ترجمه وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة جلد 17

مشخصات کتاب

سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.

عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل ‌الشریعه

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش

مشخصات ظاهری:30‌ج.

موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.

موضوع:احادیث احکام

شناسه افزوده: متن عربی موسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء‌التراث(قم)

رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300

رده بندی دیویی:297/212

شماره کتابشناسی ملی:1321690

اشارة

بسم الله الرحمن الرحیم

کتاب التجارة

أَبْوَابُ مُقَدِّمَاتِهَا

1- بَابُ اسْتِحْبَابِهَا وَ اخْتِیَارِهَا عَلَی أَسْبَابِ الرِّزْقِ‌

اشارة

⁽¹⁾1 بَابُ اسْتِحْبَابِهَا وَ اخْتِیَارِهَا عَلَی أَسْبَابِ الرِّزْقِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21843 - رقم الحدیث الباب: 1]

21843- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً ⁽³⁾قَالَ رِضْوَانُ اللَّهِ وَ الْجَنَّةُ فِی الْآخِرَةِ وَ السَّعَةُ فِی الرِّزْقِ وَ الْمَعَاشِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ فِی الدُّنْیَا.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

«جمیل بن صالح از امام صادق (علیه‌السلام) دربارهٔ گفته خداوند عز و جل "پروردگارا! به ما در دنیا خوبی و در آخرت خوبی عطا کن" پرسید. امام فرمود: "رضایت خدا و بهشت در آخرت و گشایش در روزی و معاش و خوش‌اخلاقی در دنیا".»

[رقم الحدیث الکلی: 21844 - رقم الحدیث الباب: 2]

21844- 2- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: رَآنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ قَدْ تَأَخَّرْتُ عَنِ السُّوقِ فَقَالَ اغْدُ إِلَی عِزِّکَ.

ترجمه:

«مُعَلّی بن خُنَیس گفت: امام صادق (علیه‌السلام) مرا دید که از بازار دور مانده‌ام. فرمود: به سوی عزت خود بشتاب.»

[رقم الحدیث الکلی: 21845 - رقم الحدیث الباب: 3]

21845- 3- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ رَوْحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تِسْعَةُ أَعْشَارِ الرِّزْقِ فِی التِّجَارَةِ.

ترجمه:

«روح از امام صادق (علیه‌السلام) روایت کرده است که فرمود: نُه دهم روزی در تجارت است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21846 - رقم الحدیث الباب: 4]

21846- 4- ⁽⁵⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ سُفْیَانَ الْجَرِیرِیِّ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْبَرَکَةُ عَشَرَةُ أَجْزَاءٍ تِسْعَةُ أَعْشَارِهَا فِی التِّجَارَةِ وَ الْعُشْرُ الْبَاقِی فِی الْجُلُودِ.

قَالَ الصَّدُوقُ یَعْنِی بِالْجُلُودِ الْغَنَمَ وَ اسْتَدَلَّ بِمَا یَأْتِی ⁽⁶⁾.

ترجمه:

«عبدالمؤمن انصاری از امام باقر (علیه‌السلام) روایت کرده که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: برکت ده جزء دارد که نُه دهم آن در تجارت و یک دهم باقی در پوست‌هاست.»

مرحوم شیخ صدوق گفته است که منظور از «پوست‌ها» همان گوسفند است و برای این معنا به مطلبی که در ادامه می‌آید استدلال کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 21847 - رقم الحدیث الباب: 5]

21847- 5- ⁽⁷⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ بَکْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ تَمِیمِ بْنِ بُهْلُولٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ

عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِیِّ ⁽¹⁾عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِیهِ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ ع عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: تِسْعَةُ أَعْشَارِ الرِّزْقِ فِی التِّجَارَةِ وَ الْجُزْءُ الْبَاقِی فِی السَّابِیَاءِ یَعْنِی الْغَنَمَ.

ترجمه:

«حسین بن زید از پدرش زید بن علی، از پدرانش، از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) روایت کرده که فرمود: نُه دهم روزی در تجارت است و بخش باقی‌مانده در سابیا، یعنی گوسفند، است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21848 - رقم الحدیث الباب: 6]

21848- 6- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: تَعَرَّضُوا لِلتِّجَارَاتِ فَإِنَّ لَکُمْ فِیهَا غِنًی عَمَّا فِی أَیْدِی النَّاسِ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُحِبُّ الْمُحْتَرِفَ الْأَمِینَ الْمَغْبُونُ غَیْرُ مَحْمُودٍ وَ لَا مَأْجُورٍ.

ترجمه:

و به سند خود از امام علی (علیه‌السلام) در حدیث چهارصدگانه نقل کرده که فرمود: به تجارت روی آورید، زیرا برای شما در آن بی‌نیازی از آنچه در دست مردم است وجود دارد، و همانا خداوند عز و جل حرفه‌مند امین را دوست دارد. کسی که مغبون شود، نه ستوده است و نه پاداش دارد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21849 - رقم الحدیث الباب: 7]

21849- 7- ⁽³⁾عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَةِ الْمُحْکَمِ وَ الْمُتَشَابِهِ نَقْلًا مِنْ تَفْسِیرِ النُّعْمَانِیِّ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی ⁽⁴⁾عَنْ عَلِیٍّ ع فِی بَیَانِ مَعَایِشِ الْخَلْقِ إِلَی أَنْ قَالَ وَأَمَّا وَجْهُ التِّجَارَةِ فَقَوْلُهُ تَعَالَی یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا تَدایَنْتُمْ بِدَیْنٍ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی فَاکْتُبُوهُ ⁽⁵⁾الْآیَةَ فَعَرَّفَهُمْ سُبْحَانَهُ کَیْفَ یَشْتَرُونَ الْمَتَاعَ فِی الْحَضَرِ وَ السَّفَرِ وَ کَیْفَ یَتَّجِرُونَ إِذْ کَانَ ذَلِکَ مِنْ أَسْبَابِ الْمَعَاشِ.

ترجمه:

«از امام علی (علیه‌السلام) در بیان راه‌های معیشت مردم روایت شده است. فرمود: و اما درباره تجارت، سخن خداوند تعالی است: "ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هنگامی که به یکدیگر تا سررسیدی معین وام دادید، آن را بنویسید." (آیه ۲۸۲ سوره بقره) خداوند سبحان به آنان آموخت که چگونه در حال حضر و سفر کالا خریداری کنند و چگونه تجارت کنند، زیرا این از اسباب معیشت است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21850 - رقم الحدیث الباب: 8]

21850- 8- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ طَلَبَ التِّجَارَةَ اسْتَغْنَی عَنِ النَّاسِ قُلْتُ وَ إِنْ کَانَ مُعِیلًا قَالَ وَ إِنْ کَانَ مُعِیلًا إِنَّ تِسْعَةَ أَعْشَارِ الرِّزْقِ فِی التِّجَارَةِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

«محمد زعفرانی از امام صادق (علیه‌السلام) روایت کرده است که فرمود: هر کس به دنبال تجارت باشد، از مردم بی‌نیاز می‌شود. گفتم: حتی اگر خرج خانواده‌اش بر عهده او باشد؟ فرمود: حتی اگر خرج خانواده‌اش بر عهده او باشد؛ همانا نُه دهم روزی در تجارت است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21851 - رقم الحدیث الباب: 9]

21851- 9- ⁽¹⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: التِّجَارَةُ تَزِیدُ فِی الْعَقْلِ.

ترجمه:

«ابن بُکیر از کسی که برای او روایت کرده، از امام صادق (علیه‌السلام) نقل کرده است که فرمود: تجارت عقل را افزایش می‌دهد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21852 - رقم الحدیث الباب: 10]

21852- 10- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ غَیْرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ أَحْمَرَ قَالَ: کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع یَقُولُ لِمُصَادِفٍ اغْدُ إِلَی عِزِّکَ یَعْنِی السُّوقَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

«هشام بن احمر گفت: امام کاظم (علیه‌السلام) به مُصادف می‌فرمود: به سوی عزت خود بشتاب؛ یعنی بازار.»

[رقم الحدیث الکلی: 21853 - رقم الحدیث الباب: 11]

21853- 11- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع تَعَرَّضُوا لِلتِّجَارَةِ فَإِنَّ فِیهَا غِنًی لَکُمْ عَمَّا فِی أَیْدِی النَّاسِ.

ترجمه:

«محمد بن مسلم از امام صادق (علیه‌السلام) نقل کرده که فرمود: امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمود: به تجارت روی آورید، زیرا در آن برای شما بی‌نیازی از آنچه در دست مردم است وجود دارد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21854 - رقم الحدیث الباب: 12]

21854- 12- ⁽⁵⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَاصِمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ لِلْمَوَالِی اتَّجِرُوا بَارَکَ اللَّهُ لَکُمْ فَإِنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص- یَقُولُ الرِّزْقُ عَشَرَةُ أَجْزَاءٍ تِسْعَةُ أَجْزَاءٍ فِی التِّجَارَةِ وَ وَاحِدٌ فِی غَیْرِهَا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽¹⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

«فضل بن ابی‌قره از امام صادق (علیه‌السلام) در حدیثی نقل کرده که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به موالی فرمود: به تجارت روی آورید، خداوند بر شما برکت دهد، زیرا من از رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) شنیدم که فرمود: روزی ده جزء دارد که نُه جزء آن در تجارت و یک جزء در غیر آن است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21855 - رقم الحدیث الباب: 13]

21855- 13- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَجَّالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لِمَوْلًی لَهُ یَا عَبْدَ اللَّهِ احْفَظْ عِزَّکَ قَالَ وَ مَا عِزِّی جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ غُدُوُّکَ إِلَی سُوقِکَ وَ إِکْرَامُکَ نَفْسَکَ وَ قَالَ لآِخَرَ مَوْلًی لَهُ مَا لِی أَرَاکَ تَرَکْتَ غُدُوَّکَ إِلَی عِزِّکَ قَالَ جَنَازَةٌ أَرَدْتُ أَنْ أَحْضُرَهَا قَالَ فَلَا تَدَعِ الرَّوَاحَ إِلَی عِزِّکَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾.

ترجمه:

«علی بن عقبه گفت: امام صادق (علیه‌السلام) به یکی از موالیان خود فرمود: ای عبد الله! عزت خود را حفظ کن. آن موالی گفت: و عزت من چیست؟ جانم فدای تو! امام فرمود: صبح زود به بازار رفتن و احترام به نفس خودت است. سپس به موالی دیگری فرمود: چرا می‌بینم که صبح زود به عزت خود نمی‌روی؟ آن موالی گفت: به خاطر جنازه‌ای است که می‌خواستم در آن حاضر شوم. امام فرمود: پس از رفتن به عزت خود دست نکش.»

2- بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ التِّجَارَةِ

اشارة

⁽⁴⁾2 بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ التِّجَارَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21856 - رقم الحدیث الباب: 1]

21856- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ ⁽⁶⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَرْکُ التِّجَارَةِ یَنْقُصُ الْعَقْلَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

حماد بن عثمان از امام صادق (علیه‌السلام) نقل کرده که فرمود: ترک تجارت عقل را کاهش می‌دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 21857 - رقم الحدیث الباب: 2]

21857- 2- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ

عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَیَّ شَیْ‌ءٍ تُعَالِجُ فَقُلْتُ مَا أُعَالِجُ الْیَوْمَ شَیْئاً فَقَالَ کَذَلِکَ تَذْهَبُ أَمْوَالُکُمْ وَ اشْتَدَّ عَلَیْهِ.

ترجمه:

«فضل بن یسار گفت: امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: به چه چیزی مشغولی؟ گفتم: امروز چیزی را معالجه نمی‌کنم. فرمود: همین‌طور اموال شما نیز از بین می‌رود.»

[رقم الحدیث الکلی: 21858 - رقم الحدیث الباب: 3]

21858- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی الْجَهْمِ عَنْ فُضَیْلٍ الْأَعْوَرِ قَالَ: شَهِدْتُ مُعَاذَ بْنَ کَثِیرٍ وَ قَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- إِنِّی قَدْ أَیْسَرْتُ فَأَدَعُ التِّجَارَةَ فَقَالَ إِنَّکَ إِنْ فَعَلْتَ قَلَّ عَقْلُکَ أَوْ نَحْوَهُ.

ترجمه:

فضیل اعور گفت: شاهد بودم که معاذ بن کثیر به امام صادق (ع) گفت: من بی‌نیاز شده‌ام، آیا تجارت را رها کنم؟ امام فرمود: اگر چنین کنی، عقل تو کم خواهد شد یا چیزی شبیه به آن.

[رقم الحدیث الکلی: 21859 - رقم الحدیث الباب: 4]

21859- 4- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْقَدَّاحِ ⁽³⁾عَنْ مُعَاذٍ بَیَّاعِ الْأَکْسِیَةِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا مُعَاذُ أَ ضَعُفْتَ عَنِ التِّجَارَةِ أَوْ زَهِدْتَ فِیهَا قُلْتُ مَا ضَعُفْتُ عَنْهَا وَ لَا زَهِدْتُ فِیهَا قَالَ فَمَا لَکَ قُلْتُ کُنَّا نَنْتَظِرُ أَمْراً وَ ذَلِکَ حِینَ قُتِلَ الْوَلِیدُ وَ عِنْدِی مَالٌ کَثِیرٌ وَ هُوَ فِی یَدِی وَ لَیْسَ لِأَحَدٍ عَلَیَّ شَیْ‌ءٌ وَ لَا أَرَانِی آکُلُهُ حَتَّی أَمُوتَ فَقَالَ لَا تَتْرُکْهَا فَإِنَّ تَرْکَهَا مَذْهَبَةٌ لِلْعَقْلِ اسْعَ عَلَی عِیَالِکَ وَ إِیَّاکَ أَنْ یَکُونُوا هُمُ السُّعَاةَ عَلَیْکَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁴⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

معاذ، فروشنده پارچه، گفت: امام صادق (ع) به من فرمود: ای معاذ! آیا از تجارت ضعیف شده‌ای یا از آن زهد ورزیده‌ای؟ گفتم: نه ضعیف شده‌ام و نه از آن زهد ورزیده‌ام. فرمود: پس چه شده است؟ گفتم: ما در انتظار امری بودیم و این در زمانی بود که ولید کشته شد. اکنون مال زیادی دارم و این مال در دست من است و کسی حقی بر من ندارد و گمان نمی‌کنم که آن را بخورم تا بمیرم. امام فرمود: تجارت را رها مکن، زیرا رها کردن آن موجب نقصان عقل است. برای خانواده‌ات تلاش کن و مبادا که آنها برای تو تلاش کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 21860 - رقم الحدیث الباب: 5]

21860- 5- ⁽⁵⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَسْبَاطِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَسَأَلَنَا عَنْ عُمَرَ بْنِ مُسْلِمٍ- مَا فَعَلَ فَقُلْتُ صَالِحٌ وَ لَکِنَّهُ قَدْ تَرَکَ التِّجَارَةَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَلُ الشَّیْطَانِ ثَلَاثاً أَ مَا عَلِمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص اشْتَرَی

عِیراً أَتَتْ مِنَ الشَّامِ- فَاسْتَفْضَلَ فِیهَا مَا قَضَی دَیْنَهُ وَ قَسَمَ فِی قَرَابَتِهِ یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ ⁽¹⁾إِلَی آخِرِ الْآیَةِ یَقُولُ الْقُصَّاصُ إِنَّ الْقَوْمَ لَمْ یَکُونُوا یَتَّجِرُونَ کَذَبُوا وَ لَکِنَّهُمْ لَمْ یَکُونُوا یَدَعُونَ الصَّلَاةَ فِی مِیقَاتِهَا وَ هُمْ أَفْضَلُ مِمَّنْ حَضَرَ الصَّلَاةَ وَ لَمْ یَتَّجِرْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

اسباط بن سالم گفت: نزد امام صادق (ع) رفتم، ایشان از ما درباره عمر بن مسلم پرسید که او چه می‌کند. گفتم: حالش خوب است، اما تجارت را رها کرده است. امام صادق (ع) سه بار فرمود: کار شیطان است. آیا نمی‌داند که پیامبر خدا (ص) شتری از شام خرید و از آن سودی به دست آورد که با آن قرضش را پرداخت و در میان خویشانش تقسیم کرد؟ خداوند، عز و جل، می‌فرماید: «مردانی که تجارت و خرید و فروش، آنان را از یاد خدا باز نمی‌دارد» (نور، ۲۴:۳۷) تا آخر آیه. قصه‌گویان می‌گویند آن قوم تجارت نمی‌کردند؛ دروغ می‌گویند! بلکه آنها نماز را در وقتش ترک نمی‌کردند و از کسانی که فقط در نماز حاضر می‌شوند و تجارت نمی‌کنند، برتر بودند.

[رقم الحدیث الکلی: 21861 - رقم الحدیث الباب: 6]

21861- 6- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ ⁽⁴⁾قَالَ: سَأَلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ وَ أَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ مَا حَبَسَهُ عَنِ الْحَجِّ فَقِیلَ تَرَکَ التِّجَارَةَ وَ قَلَّ شَیْئُهُ قَالَ وَ کَانَ مُتَّکِئاً فَاسْتَوَی جَالِساً ثُمَّ قَالَ لَهُمْ لَا تَدَعُوا التِّجَارَةَ فَتَهُونُوا اتَّجِرُوا بَارَکَ اللَّهُ لَکُمْ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ مِثْلَهُ وَ تَرَکَ صَدْرَهُ وَ قَالَ فَتَمُوتُوا ⁽⁵⁾

ترجمه:

فضل بن ابی قرة گفت: امام صادق (ع) درباره مردی در حضور من پرسید و فرمود: چه چیزی او را از حج بازداشت؟ گفته شد: تجارت را رها کرده و مالش کم شده است. امام که تکیه داده بود، نشست و به آنها فرمود: تجارت را رها نکنید که خوار می‌شوید. تجارت کنید؛ خداوند به شما برکت دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 21862 - رقم الحدیث الباب: 7]

21862- 7- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ کَثِیرٍ بَیَّاعِ الْأَکْسِیَةِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی قَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَدَعَ السُّوقَ وَ فِی یَدِی شَیْ‌ءٌ فَقَالَ إِذاً یَسْقُطُ رَأْیُکَ وَ لَا یُسْتَعَانُ بِکَ عَلَی شَیْ‌ءٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ ⁽²⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ.

ترجمه:

معاذ بن کثیر، فروشنده پارچه، گفت: به امام صادق (ع) گفتم: تصمیم گرفته‌ام که بازار را رها کنم و چیزی در دست دارم. امام فرمود: در این صورت، رأی و نظر تو ساقط می‌شود و در هیچ کاری از تو کمک گرفته نخواهد شد.

[رقم الحدیث الکلی: 21863 - رقم الحدیث الباب: 8]

21863- 8- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی قَدْ کَفَفْتُ عَنِ التِّجَارَةِ وَ أَمْسَکْتُ عَنْهَا قَالَ وَ لِمَ ذَلِکَ أَ عَجْزٌ بِکَ کَذَلِکَ تَذْهَبُ أَمْوَالُکُمْ لَا تَکُفُّوا عَنِ التِّجَارَةِ وَ الْتَمِسُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه:

فضیل بن یسار گفت: به امام صادق (ع) گفتم که از تجارت دست کشیده‌ام و آن را ترک کرده‌ام. امام فرمود: چرا این کار را کردی؟ آیا از روی ناتوانی است؟ این‌گونه اموالتان از بین می‌رود. از تجارت دست نکشید و از فضل خداوند، عز و جل، طلب کنید.

[رقم الحدیث الکلی: 21864 - رقم الحدیث الباب: 9]

21864- 9- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْحَجَّالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ کَانَ خَتَنَ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ قَالَ بُرَیْدٌ لِمُحَمَّدٍ سَلْ لِی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ شَیْ‌ءٍ أُرِیدُ أَنْ أَصْنَعَهُ إِنَّ لِلنَّاسِ فِی یَدِی وَدَائِعَ وَ أَمْوَالًا أَتَقَلَّبُ فِیهَا وَ قَدْ أَرَدْتُ أَنْ أَتَخَلَّی مِنَ الدُّنْیَا وَ أَدْفَعَ إِلَی کُلِّ ذِی حَقٍّ حَقَّهُ قَالَ فَسَأَلَ مُحَمَّدٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَلِکَ وَ خَبَّرَهُ بِالْقِصَّةِ وَ قَالَ مَا تَرَی لَهُ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ أَ یَبْدَأُ نَفْسَهُ بِالْحَرَبِ لَا وَ لَکِنْ یَأْخُذُ وَ یُعْطِی عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

محمد بن مسلم که داماد برید عجلی بود، گفت: برید به محمد گفت از امام صادق (ع) درباره چیزی که قصد انجام آن را دارم، بپرس. مردم نزد من ودایع و اموالی دارند که با آنها معامله می‌کنم و تصمیم گرفته‌ام از دنیا دست بکشم و حق هر صاحب حقی را به او بدهم. محمد این مسئله را از امام صادق (ع) پرسید و داستان را برایش گفت و پرسید نظر شما چیست؟ امام فرمود: ای محمد، آیا خود را در سختی و محرومیت قرار دهد؟ نه، بلکه باید بگیرد و بدهد (معامله کند) و بر خداوند، عز و جل، توکل کند.

[رقم الحدیث الکلی: 21865 - رقم الحدیث الباب: 10]

21865- 10- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَسْبَاطِ بْنِ سَالِمٍ بَیَّاعِ

الزُّطِّیِّ قَالَ: سَأَلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَوْماً وَ أَنَا عِنْدَهُ عَنْ مُعَاذٍ بَیَّاعِ الْکَرَابِیسِ فَقِیلَ تَرَکَ التِّجَارَةَ فَقَالَ عَمَلُ الشَّیْطَانِ مَنْ تَرَکَ التِّجَارَةَ ذَهَبَ ثُلُثَا عَقْلِهِ أَ مَا عَلِمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَدِمَتْ عِیرٌ مِنَ الشَّامِ- فَاشْتَرَی مِنْهَا وَ اتَّجَرَ فَرَبِحَ فِیهَا مَا قَضَی دَیْنَهُ.

ترجمه:

اسباط بن سالم، فروشنده زطی (نوعی پارچه)، گفت: روزی امام صادق (ع) در حالی که نزد او بودم، درباره معاذ، فروشنده کرباس (پارچه)، پرسید. گفته شد که او تجارت را رها کرده است. امام فرمود: این کار شیطان است؛ کسی که تجارت را رها کند، دو سوم عقلش از بین می‌رود. آیا نمی‌داند که پیامبر خدا (ص) زمانی که کاروانی از شام آمد، از آن خرید کرد و تجارت نمود و از آن سودی برد که با آن قرضش را پرداخت؟

[رقم الحدیث الکلی: 21866 - رقم الحدیث الباب: 11]

21866- 11- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ ⁽²⁾قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی قَدْ تَرَکْتُ التِّجَارَةَ قَالَ فَلَا تَفْعَلْ افْتَحْ بَابَکَ وَ ابْسُطْ بِسَاطَکَ وَ اسْتَرْزِقِ اللَّهَ رَبَّکَ.

ترجمه:

فضیل بن یسار گفت: به امام صادق (ع) گفتم که تجارت را ترک کرده‌ام. امام فرمود: این کار را نکن. درِ خانه‌ات را باز کن، فرش خود را پهن کن و از خداوند، پروردگارت، روزی طلب کن.

[رقم الحدیث الکلی: 21867 - رقم الحدیث الباب: 12]

21867- 12- ⁽³⁾قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع التِّجَارَةُ تَزِیدُ فِی الْعَقْلِ.

ترجمه:

امام صادق (ع) فرمود: تجارت عقل را افزایش می‌دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 21868 - رقم الحدیث الباب: 13]

21868- 13- ⁽⁴⁾قَالَ وَ قَالَ ع تَرْکُ التِّجَارَةِ مَذْهَبَةٌ لِلْعَقْلِ.

ترجمه:

امام (ع) فرمود: رها کردن تجارت موجب نقصان عقل است.

[رقم الحدیث الکلی: 21869 - رقم الحدیث الباب: 14]

21869- 14- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ رَوْحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِیمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ ⁽⁶⁾قَالَ کَانُوا أَصْحَابَ تِجَارَةٍ فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلَاةُ تَرَکُوا التِّجَارَةَ وَ انْطَلَقُوا إِلَی الصَّلَاةِ وَ هُمْ أَعْظَمُ أَجْراً مِمَّنْ لَمْ یَتَّجِرْ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁷⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

روح بن عبد الرحیم از امام صادق (ع) در مورد آیه‌ای از خداوند، عز و جل، که می‌فرماید: «مردانی که تجارت و خرید و فروش، آنان را از یاد خدا باز نمی‌دارد» (نور، ۲۴:۳۷)، پرسید. امام فرمود: آنها صاحبان تجارت بودند و وقتی نماز فرا می‌رسید، تجارت را رها کرده و به سوی نماز می‌رفتند و آنان از کسانی که تجارت نمی‌کنند، پاداش بیشتری دارند.

3- بَابُ اسْتِحْبَابِ الشِّرَاءِ وَ إِنْ کَانَ غَالِیاً

اشارة

⁽¹⁾3 بَابُ اسْتِحْبَابِ الشِّرَاءِ وَ إِنْ کَانَ غَالِیاً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21870 - رقم الحدیث الباب: 1]

21870- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ قَالَ: کَانَ أَبُو الْخَطَّابِ قَبْلَ أَنْ یَفْسُدَ وَ هُوَ یَحْمِلُ الْمَسَائِلَ لِأَصْحَابِنَا وَ یَجِی‌ءُ بِجَوَابَاتِهَا رَوَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ اشْتَرِ وَ إِنْ کَانَ غَالِیاً فَإِنَّ الرِّزْقَ یَنْزِلُ مَعَ الشِّرَاءِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽³⁾

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

علی بن عقبه گفت: قبل از اینکه ابو الخطاب فاسد شود، او مسائل را برای دوستان ما حمل می‌کرد و پاسخ‌های آنها را می‌آورد. او از امام صادق (ع) روایت کرد که فرمود: خرید کن، حتی اگر گران باشد، زیرا روزی همراه با خرید نازل می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 21871 - رقم الحدیث الباب: 2]

21871- 2- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْقَصِیرِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ: ذُکِرَ عِنْدَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع غَلَاءُ السِّعْرِ فَقَالَ وَ مَا عَلَیَّ مِنْ غَلَائِهِ إِنْ غَلَا فَهُوَ عَلَیْهِ وَ إِنْ رَخُصَ فَهُوَ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ ⁽⁷⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

ابو حمزه ثمالی گفت: نزد علی بن حسین (ع) درباره گرانی قیمت‌ها صحبت شد. او فرمود: چه چیزی برای من از گرانی آن مهم است؟ اگر قیمت‌ها بالا برود، ضرر آن به او (فروشنده) می‌رسد و اگر پایین بیاید، باز هم ضرر آن به او می‌رسد.

4- بَابُ اسْتِحْبَابِ طَلَبِ الرِّزْقِ وَ وُجُوبِهِ مَعَ الضَّرُورَةِ

اشارة

⁽³⁾4 بَابُ اسْتِحْبَابِ طَلَبِ الرِّزْقِ وَ وُجُوبِهِ مَعَ الضَّرُورَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21872 - رقم الحدیث الباب: 1]

21872- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَجَّاجِ ⁽⁵⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْکَدِرِ کَانَ یَقُولُ مَا کُنْتُ أَظُنُّ ⁽⁶⁾أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع یَدَعُ خَلَفاً أَفْضَلَ مِنْهُ حَتَّی رَأَیْتُ ابْنَهُ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ فَأَرَدْتُ أَنْ أَعِظَهُ فَوَعَظَنِی فَقَالَ لَهُ أَصْحَابُهُ بِأَیِّ شَیْ‌ءٍ وَعَظَکَ فَقَالَ خَرَجْتُ إِلَی بَعْضِ نَوَاحِی الْمَدِینَةِ- فِی سَاعَةٍ حَارَّةٍ فَلَقِیَنِی أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ ع- وَ کَانَ رَجُلًا بَادِناً ثَقِیلًا وَ هُوَ مُتَّکِئٌ عَلَی غُلَامَیْنِ أَسْوَدَیْنِ أَوْ مَوْلَیَیْنِ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی سُبْحَانَ اللَّهِ شَیْخٌ مِنْ أَشْیَاخِ قُرَیْشٍ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ عَلَی مِثْلِ هَذِهِ الْحَالَةِ فِی طَلَبِ الدُّنْیَا أَمَا ⁽⁷⁾لَأَعِظَنَّهُ فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَسَلَّمْتُ عَلَیْهِ فَرَدَّ عَلَیَّ بِنَهْرٍ ⁽⁸⁾وَ هُوَ یَتَصَابُّ عَرَقاً فَقُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ شَیْخٌ مِنْ أَشْیَاخِ قُرَیْشٍ فِی هَذِهِ السَّاعَةِ عَلَی هَذِهِ الْحَالِ فِی طَلَبِ الدُّنْیَا أَ رَأَیْتَ لَوْ جَاءَ أَجَلُکَ وَ أَنْتَ عَلَی هَذِهِ الْحَالِ فَقَالَ لَوْ جَاءَنِی الْمَوْتُ وَ أَنَا عَلَی هَذِهِ الْحَالِ

ترجمه:

عبدالله بن حجاج از امام صادق (ع) نقل کرد که فرمود: محمد بن منکدر می‌گفت: گمان نمی‌کردم که علی بن حسین (ع) جانشینی بهتر از خود به جا گذارد، تا اینکه پسرش محمد بن علی (ع) را دیدم. قصد داشتم او را نصیحت کنم، اما او مرا نصیحت کرد. اصحابش از او پرسیدند: با چه چیزی تو را پند داد؟ او گفت: در یک روز گرم به یکی از نواحی مدینه رفته بودم که ابوجعفر محمد بن علی (ع) را دیدم. او مردی سنگین و بزرگ‌جثه بود و بر دو غلام یا دو بنده سیاه تکیه کرده بود. با خود گفتم: سبحان‌الله، پیرمردی از بزرگان قریش در این ساعت روز و در این حالت به دنبال دنیا است. بی‌تردید باید او را پند دهم. پس به او نزدیک شدم و سلام کردم. او با خوشرویی پاسخ سلام مرا داد، در حالی که عرق از او جاری بود. به او گفتم: خداوند تو را اصلاح کند، پیرمردی از بزرگان قریش در این ساعت از روز و در این حال در پی دنیا؟ اگر مرگ تو را در این حال فرا گیرد، چه خواهی کرد؟ امام فرمود: اگر مرگ مرا در این حال دریابد، در حالی خواهد بود که در طاعتی از طاعات خداوند عز و جل هستم که با آن، خود و خانواده‌ام را از تو و مردم بی‌نیاز می‌کنم. آنچه از آن ترس دارم این است که مرگ مرا در حال معصیتی از معاصی خدا فرا گیرد. من گفتم: راست گفتی، خدا تو را رحمت کند. قصد داشتم تو را نصیحت کنم، اما تو مرا نصیحت کردی.

[رقم الحدیث الکلی: 21873 - رقم الحدیث الباب: 2]

21873- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ قَالَ: اسْتَقْبَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فِی بَعْضِ طُرُقِ الْمَدِینَةِ- فِی یَوْمٍ صَائِفٍ شَدِیدِ الْحَرِّ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ حَالُکَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَرَابَتُکَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ أَنْتَ تُجْهِدُ نَفْسَکَ ⁽³⁾فِی مِثْلِ هَذَا الْیَوْمِ فَقَالَ یَا عَبْدَ الْأَعْلَی خَرَجْتُ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ لِأَسْتَغْنِیَ ⁽⁴⁾عَنْ مِثْلِکَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁵⁾وَ کَذَا الْأَوَّلُ.

ترجمه:

عبدالأعلی، بنده آزادشده خاندان آل سام، گفت: روزی بسیار گرم در یکی از راه‌های مدینه با امام صادق (ع) روبرو شدم. به او گفتم: فدایت شوم! (با توجه به) مقام شما نزد خداوند عز و جل و نزدیکی‌تان به رسول خدا (ص)، و با این حال خود را در چنین روزی به زحمت می‌اندازید؟ امام فرمود: ای عبدالأعلی! بیرون آمده‌ام در طلب روزی تا از نیاز به امثال تو بی‌نیاز شوم.

[رقم الحدیث الکلی: 21874 - رقم الحدیث الباب: 3]

21874- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَیُّوبَ أَخِی أُدَیْمٍ بَیَّاعِ الْهَرَوِیِّ قَالَ: کُنَّا جُلُوساً عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذْ أَقْبَلَ الْعَلَاءُ بْنُ کَامِلٍ فَجَلَسَ قُدَّامَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ ادْعُ اللَّهَ أَنْ یَرْزُقَنِی فِی دَعَةٍ قَالَ لَا أَدْعُو لَکَ اطْلُبْ کَمَا أَمَرَکَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

ایوب، برادر ادیم، فروشنده هروی، گفت: نزد امام صادق (ع) نشسته بودیم که علاء بن کامل آمد و جلوی امام صادق (ع) نشست و گفت: دعا کنید که خداوند روزیِ مرا به آرامش و آسودگی برساند. امام فرمود: برایت دعا نمی‌کنم؛ تلاش کن همان‌طور که خداوند عز و جل به تو فرمان داده است.

[رقم الحدیث الکلی: 21875 - رقم الحدیث الباب: 4]

21875- 4- ⁽⁸⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ

الْحَکَمِ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ مُوسَی ع مَنْ طَلَبَ هَذَا الرِّزْقَ مِنْ حِلِّهِ لِیَعُودَ بِهِ عَلَی نَفْسِهِ وَ عِیَالِهِ کَانَ کَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

موسی بن بکر گفت: امام موسی کاظم (ع) به من فرمود: هر کس برای به دست آوردن این روزی از راه حلال تلاش کند تا به خود و خانواده‌اش بازگردد، مانند کسی است که در راه خدا جهاد می‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 21876 - رقم الحدیث الباب: 5]

21876- 5- ⁽¹⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ فُضَیْلٍ ⁽²⁾عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ طَلَبَ الدُّنْیَا اسْتِعْفَافاً ⁽³⁾عَنِ النَّاسِ وَ سَعْیاً ⁽⁴⁾عَلَی أَهْلِهِ وَ تَعَطُّفاً عَلَی جَارِهِ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ وَجْهُهُ مِثْلُ الْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ مُرْسَلًا نَحْوَهُ ⁽⁵⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی ⁽⁶⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

ابوحمزه از امام باقر (ع) نقل کرد که فرمود: کسی که دنیا را برای بی‌نیازی از مردم، تأمین خانواده‌اش و مهربانی به همسایه‌اش طلب کند، روز قیامت خداوند عز و جل را ملاقات می‌کند در حالی که چهره‌اش مانند ماه شب چهاردهم است.

[رقم الحدیث الکلی: 21877 - رقم الحدیث الباب: 6]

21877- 6- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْکُوفِیِّ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْعِبَادَةُ سَبْعُونَ جُزْءاً أَفْضَلُهَا طَلَبُ الْحَلَالِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

ابوخالد کوفی به نقل از امام باقر (ع) روایت کرده که رسول خدا (ص) فرمود: عبادت هفتاد بخش دارد که برترین آن طلب روزی حلال است.

[رقم الحدیث الکلی: 21878 - رقم الحدیث الباب: 7]

21878- 7- ⁽¹⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ أَبِی مَسْرُوقٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَائِذٍ ⁽²⁾عَنْ کُلَیْبٍ الصَّیْدَاوِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ادْعُ اللَّهَ لِی فِی الرِّزْقِ فَقَدِ الْتَاثَتْ ⁽³⁾عَلَیَّ أُمُورِی فَأَجَابَنِی مُسْرِعاً لَا اخْرُجْ فَاطْلُبْ.

