند، عمر وقتى گريۀ زنان را شنيد آنان را از گريه باز داشت؛ و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «يا عمر! دعهنّ فإنّ العين دامعة، والنفس مصابة، والعهد قريب» [عمر آنان را به حال خودشان واگذار! زيرا مصيبت زده هستند و داغ مرگ تازه است و از اين رو چشمان گريان است].

تاريخ، بيانگر آن است كه اين سخنان روشن پيامبر، او را اصلاح نكرد و او بر اجتهاد خود باقى ماند و دست از برداشت هاى شخصى خود برنداشت و به استناد سخن ساختگى مخالفِ عقل و عدل و طبيعت كه به دروغ به پيامبر نسبت داده شده است كه: «إنّ الميّت يعذّب ببكاء الحيّ» [گريۀ زنده ها باعث عذاب

ميّت مى شود]، هماره تازيانه به دست، مردم را از گريه باز مى داشت.

امّا حديث عمر كه مى گويد: «مرده به خاطر گريۀ زنده عذاب مى شود»، طبق نقل حاكم در «مستدرك»⁽¹⁾مورد تكذيب عايشه قرار گرفته است.

حاكم مى گويد: شيخان (بخارى و مسلم) هر دو از ايّوب سختيانى از عبداللّٰه بن ابو مليكه نقل كرده اند:

ميان عبداللّٰه بن عمر و عبداللّٰه بن عبّاس دربارۀ گريۀ بر ميّت بحثى در گرفت و آن دو به عايشه مراجعه كردند و عايشه گفت: به خدا سوگند! هرگز پيامبر خدا نفرموده است كه ميّت به گريۀ كسى عذاب مى شود بلكه فرموده: «إنّ الكافر يزيده عند اللّٰه بكاء أهله عذاباً شديداً» [وقتى كه خانوادۀ ميّت كافر براى او گريه مى كنند بر شدّت عذاب او افزوده مى شود]؛ زيرا «إنَّ اللّٰهَ هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكَى»⁽²⁾[خدا خود مى گرياند و مى خنداند]، و نيز: «وَ لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرىٰ» ⁽³⁾[و هيچ گنه كارى گناه ديگرى را متحمّل نمى شود].

و شافعى در «اختلاف الحديث»⁽⁴⁾مى گويد:

بر اساس دلالت قرآن و سنّت، نقل عايشه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از نقل هاى ديگر صحيح تر و محفوظتر است؛ زيرا خداوند مى فرمايد: «وَ لاٰ تَزِرُ وٰازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرىٰ» ⁽⁵⁾[و هيچ كس بار گناه ديگرى را به دوش نمى كشد].

«وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسٰانِ إِلاّٰ مٰا سَعىٰ» ⁽⁶⁾[و اينكه براى انسان بهره اى جز سعى و كوشش او نيست]. و «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ» ⁽⁷⁾[پس هر كس هم وزن ذرّه اى كار خير انجام دهد آن را مى بيند! * و هر كس هم وزن ذرّه اى كار بد كرده آن را مى بيند].

و «لِتُجْزىٰ كُلُّ نَفْسٍ بِمٰا تَسْعىٰ» ⁽¹⁾[تا هر كس در برابر سعى و كوشش خود، جزا داده شود!].

و اگر بگويى كدام سنّت بر اين مطلب دلالت مى كند؟ پاسخ داده مى شود:

پيامبر خدا از شخصى پرسيد اين فرد پسر توست؟ عرض كرد: بله.

حضرت فرمود: «أما إنّه لا يجني عليك ولا تجني عليه» [جنايت او به حساب تو گذاشته نمى شود و جنايت تو نيز به حساب او گذاشته نمى شود].

رسول خدا با اين سخن مانند سخن خداوند تعالى اعلام كرد كه جنايت هر كسى به پاى خودش نوشته مى شود نه ديگرى، چنان كه ثواب كار نيك هر كسى براى خودش مى باشد نه ديگرى.

از همۀ اينها گذشته، گريۀ خود پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و ياران او و تابعان نيكوكار آنان، كه بر مردگانشان گريه كردند، بهترين دليل بر جواز گريه است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در مرگ فرزند عزيزش ابراهيم گريست و فرمود: «العين تدمع والقلب يحزن ولا نقول إلّاما يرضى ربّنا وإنّا بك يا ابراهيم! لمحزونون»⁽²⁾[چشم گريان است و دل بريان، امّا سخنى جز رضاى خدا نگوييم. همانا اى ابراهيم! ما به خاطر تو غمگينيم].

