ترجمه وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة جلد 10

مشخصات کتاب

سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.

عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل ‌الشریعه

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش

مشخصات ظاهری:30‌ج.

موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.

موضوع:احادیث احکام

شناسه افزوده: متن عربی موسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء‌التراث(قم)

رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300

رده بندی دیویی:297/212

شماره کتابشناسی ملی:1321690

اشارة

تفصیل وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل‌الشریعه

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی

تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی

بسم الله الرحمن الرحیم

کِتَابُ الصِّیَامِ‌

تَفْصِیلُ الْأَبْوَابِ‌

أَبْوَابُ وُجُوبِ الصَّوْمِ وَ نِیَّتِهِ‌

1- بَابُ وُجُوبِهِ وَ ثُبُوتِ الْکُفْرِ وَ الِارْتِدَادِ بِاسْتِحْلَالِ تَرْکِهِ‌

اشارة

⁽¹⁾1 بَابُ وُجُوبِهِ وَ ثُبُوتِ الْکُفْرِ وَ الِارْتِدَادِ بِاسْتِحْلَالِ تَرْکِهِ

ترجمه:

باب وجوب روزه ودرصورت حلال دانستن ترک آن کفر ومرتد شدن شخص ثابت می شود

[رقم الحدیث الکلی: 12697 - رقم الحدیث الباب: 1]

12697- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ عِلَّةِ الصِّیَامِ فَقَالَ إِنَّمَا فَرَضَ اللَّهُ الصِّیَامَ لِیَسْتَوِیَ بِهِ الْغَنِیُّ وَ الْفَقِیرُ وَ ذَلِکَ أَنَّ الْغَنِیَّ لَمْ یَکُنْ لِیَجِدَ مَسَّ الْجُوعِ فَیَرْحَمَ الْفَقِیرَ لِأَنَّ الْغَنِیَّ کُلَّمَا أَرَادَ شَیْئاً قَدَرَ عَلَیْهِ فَأَرَادَ اللَّهُ تَعَالَی أَنْ یُسَوِّیَ بَیْنَ خَلْقِهِ وَ أَنْ یُذِیقَ الْغَنِیَّ مَسَّ الْجُوعِ وَ الْأَلَمِ لِیَرِقَّ عَلَی الضَّعِیفِ وَ یَرْحَمَ الْجَائِعَ.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْبَرْمَکِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ فِی کِتَابِ فَضَائِلِ شَهْرِ رَمَضَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ

هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

هشام بن حکم از امام صادق (ع) درباره علت وجوب روزه پرسید. امام (ع) فرمود: خداوند روزه را واجب کرد تا بین ثروتمند و فقیر برابری ایجاد شود. زیرا ثروتمند معمولاً گرسنگی را احساس نمی‌کند تا به فقیر ترحم کند، چرا که هر چه بخواهد برایش فراهم است. خداوند خواست تا میان بندگانش برابری برقرار کند و ثروتمند را طعم گرسنگی و درد بچشاند، تا به ضعیف ترحم کند و گرسنه را مورد رحمت قرار دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12698 - رقم الحدیث الباب: 2]

12698- 2- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی ⁽³⁾عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: لِکُلِّ شَیْ‌ءٍ زَکَاةٌ وَ زَکَاةُ الْأَجْسَادِ ⁽⁴⁾الصِّیَامُ.

ترجمه:

زراره از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: برای هر چیزی زکاتی است و زکات بدن‌ها روزه است.

[رقم الحدیث الکلی: 12699 - رقم الحدیث الباب: 3]

12699- 3- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِیمَا کَتَبَ إِلَیْهِ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ عِلَّةُ الصَّوْمِ لِعِرْفَانِ مَسِّ الْجُوعِ وَ الْعَطَشِ لِیَکُونَ الْعَبْدُ ذَلِیلًا مُسْتَکِیناً مَأْجُوراً مُحْتَسِباً صَابِراً وَ یَکُونَ ذَلِکَ دَلِیلًا لَهُ عَلَی شَدَائِدِ الْآخِرَةِ مَعَ مَا فِیهِ مِنَ الِانْکِسَارِ لَهُ عَنِ الشَّهَوَاتِ وَاعِظاً لَهُ فِی الْعَاجِلِ دَلِیلًا عَلَی الْآجِلِ لِیَعْلَمَ شِدَّةَ مَبْلَغِ ذَلِکَ مِنْ أَهْلِ الْفَقْرِ وَ الْمَسْکَنَةِ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِالْأَسَانِیدِ الْآتِیَةِ ⁽⁶⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

محمد بن سنان از امام رضا (ع) نقل کرده است که در پاسخ به سؤالاتی که به ایشان نوشته شده بود، درباره علت روزه فرمود: روزه برای این است که انسان طعم گرسنگی و تشنگی را بچشد تا بنده‌ای فروتن، خاضع، پاداش‌مند، صابر و شکیبا باشد. همچنین روزه نشانه‌ای از سختی‌های آخرت برای اوست و باعث کاهش تمایلات نفسانی می‌شود. روزه برای او در دنیا پندی‌آموزنده و در آخرت راهنمایی است تا شدت مشکلات فقرا و نیازمندان را در دنیا و آخرت درک کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12700 - رقم الحدیث الباب: 4]

12700- 4- ⁽⁸⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع لِمَ فَرَضَ اللَّهُ الصَّوْمَ فَوَرَدَ فِی الْجَوَابِ لِیَجِدَ الْغَنِیُّ مَسَّ الْجُوعِ فَیَمُنَّ عَلَی الْفَقِیرِ.

وَ

رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لِیَجِدَ الْغَنِیُّ مَضَضَ الْجُوعِ فَیَحْنُوَ

عَلَی الْفَقِیرِ ⁽¹⁾.

وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

حمزه بن محمد نقل کرده است که به امام حسن عسکری (ع) نوشت: چرا خداوند روزه را واجب کرده است؟ در پاسخ آمد: تا ثروتمند طعم گرسنگی را بچشد و به فقیر کمک کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12701 - رقم الحدیث الباب: 5]

12701- 5- ⁽³⁾وَ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدِهِ الْآتِیَةِ ⁽⁴⁾عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّمَا أُمِرُوا بِالصَّوْمِ لِکَیْ یَعْرِفُوا أَلَمَ الْجُوعِ وَ الْعَطَشِ فَیَسْتَدِلُّوا عَلَی فَقْرِ الْآخِرَةِ وَ لِیَکُونَ الصَّائِمُ خَاشِعاً ذَلِیلًا مُسْتَکِیناً مَأْجُوراً مُحْتَسِباً عَارِفاً صَابِراً عَلَی مَا أَصَابَهُ مِنَ الْجُوعِ وَ الْعَطَشِ فَیَسْتَوْجِبَ الثَّوَابَ مَعَ مَا فِیهِ مِنَ الْإِمْسَاکِ ⁽⁵⁾عَنِ الشَّهَوَاتِ وَ لِیَکُونَ ذَلِکَ وَاعِظاً لَهُمْ فِی الْعَاجِلِ وَ رَائِضاً لَهُمْ عَلَی أَدَاءِ مَا کَلَّفَهُمْ وَ دَلِیلًا لَهُمْ فِی الْآجِلِ ⁽⁶⁾وَ لِیَعْرِفُوا شِدَّةَ مَبْلَغِ ذَلِکَ عَلَی أَهْلِ الْفَقْرِ وَ الْمَسْکَنَةِ فِی الدُّنْیَا فَیُؤَدُّوا إِلَیْهِمْ مَا افْتَرَضَ ⁽⁷⁾اللَّهُ لَهُمْ فِی أَمْوَالِهِمْ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ ⁽⁸⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی أَحْکَامِ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ غَیْرِهِ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

فضل بن شاذان از امام رضا (ع) نقل کرده است که فرمود: مردم به روزه دستور داده شدند تا درد گرسنگی و تشنگی را بشناسند و از این طریق به فقر و نیازمندی در آخرت پی ببرند. همچنین روزه‌دار باید خاشع، فروتن، خاضع، پاداش‌مند، صابر و شکیبا باشد و در برابر گرسنگی و تشنگی که به او می‌رسد، صبر کند تا مستحق پاداش شود. علاوه بر این، روزه باعث دوری از شهوات است و برای آنان در دنیا پندی‌آموزنده و تمرینی برای انجام وظایفشان است. همچنین روزه راهنمایی برای آخرت است تا شدت مشکلات فقرا و نیازمندان را در دنیا درک کنند و آنچه را که خداوند در اموالشان به عنوان حق فقرا واجب کرده است، به آنان بپردازند.

2- بَابُ وُجُوبِ النِّیَّةِ لِلصَّوْمِ الْوَاجِبِ لَیْلًا فَمَنْ تَرَکَهَا فَلَهُ تَجْدِیدُهَا فِی الْفَرْضِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الزَّوَالِ مَا لَمْ یُفْطِرْ

اشارة

⁽¹⁾2 بَابُ وُجُوبِ النِّیَّةِ لِلصَّوْمِ الْوَاجِبِ لَیْلًا فَمَنْ تَرَکَهَا فَلَهُ تَجْدِیدُهَا فِی الْفَرْضِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الزَّوَالِ مَا لَمْ یُفْطِرْ

ترجمه:

این باب درباره وجوب نیت روزه واجب در شب است. اگر کسی نیت روزه را در شب ترک کند، می‌تواند آن را در طول روز، تا قبل از ظهر (زوال)، تجدید کند، به شرطی که چیزی نخورده یا نیاشامیده باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 12702 - رقم الحدیث الباب: 1]

12702- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ رَجُلًا أَرَادَ أَنْ یَصُومَ ارْتِفَاعَ النَّهَارِ أَ یَصُومُ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

حلبی از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده است که گفت: به ایشان گفتم: اگر کسی بخواهد در طول روز نیت روزه کند، آیا می‌تواند روزه بگیرد؟ امام فرمود: بله.

[رقم الحدیث الکلی: 12703 - رقم الحدیث الباب: 2]

12703- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی الرَّجُلِ یَبْدُو لَهُ بَعْدَ مَا یُصْبِحُ وَ یَرْتَفِعُ النَّهَارُ فِی صَوْمِ ذَلِکَ الْیَوْمِ لِیَقْضِیَهُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ لَمْ یَکُنْ نَوَی ذَلِکَ مِنَ اللَّیْلِ قَالَ نَعَمْ لِیَصُمْهُ وَ لْیَعْتَدَّ بِهِ إِذَا لَمْ یَکُنْ أَحْدَثَ شَیْئاً.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

عبد الرحمان بن حجّاج گويد: امام كاظم عليه السّلام دربارۀ كسى كه بعد از صبح و بالا آمدن خورشيد مى‌خواهد روزه قضاى ماه رمضان را انجام دهد با آن‌كه از شب تصميم نگرفته بود. فرمود:

آرى، آن روز را روزه بدارد و قضاى ماه رمضان به شمار آورد، مادامى كه از مبطلات روزه را انجام نداده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12704 - رقم الحدیث الباب: 3]

12704- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ ⁽⁶⁾عَنِ الْحُسَیْنِ یَعْنِی ابْنَ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِی حَدِیثٍ إِنْ بَدَا لَهُ أَنْ یَصُومَ بَعْدَ مَا ارْتَفَعَ النَّهَارُ فَلْیَصُمْ فَإِنَّهُ یُحْسَبُ لَهُ مِنَ السَّاعَةِ الَّتِی نَوَی فِیهَا.

ترجمه:

ابن سنان، یعنی عبدالله، از امام صادق (ع) نقل کرده است که در حدیثی فرمود: اگر کسی پس از بالا آمدن روز (پس از طلوع خورشید) تصمیم به روزه گرفتن بگیرد، می‌تواند روزه بگیرد و از همان ساعتی که نیت کرده است، برای او محسوب می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12705 - رقم الحدیث الباب: 4]

12705- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ رَجُلٌ جَعَلَ لِلَّهِ عَلَیْهِ الصِّیَامَ شَهْراً فَیُصْبِحُ وَ هُوَ یَنْوِی الصَّوْمَ ثُمَّ یَبْدُو لَهُ فَیُفْطِرُ وَ یُصْبِحُ وَ هُوَ لَا یَنْوِی الصَّوْمَ فَیَبْدُو لَهُ فَیَصُومُ فَقَالَ هَذَا کُلُّهُ جَائِزٌ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

صالح بن عبدالله از امام کاظم (ع) نقل کرده است که گفت: به ایشان گفتم: مردی یک ماه روزه بر خود واجب کرده است، صبح می‌شود و نیت روزه می‌کند، سپس تصمیم می‌گیرد افطار کند. روز بعد صبح می‌شود و نیت روزه نمی‌کند، اما بعد تصمیم می‌گیرد روزه بگیرد. امام فرمود: همه این موارد جایز است.

[رقم الحدیث الکلی: 12706 - رقم الحدیث الباب: 5]

12706- 5- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع إِذَا لَمْ یَفْرِضِ الرَّجُلُ عَلَی نَفْسِهِ صِیَاماً ثُمَّ ذَکَرَ الصِّیَامَ قَبْلَ أَنْ یَطْعَمَ طَعَاماً أَوْ یَشْرَبَ شَرَاباً وَ لَمْ یُفْطِرْ فَهُوَ بِالْخِیَارِ إِنْ شَاءَ صَامَ وَ إِنْ شَاءَ أَفْطَرَ.

ترجمه:

محمد بن قیس از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمود: حضرت علی (ع) گفت: اگر کسی روزه‌ای را بر خود واجب نکرده باشد و قبل از خوردن یا آشامیدن چیزی، یادش بیاید که روزه است و هنوز افطار نکرده باشد، اختیار دارد: اگر بخواهد روزه بگیرد و اگر بخواهد افطار کند

[رقم الحدیث الکلی: 12707 - رقم الحدیث الباب: 6]

12707- 6- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع عَنِ الرَّجُلِ یُصْبِحُ وَ لَمْ یَطْعَمْ وَ لَمْ یَشْرَبْ وَ لَمْ یَنْوِ صَوْماً وَ کَانَ عَلَیْهِ یَوْمٌ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- أَ لَهُ أَنْ یَصُومَ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ قَدْ ذَهَبَ عَامَّةُ النَّهَارِ فَقَالَ نَعَمْ لَهُ أَنْ یَصُومَهُ وَ یَعْتَدَّ بِهِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی مَا بَیْنَ الْفَجْرِ وَ الزَّوَالِ وَ ذَهَابِ عَامَّةِ النَّهَارِ عَلَی وَجْهِ الْمَجَازِ ذَکَرَهُ جَمَاعَةٌ مِنَ الْأَصْحَابِ ⁽⁵⁾عَلَی أَنَّ مَا بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ وَ الزَّوَالِ أَکْثَرُ مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ وَ عَنْهُ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ

الْحَجَّاجِ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

عبدالرحمن بن حجاج نقل کرده است که از امام موسی کاظم (ع) پرسیدم: اگر کسی صبح شود و چیزی نخورده و نیاشامیده باشد و نیت روزه هم نکرده باشد، در حالی که یک روز از ماه رمضان بر او واجب است، آیا می‌تواند آن روز را روزه بگیرد، حتی اگر بیشتر روز گذشته باشد؟ امام فرمود: بله، می‌تواند آن روز را روزه بگیرد و آن را به عنوان روزی از ماه رمضان حساب کند.

می گویم : این حکم مربوط به زمانی است که بین طلوع فجر (سحر) و زوال (ظهر) بیشتر روز گذشته باشد. برخی از اصحاب این را به صورت مجاز بیان کرده‌اند، زیرا زمان بین طلوع فجر تا زوال بیشتر از نصف روز است. همچنین از معاویه بن حکیم از صفوان از عبدالرحمن بن حجاج روایت مشابهی نقل شده است

[رقم الحدیث الکلی: 12708 - رقم الحدیث الباب: 7]

12708- 7- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَدْخُلُ إِلَی أَهْلِهِ فَیَقُولُ عِنْدَکُمْ شَیْ‌ءٌ وَ إِلَّا صُمْتُ فَإِنْ کَانَ عِنْدَهُمْ شَیْ‌ءٌ أَتَوْهُ بِهِ وَ إِلَّا صَامَ.

ترجمه:

هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: امیرالمؤمنین (ع) نزد خانواده‌اش می‌رفت و می‌پرسید: آیا چیزی برای خوردن دارید؟ اگر نداشته باشم، روزه می‌گیرم. اگر چیزی داشتند، برایش می‌آوردند و اگر نداشتند، ایشان روزه می‌گرفت.

[رقم الحدیث الکلی: 12709 - رقم الحدیث الباب: 8]

12709- 8- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یُصْبِحُ لَا یَنْوِی ⁽⁴⁾الصَّوْمَ فَإِذَا تَعَالَی النَّهَارُ حَدَثَ لَهُ رَأْیٌ فِی الصَّوْمِ فَقَالَ إِنْ هُوَ نَوَی الصَّوْمَ قَبْلَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ حُسِبَ لَهُ یَوْمُهُ وَ إِنْ نَوَاهُ بَعْدَ الزَّوَالِ حُسِبَ لَهُ مِنَ الْوَقْتِ الَّذِی نَوَی.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الصَّوْمِ الْمَنْدُوبِ ذَکَرَهُ بَعْضُ عُلَمَائِنَا ⁽⁶⁾وَ یَحْتَمِلُ إِرَادَةُ صِحَّةِ الصَّوْمِ إِنْ نَوَی قَبْلَ الزَّوَالِ وَ بُطْلَانِهِ إِنْ نَوَی بَعْدَهُ.

ترجمه:

هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل کرده است که گفتم: اگر کسی صبح شود و نیت روزه نکند، اما در طول روز تصمیم به روزه گرفتن بگیرد، چه می‌شود؟ امام فرمود: اگر قبل از زوال (ظهر) نیت کند، تمام روز برای او محسوب می‌شود، و اگر بعد از زوال نیت کند، از زمانی که نیت کرده است، برای او محسوب می‌شود.

می گویم : این حکم مربوط به روزه‌های مستحب است، چنانکه برخی از علمای ما ذکر کرده‌اند. همچنین ممکن است منظور این باشد که اگر قبل از زوال نیت کند، روزه‌اش صحیح است، و اگر بعد از زوال نیت کند، روزه‌اش باطل است.

[رقم الحدیث الکلی: 12710 - رقم الحدیث الباب: 9]

12710- 9- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یَکُونُ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ یُصْبِحُ فَلَا یَأْکُلُ إِلَی الْعَصْرِ أَ یَجُوزُ لَهُ أَنْ یَجْعَلَهُ قَضَاءً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ قَالَ نَعَمْ.

أَقُولُ: ذَکَرَ الشَّیْخُ أَنَّهُ مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ وَ الْأَوَّلَ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ أَوْ عَلَی أَنَّ الْمُرَادَ أَوَّلُ وَقْتِ الْعَصْرِ وَ هُوَ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ وَ حَمَلَهُ بَعْضُ الْأَصْحَابِ عَلَی مَنْ نَوَی صَوْماً مُطْلَقاً فَصَرَفَهُ إِلَی الْقَضَاءِ عِنْدَ الْعَصْرِ ⁽¹⁾.

ترجمه:

احمد بن محمد بن ابی نصر از شخصی نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسید: اگر کسی قضای روزه ماه رمضان بر عهده‌اش باشد و صبح شود و تا عصر چیزی نخورد، آیا می‌تواند آن روز را به عنوان قضای ماه رمضان حساب کند؟ امام فرمود: بله.

می گویم : مرحوم شیخ (طوسی) این روایت را بر جواز حمل کرده است، و احتمال داده است که منظور از عصر، ابتدای وقت عصر (زوال خورشید) باشد. همچنین برخی از اصحاب این روایت را بر کسی حمل کرده‌اند که نیت روزه مطلق داشته و سپس آن را به قضای ماه رمضان تبدیل کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12711 - رقم الحدیث الباب: 10]

12711- 10- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ عَلَیْهِ أَیَّامٌ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ یُرِیدُ أَنْ یَقْضِیَهَا مَتَی یُرِیدُ أَنْ یَنْوِیَ الصِّیَامَ قَالَ هُوَ بِالْخِیَارِ إِلَی أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ فَإِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ فَإِنْ کَانَ نَوَی الصَّوْمَ فَلْیَصُمْ وَ إِنْ کَانَ یَنْوِی الْإِفْطَارَ فَلْیُفْطِرْ سُئِلَ فَإِنْ کَانَ نَوَی الْإِفْطَارَ یَسْتَقِیمُ أَنْ یَنْوِیَ الصَّوْمَ بَعْدَ مَا زَالَتِ الشَّمْسُ قَالَ لَا الْحَدِیثَ.

ترجمه:

عمار ساباطی از امام صادق (ع) نقل کرده است که درباره مردی که چند روز از ماه رمضان بر عهده‌اش است و می‌خواهد آن را قضا کند، پرسید: چه زمانی باید نیت روزه کند؟ امام فرمود: او تا قبل از زوال خورشید (ظهر) اختیار دارد. اگر خورشید زوال کرد و نیت روزه داشت، روزه بگیرد و اگر نیت افطار داشت، افطار کند. سپس پرسیده شد: اگر نیت افطار داشت، آیا بعد از زوال خورشید می‌تواند نیت روزه کند؟ امام فرمود: نه.

[رقم الحدیث الکلی: 12712 - رقم الحدیث الباب: 11]

12712- 11- ⁽³⁾قَالَ الشَّیْخُ وَ رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قَالَ: الْأَعْمَالُ بِالنِّیَّاتِ.

ترجمه:

شیخ (طوسی) گفته است: از پیامبر (ص) روایت شده که فرمود: اعمال به نیت‌ها بستگی دارند.

[رقم الحدیث الکلی: 12713 - رقم الحدیث الباب: 12]

12713- 12- ⁽⁴⁾قَالَ وَ رُوِیَ عَنْهُ ع قَالَ: إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّیَّاتِ وَ لِکُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَی.

ترجمه:

مرحوم شیخ (طوسی) نقل کرده است که از پیامبر (ص) روایت شده: همانا اعمال به نیت‌ها بستگی دارند و هر کس به آنچه نیت کرده است، می‌رسد.

[رقم الحدیث الکلی: 12714 - رقم الحدیث الباب: 13]

12714- 13- ⁽⁵⁾وَ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ: لَا قَوْلَ إِلَّا بِعَمَلٍ وَ لَا عَمَلَ إِلَّا بِنِیَّةٍ وَ لَا نِیَّةَ إِلَّا بِإِصَابَةِ السُّنَّةِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ ⁽¹⁾وَ غَیْرِهَا ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

حضرت رضا & فرمودند : گفتار بكردار و كردار به نيت و نيت به انطباق با سنت و برنامه دينى بستگى دارد.

3- بَابُ جَوَازِ تَجْدِیدِ النِّیَّةِ فِی الصَّوْمِ الْمَنْدُوبِ إِلَی قُرْبِ الْغُرُوبِ‌

اشارة

⁽⁴⁾3 بَابُ جَوَازِ تَجْدِیدِ النِّیَّةِ فِی الصَّوْمِ الْمَنْدُوبِ إِلَی قُرْبِ الْغُرُوبِ

ترجمه:

شیخ (طوسی) نقل کرده است که از پیامبر (ص) روایت شده: همانا اعمال به نیت‌ها بستگی دارند و هر کس به آنچه نیت کرده است، می‌رسد.

[رقم الحدیث الکلی: 12715 - رقم الحدیث الباب: 1]

12715- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ الْمُتَطَوِّعِ تَعْرِضُ لَهُ الْحَاجَةُ قَالَ هُوَ بِالْخِیَارِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْعَصْرِ وَ إِنْ مَکَثَ حَتَّی الْعَصْرِ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ یَصُومَ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ نَوَی ذَلِکَ فَلَهُ أَنْ یَصُومَ ذَلِکَ الْیَوْمَ إِنْ شَاءَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا ⁽⁷⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا ⁽⁸⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ ⁽⁹⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی صَوْمِ یَوْمِ دَحْوِ الْأَرْضِ ⁽²⁾وَ صَوْمِ أَیَّامِ الْبِیضِ ⁽³⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

ابوبصیر نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسیدم: اگر کسی که روزه مستحب گرفته است، در طول روز نیاز به افطار پیدا کند، چه باید بکند؟ امام فرمود: او تا قبل از عصر اختیار دارد. اگر تا عصر صبر کند و سپس تصمیم به روزه گرفتن بگیرد، حتی اگر قبلاً نیت نکرده باشد، می‌تواند آن روز را روزه بگیرد، اگر بخواهد.

4- بَابُ أَنَّ مَنْ نَوَی الصَّوْمَ قَضَاءَ شَهْرِ رَمَضَانَ جَازَ لَهُ الْإِفْطَارُ قَبْلَ الزَّوَالِ مَعَ سَعَةِ الْوَقْتِ لَا بَعْدَهُ وَ مَنْ نَوَی صَوْماً مَنْدُوباً جَازَ لَهُ الْإِفْطَارُ مَتَی شَاءَ وَ یُکْرَهُ بَعْدَ الزَّوَالِ وَ حُکْمِ النَّذْ

اشارة

⁽⁵⁾4 بَابُ أَنَّ مَنْ نَوَی الصَّوْمَ قَضَاءَ شَهْرِ رَمَضَانَ جَازَ لَهُ الْإِفْطَارُ قَبْلَ الزَّوَالِ مَعَ سَعَةِ الْوَقْتِ لَا بَعْدَهُ وَ مَنْ نَوَی صَوْماً مَنْدُوباً جَازَ لَهُ الْإِفْطَارُ مَتَی شَاءَ وَ یُکْرَهُ بَعْدَ الزَّوَالِ وَ حُکْمِ النَّذْرِ

ترجمه:

این باب بیان می‌کند که اگر کسی نیت روزه قضای ماه رمضان کند، قبل از زوال (ظهر) می‌تواند افطار کند، به شرطی که وقت برای قضای روزه گسترده باشد، اما بعد از زوال جایز نیست. همچنین اگر کسی نیت روزه مستحب کند، هر زمان که بخواهد می‌تواند افطار کند، هرچند افطار بعد از زوال مکروه است. حکم نذر نیز به همین ترتیب است.

[رقم الحدیث الکلی: 12716 - رقم الحدیث الباب: 1]

12716- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی رَجُلٍ أَتَی أَهْلَهُ فِی یَوْمٍ یَقْضِیهِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- قَالَ إِنْ کَانَ أَتَی أَهْلَهُ قَبْلَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ إِلَّا یَوْمٌ مَکَانَ یَوْمٍ وَ إِنْ کَانَ أَتَی أَهْلَهُ بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَإِنَّ عَلَیْهِ أَنْ یَتَصَدَّقَ عَلَی عَشَرَةِ مَسَاکِینَ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ صَامَ یَوْماً مَکَانَ یَوْمٍ وَ صَامَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ کَفَّارَةً لِمَا صَنَعَ.

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁷⁾وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی الْکِتَابَیْنِ عَلَی عَشَرَةِ مَسَاکِینَ لِکُلِّ مِسْکِینٍ مُدٌّ ⁽⁸⁾

ترجمه:

برید عجلی از امام باقر (ع) نقل کرده است که درباره مردی که در روزی که قضای ماه رمضان را می‌گیرد، با همسرش رابطه برقرار کند، فرمود: اگر قبل از زوال خورشید (ظهر) این کار را انجام دهد، چیزی بر او نیست، جز اینکه یک روز دیگر به جای آن روز روزه بگیرد. اما اگر بعد از زوال خورشید این کار را انجام دهد، باید به ده فقیر صدقه بدهد و اگر نتواند، یک روز به جای آن روز روزه بگیرد و سه روز دیگر به عنوان کفاره عملش روزه بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12717 - رقم الحدیث الباب: 2]

12717- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَرْأَةِ تَقْضِی شَهْرَ رَمَضَانَ- فَیُکْرِهُهَا زَوْجُهَا عَلَی الْإِفْطَارِ فَقَالَ لَا یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یُکْرِهَهَا بَعْدَ الزَّوَالِ.

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ ⁽²⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

ابوبصیر نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسیدم: اگر زنی در حال قضای روزه‌های ماه رمضان باشد و شوهرش او را مجبور به افطار کند، چه حکمی دارد؟ امام فرمود: شوهرش نباید او را بعد از زوال خورشید (ظهر) مجبور به افطار کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12718 - رقم الحدیث الباب: 3]

12718- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْخَثْعَمِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنْوِی الصَّوْمَ فَیَلْقَاهُ أَخُوهُ الَّذِی هُوَ عَلَی أَمْرِهِ أَ یُفْطِرُ قَالَ إِنْ کَانَ تَطَوُّعاً أَجْزَأَهُ وَ حُسِبَ لَهُ وَ إِنْ کَانَ قَضَاءَ فَرِیضَةٍ قَضَاهُ.

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَلَی أَمْرِهِ فَیَسْأَلُهُ أَنْ یُفْطِرَ ⁽⁵⁾

ترجمه:

صالح بن عبدالله خثعمی نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسیدم: اگر کسی نیت روزه کند و برادرش که تحت امر اوست، به او برخورد کند، آیا می‌تواند افطار کند؟ امام فرمود: اگر روزه مستحب باشد، افطار کردن برای او جایز است و به حسابش نوشته می‌شود، اما اگر روزه قضای واجب باشد، باید آن را قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12719 - رقم الحدیث الباب: 4]

12719- 4- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ ⁽⁷⁾عَنْ جَمِیلٍ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الَّذِی یَقْضِی شَهْرَ رَمَضَانَ- إِنَّهُ بِالْخِیَارِ إِلَی زَوَالِ الشَّمْسِ فَإِنْ کَانَ تَطَوُّعاً فَإِنَّهُ إِلَی اللَّیْلِ بِالْخِیَارِ.

ترجمه:

جمیل بن دراج از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: کسی که قضای ماه رمضان را می‌گیرد، تا قبل از زوال خورشید (ظهر) اختیار دارد. اما اگر روزه مستحب باشد، تا شب اختیار دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12720 - رقم الحدیث الباب: 5]

12720- 5- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: کُنْتُ جَالِساً عِنْدَهُ آخِرَ یَوْمٍ مِنْ شَعْبَانَ- فَلَمْ أَرَهُ صَائِماً إِلَی أَنْ قَالَ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ صُمْتَ الْیَوْمَ فَقَالَ لِی وَ لِمَ إِلَی أَنْ قَالَ فَقُلْتُ أُفْطِرُ الْآنَ فَقَالَ لَا فَقُلْتُ وَ کَذَلِکَ فِی النَّوَافِلِ لَیْسَ لِی أَنْ أُفْطِرَ بَعْدَ الظُّهْرِ قَالَ نَعَمْ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ.

ترجمه:

معمر بن خلاد نقل کرده است که در آخرین روز ماه شعبان نزد امام رضا (ع) نشسته بودم و دیدم ایشان روزه نیستند. به ایشان گفتم: فدایت شوم، آیا امروز روزه گرفته‌اید؟ امام فرمود: چرا؟ سپس گفتم: آیا الان می‌توانم افطار کنم؟ امام فرمود: نه. گفتم: آیا در مورد روزه‌های نافله نیز همین حکم است که بعد از ظهر نمی‌توانم افطار کنم؟ امام فرمود: بله.

می گویم : این حکم بر کراهت حمل شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12721 - رقم الحدیث الباب: 6]

12721- 6- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَقْضِی رَمَضَانَ- أَ لَهُ أَنْ یُفْطِرَ بَعْدَ مَا یُصْبِحُ قَبْلَ الزَّوَالِ إِذَا بَدَا لَهُ فَقَالَ إِذَا کَانَ نَوَی ذَلِکَ مِنَ اللَّیْلِ وَ کَانَ مِنْ قَضَاءِ رَمَضَانَ فَلَا یُفْطِرْ وَ یُتِمُّ صَوْمَهُ الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ لِمَا مَرَّ ⁽³⁾.

ترجمه:

عبدالرحمن بن حجاج نقل کرده است که از امام (ع) پرسیدم: اگر کسی قضای ماه رمضان را بگیرد، آیا می‌تواند بعد از صبح و قبل از زوال (ظهر) افطار کند، اگر تصمیم به این کار بگیرد؟ امام فرمود: اگر از شب قبل نیت روزه قضای ماه رمضان را کرده باشد، نباید افطار کند و باید روزه‌اش را کامل کند.