ترجمه:

به امام صادق (ع) گفتم: از خدا برایم در مورد روزی دعا کن، زیرا امورم بر من دشوار شده است. امام بلافاصله به من پاسخ داد: «نه، بیرون برو و طلب کن.»

[رقم الحدیث الکلی: 21879 - رقم الحدیث الباب: 8]

21879- 8- ⁽⁴⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ خَالِدِ بْنِ نَجِیحٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَقْرِءُوا مَنْ لَقِیتُمْ مِنْ أَصْحَابِکُمُ السَّلَامَ وَ قُولُوا لَهُمْ إِنَّ فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ یُقْرِئُکُمُ السَّلَامَ وَ قُولُوا لَهُمْ عَلَیْکُمْ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ مَا یُنَالُ بِهِ مَا عِنْدَ اللَّهِ إِنِّی وَ اللَّهِ مَا آمُرُکُمْ إِلَّا بِمَا نَأْمُرُ بِهِ أَنْفُسَنَا فَعَلَیْکُمْ بِالْجِدِّ وَ الِاجْتِهَادِ وَ إِذَا صَلَّیْتُمُ الصُّبْحَ فَانْصَرَفْتُمْ فَبَکِّرُوا فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ اطْلُبُوا الْحَلَالَ فَإِنَّ اللَّهَ سَیَرْزُقُکُمْ وَ یُعِینُکُمْ عَلَیْهِ.

ترجمه:

خالد بن نجیح روایت می‌کند که امام صادق (ع) فرمودند:

به هر یک از اصحاب خود که ملاقات می‌کنید، سلام مرا برسانید و به آن‌ها بگویید: فلان پسر فلان به شما سلام می‌رساند. به آن‌ها سفارش کنید که تقوای الهی پیشه کنند و آنچه را که نزد خداست، با تلاش و کوشش طلب کنند. به خدا سوگند، من شما را به چیزی دستور نمی‌دهم مگر به چیزی که خودمان را نیز به آن امر می‌کنیم. پس بر شما باد به جدیت و کوشش! وقتی نماز صبح را خواندید و از آن فارغ شدید، زودتر در طلب روزی بروید و به دنبال حلال باشید، زیرا خداوند روزی شما را فراهم خواهد کرد و شما را در کسب آن یاری می‌دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 21880 - رقم الحدیث الباب: 9]

21880- 9- ⁽⁵⁾وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَ یَعْجِزُ أَحَدُکُمْ أَنْ یَکُونَ مِثْلَ النَّمْلَةِ فَإِنَّ النَّمْلَةَ تَجُرُّ إِلَی جُحْرِهَا.

ترجمه:

علاء روایت می‌کند که از امام صادق (ع) شنیدم که فرمودند:

آیا یکی از شما ناتوان است از اینکه مانند مورچه باشد؟ زیرا مورچه، رزق خود را به لانه‌اش می‌کشد.

[رقم الحدیث الکلی: 21881 - رقم الحدیث الباب: 10]

21881- 10- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمُعَلَّی عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قِیلَ لَهُ مَا بَالُ

أَصْحَابِ عِیسَی ع کَانُوا یَمْشُونَ عَلَی الْمَاءِ وَ لَیْسَ ذَلِکَ فِی أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ ص فَقَالَ إِنَّ أَصْحَابَ عِیسَی کُفُوا الْمَعَاشَ وَ إِنَّ هَؤُلَاءِ ابْتُلُوا بِالْمَعَاشِ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

قاسم بن محمد از امام صادق (ع) روایت می‌کند که به ایشان گفته شد:

چرا یاران حضرت عیسی (ع) بر روی آب راه می‌رفتند، اما چنین چیزی در میان یاران پیامبر اسلام (ص) نیست؟

امام (ع) فرمودند: یاران عیسی از تأمین معاش و تلاش برای زندگی معاف بودند، ولی این گروه (یاران پیامبر) به معاش و کسب روزی مبتلا شدند.

[رقم الحدیث الکلی: 21882 - رقم الحدیث الباب: 11]

21882- 11- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا ضَاقَ أَحَدُکُمْ فَلْیُعْلِمْ أَخَاهُ وَ لَا یُعِنْ عَلَی نَفْسِهِ.

ترجمه:

حریز از امام صادق (ع) نقل می‌کند که ایشان فرمودند:

«اگر کسی دچار تنگدستی و مشکلاتی شد، باید به برادرش اطلاع دهد و خود را سرزنش نکند.»

[رقم الحدیث الکلی: 21883 - رقم الحدیث الباب: 12]

21883- 12- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَعْسَرَ أَحَدُکُمْ فَلْیَخْرُجْ وَ لَا یَغُمَّ نَفْسَهُ وَ أَهْلَهُ.

ترجمه:

سکونی از امام جعفر صادق (ع) نقل می‌کند که ایشان فرمودند:

«پیامبر خدا (ص) فرمود: اگر یکی از شما دچار تنگدستی شد، باید خارج شود و خود و خانواده‌اش را در تنگنا(غم وغصه) قرار ندهد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21884 - رقم الحدیث الباب: 13]

21884- 13- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَخْرُجُ فِی الْهَاجِرَةِ فِی الْحَاجَةِ قَدْ کَفَاهَا ⁽⁵⁾یُرِیدُ أَنْ یَرَاهُ اللَّهُ یُتْعِبُ نَفْسَهُ فِی طَلَبِ الْحَلَالِ.

ترجمه:

محمد بن علی بن حسین نقل می‌کند که:

«امیرالمؤمنین (ع) در گرمای تابستان برای رفع نیازهایش خارج می‌شد، در حالی که نیازش برآورده شده بود. او می‌خواست خداوند اورا ببیند که در جستجوی حلال، خودش را به زحمت می‌اندازد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21885 - رقم الحدیث الباب: 14]

21885- 14- ⁽⁶⁾قَالَ وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُحْتَرِفَ الْأَمِینَ.

ترجمه:

امیرالمؤمنین (ع) می‌فرماید:

«خداوند، کارگرحرفه‌ای را دوست دارد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21886 - رقم الحدیث الباب: 15]

21886- 15- ⁽⁷⁾وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ النَّوْفَلِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ جَعْفَرِ

بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْعِبَادَةُ سَبْعُونَ جُزْءاً وَ أَفْضَلُهَا جُزْءاً طَلَبُ الْحَلَالِ.

وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بِإِسْنَادِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم می‌فرمایند:

«عبادت هفتاد بخش دارد و برترین آن‌ها طلب حلال است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21887 - رقم الحدیث الباب: 16]

21887- 16- ⁽²⁾وَ فِی الْأَمَالِی عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ ⁽³⁾عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند :«هر کس شب را در حالی که خسته از طلب حلال باشد، بگذراند، او (مورد) مغفرت قرار می‌گیرد.»

5- بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ طَلَبِ الرِّزْقِ وَ تَحْرِیمِهِ مَعَ الضَّرُورَةِ

اشارة

⁽⁶⁾5 بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ طَلَبِ الرِّزْقِ وَ تَحْرِیمِهِ مَعَ الضَّرُورَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21888 - رقم الحدیث الباب: 1]

21888- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ

ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عَطِیَّةَ ⁽¹⁾عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَ رَأَیْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا دَخَلَ بَیْتَهُ وَ أَغْلَقَ بَابَهُ أَ کَانَ یَسْقُطُ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ مِنَ السَّمَاءِ.

ترجمه:

در این روایت، عمر بن یزید می‌گوید: ابوعبدالله (امام صادق علیه‌السلام) فرمودند: آیا دیده‌ای که اگر مردی به خانه‌اش وارد شود و درب آن را ببندد، آیا چیزی از آسمان بر او سقوط می‌کند؟

[رقم الحدیث الکلی: 21889 - رقم الحدیث الباب: 2]

21889- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ قَالَ لَأَقْعُدَنَّ فِی بَیْتِی وَ لَأُصَلِّیَنَّ وَ لَأَصُومَنَّ وَ لَأَعْبُدَنَّ رَبِّی فَأَمَّا رِزْقِی فَسَیَأْتِینِی فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- هَذَا أَحَدُ الثَّلَاثَةِ الَّذِینَ لَا یُسْتَجَابُ لَهُمْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی ⁽³⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

عمر بن یزید می‌گوید: به ابوعبدالله (امام صادق علیه‌السلام) گفتم: مردی گفت: «من در خانه‌ام می‌نشینم و نماز می‌خوانم و روزه می‌گیرم و عبادت می‌کنم و اما روزی‌ام به سراغم خواهد آمد.» امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «این یکی از سه گروهی است که دعایشان مستجاب نمی‌شود.»

[رقم الحدیث الکلی: 21890 - رقم الحدیث الباب: 3]

21890- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی طَالِبٍ الشَّعْرَانِیِّ ⁽⁶⁾عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: سَأَلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ وَ أَنَا عِنْدَهُ فَقِیلَ أَصَابَتْهُ الْحَاجَةُ قَالَ فَمَا یَصْنَعُ الْیَوْمَ قِیلَ فِی الْبَیْتِ یَعْبُدُ رَبَّهُ قَالَ فَمِنْ أَیْنَ قُوتُهُ قِیلَ مِنْ عِنْدِ بَعْضِ إِخْوَانِهِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع-

وَ اللَّهِ لَلَّذِی یَقُوتُهُ أَشَدُّ عِبَادَةً مِنْهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

سلیمان بن معلی بن خنیس از پدرش نقل می‌کند که: ابوعبدالله (امام صادق علیه‌السلام) درباره مردی سؤال کرد و من در آنجا بودم. گفته شد: «او به نیازمندی مبتلا شده است.» امام فرمودند: «امروز چه می‌کند؟» گفته شد: «در خانه‌اش است و خدا را عبادت می‌کند.» امام فرمودند: «پس روزی‌اش از کجا می‌آید؟» گفته شد: «از طرف برخی از برادرانش.» امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «به خدا قسم، کسی که او را روزی می‌دهد، از او بیشتر عبادت‌کننده است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21891 - رقم الحدیث الباب: 4]

21891- 4- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ هِشَامٍ الصَّیْدَنَانِیِّ ⁽³⁾قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا هِشَامُ إِنْ رَأَیْتَ الصَّفَّیْنِ قَدِ الْتَقَیَا فَلَا تَدَعْ طَلَبَ الرِّزْقِ فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

هشام صیدانی می‌گوید: ابوعبدالله (امام صادق علیه‌السلام) به من فرمودند: «ای هشام! اگر دیدی که دو صف به هم برخورد کرده‌اند(آماده جنگ هستند)، در آن روز، طلب روزی را ترک نکن.»

[رقم الحدیث الکلی: 21892 - رقم الحدیث الباب: 5]

21892- 5- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنْ ظَنَنْتَ أَوْ بَلَغَکَ أَنَّ هَذَا الْأَمْرَ کَائِنٌ فِی غَدٍ فَلَا تَدَعَنَّ طَلَبَ الرِّزْقِ وَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لَا تَکُونَ کَلًّا ⁽⁶⁾فَافْعَلْ.

ترجمه:

شهاب بن عبد ربه می‌گوید: ابوعبدالله (امام صادق علیه‌السلام) به من فرمودند: «اگر گمان کردی یا به تو رسید که این امر (ظهور) در فردا خواهد بود، پس طلب روزی را ترک نکن و اگر می‌توانی که بار بر دوش دیگران نباشی، این کار را انجام بده.»

[رقم الحدیث الکلی: 21893 - رقم الحدیث الباب: 6]

21893- 6- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: وَ فِی غَیْرِ آیَةٍ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ ⁽⁸⁾فَنَهَاهُمْ عَنِ الْإِسْرَافِ وَ نَهَاهُمْ عَنِ التَّقْتِیرِ لَکِنْ أَمْرٌ بَیْنَ أَمْرَیْنِ لَا یُعْطِی جَمِیعَ مَا عِنْدَهُ ثُمَّ یَدْعُو اللَّهَ أَنْ یَرْزُقَهُ فَلَا یَسْتَجِیبُ لَهُ-

وَ لِلْحَدِیثِ الَّذِی جَاءَ عَنِ النَّبِیِّ ص إِنَّ أَصْنَافاً مِنْ أُمَّتِی لَا یُسْتَجَابُ لَهُمْ دُعَاؤُهُمْ رَجُلٌ یَدْعُو عَلَی وَالِدَیْهِ وَ رَجُلٌ یَدْعُو عَلَی غَرِیمٍ ذَهَبَ لَهُ بِمَالِهِ فَلَمْ یَکْتُبْ عَلَیْهِ وَ لَمْ یُشْهِدْ عَلَیْهِ وَ رَجُلٌ یَدْعُو عَلَی امْرَأَتِهِ وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ تَخْلِیَةَ سَبِیلِهَا بِیَدِهِ وَ رَجُلٌ یَقْعُدُ فِی بَیْتِهِ وَ یَقُولُ یَا رَبِّ ارْزُقْنِی وَ لَا یَخْرُجُ وَ لَا یَطْلُبُ الرِّزْقَ فَیَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ عَبْدِی أَ لَمْ أَجْعَلْ لَکَ السَّبِیلَ إِلَی الطَّلَبِ وَ التَّصَرُّفِ ⁽¹⁾فِی الْأَرْضِ بِجَوَارِحَ صَحِیحَةٍ فَتَکُونَ قَدْ أَعْذَرْتَ فِیمَا بَیْنِی وَ بَیْنَکَ فِی الطَّلَبِ لِاتِّبَاعِ أَمْرِی وَ لِکَیْلَا تَکُونَ کَلًّا عَلَی أَهْلِکَ فَإِنْ شِئْتُ رَزَقْتُکَ وَ إِنْ شِئْتُ قَتَّرْتُ عَلَیْکَ وَ أَنْتَ ⁽²⁾مَعْذُورٌ عِنْدِی وَ رَجُلٌ رَزَقَهُ اللَّهُ مَالًا کَثِیراً فَأَنْفَقَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ یَدْعُو یَا رَبِّ ارْزُقْنِی فَیَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَ لَمْ أَرْزُقْکَ رِزْقاً وَاسِعاً فَهَلَّا اقْتَصَدْتَ فِیهِ کَمَا أَمَرْتُکَ وَ لِمَ تُسْرِفُ وَ قَدْ نَهَیْتُکَ عَنِ الْإِسْرَافِ وَ رَجُلٌ یَدْعُو فِی قَطِیعَةِ رَحِمٍ.

ترجمه:

مسعدة بن صدقه از ابوعبدالله (امام صادق علیه‌السلام) نقل می‌کند: در حدیثی طولانی فرمودند: "و در غیر آیه‌ای از کتاب خدا آمده است که خداوند مسرفین را دوست ندارد (الأنعام 6:141، الأعراف 7:31). پس خداوند آنها را از اسراف نهی کرده و از تنگ‌نظری نیز نهی کرده است. اما این یک مسأله بین دو چیز است؛ کسی که همه آنچه را دارد می‌دهد و سپس از خداوند می‌خواهد که او را روزی دهد، خداوند دعاهای او را مستجاب نمی‌کند."

در ادامه امام (علیه‌السلام) می‌فرمایند: "و در حدیثی که از پیامبر (صلى الله عليه وآله) آمده است که برخی از افراد امت من دعاهایشان مستجاب نخواهد شد: مردی که برعلیه والدینش دعا می‌کند، مردی که بر بستانکار خود دعا می‌کند در حالی که برای او هیچ چیزی ننوشته و شاهدی بر آن ندارد، مردی که بر همسرش دعا می‌کند در حالی که خداوند رهایی او را به دست او داده، و مردی که در خانه‌اش می‌نشیند و می‌گوید: 'ای پروردگارم، روزیم را بده' و از خانه بیرون نمی‌رود و طلب روزی نمی‌کند. خداوند عز و جل به او می‌گوید: 'بنده‌ام، آیا من برای تو راه طلب و تصرف در زمین را با اعضای سالم قرار نداده‌ام؟ پس تو در طلب خود معذور نیستی. باید از من پیروی کنی تا باری بر دوش خانواده‌ات نباشی. اگر بخواهم، به تو روزی می‌دهم و اگر بخواهم، بر تو تنگ می‌گیرم و تو در نزد من معذور خواهی بود.'

و مردی که خداوند به او مالی زیاد داده است، آن را خرج می‌کند و سپس دعا می‌کند: 'ای پروردگارم، روزیم را بده.' خداوند عز و جل به او می‌گوید: 'آیا من به تو روزی وسیعی نداده‌ام؟ پس چرا در آن به اندازه‌ای که به تو امر کرده‌ام صرفه‌جویی نکردی و چرا اسراف می‌کنی در حالی که من تو را از اسراف نهی کرده‌ام؟' و مردی که در قطع رحم دعا می‌کند."

[رقم الحدیث الکلی: 21894 - رقم الحدیث الباب: 7]

21894- 7- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا فَعَلَ عُمَرُ بْنُ مُسْلِمٍ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَقْبَلَ عَلَی الْعِبَادَةِ وَ تَرَکَ التِّجَارَةَ فَقَالَ وَیْحَهُ أَ مَا عَلِمَ أَنَّ تَارِکَ الطَّلَبِ لَا یُسْتَجَابُ لَهُ ⁽⁴⁾إِنَّ قَوْماً مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ص لَمَّا نَزَلَتْ وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ ⁽⁵⁾أَغْلَقُوا الْأَبْوَابَ وَ أَقْبَلُوا عَلَی الْعِبَادَةِ وَ قَالُوا قَدْ کُفِینَا فَبَلَغَ ذَلِکَ النَّبِیَّ ص- فَأَرْسَلَ إِلَیْهِمْ فَقَالَ مَا حَمَلَکُمْ عَلَی مَا صَنَعْتُمْ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ

تُکُفِّلَ ⁽¹⁾لَنَا بِأَرْزَاقِنَا فَأَقْبَلْنَا عَلَی الْعِبَادَةِ فَقَالَ إِنَّهُ مَنْ فَعَلَ ذَلِکَ لَمْ یُسْتَجَبْ لَهُ عَلَیْکُمْ بِالطَّلَبِ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

علی بن عبدالعزیز روایت می‌کند: ابوعبدالله (امام صادق علیه‌السلام) فرمودند: "عمر بن مسلم چه کرد؟" گفتم: "فدایت شوم، او به عبادت روی آورد و تجارت را رها کرد." امام (علیه‌السلام) فرمود: "وای بر او! آیا نمی‌داند که ترک طلب (رزق) موجب عدم استجابت دعا می‌شود؟ در میان برخی از صحابه رسول خدا (ص) زمانی که آیه 'و من یتق الله یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لا یحتسب' (طلاق 65:2-3) نازل شد، آنها درهای خود را بستند و به عبادت روی آوردند و گفتند: 'ما دیگر بی‌نیاز هستیم.' این موضوع به پیامبر (ص) رسید و ایشان به سوی آنها فرستاد و فرمود: 'چه چیزی شما را به این کار واداشت؟' گفتند: 'ای رسول خدا، (خداوند) ارزاق ما را به عهده گرفته، پس ما به عبادت روی آوردیم.' پیامبر (ص) فرمود: 'هر کس چنین کند، دعاهای او مستجاب نخواهد شد و شما باید به طلب خود ادامه دهید.'

[رقم الحدیث الکلی: 21895 - رقم الحدیث الباب: 8]

21895- 8- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ مِثْلَهُ وَ قَالَ إِنِّی لَأُبْغِضُ الرَّجُلَ فَاغِراً فَاهُ إِلَی رَبِّهِ فَیَقُولُ ارْزُقْنِی وَ یَتْرُکُ الطَّلَبَ.

ترجمه:

از هارون بن حمزه نقل شده است که امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: "من واقعاً فردی را که دستانش را به سوی پروردگارش دراز می‌کند و می‌گوید: 'ای پروردگار، روزیم را بده' و در عین حال تلاش برای کسب روزی را ترک کرده، دشمن می دارم .

[رقم الحدیث الکلی: 21896 - رقم الحدیث الباب: 9]

21896- 9- ⁽⁴⁾أَحْمَدُ بْنُ فَهْدٍ فِی عُدَّةِ الدَّاعِی عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنِّی لَأَرْکَبُ فِی الْحَاجَةِ الَّتِی کَفَانِیهَا اللَّهُ مَا أَرْکَبُ فِیهَا إِلَّا لِالْتِمَاسِ أَنْ یَرَانِیَ اللَّهُ أُضْحِی فِی طَلَبِ الْحَلَالِ أَ مَا تَسْمَعُ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ ⁽⁵⁾أَ رَأَیْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا دَخَلَ بَیْتاً وَ طَیَّنَ عَلَیْهِ بَابَهُ وَ قَالَ رِزْقِی یَنْزِلُ عَلَیَّ کَانَ یَکُونُ هَذَا أَمَا إِنَّهُ یَکُونُ أَحَدَ الثَّلَاثَةِ الَّذِینَ لَا یُسْتَجَابُ لَهُمْ دَعْوَةٌ قُلْتُ مَنْ هَؤُلَاءِ قَالَ رَجُلٌ عِنْدَهُ الْمَرْأَةُ فَیَدْعُو عَلَیْهَا فَلَا یُسْتَجَابُ لَهُ لِأَنَّ عِصْمَتَهَا فِی یَدِهِ وَ لَوْ شَاءَ أَنْ یُخَلِّیَ سَبِیلَهَا وَ الرَّجُلُ یَکُونُ لَهُ الْحَقُّ عَلَی الرَّجُلِ فَلَا یُشْهِدُ عَلَیْهِ فَیَجْحَدُهُ حَقَّهُ فَیَدْعُو عَلَیْهِ فَلَا یُسْتَجَابُ لَهُ لِأَنَّهُ تَرَکَ مَا أُمِرَ بِهِ وَ الرَّجُلُ یَکُونُ عِنْدَهُ الشَّیْ‌ءُ فَیَجْلِسُ فِی بَیْتِهِ فَلَا یَنْتَشِرُ وَ لَا یَطْلُبُ وَ لَا یَلْتَمِسُ الرِّزْقَ حَتَّی یَأْکُلَهُ فَیَدْعُو فَلَا یُسْتَجَابُ لَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽¹⁾وَ فِی الدُّعَاءِ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

از عمر بن یزید نقل شده است که امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: "من تنها برای برآورده کردن نیازی که خداوند آن را کفایت کرده، سوار می‌شوم تا خداوند مرا در جستجوی حلال ببیند. آیا نمی‌شنوی که خداوند عزوجل فرموده است: 'و هنگامی که نماز به پایان رسید، در زمین منتشر شوید و از فضل خدا جستجو کنید' (سوره جمعه، آیه 10)؟

آیا می‌دانی اگر مردی به خانه‌ای وارد شود، درب آن را ببندد و بگوید: 'رزق من بر من نازل می‌شود'، آیا این کار او درست است؟ او یکی از سه دسته است که دعایشان مستجاب نمی‌شود.

گفتم: "این سه دسته چه کسانی هستند؟" فرمودند: "مردی که همسرش را مورد دعا قرار دهد و دعایش مستجاب نشود، زیرا او حق نگهداری او را دارد و اگر بخواهد می‌تواند او را رها کند؛ و مردی که حقی بر گردن دیگری دارد، اما بر او شهادت نمی‌دهد و حقش را انکار می‌کند و در نتیجه بر او دعا می‌کند و دعایش مستجاب نمی‌شود، چون او آنچه را که بر عهده‌اش بود ترک کرده؛ و مردی که چیزی دارد و در خانه‌اش می‌نشیند و نه جستجو می‌کند و نه در پی کسب رزق است، تا زمانی که آن را بخورد، سپس دعا می‌کند و دعایش مستجاب نمی‌شود."

6- بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاسْتِعَانَةِ بِالدُّنْیَا عَلَی الْآخِرَةِ

اشارة

⁽⁴⁾6 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاسْتِعَانَةِ بِالدُّنْیَا عَلَی الْآخِرَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21897 - رقم الحدیث الباب: 1]

21897- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَی تَقْوَی اللَّهِ الْغِنَی.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از سُکونی نقل شده است که امام صادق (علیه‌السلام) از پدرانشان نقل کردند که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: "به‌راستی که ثروت، بهترین یاری‌کننده در تقوای خداوند است."

[رقم الحدیث الکلی: 21898 - رقم الحدیث الباب: 2]

21898- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَی الْآخِرَةِ الدُّنْیَا.

ترجمه:

از ذریح محاربی نقل شده است که امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: "به‌راستی که دنیا، بهترین یاری‌کننده برای آخرت است."

[رقم الحدیث الکلی: 21899 - رقم الحدیث الباب: 3]

21899- 3- ⁽⁸⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ

أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نِعْمَ الْعَوْنُ الدُّنْیَا عَلَی الْآخِرَةِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ ذَرِیحِ بْنِ یَزِیدَ الْمُحَارِبِیِّ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از ذریح محاربی نقل شده است که امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: "به‌راستی که دنیا، بهترین یاری‌کننده برای آخرت است."

[رقم الحدیث الکلی: 21900 - رقم الحدیث الباب: 4]

21900- 4- ⁽²⁾قَالَ وَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنِّی أَجِدُنِی أَمْقُتُ الرَّجُلَ مُتَعَذِّرَ ⁽³⁾الْمَکَاسِبِ فَیَسْتَلْقِی عَلَی قَفَاهُ وَ یَقُولُ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی وَ یَدَعُ أَنْ یَنْتَشِرَ فِی الْأَرْضِ وَ یَلْتَمِسَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ فَالذَّرَّةُ ⁽⁴⁾تَخْرُجُ مِنْ جُحْرِهَا تَلْتَمِسُ رِزْقَهَا.

ترجمه:

امام باقر (علیه‌السلام) فرمودند: "به‌راستی که من از مردی که در کسب و کار تعلل می‌کند، بیزارم. او بر پشت خود دراز می‌کشد و می‌گوید: خداوند، به من روزی عطا کن، در حالی‌که از زمین خارج نمی‌شود و از فضل خدا جست‌وجو نمی‌کند. در حالی‌که حتی ذره‌ای از زمین نیز از لانه‌اش خارج می‌شود تا روزی‌اش را جست‌وجو کند."

[رقم الحدیث الکلی: 21901 - رقم الحدیث الباب: 5]

21901- 5- ⁽⁵⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیٍّ الْأَحْمَسِیِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: نِعْمَ الْعَوْنُ الدُّنْیَا عَلَی طَلَبِ الْآخِرَةِ.

وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

ازعَلِیٍّ الْأَحْمَسِیِّ نقل شده است که امام باقر(علیه‌السلام) فرمودند: "به‌راستی که دنیا، بهترین یاری‌کننده برای آخرت است."

[رقم الحدیث الکلی: 21902 - رقم الحدیث الباب: 6]

21902- 6- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اللَّهُمَّ بَارِکْ لَنَا فِی

الْخُبْزِ ⁽¹⁾وَ لَا تُفَرِّقْ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ فَلَوْ لَا الْخُبْزُ ⁽²⁾مَا صَلَّیْنَا وَ لَا صُمْنَا وَ لَا أَدَّیْنَا فَرَائِضَ رَبِّنَا.

ترجمه:

از ابوالبختری روایت شده است که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: "خداوندا، بر ما برکت بده در نان و بین ما و آن نان جدایی نینداز، زیرا اگر نان نبود، ما نه نماز می‌خواندیم و نه روزه می‌گرفتیم و نه واجبات رب‌ّ خود را به جا می‌آوردیم."

[رقم الحدیث الکلی: 21903 - رقم الحدیث الباب: 7]

21903- 7- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع غِنًی یَحْجُزُکَ عَنِ الظُّلْمِ خَیْرٌ مِنْ فَقْرٍ یَحْمِلُکَ عَلَی الْإِثْمِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

احمد بن محمد بن خالد از امام ابو عبدالله (علیه‌السلام) روایت کرده است که ایشان فرمودند: "ثروتی که تو را از ظلم بازدارد، بهتر است از فقر و تنگدستی که تو را به گناه وا می‌دارد."

[رقم الحدیث الکلی: 21904 - رقم الحدیث الباب: 8]

21904- 8- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُصْبِحُ الْمُؤْمِنُ أَوْ یُمْسِی عَلَی ثَکَلٍ خَیْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ یُصْبِحَ وَ یُمْسِیَ عَلَی حَرَبٍ ⁽⁷⁾فَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْحَرَبِ.

ترجمه:

عبدالله بن سنان از چند نفر از یاران ما از امام ابو عبدالله (علیه‌السلام) روایت کرده است که ایشان فرمودند: "پیامبر خدا (صلى الله عليه وآله) فرمودند: مؤمن بهتر است که صبح یا شب را با غم و اندوه بگذراند تا اینکه صبح یا شب را با جنگ و درگیری سپری کند. و ما از خداوند به جنگ و درگیری پناه می‌بردیم."

[رقم الحدیث الکلی: 21905 - رقم الحدیث الباب: 9]

21905- 9- ⁽⁸⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الرَّبِیعِ فِی وَصِیَّةِ الْمُفَضَّلِ ⁽⁹⁾بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ اسْتَعِینُوا بِبَعْضِ هَذِهِ عَلَی هَذِهِ وَ لَا تَکُونُوا کُلُولًا عَلَی النَّاسِ.

ترجمه:

قاسم بن ربیع در وصیت مفضل بن عمر نقل کرده است که از امام صادق (ع) شنیدم که می‌فرمود: «در بعضی از این‌ها [دستاوردها یا توانایی‌ها] برای رسیدن به بعضی دیگر کمک بگیرید و سنگینی خود را بر دوش مردم نیندازید.»

[رقم الحدیث الکلی: 21906 - رقم الحدیث الباب: 10]

21906- 10- ⁽¹⁰⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی

عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْخَزْرَجِ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ غُرَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَلْعُونٌ مَنْ أَلْقَی کَلَّهُ عَلَی النَّاسِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

علی بن غراب از امام ابو عبدالله (علیه‌السلام) نقل می‌کند که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: "ملعون است کسی که بار خود را بر دوش مردم بیندازد.

[رقم الحدیث الکلی: 21907 - رقم الحدیث الباب: 11]

21907- 11- ⁽²⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ الْکُوفَةَ قَدْ نَبَتْ بِی ⁽³⁾

و نبا بفلان منزله- إذا لم یوافقه و کذا فراشه" الصحاح- نبا- 6- 2500".

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

احمد بن محمد بن ابی نصر از امام رضا (علیه‌السلام) نقل می‌کند که گفت: «به ایشان گفتم: کوفه برای من ناآشنا شده و معیشت در آنجا تنگ است و معیشت ما در بغداد بوده است. و این کوه، دریچه‌ای از رزق بر روی مردم گشوده است.» امام (علیه‌السلام) فرمودند: «اگر می‌خواهی خارج شوی، خارج شو. این سالی است پر از تلاطم و برای مردم چاره‌ای جز طلب معیشت نیست. پس طلب را رها نکن.»

7- بَابُ اسْتِحْبَابِ جَمْعِ الْمَالِ مِنْ حَلَالٍ لِأَجْلِ النَّفَقَةِ فِی الطَّاعَاتِ وَ کَرَاهَةِ جَمْعِهِ لِغَیْرِ ذَلِکَ‌

اشارة

⁽¹⁾7 بَابُ اسْتِحْبَابِ جَمْعِ الْمَالِ مِنْ حَلَالٍ لِأَجْلِ النَّفَقَةِ فِی الطَّاعَاتِ وَ کَرَاهَةِ جَمْعِهِ لِغَیْرِ ذَلِکَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21908 - رقم الحدیث الباب: 1]

21908- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ بَهْرَامَ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا خَیْرَ فِیمَنْ لَا یُحِبُّ جَمْعَ الْمَالِ مِنْ حَلَالٍ یَکُفُّ بِهِ وَجْهَهُ وَ یَقْضِی بِهِ دَیْنَهُ وَ یَصِلُ بِهِ رَحِمَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ⁽⁴⁾عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ وَ تَرَکَ قَوْلَهُ وَ یَصِلُ بِهِ رَحِمَهُ ⁽⁵⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی نَحْوَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

عمرو بن جمیع روایت کرده است که از امام صادق (ع) شنیدم که می‌فرمود: «خیری در کسی نیست که دوست ندارد از راه حلال ثروت جمع کند تا با آن آبروی خود را حفظ کند، قرضش را بپردازد و صله رحم به جا آورد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21909 - رقم الحدیث الباب: 2]

21909- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اسْأَلُوا اللَّهَ الْغِنَی فِی الدُّنْیَا وَ الْعَافِیَةَ وَ فِی الْآخِرَةِ الْمَغْفِرَةَ وَ الْجَنَّةَ.

ترجمه:

عبدالأعلی از امام صادق (ع) روایت کرده است که فرمود: «از خدا در دنیا بی‌نیازی و عافیت بخواهید و در آخرت آمرزش و بهشت را.»

[رقم الحدیث الکلی: 21910 - رقم الحدیث الباب: 3]

21910- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قَالَ رَجُلٌ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ اللَّهِ إِنَّا لَنَطْلُبُ الدُّنْیَا وَ نُحِبُّ أَنْ نُؤْتَاهَا ⁽²⁾فَقَالَ تُحِبُّ أَنْ تَصْنَعَ بِهَا مَا ذَا قَالَ أَعُودُ بِهَا عَلَی نَفْسِی وَ عِیَالِی وَ أَصِلُ بِهَا وَ أَتَصَدَّقُ بِهَا وَ أَحُجُّ وَ أَعْتَمِرُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْسَ هَذَا طَلَبَ الدُّنْیَا هَذَا طَلَبُ الْآخِرَةِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

عبدالله بن ابی یعفور روایت کرده است که مردی به امام صادق (ع) گفت: «به خدا قسم که ما در پی دنیا هستیم و دوست داریم به ما داده شود.» امام (ع) فرمود: «دوست داری با آن چه کنی؟» گفت: «به خود و خانواده‌ام رسیدگی کنم، صله رحم کنم، صدقه دهم، حج و عمره به جا آورم.» امام صادق (ع) فرمود: «این جستجوی دنیا نیست؛ این جستجوی آخرت است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21911 - رقم الحدیث الباب: 4]

21911- 4- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هَارُونَ الْفَامِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ بُطَّةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ لَا یَجْتَمِعُ الْمَالُ إِلَّا بِخِصَالٍ خَمْسٍ بِبُخْلٍ شَدِیدٍ وَ أَمَلٍ طَوِیلٍ وَ حِرْصٍ غَالِبٍ وَ قَطِیعَةِ الرَّحِمِ وَ إِیثَارِ الدُّنْیَا عَلَی الْآخِرَةِ.

ترجمه:

محمد بن اسماعیل بن بزیع روایت کرده است که از امام رضا (ع) شنیدم که می‌فرمود: «ثروت جمع نمی‌شود مگر با پنج خصلت: بخل شدید، آرزوی طولانی، حرص غالب، قطع صله رحم و ترجیح دنیا بر آخرت.»

[رقم الحدیث الکلی: 21912 - رقم الحدیث الباب: 5]

21912- 5- ⁽⁵⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی بَکْرِ بْنِ الْجِعَابِیِّ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ بْنِ عُقْدَةَ عَنْ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا بْنِ شَیْبَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ سَیْفٍ الْأَزْدِیِّ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ع لَا تَدَعْ طَلَبَ الرِّزْقِ مِنْ حِلِّهِ فَإِنَّهُ عَوْنٌ لَکَ عَلَی دِینِکَ وَ اعْقِلْ رَاحِلَتَکَ وَ تَوَکَّلْ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

عمر بن سیف ازدی روایت کرده است که امام جعفر صادق (ع) به من فرمود: «طلب روزی حلال را رها مکن، زیرا که آن کمکی برای دین توست. مرکب خود را ببند و سپس توکل کن.»