و نيز براى فرزندش طاهر گريسته فرمود: «إنّ العين تذرف، وإنّ الدمع يغلب، وإنّ القلب يحزن، ولا نعصي اللّٰه عزّ وجلّ»⁽³⁾[ديدگان، اشك ريزان بوده، اشك غلبه كرده، و دل محزون است، ولى ما هرگز نافرمانى خداى عزّوجلّ را نمى كنيم].

و نيز در مصيبت حمزه هنگامى كه صفيّه دختر عبدالمطّلب (خواهر حضرت حمزه و عمّۀ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله) در جست وجوى حمزه بود و انصار ميان او و پيكر حمزه حائل شده بودند تا پيكر او را نبيند پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به انصار فرمود: صفيّه را رها كنيد (تا نزد جنازه حمزه رود) و او رفت و در كنار جنازه

نشسته، گريه مى كرد و پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نيز با گريۀ او مى گريست، و هرگاه صداى ناله اش را بلند مى كرد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله صداى گريه اش را بلند مى كرد، و از آن سو نيز حضرت فاطمه عليها السلام گريه مى كرد و با گريۀ او نيز پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گريه مى كرد و مى فرمود: «لن اُصاب بمثلك أبداً»⁽¹⁾[من هرگز به مصيبتى مانند مصيبت تو گرفتار نشدم].

و نيز وقتى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از جنگ اُحد بازگشت، بانوان انصار براى شهداى خود به گريه و زارى و عزادارى پرداختند. اين خبر به پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد و حضرت فرمود: «لكن حمزة لا بواكي له» [ولى حمزه كسى ندارد كه برايش گريه كند].

وقتى انصار فرمايش حضرت را شنيدند، نزد زنان خود رفته، گفتند:

«لا تبكين أحداً حتّى تبدأن بحمزة» [از اين پس شما حقّ نداريد گريه كنيد مگر اين كه نخست بر حمزه گريه كنيد، آنگاه براى عزيزان خود].

مى گويد: اين كار در ميان انصار رسم شد و تا به امروز ادامه دارد، و آنان هر گاه بخواهند بر ميّتى گريه كنند نخست براى حمزه عزادارى و گريه كرده آنگاه براى مردۀ خود گريه مى كنند⁽²⁾.

و نيز حضرت هنگامى كه قبر مادرش را زيارت كرد گريست و به دنبال آن اطرافيان نيز گريستند⁽³⁾. و همچنين حضرت وقتى عثمان بن مظعون از دنيا رفت او را مى بوسيد و اشك ديدگانش بر گونه هاى مباركش روان مى شد⁽⁴⁾.

و همچنين صدّيقۀ طاهره فاطمۀ زهرا عليها السلام براى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى گريست و مى گفت: «يا أبتاه! من ربّه ما أدناه، يا أبتاه! أجاب ربّاً دعاه، يا أبتاه! إلى جبريل ننعاه، يا أبتاه! جنّة الفردوس مأواه!»⁽⁵⁾[اى پدرى كه به خدا نزديك شدى! اى پدرى كه دعوت پروردگارت را لبّيك گفتى! اى پدرى كه ما شكايت خود را به جبرئيل مى كنيم! اى

پدرى كه در بهشت فردوس جاى گرفتى!].

و نيز فاطمه عليها السلام بر سر قبر پاك او مى ايستد و مشتى از خاك قبر برداشته، بر ديدگان نهاده، مى گريد و مى گويد:

ماذا علىٰ من شمّ تربةَ أحمدٍ *** أن لا يشمّ مدى الزمانِ غواليا

صُبّت عليّ مصائبٌ لو أ نّها *** صُبّت على الأيّامِ صرنَ لياليا⁽¹⁾

[كسى كه خاك پيامبر صلى الله عليه و آله را ببويد چه حالى خواهد داشت آرى او ديگر تا ابد بوى خوش ديگرى را استشمام نخواهد كرد. مصيبتهايى بر من وارد شد كه اگر بر روزها وارد مى شد شب مى شدند].

اين سنّت پيامبر است كه اصحاب نيز از آن پيروى نموده اند، ولى خليفه با حديث خود: «ميّت با گريۀ زنده ها معذّب مى شود» به مخالفت و مبارزۀ با آنان پرداخته است؛ از اين رو، اين ديدگاه به وى و فرزندش عبداللّٰه اختصاص دارد، و پيروى از حقّ سزاوارتر است.