می گویم : این حکم بر استحباب حمل شده است، چنانکه قبلاً ذکر شد.

[رقم الحدیث الکلی: 12722 - رقم الحدیث الباب: 7]

12722- 7- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ ⁽⁵⁾عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَصْبَحَ وَ هُوَ یُرِیدُ الصِّیَامَ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ یُفْطِرَ فَلَهُ أَنْ یُفْطِرَ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ نِصْفِ النَّهَارِ ثُمَّ یَقْضِی ذَلِکَ الْیَوْمَ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

ابن سنان از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: هر کس صبح کند و نیت روزه داشته باشد، سپس تصمیم به افطار بگیرد، می‌تواند تا قبل از نصف روز (ظهر) افطار کند، سپس آن روز را قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12723 - رقم الحدیث الباب: 8]

12723- 8- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ الصَّائِمُ بِالْخِیَارِ إِلَی زَوَالِ الشَّمْسِ قَالَ إِنَّ ذَلِکَ فِی الْفَرِیضَةِ وَ أَمَّا النَّافِلَةُ فَلَهُ

أَنْ یُفْطِرَ أَیَّ وَقْتٍ شَاءَ إِلَی غُرُوبِ الشَّمْسِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

سماعه از امام صادق (ع) نقل کرده است که درباره سخن ایشان که فرمود: روزه‌دار تا زوال خورشید (ظهر) اختیار دارد، گفت: این حکم مربوط به روزه واجب است، اما در مورد روزه نافله، هر زمان که بخواهد می‌تواند افطار کند، حتی تا غروب خورشید.

[رقم الحدیث الکلی: 12724 - رقم الحدیث الباب: 9]

12724- 9- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ یَعْلَی عَنِ النَّوْفَلِیِّ ⁽⁵⁾عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحُسَیْنِ ⁽⁶⁾عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: صَوْمُ النَّافِلَةِ لَکَ أَنْ تُفْطِرَ مَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ اللَّیْلِ مَتَی مَا شِئْتَ وَ صَوْمُ قَضَاءِ الْفَرِیضَةِ لَکَ أَنْ تُفْطِرَ إِلَی زَوَالِ الشَّمْسِ فَإِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ فَلَیْسَ لَکَ أَنْ تُفْطِرَ.

ترجمه:

عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: در روزه نافله، هر زمان که بخواهی می‌توانی تا شب افطار کنی، اما در روزه قضای واجب، تا زوال خورشید (ظهر) می‌توانی افطار کنی. اما وقتی خورشید زوال کرد، دیگر نمی‌توانی افطار کنی.

[رقم الحدیث الکلی: 12725 - رقم الحدیث الباب: 10]

12725- 10- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ ⁽⁸⁾عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی بَکْرِ بْنِ أَبِی سَمَّاکٍ ⁽⁹⁾عَنْ زَکَرِیَّا الْمُؤْمِنِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الَّذِی یَقْضِی شَهْرَ رَمَضَانَ- هُوَ

بِالْخِیَارِ فِی الْإِفْطَارِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ وَ فِی التَّطَوُّعِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَنْ تَغِیبَ الشَّمْسُ.

ترجمه:

اسحاق بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: کسی که قضای ماه رمضان را می‌گیرد، تا قبل از زوال خورشید (ظهر) اختیار دارد که افطار کند. اما در مورد روزه مستحب، تا قبل از غروب خورشید اختیار دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12726 - رقم الحدیث الباب: 11]

12726- 11- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ وَ سَعْدَانَ ⁽²⁾عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع قَالَ: الصَّائِمُ تَطَوُّعاً بِالْخِیَارِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ نِصْفِ النَّهَارِ فَإِذَا انْتَصَفَ النَّهَارُ فَقَدْ وَجَبَ الصَّوْمُ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْأَوْلَوِیَّةِ وَ تَأَکُّدِ الِاسْتِحْبَابِ.

ترجمه:

از مسعده بن صدقه از امام صادق (ع) از پدرشان نقل شده است که علی (ع) فرمود: کسی که روزه مستحبی می‌گیرد، تا قبل از ظهر اختیار دارد که روزه را ادامه دهد یا افطار کند، اما هنگامی که ظهر شد، روزه بر او واجب می‌شود.

می‌گویم: شیخ این روایت را بر اولویت و تأکید استحباب حمل کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12727 - رقم الحدیث الباب: 12]

12727- 12- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ الْکُوفِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ عِیسَی قَالَ: مَنْ بَاتَ وَ هُوَ یَنْوِی الصِّیَامَ مِنْ غَدٍ لَزِمَهُ ذَلِکَ فَإِنْ أَفْطَرَ فَعَلَیْهِ قَضَاؤُهُ وَ مَنْ أَصْبَحَ وَ لَمْ یَنْوِ الصِّیَامَ مِنَ اللَّیْلِ فَهُوَ بِالْخِیَارِ إِلَی أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ إِنْ شَاءَ صَامَ وَ إِنْ شَاءَ أَفْطَرَ فَإِنْ زَالَتِ الشَّمْسُ وَ لَمْ یَأْکُلْ فَلْیُتِمَّ الصَّوْمَ إِلَی اللَّیْلِ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ جَوَّزَ فِیهِ الْحَمْلَ عَلَی قَضَاءِ شَهْرِ رَمَضَانَ.

ترجمه:

از عیسی نقل شده است که گفت: هر کس شب را با نیت روزه گرفتن در فردا به صبح برساند، روزه بر او واجب می‌شود و اگر افطار کند، باید آن را قضا کند. و هر کد صبح شود در حالی که از شب نیت روزه نداشته باشد، تا قبل از زوال خورشید (ظهر) اختیار دارد؛ اگر بخواهد روزه می‌گیرد و اگر بخواهد افطار می‌کند. اما اگر خورشید زوال کند (ظهر شود) و چیزی نخورده باشد، باید روزه را تا شب کامل کند.

می‌گویم: شیخ این روایت را بر استحباب حمل کرده و همچنین جواز حمل آن بر قضای ماه رمضان را جایز دانسته است.

[رقم الحدیث الکلی: 12728 - رقم الحدیث الباب: 13]

12728- 13- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصْبِحُ وَ هُوَ یُرِیدُ الصِّیَامَ ثُمَّ یَبْدُو لَهُ فَیُفْطِرُ قَالَ هُوَ بِالْخِیَارِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ نِصْفِ النَّهَارِ قُلْتُ هَلْ یَقْضِیهِ إِذَا أَفْطَرَ قَالَ نَعَمْ لِأَنَّهَا حَسَنَةٌ أَرَادَ أَنْ یَعْمَلَهَا فَلْیُتِمَّهَا قُلْتُ فَإِنَّ رَجُلًا أَرَادَ أَنْ یَصُومَ ارْتِفَاعَ النَّهَارِ أَ یَصُومُ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

از حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: از ایشان درباره مردی که صبح می‌کند در حالی که نیت روزه دارد، سپس تصمیم می‌گیرد افطار کند، پرسیدم. فرمودند: او تا قبل از نیمه‌روز (ظهر) اختیار دارد. گفتم: اگر افطار کند، آیا باید آن را قضا کند؟ فرمودند: بله، زیرا آن کار نیکی است که قصد انجامش را داشته، پس باید آن را کامل کند. گفتم: اگر کسی بعد از بالا آمدن خورشید (بعد از طلوع) نیت روزه کند، آیا می‌تواند روزه بگیرد؟ فرمودند: بله.

[رقم الحدیث الکلی: 12729 - رقم الحدیث الباب: 14]

12729- 14- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَالِحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ جَعَلْتُ عَلَیَّ صِیَامَ شَهْرٍ إِنْ خَرَجَ عَمِّی مِنَ الْحَبْسِ فَخَرَجَ فَأُصْبِحُ وَ أَنَا أُرِیدُ الصِّیَامَ فَیَجِیئُنِی بَعْضُ أَصْحَابِنَا فَأَدْعُو بِالْغَدَاءِ وَ أَتَغَدَّی مَعَهُ قَالَ لَا بَأْسَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

از صالح بن عبدالله از امام کاظم (ع) نقل شده است که گفت: به ایشان عرض کردم: فدایت شوم، من نذر کرده‌ام که اگر عمویم از زندان آزاد شود، یک ماه روزه بگیرم. او آزاد شد و من صبح می‌کنم در حالی که نیت روزه دارم، اما برخی از دوستانم نزد من می‌آیند و من آن‌ها را به ناهار دعوت می‌کنم و با آن‌ها غذا می‌خورم. امام فرمودند: اشکالی ندارد.

5- بَابُ اسْتِحْبَابِ صَوْمِ یَوْمِ الشَّکِّ بِنِیَّةِ النَّدْبِ عَلَی أَنَّهُ مِنْ شَعْبَانَ إِذَا کَانَتْ عِلَّةٌ أَوْ شُبْهَةٌ وَ لَوْ بَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَجْزَأَهُ وَ کَذَا لَوْ صَامَ الشَّهْرَ کُلَّهُ أَوْ بَعْضَهُ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ أَنّ

اشارة

⁽⁴⁾5 بَابُ اسْتِحْبَابِ صَوْمِ یَوْمِ الشَّکِّ بِنِیَّةِ النَّدْبِ عَلَی أَنَّهُ مِنْ شَعْبَانَ إِذَا کَانَتْ عِلَّةٌ أَوْ شُبْهَةٌ وَ لَوْ بَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَجْزَأَهُ وَ کَذَا لَوْ صَامَ الشَّهْرَ کُلَّهُ أَوْ بَعْضَهُ وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ أَنَّهُ شَهْرُ رَمَضَانَ

ترجمه:

باب استحباب روزه گرفتن روز شک (آخر شعبان) با نیت مستحب، به این که آن روز از شعبان باشد، در صورتی که علت یا شبهه‌ای وجود داشته باشد. و اگر بعداً مشخص شود که آن روز از ماه رمضان بوده، روزه کفایت می‌کند. همچنین اگر شخصی تمام ماه یا بخشی از آن را روزه بگیرد در حالی که نمی‌داند ماه رمضان است، روزه‌هایش صحیح است.

[رقم الحدیث الکلی: 12730 - رقم الحدیث الباب: 1]

12730- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ یَعْلَی عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ عَنِ الْکَاهِلِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ مِنْ شَعْبَانَ- قَالَ لَأَنْ أَصُومَ یَوْماً مِنْ شَعْبَانَ- أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُفْطِرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

ترجمه:

از کاهلی نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره روزی که در آن شک می‌کنند (آخر شعبان) پرسیدم. فرمودند: روزه گرفتن یک روز از شعبان برای من محبوب‌تر است از اینکه یک روز از ماه رمضان را افطار کنم.

[رقم الحدیث الکلی: 12731 - رقم الحدیث الباب: 2]

12731- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی الصُّهْبَانِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ ⁽⁷⁾بْنِ رِبَاطٍ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ

ع إِنِّی صُمْتُ الْیَوْمَ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ فَکَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَ فَأَقْضِیهِ قَالَ لَا هُوَ یَوْمٌ وُفِّقْتَ لَهُ.

ترجمه:

از سعید اعرج نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: من روزی را که در آن شک بود (آخر شعبان) روزه گرفتم و بعد مشخص شد که آن روز از ماه رمضان بوده است. آیا باید آن را قضا کنم؟ فرمودند: نه، آن روزی است که تو برای آن موفق شده‌ای (و روزه‌ات پذیرفته است).

[رقم الحدیث الکلی: 12732 - رقم الحدیث الباب: 3]

12732- 3- ⁽¹⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الصُّهْبَانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَکْرِ ⁽²⁾بْنِ جَنَاحٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ شَجَرَةَ عَنْ بَشِیرٍ النَّبَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ صَوْمِ یَوْمِ الشَّکِّ فَقَالَ صُمْهُ فَإِنْ یَکُ ⁽³⁾مِنْ شَعْبَانَ کَانَ تَطَوُّعاً وَ إِنْ یَکُ ⁽⁴⁾مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَیَوْمٌ وُفِّقْتَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ بَشِیرٍ النَّبَّالِ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ أَیْضاً کَذَلِکَ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از بشیر نبال نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره روزه گرفتن روز شک (آخر شعبان) پرسیدم. فرمودند: آن را روزه بگیر، زیرا اگر از شعبان باشد، به عنوان روزه مستحبی است و اگر از ماه رمضان باشد، روزی است که تو برای آن موفق شده‌ای (و روزه‌ات پذیرفته است).

[رقم الحدیث الکلی: 12733 - رقم الحدیث الباب: 4]

12733- 4- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ صَامَ یَوْماً وَ لَا یَدْرِی أَ مِنْ رَمَضَانَ هُوَ أَوْ مِنْ غَیْرِهِ فَجَاءَ قَوْمٌ فَشَهِدُوا أَنَّهُ کَانَ مِنْ رَمَضَانَ- فَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ عِنْدَنَا لَا یُعْتَدُّ بِهِ فَقَالَ بَلَی فَقُلْتُ إِنَّهُمْ قَالُوا صُمْتَ وَ أَنْتَ لَا تَدْرِی أَ مِنْ رَمَضَانَ هَذَا أَمْ مِنْ غَیْرِهِ فَقَالَ بَلَی فَاعْتَدَّ بِهِ فَإِنَّمَا هُوَ شَیْ‌ءٌ وَفَّقَکَ اللَّهُ لَهُ إِنَّمَا یُصَامُ یَوْمُ الشَّکِّ مِنْ شَعْبَانَ- وَ لَا تَصُومُهُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- لِأَنَّهُ قَدْ نُهِیَ أَنْ یَنْفَرِدَ الْإِنْسَانُ بِالصِّیَامِ فِی یَوْمِ الشَّکِّ- وَ إِنَّمَا یَنْوِی مِنَ اللَّیْلَةِ أَنَّهُ یَصُومُ مِنْ شَعْبَانَ- فَإِنْ کَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَجْزَأَ عَنْهُ بِتَفَضُّلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ بِمَا قَدْ وَسَّعَ عَلَی عِبَادِهِ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَهَلَکَ النَّاسُ.

ترجمه:

از سماعه نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: مردی یک روز را روزه گرفت و نمی‌دانست که آیا آن روز از ماه رمضان است یا نه، سپس گروهی آمدند و شهادت دادند که آن روز از ماه رمضان بوده است. برخی از مردم نزد ما گفتند که این روزه اعتبار ندارد. امام فرمودند: چرا، اعتبار دارد. گفتم: آن‌ها گفتند تو روزه گرفتی در حالی که نمی‌دانستی این روز از ماه رمضان است یا نه. امام فرمودند: بله، آن را اعتبار کن، زیرا این چیزی است که خدا تو را برای آن موفق کرده است. روز شک (آخر شعبان) را از شعبان روزه بگیر و آن را از ماه رمضان روزه نگیر، زیرا انسان از روزه گرفتن به تنهایی در روز شک نهی شده است. بلکه باید از شب نیت کند که آن روز را از شعبان روزه می‌گیرد. پس اگر آن روز از ماه رمضان باشد، به لطف خداوند عزوجل و وسعتی که بر بندگانش قرار داده، کفایت می‌کند. و اگر این نبود، مردم هلاک می‌شدند.

[رقم الحدیث الکلی: 12734 - رقم الحدیث الباب: 5]

12734- 5- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَصُومُ الْیَوْمَ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَیَکُونُ کَذَلِکَ فَقَالَ هُوَ شَیْ‌ءٌ وُفِّقَ لَهُ.

ترجمه:

از معاویه بن وهب نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: مردی روزی را که در آن شک است (آخر شعبان) روزه می‌گیرد و بعد مشخص می‌شود که آن روز از ماه رمضان بوده است. امام فرمودند: این چیزی است که او برای آن موفق شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12735 - رقم الحدیث الباب: 6]

12735- 6- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- لَا یَدْرِی أَ هُوَ مِنْ شَعْبَانَ أَوْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- فَصَامَهُ فَکَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- قَالَ هُوَ یَوْمٌ وُفِّقَ لَهُ لَا قَضَاءَ عَلَیْهِ.

ترجمه:

از سماعه نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره روزی که در آن شک است (آخر شعبان) پرسیدم که فرد نمی‌داند آن روز از شعبان است یا از ماه رمضان، پس آن را روزه می‌گیرد و بعد مشخص می‌شود که آن روز از ماه رمضان بوده است. امام فرمودند: آن روزی است که او برای آن موفق شده است و قضایی بر او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12736 - رقم الحدیث الباب: 7]

12736- 7- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ ⁽⁴⁾عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ ⁽⁵⁾عَنِ الْخَضِرِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ ⁽⁶⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ فَإِنَّ النَّاسَ یَزْعُمُونَ أَنَّ مَنْ صَامَهُ بِمَنْزِلَةِ مَنْ أَفْطَرَ فِی ⁽⁷⁾شَهْرِ رَمَضَانَ- فَقَالَ کَذَبُوا إِنْ کَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَهُوَ یَوْمٌ وُفِّقَ لَهُ وَ إِنْ کَانَ مِنْ غَیْرِهِ فَهُوَ بِمَنْزِلَةِ مَا مَضَی مِنَ الْأَیَّامِ.

وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از محمد بن حکیم نقل شده است که گفت: از امام کاظم (ع) درباره روزی که در آن شک است (آخر شعبان) پرسیدم، زیرا مردم گمان می‌کنند که کسی که آن روز را روزه بگیرد، مانند کسی است که در ماه رمضان افطار کرده باشد. امام فرمودند: دروغ می‌گویند! اگر آن روز از ماه رمضان باشد، روزی است که او برای آن موفق شده است و اگر از غیر رمضان باشد، مانند روزهای گذشته است.

[رقم الحدیث الکلی: 12737 - رقم الحدیث الباب: 8]

12737- 8- ⁽⁹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ

الْجَوْهَرِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنِ الزُّهْرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: وَ صَوْمُ یَوْمِ الشَّکِّ أُمِرْنَا بِهِ وَ نُهِینَا عَنْهُ أُمِرْنَا بِهِ أَنْ نَصُومَهُ مَعَ صِیَامِ شَعْبَانَ- وَ نُهِینَا عَنْهُ أَنْ یَنْفَرِدَ الرَّجُلُ بِصِیَامِهِ فِی الْیَوْمِ الَّذِی یَشُکُّ فِیهِ النَّاسُ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ صَامَ مِنْ شَعْبَانَ شَیْئاً کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یَنْوِی لَیْلَةَ الشَّکِّ أَنَّهُ صَائِمٌ مِنْ شَعْبَانَ- فَإِنْ کَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَجْزَأَ عَنْهُ وَ إِنْ کَانَ مِنْ شَعْبَانَ لَمْ یَضُرَّهُ فَقُلْتُ وَ کَیْفَ یُجْزِی ⁽¹⁾صَوْمُ تَطَوُّعٍ عَنْ فَرِیضَةٍ فَقَالَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا صَامَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ تَطَوُّعاً وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ أَنَّهُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- ثُمَّ عَلِمَ بِذَلِکَ لَأَجْزَأَ عَنْهُ لِأَنَّ الْفَرْضَ إِنَّمَا وَقَعَ عَلَی الْیَوْمِ بِعَیْنِهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽²⁾

وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ سِوَی حَدِیثِ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الزُّهْرِیِّ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از زهری از امام سجاد (ع) در حدیثی طولانی نقل شده است که فرمودند: ما به روزه گرفتن روز شک (آخر شعبان) دستور داده شده‌ایم و از آن نهی شده‌ایم. به آن دستور داده شده‌ایم که آن را همراه با روزه‌های شعبان روزه بگیریم و از آن نهی شده‌ایم که فرد به تنهایی آن روز را روزه بگیرد در حالی که مردم در آن روز شک دارند. به ایشان گفتم: فدایت شوم، اگر کسی از شعبان چیزی روزه نگرفته باشد، چه کند؟ فرمودند: در شب شک نیت کند که از شعبان روزه می‌گیرد. پس اگر آن روز از ماه رمضان باشد، برای او کفایت می‌کند و اگر از شعبان باشد، به او ضرری نمی‌رسد. گفتم: چگونه روزه مستحبی جایگزین روزه واجب می‌شود؟ فرمودند: اگر مردی یک روز از ماه رمضان را به نیت مستحبی روزه بگیرد در حالی که نمی‌داند آن روز از ماه رمضان است، سپس متوجه شود، برای او کفایت می‌کند، زیرا واجب بر همان روز خاص قرار گرفته است.

[رقم الحدیث الکلی: 12738 - رقم الحدیث الباب: 9]

12738- 9- ⁽⁴⁾قَالَ: وَ سُئِلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع عَنِ الْیَوْمِ الْمَشْکُوکِ فِیهِ فَقَالَ لَأَنْ أَصُومَ یَوْماً مِنْ شَعْبَانَ- أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُفْطِرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

وَ فِی الْمُقْنِعِ أَیْضاً مُرْسَلًا مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از امير المؤمنين عليه السّلام در باره يوم الشّك سؤال كردند، پس فرمود: هر آينه اگر روزى از شعبان را روزه بدارم براى من خوشايندتر از آن است كه روزى از ماه رمضان را افطار کرده باشم .

[رقم الحدیث الکلی: 12739 - رقم الحدیث الباب: 10]

12739- 10- ⁽⁶⁾وَ فِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ صَامَ شَعْبَانَ- فَلَمَّا کَانَ شَهْرُ رَمَضَانَ- أَضْمَرَ یَوْماً مِنْ

شَهْرِ رَمَضَانَ فَبَانَ ⁽¹⁾أَنَّهُ مِنْ شَعْبَانَ- لِأَنَّهُ وَقَعَ فِیهِ الشَّکُّ ⁽²⁾فَقَالَ یُعِیدُ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ إِنْ أَضْمَرَ مِنْ شَعْبَانَ- فَبَانَ ⁽³⁾أَنَّهُ مِنْ رَمَضَانَ ⁽⁴⁾فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان نقل شده است که از امام صادق (ع) پرسید: مردی که ماه شعبان را روزه گرفته است، وقتی ماه رمضان فرا رسید، یک روز از ماه رمضان را در دل نیت کرد، اما بعد مشخص شد که آن روز از شعبان بوده است، زیرا در آن روز شک وجود داشت. امام فرمودند: باید آن روز را دوباره روزه بگیرد. اما اگر از شعبان نیت کرده و بعد مشخص شود که آن روز از رمضان بوده، چیزی بر او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12740 - رقم الحدیث الباب: 11]

12740- 11- ⁽⁵⁾وَ فِی کِتَابِ فَضَائِلِ شَهْرِ رَمَضَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ صَامَ أَوَّلَ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ هُوَ شَاکٌّ لَا یَدْرِی أَ مِنْ شَعْبَانَ أَوْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ ⁽⁶⁾فَقَالَ هُوَ یَوْمٌ وُفِّقَ لَهُ لَا قَضَاءَ عَلَیْهِ.

ترجمه:

از سماعه نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی پرسیدم که اولین روز ماه رمضان را روزه گرفت در حالی که شک داشت و نمی‌دانست آن روز از شعبان است یا از ماه رمضان. امام فرمودند: آن روزی است که او برای آن موفق شده است و قضایی بر او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12741 - رقم الحدیث الباب: 12]

12741- 12- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: کُنْتُ جَالِساً عِنْدَهُ آخِرَ یَوْمٍ مِنْ شَعْبَانَ- وَ لَمْ یَکُنْ هُوَ صَائِماً ⁽⁸⁾فَأَتَوْهُ بِمَائِدَةٍ فَقَالَ ادْنُ وَ کَانَ ذَلِکَ بَعْدَ الْعَصْرِ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ صُمْتُ الْیَوْمَ فَقَالَ لِی وَ لِمَ قُلْتُ جَاءَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ أَنَّهُ قَالَ یَوْمٌ وُفِّقَ لَهُ ⁽⁹⁾قَالَ أَ لَیْسَ تَدْرُونَ أَنَّمَا ذَلِکَ إِذَا کَانَ لَا یَعْلَمُ أَ هُوَ مِنْ شَعْبَانَ أَمْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- فَصَامَ الرَّجُلُ فَکَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ کَانَ یَوْماً وُفِّقَ لَهُ ⁽¹⁰⁾فَأَمَّا وَ لَیْسَ عِلَّةٌ وَ لَا شُبْهَةٌ فَلَا فَقُلْتُ أُفْطِرُ الْآنَ فَقَالَ لَا الْحَدِیثَ.

ترجمه:

معمر بن خلاد از امام رضا (ع) نقل می‌کند که گفت: در آخرین روز ماه شعبان نزد او نشسته بودم و او روزه نبود. سفره‌ای آوردند و او به من گفت: نزدیک بیا. این اتفاق بعد از عصر افتاد. من به او گفتم: فدایت شوم، من امروز روزه گرفته‌ام. او پرسید: چرا؟ گفتم: از امام صادق (ع) نقل شده که در مورد روزی که شک داریم آیا از شعبان است یا رمضان، فرموده‌اند: اگر کسی آن روز را روزه بگیرد و معلوم شود که از رمضان بوده، روزه‌اش صحیح است. امام رضا (ع) فرمود: این حکم زمانی است که شخص نداند آن روز از شعبان است یا رمضان. اما اگر هیچ شک و شبهه‌ای نباشد، چنین نیست. من گفتم: آیا الآن افطار کنم؟ فرمود: نه.

[رقم الحدیث الکلی: 12742 - رقم الحدیث الباب: 13]

12742- 13- ⁽¹¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ ثَبَتَ عَنِ الصَّادِقِینَ ع أَنَّهُ لَوْ أَنَّ رَجُلًا تَطَوَّعَ شَهْراً وَ هُوَ لَا یَعْلَمُ أَنَّهُ شَهْرُ

رَمَضَانَ- ثُمَّ تَبَیَّنَ لَهُ بَعْدَ صِیَامِهِ أَنَّهُ کَانَ شَهْرَ رَمَضَانَ- لَأَجْزَأَهُ ذَلِکَ عَنْ فَرْضِ الصِّیَامِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽¹⁾وَ فِی أَحْکَامِ شَهْرِ رَمَضَانَ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ نُبَیِّنُ وَجْهَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

محمد بن محمد مفید در کتاب «المقنعه» نقل می‌کند که از امامان صادق (ع) ثابت شده است که اگر شخصی به قصد روزه مستحبی، یک ماه را روزه بگیرد و نداند که آن ماه رمضان است، سپس بعد از اتمام روزه‌ها متوجه شود که آن ماه رمضان بوده، این روزه‌ها از فریضه روزه رمضان کفایت می‌کند.

6- بَابُ عَدَمِ جَوَازِ صَوْمِ یَوْمِ الشَّکِّ بِنِیَّةِ الْفَرْضِ فَإِنْ فُعِلَ وَ بَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَجَبَ قَضَاؤُهُ‌

اشارة

⁽⁴⁾6 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ صَوْمِ یَوْمِ الشَّکِّ بِنِیَّةِ الْفَرْضِ فَإِنْ فُعِلَ وَ بَانَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَجَبَ قَضَاؤُهُ

ترجمه:

باب عدم جواز روزه گرفتن روز شک (آخر شعبان) با نیت روزه واجب. پس اگر چنین شود و بعد مشخص شود که آن روز از ماه رمضان بوده، قضای آن واجب است.

[رقم الحدیث الکلی: 12743 - رقم الحدیث الباب: 1]

12743- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الرَّجُلِ یَصُومُ الْیَوْمَ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ مِنْ رَمَضَانَ- فَقَالَ ⁽⁶⁾عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ وَ إِنْ کَانَ کَذَلِکَ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَنْ صَامَهُ بِنِیَّةِ أَنَّهُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ لِمَا تَقَدَّمَ ⁽⁷⁾وَ یَأْتِی ⁽⁸⁾.

ترجمه:

محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل می‌کند که در مورد شخصی که روزی را که در آن شک دارد آیا از رمضان است یا نه، روزه می‌گیرد، فرمود: بر او قضای آن روز واجب است، حتی اگر آن روز از رمضان باشد.

شیخ (طوسی) این روایت را بر کسی حمل کرده که آن روز را با نیت اینکه از ماه رمضان است، روزه گرفته باشد، همان‌طور که در روایات پیشین بیان شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12744 - رقم الحدیث الباب: 2]

12744- 2- ⁽⁹⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَعْفَرٍ الْأَزْدِیِّ عَنْ

قُتَیْبَةَ الْأَعْشَی قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ صَوْمِ سِتَّةِ أَیَّامٍ الْعِیدَیْنِ وَ أَیَّامِ التَّشْرِیقِ- وَ الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

ترجمه:

قُتَیْبَةَ الْأَعْشَی نقل می‌کند که امام صادق (ع) فرمود: رسول خدا (ص) از روزه گرفتن در شش روز نهی فرمودند: دو روز عید (عید فطر و عید قربان) و روزهای تشریق (سه روز بعد از عید قربان) و روزی که در آن شک داریم آیا از ماه رمضان است یا نه.

[رقم الحدیث الکلی: 12745 - رقم الحدیث الباب: 3]

12745- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ غَیْرِهِ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی جَعَلْتُ عَلَی نَفْسِی أَنْ أَصُومَ حَتَّی یَقُومَ الْقَائِمُ فَقَالَ صُمْ وَ ⁽²⁾لَا تَصُمْ فِی السَّفَرِ وَ لَا الْعِیدَیْنِ وَ لَا أَیَّامِ التَّشْرِیقِ وَ لَا الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ أَیْضاً کَذَلِکَ ⁽⁴⁾

وَ

رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ کَرَّامٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ لَا الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ ⁽⁵⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: من بر خود لازم كرده‌ام تا قائم عليه السّلام قيام كند، روزه بگيرم؟

فرمود: روزه بگير، ولى در سفر، عيدها، ايّام تشريق و يوم الشك از ماه رمضان روزه مگير.

[رقم الحدیث الکلی: 12746 - رقم الحدیث الباب: 4]

12746- 4- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ کَاسُولَا عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الشَّاذَکُونِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ

عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِیِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ یَوْمُ الشَّکِّ أَمَرْنَا بِصِیَامِهِ وَ نَهَیْنَا عَنْهُ أَمَرْنَا أَنْ یَصُومَهُ الْإِنْسَانُ عَلَی أَنَّهُ مِنْ شَعْبَانَ- وَ نَهَیْنَا عَنْ أَنْ یَصُومَهُ عَلَی أَنَّهُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ هُوَ لَمْ یَرَ الْهِلَالَ.

ترجمه:

محمد بن شهاب زهری می‌گوید: شنیدم امام سجاد (ع) می‌فرمود: در مورد روز شک، ما دستور داده‌ایم که آن را روزه بگیرند و نیز نهی کرده‌ایم. دستور داده‌ایم که آن را با نیت اینکه از ماه شعبان است روزه بگیرند، و نهی کرده‌ایم که آن را با نیت اینکه از ماه رمضان است روزه بگیرند، در حالی که هلال ماه را ندیده‌اند.

[رقم الحدیث الکلی: 12747 - رقم الحدیث الباب: 5]

12747- 5- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی غَالِبٍ الزُّرَارِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی یَوْمِ الشَّکِّ مَنْ صَامَهُ قَضَاهُ وَ إِنْ کَانَ کَذَلِکَ یَعْنِی مَنْ صَامَهُ عَلَی أَنَّهُ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ بِغَیْرِ رُؤْیَةٍ قَضَاهُ وَ إِنْ کَانَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- لِأَنَّ السُّنَّةَ جَاءَتْ فِی صِیَامِهِ عَلَی أَنَّهُ مِنْ شَعْبَانَ- وَ مَنْ خَالَفَهَا کَانَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ.

ترجمه:

هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود: در مورد روز شک، هر کس آن را روزه بگیرد، باید قضای آن را به جای آورد، حتی اگر آن روز از ماه رمضان باشد؛ یعنی اگر کسی آن روز را با نیت اینکه از ماه رمضان است و بدون دیدن هلال روزه بگیرد، باید قضای آن را انجام دهد، حتی اگر آن روز واقعاً از ماه رمضان باشد. زیرا سنت بر این است که آن روز را با نیت اینکه از شعبان است روزه بگیرند، و هر کس خلاف این سنت عمل کند، بر او قضای آن روز واجب است.