8- بَابُ وُجُوبِ الزُّهْدِ فِی الْحَرَامِ دُونَ الْحَلَالِ‌

اشارة

⁽³⁾8 بَابُ وُجُوبِ الزُّهْدِ فِی الْحَرَامِ دُونَ الْحَلَالِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21913 - رقم الحدیث الباب: 1]

21913- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا الزُّهْدُ فِی الدُّنْیَا قَالَ وَیْحَکَ حَرَامَهَا فَتَنَکَّبْهُ.

ترجمه:

سکونی روایت کرده است که به امام صادق (ع) گفتم: «زهد در دنیا چیست؟» فرمود: «وای بر تو! از حرام آن دوری کن.»

[رقم الحدیث الکلی: 21914 - رقم الحدیث الباب: 2]

21914- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْجَهْمِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْسَ الزُّهْدُ فِی الدُّنْیَا بِإِضَاعَةِ الْمَالِ وَ لَا تَحْرِیمِ الْحَلَالِ بَلِ الزُّهْدُ فِی الدُّنْیَا أَنْ لَا تَکُونَ بِمَا فِی یَدِکَ أَوْثَقَ مِنْکَ بِمَا عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ نَحْوَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

اسماعیل بن مسلم روایت کرده است که امام صادق (ع) فرمود: «زهد در دنیا به تباه کردن مال یا حرام کردن حلال نیست، بلکه زهد آن است که اعتماد تو به آنچه نزد خداوند است بیشتر از آنچه در دست توست باشد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21915 - رقم الحدیث الباب: 3]

21915- 3- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذَ عَنْ أَبِی الطُّفَیْلِ قَالَ سَمِعْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ الزُّهْدُ فِی الدُّنْیَا قَصْرُ الْأَمَلِ وَ شُکْرُ کُلِّ نِعْمَةٍ وَ الْوَرَعُ عَنْ کُلِّ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه:

ابوطفیل روایت کرده است که از امیرالمؤمنین (ع) شنیدم که می‌فرمود: «زهد در دنیا کوتاه کردن آرزو، شکرگزاری بر هر نعمت، و پرهیز از هر چیزی است که خداوند عز و جل حرام کرده است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21916 - رقم الحدیث الباب: 4]

21916- 4- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ سُلَیْمِ بْنِ قَیْسٍ الْهِلَالِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽²⁾یَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: مَنْهُومَانِ لَا یَشْبَعَانِ مَنْهُومُ دُنْیَا وَ مَنْهُومُ عِلْمٍ فَمَنِ اقْتَصَرَ مِنَ الدُّنْیَا عَلَی مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَهُ سَلِمَ وَ مَنْ تَنَاوَلَهَا مِنْ غَیْرِ حِلِّهَا هَلَکَ إِلَّا أَنْ یَتُوبَ وَ یُرَاجِعَ وَ مَنْ أَخَذَ الْعِلْمَ مِنْ أَهْلِهِ وَ عَمِلَ بِهِ نَجَا وَ مَنْ أَرَادَ بِهِ الدُّنْیَا فَهِیَ حَظُّهُ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی نَحْوَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

سلیم بن قیس هلالی روایت کرده است که از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود: «رسول خدا (ص) فرمود: دو حریص‌اند که سیر نمی‌شوند: حریص به دنیا و حریص به دانش. پس کسی که در دنیا به آنچه خدا برایش حلال کرده اکتفا کند، در امان است و کسی که از غیر راه حلال به آن دست یازد، هلاک می‌شود مگر اینکه توبه کند و بازگردد. و کسی که علم را از اهل آن بگیرد و به آن عمل کند، نجات می‌یابد؛ و هر که با آن علم، دنیا را بخواهد، همان نصیب او خواهد بود.»

[رقم الحدیث الکلی: 21917 - رقم الحدیث الباب: 5]

21917- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا أَعْطَی اللَّهُ عَبْداً ثَلَاثِینَ أَلْفاً وَ هُوَ یُرِیدُ بِهِ خَیْراً وَ قَالَ مَا جَمَعَ رَجُلٌ قَطُّ عَشَرَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ مِنْ حِلٍّ إِلَّا وَ قَدْ یَجْمَعُهَا لِأَقْوَامٍ إِذَا أُعْطِیَ الْقُوتَ وَ رُزِقَ الْعَمَلَ فَقَدْ جَمَعَ اللَّهُ لَهُ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی جِهَادِ النَّفْسِ ⁽⁵⁾وَ غَیْرِهِ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

ابراهیم بن محمد روایت کرده است که امام صادق (ع) فرمود: «خداوند به بنده‌ای سی هزار درهم نمی‌دهد مگر اینکه به خاطر خیر اوست. و هیچ‌کس تاکنون نتوانسته ده هزار درهم از راه حلال جمع کند، مگر اینکه آن را برای گروهی جمع کرده که وقتی روزی به آنها داده می‌شود و کار می‌کنند، خداوند دنیا و آخرت را برای او جمع می‌کند.»

9- بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعَمَلِ بِالْیَدِ

اشارة

⁽¹⁾9 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعَمَلِ بِالْیَدِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21918 - رقم الحدیث الباب: 1]

21918- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ وَ سَلَمَةَ بَیَّاعِ السَّابِرِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی أُسَامَةَ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع أَعْتَقَ أَلْفَ مَمْلُوکَةٍ مِنْ کَدِّ یَدِهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

ابو اسامه زید شحام از امام صادق (ع) روایت کرده است که امیرالمؤمنین (ع) هزار برده را با دسترنج خود آزاد کرد.

[رقم الحدیث الکلی: 21919 - رقم الحدیث الباب: 2]

21919- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَضْرِبُ بِالْمَرِّ ⁽⁵⁾وَ یَسْتَخْرِجُ الْأَرَضِینَ وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَمَصُّ النَّوَی بِفِیهِ وَ یَغْرِسُهُ فَیَطْلُعُ مِنْ سَاعَتِهِ وَ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع أَعْتَقَ أَلْفَ مَمْلُوکٍ مِنْ مَالِهِ وَ کَدِّ یَدِهِ.

ترجمه:

فضل بن ابی قره از امام صادق (ع) روایت کرده است که امیرالمؤمنین (ع) با بیل کار می‌کرد و زمین‌ها را استخراج می‌کرد، و رسول خدا (ص) هسته خرما را با دهانش می‌مکید و می‌کاشت، و بلافاصله رشد می‌کرد. و به راستی امیرالمؤمنین (ع) هزار برده را از مال خود و با دسترنجش آزاد کرد.

[رقم الحدیث الکلی: 21920 - رقم الحدیث الباب: 3]

21920- 3- ⁽⁶⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: أَوْحَی اللَّهُ إِلَی دَاوُدَ ع إِنَّکَ نِعْمَ الْعَبْدُ لَوْ لَا أَنَّکَ تَأْکُلُ مِنْ بَیْتِ الْمَالِ وَ لَا تَعْمَلُ بِیَدِکَ شَیْئاً قَالَ فَبَکَی دَاوُدُ ع أَرْبَعِینَ صَبَاحاً فَأَوْحَی اللَّهُ

إِلَی الْحَدِیدِ أَنْ لِنْ لِعَبْدِی دَاوُدَ- فَأَلَانَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ الْحَدِیدَ فَکَانَ یَعْمَلُ فِی کُلِّ یَوْمٍ دِرْعاً فَیَبِیعُهَا بِأَلْفِ دِرْهَمٍ فَعَمِلَ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ سِتِّینَ دِرْعاً فَبَاعَهَا بِثَلَاثِمِائَةٍ وَ سِتِّینَ أَلْفاً وَ اسْتَغْنَی عَنْ بَیْتِ الْمَالِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

و به همین سند، امیرالمؤمنین (ع) فرمود که خداوند به داود (ع) وحی کرد: «تو بنده نیکویی هستی، اگر نه اینکه از بیت‌المال می‌خوری و با دست خود چیزی کار نمی‌کنی.» پس داود (ع) چهل روز گریه کرد و خداوند به آهن وحی کرد: «برای بنده من داود نرم شو.» پس خداوند عز و جل آهن را برای او نرم کرد و او هر روز زره‌ای می‌ساخت و آن را به هزار درهم می‌فروخت. بدین ترتیب سیصد و شصت زره ساخت و آنها را به سیصد و شصت هزار درهم فروخت و از بیت‌المال بی‌نیاز شد.

[رقم الحدیث الکلی: 21921 - رقم الحدیث الباب: 4]

21921- 4- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ عَمَّارٍ السِّجِسْتَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص وَضَعَ حَجَراً عَلَی الطَّرِیقِ یَرُدُّ الْمَاءَ عَنْ أَرْضِهِ فَوَ اللَّهِ مَا نَکَبَ بَعِیراً وَ لَا إِنْسَاناً حَتَّی السَّاعَةِ.

ترجمه:

عمار سجستانی از امام صادق (ع) از پدرش روایت کرده است که رسول خدا (ص) سنگی را در مسیر قرار داد تا آب را از زمین خود برگرداند. به خدا سوگند، تا این لحظه نه شتری و نه انسانی به آن برخورد نکرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 21922 - رقم الحدیث الباب: 5]

21922- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ ⁽⁵⁾

إِنَّ رَجُلًا أَتَی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ إِنِّی لَا أُحْسِنُ أَنْ أَعْمَلَ عَمَلًا بِیَدِی وَ لَا أُحْسِنُ أَنْ أَتَّجِرَ وَ أَنَا مُحَارَفٌ مُحْتَاجٌ فَقَالَ اعْمَلْ فَاحْمِلْ عَلَی رَأْسِکَ وَ اسْتَغْنِ عَنِ النَّاسِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص- قَدْ حَمَلَ حَجَراً عَلَی عُنُقِهِ ⁽⁶⁾فَوَضَعَهُ فِی حَائِطٍ مِنْ حِیطَانِهِ وَ إِنَّ الْحَجَرَ لَفِی مَکَانِهِ وَ لَا یُدْرَی کَمْ عُمْقُهُ إِلَّا أَنَّهُ ثَمَّ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

زراره روایت کرده است که مردی نزد امام صادق (ع) آمد و گفت: «من نه توانایی کار کردن با دستانم دارم و نه مهارت تجارت، و در عین حال، نیازمند و ناتوان از درآمد هستم.» امام (ع) فرمود: «کار کن، حتی اگر لازم شد بار را بر سرت بگذار و از مردم بی‌نیاز باش، چراکه رسول خدا (ص) سنگی را بر گردن خود گذاشت و آن را در یکی از باغ‌هایش قرار داد، و آن سنگ هنوز در جای خود است و نمی‌دانند عمق آن چقدر است، اما آنجا قرار دارد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21923 - رقم الحدیث الباب: 6]

21923- 6- ⁽⁸⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ

الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَعْمَلُ فِی أَرْضٍ لَهُ قَدِ اسْتَنْقَعَتْ قَدَمَاهُ فِی الْعَرَقِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَیْنَ الرِّجَالُ فَقَالَ یَا عَلِیُّ قَدْ عَمِلَ بِالْیَدِ ⁽¹⁾مَنْ هُوَ خَیْرٌ مِنِّی وَ مِنْ أَبِی فِی أَرْضِهِ فَقُلْتُ وَ مَنْ هُوَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- وَ آبَائِی کُلُّهُمْ کَانُوا قَدْ عَمِلُوا بِأَیْدِیهِمْ وَ هُوَ مِنْ عَمَلِ النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ وَ الْأَوْصِیَاءِ وَ الصَّالِحِینَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

حسن بن علی بن ابی‌حمزه از پدرش روایت کرده است که گفت: دیدم امام کاظم (ع) در زمین خود کار می‌کرد و پاهایش از عرق خیس شده بود. به او گفتم: فدایت شوم، پس مردان کجا هستند (تا به شما کمک کنند)؟ امام فرمود: «ای علی، با دست کار کرده‌اند کسانی که از من و پدرم بهتر بودند.» گفتم: «آن‌ها چه کسانی بودند؟» فرمود: «رسول خدا (ص)، امیرالمؤمنین (ع) و همه پدرانم که با دستان خود کار می‌کردند. و این از کارهای پیامبران، رسولان، اوصیاء و صالحان است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21924 - رقم الحدیث الباب: 7]

21924- 7- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمٍ ⁽⁴⁾عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَمْرٍو الشَّیْبَانِیِّ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ بِیَدِهِ مِسْحَاةٌ وَ عَلَیْهِ إِزَارٌ غَلِیظٌ یَعْمَلُ فِی حَائِطٍ لَهُ وَ الْعَرَقُ یَتَصَابُّ عَنْ ظَهْرِهِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَعْطِنِی أَکْفِکَ فَقَالَ لِی إِنِّی أُحِبُّ أَنْ یَتَأَذَّی الرَّجُلُ بِحَرِّ الشَّمْسِ فِی طَلَبِ الْمَعِیشَةِ.

ترجمه:

ابو عمرو شیبانی روایت کرده است که دیدم امام صادق (ع) بیل در دست داشت و شلواری ضخیم بر تن کرده بود و در باغ خود کار می‌کرد و عرق از پشتش می‌ریخت. به او گفتم: فدایت شوم، اجازه دهید من برای شما کار کنم. فرمود: «دوست دارم انسان گرمای آفتاب را در طلب روزی تحمل کند.»

[رقم الحدیث الکلی: 21925 - رقم الحدیث الباب: 8]

21925- 8- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنِّی لَأَعْمَلُ فِی بَعْضِ ضِیَاعِی حَتَّی أَعْرَقَ وَ إِنَّ لِی مَنْ یَکْفِینِی لِیَعْلَمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنِّی أَطْلُبُ الرِّزْقَ الْحَلَالَ.

ترجمه:

ابوبصیر روایت کرده است که از امام صادق (ع) شنیدم که می‌فرمود: «من در برخی از زمین‌های خود کار می‌کنم تا عرق کنم، در حالی که کسی را دارم که می‌تواند این کار را برایم انجام دهد، تا خداوند عز و جل بداند که من روزی حلال طلب می‌کنم.»

[رقم الحدیث الکلی: 21926 - رقم الحدیث الباب: 9]

21926- 9- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ: أَتَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ إِذَا هُوَ فِی حَائِطٍ لَهُ بِیَدِهِ مِسْحَاةٌ وَ هُوَ یَفْتَحُ بِهَا الْمَاءَ وَ عَلَیْهِ قَمِیصٌ شِبْهُ الْکَرَابِیسِ کَأَنَّهُ مَخِیطٌ عَلَیْهِ مِنْ ضِیقِهِ.

ترجمه:

اسماعیل بن جابر روایت کرده است: نزد امام صادق (ع) رفتم و او را در باغ خود دیدم که بیلی در دست داشت و با آن آب را باز می‌کرد. لباسی شبیه به پارچه‌های کرابیسی بر تن داشت که به دلیل تنگی، مانند لباسی بود که دقیقاً بر تن او دوخته شده باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 21927 - رقم الحدیث الباب: 10]

21927- 10- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَحْتَطِبُ وَ یَسْتَقِی وَ یَکْنُسُ وَ کَانَتْ فَاطِمَةُ تَطْحَنُ وَ تَعْجِنُ وَ تَخْبِزُ.

ترجمه:

هشام بن سالم از امام صادق (ع) روایت کرده است که امیرالمؤمنین (ع) هیزم جمع می‌کرد، آب می‌آورد و خانه را جارو می‌زد، و حضرت فاطمه (س) گندم آسیاب می‌کرد، خمیر می‌گرفت و نان می‌پخت.

[رقم الحدیث الکلی: 21928 - رقم الحدیث الباب: 11]

21928- 11- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ أَبِی قُرَّةَ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽⁴⁾فِی حَائِطٍ لَهُ فَقُلْنَا جُعِلْنَا فِدَاکَ دَعْنَا نَعْمَلْهُ لَکَ أَوْ تَعْمَلْهُ الْغِلْمَانُ قَالَ لَا دَعُونِی فَإِنِّی أَشْتَهِی أَنْ یَرَانِی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْمَلُ بِیَدِی وَ أَطْلُبُ الْحَلَالَ فِی أَذَی نَفْسِی.

ترجمه:

فضل بن ابی قرّه روایت کرده است: وارد بر امام صادق (ع) شدیم و او را در باغی دیدیم. گفتیم: فدایت شوم، اجازه دهید ما برای شما کار کنیم یا غلامان کار کنند. فرمود: «نه، بگذارید من کار کنم، زیرا دوست دارم خداوند عز و جل مرا در حالتی ببیند که با دستان خود کار می‌کنم و روزی حلال را در طلب خود می‌طلبم.»

[رقم الحدیث الکلی: 21929 - رقم الحدیث الباب: 12]

21929- 12- ⁽⁵⁾وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَنَّهُ هُوَ أَغْنی وَ أَقْنی ⁽⁶⁾قَالَ أَغْنَی کُلَّ إِنْسَانٍ بِمَعِیشَتِهِ وَ أَرْضَاهُ بِکَسْبِ یَدِهِ.

ترجمه:

سکونی از جعفر بن محمد (ع) از پدرانش نقل می‌کند که امیرالمؤمنین (ع) در مورد آیه «وَ أَنَّهُ هُوَ أَغْنی وَ أَقْنی» (نجم، 48-53) گفت: «خداوند هر انسانی را با معیشتش بی‌نیاز کرده و او را با کسب دست خود راضی گردانیده است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21930 - رقم الحدیث الباب: 13]

21930- 13- ⁽⁷⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع

قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ مَنْ وَجَدَ مَاءً وَ تُرَاباً ثُمَّ افْتَقَرَ فَأَبْعَدَهُ اللَّهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

حسین بن علوان از جعفر بن محمد (ع) از پدرش نقل می‌کند که امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمود: «هر کس آب و خاکی پیدا کند و سپس فقیر شود، خداوند او را دور کند.»

10- بَابُ اسْتِحْبَابِ الْغَرْسِ وَ الزَّرْعِ وَ سَقْیِ الطَّلْحِ وَ السِّدْرِ

اشارة

⁽³⁾10 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْغَرْسِ وَ الزَّرْعِ وَ سَقْیِ الطَّلْحِ وَ السِّدْرِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21931 - رقم الحدیث الباب: 1]

21931- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَقِیَ رَجُلٌ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ تَحْتَهُ وَسْقٌ ⁽⁵⁾مِنْ نَوًی فَقَالَ لَهُ مَا هَذَا یَا أَبَا الْحَسَنِ تَحْتَکَ فَقَالَ مِائَةُ أَلْفِ عَذْقٍ إِنْ شَاءَ اللَّهُ قَالَ فَغَرَسَهُ فَلَمْ یُغَادِرْ مِنْهُ نَوَاةً وَاحِدَةً.

ترجمه:

زراره از ابی جعفر (ع) نقل می‌کند که مردی امیرالمؤمنین (ع) را دید که زیر درختی که وسق (کیسه‌ای) از خرما داشت، نشسته بود. مرد پرسید: «این چیست، ای ابا الحسن، که زیر توست؟» او پاسخ داد: «صد هزار نهال است، اگر خدا بخواهد.» سپس او آن را غرس کرد و هیچ هسته‌ای از آن باقی نگذاشت.

[رقم الحدیث الکلی: 21932 - رقم الحدیث الباب: 2]

21932- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع کَانَ یَخْرُجُ وَ مَعَهُ أَحْمَالُ النَّوَی فَیُقَالُ لَهُ یَا أَبَا الْحَسَنِ مَا هَذَا مَعَکَ فَیَقُولُ نَخْلٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَیَغْرِسُهُ فَمَا یُغَادِرُ مِنْهُ وَاحِدَةً.

ترجمه:

عبدالله بن سنان از ابو عبدالله (ع) نقل می‌کند که امیرالمؤمنین (ع) خارج می‌شد و با خود بارهایی از هسته‌های خرما (نوا) می‌برد. به او می‌گفتند: «ای ابا الحسن، این چیست که با خود داری؟» و او پاسخ می‌داد: «نخل است، اگر خدا بخواهد.» سپس آن را غرس می‌کرد و هیچ هسته‌ای از آن باقی نمی‌گذاشت.

[رقم الحدیث الکلی: 21933 - رقم الحدیث الباب: 3]

21933- 3- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی

عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ أَبِی السَّرِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽¹⁾عَنْ یَزِیدَ بْنِ هَارُونَ الْوَاسِطِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع عَنِ الْفَلَّاحِینَ فَقَالَ هُمُ الزَّارِعُونَ کُنُوزُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ مَا فِی الْأَعْمَالِ شَیْ‌ءٌ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ مِنَ الزِّرَاعَةِ وَ مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِیّاً إِلَّا زَرَّاعاً إِلَّا إِدْرِیسَ ع فَإِنَّهُ کَانَ خَیَّاطاً.

ترجمه:

یزید بن هارون واسطی نقل می‌کند که از جعفر بن محمد (ع) درباره کشاورزان پرسید. او پاسخ داد: «کشاورزان گنجینه‌های خدا در زمین هستند و هیچ کاری در اعمال، محبوب‌تر از کشاورزی در نظر خداوند نیست. و هیچ پیامبری از سوی خداوند نفرستاده نشده مگر اینکه کشاورز بوده است، به جز ادریس (ع) که او خیاط بود.»

[رقم الحدیث الکلی: 21934 - رقم الحدیث الباب: 4]

21934- 4- ⁽²⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عَطِیَّةَ الْعَوْفِیِّ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثٍ قَالَ: مَنْ سَقَی طَلْحَةً أَوْ سِدْرَةً فَکَأَنَّمَا سَقَی مُؤْمِناً مِنْ ظَمَإٍ.

ترجمه:

از ابی سعید خدری نقل شده است که پیامبر (ص) در حدیثی فرمود: «هر کس که طلح (درختی از خانواده‌ی درختان خرما) یا سدرة (درختی معروف به درخت سدر) را سیراب کند، گویی مؤمنی را از تشنگی سیراب کرده است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21935 - رقم الحدیث الباب: 5]

21935- 5- ⁽³⁾وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ وَ عَلَی اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُتَوَکِّلُونَ ⁽⁴⁾قَالَ الزَّارِعُونَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

در این روایت، محمد از ابی عبدالله (ع) نقل می‌کند که در تفسیر آیه «و علی الله فلیتوکل المتوکلون» (ابراهیم 14:12)، اشاره می‌کند که «الزراعون» (کشاورزان) به عنوان متوکلین بر خداوند معرفی می‌شوند.

11- بَابُ اسْتِحْبَابِ الْمُضَارَبَةِ

اشارة

⁽¹⁾11 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْمُضَارَبَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21936 - رقم الحدیث الباب: 1]

21936- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: أَعْطَی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَبِی أَلْفاً وَ سَبْعَمِائَةِ دِینَارٍ فَقَالَ لَهُ اتَّجِرْ بِهَا لِی ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنَّهُ لَیْسَ لِی رَغْبَةٌ فِی رِبْحِهَا وَ إِنْ کَانَ الرِّبْحُ مَرْغُوباً فِیهِ وَ لَکِنِّی أَحْبَبْتُ أَنْ یَرَانِی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مُتَعَرِّضاً لِفَوَائِدِهِ قَالَ فَرَبِحْتُ لَهُ فِیهِ ⁽³⁾مِائَةَ دِینَارٍ ثُمَّ لَقِیتُهُ فَقُلْتُ لَهُ قَدْ رَبِحْتُ لَکَ فِیهِ مِائَةَ دِینَارٍ قَالَ فَفَرِحَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِذَلِکَ فَرَحاً شَدِیداً ثُمَّ قَالَ أَثْبِتْهَا ⁽⁴⁾فِی رَأْسِ مَالِی قَالَ فَمَاتَ أَبِی وَ الْمَالُ عِنْدَهُ فَأَرْسَلَ إِلَیَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ کَتَبَ عَافَانَا اللَّهُ وَ إِیَّاکَ إِنَّ لِی عِنْدَ أَبِی مُحَمَّدٍ أَلْفاً وَ ثَمَانَمِائَةِ دِینَارٍ أَعْطَیْتُهُ یَتَّجِرُ بِهَا فَادْفَعْهَا إِلَی عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ- قَالَ فَنَظَرْتُ فِی کِتَابِ أَبِی فَإِذَا فِیهِ لِأَبِی مُوسَی عِنْدِی أَلْفٌ وَ سَبْعُمِائَةِ دِینَارٍ وَ اتُّجِرَ لَهُ فِیهَا مِائَةُ دِینَارٍ وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سِنَانٍ وَ عُمَرُ بْنُ یَزِیدَ ⁽⁵⁾یَعْرِفَانِهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

این روایت از محمد بن عُذافر از پدرش نقل می‌کند که ابی عبدالله (ع) به او هزار و هفتصد دینار داد و به او گفت که با آن تجارت کند. ابی عبدالله (ع) همچنین اشاره کرد که هرچند در سود این تجارت رغبت ندارد، ولی دوست دارد که خداوند او را در حال تلاش برای کسب روزی ببیند. در ادامه، شخص را با این سرمایه تجارت می‌کند و در نهایت، سودی معادل صد دینار به دست می‌آورد.

وقتی محمد این سود را به ابی عبدالله (ع) خبر می‌دهد، او بسیار خوشحال می‌شود و می‌گوید که این سود را در رأس مال خود ثبت کند. پس از فوت پدر محمد، ابی عبدالله (ع) پیامی برای او می‌فرستد و به او یادآوری می‌کند که یک هزار و هشتصد دینار نزد پدرش دارد که او به محمد داده بود تا با آن تجارت کند و دستور می‌دهد که این مبلغ را به عمر بن یزید بدهد.

[رقم الحدیث الکلی: 21937 - رقم الحدیث الباب: 2]

21937- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ

مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَفَعَ إِلَیَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ سَبْعَمِائَةِ دِینَارٍ وَ قَالَ یَا عُذَافِرُ اصْرِفْهَا فِی شَیْ‌ءٍ أَمَّا عَلَی ذَلِکَ مَا بِی شَرَهٌ ⁽¹⁾وَ لَکِنِّی أَحْبَبْتُ أَنْ یَرَانِی اللَّهُ مُتَعَرِّضاً لِفَوَائِدِهِ قَالَ عُذَافِرٌ فَرَبِحْتُ فِیهَا مِائَةَ دِینَارٍ فَقُلْتُ لَهُ فِی الطَّوَافِ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَدْ رَزَقَ اللَّهُ فِیهَا مِائَةَ دِینَارٍ فَقَالَ أَثْبِتْهَا فِی رَأْسِ مَالِی.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ ⁽²⁾

أَقُولُ: وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

این روایت از محمد بن عُذافر نقل می‌کند که ابی عبدالله (ع) به او هفتصد دینار داد و از او خواست که این مبلغ را صرف کند. ابی عبدالله (ع) همچنین اشاره کرد که هرچند او به این پول نیازی ندارد، ولی دوست دارد که خداوند او را در حال تلاش برای کسب روزی حلال ببیند.

محمد در تجارت با این مبلغ موفق می‌شود صد دینار سود به دست آورد. وقتی این موفقیت را درحال طواف به ابی عبدالله (ع) اطلاع می‌دهد، امام (ع) از این خبر خوشحال می‌شود و به او دستور می‌دهد که این سود را در رأس مال خود ثبت کند.

12- بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِجْمَالِ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ وُجُوبِ الِاقْتِصَارِ عَلَی الْحَلَالِ دُونَ الْحَرَامِ‌

اشارة

⁽⁵⁾12 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِجْمَالِ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ وُجُوبِ الِاقْتِصَارِ عَلَی الْحَلَالِ دُونَ الْحَرَامِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21938 - رقم الحدیث الباب: 1]

21938- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَجَّةِ الْوَدَاعِ- أَلَا إِنَّ الرُّوحَ الْأَمِینَ نَفَثَ فِی رُوعِی ⁽⁷⁾أَنَّهُ لَا تَمُوتُ نَفْسٌ حَتَّی تَسْتَکْمِلَ رِزْقَهَا فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَجْمِلُوا فِی الطَّلَبِ وَ لَا یَحْمِلَنَّکُمُ اسْتِبْطَاءُ شَیْ‌ءٍ مِنَ الرِّزْقِ أَنْ تَطْلُبُوهُ بِمَعْصِیَةِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَسَّمَ الْأَرْزَاقَ بَیْنَ خَلْقِهِ حَلَالًا وَ لَمْ یُقَسِّمْهَا حَرَاماً فَمَنِ اتَّقَی اللَّهَ

وَ صَبَرَ أَتَاهُ اللَّهُ بِرِزْقِهِ مِنْ حِلِّهِ وَ مَنْ هَتَکَ حِجَابَ السَّتْرِ وَ عَجَّلَ فَأَخَذَهُ مِنْ غَیْرِ حِلِّهِ قُصَّ بِهِ مِنْ رِزْقِهِ الْحَلَالِ وَ حُوسِبَ عَلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.

وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا إِلَی قَوْلِهِ فِی الطَّلَبِ ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ إِلَی قَوْلِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ⁽²⁾.

ترجمه:

این روایت از ابی حمزه ثمالی نقل می‌کند که امام باقر (ع) به نقل از پیامبر اکرم (ص) در حجة الوداع بیان می‌کند که روح الأمین (جبرئیل) به او الهام کرده است که هیچ انسانی نمی‌میرد تا زمانی که روزی‌اش را به‌طور کامل دریافت کند. بنابراین، پیامبر (ص) به مردم توصیه می‌کند که تقوای الهی را رعایت کنند و در طلب روزی خود نیکو و پسندیده عمل کنند.

پیامبر (ص) هشدار می‌دهد که عدم صبر و شتاب در طلب روزی نباید انسان را به گناه و معصیت خداوند بکشاند، زیرا خداوند روزی‌ها را به‌طور حلال تقسیم کرده و کسی که تقوا را پیشه کند و صبر کند، روزی حلالش را خواهد یافت.

در عوض، اگر کسی به دسترسی به روزی حرام اقدام کند و حجاب حلال را بردارد، از روزی حلالش کاسته می‌شود و در روز قیامت نیز مورد حسابرسی قرار خواهد گرفت.

[رقم الحدیث الکلی: 21939 - رقم الحدیث الباب: 2]

21939- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَجَّةِ الْوَدَاعِ- فَقَالَ یَا أَیُّهَا النَّاسُ مَا مِنْ شَیْ‌ءٍ یُقَرِّبُکُمْ مِنَ الْجَنَّةِ- وَ یُبَاعِدُکُمْ مِنَ النَّارِ إِلَّا وَ قَدْ أَمَرْتُکُمْ بِهِ وَ مَا مِنْ شَیْ‌ءٍ یُقَرِّبُکُمْ مِنَ النَّارِ- وَ یُبَاعِدُکُمْ مِنَ الْجَنَّةِ إِلَّا وَ قَدْ نَهَیْتُکُمْ عَنْهُ أَلَا وَ إِنَّ الرُّوحَ الْأَمِینَ نَفَثَ فِی رُوعِی وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَی أَنْ قَالَ أَنْ تَطْلُبُوهُ مِنْ غَیْرِ حِلِّهِ فَإِنَّهُ لَا یُدْرَکُ مَا عِنْدَ اللَّهِ إِلَّا بِطَاعَتِهِ.

ترجمه:

از ابی حمزه ثمالی از ابی جعفر (ع) نقل شده است که فرمود: رسول خدا (ص) در حجة الوداع خطبه‌ای ایراد فرمود و گفت: ای مردم! هیچ چیزی نیست که شما را به بهشت نزدیک کند و از آتش دور سازد، مگر اینکه من شما را به آن امر کرده‌ام. و هیچ چیزی نیست که شما را به آتش نزدیک کند و از بهشت دور سازد، مگر اینکه من شما را از آن نهی کرده‌ام. آگاه باشید که روح الأمین (جبرئیل) در دل من دمیده است و همانند آن را ذکر کرده است تا اینکه گفت: "درخواست روزی از غیر حلال نکنید، زیرا آنچه در نزد خداست، جز با اطاعت او درک نمی‌شود."

[رقم الحدیث الکلی: 21940 - رقم الحدیث الباب: 3]

21940- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَیْسَ مِنْ نَفْسٍ إِلَّا وَ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَهَا رِزْقَهَا حَلَالًا یَأْتِیهَا فِی عَافِیَةٍ وَ عَرَضَ لَهَا بِالْحَرَامِ مِنْ وَجْهٍ آخَرَ فَإِنْ هِیَ تَنَاوَلَتْ شَیْئاً مِنَ الْحَرَامِ قَاصَّهَا مِنَ الْحَلَالِ الَّذِی فَرَضَ لَهَا وَ عِنْدَ اللَّهِ سِوَاهُمَا فَضْلٌ کَثِیرٌ وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سْئَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از ابراهیم بن ابی البلاد از پدرش نقل شده که از ابی جعفر (ع) پرسید: «هیچ نفسی نیست، مگر اینکه خداوند برای او روزی حلالی مقرر کرده که در عافیت به او می‌رسد. و حرامی نیز از جانب دیگر بر او عرضه می‌شود. اگر او چیزی از حرام تناول کند، آن حرام از حلالی که خداوند برای او مقرر کرده، کاسته می‌شود. و در نزد خداوند، این دو (حلال و حرام) فضیلتی بسیار بزرگ دارند. و این همان سخن خداوند عز و جل است که می‌فرماید: "و از فضل خداوند بخواهید."»

[رقم الحدیث الکلی: 21941 - رقم الحدیث الباب: 4]

21941- 4- ⁽⁶⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحَدِهِمَا

ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ نَفَثَ فِی رُوعِی رُوحُ الْقُدُسِ- أَنَّهُ لَنْ تَمُوتَ نَفْسٌ حَتَّی تَسْتَوْفِیَ رِزْقَهَا وَ إِنْ أَبْطَأَ عَلَیْهَا فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَجْمِلُوا فِی الطَّلَبِ وَ لَا یَحْمِلَنَّکُمُ اسْتِبْطَاءُ شَیْ‌ءٍ مِمَّا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تُصِیبُوهُ بِمَعْصِیَةِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ لَا یُنَالُ مَا عِنْدَهُ إِلَّا بِالطَّاعَةِ.

وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع نَحْوَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از ابراهیم بن ابی البلاد از پدرش نقل شده که از یکی از آنان (امامان معصوم) پرسید: «رسول الله (ص) فرمود: ای مردم! روح القدس در دل من دمیده که هیچ نفسی نخواهد مرد، مگر اینکه روزی خود را به طور کامل دریافت کند، حتی اگر بر او تأخیر بیفتد. پس تقوای الهی را رعایت کنید و در طلب روزی نیکو باشید و نباید تأخیر در چیزی از آنچه که نزد خداوند است، شما را به معصیت خداوند وا دارد؛ زیرا خداوند تنها با اطاعت به آنچه نزد اوست، دست می‌یابد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21942 - رقم الحدیث الباب: 5]

21942- 5- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَوْ کَانَ الْعَبْدُ فِی جُحْرٍ لَأَتَاهُ رِزْقُهُ فَأَجْمِلُوا فِی الطَّلَبِ.

ترجمه:

ز ابو خدیجه نقل شده که ابو عبد الله (ع) فرمود: «اگر بنده‌ای در سوراخی باشد، روزی او به او خواهد رسید. پس در طلب روزی نیکو باشید.»