- 23 - قربانى و اجتهاد خليفه

از حذيفه بن اُسيد نقل شده است: ابوبكر و عمر - رضي اللّٰه عنهما - از ترس اينكه مبادا قربانى از سوى ديگران رسم شود، از سوى خانوادۀ خود قربانى نمى كردند، ولى خانوادۀ من بعداً از سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله آگاهى يافتند و مرا به زحمت انداخته مجبور نمودند كه از سوى همه آنها قربانى كنم⁽²⁾.

شافعى در كتاب «الاُمّ»⁽³⁾مى گويد:

به ما رسيده است كه ابوبكر و عمر - رضى اللّٰه عنهما - از ترس اين كه مبادا مردم از آنان تقليد نموده، گمان برند كه اين عمل واجب است، از قربانى كردن خوددارى مى كرده اند.

از شعبى نقل شده است: ابوبكر و عمر در مراسم حجّ شركت كردند ولى قربانى نكردند⁽¹⁾.

امينى مى گويد: آيا آن دو، از حكمى خبر داشتند كه پيامبر از آن بى اطّلاع بوده است، و [به خاطر بى اطّلاعى] قربانى مى كرد و به ديگران نيز دستور مى داد قربانى كنند و آنان را بر اين كار تشويق مى كرد؟! و آيا اين نكته كه ممكن است مردم تصوّر كنند اين عمل واجب است، بر پيامبر پوشيده مانده ولى آن دو از آن آگاه بوده اند؟!

يا اين كه آنان نسبت به مردم مهربان تر از پيامبر بوده اند؟! وخواسته اند مردم به خاطر هزينۀ قربانى به رنج و زحمت نيفتند؟! يا اين كه آن دو ترسيدند كه بدعتى در دين بنا شود و مردم گمان وجوب پيدا كنند؟!

لكن همۀ اين دلايل باطل است؛ زيرا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هنگامى كه به قربانى فرمان داد، عدم وجوب آن را نيز بيان كرد، و يارانش نيز آن را فهميدند، و بر همان اساس نيز رفتار كردند، و تابعان نيز از آنان به همين صورت دريافت كرده اند، و تا به امروز نيز اين مسأله به همان صورت است كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود و انجام داد. و اگر برداشت ابوبكر و عمر صحيح باشد بايد همۀ مستحبّات ترك شوند.

وانگهى، احتمالِ گمانِ وجوب بردن مردم، سزاوارتر است كه از عمل و سخن پيامبر حاصل شود؛ زيرا سنّت، سنّت اوست، و دين، دينى است كه وى مبلّغ آن بوده است، لكن از بيان حضرت كه همراه عمل او بوده چنين گمانى حاصل نشده است؛ پس چرا اين دو نفر كه خود را خليفۀ رسول خدا مى دانند مانند او رفتار نكردند.

و شگفت انگيزتر از همه اين است كه خليفۀ دوم در اينجا با گمان و ترس اين كه ممكن است برداشت وجوب شود، سنّت ثابت پيامبر صلى الله عليه و آله را نقض

مى كند، و از سوى ديگر سنّت هايى را بنا مى گذارد كه هيچ اصل و ريشه اى ندارند؛ مانند زكات اسب، نماز تراويح، و صدها بدعت ديگر، و در هيچ يك از اينها نه ترسى دارد نه باكى و نه ملاحظه اى!

- 24 - ديدگاه خليفه دربارۀ تحقّق بلوغ

ابومليكه مى گويد: عمر دربارۀ حكم پسرى كه سرقت كرده بود به اهل عراق نوشت: «أن أشبروه فإن وجدتموه ستّة أشبار فاقطعوه» [او را با وجب اندازه گيرى كنيد اگر قد او به اندازه شش وجب بود دست او راقطع كنيد]. و آنها او را اندازه گيرى كردند و قد او به اندازه يك انگشت از شش وجب، كوتاه تر بود و از اين رو او را رها كردند⁽¹⁾.

امينى مى گويد: نشانه هاى بلوغ بر اساس روايت صحيح پيامبر صلى الله عليه و آله يا احتلام است چنانچه حضرت دربارۀ افرادى كه قلم از آنان برداشته شده است مى فرمايد: «والغلام حتّى يحتلم» [از نوجوان تا پيش از احتلام قلم برداشته شده است]، و يا روييدن مو بر عانه [بالاى شرمگاه]، و يا رسيدن به سنّ مشخّص چنانچه در صحيحه عبداللّٰه بن عمر آمده است⁽²⁾، و نشان چهارمى براى بلوغ وجود ندارد. و امّا اندازه گيرى به وجب و امثال آن، از نوآوريهاى خليفه است و بس، و او خود فقاهتش را بهتر مى شناسد.