[رقم الحدیث الکلی: 12748 - رقم الحدیث الباب: 6]

12748- 6- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ نَصْرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْوَاسِطِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَلْحَقَ فِی رَمَضَانَ یَوْماً مِنْ غَیْرِهِ ⁽³⁾فَلَیْسَ بِمُؤْمِنٍ بِاللَّهِ وَ لَا بِی.

ترجمه:

ابو خالد واسطی از امام باقر (ع) در حدیثی نقل می‌کند که فرمود: رسول خدا (ص) گفتند: هر کس در ماه رمضان، روزی را از غیر رمضان (به اشتباه) اضافه کند، به خدا و به من ایمان نیاورده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12749 - رقم الحدیث الباب: 7]

12749- 7- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی الْیَوْمِ الَّذِی یُشَکُّ فِیهِ إِلَی أَنْ قَالَ لَا یُعْجِبُنِی أَنْ یَتَقَدَّمَ أَحَدٌ بِصِیَامِ یَوْمِهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

محمد بن فضیل از امام رضا (ع) در مورد روزی که در آن شک وجود دارد نقل می‌کند که فرمود: پس از بیان احکام مربوط به آن روز، افزود: خوش ندارم که کسی پیش‌دستی کند و آن روز را روزه بگیرد

[رقم الحدیث الکلی: 12750 - رقم الحدیث الباب: 8]

12750- 8- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ لَأَنْ أُفْطِرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أَصُومَ یَوْماً مِنْ شَعْبَانَ- أَزِیدُهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ.

ترجمه:

محمد بن علی بن حسین نقل می‌کند که امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمود: برای من، افطار کردن یک روز از ماه رمضان (به اشتباه) محبوب‌تر است از اینکه یک روز از شعبان را روزه بگیرم و آن را به ماه رمضان اضافه کنم.

[رقم الحدیث الکلی: 12751 - رقم الحدیث الباب: 9]

12751- 9- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ الصَّوْمُ لِلرُّؤْیَةِ وَ الْفِطْرُ لِلرُّؤْیَةِ وَ لَیْسَ مِنَّا مَنْ صَامَ قَبْلَ الرُّؤْیَةِ لِلرُّؤْیَةِ وَ أَفْطَرَ قَبْلَ الرُّؤْیَةِ لِلرُّؤْیَةِ قَالَ قُلْتُ: لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- فَمَا تَرَی فِی صَوْمِ یَوْمِ الشَّکِّ- فَقَالَ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ جَدِّی عَنْ آبَائِهِ ع- قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَأَنْ أَصُومَ یَوْماً مِنْ شَعْبَانَ ⁽³⁾أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُفْطِرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

وَ رَوَاهُ فِی کِتَابِ فَضَائِلِ شَعْبَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ عَنْ أَبِی تُرَابٍ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی الرُّویَانِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

عبدالعظیم بن عبدالله حسنی از سهل بن سعد نقل می‌کند که گفت: شنیدم امام رضا (ع) می‌فرمود: روزه بر اساس رؤیت هلال است و افطار نیز بر اساس رؤیت هلال. کسی که قبل از رؤیت هلال روزه بگیرد یا قبل از رؤیت هلال افطار کند، از ما نیست.

عبدالعظیم گوید: به امام گفتم: ای فرزند رسول خدا، نظر شما درباره روزه روز شک چیست؟ امام فرمود: پدرم از جدم و او از پدرانش نقل کرد که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: برای من، روزه گرفتن یک روز از شعبان محبوب‌تر است از افطار کردن یک روز از ماه رمضان (به اشتباه).

[رقم الحدیث الکلی: 12752 - رقم الحدیث الباب: 10]

12752- 10- ⁽⁵⁾وَ فِی کِتَابِ فَضَائِلِ شَهْرِ رَمَضَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْیَوْمِ الْمَشْکُوکِ فِیهِ فَقَالَ لَأَنْ ⁽⁶⁾أَصُومَ یَوْماً مِنْ شَعْبَانَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُفْطِرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾وَ قَدْ حَمَلَ الشَّیْخُ بَعْضَ أَحَادِیثِ الْمَنْعِ عَلَی التَّقِیَّةِ ⁽³⁾.

ترجمه:

ابراهیم بن ابی البلاد از پدرش نقل می‌کند که روایت را به امیرالمؤمنین (ع) رساند که از ایشان درباره روز مشکوک پرسیده شد. امام فرمود: برای من، روزه گرفتن یک روز از شعبان محبوب‌تر است از افطار کردن یک روز از ماه رمضان (به اشتباه).

می‌گویم: پیش از این نیز روایاتی که بر این موضوع دلالت دارند، بیان شده است. و مرحوم شیخ (طوسی) برخی از احادیث نهی از روزه روز شک را بر تقیه حمل کرده است.

أَبْوَابُ مَا یُمْسِکُ عَنْهُ الصَّائِمُ وَ وَقْتِ الْإِمْسَاکِ‌

1- بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِهِ عَنِ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ وَ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِشَیْ‌ءٍ سِوَی الْمُفْطِرَاتِ الْمَنْصُوصَةِ

اشارة

⁽¹⁾1 بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِهِ عَنِ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ وَ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِشَیْ‌ءٍ سِوَی الْمُفْطِرَاتِ الْمَنْصُوصَةِ

ترجمه:

باب وجوب خودداری از خوردن و آشامیدن در روزه و عدم بطلان روزه به‌جز با مفطرات مشخص‌شده.

[رقم الحدیث الکلی: 12753 - رقم الحدیث الباب: 1]

12753- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ لَا یَضُرُّ الصَّائِمَ مَا صَنَعَ إِذَا اجْتَنَبَ ثَلَاثَ خِصَالٍ الطَّعَامَ وَ الشَّرَابَ وَ النِّسَاءَ وَ الِارْتِمَاسَ فِی الْمَاءِ.

وَ

فِی رِوَایَةِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ أَرْبَعَةَ خِصَالٍ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

محمد بن مسلم می‌گوید: شنیدم امام باقر (ع) می‌فرمود: هیچ چیزی به روزه‌دار ضرر نمی‌رساند، مادامی که از سه چیز پرهیز کند: خوردن، آشامیدن و آمیزش جنسی، و نیز فرو رفتن کامل در آب.

[رقم الحدیث الکلی: 12754 - رقم الحدیث الباب: 2]

12754- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الصِّیَامُ ⁽²⁾مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَ الْإِنْسَانُ یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَحْفَظَ لِسَانَهُ مِنَ اللَّغْوِ وَ الْبَاطِلِ فِی رَمَضَانَ وَ غَیْرِهِ.

ترجمه:

ابو بصیر می‌گوید: امام صادق (ع) فرمود: روزه، خودداری از خوردن و آشامیدن است، و انسان باید زبان خود را از گفتار بیهوده و باطل در ماه رمضان و غیر رمضان حفظ کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12755 - رقم الحدیث الباب: 3]

12755- 3- ⁽³⁾عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَةِ الْمُحْکَمِ وَ الْمُتَشَابِهِ نَقْلًا مِنْ تَفْسِیرِ النُّعْمَانِیِّ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی ⁽⁴⁾عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: وَ أَمَّا حُدُودُ الصَّوْمِ فَأَرْبَعَةُ حُدُودٍ أَوَّلُهَا اجْتِنَابُ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ وَ الثَّانِی اجْتِنَابُ النِّکَاحِ وَ الثَّالِثُ اجْتِنَابُ الْقَیْ‌ءِ مُتَعَمِّداً وَ الرَّابِعُ اجْتِنَابُ الِاغْتِمَاسِ فِی الْمَاءِ وَ مَا یَتَّصِلُ بِهَا وَ مَا یَجْرِی مَجْرَاهَا وَ السُّنَنُ کُلُّهَا.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی أَحَادِیثِ کَفَّارَاتِ الصَّوْمِ ⁽⁶⁾وَ فِی أَحَادِیثِ الْکُحْلِ لِلصَّائِمِ ⁽⁷⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽⁸⁾وَ یَأْتِی جُمْلَةٌ مِنْ أَحَادِیثِ حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

علی بن حسین مرتضی در رساله‌ی محکم و متشابه، با نقل از تفسیر نعمانی و با سند خود از امام علی (ع) آورده است که فرمود: اما حدود روزه چهار چیز است: اول، پرهیز از خوردن و آشامیدن؛ دوم، پرهیز از آمیزش جنسی؛ سوم، پرهیز از استفراغ عمدی؛ و چهارم، پرهیز از فرو رفتن کامل در آب و هر چیزی که به آن متصل است یا مانند آن عمل می‌کند. و تمام سنت‌ها نیز به همین ترتیب است.

2- بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِ الصَّائِمِ عَنِ الْکَذِبِ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَئِمَّةِ ع وَ عَنِ الْغِیبَةِ وَ حُکْمِ الْقَضَاءِ لَوْ فَعَلَ‌

اشارة

⁽¹⁾2 بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِ الصَّائِمِ عَنِ الْکَذِبِ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَئِمَّةِ ع وَ عَنِ الْغِیبَةِ وَ حُکْمِ الْقَضَاءِ لَوْ فَعَلَ

ترجمه:

باب وجوب خودداری روزه‌دار از دروغ بستن به خدا، رسول خدا (ص) و ائمه (ع)، و نیز غیبت کردن، و حکم قضای روزه در صورت انجام این اعمال.

[رقم الحدیث الکلی: 12756 - رقم الحدیث الباب: 1]

12756- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ کَذَبَ فِی رَمَضَانَ- فَقَالَ قَدْ أَفْطَرَ وَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ فَقُلْتُ فَمَا کَذِبَتُهُ قَالَ یَکْذِبُ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ ص.

وَ رَوَاهُ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی فِی نَوَادِرِهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

سَماعه می‌گوید: از امام (ع) پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان دروغ گفت. امام فرمود: روزه‌اش باطل شده و بر او قضای آن واجب است. گفتم: دروغ او چیست؟ فرمود: اینکه بر خدا و رسولش (ص) دروغ ببندد.

[رقم الحدیث الکلی: 12757 - رقم الحدیث الباب: 2]

12757- 2- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْکَذِبَةُ تَنْقُضُ الْوُضُوءَ وَ تُفَطِّرُ الصَّائِمَ ⁽⁵⁾قَالَ قُلْتُ: هَلَکْنَا قَالَ لَیْسَ حَیْثُ تَذْهَبُ إِنَّمَا ذَلِکَ الْکَذِبُ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَئِمَّةِ ع.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽⁶⁾

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾إِلَّا أَنَّهُ اقْتَصَرَ عَلَی ذِکْرِ

تَفْطِیرِ الصَّائِمِ دُونَ نَقْضِ الْوُضُوءِ.

وَ کَذَا الْکُلَیْنِیُّ فِی إِحْدَی رِوَایَتَیْهِ.

ترجمه:

ابو بصیر می‌گوید: شنیدم امام صادق (ع) می‌فرمود: دروغ، وضو را باطل می‌کند و روزه‌دار را افطار می‌دهد. گفتم: هلاک شدیم! فرمود: منظور این نیست که تو فکر کردی . این حکم تنها درباره دروغ بستن بر خدا، رسولش (ص) و ائمه (ع) است.

[رقم الحدیث الکلی: 12758 - رقم الحدیث الباب: 3]

12758- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ کَذَبَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَقَالَ قَدْ أَفْطَرَ وَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ وَ هُوَ صَائِمٌ یَقْضِی صَوْمَهُ وَ وُضُوءَهُ إِذَا تَعَمَّدَ.

ترجمه:

سَماعه می‌گوید: از امام (ع) پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان دروغ گفت. امام فرمود: روزه‌اش باطل شده و بر او قضای آن واجب است، در حالی که او روزه‌دار است و باید روزه و وضوی خود را قضا کند، اگر عمداً این کار را انجام داده باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 12759 - رقم الحدیث الباب: 4]

12759- 4- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ الْکَذِبَ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَئِمَّةِ ع- یُفَطِّرُ الصَّائِمَ.

ترجمه:

ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل می‌کند که دروغ بستن بر خدا، رسولش (ص) و ائمه (ع)، روزه‌دار را افطار می‌دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12760 - رقم الحدیث الباب: 5]

12760- 5- ⁽³⁾وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ مَنِ اغْتَابَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ بَطَلَ صَوْمُهُ وَ نُقِضَ ⁽⁴⁾وُضُوؤُهُ فَإِنْ مَاتَ وَ هُوَ کَذَلِکَ مَاتَ وَ هُوَ مُسْتَحِلٌّ لِمَا حَرَّمَ اللَّهُ.

ترجمه:

از رسول خدا (ص) در حدیثی نقل شده است که فرمود: هر کس برادر مسلمان خود را غیبت کند، روزه‌اش باطل می‌شود و وضویش نقض می‌گردد. و اگر در این حال بمیرد، در حالی می‌میرد که حرام خدا را حلال شمرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12761 - رقم الحدیث الباب: 6]

12761- 6- ⁽⁵⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: خَمْسَةُ أَشْیَاءَ تُفَطِّرُ الصَّائِمَ الْأَکْلُ وَ الشُّرْبُ وَ الْجِمَاعُ وَ الِارْتِمَاسُ فِی الْمَاءِ وَ الْکَذِبُ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ عَلَی الْأَئِمَّةِ ع.

ترجمه:

احمد بن ابی عبدالله از پدرش نقل می‌کند که روایت را به امام صادق (ع) رساند که فرمود: پنج چیز روزه‌دار را افطار می‌دهد: خوردن، آشامیدن، آمیزش جنسی، فرو رفتن کامل در آب، و دروغ بستن بر خدا، رسولش (ص) و ائمه (ع).

[رقم الحدیث الکلی: 12762 - رقم الحدیث الباب: 7]

12762- 7- ⁽⁶⁾أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی فِی نَوَادِرِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ کَذَبَ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی رَسُولِهِ وَ هُوَ صَائِمٌ نَقَضَ صَوْمَهُ وَ وُضُوءَهُ إِذَا تَعَمَّدَ.

ترجمه:

ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود: هر کس در حالی که روزه‌دار است، بر خدا و رسولش (ص) دروغ ببندد، روزه و وضویش باطل می‌شود، اگر عمداً این کار را انجام داده باشد

[رقم الحدیث الکلی: 12763 - رقم الحدیث الباب: 8]

12763- 8- ⁽¹⁾وَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ الْغِیبَةُ تُفَطِّرُ الصَّائِمَ وَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ.

ترجمه:

محمد بن مسلم از امام باقر (ع) در حدیثی نقل می‌کند که فرمود: غیبت کردن، روزه‌دار را افطار می‌دهد و بر او قضای آن واجب است.

[رقم الحدیث الکلی: 12764 - رقم الحدیث الباب: 9]

12764- 9- ⁽²⁾عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ الْإِقْبَالِ قَالَ رَأَیْتُ فِی أَصْلٍ مِنْ کُتُبِ أَصْحَابِنَا قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّ الْکَذِبَةَ لَتُفَطِّرُ الصَّائِمَ وَ النَّظْرَةَ بَعْدَ النَّظْرَةِ وَ الظُّلْمَ کُلَّهُ قَلِیلَهُ وَ کَثِیرَهُ.

ترجمه:

علی بن موسی بن طاووس در کتاب «الاقبال» می‌گوید: در یکی از کتاب‌های اصحابمان دیدم که نوشته بود: شنیدم امام باقر (ع) می‌فرمود: دروغ، روزه‌دار را افطار می‌دهد، و نگاه بعد از نگاه (به نامحرم)، و هر گونه ظلم، چه کم و چه زیاد.

[رقم الحدیث الکلی: 12765 - رقم الحدیث الباب: 10]

12765- 10- ⁽³⁾الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی وَصِیَّتِهِ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ احْذَرِ الْغِیبَةَ وَ النَّمِیمَةَ فَإِنَّ الْغِیبَةَ تُفَطِّرُ وَ النَّمِیمَةَ تُوجِبُ عَذَابَ الْقَبْرِ.

أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ مَا تَضَمَّنَ نَقْضَ الْوُضُوءِ عَلَی مَا سَبَقَ فِی الطَّهَارَةِ ⁽⁴⁾وَ ذَکَرَ أَنَّ قَضَاءَ الصَّوْمِ عَلَی وَجْهِ الْوُجُوبِ ⁽⁵⁾وَ حَمَلَهُ غَیْرُهُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ ⁽⁶⁾وَ الْأَوَّلُ أَقْوَی وَ أَحْوَطُ وَ أَبْعَدُ مِنْ قَوْلِ جَمِیعِ الْعَامَّةِ.

ترجمه:

حسن بن علی بن شعبه در کتاب «تحف العقول» از رسول خدا (ص) در وصیت‌شان به امیرالمؤمنین (ع) نقل می‌کند که فرمود: ای علی، از غیبت و نمیمه (سخن‌چینی) بپرهیز، زیرا غیبت روزه را باطل می‌کند و نمیمه عذاب قبر را به دنبال دارد.

می‌گویم:مرحوم شیخ (طوسی) آنچه را که شامل نقض وضو می‌شود، بر آنچه در بخش طهارت بیان شده حمل کرده و گفته است که قضای روزه به صورت وجوبی است. برخی دیگر آن را به استحباب حمل کرده‌اند، اما نظر اول قوی‌تر، محتاط‌تر و دورتر از قول عامه است.

3- بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِ الصَّائِمِ عَنِ الِارْتِمَاسِ فِی الْمَاءِ وَ جَوَازِ اسْتِنْقَاعِهِ فِیهِ وَ صَبِّهِ عَلَی رَأْسِهِ وَ التَّبَرُّدِ بِثَوْبٍ وَ نَضْحِ الْبُورِیَاءِ تَحْتَهُ وَ النَّضْحِ بِالْمِرْوَحَةِ وَ کَرَاهَةِ لُبْسِ الثَّوْبِ الْمَ

اشارة

⁽⁷⁾3 بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِ الصَّائِمِ عَنِ الِارْتِمَاسِ فِی الْمَاءِ وَ جَوَازِ اسْتِنْقَاعِهِ فِیهِ وَ صَبِّهِ عَلَی رَأْسِهِ وَ التَّبَرُّدِ بِثَوْبٍ وَ نَضْحِ الْبُورِیَاءِ ⁽⁸⁾تَحْتَهُ وَ النَّضْحِ بِالْمِرْوَحَةِ وَ کَرَاهَةِ لُبْسِ الثَّوْبِ الْمَبْلُولِ مِنْ غَیْرِ عَصْرٍ وَ اسْتِنْقَاعِ الْمَرْأَةِ فِی الْمَاءِ

ترجمه:

باب وجوب خودداری روزه‌دار از فرو رفتن کامل در آب، و جواز نشستن در آب، ریختن آب بر سر، خنک شدن با لباس، پاشیدن(آب) روی حصیر، باد زدن با بادبزن، و کراهت پوشیدن لباس خیس بدون فشردن آن، و نیز کراهت نشستن زن در آب.

[رقم الحدیث الکلی: 12766 - رقم الحدیث الباب: 1]

12766- 1- ⁽⁹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ

الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ ⁽¹⁾عَنْ صَفْوَانَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَرْتَمِسِ الْمُحْرِمُ فِی الْمَاءِ وَ لَا الصَّائِمُ.

ترجمه:

از یعقوب بن شعیب از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: محرم و روزه‌دار نباید در آب فرو روند.

[رقم الحدیث الکلی: 12767 - رقم الحدیث الباب: 2]

12767- 2- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الصَّائِمُ یَسْتَنْقِعُ فِی الْمَاءِ وَ یَصُبُّ عَلَی رَأْسِهِ وَ یَتَبَرَّدُ بِالثَّوْبِ وَ یَنْضِحُ بِالْمِرْوَحَةِ وَ یَنْضِحُ الْبُورِیَاءَ تَحْتَهُ وَ لَا یَغْمِسُ رَأْسَهُ فِی الْمَاءِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْعَلَاءِ ⁽³⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل شده است که فرمود: روزه‌دار می‌تواند در آب بنشیند، بر سر خود آب بریزد، با پارچه خنک شود، با بادبزن برای خود باد بزند، و زیر خود حصیر را خیس کند، اما سر خود را در آب فرو نبرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12768 - رقم الحدیث الباب: 3]

12768- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَیْثَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا تُلْزِقْ ثَوْبَکَ إِلَی جَسَدِکَ وَ هُوَ رَطْبٌ وَ أَنْتَ صَائِمٌ حَتَّی تَعْصِرَهُ.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان نقل شده است که گفت: شنیدم امام صادق (ع) می‌فرمود: هنگامی که روزه‌دار هستی، لباس خیس را به بدن خود نچسبان تا زمانی که آن را بفشاری (و آب آن را خارج کنی).

[رقم الحدیث الکلی: 12769 - رقم الحدیث الباب: 4]

12769- 4- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ وَ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ یَرْتَمِسُ فِی الْمَاءِ قَالَ لَا وَ لَا الْمُحْرِمُ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ یَلْبَسُ الثَّوْبَ الْمَبْلُولَ قَالَ لَا.

ترجمه:

از حسن صیقل نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) پرسیدم درباره روزه‌داری که در آب فرو می‌رود، فرمود: نه، و محرم نیز [نباید چنین کند]. و از ایشان پرسیدم درباره روزه‌داری که لباس خیس می‌پوشد، فرمود: نه.

[رقم الحدیث الکلی: 12770 - رقم الحدیث الباب: 5]

12770- 5- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْحَائِضُ تَقْضِی الصَّلَاةَ قَالَ لَا قُلْتُ تَقْضِی الصَّوْمَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ مِنْ أَیْنَ جَاءَ ذَا قَالَ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ قَاسَ إِبْلِیسُ ⁽²⁾قُلْتُ وَ الصَّائِمُ یَسْتَنْقِعُ فِی الْمَاءِ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَیَبُلُّ ثَوْباً عَلَی جَسَدِهِ قَالَ لَا قُلْتُ مِنْ أَیْنَ جَاءَ ذَا قَالَ مِنْ ذَاکَ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از حسن بن راشد نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: آیا حائض قضای نماز را به جای می‌آورد؟ فرمود: نه. گفتم: آیا قضای روزه را به جای می‌آورد؟ فرمود: بله. گفتم: این حکم از کجا آمده است؟ فرمود: همانا اولین کسی که قیاس کرد، شیطان بود. گفتم: آیا روزه‌دار می‌تواند در آب بنشیند؟ فرمود: بله. گفتم: آیا می‌تواند لباس خیسی را به بدن خود بچسباند؟ فرمود: نه. گفتم: این حکم از کجا آمده است؟ فرمود: از همینجا ....

[رقم الحدیث الکلی: 12771 - رقم الحدیث الباب: 6]

12771- 6- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ یَسْتَنْقِعُ فِی الْمَاءِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ لَکِنْ لَا یَنْغَمِسُ وَ الْمَرْأَةُ لَا تَسْتَنْقِعُ فِی الْمَاءِ لِأَنَّهَا تَحْمِلُ الْمَاءَ بِقُبُلِهَا ⁽⁵⁾.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ حَنَانٍ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ غَیْرِهِ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از حنان بن سدیر نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره روزه‌داری که در آب می‌نشیند پرسیدم، فرمود: اشکالی ندارد، اما نباید در آب فرو رود. و زن نباید در آب بنشیند، زیرا آب را به داخل خود (از طریق قُبُل) حمل می‌کند

[رقم الحدیث الکلی: 12772 - رقم الحدیث الباب: 7]

12772- 7- ⁽⁹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ

عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الصَّائِمُ یَسْتَنْقِعُ فِی الْمَاءِ وَ لَا یَرْمُسُ رَأْسَهُ.

ترجمه:

از حلبی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: روزه‌دار می‌تواند در آب بنشیند، اما سر خود را در آب فرو نبرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12773 - رقم الحدیث الباب: 8]

12773- 8- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَرْتَمِسِ ⁽²⁾الصَّائِمُ وَ لَا الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ فِی الْمَاءِ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽³⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ.

ترجمه:

از حماد از حریز از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: روزه‌دار و محرم نباید سر خود را در آب فرو برد.

[رقم الحدیث الکلی: 12774 - رقم الحدیث الباب: 9]

12774- 9- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُکْرَهُ ⁽⁵⁾لِلصَّائِمِ أَنْ یَرْتَمِسَ فِی الْمَاءِ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی التَّحْرِیمِ لِمَا مَرَّ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: برای روزه‌دار مکروه است که در آب فرو رود.

می گویم : این بر تحریم حمل می‌شود، همان‌طور که پیش‌تر گذشت.)

[رقم الحدیث الکلی: 12775 - رقم الحدیث الباب: 10]

12775- 10- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ بَقَّاحٍ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ یَلْبَسُ الثَّوْبَ الْمَبْلُولَ قَالَ لَا وَ لَا یَشَمُّ الرَّیْحَانَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁸⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی تُرُوکِ

الْإِحْرَامِ ⁽¹⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽²⁾.

ترجمه:

حسن صيقل گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: روزه‌دارى كه لباس خيس را مى‌پوشد (چه حكمى دارد؟).

فرمود: نه (چنين نكند).و بوی خوش هم استفاده نکند .

4- بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِ الصَّائِمِ عَنِ الْجِمَاعِ وَ عَنِ الْإِمْنَاءِ بِالْمُلَاعَبَةِ وَ نَحْوِهَا وَ وُجُوبِ الْکَفَّارَةِ بِهِمَا لَوْ فَعَلَ وَ حُکْمِ الْوَطْءِ فِی الدُّبُرِ

اشارة

⁽³⁾4 بَابُ وُجُوبِ إِمْسَاکِ الصَّائِمِ عَنِ الْجِمَاعِ وَ عَنِ الْإِمْنَاءِ بِالْمُلَاعَبَةِ وَ نَحْوِهَا وَ وُجُوبِ الْکَفَّارَةِ بِهِمَا لَوْ فَعَلَ وَ حُکْمِ الْوَطْءِ فِی الدُّبُرِ

ترجمه:

باب وجوب خودداری روزه‌دار از جماع و انزال به‌وسیله بازی و مانند آن، و وجوب کفاره بر هر دو در صورت انجام دادن، و حکم وطی در دُبُر.

[رقم الحدیث الکلی: 12776 - رقم الحدیث الباب: 1]

12776- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَعْبَثُ بِأَهْلِهِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّی یُمْنِیَ قَالَ عَلَیْهِ مِنَ الْکَفَّارَةِ مِثْلُ مَا عَلَی الَّذِی یُجَامِعُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁵⁾

وَ

بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ مِنَ الْکَفَّارَةِ ⁽⁶⁾

ترجمه:

عبد الرحمان بن حجّاج گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: مردى در ماه رمضان با همسر خود ملاعبه مى‌كند به حدّى كه منى بيرون مى‌آيد، چه حكمى دارد؟

فرمود: كفّاره همانند كفّاره فردى است كه با همسرش آميزش مى‌كند.

[رقم الحدیث الکلی: 12777 - رقم الحدیث الباب: 2]

12777- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ سُوقَةَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یُلَاعِبُ أَهْلَهُ أَوْ جَارِیَتَهُ وَ هُوَ فِی قَضَاءِ شَهْرِ رَمَضَانَ فَیَسْبِقُهُ الْمَاءُ فَیُنْزِلُ قَالَ عَلَیْهِ مِنَ الْکَفَّارَةِ مِثْلُ مَا عَلَی الَّذِی جَامَعَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

حَفْصِ بْنِ سُوقَةَگويد: مردى به قضاى روزه ماه رمضان گرفته است. او با زن يا كنيزش ملاعبه مى‌كند و منى خارج مى‌شود (چه حكمى دارد؟).

فرمود: او به‌سان كسى كه در ماه رمضان با همسرش نزديكى مى‌كند، بايستى كفّاره دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12778 - رقم الحدیث الباب: 3]

12778- 3- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ وَ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ یَعْبَثُ بِامْرَأَتِهِ حَتَّی یُمْنِیَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ مِنْ غَیْرِ جِمَاعٍ أَوْ یَفْعَلُ ذَلِکَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَقَالَ ع عَلَیْهِمَا جَمِیعاً الْکَفَّارَةُ مِثْلَ مَا عَلَی الَّذِی یُجَامِعُ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ مِثْلَهُ ⁽³⁾وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی فِی الْحَجِّ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

عبدالرحمن بن حجاج از امام صادق (ع) نقل کرده است که پرسیدم درباره مردی که با همسرش بازی کند تا این که منی از او خارج شود در حالی که محرم است بدون این که جماع کند یا این کار را در ماه رمضان انجام دهد. امام (ع) فرمودند: بر هر دوی آنها کفاره واجب است، مانند کسی که جماع کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12779 - رقم الحدیث الباب: 4]

12779- 4- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لَزِقَ بِأَهْلِهِ فَأَنْزَلَ قَالَ عَلَیْهِ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً مُدٌّ لِکُلِّ مِسْکِینٍ.

ترجمه:

سَماعه نقل کرده است که پرسیدم درباره مردی که با همسرش تماس داشته و منی از او خارج شده است. امام (ع) فرمودند: بر او واجب است که شصت فقیر را اطعام کند، به هر فقیر یک مُد غذا بدهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12780 - رقم الحدیث الباب: 5]

12780- 5- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ ⁽⁷⁾عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ وَضَعَ یَدَهُ عَلَی شَیْ‌ءٍ مِنْ جَسَدِ امْرَأَتِهِ فَأَدْفَقَ فَقَالَ کَفَّارَتُهُ أَنْ یَصُومَ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ أَوْ یُطْعِمَ سِتِّینَ مِسْکِیناً أَوْ یُعْتِقَ رَقَبَةً.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ الْوَطْءِ فِی الدُّبُرِ فِی الْجَنَابَةِ ⁽⁸⁾وَ تَقَدَّمَ مَا

یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ الْجِمَاعِ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

ابوبصیر نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسیدم درباره مردی که دست خود را بر بخشی از بدن همسرش گذاشته و منی از او خارج شده است. امام (ع) فرمودند: کفاره او این است که دو ماه متوالی روزه بگیرد یا شصت فقیر را اطعام کند یا یک بنده را آزاد کند.

می گویم : در ادامه اشاره شده است که احکام مربوط به وطی در دُبُر در حالت جنابت و همچنین احکام مربوط به جماع قبلاً بیان شده است.)

5- بَابُ جَوَازِ اسْتِدْخَالِ الصَّائِمِ الدَّوَاءَ رَجُلًا أَوِ امْرَأَةً وَ تَحْرِیمِ احْتِقَانِهِ بِالْمَائِعِ دُونَ الْجَامِدِ

اشارة

⁽³⁾5 بَابُ جَوَازِ اسْتِدْخَالِ الصَّائِمِ الدَّوَاءَ رَجُلًا أَوِ امْرَأَةً وَ تَحْرِیمِ احْتِقَانِهِ بِالْمَائِعِ دُونَ الْجَامِدِ

ترجمه:

باب جواز استفاده از دارو برای روزه‌دار، چه مرد باشد یا زن، و حرام بودن استفاده از حقنه مایع (مایع) به‌جای جامد.

[رقم الحدیث الکلی: 12781 - رقم الحدیث الباب: 1]

12781- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُمَا أَنْ یَسْتَدْخِلَا الدَّوَاءَ وَ هُمَا صَائِمَانِ قَالَ لَا بَأْسَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل کرده است که پرسیدم درباره مرد و زن که آیا جایز است در حالی که روزه‌دار هستند دارو استفاده کنند؟ امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12782 - رقم الحدیث الباب: 2]

12782- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁸⁾عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ ⁽⁹⁾عَنْ أَبِیهِ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع مَا

تَقُولُ فِی اللَّطَفِ ⁽¹⁾

و اللطف- ما صغر و دق. (القاموس المحیط- لطف- 3- 195).

ترجمه:

محمد بن حسن از پدرش نقل کرده است که گفت: به امام کاظم (ع) نامه نوشتم و پرسیدم درباره روغنی که شخص در حال روزه‌داری استفاده می‌کند. امام (ع) در پاسخ نوشتند: استفاده از جامد اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12783 - رقم الحدیث الباب: 3]

12783- 3- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی التَّلَطُّفِ مِنَ الْأَشْیَافِ ⁽³⁾.

ترجمه:

محمد بن حسن به سند خود از احمد بن محمد نقل کرده است که مشابه آن را روایت کرده، با این تفاوت که گفته است: در مورد استفاده از روغن‌های معطر.(بصورت شیاف)

[رقم الحدیث الکلی: 12784 - رقم الحدیث الباب: 4]

12784- 4- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ یَحْتَقِنُ تَکُونُ بِهِ الْعِلَّةُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَقَالَ الصَّائِمُ لَا یَجُوزُ لَهُ أَنْ یَحْتَقِنَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ ⁽⁷⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فَیَخْرُجُ الْجَامِدُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

محمد بن ابی‌نصر از امام رضا (ع) نقل کرده است که از ایشان پرسیدم درباره مردی که به دلیل بیماری در ماه رمضان حقنه (تنقیه) استفاده می‌کند. امام (ع) فرمودند: برای روزه‌دار جایز نیست که حقنه استفاده کند.

6- بَابُ عَدَمِ فَسَادِ الصَّوْمِ بِالارْتِمَاسِ عَمْداً وَ عَدَمِ وُجُوبِ الْقَضَاءِ

اشارة

⁽¹⁾6 بَابُ عَدَمِ فَسَادِ الصَّوْمِ بِالارْتِمَاسِ عَمْداً وَ عَدَمِ وُجُوبِ الْقَضَاءِ

ترجمه:

باب عدم باطل شدن روزه به‌سبب غوطه‌وری(درآب) عمدی و عدم وجوب قضای آن.

[رقم الحدیث الکلی: 12785 - رقم الحدیث الباب: 1]

12785- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ صَائِمٌ ارْتَمَسَ فِی الْمَاءِ مُتَعَمِّداً عَلَیْهِ قَضَاءُ ذَلِکَ الْیَوْمِ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ وَ لَا یَعُودَنَّ.

وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

اسحاق بن عمار نقل کرده است که به امام صادق (ع) گفتم: مردی که روزه‌دار است عمداً در آب غوطه‌ور شده، آیا قضای آن روز بر او واجب است؟ امام (ع) فرمودند: قضای آن روز بر او واجب نیست، ولی نباید این کار را تکرار کند.

7- بَابُ کَرَاهَةِ السُّعُوطِ لِلصَّائِمِ وَ جَوَازِ احْتِجَامِهِ إِنْ لَمْ یَخَفْ ضَعْفاً

اشارة

⁽⁴⁾7 بَابُ کَرَاهَةِ السُّعُوطِ لِلصَّائِمِ وَ جَوَازِ احْتِجَامِهِ إِنْ لَمْ یَخَفْ ضَعْفاً

ترجمه:

باب کراهت استفاده از سُعوط (قطره بینی) برای روزه‌دار و جواز حجامت او در صورتی که ترس از ضعف نداشته باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 12786 - رقم الحدیث الباب: 1]

12786- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ ⁽⁶⁾عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِبَاطٍ ⁽⁷⁾عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ یَحْتَجِمُ وَ یَصُبُّ فِی أُذُنِهِ الدُّهْنَ قَالَ لَا بَأْسَ إِلَّا السُّعُوطُ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

لیث مرادی نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسیدم درباره روزه‌داری که حجامت می‌کند و در گوشش روغن می‌ریزد. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد، مگر سُعوط (قطره بینی) که مکروه است.

[رقم الحدیث الکلی: 12787 - رقم الحدیث الباب: 2]

12787- 2- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَزَّازِ ⁽³⁾عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَرِهَ السُّعُوطَ لِلصَّائِمِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ.

ترجمه:

حضرت علی & :سُعوط (قطره بینی) برای روزه دار مکروه است.

[رقم الحدیث الکلی: 12788 - رقم الحدیث الباب: 3]

12788- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ بَرَّاقٍ الْأَصْفَهَانِیِّ ⁽⁵⁾عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ⁽⁶⁾ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ وَ کُرِهَ السُّعُوطُ لِلصَّائِمِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

غیاث بن ابراهیم از جعفر بن محمد (ع) از پدرش از امام علی (ع) نقل کرده است که فرمودند: استفاده از سرمه برای روزه‌دار اشکالی ندارد، اما سُعوط (قطره بینی) برای روزه‌دار مکروه است.

8- بَابُ أَنَّ مَنْ أَفْطَرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ عَمْداً وَجَبَ عَلَیْهِ مَعَ الْقَضَاءِ کَفَّارَةٌ مُخَیَّرَةٌ عِتْقُ رَقَبَةٍ أَوْ صَوْمُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ أَوْ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً لِکُلِّ مِسْکِینٍ مُدٌّ فَإِنْ عَجَزَ تَصَ

اشارة

⁽⁸⁾8 بَابُ أَنَّ مَنْ أَفْطَرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ عَمْداً وَجَبَ عَلَیْهِ مَعَ الْقَضَاءِ کَفَّارَةٌ مُخَیَّرَةٌ عِتْقُ رَقَبَةٍ أَوْ صَوْمُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ أَوْ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً لِکُلِّ مِسْکِینٍ مُدٌّ فَإِنْ عَجَزَ تَصَدَّقَ بِمَا یُطِیقُ وَ إِنْ تَبَرَّعَ أَحَدٌ بِالتَّکْفِیرِ عَنْهُ أَجْزَأَهُ وَ لَهُ أَنْ یَأْکُلَ هُوَ وَ عِیَالُهُ حِینَئِذٍ مَعَ الِاسْتِحْقَاقِ

ترجمه:

باب این‌که هر کس عمداً یک روز از ماه رمضان را افطار کند، علاوه بر قضای آن روز، کفاره‌ای بر او واجب می‌شود که می‌تواند بین آزاد کردن یک بنده، یا روزه گرفتن دو ماه متوالی، یا اطعام شصت فقیر (به هر فقیر یک مُد غذا) یکی را انتخاب کند. اگر توانایی انجام هیچ‌یک از این‌ها را نداشت، به هر مقدار که می‌تواند صدقه بدهد. اگر شخص دیگری داوطلبانه کفاره او را بپردازد، کافی است و در این صورت او و خانواده‌اش می‌توانند از آن غذا استفاده کنند، به شرطی که مستحق باشند.

[رقم الحدیث الکلی: 12789 - رقم الحدیث الباب: 1]

12789- 1- ⁽⁹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ

أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَفْطَرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- مُتَعَمِّداً یَوْماً وَاحِداً مِنْ غَیْرِ عُذْرٍ قَالَ یُعْتِقُ نَسَمَةً أَوْ یَصُومُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ أَوْ یُطْعِمُ سِتِّینَ مِسْکِیناً فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ تَصَدَّقَ بِمَا یُطِیقُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ ⁽²⁾عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

عبد اللّه بن سنان گويد:

امام صادق عليه السّلام دربارۀ مردى كه يك روز از ماه رمضان از روى عمد و بدون عذر روزه‌اش را افطار نمايد. فرمود:

بنده‌اى آزاد كند، يا دو ماه پشت‌سرهم روزه بدارد، يا شصت مسكين را اطعام نمايد و اگر نتوانست آن‌قدر كه مى‌تواند صدقه بدهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12790 - رقم الحدیث الباب: 2]

12790- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ أَفْطَرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مُتَعَمِّداً فَقَالَ إِنَّ رَجُلًا أَتَی النَّبِیَّ ص- فَقَالَ هَلَکْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- فَقَالَ مَا لَکَ قَالَ النَّارَ یَا رَسُولَ اللَّهِ- قَالَ وَ مَا لَکَ قَالَ وَقَعْتُ عَلَی أَهْلِی قَالَ تَصَدَّقْ وَ اسْتَغْفِرْ ⁽⁵⁾فَقَالَ الرَّجُلُ فَوَ الَّذِی عَظَّمَ حَقَّکَ مَا تَرَکْتُ فِی الْبَیْتِ شَیْئاً لَا قَلِیلًا وَ لَا کَثِیراً قَالَ فَدَخَلَ رَجُلٌ مِنَ النَّاسِ بِمِکْتَلٍ مِنْ تَمْرٍ فِیهِ عِشْرُونَ صَاعاً یَکُونُ عَشَرَةَ أَصْوُعٍ بِصَاعِنَا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص خُذْ هَذَا التَّمْرَ فَتَصَدَّقْ بِهِ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ عَلَی مَنْ أَتَصَدَّقُ بِهِ وَ قَدْ أَخْبَرْتُکَ أَنَّهُ لَیْسَ فِی بَیْتِی قَلِیلٌ وَ لَا کَثِیرٌ قَالَ فَخُذْهُ وَ أَطْعِمْهُ عِیَالَکَ وَ اسْتَغْفِرِ اللَّهَ قَالَ فَلَمَّا خَرَجْنَا قَالَ أَصْحَابُنَا إِنَّهُ بَدَأَ بِالْعِتْقِ فَقَالَ أَعْتِقْ أَوْ صُمْ أَوْ تَصَدَّقْ.

ترجمه:

جمیل بن دراج از امام صادق (ع) نقل کرده است که از ایشان پرسیده شد درباره مردی که عمداً یک روز از ماه رمضان را افطار کرده است. امام (ع) فرمودند: مردی نزد پیامبر (ص) آمد و گفت: ای رسول خدا، هلاک شدم! پیامبر (ص) فرمودند: چه شده است؟ مرد گفت: آتش (یعنی گناه بزرگی مرتکب شدم). پیامبر (ص) پرسیدند: چه کار کرده‌ای؟ مرد گفت: با همسرم همبستر شدم. پیامبر (ص) فرمودند: صدقه بده و استغفار کن. مرد گفت: به آن‌که حق تو را بزرگ داشته است، سوگند که چیزی در خانه‌ام باقی نگذاشتم، نه کم و نه زیاد. در این هنگام مردی از مردم با یک سبد خرما که بیست صاع (معادل ده صاع به اندازه‌ی ما) بود وارد شد. پیامبر (ص) به او فرمودند: این خرما را بگیر و صدقه بده. مرد گفت: ای رسول خدا، به چه کسی صدقه بدهم؟ در حالی که به تو گفتم چیزی در خانه‌ام باقی نمانده است. پیامبر (ص) فرمودند: آن را بگیر و به خانواده‌ات بده و از خدا طلب آمرزش کن. وقتی از نزد پیامبر (ص) خارج شدیم، اصحاب ما گفتند: پیامبر (ص) ابتدا آزاد کردن بنده را شروع کردند و فرمودند: یا بنده‌ای آزاد کن، یا دو ماه روزه بگیر، یا صدقه بده.

[رقم الحدیث الکلی: 12791 - رقم الحدیث الباب: 3]

12791- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ وَقَعَ عَلَی أَهْلِهِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَلَمْ یَجِدْ مَا یَتَصَدَّقُ بِهِ عَلَی سِتِّینَ مِسْکِیناً قَالَ یَتَصَدَّقُ بِقَدْرِ مَا یُطِیقُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

عبد اللّه بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام دربارۀ مردى كه در ماه رمضان با همسر خود نزديكى كند و چيزى ندارد كه بر شصت مسكين صدقه دهد، فرمود: به اندازه توانش صدقه دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12792 - رقم الحدیث الباب: 4]

12792- 4- ⁽³⁾وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَفْطَرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مُتَعَمِّداً قَالَ یَتَصَدَّقُ بِعِشْرِینَ صَاعاً وَ یَقْضِی مَکَانَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁴⁾

وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ أَقُولُ: تَقَدَّمَ أَنَّهُ یَتَصَدَّقُ عَلَی کُلِّ مِسْکِینٍ بِمُدٍّ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی هَذَا الْبَابِ وَ غَیْرِهِ فَیُحْمَلُ الزَّائِدُ هُنَا عَلَی الِاسْتِحْبَابِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

عبدالرحمن بن ابی‌عبدالله نقل کرده است که از امام (ع) پرسیدم درباره مردی که عمداً یک روز از ماه رمضان را افطار کرده است. امام (ع) فرمودند: باید بیست صاع صدقه بدهد و آن روز را قضا کند.

می گویم : قبلاً بیان شده است که به هر فقیر یک مُد غذا داده می‌شود و آنچه در این باب و دیگر ابواب دلالت دارد، نشان می‌دهد که مقدار اضافی در اینجا بر استحباب حمل می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12793 - رقم الحدیث الباب: 5]

12793- 5- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ الْهَیْثَمِ الْأَنْصَارِیِّ ⁽⁸⁾عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّ رَجُلًا أَتَی النَّبِیَّ ص فَقَالَ هَلَکْتُ وَ أَهْلَکْتُ فَقَالَ وَ مَا أَهْلَکَکَ قَالَ أَتَیْتُ امْرَأَتِی فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ أَنَا صَائِمٌ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ ص أَعْتِقْ رَقَبَةً قَالَ لَا أَجِدُ قَالَ فَصُمْ

شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ قَالَ لَا أُطِیقُ قَالَ تَصَدَّقْ عَلَی سِتِّینَ مِسْکِیناً قَالَ لَا أَجِدُ فَأُتِیَ النَّبِیُّ ص بِعِذْقٍ فِی مِکْتَلٍ ⁽¹⁾فِیهِ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعاً مِنْ تَمْرٍ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ ص خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهَا فَقَالَ وَ الَّذِی بَعَثَکَ بِالْحَقِّ نَبِیّاً مَا بَیْنَ لَابَتَیْهَا ⁽²⁾أَهْلُ بَیْتٍ أَحْوَجُ إِلَیْهِ مِنَّا فَقَالَ خُذْهُ وَ کُلْهُ أَنْتَ وَ أَهْلُکَ فَإِنَّهُ کَفَّارَةٌ لَکَ.

وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ الْقَاسِمِ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ ⁽³⁾ثُمَّ قَالَ: قَالَ سَیْفُ بْنُ عَمِیرَةَ وَ حَدَّثَنِی بِهِ عَمْرُو بْنُ شِمْرٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ ⁽⁴⁾وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا ⁽⁵⁾.

ترجمه:

عبدالمؤمن بن هیثم انصاری از امام باقر (ع) نقل کرده است که مردی نزد پیامبر (ص) آمد و گفت: هلاک شدم و خانواده‌ام را نیز هلاک کردم. پیامبر (ص) فرمودند: چه چیزی تو را هلاک کرده است؟ مرد گفت: در ماه رمضان در حالی که روزه‌دار بودم با همسرم همبستر شدم. پیامبر (ص) به او فرمودند: یک بنده آزاد کن. مرد گفت: توانایی ندارم. پیامبر (ص) فرمودند: دو ماه متوالی روزه بگیر. مرد گفت: طاقت آن را ندارم. پیامبر (ص) فرمودند: به شصت فقیر صدقه بده. مرد گفت: چیزی برای این کار ندارم. در این هنگام به پیامبر (ص) یک خوشه خرما در سبدی که پانزده صاع خرما داشت آورده شد. پیامبر (ص) به او فرمودند: این را بگیر و صدقه بده. مرد گفت: به آن‌که تو را به حق به پیامبری فرستاده است، سوگند که در این منطقه خانواده‌ای نیازمندتر از ما نیست. پیامبر (ص) فرمودند: آن را بگیر و خودت و خانواده‌ات بخورید، زیرا این کفاره توست.

[رقم الحدیث الکلی: 12794 - رقم الحدیث الباب: 6]

12794- 6- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ أَفْطَرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- فَقَالَ کَفَّارَتُهُ جَرِیبَانِ مِنْ طَعَامٍ وَ هُوَ عِشْرُونَ صَاعاً.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ آدَمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

و محمّد بن نعمان روايت كرده است كه از آن امام در بارۀ مردى سؤال كردند، كه روزۀ روزى از ماه رمضان را شكسته است، امام فرمود: كفّارۀ او دو جريب از طعام است، و آن بيست صاع است.

[رقم الحدیث الکلی: 12795 - رقم الحدیث الباب: 7]

12795- 7- ⁽⁸⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی

عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ الْمِکْتَلَ الَّذِی أُتِیَ بِهِ النَّبِیُّ ص- کَانَ فِیهِ عِشْرُونَ صَاعاً مِنْ تَمْرٍ.

ترجمه:

و در روايت جميل بن درّاج آمده است، كه سبدى كه براى پيامبر صلّى اللّٰه عليه و آله آوردند بيست صاع خرما درون آن بود.

[رقم الحدیث الکلی: 12796 - رقم الحدیث الباب: 8]

12796- 8- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِدْرِیسَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ أَتَی أَهْلَهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- قَالَ عَلَیْهِ عِشْرُونَ صَاعاً مِنْ تَمْرٍ فَبِذَلِکَ أَمَرَ النَّبِیُّ ص الرَّجُلَ الَّذِی أَتَاهُ فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِکَ.

ترجمه:

و ادريس بن هلال روايت كرده است كه از امام صادق عليه السّلام در بارۀ مردى سؤال كردند كه در ماه رمضان با همسرش مقاربت كند، امام فرمود: مى‌بايد بيست صاع خرما بپردازد، زيرا پيامبر صلّى اللّٰه عليه و آله مردى را كه نزد آن حضرت آمد و در اين باره سؤال كرد به همين كار مأمور ساخت.

[رقم الحدیث الکلی: 12797 - رقم الحدیث الباب: 9]

12797- 9- ⁽²⁾عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ نَکَحَ امْرَأَتَهُ وَ هُوَ صَائِمٌ فِی رَمَضَانَ مَا عَلَیْهِ قَالَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ وَ عِتْقُ رَقَبَةٍ فَإِنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیَامُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً فَإِنْ لَمْ یَجِدْ فَلْیَسْتَغْفِرِ اللَّهَ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ الْأَفْضَلِیَّةِ لِمَا مَضَی ⁽³⁾وَ یَأْتِی ⁽⁴⁾أَوْ عَلَی التَّقِیَّةِ.

ترجمه:

علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل کرده است که پرسیدم درباره مردی که در حالی که روزه‌دار بود در ماه رمضان با همسرش همبستر شده است، چه بر او واجب است؟ امام (ع) فرمودند: بر او واجب است که آن روز را قضا کند و یک بنده آزاد کند. اگر توانایی نداشت، دو ماه متوالی روزه بگیرد. اگر نتوانست، شصت فقیر را اطعام کند. اگر این را نیز نتوانست، از خدا طلب آمرزش کند.

می گویم : این روایت بر استحباب و افضلیت حمل می‌شود، یا ممکن است از باب تقیه باشد، همان‌طور که در روایات قبلی اشاره شده است.)

[رقم الحدیث الکلی: 12798 - رقم الحدیث الباب: 10]

12798- 10- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ یَعْنِی أَحْمَدَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَفْطَرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مُتَعَمِّداً قَالَ عَلَیْهِ خَمْسَةَ عَشَرَ صَاعاً لِکُلِّ مِسْکِینٍ مُدٌّ بِمُدِّ النَّبِیِّ ص أَفْضَلُ.

وَ

بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لِکُلِّ مِسْکِینٍ مُدٌّ مِثْلُ الَّذِی صَنَعَ

رَسُولُ اللَّهِ ص ⁽¹⁾.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از ابو عبد اللّه صادق (ع) پرسيدم: اگر كسى در ماه

رمضان روزۀ خود را بخورد، كفارۀ آن چيست؟ ابو عبد اللّه گفت: بايد پانزده صاع خرما به شصت مسكين بى‌نوا بدهد به هريك نفر يك مد ، آن چنانكه رسول خدا ادا كرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12799 - رقم الحدیث الباب: 11]

12799- 11- ⁽³⁾وَ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الْمَشْرِقِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَفْطَرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَیَّاماً مُتَعَمِّداً مَا عَلَیْهِ مِنَ الْکَفَّارَةِ فَکَتَبَ مَنْ أَفْطَرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مُتَعَمِّداً فَعَلَیْهِ عِتْقُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَ یَصُومُ یَوْماً بَدَلَ یَوْمٍ.

ترجمه:

مشرقی از امام رضا (ع) نقل کرده است که از ایشان پرسیدم درباره مردی که عمداً چند روز از ماه رمضان را افطار کرده است، چه کفاره‌ای بر او واجب است؟ امام (ع) در پاسخ نوشتند: هر کس عمداً یک روز از ماه رمضان را افطار کند، باید یک بنده مؤمن آزاد کند و به جای آن روز، یک روز هم روزه بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12800 - رقم الحدیث الباب: 12]

12800- 12- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لَزِقَ بِأَهْلِهِ فَأَنْزَلَ قَالَ عَلَیْهِ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً مُدٌّ لِکُلِّ مِسْکِینٍ.

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی فِی نَوَادِرِهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

سَمَاعَةَ :از ابو عبد اللّه صادق (ع) پرسيدم: اگر كسى به همسر خود در آويزد و با خروج منى جنب شود، تكليف او چيست؟ ابو عبد اللّه گفت: بايد به شصت مسكين غذا بدهد، به هر مسكينى يك كيلو گندم.

[رقم الحدیث الکلی: 12801 - رقم الحدیث الباب: 13]

12801- 13- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَتَی أَهْلَهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ مُتَعَمِّداً قَالَ عَلَیْهِ عِتْقُ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً أَوْ صَوْمُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ قَضَاءُ ذَلِکَ الْیَوْمِ وَ مِنْ أَیْنَ لَهُ مِثْلُ ذَلِکَ الْیَوْمِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی ⁽⁷⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ نَفْیُ وُجُوبِ الْکَفَّارَةِ ⁽³⁾وَ أَنَّهُ مَحْمُولٌ عَلَی النِّسْیَانِ أَوْ عَلَی الْجَهْلِ بِالتَّحْرِیمِ وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ إِیجَابُ کَفَّارَةِ الْجَمْعِ وَ أَنَّهُ مَحْمُولٌ عَلَی الْإِفْطَارِ عَلَی مُحَرَّمٍ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

سَماعه نقل کرده است که از امام (ع) پرسیدم درباره مردی که عمداً در ماه رمضان با همسرش همبستر شده است. امام (ع) فرمودند: بر او واجب است که یک بنده آزاد کند، یا شصت فقیر را اطعام کند، یا دو ماه متوالی روزه بگیرد و آن روز را نیز قضا کند. و از کجا می‌تواند مانند آن روز را جبران کند؟

می گویم : قبلاً روایاتی که بر این موضوع دلالت دارند بیان شده‌اند، و روایاتی نیز می‌آیند که ظاهر آنها نفی وجوب کفاره است و این روایات بر مواردی مانند فراموشی یا جهل به حرمت حمل می‌شوند. همچنین روایاتی می‌آیند که ظاهر آنها وجوب کفاره جمع است و این روایات بر مواردی مانند افطار بر محرم حمل می‌شوند.)

9- بَابُ أَنَّ مَنْ أَکَلَ أَوْ شَرِبَ أَوْ جَامَعَ أَوْ قَاءَ نَاسِیاً لَمْ یَفْسُدْ صَوْمُهُ وَاجِباً کَانَ أَوْ نَدْباً وَ وَجَبَ عَلَیْهِ إِتْمَامُهُ إِنْ کَانَ وَاجِباً وَ لَمْ یَجِبْ عَلَیْهِ قَضَاءٌ وَ لَا کَفَّارَةٌ وَ إِنْ کَانَ فِی شَهْرِ رَمَض

اشارة

⁽⁵⁾9 بَابُ أَنَّ مَنْ أَکَلَ أَوْ شَرِبَ أَوْ جَامَعَ أَوْ قَاءَ نَاسِیاً لَمْ یَفْسُدْ صَوْمُهُ وَاجِباً کَانَ أَوْ نَدْباً وَ وَجَبَ عَلَیْهِ إِتْمَامُهُ إِنْ کَانَ وَاجِباً وَ لَمْ یَجِبْ عَلَیْهِ قَضَاءٌ وَ لَا کَفَّارَةٌ وَ إِنْ کَانَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ أَوْ قَضَائِهِ وَ کَذَا الْجَاهِلُ

ترجمه:

باب این‌که هر کس در حال روزه‌داری، از روی فراموشی بخورد یا بیاشامد یا همبستر شود یا قی کند، روزه‌اش باطل نمی‌شود، چه روزه واجب باشد یا مستحب. اگر روزه واجب باشد، باید آن را کامل کند و قضا یا کفاره بر او واجب نیست، حتی اگر در ماه رمضان یا قضای آن باشد. همین حکم برای شخص جاهل (کسی که از حکم شرعی آگاه نیست) نیز جاری است.

[رقم الحدیث الکلی: 12802 - رقم الحدیث الباب: 1]

12802- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ فَأَکَلَ وَ شَرِبَ ثُمَّ ذَکَرَ قَالَ لَا یُفْطِرْ إِنَّمَا هُوَ شَیْ‌ءٌ رَزَقَهُ اللَّهُ فَلْیُتِمَّ صَوْمَهُ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ ⁽⁷⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

حلبی از امام صادق (ع) نقل کرده است که از ایشان پرسیدند درباره مردی که فراموش کرد و خورد و آشامید، سپس یادش آمد. امام (ع) فرمودند: روزه‌اش باطل نمی‌شود، این چیزی بود که خدا به او روزی داده است. پس باید روزه‌اش را کامل کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12803 - رقم الحدیث الباب: 2]

12803- 2- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنْسَی وَ هُوَ صَائِمٌ فَجَامَعَ ⁽²⁾أَهْلَهُ فَقَالَ یَغْتَسِلُ وَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ.

ترجمه:

و عمّار بن موسى از آن امام صادق عليه السّلام در بارۀ مردى سؤال كرد كه از روى فراموشى در حال روزه با همسرش جماع كند. پس امام عليه السّلام فرمود: او غسل بجا مى‌آورد، و چيزى بر ذمّه ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12804 - رقم الحدیث الباب: 3]

12804- 3- ⁽³⁾قَالَ وَ رُوِیَ عَنِ الْأَئِمَّةِ ع أَنَّ هَذَا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ غَیْرِهِ وَ لَا یَجِبُ مِنْهُ الْقَضَاءُ.

ترجمه:

گفته شده است که از ائمه (ع) روایت شده که این حکم هم در ماه رمضان و هم در غیر آن جاری است و قضای آن واجب نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12805 - رقم الحدیث الباب: 4]

12805- 4- ⁽⁴⁾وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الْمُحْرِمِ یَأْتِی أَهْلَهُ نَاسِیاً قَالَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ إِنَّمَا هُوَ بِمَنْزِلَةِ مَنْ أَکَلَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ هُوَ نَاسٍ.

ترجمه:

زراره از امام باقر (ع) نقل کرده است که درباره مُحرمی که از روی فراموشی با همسرش همبستر شود، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: چیزی بر او نیست، این حکم مانند کسی است که در ماه رمضان فراموشی بخورد.

[رقم الحدیث الکلی: 12806 - رقم الحدیث الباب: 5]

12806- 5- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ صَامَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَأَکَلَ وَ شَرِبَ نَاسِیاً قَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ.

ترجمه:

سَماعه نقل کرده است که از امام (ع) پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان روزه بود و روی فراموشی خورد و آشامید. امام (ع) فرمودند: باید روزه‌اش را کامل کند و قضای آن بر او واجب نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12807 - رقم الحدیث الباب: 6]

12807- 6- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَنْسَی وَ یَأْکُلُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- قَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ فَإِنَّمَا هُوَ شَیْ‌ءٌ أَطْعَمَهُ اللَّهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

داوود بن سرحان از امام صادق (ع) نقل کرده است که درباره مردی که فراموشی کرده در ماه رمضان می‌خورد، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: باید روزه‌اش را کامل کند، زیرا این چیزی است که خدا به او روزی داده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12808 - رقم الحدیث الباب: 7]

12808- 7- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنِ الزُّهْرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ أَمَّا صَوْمُ الْإِبَاحَةِ لِمَنْ أَکَلَ وَ شَرِبَ ⁽²⁾نَاسِیاً أَوْ قَاءَ مِنْ غَیْرِ تَعَمُّدٍ فَقَدْ أَبَاحَ اللَّهُ لَهُ ذَلِکَ وَ أَجْزَأَ عَنْهُ صَوْمُهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الزُّهْرِیِّ مِثْلَهُ ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

زُهری از امام سجاد (ع) در حدیثی نقل کرده است که فرمودند: اما روزه‌ای که به سبب خوردن و آشامیدن فراموشی یا قی غیرعمدی مباح شده است، خدا آن را برای او مباح کرده و روزه‌اش پذیرفته می‌شود

[رقم الحدیث الکلی: 12809 - رقم الحدیث الباب: 8]

12809- 8- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ صَامَ فِی رَمَضَانَ- فَأَکَلَ أَوْ شَرِبَ نَاسِیاً فَقَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ ⁽⁶⁾وَ لَیْسَ عَلَیْهِ قَضَاءٌ.

ترجمه:

ابوبصیر نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان روزه بود و از روی فراموشی خورد یا آشامید. امام (ع) فرمودند: باید روزه‌اش را کامل کند و قضای آن بر او واجب نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12810 - رقم الحدیث الباب: 9]

12810- 9- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ مَنْ صَامَ فَنَسِیَ فَأَکَلَ أَوْ شَرِبَ فَلَا یُفْطِرُ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ نَسِیَ فَإِنَّمَا هُوَ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ تَعَالَی فَلْیُتِمَّ صِیَامَهُ ⁽⁸⁾.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

محمد بن قیس از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمودند: امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمودند: هر کس روزه باشد و از روی فراموشی بخورد یا بیاشامد، به سبب فراموشی روزه‌اش باطل نمی‌شود، زیرا این چیزی است که خداوند به او روزی داده است. پس باید روزه‌اش را کامل کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12811 - رقم الحدیث الباب: 10]

12811- 10- ⁽¹⁰⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ

وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ صَامَ یَوْماً نَافِلَةً فَأَکَلَ وَ شَرِبَ نَاسِیاً قَالَ یُتِمُّ یَوْمَهُ ذَلِکَ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ.

ترجمه:

ابو بصیر به ابو عبد اللّه صادق (ع) گفتم: اگر كسى روزۀ مستحبى بگيرد و در اثر فراموشى بخورد و بياشامد، چه صورت دارد؟ ابو عبد اللّه گفت: حرجى بر او نيست. مى‌تواند روزۀ خود را به پايان برساند.

[رقم الحدیث الکلی: 12812 - رقم الحدیث الباب: 11]

12812- 11- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی السَّابَاطِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ وَ هُوَ صَائِمٌ فَیُجَامِعُ أَهْلَهُ فَقَالَ یَغْتَسِلُ وَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی النِّسْیَانِ وَ قَدْ صَرَّحَ بِهِ الصَّدُوقُ فِی رِوَایَتِهِ کَمَا مَرَّ ⁽²⁾وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی الْجَاهِلِ وَ عَلَی الصَّوْمِ الْمَنْدُوبِ.

ترجمه:

عمار بن موسی ساباطی نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسیدم درباره مردی که در حال روزه‌داری با همسرش همبستر شود. امام (ع) فرمودند: باید غسل کند و چیزی بر او نیست.

می گویم : مرحوم شیخ این روایت را بر فراموشی حمل کرده است، همان‌طور که مرحوم صدوق در روایت خود به آن تصریح کرده است. همچنین ممکن است این روایت بر شخص جاهل یا روزه مستحب حمل شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12813 - رقم الحدیث الباب: 12]

12813- 12- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ زُرَارَةَ وَ أَبِی بَصِیرٍ قَالا جَمِیعاً سَأَلْنَا أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ أَتَی أَهْلَهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ أَتَی أَهْلَهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ هُوَ لَا یَرَی إِلَّا أَنَّ ذَلِکَ حَلَالٌ لَهُ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾

و تقدم ما یدلّ علیه بمفهومه فی الباب 8 من هذه الأبواب.

ترجمه:

ابوبصیر و دیگری با هم نقل کرده‌اند که از امام باقر (ع) پرسیدیم درباره مردی که در ماه رمضان یا در حال احرام با همسرش همبستر شد، در حالی که گمان می‌کرد این کار برای او حلال است. امام (ع) فرمودند: چیزی بر او نیست.

10- بَابُ وُجُوبِ کَفَّارَةٍ وَاحِدَةٍ بِالْإِفْطَارِ عَلَی الْمُحَلَّلِ وَ کَفَّارَةِ الْجَمْعِ بِالْإِفْطَارِ عَلَی الْمُحَرَّمِ وَ الْقَضَاءِ فِیهِمَا

اشارة

⁽⁵⁾10 بَابُ وُجُوبِ کَفَّارَةٍ وَاحِدَةٍ بِالْإِفْطَارِ عَلَی الْمُحَلَّلِ وَ کَفَّارَةِ الْجَمْعِ بِالْإِفْطَارِ عَلَی الْمُحَرَّمِ وَ الْقَضَاءِ فِیهِمَا

ترجمه:

باب وجوب یک کفاره به سبب افطار بر حلال و وجوب کفاره جمع به سبب افطار بر حرام، و همچنین قضای روزه در هر دو مورد.

[رقم الحدیث الکلی: 12814 - رقم الحدیث الباب: 1]

12814- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ

بَابَوَیْهِ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُبْدُوسٍ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُتَیْبَةَ عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- قَدْ رُوِیَ عَنْ آبَائِکَ ع فِیمَنْ جَامَعَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- أَوْ أَفْطَرَ فِیهِ ثَلَاثُ کَفَّارَاتٍ وَ رُوِیَ عَنْهُمْ أَیْضاً کَفَّارَةٌ وَاحِدَةٌ فَبِأَیِّ الْحَدِیثَیْنِ نَأْخُذُ قَالَ بِهِمَا جَمِیعاً مَتَی جَامَعَ الرَّجُلُ حَرَاماً أَوْ أَفْطَرَ عَلَی حَرَامٍ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَعَلَیْهِ ثَلَاثُ کَفَّارَاتٍ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَ صِیَامُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً وَ قَضَاءُ ذَلِکَ الْیَوْمِ وَ إِنْ کَانَ نَکَحَ حَلَالًا أَوْ أَفْطَرَ عَلَی حَلَالٍ فَعَلَیْهِ کَفَّارَةٌ وَاحِدَةٌ وَ إِنْ کَانَ نَاسِیاً فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

عبد السّلام بن صالح هروى گويد: به حضرت رضا عليه السّلام عرض كردم: يا ابن رسول اللّٰه از پدرانت روايت كرده‌اند كه هر كس در روز ماه رمضان همبسترى كند يا افطار نمايد، سه كفّاره دارد، و نيز روايت شده از ايشان عليهم السّلام كه يك كفّاره دارد بكدام يك از اين دو خبر عمل كنيم؟ فرمود: به هر دو با هم، هر گاه كسى در ماه رمضان مجامعت به حرام (يعنى زنا) كند يا با چيز حرامى افطار كند پس بر او سه كفّاره است، عتق رقبه، و روزۀ دو ماه پى در پى، و إطعام شصت مسكين، و قضاء كردن روزه آن روز، و اگر مجامعت با حلال خود كرده يا با چيز مباح افطار نموده پس يك كفّاره بر اوست و قضاى روزۀ آن روز، و چنانچه آن را از روى فراموشى بجاى آورده بود چيزى بر او نيست (كفّاره ندارد).

[رقم الحدیث الکلی: 12815 - رقم الحدیث الباب: 2]

12815- 2- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَتَی أَهْلَهُ فِی رَمَضَانَ مُتَعَمِّداً فَقَالَ عَلَیْهِ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً وَ صِیَامُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ قَضَاءُ ذَلِکَ الْیَوْمِ وَ أَنَّی ⁽⁴⁾لَهُ مِثْلُ ذَلِکَ الْیَوْمِ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی أَنَّ الْمُرَادَ بِالْوَاوِ التَّخْیِیرُ دُونَ الْجَمْعِ کَقَوْلِهِ تَعَالَی فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنی وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ ⁽⁵⁾قَالَ وَ یَحْتَمِلُ أَنْ یَکُونَ مَخْصُوصاً بِمَنْ أَتَی أَهْلَهُ فِی حَالٍ یَحْرُمُ فِیهَا الْوَطْءُ کَالْحَیْضِ وَ الظِّهَارِ قَبْلَ الْکَفَّارَةِ وَ اسْتَدَلَّ بِالْحَدِیثِ السَّابِقِ وَ لَا یَخْفَی رُجْحَانُ الثَّانِی بَلْ

تَعْیِینُهُ لِنَصِّ الرِّضَا ع عَلَی تَأْوِیلِهِ بِهِ بَلْ إِرَادَتِهِ مِنْهُ وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ.

ترجمه:

از سماعه نقل شده است که گفت: از او درباره مردی که عمداً در ماه رمضان با همسرش همبستر شده است، پرسیدم. او گفت: بر او آزاد کردن یک برده، اطعام شصت فقیر، روزه دو ماه متوالی و قضای آن روز واجب است و چگونه برای او چنین روزی ممکن است؟

من می‌گویم: مرحوم شیخ این روایت را بر این حمل کرده که منظور از "واو" در اینجا، اختیار است نه جمع؛ مانند آیه قرآن که می‌فرماید: "با زنان ازدواج کنید، دو یا سه یا چهار." (سوره نساء، آیات 3-4). او گفت: همچنین ممکن است این حکم مختص به کسی باشد که در حالتی که همبستری حرام است، مانند حیض یا ظهار قبل از کفاره، با همسرش همبستر شده باشد و به حدیث قبلی استدلال کرد. و پنهان نیست که قول دوم ترجیح دارد، بلکه تعیین آن به نص حضرت رضا (ع) بر تأویل آن به این معناست، بلکه مراد او از آن است. همچنین ممکن است حمل بر استحباب شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12816 - رقم الحدیث الباب: 3]

12816- 3- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ فِیمَا وَرَدَ عَلَیْهِ مِنَ الشَّیْخِ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ الْعَمْرِیِّ یَعْنِی عَنِ الْمَهْدِیِّ ع فِیمَنْ أَفْطَرَ یَوْماً مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مُتَعَمِّداً بِجِمَاعٍ مُحَرَّمٍ عَلَیْهِ أَوْ بِطَعَامٍ مُحَرَّمٍ عَلَیْهِ أَنَّ عَلَیْهِ ثَلَاثَ کَفَّارَاتٍ.

أَبِی بَصِیرٍ قَالا جَمِیعاً سَأَلْنَا أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ أَتَی أَهْلَهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ أَتَی أَهْلَهُ وَ هُوَ مُحْرِمٌ وَ هُوَ لَا یَرَی إِلَّا أَنَّ ذَلِکَ حَلَالٌ لَهُ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ.

ترجمه:

ابوجعفر محمد بن عثمان العمری از حضرت مهدی (ع) نقل کرده است که درباره کسی که عمداً در ماه رمضان با انجام جماع حرام یا خوردن غذای حرام، روزه خود را باطل کند، سه کفاره بر او واجب است.

ابی بصیر گفته است: هر دو با هم از ابوجعفر (ع) پرسیدیم درباره مردی که در ماه رمضان با همسرش همبستر شد، در حالی که محرم بود و نمی‌دانست که این کار برای او حرام است. او فرمود: چیزی بر او نیست.

11- بَابُ وُجُوبِ تَکْرِیرِ الْکَفَّارَةِ بِحَسَبِ تَکْرِیرِ الْجِمَاعِ فِی الصَّوْمِ الْوَاجِبِ الْمُتَعَیَّنِ فِی یَوْمٍ وَاحِدٍ دُونَ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ‌

اشارة

⁽²⁾11 بَابُ وُجُوبِ تَکْرِیرِ الْکَفَّارَةِ بِحَسَبِ تَکْرِیرِ الْجِمَاعِ فِی الصَّوْمِ الْوَاجِبِ الْمُتَعَیَّنِ فِی یَوْمٍ وَاحِدٍ دُونَ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ ترجمه:

باب وجوب تکرار کفاره به حسب تکرار جماع در روزه واجب معین در یک روز، بدون خوردن و آشامیدن.

[رقم الحدیث الکلی: 12817 - رقم الحدیث الباب: 1]

12817- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْخِصَالِ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الْمُظَفَّرِ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ شُجَاعٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ ⁽⁴⁾عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْفَتْحِ بْنِ یَزِیدَ الْجُرْجَانِیِّ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع یَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ وَاقَعَ امْرَأَةً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- مِنْ حَلَالٍ أَوْ حَرَامٍ فِی یَوْمٍ عَشْرَ مَرَّاتٍ قَالَ عَلَیْهِ عَشْرُ کَفَّارَاتٍ لِکُلِّ مَرَّةٍ کَفَّارَةٌ فَإِنْ أَکَلَ أَوْ شَرِبَ فَکَفَّارَةُ یَوْمٍ وَاحِدٍ.

ترجمه:

از فتح بن یزید جرجانی نقل شده که او به ابوالحسن (ع) نامه نوشت و از او درباره مردی پرسید که در ماه رمضان، چه از راه حلال یا حرام، ده بار در یک روز با زنی همبستر شده است. او فرمود: بر او ده کفاره است، برای هر بار یک کفاره. اما اگر خورد یا آشامید، فقط یک کفاره برای یک روز واجب است.

[رقم الحدیث الکلی: 12818 - رقم الحدیث الباب: 2]

12818- 2- ⁽⁵⁾وَ رَوَی ابْنُ أَبِی عَقِیلٍ عَلَی مَا نَقَلَهُ الْعَلَّامَةُ عَنْهُ قَالَ ذَکَرَ أَبُو الْحَسَنِ زَکَرِیَّا بْنُ یَحْیَی صَاحِبُ کِتَابِ شَمْسِ الْمَذْهَبِ عَنْهُمْ ع

أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا جَامَعَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ عَامِداً فَعَلَیْهِ الْقَضَاءُ وَ الْکَفَّارَةُ فَإِنْ عَاوَدَ إِلَی الْمُجَامَعَةِ فِی یَوْمِهِ ذَلِکَ مَرَّةً أُخْرَی فَعَلَیْهِ فِی کُلِّ مَرَّةٍ کَفَّارَةٌ.

ترجمه:

ابن ابی عقیل به نقل علامه از او روایت کرده است که گفت: ابوالحسن زکریا بن یحیی، صاحب کتاب شمس المذهب، از ائمه (ع) نقل کرده که اگر مردی عمداً در ماه رمضان جماع کند، بر او قضا و کفاره واجب است. و اگر در همان روز دوباره جماع کند، در هر بار یک کفاره بر او واجب می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12819 - رقم الحدیث الباب: 3]

12819- 3- ⁽¹⁾قَالَ الْعَلَّامَةُ وَ رُوِیَ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّ الْکَفَّارَةَ تَتَکَرَّرُ بِتَکَرُّرِ الْوَطْءِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ عُمُوماً ⁽²⁾

و یأتی ما یدلّ علیه فی البابین 12 و 56 من هذه الأبواب.

ترجمه:

علامه گفته است: و ازحضرت رضا (ع) روایت شده که کفاره با تکرار وطء، تکرار می‌شود.

من می‌گویم: و آنچه پیشتر گذشت، به طور کلی بر بخشی از مقصود دلالت دارد.

12- بَابُ أَنَّ مَنْ أَکْرَهَ زَوْجَتَهُ عَلَی الْجِمَاعِ نَهَاراً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بَطَلَ صَوْمُهُ وَ وَجَبَ عَلَیْهِ کَفَّارَتَانِ وَ التَّعْزِیرُ بِخَمْسِینَ سَوْطاً وَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهَا فَإِنْ طَاوَعَتْهُ فَعَلَی کُلٍّ مِنْهُمَا کَفَّارَةٌ وَ

اشارة

⁽³⁾12 بَابُ أَنَّ مَنْ أَکْرَهَ زَوْجَتَهُ عَلَی الْجِمَاعِ نَهَاراً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بَطَلَ صَوْمُهُ وَ وَجَبَ عَلَیْهِ کَفَّارَتَانِ وَ التَّعْزِیرُ بِخَمْسِینَ سَوْطاً وَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهَا فَإِنْ طَاوَعَتْهُ فَعَلَی کُلٍّ مِنْهُمَا کَفَّارَةٌ وَ التَّعْزِیرُ بِخَمْسَةٍ وَ عِشْرِینَ سَوْطاً

ترجمه:

باب اینکه اگر کسی همسرش را در روز ماه رمضان به زور به جماع وادار کند، روزه او باطل می‌شود و بر او دو کفاره و تعزیر به پنجاه ضربه شلاق واجب است، اما بر زن چیزی واجب نیست. ولی اگر زن راضی به این کار باشد، بر هر یک از آن‌ها یک کفاره و تعزیر به بیست و پنج ضربه شلاق واجب می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12820 - رقم الحدیث الباب: 1]

12820- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَتَی امْرَأَتَهُ وَ هُوَ صَائِمٌ وَ هِیَ صَائِمَةٌ فَقَالَ إِنْ کَانَ اسْتَکْرَهَهَا فَعَلَیْهِ کَفَّارَتَانِ وَ إِنْ کَانَتْ طَاوَعَتْهُ فَعَلَیْهِ کَفَّارَةٌ وَ عَلَیْهَا کَفَّارَةٌ وَ إِنْ کَانَ أَکْرَهَهَا فَعَلَیْهِ ضَرْبُ خَمْسِینَ سَوْطاً نِصْفِ الْحَدِّ وَ إِنْ کَانَتْ طَاوَعَتْهُ ضُرِبَ خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ سَوْطاً وَ ضُرِبَتْ خَمْسَةً وَ عِشْرِینَ سَوْطاً.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ مُرْسَلًا نَحْوَهُ ⁽²⁾أَقُولُ: ذَکَرَ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ أَنَّ سَنَدَهَا ضَعِیفٌ لَکِنَّ عُلَمَاءَنَا ادَّعَوْا عَلَی ذَلِکَ إِجْمَاعَ الْإِمَامِیَّةِ فَیَجِبُ الْعَمَلُ بِهَا وَ تُعْلَمُ نِسْبَةُ الْفَتْوَی إِلَی الْأَئِمَّةِ ع بِاشْتِهَارِهَا انْتَهَی ⁽³⁾. ⁽⁴⁾

ترجمه:

از مفضل بن عمر از ابوعبدالله (ع) نقل شده است که درباره مردی که در حال روزه بودن با همسرش که او نیز روزه‌دار بوده، همبستر شده است، فرمود: اگر او را مجبور کرده باشد، بر او دو کفاره واجب است، و اگر زن راضی بوده باشد، بر هر یک از آن‌ها یک کفاره واجب است. و اگر او را مجبور کرده باشد، پنجاه ضربه شلاق که نصف حد است بر او واجب می‌شود، و اگر زن راضی بوده باشد، هر یک بیست و پنج ضربه شلاق می‌خورند.

من می‌گویم: مرحوم محقق در کتاب "المعتبر" ذکر کرده که سند این روایت ضعیف است، اما علمای ما ادعای اجماع امامیه بر این حکم را دارند، بنابراین عمل به آن واجب است و نسبت فتوا به ائمه (ع) با شهرت آن مشخص می‌شود.

13- بَابُ أَنَّ مَنْ أَجْنَبَ لَیْلًا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ نَامَ نَاوِیاً لِلْغُسْلِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ صَحَّ صَوْمُهُ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ قَضَاءٌ وَ لَا کَفَّارَةٌ

اشارة

⁽⁵⁾13 بَابُ أَنَّ مَنْ أَجْنَبَ لَیْلًا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ نَامَ نَاوِیاً لِلْغُسْلِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ صَحَّ صَوْمُهُ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ قَضَاءٌ وَ لَا کَفَّارَةٌ

ترجمه:

باب اینکه اگر کسی در شب ماه رمضان جنب شود و با نیت غسل بخوابد تا زمانی که فجر طلوع کند، روزه او صحیح است و بر او نه قضا و نه کفاره واجب نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12821 - رقم الحدیث الباب: 1]

12821- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْقَمَّاطِ أَنَّهُ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّنْ أَجْنَبَ فِی أَوَّلِ اللَّیْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَنَامَ حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ وَ ذَلِکَ أَنَّ جَنَابَتَهُ کَانَتْ فِی وَقْتٍ حَلَالٍ.

ترجمه:

از ابوسعید قماط نقل شده است که از ابوعبدالله (ع) پرسیدند درباره کسی که در اول شب ماه رمضان جنب شود و بخوابد تا صبح شود. فرمود: چیزی بر او نیست، زیرا جنابت او در زمانی حلال اتفاق افتاده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12822 - رقم الحدیث الباب: 2]

12822- 2- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنَامُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَیَحْتَلِمُ ثُمَّ یَسْتَیْقِظُ ثُمَّ یَنَامُ قَبْلَ أَنْ یَغْتَسِلَ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

و عيص بن قاسم از آن امام در بارۀ مردى سؤال كرد، كه در ماه رمضان مى‌خوابد و محتلم مى‌شود، و آنگاه بيدار مى‌گردد، و بار ديگر پيش از آنكه غسل كند مى‌خوابد، فرمود: باكى نيست.

[رقم الحدیث الکلی: 12823 - رقم الحدیث الباب: 3]

12823- 3- ⁽⁸⁾وَ فِی الْمُقْنِعِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا

عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَجْنَبَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ مِنْ أَوَّلِ اللَّیْلِ وَ أَخَّرَ الْغُسْلَ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ ⁽¹⁾فَقَالَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُجَامِعُ نِسَاءَهُ مِنْ أَوَّلِ اللَّیْلِ ثُمَّ یُؤَخِّرُ الْغُسْلَ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ وَ لَا أَقُولُ: کَمَا تَقُولُ هَؤُلَاءِ الْأَقْشَابُ ⁽²⁾یَقْضِی یَوْماً مَکَانَهُ.

ترجمه:

حماد بن عثمان نقل کرده است که از ابوعبدالله (ع) پرسید درباره مردی که در ماه رمضان در اول شب جنب شود و غسل را به تأخیر اندازد تا فجر طلوع کند. فرمود: رسول الله (ص) با همسرانش در اول شب همبستر می‌شد، سپس غسل را به تأخیر می‌انداخت تا فجر طلوع کند. و من نمی‌گویم همان‌طور که این (اقشاب-کسانیکه هیچ خیری ندارند- )گروه می‌گویند که باید یک روز را قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12824 - رقم الحدیث الباب: 4]

12824- 4- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَجْنَبَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فِی أَوَّلِ اللَّیْلِ فَأَخَّرَ الْغُسْلَ حَتَّی طَلَعَ ⁽⁴⁾الْفَجْرُ قَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ وَ لَا قَضَاءَ عَلَیْهِ.

ترجمه:

عیص بن قاسم گفته است: از ابوعبدالله (ع) پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان در اول شب جنب شود و غسل را به تأخیر اندازد تا فجر طلوع کند. فرمود: روزه‌اش را کامل کند و قضایی بر او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12825 - رقم الحدیث الباب: 5]

12825- 5- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ أَبِی زَیْنَبَةَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع- أَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ أَجْنَبَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ مِنْ أَوَّلِ اللَّیْلِ- فَأَخَّرَ الْغُسْلَ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ فَکَتَبَ ع إِلَیَّ بِخَطِّهِ أَعْرِفُهُ مَعَ مُصَادِفٍ- یَغْتَسِلُ مِنْ جَنَابَتِهِ وَ یُتِمُّ صَوْمَهُ وَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ.

وَ عَنْهُ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ ⁽⁶⁾وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

سلیمان بن ابی زینبه گفته است: به ابوالحسن موسی بن جعفر (ع) نامه نوشتم و از او درباره مردی که در ماه رمضان در اول شب جنب شود و غسل را به تأخیر اندازد تا فجر طلوع کند، پرسیدم. او با خط خودش به من نوشت که می‌شناسمش همراه مصادف: از جنابتش غسل کند و روزه‌اش را کامل نماید و چیزی بر او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12826 - رقم الحدیث الباب: 6]

12826- 6- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِیهِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عِیسَی قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا ع عَنْ رَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَنَامَ ⁽²⁾حَتَّی یُصْبِحَ أَیُّ شَیْ‌ءٍ عَلَیْهِ قَالَ لَا یَضُرُّهُ هَذَا (وَ لَا یُفْطِرُ وَ لَا یُبَالِی) ⁽³⁾فَإِنَّ أَبِی ع قَالَ ⁽⁴⁾قَالَتْ عَائِشَةُ- إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أَصْبَحَ جُنُباً مِنْ جِمَاعٍ غَیْرِ احْتِلَامٍ قَالَ لَا یُفْطِرُ وَ لَا یُبَالِی وَ رَجُلٌ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فَبَقِیَ نَائِماً حَتَّی یُصْبِحَ أَیُّ شَیْ‌ءٍ یَجِبُ عَلَیْهِ قَالَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ یَغْتَسِلُ الْحَدِیثَ.

وَ

بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ غَیْرِ احْتِلَامٍ ⁽⁵⁾

ترجمه:

اسماعیل بن عیسی گفته است: از رضا (ع) پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان جنب شود و بخوابد تا صبح شود، چه چیزی بر او واجب است؟ فرمود: این کار به او ضرری نمی‌رساند (و روزه‌اش باطل نمی‌شود و اهمیتی ندارد). زیرا پدرم (ع) فرمود: عایشه گفته است که رسول الله (ص) صبح را در حال جنابت از جماع غیر احتلام آغاز می‌کرد. فرمود: روزه‌اش باطل نمی‌شود و اهمیتی ندارد. و مردی که جنب شود و بخوابد تا صبح شود، چه چیزی بر او واجب است؟ فرمود: چیزی بر او نیست، فقط غسل کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12827 - رقم الحدیث الباب: 7]

12827- 7- ⁽⁶⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنِ الرَّجُلِ یُجْنِبُ بِاللَّیْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَیَنَامُ وَ لَا یَغْتَسِلُ حَتَّی یُصْبِحَ قَالَ لَا بَأْسَ یَغْتَسِلُ وَ یُصَلِّی وَ یَصُومُ.

ترجمه:

از ابن ریاب نقل شده است که گفت: در حضور من از ابوعبدالله (ع) پرسیدند درباره مردی که در شب ماه رمضان جنب شود و بخوابد و غسل نکند تا صبح شود. فرمود: اشکالی ندارد، غسل کند و نماز بخواند و روزه بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12828 - رقم الحدیث الباب: 8]

12828- 8- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَجْنَبَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِاللَّیْلِ ثُمَّ نَامَ حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ لَا بَأْسَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی تَعْیِینِ إِرَادَةِ مَا ذَکَرْنَاهُ مِنْ هَذِهِ

الْأَحَادِیثِ وَ عَلَی تَحْرِیمِ تَعَمُّدِ الْبَقَاءِ عَلَی الْجَنَابَةِ لِلصَّائِمِ وَاجِباً حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ ⁽¹⁾فَإِنْ کَانَ الْمُرَادُ مِنْ هَذِهِ الْأَحَادِیثِ ظَاهِرَهَا وَجَبَ الْحَمْلُ عَلَی التَّقِیَّةِ فِی الْفَتْوَی أَوْ فِی الرِّوَایَةِ لِمَا یَأْتِی ⁽²⁾ذَکَرَهُ الشَّیْخُ وَ غَیْرُهُ ⁽³⁾وَ اسْتَشْهَدُوا لَهُ بِإِسْنَادِهِ إِلَی عَائِشَةَ وَ بَعْضُهُ یَحْتَمِلُ الْحَمْلَ عَلَی تَعَذُّرِ الْغُسْلِ وَ بَعْضُهُ یَحْتَمِلُ النَّسْخَ وَ بَعْضُهُ یَحْتَمِلُ الْحَمْلَ عَلَی أَنَّ الْمُرَادَ بِالْفَجْرِ الْأَوَّلُ جَمْعاً بَیْنَهُ وَ بَیْنَ مَا یَأْتِی ⁽⁴⁾وَ لِمَا هُوَ مَعْلُومٌ مِنْ وُجُوبِ صَلَاةِ اللَّیْلِ عَلَی النَّبِیِّ ص.

ترجمه:

عبدالله بن بکیر گفته است: از ابوعبدالله (ع) پرسیدم درباره مردی که در ماه رمضان در شب جنب شود و بخوابد تا صبح شود. فرمود: اشکالی ندارد.

من می‌گویم: و آنچه می‌آید بر این موضوع و بر تعیین اراده آنچه از این احادیث ذکر کردیم دلالت دارد، و بر حرام بودن عمد در باقی ماندن بر جنابت برای روزه‌دار واجب تا طلوع فجر. اگر منظور از این احادیث ظاهر آنها باشد، حمل بر تقیه در فتوا یا در روایت واجب است، به دلیل آنچه خواهد آمد که مرحوم شیخ و دیگران ذکر کرده‌اند و به سند آن به عایشه استشهاد کرده‌اند. برخی از آنها حمل بر تعذر غسل را ممکن می‌دانند، برخی حمل بر نسخ را ممکن می‌دانند، و برخی حمل بر اینکه منظور از فجر، فجر اول است را ممکن می‌دانند تا بین آن و آنچه خواهد آمد جمع شود. و به دلیل آنچه از وجوب نماز شب بر پیامبر (ص) معلوم است.

14- بَابُ أَنَّ مَنْ أَجْنَبَ لَیْلًا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَتَعَذَّرَ عَلَیْهِ الْغُسْلُ وَ لَمْ یُمْکِنْ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ‌

اشارة

⁽⁵⁾14 بَابُ أَنَّ مَنْ أَجْنَبَ لَیْلًا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَتَعَذَّرَ عَلَیْهِ الْغُسْلُ وَ لَمْ یُمْکِنْ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ ترجمه:

باب اینکه اگر کسی در شب ماه رمضان جنب شود و غسل بر او مشکل باشد و ممکن نشود تا فجر طلوع کند، چیزی بر او نیست

[رقم الحدیث الکلی: 12829 - رقم الحدیث الباب: 1]

12829- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ تُصِیبُهُ الْجَنَابَةُ فِی رَمَضَانَ ثُمَّ یَنَامُ أَنَّهُ قَالَ إِنِ اسْتَیْقَظَ قَبْلَ أَنْ یَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِنِ انْتَظَرَ مَاءً یُسَخَّنُ أَوْ یَسْتَقِی فَطَلَعَ الْفَجْرُ فَلَا یَقْضِی یَوْمَهُ ⁽⁷⁾.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی ⁽⁸⁾.

ترجمه:

محمد بن مسلم از یکی از دو امام (علیهما‌السلام) در حدیثی نقل کرده است که از او درباره مردی که در ماه رمضان جنب شده و سپس می‌خوابد، پرسید. او (علیه‌السلام) فرمود: اگر قبل از طلوع فجر بیدار شود و در انتظار گرم شدن یا آوردن آب باشد و فجر طلوع کند، نیازی به قضای روز خود ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12830 - رقم الحدیث الباب: 2]

12830- 2- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِیهِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عِیسَی أَنَّهُ سَأَلَ الرِّضَا ع عَنْ رَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- إِلَی أَنْ قَالَ قُلْتُ: رَجُلٌ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فِی آخِرِ اللَّیْلِ فَقَامَ لِیَغْتَسِلَ وَ لَمْ یُصِبْ مَاءً فَذَهَبَ لِیَطْلُبَهُ أَوْ بَعَثَ مَنْ یَأْتِیهِ بِالْمَاءِ فَعَسُرَ عَلَیْهِ حَتَّی أَصْبَحَ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یَغْتَسِلُ إِذَا جَاءَهُ ثُمَّ یُصَلِّی.

ترجمه:

اسماعیل بن عیسی نقل می‌کند که از امام رضا (ع) درباره مردی که در ماه رمضان جنب شده پرسید. او گفت: مردی که در آخر شب جنب شده و برای غسل برمی‌خیزد اما آب پیدا نمی‌کند، به دنبال آب می‌رود یا کسی را می‌فرستد که برایش آب بیاورد، اما تا صبح موفق نمی‌شود، چه باید بکند؟ امام (ع) فرمود: وقتی که آب به دستش رسید، غسل کند و سپس نماز بخواند.

15- بَابُ أَنَّ مَنْ أَجْنَبَ لَیْلًا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ اسْتَیْقَظَ ثُمَّ نَامَ نَاوِیاً لِلْغُسْلِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ وَجَبَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ خَاصَّةً

اشارة

⁽²⁾15 بَابُ أَنَّ مَنْ أَجْنَبَ لَیْلًا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ اسْتَیْقَظَ ثُمَّ نَامَ نَاوِیاً لِلْغُسْلِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ وَجَبَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ خَاصَّةً ترجمه:

باب اینکه کسی که در ماه رمضان شب جنب شود و سپس بخوابد و دوباره بیدار شود و نیت غسل کند و تا طلوع فجر بخوابد، بر او واجب است که قضای روزه‌اش را بجا آورد.

[رقم الحدیث الکلی: 12831 - رقم الحدیث الباب: 1]

12831- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یُجْنِبُ فِی ⁽⁴⁾أَوَّلِ اللَّیْلِ ثُمَّ یَنَامُ حَتَّی یُصْبِحَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ قُلْتُ فَإِنَّهُ اسْتَیْقَظَ ثُمَّ نَامَ حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ فَلْیَقْضِ ذَلِکَ الْیَوْمَ عُقُوبَةً.

ترجمه:

معاویة بن عمار نقل می‌کند که به امام صادق (ع) گفت: مردی در آغاز شب ماه رمضان جنب شود و تا صبح بخوابد، آیا بر او چیزی واجب است؟ امام (ع) فرمود: خیر، چیزی بر او واجب نیست. سپس گفتم: اگر بیدار شود و دوباره بخوابد و تا صبح بخوابد، چه باید کند؟ امام (ع) فرمود: باید آن روز را به عنوان مجازات قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12832 - رقم الحدیث الباب: 2]

12832- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یُجْنِبُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- ثُمَّ ⁽⁶⁾یَسْتَیْقِظُ ثُمَّ یَنَامُ ⁽⁷⁾حَتَّی یُصْبِحَ قَالَ یُتِمُّ یَوْمَهُ ⁽⁸⁾وَ یَقْضِی

یَوْماً آخَرَ وَ إِنْ لَمْ یَسْتَیْقِظْ حَتَّی یُصْبِحَ أَتَمَّ یَوْمَهُ ⁽¹⁾وَ جَازَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

ابن ابی یعفور نقل می‌کند که به امام صادق (ع) گفت: مردی که در ماه رمضان جنب شده و بیدار می‌شود و سپس دوباره می‌خوابد تا صبح شود، باید روز خود را کامل کند و یک روز دیگر قضا کند. و اگر تا صبح بیدار نشود، روز خود را کامل کند و برای او مجاز است.

[رقم الحدیث الکلی: 12833 - رقم الحدیث الباب: 3]

12833- 3- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ تُصِیبُهُ الْجَنَابَةُ فِی رَمَضَانَ- ثُمَّ یَنَامُ قَبْلَ أَنْ یَغْتَسِلَ قَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ وَ یَقْضِی ذَلِکَ الْیَوْمَ إِلَّا أَنْ یَسْتَیْقِظَ قَبْلَ أَنْ یَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِنِ انْتَظَرَ مَاءً یُسَخَّنُ أَوْ یَسْتَقِی فَطَلَعَ الْفَجْرُ فَلَا یَقْضِی یَوْمَهُ.

وَ

رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ یُصِیبُ الْجَارِیَةَ ⁽⁴⁾

ترجمه:

محمد بن مسلم از یکی از دو امام (علیهما‌السلام) نقل می‌کند که او درباره مردی که در ماه رمضان جنب شده و سپس قبل از غسل خوابیده، پرسید. او (علیه‌السلام) فرمود: روزه خود را کامل کند و آن روز را قضا کند مگر اینکه قبل از طلوع فجر بیدار شود و در انتظار گرم شدن یا آوردن آب باشد و فجر طلوع کند، در این صورت نیازی به قضای روزه‌اش ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12834 - رقم الحدیث الباب: 4]

12834- 4- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ یَعْنِی ابْنَ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَصَابَ مِنْ أَهْلِهِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- أَوْ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ ثُمَّ یَنَامُ حَتَّی یُصْبِحَ مُتَعَمِّداً قَالَ یُتِمُّ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ.

ترجمه:

ابن ابی نصر نقل می‌کند که از امام کاظم (ع) درباره مردی که در ماه رمضان با همسر خود همبستر می‌شود یا جنب می‌شود و سپس عمدی تا صبح می‌خوابد، پرسید. امام (ع) فرمود: آن روز را کامل کند و بر او واجب است که آن روز را قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12835 - رقم الحدیث الباب: 5]

12835- 5- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فِی جَوْفِ اللَّیْلِ فِی رَمَضَانَ- فَنَامَ وَ قَدْ عَلِمَ بِهَا وَ لَمْ یَسْتَیْقِظْ حَتَّی یُدْرِکَهُ الْفَجْرُ فَقَالَ عَلَیْهِ أَنْ یُتِمَّ صَوْمَهُ وَ یَقْضِیَ یَوْماً آخَرَ الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ الْأَحَادِیثَ الْأَخِیرَةَ عَلَی مَا ذَکَرْنَاهُ وَ اسْتَدَلَّ بِالتَّصْرِیحِ

فِی الْحَدِیثِ الْأَوَّلِ وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ فِی النَّوْمَةِ الْأُولَی وَ عَلَی عَدَمِ إِرَادَةِ الْغُسْلِ.

ترجمه:

سماعه بن مهران نقل می‌کند که از امام (ع) درباره مردی که در ماه رمضان در نیمه شب جنب شده و به خواب رفته و تا طلوع فجر بیدار نشده است، پرسیدم . امام (ع) فرمود: بر او واجب است که روزه خود را کامل کند و یک روز دیگر قضا کند.

می‌گویم:مرحوم شیخ احادیث اخیر را بر آنچه ما گفتیم حمل کرده و با تصریح در حدیث اول استدلال کرده است. همچنین احتمال دارد که حکم بر استحباب در خواب اول و عدم قصد برای غسل باشد.

16- بَابُ تَحْرِیمِ تَعَمُّدِ الْبَقَاءِ عَلَی الْجَنَابَةِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِنْ فَعَلَ وَجَبَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ وَ الْکَفَّارَةُ وَ أَنَّهُ لَا یَنْبَغِی لِلْجُنُبِ النَّوْمُ فِیهِ لَیْلًا وَ لَا نَهَاراً حَتَّی یَغْتَ

اشارة

⁽¹⁾16 بَابُ تَحْرِیمِ تَعَمُّدِ الْبَقَاءِ عَلَی الْجَنَابَةِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِنْ فَعَلَ وَجَبَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ وَ الْکَفَّارَةُ وَ أَنَّهُ لَا یَنْبَغِی لِلْجُنُبِ النَّوْمُ فِیهِ لَیْلًا وَ لَا نَهَاراً حَتَّی یَغْتَسِلَ

ترجمه:

باب حرمت تعمد بر ماندن در حالت جنابت در ماه رمضان تا طلوع فجر، که اگر چنین کند، قضای روزه و کفاره بر او واجب است و اینکه نباید در حالت جنابت شب یا روز بخوابد تا اینکه غسل کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12836 - رقم الحدیث الباب: 1]

12836- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی رَجُلٍ احْتَلَمَ أَوَّلَ اللَّیْلِ أَوْ أَصَابَ مِنْ أَهْلِهِ ثُمَّ نَامَ مُتَعَمِّداً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ ذَلِکَ ثُمَّ یَقْضِیهِ إِذَا أَفْطَرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- وَ یَسْتَغْفِرُ رَبَّهُ.

أَقُولُ: هَذَا لَا یَدُلُّ عَلَی نَفْیِ الْکَفَّارَةِ بِوَجْهٍ.

ترجمه:

حلبی نقل می‌کند که امام صادق (ع) فرمود: اگر مردی در آغاز شب ماه رمضان خواب ببیند یا با همسر خود همبستر شود و عمدی تا صبح بخوابد، باید روزه خود را کامل کند و پس از پایان ماه رمضان قضای آن را به‌جا آورد و از خداوند طلب آمرزش کند.

می‌گویم: این حکم به‌هیچ‌وجه نفی کفاره را نمی‌رساند.

[رقم الحدیث الکلی: 12837 - رقم الحدیث الباب: 2]

12837- 2- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَجْنَبَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِاللَّیْلِ ثُمَّ تَرَکَ الْغُسْلَ مُتَعَمِّداً حَتَّی أَصْبَحَ قَالَ یُعْتِقُ رَقَبَةً أَوْ یَصُومُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ أَوْ یُطْعِمُ سِتِّینَ مِسْکِیناً قَالَ وَ قَالَ إِنَّهُ حَقِیقٌ ⁽⁴⁾أَنْ لَا أَرَاهُ یُدْرِکُهُ أَبَداً.

ترجمه:

ابو بصیر نقل می‌کند که امام صادق (ع) درباره مردی که در ماه رمضان شب جنب شده و عمداً تا صبح بدون غسل مانده است، فرمود: باید بنده‌ای آزاد کند یا دو ماه پی‌درپی روزه بگیرد یا شصت فقیر را طعام دهد. سپس امام (ع) فرمود: او سزاوار است که هرگز این اشتباه را تکرار نکند.

[رقم الحدیث الکلی: 12838 - رقم الحدیث الباب: 3]

12838- 3- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ

عِیسَی عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ ⁽¹⁾الْمَرْوَزِیِّ عَنِ الْفَقِیهِ ع قَالَ: إِذَا أَجْنَبَ الرَّجُلُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِلَیْلٍ وَ لَا یَغْتَسِلُ حَتَّی یُصْبِحَ فَعَلَیْهِ صَوْمُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ مَعَ صَوْمِ ذَلِکَ الْیَوْمِ وَ لَا یُدْرِکُ فَضْلَ یَوْمِهِ.

ترجمه:

سلیمان بن جعفر مروزی نقل می‌کند که فقیه (ع) فرمود: اگر مردی در ماه رمضان در شب جنب شود و تا صبح غسل نکند، باید دو ماه پی‌درپی روزه بگیرد همراه با روزه آن روز و فضیلت روزه خود را بدست نخواهد آورد.

[رقم الحدیث الکلی: 12839 - رقم الحدیث الباب: 4]

12839- 4- ⁽²⁾

و أورد صدره فی الحدیث 5 من الباب 35 من هذه الأبواب.

ترجمه:

ابراهیم بن عبد الحمید از بعضی از موالیانش نقل می‌کند که درباره محتلم شدن روزه‌دار پرسیدم . او (ع) فرمود: اگر روزه‌دار در روز ماه رمضان درخواب جنب شود ، نباید بخوابد تا غسل کند و اگر در شب ماه رمضان جنب شود، نباید بیش از یک ساعت بخوابد تا غسل کند. پس کسی که در ماه رمضان جنب شود و تا صبح بخوابد، باید بنده‌ای آزاد کند یا شصت فقیر را طعام دهد و قضای آن روز را بجا آورد و روزه‌اش را کامل کند و هرگز این اشتباه را تکرار نکند.

[رقم الحدیث الکلی: 12840 - رقم الحدیث الباب: 5]

12840- 5- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُصَلِّی صَلَاةَ اللَّیْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- ثُمَّ یُجْنِبُ ثُمَّ یُؤَخِّرُ الْغُسْلَ مُتَعَمِّداً حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽⁸⁾أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الضَّرُورَةِ وَ عَلَی التَّعَمُّدِ مَعَ الْعُذْرِ الْمَانِعِ مِنَ

الْغُسْلِ وَ عَلَی تَعَمُّدِ النَّوْمِ دُونَ تَرْکِ الْغُسْلِ لِمَا سَبَقَ ⁽¹⁾وَ یَحْتَمِلُ کَوْنُهُ مَنْسُوخاً وَ کَوْنُهُ مِنْ خَصَائِصِهِ ص وَ کَوْنُ الْمُرَادِ بِالْفَجْرِ الْأَوَّلَ دُونَ الثَّانِی وَ یَحْتَمِلُ التَّقِیَّةُ فِی الرِّوَایَةِ وَ غَیْرُ ذَلِکَ.

ترجمه:

حبیب الخثعمی از امام صادق (ع) نقل می‌کند: رسول خدا (ص) نماز شب را در ماه رمضان می‌خواند و سپس جنب می‌شد و عمدی غسل را تا طلوع فجر تأخیر می‌انداخت.

می‌گویم: مرحوم شیخ این روایت را به دلیل ضرورت و به عمد با وجود عذری که مانع از غسل بود، حمل کرده است و عمدی خوابیدن بدون ترک غسل را نیز در نظر گرفته است. احتمال دارد که این حکم نسخ شده باشد یا از خصوصیات رسول خدا (ص) باشد و منظور از فجر اول نه دوم باشد و احتمال تقیه در روایت وجود دارد و غیر از آن.

17- بَابُ حُکْمِ مَنْ نَسِیَ غُسْلَ الْجَنَابَةِ حَتَّی مَضَی شَهْرُ رَمَضَانَ أَوْ بَعْضُهُ‌

اشارة

⁽²⁾17 بَابُ حُکْمِ مَنْ نَسِیَ غُسْلَ الْجَنَابَةِ حَتَّی مَضَی شَهْرُ رَمَضَانَ أَوْ بَعْضُهُ ترجمه:

بابی که حکم کسی را بیان می‌کند که غسل جنابت را فراموش کرده و تا پایان یا بخشی از ماه رمضان بدون غسل جنابت باقی مانده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12841 - رقم الحدیث الباب: 1]

12841- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَیْمُونٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُجْنِبُ بِاللَّیْلِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَنَسِیَ أَنْ یَغْتَسِلَ حَتَّی تَمْضِیَ بِذَلِکَ جُمْعَةٌ أَوْ یَخْرُجَ شَهْرُ رَمَضَانَ- قَالَ عَلَیْهِ قَضَاءُ الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَیْمُونٍ نَحْوَهُ ⁽⁵⁾أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْجَنَابَةِ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی مَنْ یَصِحُّ مِنْهُ الصَّوْمُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از ابراهیم بن میمون روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) دربارهٔ مردی که در شب ماه رمضان جنب شد و فراموش کرد که غسل کند تا اینکه یک هفته گذشت یا ماه رمضان تمام شد، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: باید نماز و روزهٔ آن روزها را قضا کند.

18- بَابُ حُکْمِ الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا تَرَکَتْ مَا یَجِبُ عَلَیْهَا مِنَ الْأَغْسَالِ وَ صَلَّتْ وَ صَامَتْ‌

اشارة

⁽¹⁾18 بَابُ حُکْمِ الْمُسْتَحَاضَةِ إِذَا تَرَکَتْ مَا یَجِبُ عَلَیْهَا مِنَ الْأَغْسَالِ وَ صَلَّتْ وَ صَامَتْ

ترجمه:

بابی که حکم زنی را بیان می‌کند که مبتلا به استحاضه است و آنچه را که بر او واجب بوده از غسل‌ها ترک کرده و نماز و روزه انجام داده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12842 - رقم الحدیث الباب: 1]

12842- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ ع امْرَأَةٌ طَهُرَتْ مِنْ حَیْضِهَا أَوْ مِنْ دَمِ نِفَاسِهَا فِی أَوَّلِ یَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ- ثُمَّ اسْتَحَاضَتْ فَصَلَّتْ وَ صَامَتْ شَهْرَ رَمَضَانَ کُلَّهُ مِنْ غَیْرِ أَنْ تَعْمَلَ مَا ⁽³⁾تَعْمَلُ الْمُسْتَحَاضَةُ مِنَ الْغُسْلِ لِکُلِّ صَلَاتَیْنِ هَلْ یَجُوزُ صَوْمُهَا وَ صَلَاتُهَا أَمْ لَا فَکَتَبَ ع تَقْضِی صَوْمَهَا وَ لَا تَقْضِی صَلَاتَهَا لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْمُرُ الْمُؤْمِنَاتِ مِنْ نِسَائِهِ بِذَلِکَ.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ وَ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا مَرَّ فِی الْحَیْضِ ⁽⁵⁾أَقُولُ: هَذَا یَحْتَمِلُ إِرَادَةَ وُجُوبِ قَضَاءِ الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ بِأَنْ یَکُونَ إِنْکَاراً لَا إِخْبَاراً یَعْنِی کَیْفَ تَقْضِی صَوْمَهَا وَ لَا تَقْضِی صَلَاتَهَا بَلْ تَقْضِیهِمَا مَعاً لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْمُرُ بِذَلِکَ وَ یَحْتَمِلُ أَنْ یَکُونَ عَدَلَ عَنْ جَوَابِ السُّؤَالِ لِلتَّقِیَّةِ لِأَنَّ الِاسْتِحَاضَةَ عِنْدَ الْعَامَّةِ حَدَثٌ أَصْغَرُ وَ إِنَّمَا ذَکَرَ فِیهِ حُکْمَ الْحَائِضِ وَ النُّفَسَاءِ دُونَ الْمُسْتَحَاضَةِ وَ یَحْتَمِلُ کَوْنُ لَفْظِ وِلَاءٍ مَمْدُوداً أَیْ مُتَوَالِیاً مُتَتَابِعاً فَیَدُلُّ عَلَی قَضَاءِ الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ وَ قَدْ حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی جَهْلِهَا بِوُجُوبِ الْغُسْلِ.

ترجمه:

از علی بن مهزیار روایت شده است که گفت: به امام (ع) نوشتم که زنی در اولین روز ماه رمضان از حیض یا خون نفاس پاک شد، سپس استحاضه شد و در تمام ماه رمضان بدون انجام غسل‌های واجب برای هر دو نماز، نماز خواند و روزه گرفت. آیا روزه و نمازش صحیح است یا خیر؟ امام (ع) نوشتند: باید روزه‌اش را قضا کند اما نیازی به قضای نماز ندارد، زیرا پیامبر (ص) مؤمنات خود را به چنین عملی دستور می‌داد.

من می‌گویم: این احتمال دارد که واجب بودن قضای نماز و روزه مدنظر باشد و به معنای انکار نیست، یعنی چطور ممکن است که روزه‌اش را قضا کند و نماز را قضا نکند، بلکه هر دو را قضا کند زیرا پیامبر (ص) به این دستور می‌داد. و احتمال دارد که امام (ع) از پاسخ به سوال برای تقیه خودداری کرده باشد زیرا استحاضه در میان عامه کوچکترین حدث به حساب می‌آید و در این باره حکم زن حائض و نفاس ذکر شده نه زن مستحاضه. همچنین ممکن است که کلمه "وِلَاءٍ" به معنای پیوسته و متوالی بودن باشد که بر قضای نماز و روزه دلالت دارد و مرحوم شیخ آن را بر جهل به واجب بودن غسل حمل کرده است.

19- بَابُ أَنَّ مَنْ أَصْبَحَ جُنُباً لَمْ یَجُزْ لَهُ أَنْ یَصُومَ ذَلِکَ الْیَوْمَ قَضَاءً عَنْ شَهْرِ رَمَضَانَ‌

اشارة

⁽¹⁾19 بَابُ أَنَّ مَنْ أَصْبَحَ جُنُباً لَمْ یَجُزْ لَهُ أَنْ یَصُومَ ذَلِکَ الْیَوْمَ قَضَاءً عَنْ شَهْرِ رَمَضَانَ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند کسی که صبح جنب باشد، نباید آن روز را به عنوان قضای روزهٔ ماه رمضان بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12843 - رقم الحدیث الباب: 1]

12843- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَقْضِی شَهْرَ رَمَضَانَ- فَیُجْنِبُ مِنْ أَوَّلِ اللَّیْلِ وَ لَا یَغْتَسِلُ حَتَّی یَجِی‌ءَ آخِرُ اللَّیْلِ وَ هُوَ یَرَی أَنَّ الْفَجْرَ قَدْ طَلَعَ قَالَ لَا یَصُومُ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ یَصُومُ غَیْرَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان روایت شده است که او از امام صادق (ع) درباره مردی که روزه قضای ماه رمضان می‌گیرد و در ابتدای شب جنب می‌شود و تا انتهای شب غسل نمی‌کند و وقتی فجر طلوع کرده می‌بیند که هنوز جنب است، سوال کرد. امام (ع) فرمودند: آن روز را نباید روزه بگیرد و روز دیگری را روزه بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12844 - رقم الحدیث الباب: 2]

12844- 2- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَجَّالِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ قَالَ کَتَبَ أَبِی إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ کَانَ یَقْضِی شَهْرَ رَمَضَانَ- وَ قَالَ إِنِّی أَصْبَحْتُ بِالْغُسْلِ وَ أَصَابَتْنِی جَنَابَةٌ فَلَمْ أَغْتَسِلْ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ فَأَجَابَهُ ع لَا تَصُمْ هَذَا الْیَوْمَ وَ صُمْ غَداً.

ترجمه:

از ابن سنان که همان عبدالله است روایت شده است: پدرم به امام صادق (ع) نوشت و او روزهٔ قضای ماه رمضان می‌گرفت و گفت: «در حالی صبح کردم که باید غسل می‌کردم، اما تا طلوع فجر غسل نکردم». امام (ع) پاسخ دادند: «این روز را روزه نگیر و روز دیگری را روزه بگیر».

[رقم الحدیث الکلی: 12845 - رقم الحدیث الباب: 3]

12845- 3- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فِی جَوْفِ اللَّیْلِ فِی رَمَضَانَ- فَنَامَ وَ قَدْ عَلِمَ بِهَا وَ لَمْ یَسْتَیْقِظْ حَتَّی أَدْرَکَهُ الْفَجْرُ فَقَالَ ع عَلَیْهِ أَنْ یُتِمَّ صَوْمَهُ وَ یَقْضِیَ یَوْماً آخَرَ فَقُلْتُ إِذَا کَانَ ذَلِکَ

مِنَ الرَّجُلِ وَ هُوَ یَقْضِی رَمَضَانَ- قَالَ فَلْیَأْکُلْ یَوْمَهُ ذَلِکَ وَ لْیَقْضِ فَإِنَّهُ لَا یُشْبِهُ رَمَضَانَ شَیْ‌ءٌ مِنَ الشُّهُورِ.

ترجمه:

از سماعة بن مهران روایت شده است که گفت: از امام (ع) درباره مردی که در ماه رمضان در دل شب جنب شده و می‌داند و خوابیده و تا طلوع فجر بیدار نشده، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: باید روزه‌اش را ادامه دهد و روز دیگری قضا کند. گفتم: اگر این اتفاق برای مردی که روزهٔ قضای رمضان می‌گیرد رخ دهد، امام (ع) فرمودند: باید آن روز را بخورد و روز دیگری قضا کند، زیرا هیچ ماهی شبیه به رمضان نیست.

20- بَابُ أَنَّ مَنْ تَعَمَّدَ الْبَقَاءَ عَلَی الْجَنَابَةِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ جَازَ أَنْ یَصُومَ ذَلِکَ الْیَوْمَ نَدْباً

اشارة

⁽¹⁾20 بَابُ أَنَّ مَنْ تَعَمَّدَ الْبَقَاءَ عَلَی الْجَنَابَةِ حَتَّی طَلَعَ الْفَجْرُ جَازَ أَنْ یَصُومَ ذَلِکَ الْیَوْمَ نَدْباً

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند کسی که عمداً تا طلوع فجر بر جنابت باقی بماند، می‌تواند آن روز را به عنوان روزهٔ مستحب بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12846 - رقم الحدیث الباب: 1]

12846- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَخْبِرْنِی عَنِ التَّطَوُّعِ وَ عَنْ هَذِهِ الثَّلَاثَةِ الْأَیَّامِ إِذَا أَجْنَبْتُ مِنْ ⁽³⁾أَوَّلِ اللَّیْلِ فَأَعْلَمُ أَنِّی أَجْنَبْتُ فَأَنَامُ مُتَعَمِّداً حَتَّی یَنْفَجِرَ الْفَجْرُ أَصُومُ أَوْ لَا أَصُومُ قَالَ صُمْ.

ترجمه:

از حبیب خثعمی روایت شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم، دربارهٔ روزهٔ مستحب و این سه روز که اگر از اول شب جنب شوم و بدانم که جنب هستم و عمدًا بخوابم تا فجر طلوع کند، آیا روزه بگیرم یا نه؟ امام (ع) فرمودند: روزه بگیر.

[رقم الحدیث الکلی: 12847 - رقم الحدیث الباب: 2]

12847- 2- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُجْنِبُ ثُمَّ یَنَامُ حَتَّی یُصْبِحَ أَ یَصُومُ ذَلِکَ الْیَوْمَ تَطَوُّعاً فَقَالَ أَ لَیْسَ هُوَ بِالْخِیَارِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ نِصْفِ النَّهَارِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از ابن بُکَیر روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی که جنب شده و سپس تا صبح خوابیده، پرسیدم، آیا می‌تواند آن روز را به عنوان روزه مستحب بگیرد؟ امام (ع) فرمودند: آیا او بین خود و تا ظهر اختیار ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12848 - رقم الحدیث الباب: 3]

12848- 3- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْقَصِیرِ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ طَلَعَتْ عَلَیْهِ الشَّمْسُ وَ هُوَ جُنُبٌ ثُمَّ أَرَادَ الصِّیَامَ بَعْدَ مَا اغْتَسَلَ وَ مَضَی مَا مَضَی مِنَ النَّهَارِ قَالَ یَصُومُ إِنْ شَاءَ وَ هُوَ بِالْخِیَارِ إِلَی نِصْفِ النَّهَارِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از ابن بُکَیر روایت شده است که از امام صادق (ع) درباره مردی پرسیده شد که خورشید بر او طلوع کرده و جنب است، سپس بعد از غسل، قصد روزه گرفتن دارد و مقداری از روز گذشته است. امام (ع) فرمودند: اگر بخواهد، روزه بگیرد و تا نیمه روز مختار است.

21- بَابُ وُجُوبِ اغْتِسَالِ الْحَائِضِ قَبْلَ الْفَجْرِ إِذَا طَهُرَتْ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَإِنْ أَخَّرَتْهُ عَمْداً فَعَلَیْهَا الْقَضَاءُ

اشارة

⁽¹⁾21 بَابُ وُجُوبِ اغْتِسَالِ الْحَائِضِ قَبْلَ الْفَجْرِ إِذَا طَهُرَتْ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَإِنْ أَخَّرَتْهُ عَمْداً فَعَلَیْهَا الْقَضَاءُ ترجمه:

بابی که بیان می‌کند واجب بودن غسل حائض قبل از فجر در ماه رمضان اگر پاک شود، و اگر عمداً آن را به تأخیر بیندازد، باید قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12849 - رقم الحدیث الباب: 1]

12849- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ الْأَحْمَرِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ طَهُرَتْ بِلَیْلٍ مِنْ حَیْضَتِهَا ثُمَّ تَوَانَتْ أَنْ تَغْتَسِلَ فِی رَمَضَانَ حَتَّی أَصْبَحَتْ عَلَیْهَا قَضَاءُ ذَلِکَ الْیَوْمِ.

ترجمه:

از ابو بصیر روایت شده است که امام صادق (ع) فرمودند: اگر زنی در شب از حیض خود پاک شود و سپس در انجام غسل در ماه رمضان کوتاهی کند تا اینکه صبح شود، باید روزهٔ آن روز را قضا کند.

22- بَابُ فَسَادِ الصَّوْمِ وَ وُجُوبِ الْقَضَاءِ وَ الْکَفَّارَةِ بِتَعَمُّدِ إِیصَالِ الْمَاءِ إِلَی الْحَلْقِ وَ لَوْ بِالْمَضْمَضَةِ وَ الِاسْتِنْشَاقِ وَ کَذَا إِیصَالُ الْغُبَارِ الْغَلِیظِ وَ الرَّائِحَةِ الْغَلِیظَةِ7301 إِلَی الْحَلْقِ دُونَ دُخ

اشارة

⁽³⁾22 بَابُ فَسَادِ الصَّوْمِ وَ وُجُوبِ الْقَضَاءِ وَ الْکَفَّارَةِ بِتَعَمُّدِ إِیصَالِ الْمَاءِ إِلَی الْحَلْقِ وَ لَوْ بِالْمَضْمَضَةِ وَ الِاسْتِنْشَاقِ وَ کَذَا إِیصَالُ الْغُبَارِ الْغَلِیظِ وَ الرَّائِحَةِ الْغَلِیظَةِ ⁽⁴⁾إِلَی الْحَلْقِ دُونَ دُخَانِ الْبَخُورِ مَعَ عَدَمِ الْعَمْدِ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند فساد روزه و وجوب قضا و کفاره با تعمد در رساندن آب به حلق، حتی با مضمضه و استنشاق، و همچنین رساندن غبار غلیظ و بوی غلیظ به حلق، به جز دود بخور در صورت عدم عمد.

[رقم الحدیث الکلی: 12850 - رقم الحدیث الباب: 1]

12850- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ ⁽⁶⁾الْمَرْوَزِیِّ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِذَا تَمَضْمَضَ الصَّائِمُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- أَوِ اسْتَنْشَقَ مُتَعَمِّداً أَوْ شَمَّ رَائِحَةً غَلِیظَةً أَوْ

کَنَسَ بَیْتاً فَدَخَلَ فِی أَنْفِهِ وَ حَلْقِهِ غُبَارٌ فَعَلَیْهِ صَوْمُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ فَإِنَّ ذَلِکَ لَهُ مُفَطِّرٌ مِثْلُ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ وَ النِّکَاحِ.

ترجمه:

از سلیمان بن جعفر مروزی روایت شده است که گفت: شنیدم که امام (ع) می‌فرمود: اگر روزه‌دار در ماه رمضان مضمضه یا استنشاق را به عمد انجام دهد، یا بوی غلیظی را بشنود، یا خانه‌ای را جارو کند و غبار آن وارد بینی و حلقش شود، باید دو ماه پی‌درپی روزه بگیرد، زیرا این عمل مانند خوردن، نوشیدن و جماع مفسد روزه است.

[رقم الحدیث الکلی: 12851 - رقم الحدیث الباب: 2]

12851- 2- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ یَتَدَخَّنُ بِعُودٍ أَوْ بِغَیْرِ ذَلِکَ فَتَدْخُلُ الدُّخْنَةُ فِی حَلْقِهِ فَقَالَ جَائِزٌ لَا بَأْسَ بِهِ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ یَدْخُلُ الْغُبَارُ فِی حَلْقِهِ قَالَ لَا بَأْسَ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْغُبَارِ وَ الدُّخَانِ غَیْرِ الْغَلِیظَیْنِ أَوْ عَلَی عَدَمِ التَّعَمُّدِ أَوْ عَدَمِ إِمْکَانِ التَّحَرُّزِ وَ لَا إِشْعَارَ فِیهِ بِتَعَمُّدِ الْإِدْخَالِ بَلْ ظَاهِرُهُ عَدَمُ التَّعَمُّدِ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽²⁾.

ترجمه:

از عمرو بن سعید از امام رضا (ع) روایت شده است که گفت: از او دربارهٔ روزه‌دار که با چوب یا چیز دیگری دود می‌کند و دود وارد حلقش می‌شود، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: جایز است و اشکالی ندارد. و پرسیدم: اگر روزه‌دار غبار وارد حلقش شود، چه حکمی دارد؟ امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

من می‌گویم: این روایت احتمالاً به غبار و دود غیر غلیظ یا عدم عمد و یا عدم امکان احتراز اشاره دارد و اشاره‌ای به عمدی بودن آن ندارد، بلکه ظاهر آن عدم عمد است و در بعضی موارد ممکن است منظور را بیان کند.

23- بَابُ جَوَازِ الْمَضْمَضَةِ وَ الِاسْتِنْشَاقِ لِلصَّائِمِ وَ کَرَاهَةِ الْمُبَالَغَةِ فِیهِمَا وَ وُجُوبِ الْقَضَاءِ عَلَی مَنْ دَخَلَ الْمَاءُ حَلْقَهُ لِلْعَبَثِ أَوِ التَّبَرُّدِ أَوْ وُضُوءِ النَّافِلَةِ دُونَ الْمَضْمَضَةِ لِلطَّهَارَةِ الْوَاج

اشارة

⁽³⁾23 بَابُ جَوَازِ الْمَضْمَضَةِ وَ الِاسْتِنْشَاقِ لِلصَّائِمِ وَ کَرَاهَةِ الْمُبَالَغَةِ فِیهِمَا وَ وُجُوبِ الْقَضَاءِ عَلَی مَنْ دَخَلَ الْمَاءُ حَلْقَهُ لِلْعَبَثِ أَوِ التَّبَرُّدِ أَوْ وُضُوءِ النَّافِلَةِ دُونَ الْمَضْمَضَةِ لِلطَّهَارَةِ الْوَاجِبَةِ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند جواز مضمضه و استنشاق برای روزه‌دار و کراهت مبالغه در آن‌ها و وجوب قضا بر کسی که آب به حلقش رسیده، چه برای بازی و سرگرمی یا خنک شدن یا وضوی نافله، بدون مضمضه برای طهارت واجب.

[رقم الحدیث الکلی: 12852 - رقم الحدیث الباب: 1]

12852- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّائِمِ یَتَوَضَّأُ لِلصَّلَاةِ فَیَدْخُلُ الْمَاءُ حَلْقَهُ فَقَالَ إِنْ کَانَ وُضُوؤُهُ لِصَلَاةٍ فَرِیضَةٍ فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ وَ إِنْ کَانَ وُضُوؤُهُ لِصَلَاةٍ نَافِلَةٍ فَعَلَیْهِ الْقَضَاءُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁵⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از حماد روایت شده است که امام صادق (ع) دربارهٔ روزه‌داری که برای نماز وضو می‌گیرد و آب وارد حلقش می‌شود، فرمودند: اگر وضوی او برای نماز واجب باشد، هیچ اشکالی ندارد، اما اگر وضوی او برای نماز نافله باشد، باید قضای آن روز را بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12853 - رقم الحدیث الباب: 2]

12853- 2- ⁽²⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ حَمَّادٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّائِمِ یَتَمَضْمَضُ وَ یَسْتَنْشِقُ قَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَا یُبَالِغْ.

ترجمه:

از حماد از کسی که ذکر کرده است، از امام صادق (ع) دربارهٔ روزه‌داری که مضمضه و استنشاق می‌کند، روایت شده است که فرمودند: بله، اما نباید در آن مبالغه کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12854 - رقم الحدیث الباب: 3]

12854- 3- ⁽³⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الرَّیَّانِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ یُونُسَ قَالَ: الصَّائِمُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ یَسْتَاکُ مَتَی شَاءَ وَ إِنْ تَمَضْمَضَ فِی وَقْتِ فَرِیضَةٍ فَدَخَلَ الْمَاءُ حَلْقَهُ (فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ) ⁽⁴⁾وَ قَدْ تَمَّ صَوْمُهُ وَ إِنْ تَمَضْمَضَ فِی غَیْرِ وَقْتِ فَرِیضَةٍ فَدَخَلَ الْمَاءُ حَلْقَهُ فَعَلَیْهِ الْإِعَادَةُ وَ الْأَفْضَلُ لِلصَّائِمِ أَنْ لَا یَتَمَضْمَضَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از یونس روایت شده است: روزه‌دار در ماه رمضان هر وقت که بخواهد می‌تواند مسواک بزند و اگر در وقت نماز واجب مضمضه کند و آب وارد حلقش شود، روزه‌اش صحیح است و چیزی بر عهده ندارد. اما اگر در غیر وقت نماز واجب مضمضه کند و آب وارد حلقش شود، باید روزه‌اش را قضا کند و بهتر است که روزه‌دار مضمضه نکند.

[رقم الحدیث الکلی: 12855 - رقم الحدیث الباب: 4]

12855- 4- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ عَبِثَ بِالْمَاءِ یَتَمَضْمَضُ بِهِ مِنْ عَطَشٍ فَدَخَلَ حَلْقَهُ قَالَ عَلَیْهِ قَضَاؤُهُ وَ إِنْ ⁽⁷⁾کَانَ فِی وُضُوءٍ ⁽⁸⁾فَلَا بَأْسَ بِهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

از سماعه در حدیثی روایت شده است که گفت: از امام (ع) درباره مردی که با آب بازی کرده و به دلیل تشنگی مضمضه کرده و آب وارد حلقش شده، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: باید قضای آن روز را بگیرد و اگر در حال وضو گرفتن باشد، اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12856 - رقم الحدیث الباب: 5]

12856- 5- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَتَمَضْمَضُ فَیَدْخُلُ فِی حَلْقِهِ الْمَاءُ وَ هُوَ صَائِمٌ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ إِذَا لَمْ یَتَعَمَّدْ ذَلِکَ قُلْتُ فَإِنْ تَمَضْمَضَ الثَّانِیَةَ فَدَخَلَ فِی حَلْقِهِ الْمَاءُ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ قُلْتُ فَإِنْ تَمَضْمَضَ الثَّالِثَةَ قَالَ فَقَالَ قَدْ أَسَاءَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ وَ لَا قَضَاءٌ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ مِثْلَهُ ⁽²⁾أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ فِی الْبَابِ السَّابِقِ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی وُجُوبِ الْکَفَّارَةِ مَعَ الْعَمْدِ ⁽³⁾

و یأتی ما یدلّ علی حکم المضمضة فی الحدیثین 4، 15 من الباب 28، و فی الباب 31 من هذه الأبواب.

ترجمه:

از عمار الساباطی روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی که در حال روزه مضمضه کرده و آب وارد حلقش می‌شود، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اگر عمدی نباشد، اشکالی ندارد. گفتم: اگر برای بار دوم مضمضه کند و آب وارد حلقش شود؟ فرمودند: اشکالی ندارد. گفتم: اگر برای بار سوم مضمضه کند؟ فرمودند: اشتباه کرده، اما باز هم اشکالی ندارد و قضا ندارد.

24- بَابُ جَوَازِ صَبِّ الصَّائِمِ الدَّوَاءَ وَ الدُّهْنَ فِی أُذُنِهِ‌

اشارة

⁽⁴⁾24 بَابُ جَوَازِ صَبِّ الصَّائِمِ الدَّوَاءَ وَ الدُّهْنَ فِی أُذُنِهِ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند جواز چکاندن دارو و روغن در گوش روزه‌دار.

[رقم الحدیث الکلی: 12857 - رقم الحدیث الباب: 1]

12857- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ یَشْتَکِی أُذُنَهُ یَصُبُّ فِیهَا الدَّوَاءَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

ترجمه:

از حماد بن عثمان روایت شده است که امام صادق (ع) فرمودند: دربارهٔ روزه‌داری که گوشش درد می‌کند و در آن دارو می‌ریزد، از او پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12858 - رقم الحدیث الباب: 2]

12858- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ

عَنْ حَمَّادٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ یَصُبُّ فِی أُذُنِهِ الدُّهْنَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

ترجمه:

از حماد روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره روزه‌داری که در گوش خود روغن می‌ریزد، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12859 - رقم الحدیث الباب: 3]

12859- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽²⁾عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ ⁽³⁾عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِبَاطٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ یَحْتَجِمُ وَ یَصُبُّ فِی أُذُنِهِ الدُّهْنَ قَالَ لَا بَأْسَ إِلَّا السُّعُوطُ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ اللَّذَانِ قَبْلَهُ.

ترجمه:

از لیث مرادی روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) دربارهٔ روزه‌داری که حجامت می‌کند و در گوش خود روغن می‌ریزد، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد به جز سعوط (نوعی داروی تنفسی) که مکروه است.

[رقم الحدیث الکلی: 12860 - رقم الحدیث الباب: 4]

12860- 4- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَأَلَ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا أَسْمَعُ عَنِ الصَّائِمِ یَصُبُّ الدَّوَاءَ فِی أُذُنِهِ قَالَ نَعَمْ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از حماد بن عثمان روایت شده است که گفت: ابن ابی یعفور از امام صادق (ع) دربارهٔ روزه‌داری که دارو را در گوش خود می‌ریزد، پرسید، و من شنیدم. امام (ع) فرمودند: بله، اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12861 - رقم الحدیث الباب: 5]

12861- 5- ⁽⁷⁾عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَصُبَّ فِی أُذُنِهِ الدُّهْنَ قَالَ إِذَا لَمْ یَدْخُلْ حَلْقَهُ فَلَا بَأْسَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش موسی بن جعفر (ع) روایت کرده است که گفت: از امام (ع) دربارهٔ روزه‌داری که روغن در گوش خود می‌ریزد، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اگر به حلق او وارد نشود، اشکالی ندارد.

25- بَابُ جَوَازِ الْکُحْلِ وَ الذَّرُورِ لِلصَّائِمِ رَجُلًا وَ امْرَأَةً عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِیمَا فِیهِ مِسْکٌ أَوْ لَهُ طَعْمٌ فِی الْحَلْقِ‌

اشارة

⁽¹⁾25 بَابُ جَوَازِ الْکُحْلِ وَ الذَّرُورِ لِلصَّائِمِ رَجُلًا وَ امْرَأَةً عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِیمَا فِیهِ مِسْکٌ أَوْ لَهُ طَعْمٌ فِی الْحَلْقِ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند جواز استفاده از سرمه و ذرور برای روزه‌دار، چه مرد و چه زن، با کراهت در مواردی که حاوی مشک باشد یا طعمی در حلق داشته باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 12862 - رقم الحدیث الباب: 1]

12862- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سُلَیْمٍ ⁽³⁾الْفَرَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الصَّائِمِ یَکْتَحِلُ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ لَیْسَ بِطَعَامٍ وَ لَا شَرَابٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سُلَیْمٍ الْفَرَّاءِ ⁽⁵⁾عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) دربارهٔ روزه‌داری که سرمه می‌کشد روایت شده است که امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد، زیرا سرمه نه طعام است و نه شراب.

[رقم الحدیث الکلی: 12863 - رقم الحدیث الباب: 2]

12863- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْکُحْلِ لِلصَّائِمِ فَقَالَ إِذَا کَانَ کُحْلًا لَیْسَ فِیهِ مِسْکٌ وَ لَیْسَ لَهُ طَعْمٌ فِی الْحَلْقِ (فَلَا بَأْسَ بِهِ) ⁽⁸⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁹⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

از سماعه بن مهران روایت شده است که گفت: از امام (ع) دربارهٔ استفاده از سرمه برای روزه‌دار پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اگر سرمه‌ای باشد که حاوی مشک نباشد و در حلق طعم نداشته باشد، اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12864 - رقم الحدیث الباب: 3]

12864- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّنْ یُصِیبُهُ الرَّمَدُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- هَلْ یَذُرُّ عَیْنَهُ بِالنَّهَارِ وَ هُوَ صَائِمٌ قَالَ یَذُرُّهَا إِذَا أَفْطَرَ وَ لَا یَذُرُّهَا وَ هُوَ صَائِمٌ.

أَقُولُ: یَأْتِی الْوَجْهُ فِی مِثْلِهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

از سعد بن سعد اشعری روایت شده است که از امام رضا (ع) پرسید: کسی که در ماه رمضان دچار رمَد (التهاب چشم) شده است، آیا می‌تواند در روز و در حالی که روزه‌دار است، در چشم خود ذرور بگذارد؟ امام (ع) فرمودند: بعد از افطار این کار را انجام دهد و در حالی که روزه‌دار است، نباید آن را انجام دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12865 - رقم الحدیث الباب: 4]

12865- 4- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ ⁽⁴⁾عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ کَانَ لَا یَرَی بَأْساً بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ.

ترجمه:

از عبد الله بن میمون از امام صادق (ع) از پدرش (ع) در حدیثی روایت شده است که او برای روزه‌دار اشکالی در استفاده از سرمه نمی‌دید.

[رقم الحدیث الکلی: 12866 - رقم الحدیث الباب: 5]

12866- 5- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ (بْنِ أَیُّوبَ) ⁽⁶⁾عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ (بْنِ مُسْلِمٍ) ⁽⁷⁾عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْمَرْأَةِ تَکْتَحِلُ وَ هِیَ صَائِمَةٌ فَقَالَ إِذَا لَمْ یَکُنْ کُحْلًا تَجِدُ لَهُ طَعْماً فِی حَلْقِهَا فَلَا بَأْسَ.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از یکی از امامان (ع) روایت شده است که درباره زنی که در حال روزه سرمه می‌کشد، پرسیده شد. امام (ع) فرمودند: اگر سرمه‌ای نباشد که در حلقش طعم داشته باشد، اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12867 - رقم الحدیث الباب: 6]

12867- 6- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ (بْنِ یَحْیَی) ⁽⁹⁾عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی غُنْدَرٍ ⁽¹⁰⁾عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ

الْکُحْلِ لِلصَّائِمِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِنَّهُ لَیْسَ بِطَعَامٍ یُؤْکَلُ.

ترجمه:

از ابن ابی یعفور روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره سرمه برای روزه‌دار پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد، زیرا سرمه طعامی نیست که خورده شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12868 - رقم الحدیث الباب: 7]

12868- 7- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ.

ترجمه:

از عبد الحمید بن ابی علاء از امام صادق (ع) روایت شده است که امام (ع) فرمودند: برای روزه‌دار استفاده از سرمه اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12869 - رقم الحدیث الباب: 8]

12869- 8- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ ⁽³⁾قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ⁽⁴⁾ع عَنِ الصَّائِمِ إِذَا اشْتَکَی عَیْنَهُ یَکْتَحِلُ بِالذَّرُورِ وَ مَا أَشْبَهَهُ أَمْ لَا یَسُوغُ لَهُ ذَلِکَ فَقَالَ لَا یَکْتَحِلْ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَا فِیهِ مِسْکٌ أَوْ رَائِحَةٌ حَارَّةٌ ⁽⁵⁾تَدْخُلُ الْحَلْقَ فَإِنَّهُ یُکْرَهُ لِمَا مَضَی ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از حسن بن علی روایت شده است که گفت: از امام کاظم (ع) دربارهٔ روزه‌داری که چشمش درد می‌کند و سرمه یا ذرور می‌کشد، پرسیدم که آیا این کار برای او جایز است یا نه؟ امام (ع) فرمودند: نباید این کار را بکند.

می‌گویم: مرحوم شیخ این روایت را به موردی که در آن مشک یا بوی گرم وارد حلق می‌شود، تفسیر کرده است، زیرا در آن صورت مکروه است.

[رقم الحدیث الکلی: 12870 - رقم الحدیث الباب: 9]

12870- 9- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَکْتَحِلُ وَ هُوَ صَائِمٌ فَقَالَ لَا إِنِّی أَتَخَوَّفُ أَنْ یَدْخُلَ رَأْسَهُ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی التَّفْصِیلِ السَّابِقِ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

از حلبی از امام صادق (ع) روایت شده است که درباره مردی که در حال روزه سرمه می‌کشد، پرسیده شد. امام (ع) فرمودند: نه، زیرا می‌ترسم که وارد سرش شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12871 - رقم الحدیث الباب: 10]

12871- 10- ⁽¹⁰⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ بَرَّاقَةَ الْأَصْفَهَانِیِّ عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از غیاث بن ابراهیم از امام جعفر صادق (ع) از پدرش (ع) روایت شده است که فرمودند: برای روزه‌دار استفاده از سرمه اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12872 - رقم الحدیث الباب: 11]

12872- 11- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ وَ ⁽²⁾صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی غُنْدَرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَکْتَحِلُ بِکُحْلٍ فِیهِ مِسْکٌ وَ أَنَا صَائِمٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

أَقُولُ: هَذَا یَدُلُّ عَلَی الْجَوَازِ فَلَا یُنَافِی الْکَرَاهَةَ کَمَا سَبَقَ ⁽³⁾.

ترجمه:

از حسین بن ابی غندر روایت شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: با سرمه‌ای که حاوی مشک است، در حالی که روزه‌دارم، سرمه بکشم. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

می‌گویم: این روایت به جواز دلالت می‌کند، اما با کراهت تنافی ندارد، همان‌طور که پیشتر بیان شد.

[رقم الحدیث الکلی: 12873 - رقم الحدیث الباب: 12]

12873- 12- ⁽⁴⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ لَا یَرَی بَأْساً بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ إِذَا لَمْ یَجِدْ طَعْمَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ فِی حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از حسین بن علوان از امام جعفر (ع) از پدرش (ع) روایت شده است که امام علی (ع) برای روزه‌دار در صورتی که طعم سرمه را در حلقش نیابد، استفاده از سرمه را بدون اشکال می‌دانست.

26- بَابُ کَرَاهَةِ الْحِجَامَةِ لِلصَّائِمِ فَاعِلًا وَ مَفْعُولًا إِنْ خَافَ أَنْ یُضْعِفَهُ وَ کَذَا إِخْرَاجُ کُلِّ دَمٍ مُضْعِفٍ کَنَزْعِ الضِّرْسِ وَ نَحْوِهِ نَهَاراً

اشارة

⁽⁷⁾26 بَابُ کَرَاهَةِ الْحِجَامَةِ لِلصَّائِمِ فَاعِلًا وَ مَفْعُولًا إِنْ خَافَ أَنْ یُضْعِفَهُ وَ کَذَا إِخْرَاجُ کُلِّ دَمٍ مُضْعِفٍ کَنَزْعِ الضِّرْسِ وَ نَحْوِهِ نَهَاراً

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند کراهت حجامت برای روزه‌دار، چه فاعل و چه مفعول، در صورتی که بترسد او را ضعیف کند و همچنین بیرون آوردن هر خونی که موجب ضعف شود مانند کشیدن دندان و امثال آن در روز.

[رقم الحدیث الکلی: 12874 - رقم الحدیث الباب: 1]

12874- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ

مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ أَ یَحْتَجِمُ فَقَالَ إِنِّی أَتَخَوَّفُ عَلَیْهِ أَ مَا یَتَخَوَّفُ عَلَی نَفْسِهِ قُلْتُ مَا ذَا یَتَخَوَّفُ عَلَیْهِ قَالَ الْغَشَیَانَ أَوْ ⁽¹⁾تَثُورُ بِهِ مِرَّةٌ قُلْتُ أَ رَأَیْتَ إِنْ قَوِیَ عَلَی ذَلِکَ وَ لَمْ یَخْشَ شَیْئاً قَالَ نَعَمْ إِنْ شَاءَ ⁽²⁾.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ نَحْوَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از حلبی از امام صادق (ع) روایت شده است که پرسیدم: آیا روزه‌دار می‌تواند حجامت کند؟ امام (ع) فرمودند: می‌ترسم بر او، آیا خودش نمی‌ترسد؟ گفتم: از چه چیزی می‌ترسید؟ فرمودند: بی‌هوشی یا تحریک صفرا. گفتم: اگر او قوی باشد و از چیزی نترسد؟ امام (ع) فرمودند: بله، اگر بخواهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12875 - رقم الحدیث الباب: 2]

12875- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحِجَامَةِ لِلصَّائِمِ قَالَ نَعَمْ إِذَا لَمْ یَخَفْ ضَعْفاً.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁵⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

از حسین بن ابی علاء روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره حجامت برای روزه‌دار پرسیدم. امام (ع) فرمودند: بله، اگر از ضعف ترس نداشته باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 12876 - رقم الحدیث الباب: 3]

12876- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّائِمِ یَنْزِعُ ضِرْسَهُ قَالَ لَا وَ لَا یُدْمِی فَاهُ وَ لَا یَسْتَاکُ بِعُودٍ رَطْبٍ.

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی السَّابَاطِیِّ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ لَا یُدْمِی فَمَهُ ⁽⁷⁾

ترجمه:

از عمار بن موسی از امام صادق (ع) روایت شده است که دربارهٔ روزه‌داری که دندانش را می‌کشد، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: نه، و نباید دهانش خونریزی کند و نباید با چوب مرطوب مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12877 - رقم الحدیث الباب: 4]

12877- 4- ⁽⁸⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَحْتَجِمَ الصَّائِمُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ.

ترجمه:

از حلبی از امام صادق (ع) روایت شده است که امام (ع) فرمودند: برای روزه‌دار در ماه رمضان حجامت کردن اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12878 - رقم الحدیث الباب: 5]

12878- 5- ⁽¹⁾وَ قَالَ: إِنَّا إِذَا أَرَدْنَا أَنْ نَحْتَجِمَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- احْتَجَمْنَا بِاللَّیْلِ.

ترجمه:

و فرمود: ما هرگاه بخواهیم در ماه رمضان حجامت کنیم، شب هنگام این کار را انجام می‌دهیم

[رقم الحدیث الکلی: 12879 - رقم الحدیث الباب: 6]

12879- 6- ⁽²⁾قَالَ ابْنُ بَابَوَیْهِ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَکْرَهُ أَنْ یَحْتَجِمَ الصَّائِمُ خَشْیَةَ أَنْ یُغْشَی عَلَیْهِ فَیُفْطِرَ.

ترجمه:

ابن بابویه گفت: امیرالمؤمنین علی (ع) از حجامت کردن روزه‌دار نفرت داشت، زیرا می‌ترسید که او بی‌هوش شود و روزه‌اش باطل شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12880 - رقم الحدیث الباب: 7]

12880- 7- ⁽³⁾وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ ⁽⁴⁾عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع ثَلَاثَةٌ لَا یَعْرِضُ أَحَدُکُمْ نَفْسَهُ لَهُنَّ وَ هُوَ صَائِمٌ الْحَمَّامُ وَ الْحِجَامَةُ وَ الْمَرْأَةُ الْحَسْنَاءُ.

ترجمه:

از امام رضا (ع) از پدرانشان روایت شده است که امام علی (ع) فرمودند: سه چیز وجود دارد که هیچ‌کس نباید خود را در هنگام روزه‌داری در معرض آن‌ها قرار دهد: حمام، حجامت و زن زیبا.

[رقم الحدیث الکلی: 12881 - رقم الحدیث الباب: 8]

12881- 8- ⁽⁵⁾وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ نُعَیْمِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص احْتَجَمَ وَ هُوَ صَائِمٌ مُحْرِمٌ.

ترجمه:

از فضل بن شاذان از امام رضا (ع) از پدرشان از پدرانشان از امام علی (ع) روایت شده است که رسول خدا (ص) در حالی که روزه‌دار و محرم بود، حجامت کرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12882 - رقم الحدیث الباب: 9]

12882- 9- ⁽⁶⁾وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ بَکْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ تَمِیمِ بْنِ الْبُهْلُولِ عَنْ أَبِی مُعَاوِیَةَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَبَایَةَ بْنِ رِبْعِیٍّ فِی حَدِیثٍ قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ مَعْنَی قَوْلِ النَّبِیِّ ص- حِینَ رَأَی مَنْ یَحْتَجِمُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَ الْمَحْجُومُ فَقَالَ إِنَّمَا أَفْطَرَا

لِأَنَّهُمَا تَسَابَّا وَ کَذَبَا فِی سَبِّهِمَا عَلَی النَّبِیِّ ص- لَا لِلْحِجَامَةِ.

قَالَ الصَّدُوقُ قَدْ قِیلَ فِی مَعْنَی قَوْلِهِ أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَ الْمَحْجُومُ أَیْ دَخَلَا فِی فِطْرَتِی وَ سُنَّتِی لِأَنَّ الْحِجَامَةَ مِمَّا أَمَرَ بِهِ ص وَ اسْتَعْمَلَهُ.

ترجمه:

از عُبایه بن ربعی در حدیثی روایت شده است که گفت: از ابن عباس درباره معنای قول پیامبر (ص) وقتی که دید کسی در ماه رمضان حجامت می‌کند، پرسیدم. پیامبر (ص) فرمود: حاجم و محجوم هر دو افطار کردند. ابن عباس گفت: آن‌ها افطار کردند زیرا به یکدیگر ناسزا گفتند و در ناسزاگویی به پیامبر (ص) دروغ گفتند، نه به خاطر حجامت.

صدوق گفت: گفته شده که معنای قول پیامبر (ص) "حاجم و محجوم هر دو افطار کردند" این است که آن‌ها به فطرت و سنت من داخل شدند، زیرا حجامت از اموری است که پیامبر (ص) به آن امر کرده و انجام داده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12883 - رقم الحدیث الباب: 10]

12883- 10- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ ⁽²⁾عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ یَحْتَجِمُ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِلَّا أَنْ یَتَخَوَّفَ عَلَی نَفْسِهِ الضَّعْفَ.

ترجمه:

از سعید اعرج روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) دربارهٔ روزه‌داری که حجامت می‌کند، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد، مگر اینکه بر خود از ضعف بترسد.

[رقم الحدیث الکلی: 12884 - رقم الحدیث الباب: 11]

12884- 11- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ لَا یُفَطِّرْنَ الصَّائِمَ الْقَیْ‌ءُ وَ الِاحْتِلَامُ وَ الْحِجَامَةُ وَ قَدِ احْتَجَمَ النَّبِیُّ ص وَ هُوَ صَائِمٌ وَ کَانَ لَا یَرَی بَأْساً بِالْکُحْلِ لِلصَّائِمِ.

ترجمه:

از عبد الله بن میمون از امام صادق (ع) از پدرشان (ع) روایت شده است که فرمودند: سه چیز روزه را باطل نمی‌کند: قی (استفراغ)، احتلام و حجامت. و پیامبر (ص) در حالی که روزه‌دار بود، حجامت کرد و برای روزه‌دار در استفاده از سرمه اشکالی نمی‌دید.

[رقم الحدیث الکلی: 12885 - رقم الحدیث الباب: 12]

12885- 12- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یَحْتَجِمَ الصَّائِمُ إِلَّا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَإِنِّی أَکْرَهُ أَنْ یُغَرِّرَ بِنَفْسِهِ إِلَّا أَنْ لَا یَخَافَ عَلَی نَفْسِهِ وَ إِنَّا إِذَا أَرَدْنَا الْحِجَامَةَ فِی رَمَضَانَ احْتَجَمْنَا لَیْلًا.

ترجمه:

از عبد الله بن سنان از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: اشکالی ندارد که روزه‌دار حجامت کند، مگر در ماه رمضان. زیرا من بدم می‌آید که خودش را به خطر بیاندازد، مگر اینکه از ضعف خود ترسی نداشته باشد. و ما هرگاه بخواهیم در ماه رمضان حجامت کنیم، شب هنگام این کار را انجام می‌دهیم.

[رقم الحدیث الکلی: 12886 - رقم الحدیث الباب: 13]

12886- 13- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحَجَّامِ یَحْجُمُ وَ هُوَ صَائِمٌ قَالَ لَا یَنْبَغِی وَ عَنِ الصَّائِمِ یَحْتَجِمُ قَالَ لَا بَأْسَ.

ترجمه:

از عمار الساباطی روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره حاجمی که در حال روزه حجامت می‌کند، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: نباید این کار را بکند. و درباره روزه‌داری که حجامت می‌کند، فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12887 - رقم الحدیث الباب: 14]

12887- 14- ⁽²⁾الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: یَحْتَجِمُ الصَّائِمُ فِی غَیْرِ شَهْرِ رَمَضَانَ مَتَی شَاءَ فَأَمَّا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَلَا یُضِرَّ بِنَفْسِهِ ⁽³⁾وَ لَا یُخْرِجِ الدَّمَ إِلَّا أَنْ یَتَبَیَّغَ ⁽⁴⁾بِهِ فَأَمَّا نَحْنُ فَحِجَامَتُنَا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِاللَّیْلِ وَ حِجَامَتُنَا یَوْمَ الْأَحَدِ وَ حِجَامَةُ مَوَالِینَا یَوْمَ الْإِثْنَیْنِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

حسن بن فضل طبرسی در مکاتم الأخلاق از امام جعفر صادق (ع) روایت کرده است که فرمودند: روزه‌دار در غیر ماه رمضان هر وقت که بخواهد، می‌تواند حجامت کند. اما در ماه رمضان نباید به خود آسیب برساند و خون خارج نکند، مگر اینکه اضطرار داشته باشد. اما ما در ماه رمضان شب هنگام حجامت می‌کنیم و حجامت ما در روز یکشنبه و حجامت موالیان ما در روز دوشنبه است.

27- بَابُ کَرَاهَةِ دُخُولِ الصَّائِمِ الْحَمَّامَ إِنْ خَافَ أَنْ یُضْعِفَهُ‌

اشارة

⁽⁶⁾27 بَابُ کَرَاهَةِ دُخُولِ الصَّائِمِ الْحَمَّامَ إِنْ خَافَ أَنْ یُضْعِفَهُ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند کراهت ورود روزه‌دار به حمام در صورتی که بترسد او را ضعیف کند

[رقم الحدیث الکلی: 12888 - رقم الحدیث الباب: 1]

12888- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَدْخُلُ الْحَمَّامَ وَ هُوَ صَائِمٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ مَا لَمْ یَخْشَ ضَعْفاً.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَلَاءِ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) روایت شده است که درباره مردی که در حال روزه به حمام می‌رود، پرسیده شد. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد، مادامی که از ضعف نترسد.

[رقم الحدیث الکلی: 12889 - رقم الحدیث الباب: 2]

12889- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽²⁾عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَدْخُلُ الْحَمَّامَ وَ هُوَ صَائِمٌ قَالَ لَا بَأْسَ ⁽³⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁴⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از ابو بصیر روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی که در حال روزه به حمام می‌رود، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

28- بَابُ جَوَازِ السِّوَاکِ لِلصَّائِمِ بِالرَّطْبِ وَ الْیَابِسِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی الرَّطْبِ‌

اشارة

⁽⁶⁾28 بَابُ جَوَازِ السِّوَاکِ لِلصَّائِمِ بِالرَّطْبِ وَ الْیَابِسِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی الرَّطْبِ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند جواز استفاده از مسواک برای روزه‌دار با مسواک مرطوب و خشک، با کراهت در مسواک مرطوب

[رقم الحدیث الکلی: 12890 - رقم الحدیث الباب: 1]

12890- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَسْتَاکُ الصَّائِمُ أَیَّ سَاعَةٍ مِنَ النَّهَارِ أَحَبَّ.

ترجمه:

از ابن سنان یعنی عبد الله از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه‌دار می‌تواند در هر ساعتی از روز که بخواهد، مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12891 - رقم الحدیث الباب: 2]

12891- 2- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الصَّائِمُ یَسْتَاکُ أَیَّ النَّهَارِ شَاءَ.

ترجمه:

از حلبی به طور کامل از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه‌دار می‌تواند در هر ساعتی از روز که بخواهد، مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12892 - رقم الحدیث الباب: 3]

12892- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ ⁽²⁾عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَ یَسْتَاکُ الصَّائِمُ بِالْمَاءِ وَ بِالْعُودِ الرَّطْبِ یَجِدُ طَعْمَهُ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از حلبی روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) پرسیدم: آیا روزه‌دار می‌تواند با آب و چوب مرطوب مسواک بزند و طعم آن را در دهانش احساس کند؟ امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12893 - رقم الحدیث الباب: 4]

12893- 4- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ مُوسَی بْنِ أَبِی الْحَسَنِ الرَّازِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلَهُ بَعْضُ جُلَسَائِهِ عَنِ السِّوَاکِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- قَالَ جَائِزٌ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ السِّوَاکَ تَدْخُلُ رُطُوبَتُهُ فِی الْجَوْفِ فَقَالَ مَا تَقُولُ فِی السِّوَاکِ الرَّطْبِ تَدْخُلُ رُطُوبَتُهُ فِی الْحَلْقِ فَقَالَ الْمَاءُ لِلْمَضْمَضَةِ أَرْطَبُ مِنَ السِّوَاکِ الرَّطْبِ فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ لَا بُدَّ مِنَ الْمَاءِ لِلْمَضْمَضَةِ مِنْ أَجْلِ السُّنَّةِ فَلَا بُدَّ مِنَ السِّوَاکِ مِنْ أَجْلِ السُّنَّةِ الَّتِی جَاءَ بِهَا جَبْرَئِیلُ عَلَی النَّبِیِّ ص.

ترجمه:

از موسی بن ابی الحسن رازی از امام رضا (ع) روایت شده است که گفت: برخی از هم‌نشینانش درباره مسواک زدن در ماه رمضان پرسیدند. امام (ع) فرمودند: جایز است. برخی از آن‌ها گفتند که رطوبت مسواک به داخل بدن وارد می‌شود. امام (ع) فرمودند: رطوبت مسواک مرطوب وارد حلق می‌شود. سپس فرمودند: آب برای مضمضه (غرغره) مرطوب‌تر از مسواک مرطوب است. اگر کسی بگوید که آب برای مضمضه ضروری است به خاطر سنت، پس مسواک هم به خاطر سنتی که جبرئیل به پیامبر (ص) آورده، ضروری است.

[رقم الحدیث الکلی: 12894 - رقم الحدیث الباب: 5]

12894- 5- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ السِّوَاکِ لِلصَّائِمِ قَالَ یَسْتَاکُ أَیَّ سَاعَةٍ شَاءَ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ إِلَی آخِرِهِ.

ترجمه:

ترجمه: از ابو جارود از امام باقر (ع) روایت شده است که گفت: از ایشان درباره مسواک زدن برای روزه‌دار پرسیدم. امام (ع) فرمودند: می‌تواند در هر ساعتی از اول روز تا آخر روز مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12895 - رقم الحدیث الباب: 6]

12895- 6- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّائِمِ أَیَّ سَاعَةٍ یَسْتَاکُ مِنَ النَّهَارِ قَالَ مَتَی شَاءَ.

ترجمه:

از محمد بن مسلم روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره روزه‌داری که در چه ساعتی از روز می‌تواند مسواک بزند، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: هر وقت که بخواهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12896 - رقم الحدیث الباب: 7]

12896- 7- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِی خَلَفٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَسْتَاکُ الصَّائِمُ بِعُودٍ رَطْبٍ.

ترجمه:

از ابو بصیر از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه‌دار نباید با چوب مرطوب مسواک بزند

[رقم الحدیث الکلی: 12897 - رقم الحدیث الباب: 8]

12897- 8- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْعَلَاءِ الْقَلَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَسْتَاکُ الصَّائِمُ أَیَّ النَّهَارِ شَاءَ وَ لَا یَسْتَاکُ بِعُودٍ رَطْبٍ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه‌دار می‌تواند در هر ساعتی از روز که بخواهد، مسواک بزند و نباید با چوب مرطوب مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12898 - رقم الحدیث الباب: 9]

12898- 9- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ السِّوَاکِ لِلصَّائِمِ فَقَالَ نَعَمْ یَسْتَاکُ أَیَّ النَّهَارِ شَاءَ.

ترجمه:

از حسین بن ابی علاء روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره مسواک زدن برای روزه‌دار پرسیدم. امام (ع) فرمودند: بله، روزه‌دار می‌تواند در هر ساعتی از روز که بخواهد، مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12899 - رقم الحدیث الباب: 10]

12899- 10- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ یَسْتَاکُ ⁽⁵⁾قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ قَالَ لَا یَسْتَاکُ بِسِوَاکٍ رَطْبٍ.

وَ

رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی أَوَّلِهِ أَ یَسْتَاکَ بِالْمَاءِ ⁽⁶⁾.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْکَرَاهَةِ.

ترجمه:

از حلبی از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: از ایشان درباره روزه‌دار که مسواک بزند پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد و فرمودند: نباید با مسواک مرطوب مسواک بزند.

می‌گویم: مرحوم شیخ آن را بر کراهت حمل کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 12900 - رقم الحدیث الباب: 11]

12900- 11- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ ⁽²⁾عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ لِلصَّائِمِ أَنْ یَسْتَاکَ بِسِوَاکٍ رَطْبٍ وَ قَالَ لَا یَضُرُّ أَنْ یَبُلَّ سِوَاکَهُ بِالْمَاءِ ثُمَّ یَنْفُضَهُ حَتَّی لَا یَبْقَی فِیهِ شَیْ‌ءٌ.

ترجمه:

از عبد الله بن سنان از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه‌دار نباید با مسواک مرطوب مسواک بزند و فرمودند: اشکالی ندارد که مسواک خود را با آب مرطوب کند و سپس آن را بچلاند تا چیزی در آن باقی نماند.

[رقم الحدیث الکلی: 12901 - رقم الحدیث الباب: 12]

12901- 12- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّائِمِ یَنْزِعُ ضِرْسَهُ قَالَ لَا وَ لَا یُدْمِی فَاهُ وَ لَا یَسْتَاکُ بِعُودٍ رَطْبٍ.

ترجمه:

از عمار بن موسی از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه‌دار نباید دندانش را بکشد، و نیز نباید دهانش خون‌آلود شود و نباید با چوب مرطوب مسواک بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 12902 - رقم الحدیث الباب: 13]

12902- 13- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الرَّیَّانِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ یُونُسَ قَالَ: الصَّائِمُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ یَسْتَاکُ مَتَی شَاءَ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁵⁾

وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ قَبْلَهُ.

ترجمه:

از یونس روایت شده است که فرمود: روزه‌دار در ماه رمضان هر زمانی که بخواهد، مسواک می‌زند

[رقم الحدیث الکلی: 12903 - رقم الحدیث الباب: 14]

12903- 14- ⁽⁶⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع یَسْتَاکُ وَ هُوَ صَائِمٌ فِی أَوَّلِ النَّهَارِ وَ فِی آخِرِهِ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ.

ترجمه:

از حسین بن علوان از امام جعفر صادق (ع) از پدرشان (ع) روایت شده است که فرمودند: علی (ع) در ماه رمضان در اول روز و آخر روز، در حالی که روزه‌دار بود، مسواک می‌زدند.

[رقم الحدیث الکلی: 12904 - رقم الحدیث الباب: 15]

12904- 15- ⁽¹⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع لَا بَأْسَ بِأَنْ یَسْتَاکَ الصَّائِمُ بِالسِّوَاکِ الرَّطْبِ فِی أَوَّلِ النَّهَارِ وَ آخِرِهِ فَقِیلَ لِعَلِیٍّ فِی رُطُوبَةِ السِّوَاکِ فَقَالَ الْمَضْمَضَةُ بِالْمَاءِ أَرْطَبُ مِنْهُ فَقَالَ عَلِیٌّ ع فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ لَا بُدَّ مِنَ الْمَضْمَضَةِ لِسُنَّةِ الْوُضُوءِ قِیلَ لَهُ فَإِنَّهُ لَا بُدَّ مِنَ السِّوَاکِ لِلسُّنَّةِ الَّتِی جَاءَ بِهَا جَبْرَئِیلُ ⁽²⁾.

ترجمه:

و با همین اسناد، علی (ع) فرمود: اشکالی ندارد که روزه‌دار با مسواک مرطوب در اول روز و آخر روز مسواک بزند. از علی (ع) درباره رطوبت مسواک پرسیده شد، و علی (ع) فرمود: مضمضه با آب مرطوب‌تر از مسواک مرطوب است. سپس علی (ع) فرمود: اگر کسی بگوید که مضمضه برای سنت وضو ضروری است، گفته می‌شود که مسواک هم برای سنتی که جبرئیل برای پیامبر (ص) آورده، ضروری است.

[رقم الحدیث الکلی: 12905 - رقم الحدیث الباب: 16]

12905- 16- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ السِّوَاکِ فَقَالَ إِنِّی لَأَسْتَاکُ بِالْمَاءِ وَ أَنَا صَائِمٌ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ عُمُوماً ⁽⁴⁾.

ترجمه:

محمد بن ادریس در آخر السرائر نقل کرده است از کتاب موسی بن بکر از امام صادق (ع) که درباره مسواک پرسیده شد. امام (ع) فرمودند: من با آب مسواک می‌زنم و روزه هستم.

29- بَابُ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِتَعَمُّدِ الْقَیْ‌ءِ وَ وُجُوبِ قَضَائِهِ فَإِنْ ذَرَعَهُ لَمْ یَبْطُلْ وَ لَا قَضَاءَ

اشارة

⁽⁵⁾29 بَابُ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِتَعَمُّدِ الْقَیْ‌ءِ وَ وُجُوبِ قَضَائِهِ فَإِنْ ذَرَعَهُ لَمْ یَبْطُلْ وَ لَا قَضَاءَ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند باطل شدن روزه با عمدی قی کردن و وجوب قضای آن، پس اگر ناخواسته باشد، روزه باطل نمی‌شود و قضا هم ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12906 - رقم الحدیث الباب: 1]

12906- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا تَقَیَّأَ الصَّائِمُ فَقَدْ أَفْطَرَ وَ إِنْ ذَرَعَهُ ⁽⁷⁾مِنْ غَیْرِ أَنْ یَتَقَیَّأَ فَلْیُتِمَّ صَوْمَهُ.

ترجمه:

از حلبی از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: اگر روزه‌دار عمدی قی کند، روزه‌اش باطل می‌شود، ولی اگر ناخواسته باشد، باید روزه‌اش را ادامه دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12907 - رقم الحدیث الباب: 2]

12907- 2- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ

سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنِ الزُّهْرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ أَمَّا صَوْمُ الْإِبَاحَةِ فَمَنْ ⁽¹⁾أَکَلَ أَوْ شَرِبَ نَاسِیاً أَوْ تَقَیَّأَ مِنْ غَیْرِ تَعَمُّدٍ فَقَدْ أَبَاحَ اللَّهُ لَهُ ذَلِکَ وَ أَجْزَأَ عَنْهُ صَوْمُهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الزُّهْرِیِّ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از زهری از علی بن حسین (ع) در حدیثی روایت شده است که فرمودند: اما روزه‌ای که اجازه داده شده است، کسی که فراموشی کند و بخورد یا بنوشد یا ناخواسته قی کند، خداوند آن را برای او مجاز کرده است و روزه‌اش صحیح است.

[رقم الحدیث الکلی: 12908 - رقم الحدیث الباب: 3]

12908- 3- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا تَقَیَّأَ الصَّائِمُ فَعَلَیْهِ قَضَاءُ ذَلِکَ الْیَوْمِ وَ إِنْ ذَرَعَهُ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَتَقَیَّأَ فَلْیُتِمَّ صَوْمَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁴⁾

وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.

ترجمه:

از حلبی از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: اگر روزه‌دار عمدی قی کند، بر او واجب است که آن روز را قضا کند. ولی اگر ناخواسته باشد و خودش را مجبور نکند، باید روزه‌اش را ادامه دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12909 - رقم الحدیث الباب: 4]

12909- 4- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْفَضْلِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ یَعْنِی ابْنَ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الَّذِی یَذْرَعُهُ الْقَیْ‌ءُ وَ هُوَ صَائِمٌ قَالَ یُتِمُّ صَوْمَهُ وَ لَا یَقْضِی.

ترجمه:

از معاویه یعنی ابن عمار از امام صادق (ع) روایت شده است که درباره کسی که ناخواسته قی کند در حالی که روزه‌دار است، فرمودند: روزه‌اش را ادامه دهد و قضا ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12910 - رقم الحدیث الباب: 5]

12910- 5- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْقَیْ‌ءِ فِی رَمَضَانَ- فَقَالَ إِنْ کَانَ شَیْ‌ءٌ یَبْدُرُهُ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ کَانَ شَیْ‌ءٌ یُکْرِهُ نَفْسَهُ عَلَیْهِ أَفْطَرَ وَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا

عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ

رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ أَیْضاً عَنْ سَمَاعَةَ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ قَوْلَهُ وَ عَلَیْهِ الْقَضَاءُ ⁽²⁾

ترجمه:

از سماعه روایت شده است که گفت: از امام (ع) درباره قی کردن در ماه رمضان پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اگر چیزی ناخواسته اتفاق بیفتد، اشکالی ندارد و اگر خودش را مجبور به قی کردن کند، روزه‌اش باطل می‌شود و بر او واجب است که آن روز را قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12911 - رقم الحدیث الباب: 6]

12911- 6- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ تَقَیَّأَ مُتَعَمِّداً وَ هُوَ صَائِمٌ فَقَدْ أَفْطَرَ وَ عَلَیْهِ الْإِعَادَةُ فَإِنْ شَاءَ اللَّهُ عَذَّبَهُ وَ إِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ وَ قَالَ مَنْ تَقَیَّأَ وَ هُوَ صَائِمٌ فَعَلَیْهِ الْقَضَاءُ.

ترجمه:

از مسعدة بن صدقة از امام صادق (ع) از پدرشان روایت شده است که فرمودند: کسی که عمدی قی کند و روزه‌دار باشد، روزه‌اش باطل می‌شود و باید آن روز را دوباره بگیرد. اگر خدا بخواهد، او را عذاب می‌دهد و اگر بخواهد، می‌بخشد. همچنین فرمودند: کسی که ناخواسته قی کند و روزه‌دار باشد، باید آن روز را قضا کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12912 - رقم الحدیث الباب: 7]

12912- 7- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدٍ وَ أَحْمَدَ ابْنَیِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِمَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ تَقَیَّأَ مُتَعَمِّداً وَ هُوَ صَائِمٌ قَضَی یَوْماً مَکَانَهُ.

ترجمه:

از عبد الله بن بُکَیْر از برخی از اصحاب ما از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: کسی که عمدی قی کند و روزه‌دار باشد، باید یک روز به جای آن روزه بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12913 - رقم الحدیث الباب: 8]

12913- 8- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ ⁽⁶⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ لَا یُفَطِّرْنَ الصَّائِمَ الْقَیْ‌ءُ وَ الِاحْتِلَامُ وَ الْحِجَامَةُ الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی مَنْ ذَرَعَهُ الْقَیْ‌ءُ لِمَا سَبَقَ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از عبد الله بن میمون از امام صادق (ع) از پدرشان روایت شده است که فرمودند: سه چیز روزه را باطل نمی‌کند: قی، احتلام و حجامت.

می‌گویم: این حمل بر کسی است که ناخواسته قی کند، به دلیل آنچه گذشت.

[رقم الحدیث الکلی: 12914 - رقم الحدیث الباب: 9]

12914- 9- ⁽⁸⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ

عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ الصَّائِمِ یَقْلِسُ فَیَخْرُجُ مِنْهُ الشَّیْ‌ءُ مِنَ الطَّعَامِ أَ یُفَطِّرُهُ ذَلِکَ قَالَ لَا قُلْتُ فَإِنِ ازْدَرَدَهُ بَعْدَ أَنْ صَارَ عَلَی لِسَانِهِ قَالَ لَا یُفَطِّرُهُ ذَلِکَ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی وُقُوعِ الِازْدِرَادِ نِسْیَاناً لِمَا سَبَقَ ⁽¹⁾وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی التَّقِیَّةِ.

ترجمه:

از عبد الله بن سنان روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی روزه‌دار که قی کند و چیزی از غذا از دهانش خارج شود، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: خیر. پرسیدم: اگر پس از اینکه غذا به زبانش رسید، آن را ببلعد؟ امام (ع) فرمودند: روزه‌اش باطل نمی‌شود.

می‌گویم: مرحوم شیخ این را به فراموشی در بلع تفسیر کرده است و احتمال تفسیر به تقیه نیز می‌رود.

[رقم الحدیث الکلی: 12915 - رقم الحدیث الباب: 10]

12915- 10- ⁽²⁾عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَسْتَاکُ وَ هُوَ صَائِمٌ فَیَقِی‌ءُ ⁽³⁾مَا عَلَیْهِ قَالَ إِنْ کَانَ تَقَیَّأَ مُتَعَمِّداً فَعَلَیْهِ قَضَاؤُهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ تَعَمَّدَ ذَلِکَ فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ.

أَقُولُ: وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

از علی بن جعفر در کتابش از برادرش روایت شده است که فرمود: از ایشان درباره مردی که مسواک می‌زند و در حالی که روزه‌دار است، قی می‌کند، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اگر عمدی قی کند، باید قضای آن روز را بگیرد، و اگر عمدی نباشد، بر او چیزی واجب نیست.

ترجمه:

از علی بن جعفر در کتابش از برادرش روایت شده است که فرمود: از ایشان درباره مردی که مسواک می‌زند و در حالی که روزه‌دار است، قی می‌کند، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: اگر عمدی قی کند، باید قضای آن روز را بگیرد، و اگر عمدی نباشد، بر او چیزی واجب نیست.

30- بَابُ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِالْقَلْسِ وَ الْجُشَاءِ

اشارة

⁽⁶⁾30 بَابُ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِالْقَلْسِ ⁽⁷⁾وَ الْجُشَاءِ ترجمه:

بابی که بیان می‌کند روزه با قی کردن ناخواسته و باد گلو باطل نمی‌شود

[رقم الحدیث الکلی: 12916 - رقم الحدیث الباب: 1]

12916- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ

قَالَ: سُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ ع عَنِ الْقَلْسِ یُفَطِّرُ الصَّائِمَ قَالَ لَا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَلَاءِ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا ⁽²⁾.

ترجمه:

از محمد بن مسلم روایت شده است: از امام باقر (ع) درباره قی کردن ناخواسته و اینکه آیا روزه را باطل می‌کند، پرسیده شد. امام (ع) فرمودند: خیر.

[رقم الحدیث الکلی: 12917 - رقم الحدیث الباب: 2]

12917- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَخْرُجُ مِنْ جَوْفِهِ الْقَلْسُ حَتَّی یَبْلُغَ الْحَلْقَ ثُمَّ یَرْجِعُ إِلَی جَوْفِهِ وَ هُوَ صَائِمٌ قَالَ لَیْسَ بِشَیْ‌ءٍ.

ترجمه:

از عمار بن موسی از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: از ایشان درباره مردی که قی از معده‌اش خارج شده و تا گلو می‌آید و سپس به معده برمی‌گردد، در حالی که روزه‌دار است، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: این چیزی نیست (روزه‌اش باطل نمی‌شود).

[رقم الحدیث الکلی: 12918 - رقم الحدیث الباب: 3]

12918- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْقَلْسِ وَ هِیَ الْجُشْأَةُ یَرْتَفِعُ الطَّعَامُ مِنْ جَوْفِ الرَّجُلِ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَکُونَ تَقَیَّأَ وَ هُوَ قَائِمٌ فِی الصَّلَاةِ قَالَ لَا یَنْقُضُ ذَلِکَ وُضُوءَهُ وَ لَا یَقْطَعُ صَلَاتَهُ وَ لَا یُفَطِّرُ صِیَامَهُ.

وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ نَحْوَهُ ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از سماعه روایت شده است که گفت: از امام (ع) درباره قی کردن ناخواسته و باد گلو که غذا از معده مرد بالا می‌آید بدون اینکه قی کند و در حالی که در نماز است، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: این وضوی او را باطل نمی‌کند و نماز او را قطع نمی‌کند و روزه‌اش را باطل نمی‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12919 - رقم الحدیث الباب: 4]

12919- 4- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ

عَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْقَلْسِ أَ یُفَطِّرُ الصَّائِمَ قَالَ لَا.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از محمد بن مسلم روایت شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره قی کردن ناخواسته پرسیدم. امام (ع) فرمودند: خیر، روزه را باطل نمی‌کند.

31- بَابُ کَرَاهَةِ ابْتِلَاعِ الصَّائِمِ رِیقَهُ بَعْدَ الْمَضْمَضَةِ حَتَّی یَبْزُقَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ یُجْزِی مَرَّةً

اشارة

⁽²⁾31 بَابُ کَرَاهَةِ ابْتِلَاعِ الصَّائِمِ رِیقَهُ بَعْدَ الْمَضْمَضَةِ حَتَّی یَبْزُقَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ یُجْزِی مَرَّةً

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند کراهت بلعیدن آب دهان توسط روزه‌دار پس از مضمضه، تا اینکه سه بار آب دهان را بیرون دهد و یک بار نیز کافی است.

[رقم الحدیث الکلی: 12920 - رقم الحدیث الباب: 1]

12920- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّائِمِ یَتَمَضْمَضُ قَالَ لَا یَبْلَعْ رِیقَهُ حَتَّی یَبْزُقَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از زید شحام از امام صادق (ع) روایت شده است که درباره روزه‌دار که مضمضه می‌کند، فرمودند: آب دهان خود را نباید ببلعد تا اینکه سه بار آب دهان را بیرون دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12921 - رقم الحدیث الباب: 2]

12921- 2- ⁽⁶⁾ثُمَّ قَالَ وَ قَدْ رُوِیَ مَرَّةً وَاحِدَةً.

ترجمه:

سپس فرمودند: و روایت شده است که یک بار نیز کافی است

32- بَابُ جَوَازِ شَمِّ الصَّائِمِ الرَّیْحَانَ وَ الْمِسْکَ وَ الطِّیبَ وَ ادِّهَانِهِ بِهِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی الرَّیَاحِینِ وَ الْمِسْکِ وَ تَتَأَکَّدُ فِی النَّرْجِسِ وَ أَنَّهُ یُکْرَهُ لَهُ التَّلَذُّذُ وَ لَا یَحْرُمُ‌

اشارة

⁽⁷⁾32 بَابُ جَوَازِ شَمِّ الصَّائِمِ الرَّیْحَانَ وَ الْمِسْکَ وَ الطِّیبَ وَ ادِّهَانِهِ بِهِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی الرَّیَاحِینِ وَ الْمِسْکِ وَ تَتَأَکَّدُ فِی النَّرْجِسِ وَ أَنَّهُ یُکْرَهُ لَهُ التَّلَذُّذُ وَ لَا یَحْرُمُ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند بوییدن گل‌ها، مشک و عطر برای روزه‌دار مجاز است و استفاده از آن‌ها با کراهت، به ویژه در مورد نرگس، است. و اینکه لذت بردن از آن‌ها برای روزه‌دار مکروه است ولی حرام نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 12922 - رقم الحدیث الباب: 1]

12922- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ

الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الصَّائِمُ یَشَمُّ الرَّیْحَانَ وَ الطِّیبَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

ترجمه:

از محمد بن مسلم روایت شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: آیا روزه‌دار می‌تواند گل و عطر را بو کند؟ امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12923 - رقم الحدیث الباب: 2]

12923- 2- ⁽¹⁾قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رُوِیَ أَنَّهُ لَا یَشَمَّ الرَّیْحَانَ لِأَنَّهُ یُکْرَهُ لَهُ أَنْ یَتَلَذَّذَ بِهِ.

ترجمه:

مرحوم کلینی می‌گوید و روایت شده است که نباید گل را بو کند زیرا برای او مکروه است که از آن لذت ببرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12924 - رقم الحدیث الباب: 3]

12924- 3- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا صَامَ یَتَطَیَّبُ ⁽³⁾بِالطِّیبِ وَ یَقُولُ الطِّیبُ تُحْفَةُ الصَّائِمِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از حسن بن راشد روایت شده است که گفت: امام صادق (ع) وقتی روزه‌دار بود، با عطر خود را خوشبو می‌کرد و می‌فرمود: عطر، هدیه‌ای است برای روزه‌دار.

[رقم الحدیث الکلی: 12925 - رقم الحدیث الباب: 4]

12925- 4- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ إِسْحَاقَ الْحَذَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَیْضِ ⁽⁶⁾قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَنْهَی عَنِ النَّرْجِسِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ لِمَ ذَلِکَ فَقَالَ لِأَنَّهُ رَیْحَانُ الْأَعَاجِمِ.

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَیْضِ ⁽⁷⁾التَّیْمِیِّ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنِ

النَّرْجِسِ لِلصَّائِمِ ⁽¹⁾.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ دَاوُدَ بْنِ إِسْحَاقَ الْحَذَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَیْضِ التَّمِیمِیِّ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از محمد بن فیض روایت شده است که گفت: شنیدم امام صادق (ع) از نرگس نهی می‌کرد. پرسیدم: فدایت شوم، چرا؟ فرمود: زیرا آن ریحان عجم‌هاست.

[رقم الحدیث الکلی: 12926 - رقم الحدیث الباب: 5]

12926- 5- ⁽³⁾قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ أَخْبَرَنِی بَعْضُ أَصْحَابِنَا أَنَّ الْأَعَاجِمَ کَانَتْ تَشَمُّهُ إِذَا صَامُوا وَ قَالُوا إِنَّهُ یُمْسِکُ الْجُوعَ.

ترجمه:

مرحوم کلینی می‌گوید و برخی از اصحاب ما به من خبر داده‌اند که عجم‌ها (غیرعرب‌ها) در هنگام روزه‌داری نرگس را بو می‌کردند و می‌گفتند که آن گرسنگی را از بین می‌برد.

[رقم الحدیث الکلی: 12927 - رقم الحدیث الباب: 6]

12927- 6- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَرِهَ الْمِسْکَ أَنْ یَتَطَیَّبَ بِهِ الصَّائِمُ.

ترجمه:

از غیاث بن ابراهیم از امام جعفر (ع) از پدرش روایت شده است که حضرت علی (ع) خوش نداشت که روزه‌دار با مشک خود را خوشبو کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12928 - رقم الحدیث الباب: 7]

12928- 7- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الصَّائِمُ یَشَمُّ الرَّیْحَانَ قَالَ لَا لِأَنَّهُ لَذَّةٌ وَ یُکْرَهُ لَهُ أَنْ یَتَلَذَّذَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.

ترجمه:

از حسن بن راشد در حدیثی روایت شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: آیا روزه‌دار می‌تواند گل را بو کند؟ امام (ع) فرمودند: نه، زیرا آن لذت است و برای او مکروه است که از آن لذت ببرد.

[رقم الحدیث الکلی: 12929 - رقم الحدیث الباب: 8]

12929- 8- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی

عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الصَّائِمِ ⁽¹⁾یَشَمُّ الرَّیْحَانَ أَمْ لَا تَرَی ذَلِکَ لَهُ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.

ترجمه:

از عبد الرحمن بن حجاج روایت شده است که گفت: از امام کاظم (ع) درباره روزه‌دار پرسیدم آیا می‌تواند گل را بو کند یا اینکه نباید این کار را انجام دهد؟ امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12930 - رقم الحدیث الباب: 9]

12930- 9- ⁽²⁾وَ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الصَّائِمُ یَدَّهِنُ بِالطِّیبِ وَ یَشَمُّ الرَّیْحَانَ.

ترجمه:

از ابی بصیر از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه‌دار می‌تواند از عطر استفاده کند و گل را بو کند

[رقم الحدیث الکلی: 12931 - رقم الحدیث الباب: 10]

12931- 10- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ کَتَبَ رَجُلٌ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع هَلْ یَشَمُّ الصَّائِمُ الرَّیْحَانَ یَتَلَذَّذُ بِهِ فَقَالَ ع لَا بَأْسَ بِهِ.

ترجمه:

از سعد بن سعد روایت شده است که گفت: مردی به امام کاظم (ع) نوشت و پرسید: آیا روزه‌دار می‌تواند گل را بو کند و از آن لذت ببرد؟ امام (ع) فرمودند: اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12932 - رقم الحدیث الباب: 11]

12932- 11- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ یَتَدَخَّنُ بِعُودٍ أَوْ بِغَیْرِ ذَلِکَ فَیَدْخُلُ الدُّخْنَةُ فِی حَلْقِهِ قَالَ جَائِزٌ لَا بَأْسَ بِهِ.

ترجمه:

از عمرو بن سعید از امام رضا (ع) روایت شده است که فرمودند: از ایشان درباره روزه‌دار که دود عود یا غیر آن را استنشاق می‌کند و دود وارد حلقش می‌شود، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: این کار جایز است و اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 12933 - رقم الحدیث الباب: 12]

12933- 12- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی بَکْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الصَّائِمُ لَا یَشَمُّ الرَّیْحَانَ.

ترجمه:

از حسن بن راشد از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: روزه‌دار نباید گل را بو کند

[رقم الحدیث الکلی: 12934 - رقم الحدیث الباب: 13]

12934- 13- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ بَقَّاحٍ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّائِمِ یَلْبَسُ الثَّوْبَ الْمَبْلُولَ فَقَالَ لَا وَ لَا یَشَمُّ الرَّیْحَانَ.

ترجمه:

از حسن صیقل از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمودند: از ایشان درباره روزه‌دار که لباس مرطوب بپوشد پرسیدم. امام (ع) فرمودند: نه، و گل را نیز نباید بو کند.

[رقم الحدیث الکلی: 12935 - رقم الحدیث الباب: 14]

12935- 14- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: سُئِلَ الصَّادِقُ ع عَنِ الْمُحْرِمِ یَشَمُّ الرَّیْحَانَ قَالَ لَا قِیلَ فَالصَّائِمُ قَالَ لَا قِیلَ یَشَمُّ الصَّائِمُ الْغَالِیَةَ وَ الدُّخْنَةَ قَالَ نَعَمْ قِیلَ کَیْفَ حَلَّ لَهُ أَنْ یَشَمَّ الطِّیبَ وَ لَا یَشَمَّ الرَّیْحَانَ ⁽²⁾قَالَ لِأَنَّ الطِّیبَ سُنَّةٌ وَ الرَّیْحَانَ بِدْعَةٌ لِلصَّائِمِ.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا بَلَغَ بِهِ حَرِیزاً قَالَ: قُلْتُ لَهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽³⁾وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

محمد بن علی بن الحسین روایت کرده است: از امام صادق (ع) درباره کسی که در حالت احرام است و گل را بو می‌کند، پرسیده شد. امام (ع) فرمودند: نه. پرسیده شد: پس روزه‌دار چطور؟ امام (ع) فرمودند: نه. پرسیده شد: آیا روزه‌دار می‌تواند عطر و دود را بو کند؟ امام (ع) فرمودند: بله. پرسیده شد: چگونه است که می‌تواند عطر را بو کند اما نباید گل را بو کند؟ امام (ع) فرمودند: زیرا عطر سنت است و گل برای روزه‌دار بدعت است.

[رقم الحدیث الکلی: 12936 - رقم الحدیث الباب: 15]

12936- 15- ⁽⁵⁾قَالَ الصَّدُوقُ وَ کَانَ الصَّادِقُ ع إِذَا صَامَ لَا یَشَمُّ الرَّیْحَانَ فَسُئِلَ عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ إِنِّی ⁽⁶⁾أَکْرَهُ أَنْ أَخْلِطَ صَوْمِی بِلَذَّةٍ.

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَهُ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

مرحوم صدوق می‌گوید و امام صادق (ع) وقتی روزه بود گل را نمی‌بوئید. از ایشان درباره این کار پرسیده شد و امام (ع) فرمودند: من بیزارم که روزه‌ام را با لذت مخلوط کنم.

[رقم الحدیث الکلی: 12937 - رقم الحدیث الباب: 16]

12937- 16- ⁽⁸⁾قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع مَنْ تَطَیَّبَ بِطِیبٍ أَوَّلَ النَّهَارِ وَ هُوَ صَائِمٌ لَمْ یَکَدْ یَفْقِدُ عَقْلَهُ.

وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ ⁽¹⁾عَنِ السَّیَّارِیِّ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنِ الصَّادِقِ ع مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

امام صادق (ع) فرمودند: کسی که در اول روز، در حالی که روزه‌دار است، خود را با عطر خوشبو کند، به سختی عقلش را از دست می‌دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12938 - رقم الحدیث الباب: 17]

12938- 17- ⁽³⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ الْإِسْکَافِیِّ عَنْ عُمَیْرِ بْنِ مَیْمُونٍ ⁽⁴⁾وَ کَانَتْ بِنْتُهُ تَحْتَ الْحَسَنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ ع قَالَ: تُحْفَةُ الصَّائِمِ أَنْ یَدْهُنَ لِحْیَتَهُ وَ یُجَمِّرَ ثَوْبَهُ وَ تُحْفَةُ الْمَرْأَةِ الصَّائِمَةِ أَنْ تَمْشُطَ رَأْسَهَا وَ تُجَمِّرَ ثَوْبَهَا وَ کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع إِذَا صَامَ یَتَطَیَّبُ ⁽⁵⁾وَ یَقُولُ الطِّیبُ تُحْفَةُ الصَّائِمِ.

ترجمه:

از عمیر بن میمون روایت شده است: و دختر او در ازدواج با امام حسن (ع) بود. از امام حسن بن علی (ع) روایت شده است که فرمودند: هدیه روزه‌دار این است که ریش خود را روغن بزند و لباس خود را خوشبو کند، و هدیه زن روزه‌دار این است که موهای خود را شانه کند و لباس خود را خوشبو کند. و امام حسین بن علی (ع) وقتی روزه بود، خود را با عطر خوشبو می‌کرد و می‌فرمود: عطر، هدیه‌ای است برای روزه‌دار.

[رقم الحدیث الکلی: 12939 - رقم الحدیث الباب: 18]

12939- 18- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: إِنَّ مُلُوکَ الْفُرْسِ کَانَ لَهُمْ یَوْمٌ فِی السَّنَةِ یَصُومُونَهُ فَکَانُوا فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ یُعِدُّونَ النَّرْجِسَ وَ یُکْثِرُونَ مِنْ شَمِّهِ لِیَذْهَبَ عَنْهُمُ الْعَطَشُ فَصَارَ کَالسُّنَّةِ لَهُمْ فَنَهَی آلُ مُحَمَّدٍ ع عَنْ شَمِّهِ خِلَافاً عَلَی الْقَوْمِ وَ إِنْ کَانَ شَمُّهُ لَا یُفْسِدُ الصِّیَامَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حَصْرِ الْمُفْطِرَاتِ ⁽⁷⁾

و یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 4 من الباب 33 من هذه الأبواب.

ترجمه:

محمد بن محمد مفید در کتاب مقنعه می‌گوید: پادشاهان فارس روزی در سال داشتند که در آن روز روزه می‌گرفتند و در آن روز نرگس را آماده می‌کردند و به طور فراوان آن را می‌بوییدند تا تشنگی را از بین ببرند و به این ترتیب، نرگس به عنوان سنت برای آن‌ها شد. پس آل محمد (ع) از بوییدن آن نهی کردند، خلافاً به قوم، هر چند بوییدن آن روزه را باطل نمی‌کند.

33- بَابُ کَرَاهَةِ الْقُبْلَةِ وَ الْمُلَامَسَةِ وَ الْمُلَاعَبَةِ بِشَهْوَةٍ لِلصَّائِمِ وَ تَتَأَکَّدُ فِی الشَّابِّ الشَّبِقِ وَ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِهَا مَا لَمْ یُنْزِلْ فَإِنْ أَنْزَلَ مَعَ الْعَادَةِ أَوِ الْقَصْدِ قَضَی وَ کَفَّرَ

اشارة

⁽¹⁾33 بَابُ کَرَاهَةِ الْقُبْلَةِ وَ الْمُلَامَسَةِ وَ الْمُلَاعَبَةِ بِشَهْوَةٍ لِلصَّائِمِ وَ تَتَأَکَّدُ فِی الشَّابِّ الشَّبِقِ وَ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّوْمِ بِهَا مَا لَمْ یُنْزِلْ فَإِنْ أَنْزَلَ مَعَ الْعَادَةِ أَوِ الْقَصْدِ قَضَی وَ کَفَّرَ

ترجمه:

بابی که بیان می‌کند کراهت بوسیدن، لمس کردن و بازی کردن با شهوت برای روزه‌دار، به ویژه در مورد جوانان شهوتی، و اینکه با این کار روزه باطل نمی‌شود مگر اینکه انزال کند؛ پس اگر با عادت یا قصد انزال کند، باید روزه را قضا کند و کفاره بدهد.

[رقم الحدیث الکلی: 12940 - رقم الحدیث الباب: 1]

12940- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ یَمَسُّ مِنَ الْمَرْأَةِ شَیْئاً أَ یُفْسِدُ ذَلِکَ صَوْمَهُ أَوْ یَنْقُضُهُ فَقَالَ إِنَّ ذَلِکَ لَیُکْرَهُ ⁽³⁾لِلرَّجُلِ الشَّابِّ مَخَافَةَ أَنْ یَسْبِقَهُ الْمَنِیُّ.

ترجمه:

از حلبی روایت شده است که امام صادق (ع) فرمودند: از ایشان درباره مردی که از زن چیزی لمس می‌کند پرسیدم. آیا این کار روزه‌اش را باطل می‌کند؟ امام (ع) فرمودند: این کار برای مرد جوان مکروه است، زیرا ممکن است منی از او خارج شود.

[رقم الحدیث الکلی: 12941 - رقم الحدیث الباب: 2]

12941- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع ⁽⁵⁾قَالَ: لَا تَنْقُضُ الْقُبْلَةُ الصَّوْمَ.