[رقم الحدیث الکلی: 21943 - رقم الحدیث الباب: 6]

21943- 6- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْخَلْقَ وَ خَلَقَ مَعَهُمْ أَرْزَاقَهُمْ حَلَالًا فَمَنْ تَنَاوَلَ شَیْئاً مِنْهَا حَرَاماً قُصَّ بِهِ مِنْ ذَلِکَ الْحَلَالِ.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار نقل شده که ابو عبد الله (ع) فرمود: «خداوند عز و جل خلایق را آفرید و روزی‌های حلال آن‌ها را نیز با آن‌ها خلق کرد. پس هر کس چیزی از آن‌ها را به طور حرام تناول کند، از آن روزی حلالی که برای او مقرر شده، کاسته خواهد شد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21944 - رقم الحدیث الباب: 7]

21944- 7- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: مَنْ لَمْ یَرْضَ بِمَا قَسَمَهُ اللَّهُ لَهُ مِنَ الرِّزْقِ وَ بَثَّ شَکْوَاهُ وَ لَمْ یَصْبِرْ وَ لَمْ یَحْتَسِبْ لَمْ تُرْفَعْ لَهُ حَسَنَةٌ وَ یَلْقَی اللَّهَ وَ هُوَ عَلَیْهِ غَضْبَانُ إِلَّا أَنْ یَتُوبَ.

ترجمه:

از حسین بن زید نقل شده که صادق (ع) از پدرانش (ع) از پیامبر (ص) در حدیث مناهی فرمود: «هر کس نسبت به آنچه خداوند برایش مقدر کرده از روزی راضی نباشد و شکایت کند و صبر نکند و حسن نیت نداشته باشد، هیچ حسنه‌ای برای او بالا نخواهد رفت و او در روز قیامت خدا را در حالی ملاقات می‌کند که بر او خشمگین است، مگر آنکه توبه کند.»

[رقم الحدیث الکلی: 21945 - رقم الحدیث الباب: 8]

21945- 8- ⁽¹⁾وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُرَازِمِ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ ع عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ الرُّوحَ الْأَمِینَ جَبْرَئِیلَ أَخْبَرَنِی عَنْ رَبِّی أَنَّهُ لَنْ تَمُوتَ نَفْسٌ حَتَّی تَسْتَکْمِلَ رِزْقَهَا فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَجْمِلُوا فِی الطَّلَبِ وَ اعْلَمُوا أَنَّ الرِّزْقَ رِزْقَانِ فَرِزْقٌ تَطْلُبُونَهُ وَ رِزْقٌ یَطْلُبُکُمْ فَاطْلُبُوا أَرْزَاقَکُمْ مِنْ حَلَالٍ فَإِنَّکُمْ إِنْ طَلَبْتُمُوهَا مِنْ وُجُوهِهَا أَکَلْتُمُوهَا حَلَالًا وَ إِنْ طَلَبْتُمُوهَا مِنْ غَیْرِ وُجُوهِهَا أَکَلْتُمُوهَا حَرَاماً وَ هِیَ أَرْزَاقُکُمْ لَا بُدَّ لَکُمْ مِنْ أَکْلِهَا.

ترجمه:

از مرزم بن حکیم نقل شده که ابی عبدالله (ع) از پدرانش (ع) از رسول الله (ص) نقل کردند که فرمودند: «روح الامین، جبرئیل، به من خبر داد که هیچ نفسی نمی‌میرد تا زمانی که روزیش را کامل کند. پس تقوای خدا را رعایت کنید و در طلب روزی خوب عمل کنید و بدانید که روزی دو نوع است: روزی که شما آن را طلب می‌کنید و روزی که شما را طلب می‌کند. پس روزی‌های خود را از حلال طلب کنید؛ زیرا اگر آن‌ها را از وجوه حلال طلب کنید، حلال خواهید خورد، و اگر از غیر وجوه حلال طلب کنید، حرام خواهید خورد. و این روزی‌ها متعلق به شماست و شما ناگزیر از خوردن آن‌ها هستید.»

[رقم الحدیث الکلی: 21946 - رقم الحدیث الباب: 9]

21946- 9- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع الرِّزْقُ مَقْسُومٌ عَلَی ضَرْبَیْنِ أَحَدُهُمَا وَاصِلٌ إِلَی صَاحِبِهِ وَ إِنْ لَمْ یَطْلُبْهُ وَ الْآخَرُ مُعَلَّقٌ بِطَلَبِهِ فَالَّذِی قُسِمَ لِلْعَبْدِ عَلَی کُلِّ حَالٍ آتِیهِ وَ إِنْ لَمْ یَسْعَ لَهُ وَ الَّذِی قُسِمَ لَهُ بِالسَّعْیِ فَیَنْبَغِی أَنْ یَلْتَمِسَهُ مِنْ وُجُوهِهِ وَ هُوَ مَا أَحَلَّهُ اللَّهُ لَهُ دُونَ غَیْرِهِ فَإِنْ طَلَبَهُ مِنْ جِهَةِ الْحَرَامِ فَوَجَدَهُ حُسِبَ عَلَیْهِ بِرِزْقِهِ وَ حُوسِبَ بِهِ.

ترجمه:

محمد بن محمد مفید در "المقنعه" می‌گوید: امام صادق (ع) فرمودند: «روزى به دو نوع تقسیم می‌شود: یکی روزی‌ای که به صاحبش می‌رسد، حتی اگر او آن را طلب نکند، و دیگری روزی‌ای که به طلب او بستگی دارد. روزی‌ای که برای بنده مقرر شده است، در هر حال به او می‌رسد، حتی اگر برای آن تلاش نکند. و آن روزی‌ای که به تلاش او مربوط است، باید از وجوه حلال آن را طلب کند، یعنی از چیزهایی که خداوند برای او حلال کرده است و نه از غیر آن. اگر او آن را از راه حرام طلب کند و به دست آورد، بر او محاسبه خواهد شد و روزی‌اش کم خواهد شد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21947 - رقم الحدیث الباب: 10]

21947- 10- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ عُثْمَانَ الْکَرَاجُکِیِّ فِی کَنْزِ الْفَوَائِدِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الدُّنْیَا دُوَلٌ فَاطْلُبْ حَظَّکَ مِنْهَا بِأَجْمَلِ الطَّلَبِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

محمد بن علی بن عثمان کراجکی در "کنز الفوائد" می‌گوید: امام علی (ع) فرمودند: «دنیا برهه‌هایی از تغییر و تحول است، پس سهم خود را از آن با بهترین و زیباترین طلب جستجو کن.»

13- بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاقْتِصَادِ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ‌

اشارة

⁽¹⁾13 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاقْتِصَادِ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21948 - رقم الحدیث الباب: 1]

21948- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ رَبِیعِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُسْلِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَسَّعَ فِی أَرْزَاقِ الْحَمْقَی لِیَعْتَبِرَ الْعُقَلَاءُ وَ یَعْلَمُوا أَنَّ الدُّنْیَا لَیْسَ یُنَالُ مَا فِیهَا بِعَمَلٍ وَ لَا حِیلَةٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

عبدالله بن سلیمان می‌گوید: «از اباعبدالله (ع) شنیدم که می‌فرمود: خداوند عزّ و جلّ در روزی (رزق) دیوانگان وسعت داده است تا خردمندان عبرت بگیرند و بدانند که در دنیا هیچ چیزی با عمل یا تدبیر به دست نمی‌آید.»

[رقم الحدیث الکلی: 21949 - رقم الحدیث الباب: 2]

21949- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع کَمْ مِنْ مُتْعِبٍ نَفْسَهُ مُقْتَرٍ عَلَیْهِ وَ مُقْتَصِدٍ فِی الطَّلَبِ قَدْ سَاعَدَتْهُ الْمَقَادِیرُ.

ترجمه:

سهل بن زیاد (با سند خود) روایت می‌کند که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «چقدر افرادی هستند که خود را خسته می‌کنند و در طلب روزی خویش صرفه‌جویی می‌کنند، در حالی که مقدرات به آنان یاری می‌رسانند.»

[رقم الحدیث الکلی: 21950 - رقم الحدیث الباب: 3]

21950- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لِیَکُنْ طَلَبُکَ لِلْمَعِیشَةِ فَوْقَ کَسْبِ الْمُضَیِّعِ وَ دُونَ طَلَبِ الْحَرِیصِ الرَّاضِی بِدُنْیَاهُ الْمُطْمَئِنِّ إِلَیْهَا وَ لَکِنْ أَنْزِلْ نَفْسَکَ مِنْ ذَلِکَ بِمَنْزِلَةِ الْمُنْصِفِ ⁽⁶⁾الْمُتَعَفِّفِ تَرْفَعُ نَفْسَکَ عَنْ مَنْزِلَةِ الْوَاهِنِ الضَّعِیفِ وَ تَکْسِبُ مَا لَا بُدَّ ⁽⁷⁾مِنْهُ إِنَّ الَّذِینَ أُعْطُوا الْمَالَ ثُمَّ لَمْ یَشْکُرُوا لَا مَالَ لَهُمْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

ابن فضل، به نقل از کسی که نامش ذکر نشده، از امام ابی عبدالله (ع) روایت می‌کند که فرمود: «در طلب معیشت خود، برتر از کسب کسانی که ضایع می‌کنند و پایین‌تر از طلب حریصانی که به دنیایشان راضی و آرام هستند، قرار بگیر. اما خود را به منزله شخص منصف و متعفف درآور، تا خود را از مقام ضعیفان و ناتوانان بالا ببری و آنچه را که ناگزیر از آن هستی، به دست آوری. همانا کسانی که مال داده شده را دریافت می‌کنند و سپس شکر نمی‌گذارند، مال ندارند.»

[رقم الحدیث الکلی: 21951 - رقم الحدیث الباب: 4]

21951- 4- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع کَثِیراً مَا یَقُولُ اعْلَمُوا عِلْماً یَقِیناً أَنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ لَمْ یَجْعَلْ لِلْعَبْدِ وَ إِنِ اشْتَدَّ جَهْدُهُ وَ عَظُمَتْ حِیلَتُهُ وَ کَثُرَتْ مَکَایِدُهُ ⁽³⁾أَنْ یَسْبِقَ مَا سَمَّی لَهُ فِی الذِّکْرِ الْحَکِیمِ- وَ لَمْ یَخْلُ ⁽⁴⁾مِنَ الْعَبْدِ فِی ضَعْفِهِ وَ قِلَّةِ حِیلَتِهِ أَنْ یَبْلُغَ مَا سَمَّی لَهُ فِی الذِّکْرِ الْحَکِیمِ- أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَنْ یَزْدَادَ امْرُؤٌ نَقِیراً بِحِذْقِهِ وَ لَنْ ⁽⁵⁾یَنْقُصَ امْرُؤٌ نَقِیراً لِحُمْقِهِ فَالْعَالِمُ بِهَذَا الْعَامِلُ بِهِ أَعْظَمُ النَّاسِ رَاحَةً فِی مَنْفَعَتِهِ وَ الْعَالِمُ لِهَذَا التَّارِکُ لَهُ أَعْظَمُ النَّاسِ شُغُلًا فِی مَضَرَّتِهِ وَ رُبَّ مُنْعَمٍ عَلَیْهِ مُسْتَدْرَجٌ بِالْإِحْسَانِ إِلَیْهِ وَ رُبَّ مَغْرُورٍ فِی النَّاسِ مَصْنُوعٌ لَهُ فَأَبْقِ ⁽⁶⁾أَیُّهَا السَّاعِی عَنْ سَعْیِکَ وَ قَصِّرْ مِنْ عَجَلَتِکَ وَ انْتَبِهْ مِنْ سِنَةِ غَفْلَتِکَ وَ تَفَکَّرْ فِیمَا جَاءَ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی لِسَانِ نَبِیِّهِ ص- وَ احْتَفِظُوا بِهَذِهِ الْحُرُوفِ السَّبْعَةِ فَإِنَّهَا مِنْ قَوْلِ أَهْلِ الْحِجَا وَ مِنْ عَزَائِمِ اللَّهِ فِی الذِّکْرِ الْحَکِیمِ- أَنَّهُ لَیْسَ لِأَحَدٍ أَنْ یَلْقَی اللَّهَ بِخَلَّةٍ مِنْ هَذِهِ الْخِلَالِ الشِّرْکِ بِاللَّهِ فِیمَا افْتَرَضَ عَلَیْهِ أَوْ إِشْفَاءِ غَیْظِهِ بِهَلَاکِ نَفْسِهِ أَوْ إِقْرَارٍ بِأَمْرٍ یَفْعَلُ غَیْرُهُ أَوْ یَسْتَنْجِحُ إِلَی مَخْلُوقٍ بِإِظْهَارِ بِدْعَةٍ فِی دِینِهِ أَوْ یَسُرُّهُ أَنْ یَحْمَدَهُ النَّاسُ بِمَا لَمْ یَفْعَلْ وَ الْمُتَجَبِّرِ الْمُخْتَالِ وَ صَاحِبِ الْأُبَّهَةِ وَ الزَّهْوِ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ السِّبَاعَ هِمَّتُهَا التَّعَدِّی وَ إِنَّ الْبَهَائِمَ هِمَّتُهَا بُطُونُهَا وَ إِنَ

النِّسَاءَ هِمَّتُهُنَّ الرِّجَالُ وَ إِنَّ الْمُؤْمِنِینَ مُشْفِقُونَ خَائِفُونَ وَجِلُونَ جَعَلَنَا اللَّهُ وَ إِیَّاکُمْ مِنْهُمْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ نَحْوَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

ابن جمهور، به نقل از پدرش، از امام ابی عبدالله (ع) روایت می‌کند که فرمود: «امیر المؤمنین (ع) بسیار می‌گفت: بدانید به یقین که خداوند عز و جل برای هیچ بنده‌ای، هرچند تلاش او سخت و چاره‌جویی‌اش عظیم و مکرهایش زیاد باشد، مقدر نساخته است که بر آنچه در ذکر حکیم نامیده است، پیشی بگیرد. و بنده‌ای در ضعف و کم‌حالی‌اش نیز نمی‌تواند به آنچه در ذکر حکیم نامیده است، برسد. ای مردم، هیچ‌کس به سبب مهارتش، چیزی به روزی‌اش افزوده نمی‌شود و هیچ‌کس به سبب نادانی‌اش، چیزی از روزی‌اش کاسته نمی‌شود. دانا به این نکته و عمل‌کننده به آن، از همه مردم در بهره‌برداری‌اش راحت‌تر است و دانای به این نکته و ترک‌کننده‌اش، از همه مردم در زیانش شغول‌تر است. چه بسا که فردی در نعمت است، ولی به سبب احسان به او، در مرحله‌ای از اوج است و چه بسا فردی که در نظر مردم مغرور است و او به آن شکل ساخته شده است.

پس ای کوشش‌کننده، از کوشش خود آرامش بگیر و از عجله‌ات بکاه و از خواب غفلتت بیدار شو و در آنچه از جانب خداوند عز و جل بر زبان نبی‌اش (ص) آمده، تفکر کن. و این هفت خصلت را حفظ کنید که اینها از گفته‌های اهل خرد و از اراده‌های خداوند در ذکر حکیم است. هیچ‌کس حق ندارد که با یکی از این خصلت‌ها خدا را ملاقات کند: شرک به خدا در آنچه بر او واجب شده، یا تسکین خشم خود با هلاکت نفسش، یا اقرار به چیزی که دیگران آن را انجام می‌دهند، یا به مخلوقی با اظهار بدعت در دینش، یا خوشحال شدن از اینکه مردم او را به چیزی که انجام نداده است، ستایش کنند. و متکبر و خودپسند و صاحب زرق و برق.

ای مردم، همت درندگان تجاوز به دیگران است و همت دام‌ها شکم‌هایشان و همت زنان مردان است و مؤمنان از روی ترس و وحشت و بیم، در انتظارند. خداوند ما و شما را از آنان قرار دهد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21952 - رقم الحدیث الباب: 5]

21952- 5- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ قَالَ: یَا بُنَیَّ الرِّزْقُ رِزْقَانِ رِزْقٌ تَطْلُبُهُ وَ رِزْقٌ یَطْلُبُکَ فَإِنْ لَمْ تَأْتِهِ أَتَاکَ فَلَا تَحْمِلْ هَمَّ سَنَتِکَ عَلَی هَمِّ یَوْمِکَ وَ کَفَاکَ کُلَّ یَوْمٍ مَا هُوَ فِیهِ فَإِنْ تَکُنِ السَّنَةُ مِنْ عُمُرِکَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ سَیَأْتِیکَ فِی کُلِّ غَدٍ بِجَدِیدِ مَا قَسَمَ لَکَ وَ إِنْ لَمْ تَکُنِ السَّنَةُ مِنْ عُمُرِکَ فَمَا تَصْنَعُ بِهَمِّ وَ غَمِّ مَا لَیْسَ لَکَ وَ اعْلَمْ أَنَّهُ لَنْ یَسْبِقَکَ إِلَی رِزْقِکَ طَالِبٌ وَ لَنْ یَغْلِبَکَ عَلَیْهِ غَالِبٌ وَ لَنْ یَحْتَجِبَ عَنْکَ مَا قُدِّرَ لَکَ فَکَمْ رَأَیْتَ مِنْ طَالِبٍ مُتْعِبٍ نَفْسَهُ مُقْتَرٍ عَلَیْهِ رِزْقُهُ وَ مُقْتَصِدٍ فِی الطَّلَبِ قَدْ سَاعَدَتْهُ الْمَقَادِیرُ وَ کُلٌّ مَقْرُونٌ بِهِ الْفَنَاءُ.

ترجمه:

محمد بن علی بن حسین به نقل از امیر المؤمنین (ع) در وصیتش به محمد بن حنفیه می‌گوید: «ای پسرم، روزی دو نوع است: روزی‌ای که تو آن را طلب می‌کنی و روزی‌ای که آن تو را طلب می‌کند. اگر به تو نرسد، نگران سال خود نباش، بلکه همت را بر روز خود بگذار، زیرا برای هر روزت کافی است. اگر سال از عمرت باشد، خداوند عز و جل هر روز به تو چیزی نو از آنچه برایت مقدر کرده می‌آورد. و اگر سال عمرت نباشد، چه می‌کنی با هم و غم آنچه که از آن تو نیست؟

بدان که هیچ طلب کننده‌ای نمی‌تواند بر روزی‌ات پیشی بگیرد و هیچ غالبی نمی‌تواند بر آن تسلط یابد و هیچ چیزی که برای تو مقدر شده، از تو محجوب نمی‌ماند. چه بسیار طلب‌کننده‌هایی را دیدی که خود را خسته کردند، ولی روزی‌شان به آنها نرسید، و چه بسیار کسانی که در طلب متعادل بودند و مقدرات به آنها یاری رساند. و همه چیز با فنا همراه است.»

[رقم الحدیث الکلی: 21953 - رقم الحدیث الباب: 6]

21953- 6- ⁽³⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیِّ عَنْ صَالِحِ بْنِ حَمْزَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ ⁽⁴⁾عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ لِأَصْحَابِهِ اعْلَمُوا یَقِیناً أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی لَمْ یَجْعَلْ لِلْعَبْدِ وَ إِنْ عَظُمَتْ حِیلَتُهُ وَ اشْتَدَّ طَلَبُهُ وَ قَوِیَتْ مَکَایِدُهُ أَکْثَرَ مِمَّا سَمَّی لَهُ فِی الذِّکْرِ الْحَکِیمِ- فَالْعَارِفُ بِهَذَا الْعَاقِلُ لَهُ أَعْظَمُ النَّاسِ رَاحَةً فِی مَنْفَعَتِهِ وَ التَّارِکُ لَهُ أَعْظَمُ النَّاسِ شُغُلًا فِی مَضَرَّتِهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ رُبَّ مُنْعَمٍ عَلَیْهِ

مُسْتَدْرَجٌ وَ رُبَّ مُبْتَلًی عِنْدَ النَّاسِ مَصْنُوعٌ لَهُ فَأَبْقِ أَیُّهَا الْمُسْتَمِعُ مِنْ سَعْیِکَ وَ قَصِّرْ مِنْ عَجَلَتِکَ وَ اذْکُرْ قَبْرَکَ وَ مَعَادَکَ فَإِنَّ إِلَی اللَّهِ مَصِیرَکَ وَ کَمَا تَدِینُ تُدَانُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

اصبغ بن نباته روایت کرده است که امیر المؤمنین (ع) به یارانش فرمود: «بدانید که خداوند متعال برای بنده‌اش، هرچند که تدبیر او بزرگ باشد و طلبش شدید و مکرهایش قوی، چیزی بیشتر از آنچه در ذکر حکیم نام برده شده، قرار نداده است.

پس دانا و عاقل به این حقیقت، آرامش بیشتری در منفعتش خواهد داشت و ترک‌کننده‌اش در مضرتش، بیشتر در زحمت خواهد بود. و حمد خاص خداوند رب العالمین است. چه بسا کسی که مورد نعمت است و به تدریج در خطر افتاده، و چه بسا کسی که در نظر مردم مبتلا است و برای او چیزی فراهم شده است.

پس ای شنونده، از تلاش خود حفظ کن و از شتاب خود بکاه و قبر و معاد خود را به یاد بیاور، زیرا به سوی خداوند بازمی‌گردی، و همچنان که عمل کنی، به تو جزا داده می‌شود.»

14- بَابُ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ الرَّجَاءِ لِلرِّزْقِ مِنْ حَیْثُ لَا یُحْتَسَبُ‌

اشارة

⁽³⁾14 بَابُ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ الرَّجَاءِ لِلرِّزْقِ مِنْ حَیْثُ لَا یُحْتَسَبُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21954 - رقم الحدیث الباب: 1]

21954- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْهَزْهَازِ ⁽⁵⁾عَنْ عَلِیِّ بْنِ السَّرِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ جَعَلَ أَرْزَاقَ الْمُؤْمِنِینَ مِنْ حَیْثُ لَمْ یَحْتَسِبُوا وَ ذَلِکَ أَنَّ الْعَبْدَ إِذَا لَمْ یَعْرِفْ وَجْهَ رِزْقِهِ کَثُرَ دُعَاؤُهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

علی بن سری روایت کرده است که ابا عبدالله (ع) فرمودند: «خداوند جَلَّ وَ عَزَّ، روزی مؤمنان را از جایی که انتظار ندارند قرار داده است. و این بدان خاطر است که وقتی بنده نمی‌داند روزی‌اش از کجا می‌آید، دعا و درخواست او بیشتر می‌شود.»

[رقم الحدیث الکلی: 21955 - رقم الحدیث الباب: 2]

21955- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَسْعُودِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: شَکَوْتُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع حَالِی وَ انْتِشَارَ أَمْرِی عَلَیَّ فَقَالَ لِی إِذَا قَدِمْتَ الْکُوفَةَ- فَبِعْ وِسَادَةً مِنْ بَیْتِکَ بِعَشَرَةِ دَرَاهِمَ وَ ادْعُ إِخْوَانَکَ وَ أَعِدَّ لَهُمْ طَعَاماً وَ سَلْهُمْ یَدْعُونَ اللَّهَ لَکَ قَالَ فَفَعَلْتُ وَ مَا أَمْکَنَنِی ذَلِکَ حَتَّی بِعْتُ وِسَادَةً وَ أَعْدَدْتُ طَعَاماً کَمَا أَمَرَنِی وَ سَأَلْتُهُمْ یَدْعُونَ اللَّهَ لِی قَالَ فَوَ اللَّهِ مَا مَکَثْتُ إِلَّا قَلِیلًا حَتَّی أَتَانِی غَرِیمٌ لِی فَدَقَّ الْبَابَ عَلَیَّ وَ صَالَحَنِی عَنْ مَالٍ کَثِیرٍ کُنْتُ أَحْسَبُهُ نَحْواً مِنْ عَشَرَةِ آلَافٍ ⁽²⁾ثُمَّ أَقْبَلَتِ الْأَشْیَاءُ عَلَیَّ.

ترجمه:

حفص بن عمر روایت کرده است که به ابا عبدالله (ع) شکایت کردم از حال خود و مشکلاتی که بر من انباشته شده بود. ایشان به من فرمودند: «وقتی به کوفه رسیدی، یک بالش از خانه‌ات را به ده درهم بفروش و برادرانت را دعوت کن و غذایی برایشان آماده کن و از آنها بخواه که برای تو دعا کنند.»

حفص می‌گوید: «من این کار را انجام دادم و با فروش بالش و آماده کردن غذا، از برادرانم خواستم که برای من دعا کنند. به خدا سوگند، خیلی طول نکشید که بدهکارم به من رسید و در زد و با من مصالحه کرد بر مبلغ زیادی که فکر می‌کردم حدود ده درهم باشد.»

[رقم الحدیث الکلی: 21956 - رقم الحدیث الباب: 3]

21956- 3- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع کُنْ لِمَا لَا تَرْجُو أَرْجَی مِنْکَ لِمَا تَرْجُو فَإِنَّ مُوسَی بْنَ عِمْرَانَ ع خَرَجَ یَقْتَبِسُ نَاراً لِأَهْلِهِ فَکَلَّمَهُ اللَّهُ وَ رَجَعَ نَبِیّاً وَ خَرَجَتْ مَلِکَةُ سَبَإٍ فَأَسْلَمَتْ مَعَ سُلَیْمَانَ- وَ خَرَجَتْ سَحَرَةُ فِرْعَوْنَ- یَطْلُبُونَ الْعِزَّ لِفِرْعَوْنَ فَرَجَعُوا مُؤْمِنِینَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

عبدالله بن قاسم از امام صادق علیه‌السلام از پدرش از جدش نقل می‌کند که امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: نسبت به آنچه امید نداری، امیدوارتر باش تا آنچه به آن امید داری؛ زیرا موسی بن عمران علیه‌السلام بیرون رفت تا برای خانواده‌اش آتش بیاورد، اما خداوند با او سخن گفت و به‌عنوان پیامبر بازگشت. و ملکه سبا بیرون رفت و با سلیمان مسلمان شد. و ساحران فرعون بیرون رفتند تا برای فرعون عزت طلب کنند، اما به‌صورت مؤمنان بازگشتند.

[رقم الحدیث الکلی: 21957 - رقم الحدیث الباب: 4]

21957- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ کُنْ لِمَا لَا تَرْجُو أَرْجَی مِنْکَ لِمَا تَرْجُو فَإِنَّ مُوسَی ع ذَهَبَ یَقْتَبِسُ لِأَهْلِهِ نَاراً فَانْصَرَفَ إِلَیْهِمْ وَ هُوَ نَبِیٌّ مُرْسَلٌ.

ترجمه:

ابو جمیله گفت شنیدم که امام صادق علیه‌السلام می‌فرمود: نسبت به آنچه امید نداری، امیدوارتر باش تا آنچه به آن امید داری؛ زیرا موسی علیه‌السلام رفت تا برای خانواده‌اش آتش بیاورد، اما در حالی نزد آنان بازگشت که پیامبری فرستاده شده بود.

[رقم الحدیث الکلی: 21958 - رقم الحدیث الباب: 5]

21958- 5- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَبَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا أَنْ یَجْعَلَ أَرْزَاقَ الْمُؤْمِنِینَ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُونَ.

ترجمه:

محمد بن مسلم از امام صادق علیه‌السلام نقل کرده که فرمود: خداوند عز و جل جز این نخواسته است که روزی مؤمنان را از جایی که گمان نمی‌برند، قرار دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 21959 - رقم الحدیث الباب: 6]

21959- 6- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: أَتَی رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقْتَضِیهِ وَ أَنَا عِنْدَهُ فَقَالَ لَهُ لَیْسَ عِنْدَنَا الْیَوْمَ شَیْ‌ءٌ وَ لَکِنَّهُ یَأْتِینَا خِطْرٌ ⁽⁴⁾وَ وَسِمَةٌ فَیُبَاعُ وَ نُعْطِیکَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ عِدْنِی فَقَالَ کَیْفَ أَعِدُکَ وَ أَنَا لِمَا لَا أَرْجُو أَرْجَی مِنِّی لِمَا أَرْجُو.

ترجمه:

عمر بن یزید گفت: مردی نزد امام صادق علیه‌السلام آمد و از ایشان طلبی داشت، و من نزد او بودم. امام به او فرمود: امروز نزد ما چیزی نیست، ولی به‌زودی کالایی باارزش و دارای نشانه (یا علامت خاصی) به دست ما می‌رسد که فروخته می‌شود و ان‌شاءالله به تو می‌دهیم. آن مرد گفت: به من وعده بده. امام فرمود: چگونه به تو وعده دهم، در حالی که به چیزی که امید ندارم، امیدوارترم نسبت به آنچه به آن امید دارم؟

[رقم الحدیث الکلی: 21960 - رقم الحدیث الباب: 7]

21960- 7- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا سَدَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی مُؤْمِنٍ بَابَ رِزْقٍ إِلَّا فَتَحَ اللَّهُ لَهُ مَا هُوَ خَیْرٌ مِنْهُ.

ترجمه:

جمیل بن درّاج از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: خداوند عز و جل هیچ بابی از روزی را بر مؤمنی نمی‌بندد، مگر آنکه برای او بابی بهتر از آن را می‌گشاید.

[رقم الحدیث الکلی: 21961 - رقم الحدیث الباب: 8]

21961- 8- ⁽⁶⁾قَالَ: وَ قَالَ رَجُلٌ لِأَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع عِدْنِی فَقَالَ کَیْفَ أَعِدُکَ وَ أَنَا لِمَا لَا أَرْجُو أَرْجَی مِنِّی لِمَا أَرْجُو.

ترجمه:

مردی به امام موسی کاظم علیه‌السلام گفت: به من وعده بده. امام فرمود: چگونه به تو وعده دهم، در حالی که من به چیزی که امید ندارم، امیدوارترم نسبت به آنچه به آن امید دارم؟

[رقم الحدیث الکلی: 21962 - رقم الحدیث الباب: 9]

21962- 9- ⁽⁷⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ

ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ الرِّزْقَ یَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَی الْأَرْضِ عَلَی عَدَدِ قَطْرِ الْمَطَرِ إِلَی کُلِّ نَفْسٍ بِمَا قُدِّرَ لَهَا وَ لَکِنْ لِلَّهِ فُضُولٌ فَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ ⁽¹⁾

و حازم لیس له مطمع إلا من اللّه کما قد یجب

لأجل هذا قد غدا رزقه جمیعه من حیث لا یحتسب

و له-

کم من حریص رماه الحرص فی شعب منها إلی أشعب الأطماع تنشعب

فی کل شی‌ء من الدنیا له أمل فرزقه کله من حیث یحتسب

و ینسب إلی أمیر المؤمنین (علیه السلام)-

أیها العبد کن لما لیس ترجو راجیا مثل ما له أنت راج

إن موسی مضی لیقتبس نارا من شهاب رآه و اللیل داج

فاتی أهله و قد کلم اللّه و ناجاه و هو خیر مناج

فکذا العبد کلما جاءه الکرب حباه الاله بالانفراج

(منه قده).

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الدُّعَاءِ ⁽²⁾.

ترجمه:

حسین بن علوان از امام جعفر بن محمد (امام صادق) علیه‌السلام از پدرش نقل می‌کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: روزی از آسمان به زمین فرو می‌آید به تعداد قطرات باران، برای هر نفسی به اندازه‌ای که برای او مقدر شده است؛ ولی برای خدا فضل‌هایی (اضافه‌هایی) است، پس از خداوند از فضل او درخواست کنید.

بخش‌های بعدی که به نظم آمده، بیانگر مضامین این حدیث و مشابه آن است:

و شعری از حازم:

«کسی که امیدش تنها به خداوند است، همانگونه که باید باشد، تمام روزی‌اش از جایی که گمان نمی‌برد، به او می‌رسد.»

و نیز شعر دیگری:

«چه بسیار حریصی که حرص او را به شعبه‌های پراکنده و بی‌نهایت خواسته‌ها می‌کشاند، در هر چیزی از دنیا امید دارد و روزی‌اش تماما از همان جایی است که گمان می‌برد.»

و شعری منسوب به امیرالمؤمنین (علیه‌السلام):

«ای بنده، نسبت به آنچه امید نداری، امیدوار باش همانند آنچه به آن امید داری. موسی رفت تا از شعله‌ای که در تاریکی شب دید، آتشی بگیرد و نزد اهلش بازگردد، در حالی که خداوند با او سخن گفت و مناجات کرد، و چه نیکو مناجاتی بود. همچنین بنده هرگاه دچار اندوه شد، خداوند به او گشایش عطا می‌کند.»

15- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّعَرُّضِ لِلرِّزْقِ بِفَتْحِ الْبَابِ وَ الْجُلُوسِ فِی الدُّکَّانِ وَ بَسْطِ الْبِسَاطِ

اشارة

⁽³⁾15 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّعَرُّضِ لِلرِّزْقِ بِفَتْحِ الْبَابِ وَ الْجُلُوسِ فِی الدُّکَّانِ وَ بَسْطِ الْبِسَاطِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21963 - رقم الحدیث الباب: 1]

21963- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ زِیَادٍ الْقَنْدِیِّ عَنْ حُسَیْنٍ الصَّحَّافِ عَنْ سَدِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَیُّ شَیْ‌ءٍ

عَلَی الرَّجُلِ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ فَقَالَ إِذَا فَتَحْتَ بَابَکَ وَ بَسَطْتَ بِسَاطَکَ فَقَدْ قَضَیْتَ مَا عَلَیْکَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

سدیر گفت: به امام صادق علیه‌السلام عرض کردم: چه وظیفه‌ای بر عهده مرد در طلب روزی است؟ امام فرمود: زمانی که درِ(مغاره‌ات) را باز کردی و فرشت را گستردی، وظیفه‌ات را انجام داده‌ای.

[رقم الحدیث الکلی: 21964 - رقم الحدیث الباب: 2]

21964- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنِ الطَّیَّارِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع أَیَّ شَیْ‌ءٍ تُعَالِجُ أَیَّ شَیْ‌ءٍ تَصْنَعُ قُلْتُ مَا أَنَا فِی شَیْ‌ءٍ قَالَ فَخُذْ بَیْتاً وَ اکْنُسْ فِنَاهُ وَ رُشَّهُ وَ ابْسُطْ فِیهِ بِسَاطاً فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِکَ فَقَدْ قَضَیْتَ مَا ⁽⁴⁾عَلَیْکَ قَالَ فَقَدِمْتُ فَفَعَلْتُ فَرُزِقْتُ.

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21965 - رقم الحدیث الباب: 3]

21965- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی عُمَارَةَ الطَّیَّارِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّهُ قَدْ ذَهَبَ مَالِی وَ تَفَرَّقَ مَا فِی یَدِی وَ عِیَالِی کَثِیرٌ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا قَدِمْتَ ⁽⁶⁾فَافْتَحْ بَابَ حَانُوتِکَ وَ ابْسُطْ بِسَاطَکَ وَ ضَعْ مِیزَانَکَ وَ تَعَرَّضْ لِرِزْقِ رَبِّکَ الْحَدِیثَ وَ فِیهِ أَنَّهُ فَعَلَ ذَلِکَ فَأَثْرَی وَ صَارَ مَعْرُوفاً.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَجَّالِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی عُمَارَةَ بْنِ الطَّیَّارِ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

ابو عماره طیار گفت: به امام صادق علیه‌السلام عرض کردم که ثروتم از دست رفته و آنچه در اختیار داشتم پراکنده شده و عیال زیادی دارم. امام صادق علیه‌السلام فرمود: وقتی به شهر خود بازگشتی، درِ مغازه‌ات را باز کن، فرشت را پهن کن، ترازویت را بگذار و برای روزیِ پروردگارت آماده باش. (طیار) می‌گوید: این کار را انجام دادم و ثروتمند و معروف شدم .