- 25 - كاستن خليفه از مقدار حدّ

از ابورافع نقل شده است: شرابخوارى را نزد عمر آوردند، عمر گفت:

اينك تو را نزد شخصى مى فرستم كه به تو آسان نگرفته و سخت گيرى كند.

او را نزد مطيع بن اسود عدوى فرستاد و گفت: صبح فردا، حدّ را بر او جارى ساز. صبح آن روز وقتى مطيع مشغول اجراى حكم بود عمر وارد شد و ديد با شدّت بر او شلّاق مى زند، عمر به او خطاب كرد: او را كشتى مگر چند ضربه به او زدى؟ گفت: شصت ضربه، عمر گفت: بيست ضربه كم كن.

ابو عبيده مى گويد: معناى آن اين است كه شدّت ضربه به جاى بيست ضربۀ باقيمانده قرار داده شود⁽¹⁾.

امينى مى گويد: به خوبى در كار او دقّت كنيد و ببينيد وى چگونه در اجراى حكم رنگ عوض مى كند؛ زمانى حدّ شرابخوار را كه نزد اهل سنّت چهل تازيانه است به هشتاد ضربه افزايش مى دهد⁽²⁾، و زمانى دلش به حال مجرم مى سوزد و بيست ضربه از آن كم مى كند آن هم پس از سپردن او به دست انسانى خشن و بى رحم كه از بى رحمى و خشونت او آگاه است. جالب اين است كه كيفيّت را با كميّت يعنى شدّت ضربات را با كاستن از تعداد ضربات تلافى مى كند كه همۀ اين كارها از آيين پاك الهى كه پيامبر آورده، خارج است.

در حديثى آمده است: «يؤتى بالرجل الّذي ضرب فوق الحدّ فيقول اللّٰه: لِمَ ضربْتَ فوق ما أمرتُك؟ فيقول: يا ربّ! غضبتُ لك؛ فيقول: أكان لغضبك أن يكون أشدّ من غضبي؟ ويؤتى بالّذي قصّر فيقول: عبدي لم قصّرت؟ فيقول: رَحِمْتُه؛ فيقول: أكان لرحمتك أن تكون أشدّ من رحمتي؟»⁽³⁾[روز قيامت شخصى را مى آورند كه بيش از حدّ شرعى به مجرم شلّاق زده است. خداوند به او مى فرمايد: چرا بيش از حدّى كه معيّن كرده بودم زدى؟ پاسخ مى دهد: خدايا! به خاطر تو بر او خشمگين شدم. خداوند مى فرمايد: آيا غضب تو از غضب من بالاتر است؟ و ديگرى را مى آورند كه كمتر از حدّ معيّن شده زده است خداوند به او مى فرمايد: چرا كمتر از حدّ معيّن زدى؟ جواب مى دهد:

دلم به حال او سوخت. خداوند به او مى گويد: آيا رحم تو از رحمت من بيشتر است؟]. و اين روايت نظائر فراوانى دارد كه حفّاظ آن را نقل كرده اند⁽¹⁾.

- 26 - ديدگاه خليفه دربارۀ سه طلاقه كردن زن

از ابن عبّاس نقل شده است: سه طلاقه كردن زن (در يك مجلس) در زمان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و ابوبكر و دو سالِ اوّل از حكومت عمر رضى الله عنه يك طلاق محسوب مى شد، امّا عمر گفت: «إنّ الناس قد استعجلوا في أمر كانت لهم فيه أناة فلو أمضيناه عليهم»؛ فأمضاه عليهم⁽²⁾[«مردم در كارى كه مى بايست صبر پيشه كنند، عجله مى كنند و از ما تصويب و امضاى آن را درخواست دارند، اى كاش مى شد آن را برايشان امضا كنيم»؛ پس آن را براى آنها تصويب و امضا كرد].

امينى مى گويد: واقعاً جاى شگفتى است كه عجلۀ مردم مجوّز آن باشد كه انسان كتاب خدا را پشت سر اندازد و طبق خواستِ مردم عمل كند! اين قرآن كريم است كه با صراحت مى گويد: «اَلطَّلاٰقُ مَرَّتٰانِ فَإِمْسٰاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسٰانٍ» [طلاق، (طلاقى كه رجوع و بازگشت دارد)، دو مرتبه است؛ (و در هر مرتبه)، بايد به طور شايسته همسر خود را نگاهدارى كند (و آشتى نمايد)، يا با نيكى او را رها سازد (و از او جدا شود)].

تا آن جا كه: «فَإِنْ طَلَّقَهٰا فَلاٰ تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتّٰى تَنْكِحَ زَوْجاً غَيْرَهُ» ⁽³⁾[اگر (بعد از دو طلاق و رجوع، بار ديگر) او را طلاق داد، از آن به بعد، زن بر او حلال نخواهد بود؛ مگر اينكه همسر ديگرى انتخاب كند و با او، آميزش جنسى نمايد].

در اين آيه خداى تعالى تحقّق دو طلاق را ضرورى دانسته و حرمت را پس از تحقّق طلاق سوم قرار داده است، و اين با جمع كردن طلاقها با واژۀ

«سه بار» (به اينكه كه مرد بگويد: سه بار تو را طلاق دادم) يا سه بار تكرار صيغۀ طلاق پشت سر هم و بدون فاصله شدن عقد ازدواج ميان آنها، قابل جمع نيست.

امّا اوّلى: به خاطر اينكه يك طلاق بيش نيست و با آوردن واژۀ «سه بار» در صيغۀ طلاق، سه طلاق حاصل نمى شود؛ نظير اينكه در نماز شرط است كه در هر ركعت سورۀ فاتحه يك بار خوانده شود، حال اگر كسى آن را يك بار بخواند و پس از پايان آن، قيد «پنج بار» يا «ده بار» را بيفزايد، نمى گويند او خواندن سوره را تكرار كرده و پنج يا ده بار سوره را خوانده است.

و هر حكمى كه تكرار و عدد در آن شرط است نيز همين طور است؛ مانند رمى جمرات كه بايد هفت بار سنگ زده شود و يك بار زدن چند سنگ كفايت نمى كند، و يا شهادت چهارگانه در مسأله لعان كه يك بار شهادت دادن مقيّد به قيد «چهار» كفايت نمى كند بلكه بايد نفس شهادت چهار بار از طرف او تكرار شود. و مانند اذان كه بايد هر بخشى از آن دو بار تكرار شود و يك بار گفتن اللّٰه اكبر مقيّد به قيد «دو مرتبه» تكرار حساب نمى شود و كفايت نمى كند. و مانند تكبيرات پنج گانۀ نماز عيد فطر و قربان نزد ما، و هفت بار نزد اهل سنّت پيش از قرائت⁽¹⁾، كه يك بار گفتن وافزودن واژۀ «پنج بار» يا «هفت بار» تكرار حساب نمى شود و نمى گويند كه پنج يا هفت بار تكبير گفته است.

و مانند نماز تسبيح⁽²⁾كه در آن، تسبيحات ده يا پانزده بار بايد گفته شود و يك بار تسبيح و اضافه كردن واژۀ «ده» يا «پانزده» به پايان آن كفايت نمى كند و

نمى گويند نماز گزار تسبيح را ده يا پانزده بار تكرار كرده است. در آنچه گفته شد هيچ اختلافى وجود ندارد.

و امّا دومى (تكرار صيغه طلاق در يك مجلس): طلاق با لفظ نخست حاصل مى شود و عقد ازدواج گسسته مى شود و زن و مرد از هم جدا مى شوند و ديگر عقد ازدواجى باقى نمى ماند تا صيغه طلاق در آن اثر كند پس خواندن صيغۀ طلاق براى بار دوم و سوم لغو خواهد بود؛ زيرا زنى كه مطلّقه شده است معنا ندارد كه دوبار طلاق داده شود، و پيوند گسسته شده دوباره گسسته نمى شود. و آن تكرارى كه در اينجا شرط است با اين روش تحقّق پيدا نمى كند بلكه طلاق وقتى تكرار مى شود كه هر طلاق پس از عقد ازدواجى صورت گيرد گر چه اين عقد ازدواج با رجوع مرد انجام گرفته باشد، وگرنه طلاق بعدى لغو خواهد بود؛ پس طبق فرمايش پيامبر صلى الله عليه و آله: «لاطلاق إلّابعد نكاح» [طلاق جز پس از ازدواج صحيح نيست و اثرى ندارد]، و «لاطلاق قبل نكاح» [پيش از ازدواج طلاقى نيست]، و «لا طلاق لمن لا يَملك»⁽¹⁾[كسى كه مالك (استمتاع از زن) نيست نمى تواند طلاق دهد]⁽²⁾، تا زمانى كه عقد ازدواج و پيوند همسرى در ميان نباشد، طلاق دوم لغو و بى معنا خواهد بود.