[رقم الحدیث الکلی: 21966 - رقم الحدیث الباب: 4]

21966- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ اللُّؤْلُؤِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: کَانَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِنَا بِالْمَدِینَةِ فَضَاقَ ضَیْقاً شَدِیداً وَ اشْتَدَّتْ حَالُهُ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- اذْهَبْ فَخُذْ حَانُوتاً فِی السُّوقِ وَ ابْسُطْ بِسَاطاً وَ لْیَکُنْ عِنْدَکَ جَرَّةُ مَاءٍ ⁽²⁾وَ الْزَمْ بَابَ حَانُوتِکَ ثُمَّ ذَکَرَ أَنَّهُ فَعَلَ ذَلِکَ وَ صَبَرَ فَرَزَقَهُ اللَّهُ وَ کَثُرَ مَالُهُ وَ أَثْرَی.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ تَرْکِ التِّجَارَةِ ⁽³⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

16- بَابُ کَرَاهَةِ زِیَادَةِ الِاهْتِمَامِ بِالرِّزْقِ‌

اشارة

⁽⁵⁾16 بَابُ کَرَاهَةِ زِیَادَةِ الِاهْتِمَامِ بِالرِّزْقِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21967 - رقم الحدیث الباب: 1]

21967- 1- ⁽⁶⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْفَحَّامِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ هَارُونَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ سَیِّدُنَا الصَّادِقُ ع مَنِ اهْتَمَّ لِرِزْقِهِ کُتِبَ عَلَیْهِ خَطِیئَةٌ إِنَّ دَانِیَالَ کَانَ فِی زَمَنِ جَبَّارٍ عَاتٍ أَخَذَهُ فَطَرَحَهُ فِی جُبٍّ وَ طَرَحَ فِیهِ السِّبَاعَ فَلَمْ تَدْنُ مِنْهُ وَ لَمْ تَجْرَحْهُ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی نَبِیٍّ مِنْ أَنْبِیَائِهِ أَنِ ائْتِ دَانِیَالَ- بِالطَّعَامِ قَالَ یَا رَبِّ وَ أَیْنَ دَانِیَالُ- قَالَ تَخْرُجُ مِنَ الْقَرْیَةِ فَیَسْتَقْبِلُکَ ضَبُعٌ فَاتْبَعْهُ فَإِنَّهُ یَدُلُّکَ عَلَیْهِ فَأَتَی بِهِ الضَّبُعُ إِلَی ذَلِکَ الْجُبِّ فَإِذَا دَانِیَالُ فَأَدْلَی إِلَیْهِ الطَّعَامَ فَقَالَ دَانِیَالُ- الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی

لَا یَنْسَی مَنْ ذَکَرَهُ ⁽¹⁾الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یَجْزِی بِالْإِحْسَانِ إِحْسَاناً وَ بِالصَّبْرِ نَجَاةً ثُمَّ قَالَ الصَّادِقُ ع- إِنَّ اللَّهَ أَبَی إِلَّا أَنْ یَجْعَلَ أَرْزَاقَ الْمُتَّقِینَ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُونَ وَ لَا یُقْبَلَ لِأَوْلِیَائِهِ شَهَادَةٌ فِی دَوْلَةِ الظَّالِمِینَ.

ترجمه:

ابراهیم بن عبد الصمد از پدرش از جدش نقل می‌کند که فرمود: سید ما امام صادق علیه‌السلام فرمود: هر کس برای روزیش نگران باشد، خطایی بر او نوشته می‌شود. به‌راستی، دانیال در زمان جبار و ستمگری به اسارت گرفته شد و او را در چاهی انداختند و در آنجا درندگان را نیز انداختند، اما هیچ‌کدام به او نزدیک نشدند و به او آسیبی نرساندند. سپس خداوند به نبی‌ای از پیامبرانش وحی کرد که به دانیال بروید با غذایی. دانیال گفت: خدایا، او کجاست؟ خداوند فرمود: از شهر خارج می‌شوی و یک پلنگ به تو برخورد می‌کند، از او پیروی کن که او تو را به دانیال راهنمایی می‌کند. پس پلنگ او را به آن چاه برد و وقتی دانیال را دید، غذایی به او رسانید. دانیال گفت: سپاس خداوندی را که هرگز یادکننده‌اش را فراموش نمی‌کند. سپاس خداوندی را که به نیکویی‌ها، نیکویی می‌بخشد و با صبر، نجات عطا می‌کند. سپس امام صادق علیه‌السلام فرمود: خداوند جز این نخواسته است که روزی‌های پرهیزکاران را از جایی که گمان نمی‌برند، قرار دهد و شهادتی از ولی‌های خود در حکومت ستمگران پذیرفته نمی‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 21968 - رقم الحدیث الباب: 2]

21968- 2- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْقُمِّیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْقَصِیرِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ: ذُکِرَ عِنْدَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع غَلَاءُ السِّعْرِ فَقَالَ وَ مَا عَلَیَّ مِنْ غَلَائِهِ إِنْ غَلَا فَهُوَ عَلَیْهِ وَ إِنْ رَخُصَ فَهُوَ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ⁽⁴⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

ابو حمزه ثمالی گفت: در حضور امام علی بن الحسین علیه‌السلام از گرانی قیمت‌ها سخن به میان آمد. امام فرمود: مرا چه باکی از گرانی آن است؟ اگر گران شود، بر عهده اوست و اگر ارزان شود، بر عهده اوست.

17- بَابُ کَرَاهَةِ کَثْرَةِ النَّوْمِ وَ الْفَرَاغِ‌

اشارة

⁽⁷⁾17 بَابُ کَرَاهَةِ کَثْرَةِ النَّوْمِ وَ الْفَرَاغِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21969 - رقم الحدیث الباب: 1]

21969- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ

مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ وَ صَالِحٍ النِّیلِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُبْغِضُ کَثْرَةَ النَّوْمِ وَ کَثْرَةَ الْفَرَاغِ.

ترجمه:

ابوبصیر از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: خداوند عز و جل از خواب زیاد و بیکاری زیاد بیزار است.

[رقم الحدیث الکلی: 21970 - رقم الحدیث الباب: 2]

21970- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَثْرَةُ النَّوْمِ مَذْهَبَةٌ لِلدِّینِ وَ الدُّنْیَا.

ترجمه:

یونس بن یعقوب از کسی که نامش را ذکر کرد، از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: خواب زیاد دین و دنیا را از بین می‌برد.

[رقم الحدیث الکلی: 21971 - رقم الحدیث الباب: 3]

21971- 3- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُبْغِضُ الْعَبْدَ النَّوَّامَ الْفَارِغَ.

ترجمه:

بشیر دهان گفت: از امام موسی کاظم علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمود: خداوند عز و جل از بنده‌ای که بسیار می‌خوابد و بیکار است، بیزار است.

[رقم الحدیث الکلی: 21972 - رقم الحدیث الباب: 4]

21972- 4- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ ع إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی لَیُبْغِضُ الْعَبْدَ النَّوَّامَ إِنَّ اللَّهَ لَیُبْغِضُ الْعَبْدَ الْفَارِغَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی کَرَاهَةِ کَثْرَةِ النَّوْمِ فِی التَّعْقِیبِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ گفت: از امام موسی کاظم علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمود: خداوند عز و جل از بنده‌ای که بسیار می‌خوابد و بیکار است، بیزار است.

18- بَابُ کَرَاهَةِ الْکَسَلِ‌2530 فِی أُمُورِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ

اشارة

⁽⁵⁾18 بَابُ کَرَاهَةِ الْکَسَلِ ⁽⁶⁾فِی أُمُورِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21973 - رقم الحدیث الباب: 1]

21973- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ

ع قَالَ: إِنِّی لَأُبْغِضُ الرَّجُلَ أَوْ أُبْغِضُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَکُونَ کَسْلَاناً [کَسْلَانَ] عَنْ أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ مَنْ کَسِلَ عَنْ أَمْرِ دُنْیَاهُ فَهُوَ عَنْ أَمْرِ آخِرَتِهِ أَکْسَلُ.

ترجمه:

محمد بن مسلم از امام باقر علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: من از مردی بیزارم یا برای مرد بیزاری دارم که در کار دنیایش تنبل باشد، و هر کس در کار دنیایش تنبل باشد، در کار آخرتش تنبل‌تر خواهد بود.

[رقم الحدیث الکلی: 21974 - رقم الحدیث الباب: 2]

21974- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ کَسِلَ عَنْ طَهُورِهِ وَ صَلَاتِهِ فَلَیْسَ فِیهِ خَیْرٌ لِأَمْرِ آخِرَتِهِ وَ مَنْ کَسِلَ عَمَّا یُصْلِحُ بِهِ أَمْرَ مَعِیشَتِهِ فَلَیْسَ فِیهِ خَیْرٌ لِأَمْرِ دُنْیَاهُ.

ترجمه:

زراره از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: کسی که در وضو و نمازش تنبلی کند، در کار آخرتش خیری نیست، و کسی که در کاری که به وسیله آن امر معیشت خود را اصلاح می‌کند تنبلی کند، در کار دنیایش خیری نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 21975 - رقم الحدیث الباب: 3]

21975- 3- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ: کَتَبَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِهِ أَمَّا بَعْدُ فَلَا تُجَادِلِ الْعُلَمَاءَ وَ لَا تُمَارِ السُّفَهَاءَ فَیُبْغِضَکَ الْعُلَمَاءُ وَ یَشْتِمَکَ السُّفَهَاءُ وَ لَا تَکْسَلْ عَنْ مَعِیشَتِکَ فَتَکُونَ کَلًّا عَلَی غَیْرِکَ أَوْ قَالَ عَلَی أَهْلِکَ.

ترجمه:

مسعده بن صدقه گفت: امام صادق علیه‌السلام به یکی از یارانش نوشت: اما بعد، با عالمان جدل مکن و با نادانان مجادله مکن، که عالمان تو را دشمن می‌دارند و نادانان به تو دشنام می‌دهند. و در معیشت خود تنبلی مکن تا باری بر دوش دیگران یا بر خانواده‌ات نباشی.

[رقم الحدیث الکلی: 21976 - رقم الحدیث الباب: 4]

21976- 4- ⁽³⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَدُوُّ الْعَمَلِ الْکَسَلُ.

ترجمه:

ابن قداح از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: دشمن عمل، تنبلی است.

[رقم الحدیث الکلی: 21977 - رقم الحدیث الباب: 5]

21977- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِی خَلَفٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: قَالَ أَبِی لِبَعْضِ وُلْدِهِ إِیَّاکَ وَ الْکَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّهُمَا یَمْنَعَانِکَ مِنْ حَظِّکَ مِنَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْمَشِیخَةِ لِلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

سعد بن ابی خلف از امام موسی کاظم علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: پدرم به یکی از فرزندانش گفت: از تنبلی و بی‌حوصلگی بپرهیز، زیرا این دو تو را از بهره‌ات در دنیا و آخرت باز می‌دارند.

[رقم الحدیث الکلی: 21978 - رقم الحدیث الباب: 6]

21978- 6- ⁽²⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ صَالِحِ بْنِ عُمَرَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَسْتَعِنْ بِکَسْلَانَ وَ لَا تَسْتَشِیرَنَّ عَاجِزاً.

ترجمه:

حسن بن عبدالله از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: از شخص تنبل کمک مخواه و از فرد ناتوان مشورت نگیر.

[رقم الحدیث الکلی: 21979 - رقم الحدیث الباب: 7]

21979- 7- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِنَّ الْأَشْیَاءَ لَمَّا ازْدَوَجَتْ ازْدَوَجَ الْکَسَلُ وَ الْعَجْزُ فَنُتِجَا بَیْنَهُمَا الْفَقْرَ ⁽⁴⁾

أ لم تر أن العجز قد زوج ابنه ببنت التوانی ثمّ أنقدها مهرا

فراشا و طیا ثمّ قال لها ارقدی فانکما لا بدّ أن تولدا فقرا

(منه. قده).

ترجمه:

علی بن محمد (راوی) می‌گوید: امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: هنگامی که چیزها به هم پیوستند، تنبلی و ناتوانی هم با یکدیگر پیوند خوردند و بین آن‌ها فقر به وجود آمد.

سپس معری این معنی را نظم کرده است که:

آیا ندیده‌ای که ناتوانی دختر تنبلی را به ازدواج پسرش درآورده و مهرش را به او داد؟

سپس به او گفت: بخواب، زیرا شما حتماً فرزندی به نام فقر خواهید داشت.

[رقم الحدیث الکلی: 21980 - رقم الحدیث الباب: 8]

21980- 8- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ اللَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَکْسَلُوا فِی طَلَبِ مَعَایِشِکُمْ فَإِنَّ آبَاءَنَا کَانُوا یَرْکُضُونَ فِیهَا وَ یَطْلُبُونَهَا.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی جِهَادِ النَّفْسِ ⁽⁶⁾وَ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ ⁽⁷⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

حماد لحام از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: در طلب معیشت خود تنبلی نکنید، زیرا پدران ما در این زمینه می‌دویدند و آن را طلب می‌کردند.

19- بَابُ کَرَاهَةِ الضَّجَرِ2546 وَ الْمُنَی‌

اشارة

⁽¹⁾19 بَابُ کَرَاهَةِ الضَّجَرِ ⁽²⁾وَ الْمُنَی

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21981 - رقم الحدیث الباب: 1]

21981- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: إِیَّاکَ وَ الْکَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّکَ إِنْ کَسِلْتَ لَمْ تَعْمَلْ وَ إِنْ ضَجِرْتَ لَمْ تُعْطِ الْحَقَّ.

ترجمه:

سماعه بن مهران از امام موسی کاظم علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمود: از تنبلی و بی‌حوصلگی بپرهیز، زیرا اگر تنبلی کنی، کار نخواهی کرد و اگر بی‌حوصله باشی، حق را ادا نخواهی کرد.

[رقم الحدیث الکلی: 21982 - رقم الحدیث الباب: 2]

21982- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْهَیْثَمِ النَّهْدِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ عُمَرَ الْوَاسِطِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ الْحَلَّالِ ⁽⁵⁾عَنْ زَیْدٍ الْقَتَّاتِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ تَجَنَّبُوا الْمُنَی فَإِنَّهَا تُذْهِبُ بَهْجَةَ مَا خُوِّلْتُمْ ⁽⁶⁾وَ تَسْتَصْغِرُونَ بِهَا مَوَاهِبَ اللَّهِ عِنْدَکُمْ وَ تُعْقِبُکُمُ الْحَسَرَاتِ فِیمَا وَهَّمْتُمْ بِهِ أَنْفُسَکُمْ.

ترجمه:

ابان بن تغلب می‌گوید: شنیدم امام صادق علیه‌السلام می‌فرمود: از آرزوها بپرهیزید، زیرا آنها به خوشحالی‌هایی که به شما داده شده آسیب می‌زنند و شما را به کوچک شمردن نعمت‌های خداوند در نزد خود وا می‌دارند و حسرت‌ها را در آنچه به آن امیدوار بودید برایتان به ارمغان می‌آورند.

[رقم الحدیث الکلی: 21983 - رقم الحدیث الباب: 3]

21983- 3- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: إِیَّاکَ وَ الضَّجَرَ وَ الْکَسَلَ إِنَّهُمَا مِفْتَاحُ کُلِّ سُوءٍ إِنَّهُ مَنْ کَسِلَ لَمْ یُؤَدِّ حَقّاً وَ مَنْ ضَجِرَ لَمْ یَصْبِرْ عَلَی حَقٍّ.

ترجمه:

عمر بن یزید از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که ایشان فرمودند: از بی‌صبری و کسالت بپرهیز، زیرا آنها کلید هر بدی هستند. کسی که کسالت به خرج دهد، حقّی را ادا نمی‌کند و کسی که بی‌صبری کند، بر حقّی صبر نمی‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 21984 - رقم الحدیث الباب: 4]

21984- 4- ⁽⁸⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ أَنَّهُ قَالَ: یَا بُنَیَّ إِیَّاکَ وَ الِاتِّکَالَ عَلَی الْأَمَانِیِّ فَإِنَّهَا

بَضَائِعُ النَّوْکَی وَ تُثَبِّطُ عَنِ الْآخِرَةِ إِلَی أَنْ قَالَ أَشْرَفُ الْغِنَی تَرْکُ الْمُنَی.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾

و یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 1 من الباب 1 من أبواب آداب القاضی.

ترجمه:

امیرالمؤمنین علیه‌السلام در وصیت خود به محمد بن حنفیه فرمودند: پسرم، از اتکاء به آرزوها بپرهیز، زیرا آنها کالاهای بیهوده‌ای هستند که انسان را از آخرت باز می‌دارند. ایشان در ادامه فرمودند: شریف‌ترین غنا، ترک آرزوهاست.

20- بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعَمَلِ فِی الْبَیْتِ لِلرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ

اشارة

⁽²⁾20 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعَمَلِ فِی الْبَیْتِ لِلرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21985 - رقم الحدیث الباب: 1]

21985- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَحْتَطِبُ وَ یَسْتَقِی وَ یَکْنُسُ وَ کَانَتْ فَاطِمَةُ ع تَطْحَنُ وَ تَعْجِنُ وَ تَخْبِزُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

هشام بن سالم از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که امیرالمؤمنین علیه‌السلام هیزم جمع می‌کرد، آب می‌آورد و خانه را جارو می‌کرد. و فاطمه سلام‌الله‌علیها نیز آرد می‌کرد، خمیر می‌کرد و نان می‌پخت.

[رقم الحدیث الکلی: 21986 - رقم الحدیث الباب: 2]

21986- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدَلِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ عَنِ الْکَاهِلِیِّ عَنْ مُعَاذٍ بَیَّاعِ الْأَکْسِیَةِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَحْلُبُ عَنْزَ أَهْلِهِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ الْعَمَلِ بِالْیَدِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

معاذ بیاع الأکسية نقل می‌کند که امام صادق علیه‌السلام فرمود: رسول خدا صلی‌الله‌عليه‌وآله به خاطر خانواده‌اش، از بز شیر می‌دوشید.

21- بَابُ اسْتِحْبَابِ مَرَمَّةِ الْمَعَاشِ وَ إِصْلَاحِ الْمَالِ‌

اشارة

⁽¹⁾21 بَابُ اسْتِحْبَابِ مَرَمَّةِ الْمَعَاشِ وَ إِصْلَاحِ الْمَالِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21987 - رقم الحدیث الباب: 1]

21987- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ فِی حِکْمَةِ آلِ دَاوُدَ یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِ الْعَاقِلِ أَنْ لَا یُرَی ظَاعِناً إِلَّا فِی ثَلَاثٍ مَرَمَّةٍ لِمَعَاشٍ أَوْ تَزَوُّدٍ لِمَعَادٍ أَوْ لَذَّةٍ فِی غَیْرِ ذَاتِ مَحْرَمٍ وَ یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِ الْعَاقِلِ أَنْ یَکُونَ لَهُ سَاعَةٌ یُفْضِی بِهَا إِلَی عَمَلِهِ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ سَاعَةٌ یُلَاقِی إِخْوَانَهُ الَّذِینَ یُفَاوِضُهُمْ وَ یُفَاوِضُونَهُ فِی أَمْرِ آخِرَتِهِ وَ سَاعَةٌ یُخَلِّی بَیْنَ نَفْسِهِ وَ لَذَّتِهَا فِی غَیْرِ مُحَرَّمٍ فَإِنَّهَا عَوْنٌ عَلَی تِلْکَ السَّاعَتَیْنِ.

ترجمه:

محمد بن مروان نقل می‌کند که امام صادق علیه‌السلام فرمود: در حکمت آل داود آمده است که برای مسلمان عاقل لازم است که در هیچ حالی غیر از سه حالت دیده نشود:

مرمت معیشت (بهبود وضعیت اقتصادی).

تجهیز برای معاد (آمادگی برای آخرت).

لذت در غیر ذات محرم (لذت‌جویی در کارهایی که حرام نیستند).

همچنین برای مسلمان عاقل ضروری است که زمانی برای خود داشته باشد تا به کارهایش با خداوند جلّ وعزّ بپردازد، و زمانی برای ملاقات با برادرانش که درباره امور آخرت گفتگو کنند، و زمانی برای رهایی از فشار زندگی و لذت بردن از چیزهای حلال داشته باشد؛ زیرا اینها به او کمک می‌کند تا در دو زمان اول موفق‌تر باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 21988 - رقم الحدیث الباب: 2]

21988- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ وَ غَیْرِهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِصْلَاحُ الْمَالِ مِنَ الْإِیمَانِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽⁴⁾.

ترجمه:

ثعلبه و دیگران از شخصی نقل می‌کنند که امام صادق علیه‌السلام فرمود: اصلاح مال، از نشانه‌های ایمان است.

[رقم الحدیث الکلی: 21989 - رقم الحدیث الباب: 3]

21989- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ صَالِحِ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَیْکَ بِإِصْلَاحِ الْمَالِ فَإِنَّ فِیهِ مَنْبَهَةً لِلْکَرِیمِ

ترجمه:

صالح بن حمزه از برخی از اصحابش نقل می‌کند که امام صادق علیه‌السلام فرمود: بر توست که مال خود را اصلاح کنی، زیرا در آن نشانه‌ای برای کریم و بی‌نیازی از لئیم (شخص پست) است.

[رقم الحدیث الکلی: 21990 - رقم الحدیث الباب: 4]

21990- 4- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنَ الْمُرُوءَةِ اسْتِصْلَاحُ الْمَالِ.

ترجمه:

محمد بن علی بن حسین نقل می‌کند که رسول خدا صلی‌الله‌عليه‌وآله فرمودند: از مروت (جوانمردی) است که مال را اصلاح کنی.

[رقم الحدیث الکلی: 21991 - رقم الحدیث الباب: 5]

21991- 5- ⁽²⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ صَالِحِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنَ الْمُرُوءَةِ اسْتِصْلَاحُ الْمَالِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

این روایت از ابان بن تغلب نقل می‌کند که ابوجعفر (امام باقر علیه‌السلام) فرمودند: رسول خدا صلی‌الله‌عليه‌وآله فرمودند: از مروت (جوانمردی) است که مال را اصلاح کنی.

22- بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاقْتِصَادِ وَ تَقْدِیرِ الْمَعِیشَةِ

اشارة

⁽⁵⁾22 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاقْتِصَادِ وَ تَقْدِیرِ الْمَعِیشَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 21992 - رقم الحدیث الباب: 1]

21992- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ لَهُ یَا عُبَیْدُ إِنَّ السَّرَفَ یُورِثُ الْفَقْرَ وَ إِنَّ الْقَصْدَ یُورِثُ الْغِنَی.

ترجمه:

این روایت از عبید بن زراره نقل می‌کند که ابی‌عبدالله (امام صادق علیه‌السلام) فرمودند: ای عبید! اسراف (افراط در خرج کردن) فقر به بار می‌آورد و میانه‌روی (قصد) ثروت و غنا را به دنبال دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 21993 - رقم الحدیث الباب: 2]

21993- 2- ⁽⁷⁾قَالَ وَ قَالَ الْعَالِمُ ع ضَمِنْتُ لِمَنِ اقْتَصَدَ أَنْ لَا یَفْتَقِرَ.

ترجمه:

این روایت به نقل از عالم (امام کاظم علیه السلام ) بیان می‌کند: من تضمین کرده‌ام که هر کس میانه‌روی کند، فقیر نخواهد شد.

[رقم الحدیث الکلی: 21994 - رقم الحدیث الباب: 3]

21994- 3- ⁽¹⁾قَالَ وَ قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع إِنَّ الرَّجُلَ لَیُنْفِقُ مَالَهُ فِی حَقٍّ وَ إِنَّهُ لَمُسْرِفٌ.

ترجمه:

این روایت از علی بن حسین (علیه‌السلام) می‌گوید: "بعضی از مردان ممکن است مال خود را در راه حق خرج کنند، اما در عین حال اسراف‌کار محسوب شوند."

[رقم الحدیث الکلی: 21995 - رقم الحدیث الباب: 4]

21995- 4- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: لِلْمُسْرِفِ ثَلَاثُ عَلَامَاتٍ یَأْکُلُ مَا لَیْسَ لَهُ وَ یَشْتَرِی بِمَا ⁽³⁾لَیْسَ لَهُ وَ یَلْبَسُ مَا لَیْسَ لَهُ.

ترجمه:

این روایت از امیر المؤمنین علی (علیه‌السلام) که می‌گوید: "برای اسراف‌کار سه علامت وجود دارد: ۱. او می‌خورد چیزی را که مال او نیست. ۲. او با پولی که متعلق به او نیست، خرید می‌کند. ۳. او لباس‌هایی می‌پوشد که از آن او نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 21996 - رقم الحدیث الباب: 5]

21996- 5- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَکِیلُ تَمْراً بِیَدِهِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ لَوْ أَمَرْتَ بَعْضَ وُلْدِکَ أَوْ بَعْضَ مَوَالِیکَ فَیَکْفِیکَ قَالَ یَا دَاوُدُ- إِنَّهُ لَا یُصْلِحُ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ إِلَّا ثَلَاثَةٌ التَّفَقُّهُ فِی الدِّینِ وَ الصَّبْرُ عَلَی النَّائِبَةِ وَ حُسْنُ التَّقْدِیرِ فِی الْمَعِیشَةِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا مِنْ قَوْلِهِ لَا یُصْلِحُ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ إِلَی آخِرِهِ ⁽⁵⁾

ترجمه:

داوود بن سرحان می‌گوید: «من امام صادق (علیه‌السلام) را دیدم که با دست خود خرما می‌کِند. گفتم: "جانم فدای تو! چرا یکی از فرزندانت یا برخی از غلامانت را نمی‌فرستی تا این کار را برایت انجام دهد؟" امام (ع) فرمود: "ای داوود! جز سه چیز، اصلاح حال مرد مسلمان را نمی‌کند:

تفقه در دین: یعنی فهم عمیق و درست از دین.

صبر بر نائبه: صبر در برابر مصائب و مشکلات.

حسن تقدیر در معیشت: یعنی توانایی در تدبیر و مدیریت معیشت و زندگی.»

[رقم الحدیث الکلی: 21997 - رقم الحدیث الباب: 6]

21997- 6- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْکَمَالُ کُلُّ الْکَمَالِ فِی ثَلَاثَةٍ فَذَکَرَ فِی الثَّلَاثَةِ التَّقْدِیرَ فِی الْمَعِیشَةِ.

ترجمه:

ربعى از مردى نقل می‌کند که از امام صادق (علیه‌السلام) شنید: «تمام کمال در سه چیز خلاصه می‌شود.» و یکی از آن سه چیز «تقدیر در معیشت» ذکر شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 21998 - رقم الحدیث الباب: 7]

21998- 7- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِأَهْلِ بَیْتٍ خَیْراً رَزَقَهُمُ الرِّفْقَ فِی الْمَعِیشَةِ.

ترجمه:

ذریح محاربی از امام صادق (علیه‌السلام) نقل می‌کند که فرمود: «هنگامی که خداوند برای اهل خانه‌ای خیری بخواهد، به آن‌ها رفقت در معیشت عطا می‌کند.»

[رقم الحدیث الکلی: 21999 - رقم الحدیث الباب: 8]

21999- 8- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مِنْ عَلَامَاتِ الْمُؤْمِنِ ثَلَاثٌ حُسْنُ التَّقْدِیرِ فِی الْمَعِیشَةِ وَ الصَّبْرُ عَلَی النَّائِبَةِ وَ التَّفَقُّهُ فِی الدِّینِ وَ قَالَ مَا خَیْرٌ فِی رَجُلٍ لَا یَقْتَصِدُ فِی مَعِیشَتِهِ مَا یَصْلُحُ لَا لِدُنْیَاهُ وَ لَا لآِخِرَتِهِ.

ترجمه:

حنان بن سدیر از پدرش نقل می‌کند که امام باقر (علیه‌السلام) فرمود: «از نشانه‌های مؤمن، سه چیز است: حسن تدبیر در معیشت، صبر بر مشکلات و بلاها، و فقه در دین. و فرمود: در مردی که در معیشت خود اعتدال ندارد، هیچ خیری نیست؛ نه برای دنیای او و نه برای آخرتش.»

[رقم الحدیث الکلی: 22000 - رقم الحدیث الباب: 9]

22000- 9- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلی عُنُقِکَ قَالَ فَضَمَّ یَدَهُ فَقَالَ هَکَذَا وَ لا تَبْسُطْها کُلَّ الْبَسْطِ ⁽³⁾قَالَ فَبَسَطَ رَاحَتَهُ وَ قَالَ هَکَذَا.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

عبدالله بن سنان از امام صادق (علیه‌السلام) نقل می‌کند که در تفسیر آیه شریفه «و لا تجعل یدک مغلولة الی عنقک» (اسراء، 29) فرمود: «دستت را به گردنت بسته مکن.» سپس دستش را به حالت بسته درآورد و گفت: «این گونه است» و سپس دستش را گسترش داد و گفت: «و دستت را به تمام و کمال باز مگذار.»

23- بَابُ وُجُوبِ الْکَدِّ عَلَی الْعِیَالِ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلَالِ‌

اشارة

⁽⁶⁾23 بَابُ وُجُوبِ الْکَدِّ عَلَی الْعِیَالِ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلَالِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22001 - رقم الحدیث الباب: 1]

22001- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ

ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْکَادُّ عَلَی عِیَالِهِ ⁽¹⁾کَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽²⁾.

ترجمه:

حلبی از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: کسی که برای خانواده‌اش تلاش می‌کند مانند مجاهد در راه خداست.

[رقم الحدیث الکلی: 22002 - رقم الحدیث الباب: 2]

22002- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: الَّذِی یَطْلُبُ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ مَا یَکُفُّ بِهِ عِیَالَهُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه:

زکریا بن آدم از امام رضا (ع) روایت کرده که فرمود: کسی که از فضل خداوند چیزی طلب می‌کند تا با آن نیاز خانواده‌اش را برطرف سازد، اجرش بزرگ‌تر از مجاهد در راه خدای عزوجل است.

[رقم الحدیث الکلی: 22003 - رقم الحدیث الباب: 3]

22003- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ الرَّجُلُ مُعْسِراً یَعْمَلُ بِقَدْرِ مَا یَقُوتُ بِهِ نَفْسَهُ وَ أَهْلَهُ لَا یَطْلُبُ حَرَاماً فَهُوَ کَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ.

ترجمه:

فضیل بن یسار از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: هنگامی که مردی تنگدست باشد و به اندازه‌ای کار کند که نیاز خود و خانواده‌اش را تأمین کند و به دنبال حرام نباشد، او مانند مجاهد در راه خداست.

[رقم الحدیث الکلی: 22004 - رقم الحدیث الباب: 4]

22004- 4- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع إِذَا أَصْبَحَ خَرَجَ غَادِیاً فِی طَلَبِ الرِّزْقِ فَقِیلَ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَیْنَ تَذْهَبُ فَقَالَ أَتَصَدَّقُ لِعِیَالِی قِیلَ لَهُ أَ تَتَصَدَّقُ فَقَالَ مَنْ طَلَبَ الْحَلَالَ فَهُوَ مِنَ اللَّهِ صَدَقَةٌ عَلَیْهِ.

ترجمه:

عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: هنگامی که علی بن حسین (ع) صبح می‌کرد، برای طلب روزی بیرون می‌رفت. به او گفته شد: ای پسر رسول خدا، کجا می‌روی؟ فرمود: صدقه‌ای برای خانواده‌ام می‌برم. به او گفته شد: آیا صدقه می‌بری؟ فرمود: کسی که حلال طلب کند، این از جانب خدا صدقه‌ای بر اوست.

[رقم الحدیث الکلی: 22005 - رقم الحدیث الباب: 5]

22005- 5- ⁽⁶⁾وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ ⁽⁷⁾عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ ⁽⁸⁾عَنِ ابْنِ

أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مِنَ الرِّزْقِ مَا یُیَبِّسُ الْجِلْدَ عَلَی الْعَظْمِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

زراره از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: همانا برخی از روزی‌ها هستند که پوست را بر استخوان خشک می‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 22006 - رقم الحدیث الباب: 6]

22006- 6- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ أَنْ یَکُونَ الْقَیِّمَ عَلَی عِیَالِهِ.

ترجمه:

محمد بن علی بن حسین گفت که امام (ع) فرمود: از خوشبختی مرد این است که سرپرست خانواده‌اش باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 22007 - رقم الحدیث الباب: 7]

22007- 7- ⁽³⁾قَالَ وَ قَالَ النَّبِیُّ ص مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ یُضَیِّعُ مَنْ یَعُولُ.

ترجمه:

و پیامبر (ص) فرمود: ملعون است، ملعون است کسی که افراد تحت سرپرستی خود را ضایع کند.

[رقم الحدیث الکلی: 22008 - رقم الحدیث الباب: 8]

22008- 8- ⁽⁴⁾قَالَ وَ قَالَ ع کَفَی بِالْمَرْءِ إِثْماً أَنْ یُضَیِّعَ مَنْ یَعُولُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

و امام (ع) فرمود: برای گناهکار بودن شخص همین بس که افراد تحت سرپرستی‌اش را ضایع کند.

24- بَابُ اسْتِحْبَابِ شِرَاءِ الْعَقَارِ وَ کَرَاهَةِ بَیْعِهِ إِلَّا أَنْ یُشْتَرَی بِثَمَنِهِ بَدَلُهُ وَ کَوْنِ الْعَقَارَاتِ مُتَفَرِّقَةً

اشارة

⁽¹⁾24 بَابُ اسْتِحْبَابِ شِرَاءِ الْعَقَارِ وَ کَرَاهَةِ بَیْعِهِ إِلَّا أَنْ یُشْتَرَی بِثَمَنِهِ بَدَلُهُ وَ کَوْنِ الْعَقَارَاتِ مُتَفَرِّقَةً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22009 - رقم الحدیث الباب: 1]

22009- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا یُخَلِّفُ الرَّجُلُ بَعْدَهُ شَیْئاً أَشَدَّ عَلَیْهِ مِنَ الْمَالِ الصَّامِتِ قَالَ قُلْتُ: لَهُ کَیْفَ یَصْنَعُ بِهِ قَالَ یَجْعَلُهُ فِی الْحَائِطِ وَ الْبُسْتَانِ وَ الدَّارِ.

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ زُرَارَةَ نَحْوَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

زراره از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: چیزی که مرد پس از خود به جا می‌گذارد، سخت‌تر از مال بی‌حرکت(پول نقد) نیست. گفتم: با آن چه باید کرد؟ فرمود: آن را تبدیل کند به باغ و خانه .

[رقم الحدیث الکلی: 22010 - رقم الحدیث الباب: 2]

22010- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ إِنَّ رَجُلًا أَتَی جَعْفَراً ع شَبِیهاً بِالْمُسْتَنْصِحِ لَهُ فَقَالَ لَهُ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ کَیْفَ صِرْتَ اتَّخَذْتَ الْأَمْوَالَ قِطَعاً مُتَفَرِّقَةً وَ لَوْ کَانَتْ فِی مَوْضِعٍ کَانَ أَیْسَرَ ⁽⁵⁾لِمَئُونَتِهَا وَ أَعْظَمَ لِمَنْفَعَتِهَا فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اتَّخَذْتُهَا مُتَفَرِّقَةً فَإِنْ أَصَابَ هَذَا الْمَالَ شَیْ‌ءٌ سَلِمَ هَذَا وَ الصُّرَّةُ تَجْمَعُ هَذَا کُلَّهُ.