جصّاص در «أحكام القرآن» مى گويد⁽³⁾:

آيۀ: «اَلطَّلاٰقُ مَرَّتٰانِ» [(طلاقى كه رجوع و بازگشت دارد)، دو مرتبه است] اوّلاً دستور مى دهد كه بايد ميان طلاق ها فاصله انداخت. و ثانياً در مقام بيان حكم رجوع در كمتر از سه طلاق است؛ به دليل اين كه مى فرمايد:

«اَلطَّلاٰقُ مَرَّتٰانِ»، و مقتضاى «اَلطَّلاٰقُ مَرَّتٰانِ» آن است كه ميان طلاقها بايد فاصله انداخت؛ زيرا اگر كسى دو بار بدون فاصله، صيغۀ طلاق را

جارى كند صحيح نيست كه گفته شود: دو بار طلاق واقع شده است؛ نظير اينكه اگر به شخصى دو درهم داده شود نمى گويند دو بار به او پول دادند مگر اين كه دو بار به او بپردازد آرى در اين صورت است كه مى گويند دوبار پول داد.

اين بود حكم قرآن و هر حكم و نظرى غير از اين، بازى با قرآن و كتاب خدا است. وپيامبر خدا صلى الله عليه و آله در روايت صحيحى كه نسائى در «سنن» از محمود ابن لبيد نقل كرده، به اين مطلب تصريح كرده است؛ مى گويد:

به پيامبر خدا صلى الله عليه و آله خبر دادند كه مردى در يك مجلس، زن خود را سه طلاقه كرده است. حضرت خشمگين شد به پا ايستاد و فرمود: «أيُلعب بكتاب اللّٰه وأنا بين أظهركم؟!» [آيا با وجود من در ميان شما (و در برابر ديدگان من) با كتاب خدا بازى مى شود؟!] در اين لحظه مردى به پا خاسته عرض كرد: يا رسول اللّٰه! آيا او را بكشم؟!

برخى از شخصيّتهاى اهل سنّت در اين زمينه بى مهابا و بدون واهمه به تفصيل سخن گفته اند، و تعجّب آورتر از همه سخن «عينى» است كه در «عمدة القاري»⁽¹⁾مى گويد:

طلاقى كه در قرآن آمده، نسخ شده است.

و اگر سؤال شود: با وجود اين كه عمر نمى تواند نسخ كند پس وجه اين نسخ چيست؟ و چگونه پس از پيامبر نسخ واقع مى شود؟!

در پاسخ مى گويم: همين كه عمر آن را با اصحاب مطرح نمود و آنان انكار نكردند، اجماع حاصل شده است. و طبق نظر برخى از مشايخ ما نسخ آيه به وسيلۀ اجماع جايز است؛ چون مى گويند اجماع مانند روايت قطعى است و موجب علم يقينى مى شود و از اين رو نسخ آيه با اجماع جايز است.

و اگر بگويى: اين اجماع صحيح نيست؛ زيرا آنها از پيش خود اين اجماع

را ساخته و پرداخته اند.

مى گويم: احتمال دارد روايتى قطعى كه موجب نسخ مى شود به دست آنان رسيده بوده كه به ما نرسيده است.

خبر اين نسخ به گوش هيچ يك از گذشتگان نرسيده تا اين كه زمانه بستر را براى به وجود آمدن عينى آماده ساخت و او آمد و ادّعايى كرد كه احدى پيش از او نكرده بود، و كوركورانه راهى را پيش گرفته و با كتاب خدا به بازى پرداخته است و هيچ ارزش و كرامتى براى كتاب خدا و سنّت پيامبر قائل نيست.

و اگر اجماع، آيه را نسخ كرده است پس چرا ابوحنيفه و مالك و اوزاعى و ليث بر اين باورند كه جمع بين سه طلاق بدعت است؟! و چرا شافعى و احمد و ابو ثور مى گويند: حرام نيست ولى بهتر است كه جمع نشود و تفريق أولى است؟! و چرا سندى مى گويد: ظاهر حديث دلالت دارد كه جمع، حرام است⁽¹⁾؟!

و مجرّد احتمال اين كه شايد اجماع مستند به رواياتى قطعى باشد كه به دست ما نرسيده، گزافه گويى و خرافه اى است كه رواياتِ صريحِ خودِ خليفه و ديگر اصحاب آن را تكذيب مى كند. علاوه بر آن كه، ديدگاه خليفه نظر شخصى و ديدگاه سياسى محض است.

و كلام شيخ صالح بن محمّد عمرى فلانى متوفّاى (1298) در كتاب «إيقاظ همم اُولى الأبصار»⁽²⁾چقدر زيباست؛ مى گويد:

معروف ميان اصحاب و تابعان و پيروان نيكوكار آنان تا روز قيامت و ميان ساير علماى اسلام آن است كه هرگاه حكم حاكم مجتهد با نصّ صريح كتاب خدا يا سنّت پيامبرش صلى الله عليه و آله مخالف باشد، نقض آن حكم و جلوگيرى

از اجراى آن واجب است. و با احتمالات عقلى و خيالات نفسانى و تعصّبات شيطانى نمى توان با نصّ قرآن و سنّت مخالفت كرده و گفت:

شايد اين مجتهد به اين نصّ دست يافته است ولى به دليلى كه براى او روشن بوده آن را رها كرده است، يا از دليل ديگرى آگاهى يافته، و سخنانى از اين دست كه گروهى از فقهاى متعصّب به زبان رانده اند و مقلّدان نادان نيز از آنان پيروى كرده اند.

- 27 - ديدگاه خليفه دربارۀ عجم غير عرب

مالك - امام مالكى ها - از شخص ثقه اى نقل مى كند كه وى از سعيد بن مسيّب شنيده است: عمر بن خطّاب غير عرب را از ارث محروم كرد، مگر اين كه در ميان عرب متولّد شده باشد.

مالك مى گويد: «اگر زن حامله اى از سرزمين دشمن به سرزمين عرب بيايد و در آنجا وضع حمل كند او فرزندش مى باشد و اگر بميرد فرزندش از او ارث مى برد، و اگر فرزند بميرد مادر از او ارث مى برد، و ارث او در كتاب خدا معيّن شده است»⁽¹⁾.

امينى مى گويد: اين حكم زاييدۀ عصبيّت محض است؛ زيرا از ضروريّات دين اسلام اين است كه ميان همۀ مسلمانان چه عرب باشند و چه عجم، و هر كجا كه متولّد شده باشند، و هر كجا كه ساكن باشند، توارث برقرار است، و نصوص قرآن و سنّت نيز بر همين مطلب دلالت مى كنند؛ و عمومات قرآن تخصيص نخورده اند، و از شرائط ارث اين نيست كه عرب باشد و يا در ميان عرب متولّد شده باشد، نه از شرائط ارث تولّد در ميان عرب است و نه از شرائط اسلام عرب بودن است. و اين گونه تعصّباتِ بى شمار است كه پيوند حلقه هاى جامعه و اتّحاد مسلمانان را از هم مى پاشد. مگر نه اين است كه بر

اساس فرمايش خداى سبحان: «إِنَّمَا اَلْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» ⁽¹⁾[مؤمنان برادر يكديگرند]، و: «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اَللّٰهِ أَتْقٰاكُمْ» ⁽²⁾[گرامى ترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست]، و: «وَ لَوْ جَعَلْنٰاهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا لَقٰالُوا لَوْ لاٰ فُصِّلَتْ آيٰاتُهُ ءَ أَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌّ» ⁽³⁾[هرگاه آن را قرآنى عجمى قرار مى داديم حتما مى گفتند: «چرا آياتش روشن نيست؟! قرآن عجمى از پيغمبرى عربى؟!]، مسلمانان نسبت به هم مانند دندانه هاى شانه بوده و بر يكديگر جز با تقوا برترى ندارند؟!

و اين پيام پيامبر بزرگوار است كه در آن حجّ با شكوه در برابر انبوهى از جمعيّت فرمود: «أيّها الناس! إنّما المؤمنون إخوة، ولا يحلّ لامرىٍ مال أخيه إلّاعن طيب نفس منه... أيّها الناس! إنّ ربّكم واحد، وإنّ أباكم واحد، كلُّكم لآدم، وآدم من تراب، أكرمكم عند اللّٰه أتقاكم، وليس لعربيّ على عجميّ فضل إلّابالتقوى...»⁽⁴⁾[اى مردم! مؤمنان با يكديگر برادرند و مال هيچ مؤمنى بر ديگرى حلال نيست مگر با رضايت باطنى وى... اى مردم! پروردگار شما يكى است، و پدر شما يكى است، همۀ شما از آدم هستيد، و آدم از خاك، گرامى ترين شما نزد خدا كسى است كه از همه باتقواتر باشد، و هيچ عربى نسبت به غير عرب برترى ندارد مگر به تقواى الهى...].

و در روايت احمد آمده است⁽⁵⁾: «ألا لا فضل لعربيّ على عجميّ، ولا لعجميّ على عربيّ، ولا أسود على أحمر، ولا أحمر على أسود إلّابالتقوى» [آگاه باشيد كه هيچ عربى بر عجمى، و هيچ عجمى بر عربى، و هيچ سياه پوستى بر سرخ پوستى، و هيچ سرخ پوستى بر سياه پوستى، برترى ندارد جز به تقوا].

هيثمى مى گويد⁽⁶⁾: «سند روايت صحيح است».

و آموزه ها و تعليمات پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و تقدير حضرت از شخصيّت هاى

آراسته به فضايل از اقشار مختلف در برابر ديدگان همگان قرار دارد؛ مانند «سلمان منّا أهل البيت»⁽¹⁾[سلمان از ما اهل بيت است]، و «لو كان العلم بالثريّا لتناوله ناس من أبناء فارس»⁽²⁾[اگر علم در ثريّا باشد، گروهى از فرزندان فارس به آن دست مى يابند]، و سخنان پاك فراوانى از اين دست.

بنابراين بر هر مسلمانى لازم است كه از اين آراء و نظرات متفرّقه پرهيز كند و فرمايش پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را فراموش نكند كه مى فرمايد: «ليس منّا من دعا إلى عصبيّة، وليس منّا من قاتل على عصبيّة، وليس منّا من مات على عصبيّة»⁽³⁾[هر كس به سوى تعصّبات قومى فراخوانَد از ما نيست، و هر كس از روى تعصّب مبارزه و نبرد كند از ما نيست، و هر كس با تعصّب بميرد از ما نيست]. و نيز «من قاتل تحت راية عميّة يغضب للعصبيّة أو يدعو إلى عصبيّة أو ينصر عصبيّة فقُتِل فقتلة جاهليّة»⁽⁴⁾[هر كس زير پرچمى كوركورانه به گونه اى بجنگد كه خشم و دعوت و يارى او از روى تعصّب باشد او بر عقيدۀ جاهليّت كشته شده است].

- 28 و 29 - ديدگاه خليفه دربارۀ حجّ تمتّع و ازدواج موقّت

حجّ تمتّع:

1 - از ابورجاء نقل شده است: عمران بن حصين گفته است: آيۀ حجّ تمتّع در قرآن نازل شد و به دنبال آن پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ما دستور داد به آن عمل كنيم، و پس از آن نه آيه اى براى نسخ آن نازل گرديد و نه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تا زمانى كه

از دنيا رفت از آن نهى كرد، بلكه شخصى به دلخواه خود درباره آن رأيى صادر كرد⁽¹⁾.

و در برخى از نسخه هاى صحيح بخارى آمده است: محمّد بخارى گفته است: منظور از آن مرد، عمر است.

و قسطلانى در «إرشاد»⁽²⁾مى گويد:

به دليل اين كه او [عمر] بود كه از آن نهى كرد.

و ابن كثير در «تفسير»⁽³⁾خود به نقل از بخارى مى گويد:

اين مطلبى را كه بخارى در اين جا سربسته گفته، در جاى ديگر صريحاً گفته شده كه عمر مردم را از حجّ تمتّع منع كرده است.

2 - از ابوموسى نقل شده است: وى به حلال بودن حجّ تمتّع فتوا مى داد.

مردى به او گفت: مواظب برخى از فتواهايت باش؛ زيرا خبر ندارى كه پس از تو اميرالمؤمنين دربارۀ مراسم حجّ چه تغييرى پديد آورده است. ابوموسى مى گويد: تا اين كه من با عمر ملاقات كرده از او دربارۀ اين مسأله پرسيدم. او پاسخ داد: من مى دانم كه پيامبر و يارانش حجّ تمتّع به جا مى آورده اند ولى من دوست ندارم مردم در منطقۀ اراك نزديكى كرده و در حالى كه قطرات آب غسل از سر و صورت آنها مى چكد براى انجام اعمال حجّ به راه افتند⁽⁴⁾.

3 - از سالم نقل شده است: من با ابن عمر در مسجد نشسته بودم كه مردى