ترجمه:

معمر بن خلاد روایت کرده که شنیدم امام کاظم (ع) فرمود: مردی نزد امام جعفر صادق (ع) آمد، گویی می‌خواست به ایشان نصیحتی کند، و گفت: ای اباعبدالله، چرا اموالت را به صورت قطعه‌های پراکنده قرار داده‌ای؟ اگر همه در یک مکان بود، هزینه نگهداری آن‌ها آسان‌تر و منفعت آن‌ها بیشتر بود. امام صادق (ع) فرمود: من آن‌ها را پراکنده قرار دادم تا اگر برای بخشی از این اموال اتفاقی افتاد، بقیه سالم بماند، و صرّه همه این‌ها را در خود جمع نمی‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 22011 - رقم الحدیث الباب: 3]

22011- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁷⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ

ع لِمُصَادِفٍ مَوْلَاهُ اتَّخِذْ عُقْدَةً أَوْ ضَیْعَةً فَإِنَّ الرَّجُلَ إِذَا نَزَلَتْ بِهِ النَّازِلَةُ أَوِ الْمُصِیبَةُ فَذَکَرَ أَنَّ وَرَاءَ ظَهْرِهِ مَا یُقِیمُ عِیَالَهُ کَانَ أَسْخَی لِنَفْسِهِ.

ترجمه:

محمد بن مرزم از پدرش نقل می‌کند که امام صادق (ع) به مصادف غلام خود فرمود: برای خود یک عقده یا دارایی تهیه کن، زیرا هنگامی که مصیبت یا بلایی بر مردی نازل شود و او به یاد بیاورد که چیزی برای تأمین خانواده‌اش پشت سر دارد، این برای او سخاوت بیشتری به ارمغان می‌آورد.

[رقم الحدیث الکلی: 22012 - رقم الحدیث الباب: 4]

22012- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا دَخَلَ النَّبِیُّ ص الْمَدِینَةَ- خَطَّ دُورَهَا بِرِجْلِهِ ثُمَّ قَالَ- اللَّهُمَّ مَنْ بَاعَ رِبَاعَهُ ⁽²⁾فَلَا تُبَارِکْ لَهُ.

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِیرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مَنْ بَاعَ رُقْعَةً مِنْ أَرْضٍ فَلَا تُبَارِکْ فِیهِ ⁽³⁾

ترجمه:

معاویه بن عمار از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: هنگامی که پیامبر (ص) به مدینه وارد شد، با پای خود دور آن را خط زد و سپس گفت: خداوندا، هر کس که املاک خود را بفروشد، برایش برکت قرار مده

[رقم الحدیث الکلی: 22013 - رقم الحدیث الباب: 5]

22013- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: دَعَانِی أَبُو جَعْفَرٍ ع ⁽⁵⁾فَقَالَ بَاعَ فُلَانٌ أَرْضَهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ مَکْتُوبٌ فِی التَّوْرَاةِ- أَنَّ مَنْ بَاعَ أَرْضاً أَوْ مَاءً وَ لَمْ یَضَعْ ثَمَنَهُ فِی أَرْضٍ وَ مَاءٍ ذَهَبَ ثَمَنُهُ مَحْقاً.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽⁷⁾.

ترجمه:

أبان بن عثمان روایت کرده که امام باقر (ع) مرا فراخواند و فرمود: فلانی زمینش را فروخته است؟ گفتم: بله. فرمود: در تورات نوشته شده که هر کس زمینی یا آبی را بفروشد و بهای آن را در زمینی یا آبی دیگر نگذارد، بهایش از بین خواهد رفت.

[رقم الحدیث الکلی: 22014 - رقم الحدیث الباب: 6]

22014- 6- ⁽⁸⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنِ

الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ وَهْبٍ الْحَرِیرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مُشْتَرِی الْعُقْدَةِ مَرْزُوقٌ وَ بَائِعُهَا مَمْحُوقٌ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽²⁾.

ترجمه:

وهب حریری از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: خریدار دارایی، روزی داده شده است و فروشنده آن دچار نقصان می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 22015 - رقم الحدیث الباب: 7]

22015- 7- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یُوسُفَ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ هِشَامِ بْنِ أَحْمَرَ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: ثَمَنُ الْعَقَارِ مَمْحُوقٌ إِلَّا أَنْ یُجْعَلَ فِی عَقَارٍ مِثْلِهِ.

ترجمه:

هشام بن أحمر از امام کاظم (ع) روایت کرده که فرمود: بهای املاک نابود می‌شود مگر این‌که در ملکی مانند آن سرمایه‌گذاری شود.

[رقم الحدیث الکلی: 22016 - رقم الحدیث الباب: 8]

22016- 8- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مِسْمَعٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ لِیَ أَرْضاً تُطْلَبُ مِنِّی وَ یُرَغِّبُونِّی فَقَالَ لِی یَا أَبَا سَیَّارٍ- أَمَا عَلِمْتَ أَنَّهُ مَنْ بَاعَ الْمَاءَ وَ الطِّینَ وَ لَمْ یَجْعَلْ مَالَهُ فِی الْمَاءِ وَ الطِّینِ ذَهَبَ مَالُهُ هَبَاءً قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی أَبِیعُ بِالثَّمَنِ الْکَثِیرِ وَ أَشْتَرِی مَا هُوَ أَوْسَعُ رُقْعَةً ⁽⁵⁾مِنْهُ فَقَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

مسمع روایت کرده که به امام صادق (ع) گفتم: من زمینی دارم که از من می‌خواهند بفروشم و مرا به فروش آن تشویق می‌کنند. امام به من فرمود: ای اباسیار، آیا نمی‌دانی هر کس آب و خاک را بفروشد و پول آن را در آب و خاک دیگری نگذارد، مالش به هدر می‌رود؟ گفتم: فدایت شوم، من آن را با قیمت زیاد می‌فروشم و چیزی وسیع‌تر از آن را می‌خرم. امام فرمود: ایرادی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 22017 - رقم الحدیث الباب: 9]

22017- 9- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ

السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ النَّبِیَّ ص سُئِلَ أَیُّ الْمَالِ بَعْدَ الْبَقَرِ خَیْرٌ فَقَالَ الرَّاسِیَاتُ فِی الْوَحَلِ وَ الْمُطْعِمَاتُ فِی الْمَحْلِ نِعْمَ الشَّیْ‌ءُ النَّخْلُ مَنْ بَاعَهُ فَإِنَّمَا ثَمَنُهُ بِمَنْزِلَةِ رَمَادٍ عَلَی رَأْسِ شَاهِقٍ ⁽¹⁾فِی یَوْمٍ عَاصِفٍ إِلَّا أَنْ یُخْلِفَ مَکَانَهَا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽³⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

سکونی از امام صادق (ع) در حدیثی روایت کرده که پیامبر (ص) مورد پرسش قرار گرفت که پس از گاو، بهترین مال چیست؟ فرمود: آنچه که در گل ثابت می‌ماند و در خشکسالی خوراک می‌دهد. نخل (خرما) چیز خوبی است؛ اما هر کس آن را بفروشد، بهایش همچون خاکستری است بر قله‌ای بلند در روزی طوفانی، مگر اینکه جای آن را با چیزی دیگر پر کند.

25- بَابُ اسْتِحْبَابِ مُبَاشَرَةِ کِبَارِ الْأُمُورِ کَشِرَاءِ الْعَقَارِ وَ الرَّقِیقِ وَ الْإِبِلِ وَ الِاسْتِنَابَةِ فِیمَا سِوَاهَا وَ اخْتِیَارِ مَعَالِی الْأُمُورِ وَ تَرْکِ حَقِیرِهَا

اشارة

⁽⁶⁾25 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُبَاشَرَةِ کِبَارِ الْأُمُورِ کَشِرَاءِ الْعَقَارِ وَ الرَّقِیقِ وَ الْإِبِلِ وَ الِاسْتِنَابَةِ فِیمَا سِوَاهَا وَ اخْتِیَارِ مَعَالِی الْأُمُورِ وَ تَرْکِ حَقِیرِهَا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22018 - رقم الحدیث الباب: 1]

22018- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: بَاشِرْ کِبَارَ أُمُورِکَ وَ کِلْ مَا شُقَّ ⁽⁸⁾مِنْهَا إِلَی غَیْرِکَ قُلْتُ ضَرْبَ أَیِّ شَیْ‌ءٍ قَالَ ضَرْبَ أَشْرِیَةِ الْعَقَارِ وَ مَا أَشْبَهَهَا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽¹⁾.

ترجمه:

یونس از مردی روایت کرده که امام صادق (ع) فرمود: کارهای بزرگ خود را خودت انجام بده و هرچه را که دشوار است به دیگری واگذار کن. گفتم: منظور چه نوع کاری است؟ فرمود: مانند خرید و فروش املاک و کارهای مشابه آن.

[رقم الحدیث الکلی: 22019 - رقم الحدیث الباب: 2]

22019- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ عَنِ الْأَرْقَطِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَکُونَنَّ دَوَّاراً فِی الْأَسْوَاقِ وَ لَا تَلِ دَقَائِقَ الْأَشْیَاءِ بِنَفْسِکَ فَإِنَّهُ لَا یَنْبَغِی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ ذِی الْحَسَبِ وَ الدِّینِ أَنْ یَلِیَ شِرَاءَ دَقَائِقِ الْأَشْیَاءِ بِنَفْسِهِ مَا خَلَا ثَلَاثَةَ أَشْیَاءَ فَإِنَّهُ یَنْبَغِی لِذِی الدِّینِ وَ الْحَسَبِ أَنْ یَلِیَهَا بِنَفْسِهِ الْعَقَارَ وَ الرَّقِیقَ وَ الْإِبِلَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْأَرْقَطِ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

ارقط روایت کرده که امام صادق (ع) فرمود: نباید در بازارها پیوسته بگردی و خودت امور کوچک را انجام دهی، زیرا شایسته نیست که یک مرد مسلمان با حیثیت و دین، خرید امور جزئی را خود انجام دهد، مگر در سه چیز که شایسته است خودش انجام دهد: زمین، غلام، و شتر.

[رقم الحدیث الکلی: 22020 - رقم الحدیث الباب: 3]

22020- 3- ⁽⁴⁾الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ نَصْرِ بْنِ الصَّبَّاحِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ الْعَمِّیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ بَشَّارٍ الْوَشَّاءِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ قَالَ: دَخَلَ الْکُمَیْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَنْشَدَهُ

أَخْلَصَ اللَّهُ لِی هَوَایَ فَمَا أُغْرِقُ نَزْعاً وَ لَا تَطِیشُ سِهَامِی

قَالَ صَاحِبُ الصِّحَاحِ السَّفْسَافُ الرَّدِی‌ءُ مِنْ کُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ الْأَمْرُ الْحَقِیرُ وَ

فِی الْحَدِیثِ أَنَّ اللَّهَ یُحِبُّ مَعَالِیَ الْأُمُورِ وَ یَکْرَهُ سَفْسَافَهَا وَ یُرْوَی یُبْغِضُ.

انْتَهَی ⁽⁵⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْمَلَابِسِ ⁽¹⁾.

ترجمه:

داود بن نعمان روایت کرده که کُمیَت به حضور امام صادق (ع) رسید و این شعر را برای او خواند:

"خداوند عشق مرا خالص گردانید، پس نه تیرم به خطا می‌رود و نه هدفم را از دست می‌دهم."

امام صادق (ع) به او فرمود: این‌گونه نگو، بلکه بگو: "شاید تیرم به خطا رود، اما هدفم از دست نمی‌رود." سپس فرمود: همانا خداوند عزوجل امور والا را دوست دارد و امور پست و بی‌ارزش را ناپسند می‌دارد.

راوی صحاح می‌گوید: "سفساف" به معنای هر چیز پست و بی‌ارزش است، و در حدیث آمده است که خداوند امور والا را دوست دارد و امور پست را ناپسند (یا دشمن) می‌دارد.

26- بَابُ کَرَاهَةِ طَلَبِ الْحَوَائِجِ مِنْ مُسْتَحْدِثِ النِّعْمَةِ

اشارة

⁽²⁾26 بَابُ کَرَاهَةِ طَلَبِ الْحَوَائِجِ مِنْ مُسْتَحْدِثِ النِّعْمَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22021 - رقم الحدیث الباب: 1]

22021- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنْ زَکَرِیَّا الْمُؤْمِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّمَا مَثَلُ الْحَاجَةِ إِلَی مَنْ أَصَابَ مَالَهُ حَدِیثاً کَمَثَلِ الدِّرْهَمِ فِی فَمِ الْأَفْعَی أَنْتَ إِلَیْهِ مُحْوِجٌ وَ أَنْتَ مِنْهَا عَلَی خَطَرٍ.

ترجمه:

ابوحمزه ثمالی روایت کرده که امام باقر (ع) فرمود: مثال نیاز داشتن به کسی که به‌تازگی به ثروتی دست یافته، مانند درهمی است در دهان مار؛ تو به آن نیاز داری، اما از آن در خطر هستی.

[رقم الحدیث الکلی: 22022 - رقم الحدیث الباب: 2]

22022- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْخَرَّازِ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: یَا دَاوُدُ تُدْخِلُ یَدَکَ فِی فَمِ التِّنِّینِ ⁽⁵⁾إِلَی الْمِرْفَقِ خَیْرٌ لَکَ مِنْ طَلَبِ الْحَوَائِجِ إِلَی مَنْ لَمْ یَکُنْ فَکَانَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

داود رقی روایت کرده که امام صادق (ع) فرمود: ای داود، دستت را تا آرنج در دهان اژدها فرو کنی برایت بهتر است از اینکه نیازهای خود را از کسی بخواهی که (فقیر بوده و) تازه به ثروت رسیده است.

[رقم الحدیث الکلی: 22023 - رقم الحدیث الباب: 3]

22023- 3- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی

عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ قَالَ: اسْتَقْرَضَ قَهْرَمَانٌ ⁽¹⁾لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- مِنْ رَجُلٍ طَعَاماً لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَأَلَحَّ فِی التَّقَاضِی فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- أَ لَمْ أَنْهَکَ أَنْ تَسْتَقْرِضَ مِمَّنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ ثُمَّ کَانَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽²⁾

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾.

ترجمه:

حفص بن بختری روایت کرده که قهرمان(کارگذارحضرت) برای امام صادق (ع) از مردی غذایی قرض کرد و در تقاضای آن اصرار کرد. امام صادق (ع) به او فرمود: آیا به تو نگفتم که از کسی که (به‌تازگی به ثروت رسیده و) چیزی ندارد، قرض نگیری؟

27- بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاقْتِصَارِ عَلَی مُعَامَلَةِ مَنْ نَشَأَ فِی الْخَیْرِ

اشارة

⁽⁴⁾27 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاقْتِصَارِ عَلَی مُعَامَلَةِ مَنْ نَشَأَ فِی الْخَیْرِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22024 - رقم الحدیث الباب: 1]

22024- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ فَضْلٍ النَّوْفَلِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ الرَّازِیِّ ⁽⁶⁾قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُخَالِطُوا وَ لَا تُعَامِلُوا إِلَّا مَنْ نَشَأَ فِی خَیْرٍ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ظَرِیفِ بْنِ نَاصِحٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽²⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

ابن ابی نجران رازی روایت کرده که امام صادق (ع) فرمود: معاشرت و معامله نکنید مگربا کسیکه درخیربزرگ شده .

28- بَابُ عَدَمِ جَوَازِ تَرْکِ الدُّنْیَا الَّتِی لَا بُدَّ مِنْهَا لِلْآخِرَةِ وَ بِالْعَکْسِ‌

اشارة

⁽⁵⁾28 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ تَرْکِ الدُّنْیَا الَّتِی لَا بُدَّ مِنْهَا لِلْآخِرَةِ وَ بِالْعَکْسِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22025 - رقم الحدیث الباب: 1]

22025- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع لَیْسَ مِنَّا مَنْ تَرَکَ دُنْیَاهُ لآِخِرَتِهِ وَ لَا آخِرَتَهُ لِدُنْیَاهُ.

أَقُولُ: الْمُرَادُ بِالدُّنْیَا هُنَا الَّذِی یَجِبُ تَحْصِیلُهُ مِنْ کِفَایَةِ وَاجِبِ النَّفَقَةِ وَ نَحْوِهِ.

ترجمه:

محمد بن علی بن حسین روایت کرده که امام سجاد (ع) فرمود: کسی از ما نیست که دنیا را برای آخرتش رها کند و یا آخرتش را برای دنیایش.

می‌گویم: منظور از دنیا در اینجا، آن چیزی است که باید برای تأمین نیازهای ضروری و واجب خود به دست آورد.

[رقم الحدیث الکلی: 22026 - رقم الحدیث الباب: 2]

22026- 2- ⁽⁷⁾قَالَ وَ رُوِیَ عَنِ الْعَالِمِ ع أَنَّهُ قَالَ: اعْمَلْ لِدُنْیَاکَ کَأَنَّکَ تَعِیشُ أَبَداً وَ اعْمَلْ لآِخِرَتِکَ کَأَنَّکَ تَمُوتُ غَداً.

ترجمه:

روایت شده از امام کاظم علیه السلام که فرمود: برای دنیایت چنان عمل کن که گویا همیشه زنده خواهی بود، و برای آخرتت چنان عمل کن که گویا فردا خواهی مرد.

[رقم الحدیث الکلی: 22027 - رقم الحدیث الباب: 3]

22027- 3- ⁽⁸⁾قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَی تَقْوَی اللَّهِ الْغِنَی.

ترجمه:

رسول خدا (ص) فرمود: ثروت، کمک خوبی برای تقوای الهی است.

[رقم الحدیث الکلی: 22028 - رقم الحدیث الباب: 4]

22028- 4- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ ⁽²⁾عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ ع اشْتَدَّتْ مَئُونَةُ الدُّنْیَا وَ مَئُونَةُ الْآخِرَةِ أَمَّا مَئُونَةُ الدُّنْیَا فَإِنَّکَ لَا تَمُدُّ یَدَکَ إِلَی شَیْ‌ءٍ مِنْهَا إِلَّا وَجَدْتَ فَاجِراً قَدْ سَبَقَکَ إِلَیْهِ وَ أَمَّا مَئُونَةُ الْآخِرَةِ فَإِنَّکَ لَا تَجِدُ إِخْوَاناً یُعِینُونَکَ عَلَیْهَا.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ ⁽³⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

حفص بن غیاث روایت کرده که امام کاظم (ع) فرمود: هزینه و سختی دنیا و آخرت شدید است. اما هزینه دنیایی این است که به هر چیزی از آن دست دراز می‌کنی، می‌بینی پیش از تو فرد ناپرهیزی به آن رسیده است؛ و هزینه آخرت این است که برادرانی نمی‌یابی که تو را بر آن یاری دهند.

29- بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاغْتِرَابِ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ التَّبْکِیرِ إِلَیْهِ وَ الْإِسْرَاعِ فِی الْمَشْیِ‌

اشارة

⁽⁶⁾29 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاغْتِرَابِ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ التَّبْکِیرِ إِلَیْهِ وَ الْإِسْرَاعِ فِی الْمَشْیِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22029 - رقم الحدیث الباب: 1]

22029- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَیُحِبُّ الِاغْتِرَابَ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ.

ترجمه:

عمر بن اُذینه از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: خداوند تبارک و تعالی سفر کردن برای طلب روزی را دوست دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 22030 - رقم الحدیث الباب: 2]

22030- 2- ⁽⁸⁾قَالَ وَ قَالَ ع اشْخَصْ یَشْخَصْ لَکَ الرِّزْقُ.

ترجمه:

و فرمود: حرکت کن تا روزی به‌سویت روان شود.

[رقم الحدیث الکلی: 22031 - رقم الحدیث الباب: 3]

22031- 3- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنِّی لَأُحِبُّ أَنْ أَرَی الرَّجُلَ مُتَحَرِّفاً فِی طَلَبِ الرِّزْقِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ اللَّهُمَّ بَارِکْ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا.

ترجمه:

از علی بن عبدالعزیز نقل شده که امام صادق علیه‌السلام فرمود: «من دوست دارم مرد را در حال کار و تلاش برای به دست آوردن روزی ببینم. رسول خدا صلی‌الله علیه و آله فرمود: خدایا! به امت من در بامدادان برکت ده.»

[رقم الحدیث الکلی: 22032 - رقم الحدیث الباب: 4]

22032- 4- ⁽²⁾قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع تَعَلَّمُوا مِنَ الْغُرَابِ ثَلَاثَ خِصَالٍ اسْتِتَارَهُ بِالسِّفَادِ وَ بُکُورَهُ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ حَذَرَهُ.

ترجمه:

امام صادق علیه‌السلام فرمود: «از کلاغ سه خصلت را بیاموزید: پنهان کردن در زمان جفت‌گیری، بیدار شدن زود هنگام برای طلب روزی، و احتیاط و هوشیاری‌اش.»

[رقم الحدیث الکلی: 22033 - رقم الحدیث الباب: 5]

22033- 5- ⁽³⁾قَالَ وَ قَالَ ع إِذَا أَرَادَ أَحَدُکُمُ الْحَاجَةَ فَلْیُبَکِّرْ إِلَیْهَا فَإِنِّی سَأَلْتُ رَبِّی عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یُبَارِکَ لِأُمَّتِی فِی بُکُورِهَا.

ترجمه:

امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هرگاه یکی از شما حاجتی داشت، باید صبح زود به دنبال آن برود، زیرا من از پروردگارم عز و جل خواستم که در صبح زود برای امتم برکت قرار دهد.»

[رقم الحدیث الکلی: 22034 - رقم الحدیث الباب: 6]

22034- 6- ⁽⁴⁾قَالَ وَ قَالَ ع إِذَا أَرَادَ أَحَدُکُمْ حَاجَةً فَلْیُبَکِّرْ إِلَیْهَا وَ لْیُسْرِعِ الْمَشْیَ إِلَیْهَا.

ترجمه:

امام صادق علیه‌السلام فرمود: «هرگاه یکی از شما حاجتی دارد، باید صبح زود به سراغ آن برود و در راه رفتن به سوی آن شتاب کند.»

[رقم الحدیث الکلی: 22035 - رقم الحدیث الباب: 7]

22035- 7- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَجُلُوسُ الرَّجُلِ فِی دُبُرِ صَلَاةِ الْفَجْرِ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ أَنْفَذُ فِی طَلَبِ الرِّزْقِ مِنْ رُکُوبِ الْبَحْرِ قُلْتُ یَکُونُ لِلرَّجُلِ الْحَاجَةُ یَخَافُ فَوْتَهَا فَقَالَ یُدْلِجُ فِیهَا وَ لْیَذْکُرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِنَّهُ فِی تَعْقِیبٍ مَا دَامَ عَلَی وُضُوئِهِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽¹⁾وَ فِی السَّفَرِ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

حماد بن عثمان روایت کرده که از امام صادق علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمود: «نشستن مرد بعد از نماز صبح تا طلوع خورشید در طلب روزی، مؤثرتر از سفر دریا برای کسب روزی است.» گفتم: اگر شخصی نیازی داشته باشد و از دست رفتنش بترسد، چه کند؟ فرمود: «سحرگاه برای آن حاجت حرکت کند و خداوند عزّ و جلّ را یاد کند، چراکه تا زمانی که بر وضو باشد، در حالت تعقیب است.»

30- بَابُ اسْتِحْبَابِ الذَّهَابِ فِی الْحَاجَةِ عَلَی طَهَارَةٍ وَ الْمَشْیِ فِی الظِّلِ‌

اشارة

⁽⁴⁾30 بَابُ اسْتِحْبَابِ الذَّهَابِ فِی الْحَاجَةِ عَلَی طَهَارَةٍ وَ الْمَشْیِ فِی الظِّلِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22036 - رقم الحدیث الباب: 1]

22036- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع مَنْ ذَهَبَ فِی حَاجَةٍ عَلَی غَیْرِ وُضُوءٍ فَلَمْ تُقْضَ حَاجَتُهُ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّهَارَةِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

محمد بن علی بن حسین نقل می‌کند که امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «هر کس در حالی که وضو ندارد برای حاجتی برود و آن حاجت برآورده نشود، تنها باید خود را سرزنش کند.»

[رقم الحدیث الکلی: 22037 - رقم الحدیث الباب: 2]

22037- 2- ⁽⁷⁾قَالَ: وَ أَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَجُلًا فِی حَاجَةٍ وَ کَانَ یَمْشِی فِی الشَّمْسِ فَقَالَ لَهُ امْشِ فِی الظِّلِّ فَإِنَّ الظِّلَّ مُبَارَکٌ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی السَّفَرِ ⁽⁸⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

نقل شده است که رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله مردی را در حاجتی فرستاد و او در آفتاب می‌رفت. پیامبر فرمود: «در سایه راه برو، زیرا سایه مبارک است.»

31- بَابُ کَرَاهَةِ طَلَبِ الْحَوَائِجِ مِنَ النَّاسِ بِاللَّیْلِ وَ اسْتِحْبَابِ التَّزْوِیجِ فِیهِ‌

اشارة

⁽¹⁾31 بَابُ کَرَاهَةِ طَلَبِ الْحَوَائِجِ مِنَ النَّاسِ بِاللَّیْلِ وَ اسْتِحْبَابِ التَّزْوِیجِ فِیهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22038 - رقم الحدیث الباب: 1]

22038- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَزَوَّجُوا بِاللَّیْلِ فَإِنَّ اللَّهَ جَعَلَهُ سَکَناً وَ لَا تَطْلُبُوا الْحَوَائِجَ بِاللَّیْلِ فَإِنَّهُ مُظْلِمٌ.

ترجمه:

نقل شده است که ابو عبدالله (علیه‌السلام) فرمودند: «در شب ازدواج کنید، زیرا خداوند آن را آرامش قرار داده است و در شب‌ها حاجت‌ها را طلب نکنید، زیرا شب تاریک است.»

[رقم الحدیث الکلی: 22039 - رقم الحدیث الباب: 2]

22039- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَمَّنْ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا طَلَبْتُمُ الْحَوَائِجَ فَاطْلُبُوهَا بِالنَّهَارِ فَإِنَّ اللَّهَ جَعَلَ الْحَیَاءَ فِی الْعَیْنَیْنِ وَ إِذَا تَزَوَّجْتُمْ فَتَزَوَّجُوا بِاللَّیْلِ فَإِنَّ اللَّهَ جَعَلَ اللَّیْلَ سَکَناً.

ترجمه:

نقل شده است که ابو جعفر (علیه‌السلام) فرمودند: «وقتی حاجت‌ها را طلب می‌کنید، آنها را در روز طلب کنید؛ زیرا خداوند حیا را در چشم‌ها قرار داده است. و هنگامی که ازدواج می‌کنید، در شب ازدواج کنید؛ زیرا خداوند شب را آرامش قرار داده است.»

[رقم الحدیث الکلی: 22040 - رقم الحدیث الباب: 3]

22040- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ بِنْتِ إِلْیَاسَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ اللَّیْلَ سَکَناً وَ جَعَلَ النِّسَاءَ سَکَناً وَ مِنَ السُّنَّةِ التَّزْوِیجُ بِاللَّیْلِ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

ابو الحسن الرضا (علیه‌السلام) فرمودند: «خداوند شب را سکونتی قرار داده و زنان را نیز سکونتی قرار داده است. و از سنت است که ازدواج در شب باشد و غذا دادن نیز از موارد مهم است.»

أَبْوَابُ مَا یُکْتَسَبُ بِهِ‌

1- بَابُ تَحْرِیمِ التَّکَسُّبِ بِأَنْوَاعِ الْمُحَرَّمَاتِ‌

اشارة

⁽¹⁾1 بَابُ تَحْرِیمِ التَّکَسُّبِ بِأَنْوَاعِ الْمُحَرَّمَاتِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22041 - رقم الحدیث الباب: 1]

22041- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَی أُمَّتِی هَذِهِ الْمَکَاسِبُ الْحَرَامُ وَ الشَّهْوَةُ الْخَفِیَّةُ وَ الرِّبَا.

ترجمه:

ز ابو عبدالله (علیه‌السلام) نقل شده است که رسول خدا (صلى الله عليه وآله) فرمودند: «بیشترین چیزی که بر امتم می‌ترسم،این درآمدهای حرام، شهوت‌های پنهانی و ربا است.»

[رقم الحدیث الکلی: 22042 - رقم الحدیث الباب: 2]

22042- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْسَ بِوَلِیٍّ لِی مَنْ أَکَلَ مَالَ مُؤْمِنٍ حَرَاماً.

ترجمه:

از ابی عبدالله (علیه‌السلام) نقل شده است: «هیچ‌کس که مال مؤمنی را به‌طور حرام بخورد، ولی من نیست.»

[رقم الحدیث الکلی: 22043 - رقم الحدیث الباب: 3]

22043- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ

بُکَیْرٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَسْبُ الْحَرَامِ یَبِینُ فِی الذُّرِّیَّةِ.

ترجمه:

از ابی عبدالله (علیه‌السلام) نقل شده است: «کسب حرام در نسل و ذرّیه نمایان می‌شود.»

[رقم الحدیث الکلی: 22044 - رقم الحدیث الباب: 4]

22044- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَشَوَّفَتِ الدُّنْیَا لِقَوْمٍ حَلَالًا مَحْضاً فَلَمْ یُرِیدُوهَا فَدَرَجُوا ثُمَّ تَشَوَّفَتْ لِقَوْمٍ حَلَالًا وَ شُبْهَةً فَقَالُوا لَا حَاجَةَ لَنَا فِی الشُّبْهَةِ وَ تَوَسَّعُوا فِی الْحَلَالِ ثُمَّ تَشَوَّفَتْ لِقَوْمٍ حَرَاماً وَ شُبْهَةً فَقَالُوا لَا حَاجَةَ لَنَا فِی الْحَرَامِ وَ تَوَسَّعُوا فِی الشُّبْهَةِ ثُمَّ تَشَوَّفَتْ لِقَوْمٍ حَرَاماً مَحْضاً فَیَطْلُبُونَهَا فَلَا یَجِدُونَهَا وَ الْمُؤْمِنُ یَأْکُلُ فِی الدُّنْیَا بِمَنْزِلَةِ الْمُضْطَرِّ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از ابی عبدالله (علیه‌السلام) نقل شده است: «دنیا به سوی گروهی مشتاق شد که فقط حلال می‌طلبیدند، اما آنها آن را نخواستند و از آن بالا رفتند. سپس دنیا به سوی گروهی دیگر که حلال و شبهه‌دار می‌خواستند، خود را زینت داد و آنها گفتند: ما نیازی به شبهه نداریم و در حلال وسعت گرفتند. سپس دنیا به سمت گروهی که حرام و شبهه‌دار را می‌خواستند، خود را زینت داد وآنها گفتند: ما نیازی به حرام نداریم و در شبهه وسعت گرفتند. سپس دنیا به سوی گروهی که فقط حرام را می‌خواستند،خود را زینت داد و آنها آن را طلبیدند، اما نمی‌یابند. مؤمن در دنیا مانند مضطرّ است که می‌خورد.»

[رقم الحدیث الکلی: 22045 - رقم الحدیث الباب: 5]

22045- 5- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع یَا دَاوُدُ إِنَّ الْحَرَامَ لَا یَنْمِی وَ إِنْ نَمَی لَمْ یُبَارَکْ لَهُ فِیهِ وَ مَا أَنْفَقَهُ لَمْ یُؤْجَرْ عَلَیْهِ وَ مَا خَلَّفَهُ کَانَ زَادَهُ إِلَی النَّارِ.

ترجمه:

از ابو الحسن (علیه‌السلام) نقل شده است: «ای داود! حرام رشد نمی‌کند و اگر هم رشد کند، در آن برکت نیست. و هرچه در آن خرج کنی، بر تو اجری نخواهد داشت و آنچه که باقی می‌گذارد، زاد و توشه‌اش برای آتش خواهد بود.»

[رقم الحدیث الکلی: 22046 - رقم الحدیث الباب: 6]

22046- 6- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَدِمْنا إِلی ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً ⁽⁵⁾قَالَ إِنْ کَانَتْ أَعْمَالُهُمْ لَأَشَدَّ بَیَاضاً مِنَ الْقَبَاطِیِّ ⁽⁶⁾فَیَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهَا کُونِی هَبَاءً وَ ذَلِکَ أَنَّهُمْ کَانُوا إِذَا شَرَعَ لَهُمُ الْحَرَامُ أَخَذُوهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽¹⁾وَ فِی جِهَادِ النَّفْسِ ⁽²⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از ابی عبد الله (علیه‌السلام) نقل شده است که در تفسیر آیه «و قدّمنا الی ما عملوا من عمل فجعلناه هباءً منثوراً» (سوره فرقان، آیات 23-25) گفت: «اگر اعمالشان از نظر ظاهر بسیار سفیدتر از لباس‌های سفید باشد، خداوند به آن می‌فرماید: "هبا (غبار) شو!" و این به این دلیل است که وقتی برایشان حرامی مقرر شده، آن را پذیرفته‌اند.»

2- بَابُ جَوَازِ التَّکَسُّبِ بِالْمُبَاحَاتِ وَ ذِکْرِ جُمْلَةٍ مِنْهَا وَ مِنَ الْمُحَرَّمَاتِ‌

اشارة

⁽⁵⁾2 بَابُ جَوَازِ التَّکَسُّبِ بِالْمُبَاحَاتِ وَ ذِکْرِ جُمْلَةٍ مِنْهَا وَ مِنَ الْمُحَرَّمَاتِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22047 - رقم الحدیث الباب: 1]

22047- 1- ⁽⁶⁾الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ مَعَایِشِ الْعِبَادِ فَقَالَ جَمِیعُ الْمَعَایِشِ کُلِّهَا مِنْ وُجُوهِ الْمُعَامَلَاتِ فِیمَا بَیْنَهُمْ مِمَّا یَکُونُ لَهُمْ فِیهِ الْمَکَاسِبُ أَرْبَعُ جِهَاتٍ ⁽⁷⁾وَ یَکُونُ مِنْهَا حَلَالٌ مِنْ جِهَةٍ حَرَامٌ مِنْ جِهَةٍ فَأَوَّلُ هَذِهِ الْجِهَاتِ الْأَرْبَعَةِ الْوِلَایَةُ ثُمَّ التِّجَارَةُ ثُمَّ الصِّنَاعَاتُ تَکُونُ حَلَالًا مِنْ جِهَةٍ حَرَاماً مِنْ جِهَةٍ ثُمَّ الْإِجَارَاتُ وَ الْفَرْضُ مِنَ اللَّهِ عَلَی الْعِبَادِ فِی هَذِهِ الْمُعَامَلَاتِ الدُّخُولُ فِی جِهَاتِ الْحَلَالِ وَ الْعَمَلُ بِذَلِکَ الْحَلَالِ مِنْهَا وَ اجْتِنَابُ جِهَاتِ الْحَرَامِ مِنْهَا فَإِحْدَی الْجِهَتَیْنِ مِنَ الْوِلَایَةِ وِلَایَةُ وُلَاةِ الْعَدْلِ الَّذِینَ أَمَرَ اللَّهُ بِوِلَایَتِهِمْ عَلَی

النَّاسِ وَ الْجِهَةُ الْأُخْرَی وِلَایَةُ وُلَاةِ الْجَوْرِ فَوَجْهُ الْحَلَالِ مِنَ الْوِلَایَةِ وِلَایَةُ الْوَالِی الْعَادِلِ وَ وِلَایَةُ وُلَاتِهِ بِجِهَةِ مَا أَمَرَ بِهِ الْوَالِی الْعَادِلُ بِلَا زِیَادَةٍ وَ لَا نُقْصَانٍ فَالْوِلَایَةُ لَهُ وَ الْعَمَلُ مَعَهُ وَ مَعُونَتُهُ وَ تَقْوِیَتُهُ حَلَالٌ مُحَلَّلٌ وَ أَمَّا وَجْهُ الْحَرَامِ مِنَ الْوِلَایَةِ فَوِلَایَةُ الْوَالِی الْجَائِرِ وَ وِلَایَةُ وُلَاتِهِ فَالْعَمَلُ لَهُمْ وَ الْکَسْبُ مَعَهُمْ بِجِهَةِ الْوِلَایَةِ لَهُمْ حَرَامٌ مُحَرَّمٌ مُعَذَّبٌ فَاعِلُ ذَلِکَ عَلَی قَلِیلٍ مِنْ فِعْلِهِ أَوْ کَثِیرٍ لِأَنَّ کُلَّ شَیْ‌ءٍ مِنْ جِهَةِ الْمَئُونَةِ لَهُ مَعْصِیَةٌ کَبِیرَةٌ مِنَ الْکَبَائِرِ وَ ذَلِکَ أَنَّ فِی وِلَایَةِ الْوَالِی الْجَائِرِ دُرُوسَ الْحَقِّ کُلِّهِ فَلِذَلِکَ حَرُمَ الْعَمَلُ مَعَهُمْ وَ مَعُونَتُهُمْ وَ الْکَسْبُ مَعَهُمْ إِلَّا بِجِهَةِ الضَّرُورَةِ نَظِیرِ الضَّرُورَةِ إِلَی الدَّمِ وَ الْمَیْتَةِ وَ أَمَّا تَفْسِیرُ التِّجَارَاتِ فِی جَمِیعِ الْبُیُوعِ وَ وُجُوهِ الْحَلَالِ مِنْ وَجْهِ التِّجَارَاتِ الَّتِی یَجُوزُ لِلْبَائِعِ أَنْ یَبِیعَ مِمَّا لَا یَجُوزُ لَهُ وَ کَذَلِکَ الْمُشْتَرِی الَّذِی یَجُوزُ لَهُ شِرَاؤُهُ مِمَّا لَا یَجُوزُ لَهُ فَکُلُّ مَأْمُورٍ بِهِ مِمَّا هُوَ غِذَاءٌ لِلْعِبَادِ وَ قِوَامُهُمْ بِهِ فِی أُمُورِهِمْ فِی وُجُوهِ الصَّلَاحِ الَّذِی لَا یُقِیمُهُمْ غَیْرُهُ مِمَّا یَأْکُلُونَ وَ یَشْرَبُونَ وَ یَلْبَسُونَ وَ یَنْکِحُونَ وَ یَمْلِکُونَ وَ یَسْتَعْمِلُونَ مِنْ جَمِیعِ الْمَنَافِعِ الَّتِی لَا یُقِیمُهُمْ غَیْرُهَا وَ کُلُّ شَیْ‌ءٍ یَکُونُ لَهُمْ فِیهِ الصَّلَاحُ مِنْ جِهَةٍ مِنَ الْجِهَاتِ فَهَذَا کُلُّهُ حَلَالٌ بَیْعُهُ وَ شِرَاؤُهُ وَ إِمْسَاکُهُ وَ اسْتِعْمَالُهُ وَ هِبَتُهُ وَ عَارِیَّتُهُ وَ أَمَّا وُجُوهُ الْحَرَامِ مِنَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ فَکُلُّ أَمْرٍ یَکُونُ فِیهِ الْفَسَادُ مِمَّا هُوَ مَنْهِیٌّ عَنْهُ مِنْ جِهَةِ أَکْلِهِ أَوْ شُرْبِهِ أَوْ کَسْبِهِ أَوْ نِکَاحِهِ أَوْ مِلْکِهِ أَوْ إِمْسَاکِهِ أَوْ هِبَتِهِ أَوْ عَارِیَّتِهِ أَوْ شَیْ‌ءٍ یَکُونُ فِیهِ وَجْهٌ مِنْ وُجُوهِ الْفَسَادِ نَظِیرِ الْبَیْعِ بِالرِّبَا أَوِ الْبَیْعِ لِلْمَیْتَةِ أَوِ الدَّمِ أَوْ لَحْمِ الْخِنْزِیرِ أَوْ لُحُومِ السِّبَاعِ مِنْ صُنُوفِ سِبَاعِ الْوَحْشِ وَ الطَّیْرِ أَوْ جُلُودِهَا أَوِ الْخَمْرِ أَوْ شَیْ‌ءٍ مِنْ وُجُوهِ النَّجِسِ فَهَذَا کُلُّهُ حَرَامٌ وَ مُحَرَّمٌ لِأَنَّ ذَلِکَ کُلَّهُ مَنْهِیٌّ عَنْ أَکْلِهِ وَ شُرْبِهِ وَ لُبْسِهِ وَ مِلْکِهِ وَ إِمْسَاکِهِ وَ التَّقَلُّبِ فِیهِ فَجَمِیعُ تَقَلُّبِهِ فِی ذَلِکَ حَرَامٌ وَ کَذَلِکَ کُلُّ بَیْعٍ مَلْهُوٍّ بِهِ وَ کُلُّ مَنْهِیٍّ عَنْهُ مِمَّا یُتَقَرَّبُ بِهِ لِغَیْرِ اللَّهِ أَوْ یُقَوَّی بِهِ الْکُفْرُ وَ الشِّرْکُ مِنْ جَمِیعِ وُجُوهِ الْمَعَاصِی أَوْ

بَابٌ یُوهَنُ بِهِ الْحَقُّ فَهُوَ حَرَامٌ مُحَرَّمٌ بَیْعُهُ وَ شِرَاؤُهُ وَ إِمْسَاکُهُ وَ مِلْکُهُ وَ هِبَتُهُ وَ عَارِیَّتُهُ وَ جَمِیعُ التَّقَلُّبِ فِیهِ إِلَّا فِی حَالٍ تَدْعُو الضَّرُورَةُ فِیهِ إِلَی ذَلِکَ وَ أَمَّا تَفْسِیرُ الْإِجَارَاتِ فَإِجَارَةُ الْإِنْسَانِ نَفْسَهُ أَوْ مَا یَمْلِکُ أَوْ یَلِی أَمْرَهُ إِلَی أَنْ قَالَ وَ أَمَّا تَفْسِیرُ الصِّنَاعَاتِ فَکُلُّ مَا یَتَعَلَّمُ الْعِبَادُ أَوْ یُعَلِّمُونَ غَیْرَهُمْ مِنْ أَصْنَافِ الصِّنَاعَاتِ مِثْلِ الْکِتَابَةِ وَ الْحِسَابِ وَ التِّجَارَةِ وَ الصِّیَاغَةِ وَ السِّرَاجَةِ وَ الْبِنَاءِ وَ الْحِیَاکَةِ وَ الْقِصَارَةِ وَ الْخِیَاطَةِ وَ صَنْعَةِ صُنُوفِ التَّصَاوِیرِ مَا لَمْ یَکُنْ مُثُلَ الرُّوحَانِیِّ وَ أَنْوَاعِ صُنُوفِ الْآلَاتِ الَّتِی یَحْتَاجُ إِلَیْهَا الْعِبَادُ مِنْهَا مَنَافِعُهُمْ وَ بِهَا قِوَامُهُمْ وَ فِیهَا بُلْغَةُ جَمِیعِ حَوَائِجِهِمْ فَحَلَالٌ فِعْلُهُ وَ تَعْلِیمُهُ وَ الْعَمَلُ بِهِ وَ فِیهِ لِنَفْسِهِ أَوْ لِغَیْرِهِ وَ إِنْ کَانَتْ تِلْکَ الصِّنَاعَةُ وَ تِلْکَ الْآلَةُ قَدْ یُسْتَعَانُ بِهَا عَلَی وُجُوهِ الْفَسَادِ وَ وُجُوهِ الْمَعَاصِی وَ تَکُونُ مَعُونَةً عَلَی الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ فَلَا بَأْسَ بِصِنَاعَتِهِ وَ تَعْلِیمِهِ نَظِیرِ الْکِتَابَةِ الَّتِی هِیَ عَلَی وَجْهٍ مِنْ وُجُوهِ الْفَسَادِ تَقْوِیَةٌ وَ مَعُونَةٌ لِوُلَاةِ الْجَوْرِ کَذَلِکَ السِّکِّینُ وَ السَّیْفُ وَ الرُّمْحُ وَ الْقَوْسُ وَ غَیْرُ ذَلِکَ مِنْ وُجُوهِ الْآلَةِ الَّتِی تُصْرَفُ إِلَی جِهَاتِ الصَّلَاحِ وَ جِهَاتِ الْفَسَادِ وَ تَکُونُ آلَةً وَ مَعُونَةً عَلَیْهِمَا فَلَا بَأْسَ بِتَعْلِیمِهِ وَ تَعَلُّمِهِ وَ أَخْذِ الْأَجْرِ عَلَیْهِ وَ الْعَمَلِ بِهِ وَ فِیهِ لِمَنْ کَانَ لَهُ فِیهِ جِهَاتُ الصَّلَاحِ مِنْ جَمِیعِ الْخَلَائِقِ وَ مُحَرَّمٌ عَلَیْهِمْ فِیهِ تَصْرِیفُهُ إِلَی جِهَاتِ الْفَسَادِ وَ الْمَضَارِّ فَلَیْسَ عَلَی الْعَالِمِ وَ الْمُتَعَلِّمِ إِثْمٌ وَ لَا وِزْرٌ لِمَا فِیهِ مِنَ الرُّجْحَانِ فِی مَنَافِعِ جِهَاتِ صَلَاحِهِمْ وَ قِوَامِهِمْ وَ بَقَائِهِمْ وَ إِنَّمَا الْإِثْمُ وَ الْوِزْرُ عَلَی الْمُتَصَرِّفِ بِهَا فِی وُجُوهِ الْفَسَادِ وَ الْحَرَامِ وَ ذَلِکَ إِنَّمَا حَرَّمَ اللَّهُ الصِّنَاعَةَ الَّتِی هِیَ حَرَامٌ کُلُّهَا الَّتِی یَجِی‌ءُ مِنْهَا الْفَسَادُ مَحْضاً نَظِیرَ الْبَرَابِطِ وَ الْمَزَامِیرِ وَ الشِّطْرَنْجِ وَ کُلِّ مَلْهُوٍّ بِهِ وَ الصُّلْبَانِ وَ الْأَصْنَامِ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِکَ مِنْ صِنَاعَاتِ الْأَشْرِبَةِ الْحَرَامِ وَ مَا یَکُونُ مِنْهُ وَ فِیهِ الْفَسَادُ مَحْضاً وَ لَا یَکُونُ مِنْهُ وَ لَا فِیهِ شَیْ‌ءٌ مِنْ وُجُوهِ الصَّلَاحِ فَحَرَامٌ تَعْلِیمُهُ وَ تَعَلُّمُهُ وَ الْعَمَلُ بِهِ وَ أَخْذُ الْأَجْرِ عَلَیْهِ وَ جَمِیعُ التَّقَلُّبِ فِیهِ مِنْ جَمِیعِ وُجُوهِ الْحَرَکَاتِ کُلِّهَا إِلَّا أَنْ تَکُونَ صِنَاعَةً قَدْ تُتَصَرَّفُ إِلَی جِهَاتِ الصَّنَائِعِ وَ إِنْ کَانَ قَدْ یُتَصَرَّفُ بِهَا وَ یُتَنَاوَلُ بِهَا وَجْهٌ مِنْ وُجُوهِ الْمَعَاصِی فَلِعِلَّةِ مَا فِیهِ مِنَ

الصَّلَاحِ حَلَّ تَعَلُّمُهُ وَ تَعْلِیمُهُ وَ الْعَمَلُ بِهِ وَ یَحْرُمُ عَلَی مَنْ صَرَفَهُ إِلَی غَیْرِ وَجْهِ الْحَقِّ وَ الصَّلَاحِ فَهَذَا تَفْسِیرُ بَیَانِ وَجْهِ اکْتِسَابِ مَعَایِشِ الْعِبَادِ وَ تَعْلِیمِهِمْ فِی جَمِیعِ وُجُوهِ اکْتِسَابِهِمْ إِلَی أَنْ قَالَ وَ أَمَّا مَا یَجُوزُ مِنَ الْمِلْکِ وَ الْخِدْمَةِ فَسِتَّةُ وُجُوهٍ مِلْکُ الْغَنِیمَةِ وَ مِلْکُ الشِّرَاءِ وَ مِلْکُ الْمِیرَاثِ وَ مِلْکُ الْهِبَةِ وَ مِلْکُ الْعَارِیَّةِ وَ مِلْکُ الْأَجْرِ فَهَذِهِ وُجُوهُ مَا یَحِلُّ وَ مَا یَجُوزُ لِلْإِنْسَانِ إِنْفَاقُ مَالِهِ وَ إِخْرَاجُهُ بِجِهَةِ الْحَلَالِ فِی وُجُوهِهِ وَ مَا یَجُوزُ فِیهِ التَّصَرُّفُ وَ التَّقَلُّبُ مِنْ وُجُوهِ الْفَرِیضَةِ وَ النَّافِلَةِ.

وَ رَوَاهُ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَةِ الْمُحْکَمِ وَ الْمُتَشَابِهِ کَمَا مَرَّ فِی الْخُمُسِ ⁽¹⁾وَ غَیْرِهِ ⁽²⁾

و یأتی فی الحدیث 10 من الباب 3 من أبواب المزارعة و المساقاة.

ترجمه:

حسن بن علی بن شعبة در تحف العقول از امام صادق (ع) نقل کرده که از ایشان درباره‌ی راه‌های معیشت بندگان پرسیده شد، فرمود: همه‌ی معیشت‌ها از راه معاملات میان آنان است، از آنچه که در آن کسب‌ها دارند، در چهار نوع. و از آن چهار نوع، برخی حلال است و از جهتی حرام. پس اولین این چهار نوع، ولایت است، سپس تجارت، سپس صنایع که از جهتی حلال و از جهتی حرام است، و سپس اجارات. و وظیفه‌ی خدا بر بندگان در این معاملات، ورود به جهات حلال و عمل به آن حلال و دوری از جهات حرام آن است. پس یکی از دو جهت در ولایت، ولایتِ حاکمان عدالت است که خداوند به ولایت آنان فرمان داده.و جهت دیگر ولایت، ولایت حاکمان ستمگر است. پس وجه حلال در ولایت، ولایت حاکم عادل و ولایت کارگزاران او است به دلیل آنچه که حاکم عادل به آن فرمان داده، بدون کم و زیاد. پس ولایت برای او، و همکاری و یاری و تقویت او، حلال و حلال‌شده است. اما وجه حرام در ولایت، ولایت حاکم ستمگر و ولایت کارگزاران اوست؛ پس کار کردن برای آنان و کسب درآمد با ایشان از جهت ولایت آنان، حرام و حرام‌شده است و انجام‌دهنده آن بر اندک یا بسیار از کردار او عذاب می‌بیند، زیرا هر چیزی از جهت یاری آنان گناه بزرگی از گناهان بزرگ است. و این از آن روست که در ولایت حاکم ستمگر، نابودی تمام حق است. از این‌رو کار کردن با آنان، یاری‌شان و کسب با آنان حرام است، مگر در صورت ضرورت، همانند ضرورت به خون و مردار.

اما تفسیر تجارت‌ها در همه‌ی خرید و فروش‌ها و وجوه حلال از تجارت‌ها آن است که برای فروشنده جایز است بفروشد، از آنچه که برای او جایز نیست. و همچنین خریدار که برای او جایز است بخرد از آنچه که برای او جایز نیست. پس هر آنچه که امر شده به آن از چیزی که خوراک بندگان است و قوام امور آنان در راه‌های صلاح که چیزی جز آن آنان را برپا نمی‌دارد، از آنچه می‌خورند، می‌آشامند، می‌پوشند، ازدواج می‌کنند، مالک می‌شوند و استفاده می‌کنند از همه‌ی منافع که چیزی جز آن‌ها آنان را برپا نمی‌دارد، و هر چیزی که در آن صلاحی از جهتی باشد، این همه حلال است خرید و فروش، نگاه‌داشتن، استفاده، بخشیدن و عاریه دادن آن. اما وجوه حرام از خرید و فروش، هر امری است که در آن فساد باشد از آنچه که از خوردن، آشامیدن، کسب، ازدواج، تملک، نگاه‌داشتن، بخشیدن، عاریه دادن یا چیزی که وجهی از وجوه فساد در آن باشد، نهی شده است؛ مانند فروش با ربا، یا فروش مردار، خون، گوشت خوک، گوشت درندگان از انواع وحوش و پرندگان، یا پوست آن‌ها، یا شراب، یا هر چیزی از وجوه نجس، این‌ها همه حرام و حرام شده است، زیرا همه‌ی این‌ها از خوردن، آشامیدن، پوشیدن، تملک، نگاه‌داشتن و تصرف در آن نهی شده است؛ پس تمام تصرف در آن حرام است. همچنین هر فروش وسیله‌ی لهو و هر چیزی که از آن نهی شده است، از آنچه که برای غیر خدا تقرب جسته شود، یا به وسیله‌ی آن کفر و شرک تقویت گردد، از تمام وجوه گناه نیز حرام است. در هر راهی که موجب تضعیف حق شود، خرید، فروش، نگاه‌داشتن، تملک، بخشیدن و عاریه دادن آن حرام و حرام شده است، مگر در صورتی که ضرورت، حکم به آن کند.

اما درباره اجاره‌ها: اجاره‌ دادن شخص خود یا آنچه را مالک است یا به امورش می‌پردازد.

و در تفسیر صنایع: هر چه که بندگان یاد بگیرند یا به دیگری بیاموزند از انواع صنایع مانند نویسندگی، حسابداری، تجارت، طلاکاری، چراغ‌سازی، بنایی، بافندگی، شستشو، خیاطی و ساختن انواع تصاویر، مادامی که تصویر موجودات روح‌دار نباشد، و نیز انواع ابزارها که بندگان به آن‌ها نیاز دارند و با آن‌ها امورشان را برپا می‌دارند و همه نیازهایشان را برطرف می‌کنند، انجام و آموزش و کار با آن‌ها برای خود یا دیگران حلال است. اگرچه ممکن است آن ابزارها در راه‌های فساد و معصیت یا در خدمت حق و باطل به‌کار رود. بنابراین ساخت و آموزش و دریافت مزد برای آن‌ها و کار با آن برای هر کس که از آن‌ها در جهات صلاح استفاده کند حلال است و استفاده آن‌ها در راه فساد و ضرر برای دیگران ممنوع است و گناهی بر آموختن و آموزش آن نیست، چرا که منافعی در راستای صلاح و بقای آن‌ها دارد. اما گناه بر کسانی است که از این ابزارها در راه‌های فساد و حرام استفاده می‌کنند.

خداوند تنها صنعت‌هایی را که سراسر حرام هستند و فساد خالص در آن‌ها جریان دارد، مانند سازها، نی‌ها، شطرنج و تمام وسایل لهو، صلیب‌ها، بت‌ها و صنایع نوشیدنی‌های حرام و موارد مشابه آن را حرام کرده است. مگر اینکه صنعتی باشد که بتواند در مسیر صنایع مختلف به کار رود، حتی اگر در جهتی از آن معصیت و نافرمانی نیز دیده شود، به دلیل دارا بودن جنبه‌ای از صلاح و منفعت، یادگیری، آموزش و کار با آن حلال است. اما استفاده از آن در راه‌هایی که به صلاح و حق نمی‌انجامد، حرام می‌شود. این توضیحی است در مورد کسب معیشت بندگان و آموزش راه‌های مختلف درآمد آنها.

همچنین درباره انواع ملکی که مجاز است، شش نوع ذکر شده است:

ملک غنیمت

ملک خرید

ملک ارث

ملک هدیه

ملک عاریه

ملک اجرت

این‌ها مواردی هستند که برای انسان حلال و مجاز است که دارایی خود را صرف آنها کند و آن را در راه‌های حلال به کار گیرد و در موارد واجب و مستحب از آن بهره برداری کند.

3- بَابُ أَنَّهُ لَا یَحِلُّ مَا یُشْتَرَی بِالْمَکَاسِبِ الْمُحَرَّمَةِ إِذَا اشْتُرِیَ بِعَیْنِ الْمَالِ وَ إِلَّا حَلَ‌

اشارة

⁽⁴⁾3 بَابُ أَنَّهُ لَا یَحِلُّ مَا یُشْتَرَی بِالْمَکَاسِبِ الْمُحَرَّمَةِ إِذَا اشْتُرِیَ بِعَیْنِ الْمَالِ وَ إِلَّا حَلَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22048 - رقم الحدیث الباب: 1]

22048- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی قَالَ: کَتَبَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع رَجُلٌ اشْتَرَی مِنْ رَجُلٍ ضَیْعَةً أَوْ خَادِماً بِمَالٍ أَخَذَهُ مِنْ قَطْعِ الطَّرِیقِ أَوْ مِنْ سَرِقَةٍ هَلْ یَحِلُّ لَهُ مَا یَدْخُلُ عَلَیْهِ

مِنْ ثَمَرَةِ هَذِهِ الضَّیْعَةِ أَوْ یَحِلُّ لَهُ أَنْ یَطَأَ هَذَا الْفَرْجَ الَّذِی اشْتَرَاهُ مِنْ سَرِقَةٍ أَوْ مِنْ قَطْعِ طَرِیقٍ فَوَقَّعَ ع- لَا خَیْرَ فِی شَیْ‌ءٍ أَصْلُهُ حَرَامٌ وَ لَا یَحِلُّ اسْتِعْمَالُهُ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

در این روایت، محمد بن حسن از امام حسن عسکری علیه‌السلام درباره فردی که ملکی یا خادمی را با مالی که از راه راهزنی یا دزدی به دست آورده، خریداری کرده است، پرسشی مطرح می‌کند. او می‌پرسد که آیا بهره‌برداری از محصول آن زمین یا استفاده از خادمی که به این روش خریداری شده است، حلال است؟ آیا نزدیکی با کنیزی که از چنین مالی خریداری شده، جایز است؟

امام علیه‌السلام در پاسخ می‌فرمایند: «خیر و نیکی در چیزی که اصل آن حرام است، وجود ندارد و استفاده از آن جایز نیست.»

[رقم الحدیث الکلی: 22049 - رقم الحدیث الباب: 2]

22049- 2- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ رَجُلًا سَرَقَ أَلْفَ دِرْهَمٍ فَاشْتَرَی بِهَا جَارِیَةً أَوْ أَصْدَقَهَا الْمَرْأَةَ فَإِنَّ الْفَرْجَ لَهُ حَلَالٌ وَ عَلَیْهِ تَبِعَةَ الْمَالِ.

أَقُولُ: الْأَوَّلُ مَحْمُولٌ عَلَی الشِّرَاءِ بِعَیْنِ الْمَالِ وَ الثَّانِی عَلَی الشِّرَاءِ فِی الذِّمَّةِ ذَکَرَهُ بَعْضُ فُقَهَائِنَا ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ فِی أَحَادِیثِ بَیْعِ وَلَدِ الزِّنَا ⁽⁴⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از اسماعیل سکونی از جعفر (امام صادق) از پدرش از پدرانش (علیهم‌السلام) نقل شده است که فرمود: اگر مردی هزار درهم دزدیده باشد و با آن جاریه‌ای (کنیزی) بخرد یا آن را به عنوان مهر به همسرش بدهد، بهره‌برداری از فرج (بهره جنسی) برای او حلال است ولی تبعات مال (دزدی بودن آن مال) بر عهده اوست.

می‌گویم : حکم اول (حلال بودن) مربوط به خرید با عین همان مال (دزدی) است و حکم دوم درباره خرید به ذمه (قرض) است؛ این نکته را برخی از فقیهان ما بیان کرده‌اند.

4- بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْإِنْفَاقِ مِنْ کَسْبِ الْحَرَامِ وَ لَا فِی الطَّاعَاتِ وَ حُکْمِ اخْتِلَاطِهِ بِالْحَلَالِ وَ اشْتِبَاهِهِ بِهِ‌

اشارة

⁽⁶⁾4 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْإِنْفَاقِ مِنْ کَسْبِ الْحَرَامِ وَ لَا فِی الطَّاعَاتِ وَ حُکْمِ اخْتِلَاطِهِ بِالْحَلَالِ وَ اشْتِبَاهِهِ بِهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22050 - رقم الحدیث الباب: 1]

22050- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ شَیْ‌ءٍ ⁽¹⁾فِیهِ حَلَالٌ وَ حَرَامٌ فَهُوَ لَکَ حَلَالٌ أَبَداً حَتَّی تَعْرِفَ الْحَرَامَ مِنْهُ بِعَیْنِهِ فَتَدَعَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽²⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است که فرمود: هر چیزی که در آن حلال و حرامی وجود دارد، برای تو همیشه حلال است تا زمانی که حرام بودن آن را به‌طور مشخص بشناسی و آن را ترک کنی.

[رقم الحدیث الکلی: 22051 - رقم الحدیث الباب: 2]

22051- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَصَابَ مَالًا مِنْ عَمَلِ بَنِی أُمَیَّةَ وَ هُوَ یَتَصَدَّقُ مِنْهُ وَ یَصِلُ مِنْهُ قَرَابَتَهُ وَ یَحُجُّ لِیُغْفَرَ لَهُ مَا اکْتَسَبَ وَ یَقُولُ إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ ⁽⁶⁾فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الْخَطِیئَةَ لَا تُکَفِّرُ الْخَطِیئَةَ وَ إِنَّ ⁽⁷⁾الْحَسَنَةَ تَحُطُّ الْخَطِیئَةَ ثُمَّ قَالَ إِنْ کَانَ خَلَطَ الْحَرَامَ حَلَالًا ⁽⁸⁾فَاخْتَلَطَا جَمِیعاً فَلَمْ یَعْرِفِ الْحَرَامَ مِنَ الْحَلَالِ فَلَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْمَشِیخَةِ لِلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁹⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽¹⁾

أَقُولُ: الْمُرَادُ إِذَا لَمْ یَعْرِفْ قَدْرَ الْحَرَامِ وَ لَا صَاحِبَهُ فَیَجِبُ فِیهِ الْخُمُسُ وَ یَحِلُّ الْبَاقِی وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الرِّبَا ⁽²⁾وَ اللُّقَطَةِ ⁽³⁾وَ غَیْرِهِمَا ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی هُنَا مَا یَدُلُّ عَلَی وُجُوبِ رَدِّ الْمَظَالِمِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

سماعه گفت: از امام صادق (علیه‌السلام) درباره مردی که مالی از کار کردن برای بنی‌امیه به دست آورده و با آن صدقه می‌دهد، به خویشاوندانش می‌رسد و حج می‌رود تا گناهانش بخشیده شود و می‌گوید: «به‌درستی که نیکی‌ها، بدی‌ها را از بین می‌برند» (آیه ۱۱۴، سوره هود) پرسیدم. امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: به‌راستی که گناه، گناه را جبران نمی‌کند، ولی نیکی، گناه را از بین می‌برد. سپس فرمود: اگر حرام و حلال را به‌هم مخلوط کرده و در هم آمیخته شده‌اند به‌طوری که حرام از حلال شناخته نمی‌شود، پس اشکالی ندارد.

می‌گویم: منظور این است که اگر مقدار حرام و صاحب آن شناخته نشود، در این صورت خمس آن واجب است و باقی حلال می‌شود. و در ادامه به مواردی که دلالت بر این موضوع در ربا، ومالی که پیدا کرده و موارد دیگر دارد، پرداخته خواهد شد و همچنین دراین مورد رد مظالم واجب است .

[رقم الحدیث الکلی: 22052 - رقم الحدیث الباب: 3]

22052- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اکْتَسَبَ الرَّجُلُ مَالًا مِنْ غَیْرِ حِلِّهِ ثُمَّ حَجَّ فَلَبَّی نُودِیَ لَا لَبَّیْکَ وَ لَا سَعْدَیْکَ وَ إِنْ کَانَ مِنْ حِلِّهِ فَلَبَّی نُودِیَ لَبَّیْکَ وَ سَعْدَیْکَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

ابن بُکیر از فردی که او را ذکر کرد، از امام صادق (علیه‌السلام) نقل کرده است که فرمودند: اگر کسی از راهی غیرحلال مالی کسب کند و سپس به حج برود و تلبیه (لبیک) بگوید، به او ندا می‌رسد که: «نه لبیک تو پذیرفته است و نه خوش‌آمد گویی به تو!» و اگر آن مال از راه حلال باشد و تلبیه بگوید، به او ندا می‌رسد که: «لبیک و خوش‌آمد به تو!»

[رقم الحدیث الکلی: 22053 - رقم الحدیث الباب: 4]

22053- 4- ⁽⁸⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ کُلُّ شَیْ‌ءٍ هُوَ لَکَ حَلَالٌ حَتَّی تَعْلَمَ أَنَّهُ حَرَامٌ بِعَیْنِهِ فَتَدَعَهُ مِنْ قِبَلِ نَفْسِکَ وَ ذَلِکَ مِثْلُ الثَّوْبِ یَکُونُ عَلَیْکَ ⁽⁹⁾قَدِ اشْتَرَیْتَهُ وَ هُوَ سَرِقَةٌ أَوِ الْمَمْلُوکِ عِنْدَکَ وَ لَعَلَّهُ حُرٌّ قَدْ بَاعَ نَفْسَهُ أَوْ خُدِعَ فَبِیعَ قَهْراً أَوِ امْرَأَةٍ تَحْتَکَ وَ هِیَ أُخْتُکَ أَوْ رَضِیعَتُکَ وَ الْأَشْیَاءُ کُلُّهَا عَلَی هَذَا حَتَّی یَسْتَبِینَ لَکَ غَیْرُ ذَلِکَ أَوْ تَقُومَ بِهِ الْبَیِّنَةُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽¹⁾

أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِمَا یَشْتَبِهُ فِیهِ مَوْضُوعُ الْحُکْمِ وَ مُتَعَلَّقُهُ کَمَا مُثِّلَ بِهِ فِی هَذَا الْحَدِیثِ وَ غَیْرِهِ بِقَرِینَةِ الْأَمْثِلَةِ وَ ذِکْرِ الْبَیِّنَةِ وَ التَّصْرِیحَاتِ الْآتِیَةِ ⁽²⁾لَا نَفْسِ الْحُکْمِ الشَّرْعِیِّ کَالتَّحْرِیمِ لِمَا یَأْتِی فِی الْقَضَاءِ ⁽³⁾.

ترجمه:

مسعده بن صدقه از امام صادق (علیه‌السلام) روایت کرده است که ایشان فرمودند: شنیدم که می‌فرمودند: هر چیزی برای تو حلال است تا زمانی که به طور مشخص بدانی که آن چیز، به طور خاص، حرام است و به این دلیل آن را به خواست خودت ترک کنی. و این مثل لباسی است که بر تن داری و آن را خریده‌ای و شاید آن سرقتی باشد؛ یا مملوکی که نزد توست و شاید آزاد باشد که خود را فروخته یا فریب خورده و به‌زور فروخته شده؛ یا زنی که همسر توست و شاید خواهرت یا رضاعی تو باشد. و همه چیز بر همین قیاس است تا زمانی که غیر از این برای تو آشکار شود یا شاهدی (بینه‌ای) بر آن اقامه شود.

می‌گویم: این موضوع مختص به مواردی است که موضوع حکم و متعلَّق آن مشکوک باشد، همان‌طور که در این حدیث و دیگر احادیث با ذکر مثال و ذکر بینه (شاهد) و تصریح‌هایی که در ادامه می‌آید بیان شده است، و نه خود حکم شرعی مثل تحریم که در مسائل قضایی مطرح می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 22054 - رقم الحدیث الباب: 5]

22054- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عِیسَی الْفَرَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَرْبَعَةٌ لَا یَجُزْنَ فِی أَرْبَعَةٍ الْخِیَانَةُ وَ الْغُلُولُ وَ السَّرِقَةُ وَ الرِّبَا لَا یَجُزْنَ فِی حَجٍّ وَ لَا عُمْرَةٍ وَ لَا جِهَادٍ وَ لَا صَدَقَةٍ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ الْبَزَنْطِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

ابان بن عثمان از امام صادق (علیه‌السلام) روایت کرده است که ایشان فرمودند: چهار چیز در چهار مورد جایز نیستند: خیانت، غلول (تصرف در اموال عمومی به ناحق)، سرقت، و ربا. این‌ها در حج، عمره، جهاد و صدقه جایز نیستند.

[رقم الحدیث الکلی: 22055 - رقم الحدیث الباب: 6]

22055- 6- ⁽⁸⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَحَدَهُمَا ع عَنْ شِرَاءِ الْخِیَانَةِ وَ السَّرِقَةِ قَالَ لَا إِلَّا

أَنْ یَکُونَ قَدِ اخْتَلَطَ مَعَهُ غَیْرُهُ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

ابوبصیر گفت: از یکی از آن دو امام (علیهما السلام) درباره خرید خیانت و سرقت پرسیدم. فرمودند: نه، مگر اینکه با چیز دیگری مخلوط شده باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 22056 - رقم الحدیث الباب: 7]

22056- 7- ⁽¹⁾وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْقَزْوِینِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ زَکَرِیَّا عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ ⁽²⁾عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُوسَی الْحَنَّاطِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا أَصَابَ مَالًا مِنْ حَرَامٍ لَمْ یُقْبَلْ مِنْهُ حَجٌّ وَ لَا عُمْرَةٌ وَ لَا صِلَةُ رَحِمٍ حَتَّی أَنَّهُ یَفْسُدُ فِیهِ الْفَرْجُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽³⁾وَ فِی الْحَجِّ ⁽⁴⁾وَ الصَّدَقَةِ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الرِّبَا ⁽⁶⁾وَ جَوَائِزِ الظَّالِمِ ⁽⁷⁾وَ الْأَطْعِمَةِ ⁽⁸⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

حسین بن موسی حناط از پدرش از امام باقر (علیه‌السلام) روایت کرده که فرمودند: به‌درستی که اگر شخصی مالی از حرام به دست آورد، حج، عمره، و صله رحم از او پذیرفته نمی‌شود، حتی این‌که در اثر آن حرام، (استفاده از) زن نیز فاسد می‌گردد.

5- بَابُ تَحْرِیمِ أَجْرِ الْفَاجِرَةِ وَ بَیْعِ الْخَمْرِ وَ النَّبِیذِ وَ الْمَیْتَةِ وَ الرِّبَا وَ الرِّشَا وَ الْکِهَانَةِ وَ جُمْلَةٍ مِمَّا یَحْرُمُ التَّکَسُّبُ بِهِ‌

اشارة

⁽¹⁾5 بَابُ تَحْرِیمِ أَجْرِ الْفَاجِرَةِ وَ بَیْعِ الْخَمْرِ وَ النَّبِیذِ وَ الْمَیْتَةِ وَ الرِّبَا وَ الرِّشَا وَ الْکِهَانَةِ وَ جُمْلَةٍ مِمَّا یَحْرُمُ التَّکَسُّبُ بِهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22057 - رقم الحدیث الباب: 1]

22057- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الْغُلُولِ فَقَالَ کُلُّ شَیْ‌ءٍ غُلَّ مِنَ الْإِمَامِ فَهُوَ سُحْتٌ وَ أَکْلُ مَالِ الْیَتِیمِ وَ شِبْهُهُ سُحْتٌ وَ السُّحْتُ أَنْوَاعٌ کَثِیرَةٌ مِنْهَا أُجُورُ الْفَوَاجِرِ وَ ثَمَنُ الْخَمْرِ وَ النَّبِیذِ وَ الْمُسْکِرِ وَ الرِّبَا بَعْدَ الْبَیِّنَةِ فَأَمَّا الرِّشَا فِی الْحُکْمِ فَإِنَّ ذَلِکَ الْکُفْرُ بِاللَّهِ الْعَظِیمِ جَلَّ اسْمُهُ وَ بِرَسُولِهِ ص.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

عمار بن مروان گفت: از امام باقر (علیه‌السلام) دربارهٔ غلول (خیانت در اموال عمومی) پرسیدم. ایشان فرمودند: هر چیزی که از امام پنهانی برداشته شود، آن سحت (حرام قطعی) است و خوردن مال یتیم و مانند آن نیز سحت است. و سحت انواع زیادی دارد که از جمله آنها مزد فاسقان، قیمت شراب، نبیذ، مسکرات، و ربا پس از اثبات آن است. اما رشوه در حکم، این کفر به خداوند عظیم، که نامش بلند است، و به پیامبر اوست.

[رقم الحدیث الکلی: 22058 - رقم الحدیث الباب: 2]

22058- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع السُّحْتُ أَنْوَاعٌ کَثِیرَةٌ مِنْهَا کَسْبُ الْحَجَّامِ إِذَا شَارَطَ وَ أَجْرُ الزَّانِیَةِ وَ ثَمَنُ الْخَمْرِ وَ أَمَّا الرِّشَا فِی الْحُکْمِ فَهُوَ الْکُفْرُ بِاللَّهِ الْعَظِیمِ.

ترجمه:

سماعه گفت: امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: سحت (حرام قطعی) انواع زیادی دارد که از جمله آنها درآمد حجامت‌کننده است اگر شرط کرده باشد، مزد زن زناکار، و قیمت شراب. اما رشوه در حکم، این کفر به خداوند بزرگ است.

[رقم الحدیث الکلی: 22059 - رقم الحدیث الباب: 3]

22059- 3- ⁽⁵⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ

عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ نَحْوَهُ وَ زَادَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْغُلُولِ فَقَالَ الْغُلُولُ کُلُّ شَیْ‌ءٍ غُلَّ مِنَ الْإِمَامِ وَ أَکْلُ مَالِ الْیَتِیمِ وَ شِبْهُهُ.

ترجمه:

سماعه روایتی مشابه نقل کرد و افزود: از امام درباره‌ی غلول (خیانت در اموال عمومی) پرسیدم. امام فرمودند: غلول هر چیزی است که از امام پنهانی برداشته شود، و همچنین خوردن مال یتیم و موارد مشابه آن.

[رقم الحدیث الکلی: 22060 - رقم الحدیث الباب: 4]

22060- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ یَزِیدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ السُّحْتِ فَقَالَ الرِّشَا فِی الْحُکْمِ.

ترجمه:

یزید بن فرقاد از امام صادق (ع) نقل می‌کند که گفت: از او درباره‌ی سحت (پول حرام) پرسیدم. امام فرمودند: «رشوه در حکم سحت است.»

[رقم الحدیث الکلی: 22061 - رقم الحدیث الباب: 5]

22061- 5- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السُّحْتُ ثَمَنُ الْمَیْتَةِ وَ ثَمَنُ الْکَلْبِ وَ ثَمَنُ الْخَمْرِ وَ مَهْرُ الْبَغِیِّ وَ الرِّشْوَةُ فِی الْحُکْمِ وَ أَجْرُ الْکَاهِنِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

سکونی از امام صادق (ع) نقل می‌کند که گفت: «سحت (پول حرام) شامل قیمت مردار، قیمت سگ، قیمت شراب، مهریه زن فاحشه، رشوه در حکم و دستمزد کاهن است.»

[رقم الحدیث الکلی: 22062 - رقم الحدیث الباب: 6]

22062- 6- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قَالَ: السُّحْتُ أَنْوَاعٌ کَثِیرَةٌ مِنْهَا کَسْبُ الْحَجَّامِ وَ أَجْرُ الزَّانِیَةِ وَ ثَمَنُ الْخَمْرِ.

ترجمه:

سماعه گفت: او (امام صادق علیه‌السلام) فرمود: «سحت انواع زیادی دارد، از جمله: درآمد حجام، دستمزد زانیه و قیمت شراب.»

[رقم الحدیث الکلی: 22063 - رقم الحدیث الباب: 7]

22063- 7- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: ثَمَنُ الْخَمْرِ وَ مَهْرُ الْبَغِیِّ وَ ثَمَنُ الْکَلْبِ الَّذِی لَا یَصْطَادُ مِنَ السُّحْتِ.

ترجمه:

از ابی بصیر از امام صادق علیه‌السلام در حدیثی که پیامبر خدا صلی‌الله علیه و آله فرمودند: «بهای شراب، دستمزد زانیه، و بهای سگ غیرشکارکننده از جمله سحت است.»

[رقم الحدیث الکلی: 22064 - رقم الحدیث الباب: 8]

22064- 8- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع أَجْرُ الزَّانِیَةِ سُحْتٌ وَ ثَمَنُ الْکَلْبِ الَّذِی لَیْسَ بِکَلْبِ الصَّیْدِ سُحْتٌ وَ ثَمَنُ الْخَمْرِ سُحْتٌ وَ أَجْرُ الْکَاهِنِ سُحْتٌ وَ ثَمَنُ الْمَیْتَةِ سُحْتٌ فَأَمَّا الرِّشَا فِی الْحُکْمِ فَهُوَ الْکُفْرُ بِاللَّهِ الْعَظِیمِ.

ترجمه:

محمد بن علی بن حسین گفت: امام علیه‌السلام فرمود: «دستمزد زانیه سحت است، بهای سگ که سگ شکارکننده نیست سحت است، بهای شراب سحت است، دستمزد کاهن سحت است، و بهای مردار سحت است؛ اما رشوه در قضاوت، کفر به خداوند بزرگ است.»

[رقم الحدیث الکلی: 22065 - رقم الحدیث الباب: 9]

22065- 9- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ مِنَ السُّحْتِ ثَمَنُ الْمَیْتَةِ وَ ثَمَنُ الْکَلْبِ وَ ثَمَنُ الْخَمْرِ وَ مَهْرُ الزَّانِیَةِ وَ الرِّشْوَةُ فِی الْحُکْمِ وَ أَجْرُ الْکَاهِنِ.

ترجمه:

انس بن محمد از پدرش، همگی از جعفر بن محمد از پدرانش در وصیت پیامبر صلی الله علیه و آله به علی علیه‌السلام نقل کرده که فرمود: «ای علی، از موارد سحت است: بهای مردار، بهای سگ، بهای شراب، دستمزد زانیه، رشوه در قضاوت، و دستمزد کاهن.»

[رقم الحدیث الکلی: 22066 - رقم الحدیث الباب: 10]

22066- 10- ⁽⁴⁾وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ ⁽⁵⁾عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْکَافِ عَنِ الْأَصْبَغِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: أَیُّمَا وَالٍ احْتَجَبَ عَنْ حَوَائِجِ النَّاسِ احْتَجَبَ اللَّهُ عَنْهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ عَنْ حَوَائِجِهِ وَ إِنْ أَخَذَ هَدِیَّةً کَانَ غُلُولًا وَ إِنْ أَخَذَ الرِّشْوَةَ فَهُوَ مُشْرِکٌ.

ترجمه:

اصبغ از امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل کرده که فرمود: «هر والی که از برآوردن نیازهای مردم کناره‌گیری کند، خداوند در روز قیامت از او و نیازهایش کناره‌گیری خواهد کرد. و اگر هدیه‌ای بگیرد، آن [هدیه] خیانت است و اگر رشوه بگیرد، او مشرک است.»

[رقم الحدیث الکلی: 22067 - رقم الحدیث الباب: 11]

22067- 11- ⁽¹⁾وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ ⁽²⁾عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی أَکَّالُونَ لِلسُّحْتِ ⁽³⁾قَالَ هُوَ الرَّجُلُ یَقْضِی لِأَخِیهِ الْحَاجَةَ ثُمَّ یَقْبَلُ هَدِیَّتَهُ.

ترجمه:

از امام رضا علیه‌السلام از پدرانشان نقل شده که از علی علیه‌السلام در مورد فرمایش خداوند متعال: «اکالون للسحت» (مائده، 42) پرسیده شد. فرمود: «او مردی است که به برادرش نیازی را برآورده می‌کند، سپس هدیه‌اش را قبول می‌کند.»

[رقم الحدیث الکلی: 22068 - رقم الحدیث الباب: 12]

22068- 12- ⁽⁴⁾وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع (کُلُّ شَیْ‌ءٍ غُلَّ مِنَ الْإِمَامِ فَهُوَ سُحْتٌ) ⁽⁵⁾وَ السُّحْتُ أَنْوَاعٌ کَثِیرَةٌ مِنْهَا مَا أُصِیبَ مِنْ أَعْمَالِ الْوُلَاةِ الظَّلَمَةِ وَ مِنْهَا أُجُورُ الْقُضَاةِ وَ أُجُورُ الْفَوَاجِرِ وَ ثَمَنُ الْخَمْرِ وَ النَّبِیذِ الْمُسْکِرِ وَ الرِّبَا بَعْدَ الْبَیِّنَةِ فَأَمَّا الرِّشَا یَا عَمَّارُ فِی الْأَحْکَامِ فَإِنَّ ذَلِکَ الْکُفْرُ بِاللَّهِ الْعَظِیمِ وَ بِرَسُولِهِ ص.

ترجمه:

عمار بن مروان گفت: ابو عبد الله علیه‌السلام فرمودند: «هر چیزی که از امام غلول (خیانت) شود، سحت است.» و سحت انواع زیادی دارد، از جمله آنچه که از(کارکردن برای) عمال والیان ظالم به دست می‌آید و همچنین اجرت قضات و اجرت فواحش و ثمن (بهای) شراب و نوشیدنی‌های مسکر و ربا بعد از بیّنه. سپس فرمودند: «اما رشوه، ای عمار، در احکام، این کفر به خداوند بزرگ و به رسول او است.»

[رقم الحدیث الکلی: 22069 - رقم الحدیث الباب: 13]

22069- 13- ⁽⁶⁾وَ 22070- 14- ⁽⁷⁾وَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ سَالِمٍ وَ أَبِی عَدَوِیَّةَ ⁽⁸⁾عَنْ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص

نَهَی عَنْ خِصَالٍ تِسْعَةٍ عَنْ مَهْرِ الْبَغِیِّ وَ عَنْ عَسِیبِ ⁽¹⁾الدَّابَّةِ یَعْنِی کَسْبَ الْفَحْلِ وَ عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ وَ عَنْ ثَمَنِ الْکَلْبِ وَ عَنْ مَیَاثِرِ ⁽²⁾

" الصحاح- وثر- 2- 844".

وَ فِی الْخِصَالِ قَالَ أَبُو عَدَوِیَّةَ ⁽³⁾

عَنْ مَیَاثِرِ الْحُمْرِ وَ عَنْ ثِیَابِ الْقَسِّیِّ وَ هِیَ ثِیَابٌ تُنْسَجُ بِالشَّامِ- وَ عَنْ أَکْلِ لُحُومِ السِّبَاعِ وَ عَنْ صَرْفِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَ بَیْنَهُمَا فَضْلٌ وَ عَنِ النَّظَرِ فِی النُّجُومِ

ترجمه:

از قاسم بن عبد الرحمن از محمد بن علی و از پدرش از حسین بن علی علیهماالسلام در حدیثی آمده است که رسول خدا صلی‌الله‌عليه‌وآله نهی فرموده‌اند از نه چیز:

مهریه زانیه (بغی)

عسیب دابه (گرفتن اجاره بابت حیوان نر برای جفتگری )

انگشتر طلا(بابت ساخت)

ثمن (بهای) سگ

میاثر ارجوان (رنگ ارغوانی)

میاثر حمر (نوعی پارچه که در فارس برای مرکبهای خود می بافتند)

لباس قسی (لباس‌هایی که در شام بافته می‌شود)

خوردن گوشت درندگان

صرف طلا به طلا و نقره به نقره (بدون اینکه بین آن‌ها فضلی باشد)

نگاه کردن به ستاره‌ها

و در خصال گفته است که ابوعَدَوِیَّه نقل کرده حضرت نهی کردند از میاثر حمر (نوعی پارچه که در فارس برای مرکبهای خود می بافتند) /نوعی لباس‌ که در شام بافته می‌شود./خوردن گوشت درندگان./تبادل طلا با طلا و نقره با نقره (با اینکه بین آن‌ها فضلی باشد)./نگاه کردن به ستاره‌ها.

[رقم الحدیث الکلی: 22071 - رقم الحدیث الباب: 15]

22071- 15- ⁽⁴⁾الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ قَالَ رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّ السُّحْتَ هُوَ الرِّشْوَةُ فِی الْحُکْمِ.

وَ هُوَ الْمَرْوِیُّ عَنْ عَلِیٍّ ع.

ترجمه:

فضیل بن حسن طبریسی در مجمع البیان گفت: روایت شده است از پیامبر که سُحت، یعنی رشوه در حکم است.

و این نیز روایت شده است از علی علیه‌السلام.

[رقم الحدیث الکلی: 22072 - رقم الحدیث الباب: 16]

22072- 16- ⁽⁵⁾قَالَ وَ رُوِیَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ السُّحْتَ أَنْوَاعٌ کَثِیرَةٌ فَأَمَّا الرِّشَا فِی الْحُکْمِ فَهُوَ الْکُفْرُ بِاللَّهِ.

ترجمه:

گفت: و از ابی عبدالله علیه‌السلام روایت شده است که سُحت انواع زیادی دارد. اما رشوه در حکم، کفر به خداوند است.

[رقم الحدیث الکلی: 22073 - رقم الحدیث الباب: 17]

22073- 17- ⁽⁶⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَاشِیَةِ تَکُونُ لِلرَّجُلِ فَیَمُوتُ بَعْضُهَا یَصْلُحُ لَهُ بَیْعُ جُلُودِهَا وَ دِبَاغُهَا وَ لُبْسُهَا قَالَ لَا وَ لَوْ ⁽⁷⁾لَبِسَهَا فَلَا یُصَلِّ فِیهَا.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْقَضَاءِ ⁽¹⁾وَ فِی النِّکَاحِ ⁽²⁾وَ فِی الْأَشْرِبَةِ ⁽³⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽⁴⁾

و تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 46 من أبواب جهاد النفس.

ترجمه:

علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر علیهماالسلام روایت کرده است که گفت: از او درباره‌ی دام‌هایی که برای مردی هستند و برخی از آن‌ها می‌میرند، پرسیدم. آیا فروش پوست و دباغی و پوشیدن آن‌ها جایز است؟ فرمود: نه، حتی اگر بپوشد، در آن نباید نماز بخواند.

6- بَابُ جَوَازِ بَیْعِ الزَّیْتِ وَ السَّمْنِ النَّجِسَیْنِ لِلِاسْتِصْبَاحِ بِهِمَا مَعَ إِعْلَامِ الْمُشْتَرِی دُونَ شَحْمِ الْمَیْتَةِ فَلَا یُبَاعُ وَ لَکِنْ یُسْتَصْبَحُ بِمَا قُطِعَ مِنْ حَیٍ‌

اشارة

⁽⁵⁾6 بَابُ جَوَازِ بَیْعِ الزَّیْتِ وَ السَّمْنِ النَّجِسَیْنِ لِلِاسْتِصْبَاحِ بِهِمَا مَعَ إِعْلَامِ الْمُشْتَرِی دُونَ شَحْمِ الْمَیْتَةِ فَلَا یُبَاعُ وَ لَکِنْ یُسْتَصْبَحُ بِمَا قُطِعَ مِنْ حَیٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22074 - رقم الحدیث الباب: 1]

22074- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ جُرَذٌ مَاتَ فِی زَیْتٍ أَوْ سَمْنٍ أَوْ عَسَلٍ فَقَالَ أَمَّا السَّمْنُ وَ الْعَسَلُ فَیُؤْخَذُ الْجُرَذُ وَ مَا حَوْلَهُ وَ الزَّیْتُ یُسْتَصْبَحُ بِهِ.

ترجمه:

معاویه بن وهب از ابی عبدالله علیه‌السلام روایت کرده است که گفت: من پرسیدم: اگر جُرَذی(نوعی موش صحرائی) در روغن یا چربی یا عسل بمیرد، چه باید کرد؟ فرمود: درباره‌ی چربی و عسل، جُرَذ و آنچه اطرافش است را می‌توان برداشت. اما درباره‌ی روغن، آن را برای روشنایی می‌توان استفاده کرد.

[رقم الحدیث الکلی: 22075 - رقم الحدیث الباب: 2]

22075- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا وَقَعَتِ الْفَأْرَةُ فِی السَّمْنِ فَمَاتَتْ فِیهِ فَإِنْ کَانَ جَامِداً فَأَلْقِهَا وَ مَا یَلِیهَا وَ إِنْ کَانَ ذَائِباً فَلَا تَأْکُلْهُ وَ اسْتَصْبِحْ بِهِ وَ الزَّیْتُ مِثْلُ ذَلِکَ.

ترجمه:

زراره از امام باقر علیه‌السلام روایت کرده است که فرمود: اگر موشی در چربی بیفتد و در آن بمیرد، اگر چربی جامد است، موش و اطراف آن را خارج کن؛ اما اگر ذوب شده است، از آن نخور و برای روشنایی از آن استفاده کن. درباره‌ی روغن نیز همین حکم جاری است.

[رقم الحدیث الکلی: 22076 - رقم الحدیث الباب: 3]

22076- 3- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنِ ابْنِ رِبَاطٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْفَأْرَةِ تَقَعُ فِی السَّمْنِ أَوْ فِی الزَّیْتِ فَتَمُوتُ فِیهِ فَقَالَ إِنْ کَانَ جَامِداً فَتَطْرَحُهَا وَ مَا حَوْلَهَا وَ یُؤْکَلُ مَا بَقِیَ وَ إِنْ کَانَ ذَائِباً فَأَسْرِجْ بِهِ وَ أَعْلِمْهُمْ إِذَا بِعْتَهُ.

ترجمه:

ابوبصیر می‌گوید: از امام صادق علیه‌السلام درباره‌ی موشی که در چربی یا روغن می‌افتد و در آن می‌میرد، پرسیدم. امام فرمود: اگر چربی جامد باشد، موش و اطراف آن را خارج کن و باقی را بخور. اما اگر ذوب شده باشد، از آن برای روشنایی استفاده کن و هنگام فروش به دیگران آگاهی بده.

[رقم الحدیث الکلی: 22077 - رقم الحدیث الباب: 4]

22077- 4- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ الْمِیثَمِیِّ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی جُرَذٍ مَاتَ فِی زَیْتٍ مَا تَقُولُ فِی بَیْعِ ذَلِکَ فَقَالَ بِعْهُ وَ بَیِّنْهُ لِمَنِ اشْتَرَاهُ لِیَسْتَصْبِحَ بِهِ.

ترجمه:

معاویه بن وهب و دیگران از امام صادق علیه‌السلام درباره موشی که در روغن مرده بود، پرسیدند و حکم فروش آن را جویا شدند. امام فرمود: آن را بفروش، اما به خریدار اعلام کن که فقط برای روشنایی از آن استفاده شود.

[رقم الحدیث الکلی: 22078 - رقم الحدیث الباب: 5]

22078- 5- ⁽³⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَهُ سَعِیدٌ الْأَعْرَجُ السَّمَّانُ وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنِ الزَّیْتِ وَ السَّمْنِ وَ الْعَسَلِ تَقَعُ فِیهِ الْفَأْرَةُ فَتَمُوتُ کَیْفَ یُصْنَعُ بِهِ قَالَ أَمَّا الزَّیْتُ فَلَا تَبِعْهُ إِلَّا لِمَنْ تُبَیِّنُ لَهُ فَیَبْتَاعُ لِلسِّرَاجِ وَ أَمَّا الْأَکْلُ فَلَا وَ أَمَّا السَّمْنُ فَإِنْ کَانَ ذَائِباً فَهُوَ کَذَلِکَ وَ إِنْ کَانَ جَامِداً وَ الْفَأْرَةُ فِی أَعْلَاهُ فَیُؤْخَذُ مَا تَحْتَهَا وَ مَا حَوْلَهَا ثُمَّ لَا بَأْسَ بِهِ وَ الْعَسَلُ کَذَلِکَ إِنْ کَانَ جَامِداً.

ترجمه:

اسماعیل بن عبدالخالق نقل می‌کند که امام صادق علیه‌السلام در حضور او و سعید الاعرج، که روغن‌فروش بود، درباره حکم موشی که در روغن، سمن یا عسل افتاده و مرده است، مورد پرسش قرار گرفتند. امام فرمودند:

برای روغن، آن را فقط به کسی بفروش که بدانی برای روشنایی استفاده خواهد کرد و نه برای خوردن. و اگر در سمن باشد، در صورتی که مایع باشد همان حکم روغن را دارد؛ اما اگر سمن جامد باشد و موش در قسمت بالای آن باشد، قسمت‌های اطراف و زیر موش برداشته شود، و باقی مانده بدون اشکال است. عسل نیز اگر جامد باشد همین حکم را دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 22079 - رقم الحدیث الباب: 6]

22079- 6- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ جَامِعِ الْبَزَنْطِیِّ صَاحِبِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ تَکُونُ لَهُ الْغَنَمُ یَقْطَعُ مِنْ أَلَیَاتِهَا وَ هِیَ أَحْیَاءٌ أَ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَنْتَفِعَ بِمَا قَطَعَ قَالَ نَعَمْ یُذِیبُهَا وَ یُسْرِجُ بِهَا وَ لَا یَأْکُلُهَا وَ لَا یَبِیعُهَا.

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِ

بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ ⁽¹⁾

أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِالْمَیْتَةِ دُونَ النَّجِسِ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الذَّبَائِحِ ⁽²⁾وَ غَیْرِهَا ⁽³⁾فَیَأْتِی هُنَاکَ مُعَارِضٌ فِی الِاسْتِصْبَاحِ بِالْأَلَیَاتِ الْمَقْطُوعَةِ مِنْ حَیٍّ غَیْرُ صَرِیحٍ فِی الْمُعَارَضَةِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

بزنطی، که از یاران امام رضا علیه‌السلام است، نقل می‌کند که از امام درباره شخصی که گوسفندانی دارد و از دنبه‌های زنده آن‌ها قطع می‌کند، پرسیدم که آیا می‌تواند از آنچه قطع کرده، بهره‌مند شود؟ امام فرمودند: بله، می‌تواند آن را ذوب کند و برای روشنایی استفاده نماید، ولی نباید آن را بخورد یا بفروشد.

می‌گویم : این حکم مخصوص میته است و نه نجس، و دلایلی که در باب ذبایح و احکام مشابه خواهد آمد، به این موضوع اشاره دارد. همچنین، در باب استصباح (استفاده برای روشنایی) با دنبه‌های قطع شده از حیوان زنده، دلیلی مخالف وجود دارد که صریح در معارضه نیست.

7- بَابُ حُکْمِ بَیْعِ الذَّکِیِّ الْمُخْتَلِطِ بِالْمَیِّتِ وَ النَّجِسِ بِالْمَیْتَةِ وَ الْعَجِینِ بِالْمَاءِ النَّجِسِ مِمَّنْ یَسْتَحِلُّ الْمَیْتَةَ

اشارة

⁽⁵⁾7 بَابُ حُکْمِ بَیْعِ الذَّکِیِّ الْمُخْتَلِطِ بِالْمَیِّتِ وَ النَّجِسِ بِالْمَیْتَةِ وَ الْعَجِینِ بِالْمَاءِ النَّجِسِ مِمَّنْ یَسْتَحِلُّ الْمَیْتَةَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22080 - رقم الحدیث الباب: 1]

22080- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِذَا اخْتَلَطَ الذَّکِیُّ وَ الْمَیْتَةُ بَاعَهُ مِمَّنْ یَسْتَحِلُّ الْمَیْتَةَ وَ أَکَلَ ⁽⁷⁾ثَمَنَهُ.

ترجمه:

حلبی نقل می‌کند که شنیدم امام صادق علیه‌السلام می‌فرمودند: «اگر گوشت ذبح‌شده حلال با گوشت میته (مردار) مخلوط شود، آن را به کسی که خوردن میته را جایز می‌داند بفروشد و بهای آن را بخورد.»

[رقم الحدیث الکلی: 22081 - رقم الحدیث الباب: 2]

22081- 2- ⁽⁸⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ کَانَ لَهُ غَنَمٌ وَ بَقَرٌ وَ کَانَ یُدْرِکُ الذَّکِیَّ مِنْهَا فَیَعْزِلُهُ وَ یَعْزِلُ الْمَیْتَةَ ثُمَّ إِنَّ الْمَیْتَةَ

وَ الذَّکِیَّ اخْتَلَطَا کَیْفَ یَصْنَعُ بِهِ قَالَ یَبِیعُهُ مِمَّنْ یَسْتَحِلُّ الْمَیْتَةَ وَ یَأْکُلُ ثَمَنَهُ فَإِنَّهُ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

حلبی از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که از ایشان دربارهٔ مردی که گوسفند و گاو داشت و گوشت ذبح‌شده حلال را جدا کرده و گوشت میته (مردار) را نیز جدا می‌کرد، اما این دو با هم مخلوط شدند، پرسیده شد: «چگونه با آن رفتار کند؟» ایشان فرمودند: «آن را به کسی که خوردن میته را جایز می‌داند بفروشد و بهای آن را بخورد، چرا که این کار اشکالی ندارد.»

[رقم الحدیث الکلی: 22082 - رقم الحدیث الباب: 3]

22082- 3- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی ⁽³⁾عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْعَجِینِ مِنَ الْمَاءِ النَّجِسِ کَیْفَ یُصْنَعُ بِهِ قَالَ یُبَاعُ مِمَّنْ یَسْتَحِلُّ ⁽⁴⁾الْمَیْتَةَ.

ترجمه:

حفص بن بختری از امام صادق علیه‌السلام دربارهٔ خمیر تهیه‌شده با آب نجس پرسید: «چگونه با آن رفتار شود؟» ایشان فرمودند: «آن را به کسی که استفاده از میته را جایز می‌داند، بفروشید.»

[رقم الحدیث الکلی: 22083 - رقم الحدیث الباب: 4]

22083- 4- ⁽⁵⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُدْفَنُ وَ لَا یُبَاعُ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

ابن ابی عمیر از برخی اصحاب خود از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که فرمودند: «آن دفن شود و فروخته نشود.»

می‌گویم: شیخ این حدیث را بر استحباب حمل کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 22084 - رقم الحدیث الباب: 5]

22084- 5- ⁽⁷⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ حُبِّ دُهْنٍ مَاتَتْ فِیهِ فَأْرَةٌ قَالَ لَا تَدَّهِنْ بِهِ وَ لَا تَبِعْهُ مِنْ مُسْلِمٍ.

ترجمه:

علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر علیهما‌السلام نقل می‌کند که فرمود: از او درباره ظرف روغنی که موشی در آن مرده است، پرسیدم. فرمود: «با آن روغن، بدن را چرب نکن و آن را به مسلمانی نفروش.»

[رقم الحدیث الکلی: 22085 - رقم الحدیث الباب: 6]

22085- 6- ⁽¹⁾وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ فَأْرَةٍ وَقَعَتْ فِی حُبِّ دُهْنٍ فَأُخْرِجَتْ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمُوتَ أَ یَبِیعُهُ مِنْ مُسْلِمٍ قَالَ نَعَمْ وَ یَدَّهِنُ بِهِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾.

ترجمه:

فرمود: از او درباره موشی که در روغن افتاده و قبل از اینکه بمیرد، بیرون آورده شده است، پرسیدم که آیا می‌تواند آن را به مسلمانی بفروشد؟ فرمود: «بله، و می‌تواند با آن بدن را چرب کند.»

8- بَابُ تَحْرِیمِ بَیْعِ السِّلَاحِ وَ السُّرُوجِ لِأَعْدَاءِ الدِّینِ فِی حَالِ الْحَرْبِ خَاصَّةً وَ جَوَازِ بَیْعِهِمْ مَا عَدَا السِّلَاحَ وَ حَمْلِ التِّجَارَةِ إِلَیْهِمْ‌

اشارة

⁽³⁾8 بَابُ تَحْرِیمِ بَیْعِ السِّلَاحِ وَ السُّرُوجِ لِأَعْدَاءِ الدِّینِ فِی حَالِ الْحَرْبِ خَاصَّةً وَ جَوَازِ بَیْعِهِمْ مَا عَدَا السِّلَاحَ وَ حَمْلِ التِّجَارَةِ إِلَیْهِمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 22086 - رقم الحدیث الباب: 1]

22086- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ حَکَمٌ السَّرَّاجُ مَا تَقُولُ فِیمَنْ یَحْمِلُ إِلَی الشَّامِ السُّرُوجَ وَ أَدَاتَهَا فَقَالَ لَا بَأْسَ أَنْتُمُ الْیَوْمَ بِمَنْزِلَةِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ص- إِنَّکُمْ فِی هُدْنَةٍ فَإِذَا کَانَتِ الْمُبَایَنَةُ حَرُمَ عَلَیْکُمْ أَنْ تَحْمِلُوا إِلَیْهِمُ السُّرُوجَ وَ السِّلَاحَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از ابوبکر حضرمی نقل شده که گفت: بر ابی عبدالله (ع) وارد شدیم. پس حَکَم سراج از او پرسید: نظر شما درباره کسی که زین اسب و ابزار آن را به شام می‌برد، چیست؟ ابی عبدالله (ع) فرمود: «هیچ اشکالی ندارد. شما امروز در منزلت اصحاب رسول‌الله (ص) هستید؛ زیرا شما در حالت صلح هستید. اما اگر در شرایطی باشید که جنگ و دشمنی حاکم باشد، بر شما حرام است که سُرُج و سلاح به سوی آنها ببرید.»

[رقم الحدیث الکلی: 22087 - رقم الحدیث الباب: 2]

22087- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ ⁽⁷⁾عَنْ أَبِی سَارَةَ عَنْ هِنْدٍ السَّرَّاجِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ

ع أَصْلَحَکَ اللَّهُ إِنِّی کُنْتُ أَحْمِلُ السِّلَاحَ إِلَی أَهْلِ الشَّامِ فَأَبِیعُهُ مِنْهُمْ ⁽¹⁾فَلَمَّا عَرَّفَنِی اللَّهُ هَذَا الْأَمْرَ ضِقْتُ بِذَلِکَ ⁽²⁾وَ قُلْتُ لَا أَحْمِلُ إِلَی أَعْدَاءِ اللَّهِ فَقَالَ لِیَ احْمِلْ إِلَیْهِمْ فَإِنَّ اللَّهَ یَدْفَعُ بِهِمْ عَدُوَّنَا وَ عَدُوَّکُمْ یَعْنِی الرُّومَ- وَ بِعْهُ ⁽³⁾فَإِذَا کَانَتِ الْحَرْبُ بَیْنَنَا فَلَا تَحْمِلُوا فَمَنْ حَمَلَ إِلَی عَدُوِّنَا سِلَاحاً یَسْتَعِینُونَ بِهِ عَلَیْنَا فَهُوَ مُشْرِکٌ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ احْمِلْ إِلَیْهِمْ وَ بِعْهُمْ ⁽⁴⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

هند سراج گفت: به امام باقر (علیه‌السلام) عرض کردم: خدا شما را سلامت بدارد، من سلاح به اهل شام حمل می‌کردم و به آن‌ها می‌فروختم. ولی هنگامی که خداوند مرا به این امر آگاه ساخت، از این کار احساس تنگی کردم و با خود گفتم: دیگر برای دشمنان خدا حمل نمی‌کنم. پس امام به من فرمودند: به آن‌ها حمل کن؛ زیرا خداوند به وسیله آن‌ها دشمن ما و دشمن شما را (روم) دفع می‌کند و آن را بفروش. اما زمانی که جنگی بین ما (و آن‌ها) باشد، حمل نکنید. پس هر کسی برای دشمن ما سلاحی حمل کند که در جنگ علیه ما از آن استفاده شود، او مشرک است.

[رقم الحدیث الکلی: 22088 - رقم الحدیث الباب: 3]

22088- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْفِئَتَیْنِ تَلْتَقِیَانِ مِنْ أَهْلِ الْبَاطِلِ أَبِیعُهُمَا ⁽⁷⁾السِّلَاحَ فَقَالَ بِعْهُمَا مَا یَکُنُّهُمَا الدِّرْعَ وَ الْخُفَّیْنِ وَ نَحْوَ هَذَا.

ترجمه:

محمد بن قیس گفت: از امام صادق (علیه‌السلام) درباره دو گروه از اهل باطل که با هم درگیر می‌شوند، پرسیدم که آیا به آن‌ها سلاح بفروشم؟ امام فرمودند: به آن‌ها چیزهایی که آن‌ها را حفاظت می‌کند، مانند زره و کفش‌های چرمی و مانند این‌ها را بفروش.

[رقم الحدیث الکلی: 22089 - رقم الحدیث الباب: 4]

22089- 4- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنِ السَّرَّاجِ ⁽⁹⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنِّی أَبِیعُ السِّلَاحَ قَالَ لَا تَبِعْهُ فِی فِتْنَةٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

سراج از امام صادق (علیه‌السلام) نقل می‌کند که گفتم: من سلاح می‌فروشم. امام فرمودند: در زمان فتنه(جنگ) آن را نفروش.

[رقم الحدیث الکلی: 22090 - رقم الحدیث الباب: 5]

22090- 5- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ الصَّیْقَلِ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ أَنِّی رَجُلٌ صَیْقَلٌ أَشْتَرِی السُّیُوفَ وَ أَبِیعُهَا مِنَ السُّلْطَانِ أَ جَائِزٌ لِی بَیْعُهَا فَکَتَبَ ⁽³⁾لَا بَأْسَ بِهِ.

ترجمه:

ابوالقاسم صیقل گفت: به امام نوشتم که من آهنگرم و شمشیر می‌خرم و آن‌ها را به حکومت می‌فروشم. آیا فروش آن برای من جایز است؟ امام نوشتند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 22091 - رقم الحدیث الباب: 6]

22091- 6- ⁽⁴⁾عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ حَمْلِ الْمُسْلِمِینَ إِلَی الْمُشْرِکِینَ التِّجَارَةَ قَالَ إِذَا لَمْ یَحْمِلُوا سِلَاحاً فَلَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

علی بن جعفر در کتابش از برادرش موسی (علیه‌السلام) نقل می‌کند که پرسیدم: آیا مسلمانان می‌توانند کالاهای تجاری به سوی مشرکان حمل کنند؟ امام فرمودند: اگر سلاح حمل نکنند، اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 22092 - رقم الحدیث الباب: 7]

22092- 7- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ کَفَرَ بِاللَّهِ الْعَظِیمِ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ عَشَرَةٌ الْقَتَّاتُ إِلَی أَنْ قَالَ وَ بَائِعُ السِّلَاحِ مِنْ أَهْلِ الْحَرْبِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی تَحْرِیمِ مَعُونَةِ الظَّالِمِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

انس بن محمد از پدرش، از امام صادق (علیه‌السلام) از پدرانش در وصیت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به علی (علیه‌السلام) نقل می‌کند که فرمودند: ای علی، از این امت ده گروه به خدای بزرگ کفر ورزیده‌اند؛ سپس فرمودند: و فروشنده سلاح به اهل جنگ.

9- بَابُ کَرَاهَةِ کَسْبِ الْحَجَّامِ مَعَ الشَّرْطِ وَ اسْتِحْبَابِ صَرْفِهِ فِی عَلَفِ الدَّوَابِّ وَ کَرَاهَةِ الْمُشَارَطَةِ لَهُ لَا لِلْمَحْجُومِ‌

اشارة

⁽¹⁾9 بَابُ کَرَاهَةِ کَسْبِ الْحَجَّامِ مَعَ الشَّرْطِ وَ اسْتِحْبَابِ صَرْفِهِ فِی عَلَفِ الدَّوَابِّ وَ کَرَاهَةِ الْمُشَارَطَةِ لَهُ لَا لِلْمَحْجُومِ

ترجمه: