قرآن و امام مهدی عج الله تعالی فرجه الشریف

مشخصات کتاب

سرشناسه:ق‍رائ‍ت‍ی‌، م‍ح‍س‍ن‌‏‫، ۱۳۲۴ -‬

‏عنوان و نام پديدآور:قرآن و امام مهدی عجل‌الله تعالی فرجه‌الشریف/ محسن قرائتی؛ به کوشش محمدرضا فوادیان؛ ویراستار احمد مسعودیان.

‏مشخصات نشر:قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج)‏‫، ۱۳۹۷.‬

‏مشخصات ظاهری:‏‫۸۰ ص‬.‬؛ ۵/۱۲ × ۵/۲۰ س‌م.

‏شابک:‏‫۸۰۰۰۰ ریال‬ : ‏‫‭978-622-99746-4-3‬‬

‏وضعیت فهرست نویسی:فاپا

‏یادداشت:کتابنامه: ص. ۷۷ - ۸۰؛ همچنین به صورت زیرنویس.

‏موضوع:محمدبن حسن ‏‫(عج)‬‬، امام دوازدهم، ‏‫۲۵۵ق. - -- در قرآن

‏موضوع:Muhammad ibn Hasan, Imam XII -- In the Quran

‏موضوع:مهدویت -- انتظار -- جنبه‌های قرآنی

Mahdism -- *Waiting -- Qur'anic teaching

‏شناسه افزوده:ف‍وادی‍ان‌، م‍ح‍م‍درض‍ا، ۱۳۵۱ -، گردآورنده

‏رده بندی کنگره:‏‫BP۱۰۴‭‬ ‭/م۲۵‏‫‬‭ق۴ ۱۳۹۷

‏رده بندی دیویی:‏‫‬‭‬‭۲۹۷/۱۵۹‭‮‬

‏شماره کتابشناسی ملی:۵۵۶۵۰۰۸

‏اطلاعات رکورد کتابشناسی:فاپا

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

قرآن و امام مهدی عج الله تعالی فرجه الشریف

محسن قرائتی

به کوشش محمدرضا فؤادیان

عجل الله تعالى

فرجه الشريف

فهرست مطالب

تصویر

تصویر

الحمد لله ربّ العالمين الهى انطقنى بالهدى والهمنى التقوى وصلى الله على سيدنا محمد وآله اجمعين السلام علیک یا شریک (القران)

مقدمه

در حدیث ثقلین - که متواتر و مورد اتفاق شیعه و سنّی است .

پیامبر اکرم صلی الله علیه واله بارها فرمودند:

من از میان شما میروم ولی دو چیز گران بها میان شما باقی می گذارم؛ یکی قرآن و دیگری اهل بیت و این دو هرگز از یکدیگر جدا نمیشوند تا در کنار حوض به من ملحق شوند⁽¹⁾.

لذا ما معتقدیم این دو در کنار یکدیگر، وسیله نجات و هدایتند.

اگر کسی فقط به کتاب خدا قناعت کند گمراه است و اگر کسی خود را علاقه مند به اهلبیت بداند و قرآن را رها کند باز گمراه است. این دو همانند دو بال پروازند که اگر باهم نباشند پروازی صورت نمیگیرد؛ و معنای جدا نشدن قرآن از اهل بیت آن است که الآن در کنار قرآن حضرت مهدی هستند و به یقین در روزگار ما امام زمان علیه السلام مصداق شریک القرآن می باشد. تنها اوست که در این دوران همیشه با قرآن و در کنار قرآن بوده و خواهد بود؛ چراکه تنها

امام زمان شریک قرآن و قرآن ناطق است.

بارها گفته:ام مسلمانان با این دو یادگار پیامبر جفا کرده اند و همین باعث مهجوریت قرآن و مظلومیت اهل بیت شد. باید تحولی در این امر صورت گیرد؛ و امیدوارم خداوند متعال به همه ما توفیق دهد قرآن را از مهجوریت و اهل بیت را از مظلومیت درآوریم و بتوانیم با این عمل قلب حضرت ولی عصر را راضی و خشنود کرده و زمینه ساز قیامش باشیم؛ زیرا حضرت مهدی کسی است که در ادعیه و زیارات درباره او می خوانیم: «خدایا آنچه از دینت به نابودی گراییده، به وسیله او تجدید فرما و آنچه از کتابت دگرگونی و تبدیل پذیرفته به وسیله او احیا کن⁽¹⁾.

«اللَّهُمَّ وَ أَحْى بِوَلِيكَ الْقُرْآنَ؛⁽²⁾و قرآن را به ولی خویش، امام زمان علیه السلام حیاتی دوباره بخش »

این فرازها نحوه عملکرد قرآنی امام زمان علیه السلام و جلوه های گوناگون قرآن در عصر ظهور را بیان میکند.

امام محمد باقر علیه السلام می فرماید :

دنیا به آخر نخواهد رسید تا اینکه خداوند از ما اهل بیت ، مردی را برانگیزاند که عمل به کتاب خدا کند⁽³⁾.

امام مهدی علیه السلام مصداق بارز قرآن ناطق است که با آمدن وی

همه آیات قرآن درست تفسیر میشود و قرآن برجهان حکومت میکند از مهجوریت بیرون میآید همه مردم به معارف ناب آن به سرعت دست پیدا میکنند و حتی ضعیفترین افراد جامعه به این موهبت الهی خواهند رسید.

این نوشتار- که توسط جناب آقای محمدرضا فؤادیان از فار غ التحصیالان مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم تهیه شده - در چهارفصل به شباهتهای بین امام و قرآن، نمادهای قرآنی درباره

امام، سیره قرآنی حضرت و جایگاه قرآن در عصر ظهور میپردازد و در خاتمه اشاره به یکی از وظایف منتظران در این حوزه مینماید.

امیدوارم این اثر ناچیز موردقبول قرآن ناطق و صامت قرار گیرد و سهم کوچکی در ترویج فرهنگ قرآن و طر ح مباحث مهدویت داشته باشد.

محسن قرائتی

فصل اول شباهتها

اشاره

از همگونی قرآن و اهل بیت استفاده میشود که شباهتهایی بین آنها وجود دارد⁽¹⁾و این دو همواره کنار هم بوده و هستند قرآن منهای امام یعنی بنی امیه بنی عباس یزید شراب خوار ولید تیرباران کننده ،قرآن حجاج كعبه خراب كن ، هارون و مأمون امام کش تا فهد حاجی کش.

قرآن منهای امام یعنی سکوت به جای فریاد پوست بدون مغز، جسم بدون روح و ... ، لذا ما معتقدیم این دو یادگار پیامبر همواره در کنار هم مایه سعادت بشر بوده و هست و الآن کنار همین قرآن ، امامی از اهل بیت وجود دارد که شبیه قرآن است و ما به نمونه هایی اشاره میکنیم :

1. هر دوجهانی و جاودانند

قرآن برای همه تاریخ و رسالتش جهانی⁽²⁾و فراملیتی است ذکر للعالمين ⁽³⁾.

قرآن با جملاتی همچون کافَّةً لِلنَّاسِ ⁽⁴⁾و لِلْعَالَمِينَ

نَذِيرًا ⁽¹⁾جهانی بودن رسالت پیامبر اکرم صلى الله عليه و اله را از همان آغاز بیان می کند. خداوند متعال می فرماید :

وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ⁽²⁾اى پیامبر بگو خداوند این قرآن را بر من وحی کرد تا شما و تمام کسانی را که این قرآن به آنها میرسد انذار کنم.

با توجه به كلمه و من بلغ دعوت عمومی و همگانی و رسالت جهانی قرآن مجید به دست میآید و گویای این حقیقت است که این کتاب آسمانی مخصوص نژاد عرب و یا زمان آنها و منطقه آنان نبوده و نیست.

رسالت و حکومت حضرت مهدی نیز جهانی است و او برای همه عصرها و نسل هاست با توجه به روایات، آیه شریفه :

(... أَنَّ الأَرْضِ يَرِثُهَا عِبَادِى الصلِحُونَ)⁽³⁾ به حکومت امام مهدی تفسیر و تطبیق شده⁽⁴⁾و الف ولام برسر کلمه «ارض» شامل مجموع کره زمین میشود و حکومت حضرت جهانی است و سراسر جهان را فرامی گیرد.

در آن روز حکومتی جز حکومت اسلامی نخواهد بود ⁽⁵⁾و عجل الله تعالی فرجه الشریف حضرت مهدی یارانش را در همه شهرها پراکنده میکند و

آنها دستور میدهد که عدل و احسان را شیوه خود سازند و آنها را فرمانروایان کشورهای جهان گرداند و به آنها فرمان میدهد که شهرها را آباد سازند⁽¹⁾.

صدها حديث درباره آینده جهان است ⁽²⁾که توسط مهدی آل محمد صلى الله عليه واله حكومتى واحد بر تمام زمین حاکم خواهد شد. جباران و کاخهای آنان و مستکبران نابود و در همه زمین صدای اذان بلند و قانون خدا حاکم و برکات از آسمان و زمین نازل و رشد فکری و جسمی هر انسان چند برابر و جیبهای همه مردم یکی و اولیاء خدا عزیز و دشمنان خدا ذلیل و از ستمگران انتقام شایسته گرفته خواهد

شد ، لذا ما معتقدیم ایمان به مهدویت یکی از قله های امید در جهان بشریت است

2. هردو مبارکند

قرآن کتاب مبارکی است و هذا ذِكرُ مُبارَكُ ⁽³⁾.

یعنی ماندگار است و برکت دارد. برکت آن نیز هم شامل موافقین قرآن و هم مخالفین قرآن است؛ یعنی قرآن برای موافقین

و مخالفین برکت دارد عجب قرآن برای کفار چه برکتی دارد؟! در قرآن مطالبی است که دیگران از آن گرفته اند، گرچه به آن ایمان ندارند. هیچ مانعی ندارد که یک کسی معتقد به جمهوری اسلامی ،نباشد اما از برق جمهوری اسلامی در خانه اش استفاده کند؛

بنابراین قرآن از همه جهت مبارك است:

الف) از جهت نازل کننده: تَبارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ ⁽¹⁾:)ب خود قرآن مبارك است كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيكَ مُبَارَك ⁽²:)ج از جهت مكان نزول: بِبَكَةَ مُباركاً ⁽³⁾:)د از جهت زمان نزول: ﴿ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيلَةٍ مُّبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ )⁽⁴⁾ما قرآن را در شبی مبارک و فرخنده نازل كرديم، ما همواره انذار کننده بودیم.)امام مهدی هم مبارک است .پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله بعد از بیان پاره ای از حوادث و گرفتاریهای آخرالزمان می فرمایدآنگاه خداوند مردی از بهترین فرزندان من و پاکترین عترت من برمی انگیزد و سراپا ،عدل برکت و پاکی است (عدلا مباركا ذکیا . از کوچکترین حق کشی چشم نمی پوشد خداوند به وسیله او دین و آیین و قرآن و اهل ایمان را عزیز میکند و شرک و اهل شرک را خار و زبون)

می سازد⁽¹.)### 3. هر دو کریمندهمان طور که می دانید خداوند کریم است ﴿ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ ⁽²⁾. فرستاده های او هم مانند قرآن، کریم هستند:إنَّهُ لَقُرآنٌ کَرِیمٌ ⁽³⁾. رسول خدا هم كريم است: ﴿وَ جاءَهُمْ رَسُولٌ كَرِيمٌ) ⁽⁴⁾و واسطه نزول وحی (جبرئیل) هم کریم است( إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ)⁽⁵⁾.)امام مهدی هم - که از سوی خداوند متعال برای هدایت بشر انتخاب شده کریم است. در زیارت روز جمعه به امام مهدی عرض می کنیم: « وَأَنْتَ يا مَوْلای كَرِيم...»⁽⁶.)### 4. هردو عزیزنددر منطق وحی عزّت به معنای نفوذناپذیری است که هم خداوند چنین است هم پیامبر هم مؤمنان: ﴿وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ ⁽⁷⁾و هم قرآن: ﴿وَإِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ)⁽⁸⁾و هم امام مهدی .)

یکی از القاب امام مهدی عزت است⁽¹و در روایات آمده که او بیعت هیچ طاغوتی را نمی پذیرد خود حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می فرماید:)هر یک از پدرانم بیعت یکی از طاغوتهای زمان به گردنشان بود ولی من در حالی قیام خواهم کرد که بیعت هیچ طاغوتی به گردنم نباشد⁽².)در دولت کریمه او اسلام و اهلش عزیز و مخالفان آن ذلیل و نابود میشوند :اللَّهُمَّ إِنَّا نَرْغَبُ إِلَيْكَ فِي دَوْلَةٍ كَرِيمَةٍ ، تُعِزُّ بِهَا الْإِسْلَامَ وَ أَهْلَهُ ، وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفَاقَ وَ أَهْلَهُ؛ ⁽³خدایا از تو امید داریم که دولت باکرامت امام زمان را به ظهور آوری و اسلام و اهلش را با آن عزت بخشی و نفاق و اهل آن را ذلیل و خوار گردانی.)و در زیارت حضرتش عرضه می داریم: « وَ أَنْتَ ... عِزّ الْمُوَحِدِين» اوعزت دهنده به مومنان است «السَّلَامُ عَلَيكَ يا مُعِزَّ الْمُؤْمِنِينَ الْمُسْتَضْعَفِين»⁽⁴. و منتظران در پگاه هر جمعه ندبه سر داده و میگویند: « اینَ مُعِزُ الْأَوْلِياءِ وَ مُذِلُّ الْأَعْدَاءِ ⁽⁵⁾...)

### 5. هر دو واسط بین خلق و خالقندامام علی علیه السلام درباره سرآمد کتب آسمانی می فرماید:فانه حَبْلُ اللهِ الْمَتِينُ؛⁽¹قرآن ریسمان محکم خداوند و دستاویز مطمئن اوست.)امام مهدى علیه السلام هم سبب متصل بين ارض و سماء است که عاشقان حضرتش به فرمایش امام صادق علیه السلام در هر عیدی خصوصا روز جمعه در دعای ندبه میگویند: «اَيْنَ السَّبَبُ الْمُتَّصِلُ بَيْنَ الْأَرْضِ وَالسَّماء».### 6. هردو سید و سرورندقرآن سیدالکلام است؛⁽²از القاب امام مهدی هم سید است ⁽³⁾و در احادیث و ادعیه با عنوان سید آمده است)امام صادق علیه السلام میفرمایدسیدی غَيبتُكَ نَفَت رُقادى و... ⁽⁴سرور من! غیبت تو خواب از دیدگانم ربوده .)### 7.شأن هر دو قسط استامام زین العابدین علیه السلام در دعای ختم قرآن در صحیفه سجادیه درباره قرآن می فرماید:وَمِيزَانَ قِسْطِ لا يحِيفُ عَنِ الْحَقِّ لِسَانُه؛ قرآن ترازوی

عدلی است که از بیان حق زبانش کوتاه نیست⁽¹)در روایات فروان؛ امام مهدی پرکننده زمین از قسط معرفی شده است.يمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطًا وَعَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ ظُلْمًا وَجَوْرًا.هر چند عدل و قسط معمولاً در کنار یکدیگر و یا به جای یکدیگر به کار میروند اما تفاوتهایی نیز باهم دارند و موارد کاربرد متفاوتی پیدا می کنند .گاهی عدل در برابر ظلم به کار میرود و قسط در برابر تبعیض.گاهی قسط را در تقسیم عادلانه به کار میبرند اما عدل اعم از تقسیم عادلانه و هر کار عادلانه دیگر است و گاهی عدل در مورد حکومت و قضاوت به کار میرود و قسط در مقام تقسیم حقوق### 8. هردو موعظه اندقرآن موعظه پروردگار است (مَوْعِظَةً مِنْ رَبِّكُمْ ⁽²⁾)در حدیثی از امام صادق می خوانیممهدی آنان را با کلامی حکیمانه به پذیرش حق دعوت میکند و با زیباترین و شیرینترین سخنان آنها را موعظه میکند که بسیاری از آنها توجه کرده به حق گردن می نهند و دست از مخالفت و ستمگری و تعدی برمی دارند. ⁽³)

### 9. هردو رشد دهنده اندقرآن مردم را به رشد هدایت میکند: (يَهْدِي إِلَى الرَّشْدِ ⁽¹⁾. امام مهدی الان نیز همه هستی را به رشد و تعالی می رساند.)امام باقری در توصیف رشد اخلاقی در عصر مهدی میفرماید اذَا قَامَ قَائِنَا وَضَعَ يَدَهُ عَلَى رُءُوسِ الْعِبَادِ وَ أَكْمَلَ بِهِ أَخْلاقَهُمْ؛⁽²وقتی قائم ما قيام کند دستی بر سر بندگان ما میکشد و اخلاقشان را به کمال میرساند.)و درباره رشد علمی امام صادق می فرماید علم و دانش بیست و هفت حرف است همه آنچه و پیامبران آوردهاند تنها دو حرف آن است و مردم تاکنون جز با آن دو حرف با حرفهای دیگر آشنایی ندارند و هنگامی که قائم ما قیام کند بیست و پنج حرف دیگر را بیرون آورده آن را بین مردم نشر و گسترش میدهد و آن دو حرف را نیز ضمیمه میکند و مجموع بیست و هفت حرف را در میان مردم منتشر می سازد⁽³.)### 10. هردو حقاندقرآن حق و یقینی است (وَإِنَّهُ لَحَقِّ الْيَقِينِ ⁽⁴⁾.)

خداوند متعال می فرمایدوَ الَّذی اَوْحَیْنا اِلَیْکَ مِنَ الْکِتابِ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقا لِما بَیْنَ یَدَیْهِ اِنَّ اللّهَ بِعِبادِهِ لَخَبیرٌ بَصیرٌ ⁽¹:)و آنچه از کتاب به سوی تو وحی کردیم همان حق است که تصدیق کننده کتابهای پیش از آن است قطعاً خداوند نسبت به بندگانش خبیر و بینا است .از القاب امام مهدی هم حق است⁽²و در زیارتش این گونه سلام میدهیم: «السَّلاَمُ عَلَى الْحَقِّ الْجَدِيد؛ ⁽³⁾اسلام برامام به حق که مجدد است». و در زیارت دیگر عرض می نماییم: « أَشْهَدُ أَنَّكَ الْحَقُّ الثَّابِتُ الَّذِي لا عَيبَ فِيهِ؛⁽⁴⁾گواهی میدهم که تویی آن حق ثابت که عیبی در آن نیست. امام محمد باقر علیه السلام ذیل آیه شریفه ﴿وَقُلْ جاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الا الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ َكانَ زَهُوقاً ⁽⁵⁾، و بگو: حق آمد و باطل نابود شد، همانا باطل نابود شدنی است، می فرماید: این آیه درباره امام زمان است⁽⁶⁾.)

### 11. هر دو شفیعندقرآن مقام شفاعت دارد: «نعم» الشفيع القرآن»⁽¹. قطعاً یکی از شفاعت کنندگان در روز قیامت قرآن است؛ حضرت علی می فرماید :)وَاعلَمُوا انَّهُ شافِعٌ وَ مُشَفّع ... وَانَّه مَن شَفَعَ لَهُ القُرآن يومَ القِيامَةِ شُفّعَ فِيه؛⁽²بدانید که قرآن شفاعت کننده ای است که شفاعتش روز قیامت درباره کسانی که آن را یاد گرفته و یاد داده و تلاوت کرده و به آن عمل نموده اند پذیرفته است.)گرچه بعضی مسئله شفاعت قرآن را نوع دیگری معنا و دست به توجیه زدهاند ولی طبق روایات بسیاری که در کتاب اصول کافی وارد شده ⁽³قرآن همانند سایر اعمال ،خیر تجسّم یافته و در قیافه يك جوانی بسیار زیبا ظاهر شده و در برابر اهل قیامت عبور میکند به طوری که همه فرشتگان و انبیاء و مؤمنان خیال میکنند او یکی از افراد آنان است ولی از جلوی همه آنها گذشته و در مقامی والا قرار میگیرد و آنگاه از هواداران خود شفاعت میکند و میگوید !خدایا فلانی درراه من زجرها کشید و از من مواظبت نمود امروز او را از بهترین نعمتها بهره مند فرما .)جالب اینکه شفاعت قرآن تنها برای نجات از قهر خداوند

نیست، بلکه طبق روایات شفاعت برای زیاد شدن و ارتقای مقام و درجه نیز هست⁽¹.)امام مهدی علیه السلام نیز مقام شفاعت .دارد پیامبر در وصف او فرمود: «وَ الْمَهْدِى شَفِيعُهُمْ يَوْمَ الْقِیامَةِ»⁽². در روایت دیگری نیز :فرمود: «والقائم شَفِيعُهُمْ يوْمَ الْقِيامَة ؛ وقائم آل محمد شفیع آنها در روز قیامت است⁽³⁾.)به خاطر همین است که صاحب کتاب مکیال المکارم درباره یکی از فایدههای دعا کردن در حق امام مهدی مینویسد :دعا کردن برای تعجیل فرج صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف مايه رستگاری به شفاعت آن حضرت است ... .حضرت صادق علیه السلام فرمود:در روز قیامت مردی را که امر شده به آتش ببرند از کنار مومنی که در دنیا با او آشنا بوده میگذرانند.او به این مؤمن میگوید به فریادم برس که در دنیا به تو نیکی میکردم و در حوائجی که به من رجوع میکردی یاریات مینمودم آیا امروز پاداشی برای من داری؟ پس مؤمن به فرشته گماشته او میگوید:او را رها کن پس خداوند سخن مؤمن را میشنود و به آن فرشته امر میکند که فرمان مؤمن را بپذیرد و آن

شخص را آزاد می سازد⁽¹.)صاحب مکیال بعد از نقل این روایت مینویسد وقتی وضع مؤمن باکسی که رابطه جزئی با او دارد چنین باشد؛ بدون تردید عجل الله تعالى مولای ما حضرت صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف شفاعت میکند در حق کسی که پیوسته برای آن حضرت دعا نماید و او را روز قیامت در عذاب رها نمیسازد؛ زیرا دعا از روابط مهم و ریسمانهای محکم است که نشانه محبت و مایه مسرت و از اقسام یاری و انواع خدمت آن حضرت است.### 12. هردو شفادهنده هستندقرآن شفادهنده است: ﴿ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَرَحْمَهُ لِلْمُؤْمِنين :⁽²⁾)امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف هم شفاء برای مومنین است ⁽³. امام باقر علیه السلام دراین باره میفرمایند:)هر کس قائم اهل بیت مرا درک کند؛ اگر به بیماری دچار باشد شفا یابد و چنانچه دچار ناتوانی باشد توانا و نیرومند میشود⁽⁴)در روایتی از امام حسین علیه السلام آمده است که هیچ نابینا زمین گیر و دردمندی بر روی زمین نمیماند مگر آنکه خداوند در عصر ظهور

درد او را برطرف می سازد ⁽¹)### 13. هردو نورندقرآن نور است ﴿ وَأَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبينا ⁽²⁾. و همچنين خداوند در آیه 15 سوره مائده فرمود: ﴿قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُور.)یکی از القاب قرآن ناطق این عصر و زمان امام مهدی علیه السلام هم نور است⁽³.)و در ادعیه و زیارات به این معنی بسیار اشاره شده است؛ مانند :الف السّلامُ عَلَيكَ يا نُورالله؛ درود بر تو ای نور خدا⁽⁴⁾)ب نورک المتالق و ضیائک المشرق؛ نورتو تابنده و پرتو فروزان⁽⁵⁾)ج نورالله الذى لا يخبوا؛ نور خدا که خاموش نشود⁽⁶⁾)د اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا نُورَ اللهِ الَّذى؛ درود بر تو ای نور خدا که هرگز خاموشی ندارد⁽⁷⁾)ه « نُورِ أَبْصارِ الْوَرى»⁽⁸⁾.)### 14. هر دو چراغ هدایتندقرآن چراغ هدایت است. امام علی علیه السلام درباره قرآن می فرماید

وسراجاً لا يخبوا توقده؛ قرآن چراغی است که درخشندگی آن زوال نپذیرد⁽¹.)در قرآن کریم آخرین پیامبر الهی صلى الله عليه واله به «سراج» تشبیه شده است⁽². امام مهدی هم چراغ هدایت است. در زیارت حضرت معصومه یکی از القاب ذکر شده برای امام مهدی «سراجك» است.)یوسف زهرا علیها السلام در این عصر تنها چراغ راه هدایت است. او «سراج الله» است و تاریکیها را می زداید و چشمها و دلها را به خداوند متعال متوجه مینماید .از تشبیه قرآن و خاتم الانبیاء صلى الله عليه واله و خاتم الاوصیاء عجل الله تعالی فرجه الشریف به «سراج» در می یابیم همان طوری که پیامبر اکرم صلى الله عليه واله به مردم را به سوی خداوند متعال فراخواند امام مهدی علیه السلام نیز همانند قرآن و ،پیامبر چراغ هدایت است.### 15. در برابر هر دو مسئولیمدر قبر از ما درباره هر دو سؤال میشود .امام سجاد علیه السلام درباره این دو مورد که انسان بازخواست میشود فرمود: «عن کتابک الذي كنت تتلوه؛ و از کتابت که آن را تلاوت میکردی، می پرسند».و آنگاه و عن اما مک الذي كنت تتولاه؛ و از امامی که تو ولایت آن

را داری میپرسند⁽¹.)قطعاً بر اساس آیات ⁽²از ما در رابطه امام زمان سؤال می کنند.)در ذیل آیه شریفه «ثُمَّ لَتُسْتَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ »⁽³روايات ،متعددی امامت و ولایت را نیز از مصادیق نعمت مورد سؤال در آیه برشمرده اند ⁽⁴⁾)همچنین پیامبر صلى الله عليه واله فرمود:ثُمَّ اَسْأَلُهُمْ ما فَعَلْتُمْ بِکِتابِ اللّهِ وَ بِاَهْلِ بَیْتی از مردم سؤال می شود که با قرآن و اهل بیت من چگونه عمل کردید؟ ⁽⁵)### 16. هر دو خاتمندقرآن خاتم کتابهای آسمانی است؛ زیرا خداوند در آیه 40 سوره احزاب به طور صریح مسئله خاتمیت پیامبر اسلام صلى الله عليه واله را مطرح فرموده که ما كان مُحَمَّدُ با أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخاتَمَ النَّبِيين ؛ محمد صلى الله عليه واله ، پدر هيچ يك از مردان شما ، نبوده و نیست بلکه رسول خدا و خاتم پیامبران است؛ و خداوند به

همه چیز آگاه است .گفتنی است در قرآن به طرق مختلف بر خاتمیت اشاره شده است؛ از جمله اینکه بیش از 30 مرتبه در عبارتهای مختلف کلمه «مِنْ قَبْلِكَ» ذكر شده ولی حتی برای یک بار هم کلمه « مِنْ بَعْدِكَ»نیامده است .امام مهدی هم خاتم الاوصیاء است. در ادعیه آمده است اَللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَى خَاتِهِمْ وَقَائِهِمْ، اَلْمَسْتُورِ عَنْ عَوَالِهِمْ .⁽¹.)در فراز دیگری آمده استالسَّلَامُ عَلَيْكَ يَا خاتم الاوصياء ⁽².)طريف ابونصر :گوید بر صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف وارد شدم؛ آن حضرت فرمود برای من صندل احمر( نوعی چوب خوشبو بیاور؛)پس برای ایشان آوردم آن حضرت رو به من کرد و فرمود: آیا مرا میشناسی؟ گفتم بله سپس :فرمود من کیستم؟ عرض کردم شما آقای من و فرزند آقای من هستید. پس آن حضرت فرمود:مقصودم این نبود گفتم خداوند مرا فدای شما گرداند بفرمایید مقصودتان چه بود؟ حضرت فرمود :أَنَا خَاتَمُ الْأَوْصِياءِ وَبِي يَدْفَعُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ البَلاءَ عَنْ أَهلي وَشِيعَتى؛ من خاتم الاوصیاء هستم که خداوند به وسیله

من، بلا را از اهل و شيعيانم دور مي‏سازد⁽¹.)علاوه بر خاتم الاوصياء از حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف به عنوان «خاتم الائمه» نيز ياد شده است؛ چنان كه رسول گرامي اسلام(صلي الله عليه و آله وسلم) مي‏فرمايد: «مَعَاشِرَ النّاسِ اِنّي نَبي وَعَلي وَصيي اَلا اِنَّ خَاتَمَ الاَئِمّةِ مِنّا القائِمُ الْمَهْدي...»؛⁽²⁾«اي مردمان! من پيامبرم و علي جانشين من. آگاه باشيد كه خاتم الائمه، قائم و مهدی از ما است».)

## فصل دوم: مهدویت نمادهای قرآنی### اشاره

آیاتی که مربوط به بحث مهدویت است، در کتاب پرتویاز آیه های مهدوی برگرفته از تفسیر نور انتخاب و به رشته تحریر درآمده است؛ اما اینجا مطلب این است که در بحث مهدویت هر مطلبی داریم میتوانیم شبیه و نظیر آن را از قرآن بیاوریم تا بر همگان ثابت شود این مطلب غیرعادی نبوده و نیست⁽¹.)### 1. مژده و بشارتقبل از تولد امام مهدی، انبیاء و اولیا به آمدنش بشارت داده بودند؛ پیامبرصلى الله عليه واله میفرماید:أَبَشِّرُكُمْ بِالْمَهْدِى ...؛ شما را بشارت به آمدن مهدی میدهم که در امت من برانگیخته میشود و زمین را آکنده از عدل و داد میسازد همان گونه که از ظلم وجور پرشده است. ⁽²)در قرآن بشارت زیاد است؛ حتی مژده به ولادت هم مطرح شده است و این مسئله منحصر به امام مهدی نیست.

1. فَبَشَّرْناها بِإِسْحاقَ وَ مِنْ وَراءِ إِسْحاقَ یَعْقُوبَ⁽¹ما او همسر ابراهیم را به(فرزندی به نام)اسحاق و پس از اسحاق،(فرزندی به نام)یعقوب بشارت دادیم.)2. فَبَشِّرْناهُ بِغُلامٍ حَلِيمٍ؛⁽²پس ما او (ابراهیم )را به نوجوانی بردبار مژده دادیم.)3.انَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيحْي ⁽³: خداوند تو (زکریا) را به فرزندی به نام یحیی بشارت میدهد)4. يا مَزيمُ إِنَّ اللهَ يبشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ ⁽⁴: اى مريم همانا خداوند تو را به کلمه و نشانه ای از سوی خویش به نام مسیح عیسی پسر مریم بشارت میدهد .)### 2.تولد مخفیانهتولد امام زمان علیه السلام مثل تولد حضرت موسى و حضرت ابراهیم علیهما السلام است. به بنی عباس گفته بودند از امام حسن عسگرى علیه السلام بچهاى متولد مى‏شود كه كاخ ظلم را به هم مى‌ریزد. آنها هم تالشهایی انجام دادند و جاسوسهای زیادى را گذاشته بودند که حضرت متولد نشود یا اگر تولد یافت، او رابه شهادت برسانند؛ اما بااراده الهی، حضرت مخفیانه به دنیا آمدند.

یعنی همانطور که فرعون شنیده بود فردی از بنی اسراییل میآید و نظام سلطه او را برهم میزند، بنی العباس هم شنیده بودند دوازدهمین جانشین پیامبر، ظلم را از بین میبرد؛ لذا به همین خاطر تالشهای زیادی کردند و این ماجرا سبب شد تا تولد امام مهدی پنهانی صورت گرفت.شما میدانید در طول شش سال امامت امام حسن عسکری، خفقان شدیدی بر اهلبیت و شیعه حاکم بود و سختگیریهای حکومتی که ناشی از ترس حاکمان از تولد امام مهدی بود بسیار مشاهده میشود. امام عسگری علیه السلام میفرماید:بنیامیه و بنی العباس به دو علت، شمشیرهایشان بر روی ما کشیده بود: اول، آنها بهخوبی میدانستند که در حکومت و خالفت حقی نداشته، بنابراین از ادعای ما در خالفت هراس داشتند. دوم، آنها با توجه به روایات متواتر فهمیده بودند که نابودی سلطنت ظالمانه به دست «قائم» ما میباشد و شک نداشتند که خودشان از حکام ظالم میباشند؛ به همین جهت تمام تاش خود را در جهت کشتن اهلبیت پیامبر و از بین بردن نسل او به کار گرفته بودند تا شاید از والدت «قائم» جلوگیری کرده و یا در صورت تولد، او را به شهادت برسانند؛ پس خداوند إبا داشت تا امرش را برای احدی از آن ظالمان برما سازد و خداوند نورش را به سرانجام میرساند، گرچه کافران

ناخوشـایند باشند⁽¹.)بنابراین تولد مخفیانه در عالم منحصر به امام زمان نیست؛قرآن تولد حضرت موسی را نیز پنهانی مطرح میکند و این ماجرا درسورههاى قصص و طه آمده است.وقتی به فرعون خبر دادند امسال پسرى متولد مى‏شود كه كاختو را زیرورو مى‏كند، فرعون هم به جاسوسهایش دستور داد امسال هر نوزاد پسری که به دنیا آمد را بكشند. مادر موسى وقتى موسى را به دنیا آورد و دید بچه اش پسر است، خیلى مضطرب و آشفته مى‏شود. مى‏گوید:الان جاسوسهاى فرعون بچه مرا مى‏كشند؛ اما: وَأَوْحَينا إلى ام مُوسى أَنْ أَرْضِعيه ... ⁽²خداوند به مادر موسی الهام کرد که او را شیر داده در صندوق بگذار و به رودخانه بیانداز تا از شر مأموران فرعون در امان بماند.)### 3. امامت در کودکیما معتقدیم امام مهدی در سن پنج سالگی به امامت رسیده است. این مسئله در قرآن نیز نظیر و شبیه دارد:1. يحْيِي خُذِ الْكِتابَ بِقُوَّةٍ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيا:⁽³اى يحيى !)کتاب (خدا را با قدرت بگیر و در کودکی به او حکمت (و نبوّت) دادیم .)

2. قالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتانِي الْكِتابَ وَجَعَلَنِي نَبِيا؛⁽¹عيسى به سخن آمد (و :گفت منم بنده خدا او به من کتاب (آسمانی) داده و مرا پیامبر قرار داده است .)از امام باقر سؤال شد که آیا حضرت عیسی در گهواره نیز حجت خدا بر مردم بود؟ حضرت فرمودند عیسی علیه السلام نبی بود، اما مرسل نبود؛ وقتی به سن هفت سالگی ،رسید مقام رسالت نیز به او اعطا شد ⁽²)### 4. غیبتما معتقدیم امام مهدی در غیبت به سر برده و میبرند و این مسئله در قرآن برای سایر حجت های الهی بیان شده است، مانند غیبت حضرت یوسف از برابر دیدگان پدر شیخ صدوق انگیزه خود از نگارش كتاب كمال الدين و تمام النعمة را دفاع از مسئله غیبت بیان می کند؛ حتی نحوه تألیف این اثر بر اساس ذکر غیبت انبیاء می.باشد شیخ صدوق در این باره می نویسد:بعد از زیارت علی بن موسی الرضا علیه السلام به نیشابور رفتم. در آنجا شیعیان به دیدن من میآمدند و شبهاتی را درباره امام زمان علیه السلام مطرح میکردند که من هم سعی فراوانی در حل آن شبهات ،نمودم تا آنکه به قم آمدم

درآنجا نیز شیخ نجم الدین به دیدارم آمد. او نیز از من درخواست نگارش کتابی در این باره داشت و من هم به ایشان وعده اجابت دادم شبی در خواب دیدم مشغول طواف خانه خدا هستم که در همین موقع امام زمان علیه السلام را دیدم آن حضرت به من فرمود: «چرا کتابی درباره غیبت نمی نویسی تا خداوند به وسیله آن غم و غصه ات را برطرف سازد؟» عرض کردم: «ای فرزند رسول خدا من در این باره چند کتاب نوشته ام.» آن حضرت فرمود «اینک کتابی بنویس و در آن به غیبتهای پیامبران الهی اشاره کن!». پس از آن از خواب بیدار شدم و بر آن شدم تا این کتاب را بنویسم⁽¹.)یکی از نمونه های غیبت انبیاء غیبت حضرت موسی است که مدتی در برابر دیدگان قوم بنی اسراییل نبود خداوند متعال در قرآن می فرمایدو ما با ،موسی سی شب در کوه ،طور برای نزول تورات و آیات الهی وعده گذاشتیم و آن را با افزودن ده شب کامل کردیم پس میعاد پروردگارش چهل شب کامل شد و موسی پیش از رفتن به این وعده گاه به برادرش هارون :گفت در میان امت من جانشین من باش و کار مردم را اصلاح کن و از راه و روش مفسدان پیروی مكن⁽².

در آیه 51 سوره بقره، سخن از وعده چهل شب با موسی است: وَإِذْ واعَدْنا مُوسى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً . ولی در اینجا سی شب به اضافه ده شب است که به فرموده امام باقر لا فلسفه این کار آزمایش بنی اسرائیل بوده است در روایات میخوانیم: سی شب آن در ماه ذى القعده و ده شب آن در اوّل ماه ذی الحجه بوده است.

قرآن میفرماید :

پس موسی خشمگین و اندوهناک به سوی قوم خود بازگشت (و) :گفت ای قوم من آیا پروردگارتان به شما وعده ای نیکو (نزول تورات) نداد؟ آیا مدت (غیبت من) بر شما طولانی شد؟ یا اینکه میخواستید خشمی از طرف تخلّف پروردگارتان بر شما فرود آید که با قرار و موعد من کردید؟!⁽¹⁾.

5. فعالیت در غیبت

امام مهدی در این دوران فعالترین موجود هستی است که در دعای امام رضا با عنوان «الْجَحْجَاحِ الْمُجَاهِدِ» ذکر شده است؛⁽²⁾یعنی امام مهدی سرور بزرگوار مجاهد است. منتهی مردم از این فعالیتها آگاه .نیستند نمونه قرآنی آن مصاحب حضرت موسی است که کشتی را سوراخ کرد، بچه ای را کشت و دیواری را ترمیم

نمود و مردم فعالیتهای او را ندیدند؛ بلکه فقط آثار آنها را دیدند زیرا اگر او را به هنگام سوراخ کردن کشتی یا کشتن می دیدند رهایش نمی کردند.

در سوره کهف ، آیه 71 آمده:

فَانْطَلَقا حَتَّى إذا رَكِبا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَها قالَ أَخَرَقْتَها لِتُغْرِقَ أَهْلَها لَقَدْ جِئْتَ شَيْئاً إِمْراً پس آن دو (موسى و خضر) به راه افتادند تا آنکه سوار کشتی شدند. (خضر) آن را سوراخ کرد موسی( از روی اعتراض یا تعجب) :گفت آیا آن را سوراخ کردی تا سرنشینان آن را غرق کنی؟ راستی که کار ناروایی انجام دادی !

در سوره کهف، آیه 74 میخوانیم

فَانْطَلَقا حَتَّى إِذا لَقِيا غُلاماً فَقَتَلَهُ قالَ أَقَتَلْتَ نَفْساً زَكِيةً بِغَيرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيئاً نُكْراً؛ پس به راه خود ادامه دادند تا به نوجوانی برخورد کردند پس خضر او را کشت موسی گفت: آیا بیگناهی را بدون آنکه کسی را کشته باشد کشتی؟ به راستی کار زشت و منکری انجام دادی

و در آیه 77 آمده:

فَانْطَلَقا حَتَّى إِذا أَتَيا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يضَيفُوهُما فَوَجَدا فيها جداراً يريد أَن ينْقَضَ فَأَقامَهُ قالَ لَوْ شئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْراً؛ پس آن دو به راه خود ادامه دادند تا به اهل یک آبادی رسیدند از اهل آنجا غذا ،خواستند آنان از مهمان کردن آن دو سرباز زدند. پس آن دو در آنجا دیواری را یافتند که در حال ریزش بود ،خضر دیوار را برپا

کرد. موسی با تعجب گفت اگر میخواستی برای این کار مزد میگرفتی .

آیا اگر مردم آنجا میدیدند آن دو دیوار خرابه ای را بدون مزد درست می کنند مسخره نمی کردند؟! آنها فقط بعداً متوجه شدند کشتی سوراخ شده بچه کشته شده و دیوار درست شده است؛ و اگر قرآن پرده از راز این قضایا برنمی داشت، هیچ کس از آن آگاه نمیشد . لذا الآن ما از فعالیتها و کارهایی که حضرت انجام می دهند آگاه نیستیم و بعداً می فهمیم امام در این دوران چه کارهای مهمی را انجام داده است.

6. نیابت

ما معتقدیم در دوران غیبت صغرا چهار نفر به عنوان نائبان خاص و در غیبت کبرا فقهاى جامع الشرایط نائبان عام حضرت مهدی هستند و این مسئله در قرآن مطرح شده است ...وَ قالَ مُوسى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ؛⁽¹⁾و ما با موسی، سی شب (در کوه ،طور برای نزول تورات و آیات الهی) وعده گذاشتیم آن را با افزودن ده شب کامل کردیم، پس میعاد پروردگارش چهل شب کامل شد و موسی پیش از رفتن به این وعده گاه به برادرش هارون :گفت در میان امّت جانشين من باش و کار مردم را اصلاح کن و از راه و روش مفسدان پیروی مکن

بنابراین همان طوری که حضرت موسی برای دوران غیبت هارون را جانشین خود و رهبر مردم ،قرارداد امام مهدی هم برای دوران غیبت ،خود جانشینانی را قرارداد

7. طول عمر

عمر طولانی دادن به بشر برای خداوند محال نیست؛

همان گونه که حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را قرنها زنده نگه داشته تا حکومت عدل جهانی را بر پا کند گرچه جسم تمام مردم پس از کهولت سن فرسوده میشود ولی آن حضرت به گفته بزرگان دین همچنان در چهره انسان چهل ساله ثابت است و این جای تعجب نیست.

در قرآن برای طول عمر شبیه و نمونه بیان شده است. طولانی بودن عمر حضرت نوح ⁽¹⁾و زنده بودن حضرت عیسی⁽²⁾نمونه هایی از این قبیل است گفتنی است تنها پیامبری که مدت رسالتش در قرآن بیان شده، حضرت نوح علیه السلام است. البته 950 سال مدت رسالت آن حضرت تا زمان طوفان است اما مدت پیامبری ایشان پس از طوفان و سالهای عمرش بیان نشده است. درباره مدت رسالت حضرت نوح در قرآن آمده

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إلى قَوْمِهِ فَلَيتَ فيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلا

خَمْسِينَ عاماً فَأَخَذَهُمُ الطُّوفانُ وَ هُمْ ظَالِمُونَ؛⁽¹⁾و به راستی نوح را به سوی قومش ،فرستادیم پس در میان آنان هزار ،سال به استثنای پنجاه سال درنگ کرد ولی جز اندکی از مردم به سخن او گوش ندادند؛ پس طوفان قهر) (خداوند آنان را در حالی که ستمگر بودند، فراگرفت .

قرآن بابیان عمر طولانی انسانهای گذشته، آن را امری ممکن و شدنی خوانده است. مثال ساده آن این است که در صورت همه ما موی ابرو و مژه دهها سال ثابت است در صورتی که موی سر و صورت همواره در حال تغییر و تحول است با آنکه آب و غذا و هوا و محل هر دو ،مو، یکی است. آری خداوند میتواند انسانی را ثابت و دیگران را متغیر قرار دهد همچنین گاهی پرسیده میشود که چگونه عمر بیش از هزار سال حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را باور کنیم؟ پاسخ آن است که در آیه 259 سوره بقره میخوانیم شخصی که به گفته روایات و تفاسیر عزیر نام داشت. از کنار یک آبادی عبور میکرد که دیوارهای آن بر روی سقفهایش فروریخته بود و مشخص بود که مدتی طولانی از مرگ ساکنین آنجا و زمان تخریبش میگذرد با خود گفت: «خداوند چگونه ساکنین اینجا را پس از مرگشان زنده میکند؟

خداوند در همان لحظه جانش را گرفت و پس از صد سال زنده کرد و به او گفت: «چقدر درنگ کردی؟ گفت: «یک روز یا بخشی

از یک روز!» خداوند فرمود: «نه؛ بلکه صد سال است که در این­جا مانده‏اى. به غذا و نوشیدنى خود که همراه داشتى، نگاه کن که با گذشت سال­ها تغییر نکرده است. به الاغ خود نگاه کن که هیچ اثرى از آن باقى نمانده است. ما زنده شدن تو را نشانه و حجتى براى مردم قرار مى‏دهیم. اکنون به استخوان‏هاى الاغ مرده خود بنگر و ببین که چگونه آنها را به هم پیوند مى‏دهیم و بر آن ها گوشت مى‏پوشانیم و زندگى دوباره به آن مى بخشیم‏».

بنابر این آیه، غذا و نوشیدنى به مدت صد سال تغییر نکرد؛ در حالىکه به طور طبیعى می بایست پس از چند روز فاسد مى‏شد. صد سال برابر ۵۲۰۰ هفته است و خداوند غذایى که فقط یک هفته سالم می ماند را ۵۲۰۰ برابر عمر طبیعى‏اش سالم نگاه داشت. اکنون به سراغ عمر امام زمان مى‏رویم که هنوز حتى به حد ۲۰ برابر عمر طبیعى نرسیده است. بنابراین نه دلیل عقلى بر محدود کردن عمر انسان داریم و نه عمر طولانى، چیز محالى است.

از طرفى تعجب ما از طولانى بودن عمر به خاطر مقایسه آن با خودمان و قدرت محدود خودمان است. در حالی­که نمونه‏هاى دیگرى از طول عمر نیز در تاریخ و طبیعت وجود دارد؛ از جمله: مدت رسالت حضرت نوح (۹۵۰ سال)، اصحاب کهف و خواب چند صدساله آنها، عمر چندین هزارساله نوعى ماهى و برخى از درختان و… .

آرى! خداوندى که به استخوان، قدرت شنیدن و به پیه چشم، قدرت دیدن مى‏دهد، مى‏تواند عمر انسان را نیز طولانى کند

8.احاطه بر ما

ما معتقدیم در منظر امام هستیم و او بر احوالات ما علم و آگاهی دارد که بهترین نمونه قرآنی، اطلاعات حضرت عیسی از زندگی مردم بوده است :

وَ أُنبِّئُكُمْ بما تَأْكُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فِي بُيوتِكُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ؛⁽¹⁾و از آنچه میخورید و آنچه در خانه هایتان ذخیره میکنید به شما خبر میدهم به راستی اگر ایمان داشته باشید در این معجزات برای شما نشانه و عبرتی است.

وقتى انبياء علم غیب دارند و حتی به جزئیات زندگی مردم آگاهند به راحتی میتوان گفت امام مهدی آگاه به همه مسائل ماست نیک میدانید در قرآن و روایات، مطالبی بیان شده که نشان میدهد انبیاء و اولیای الهی علم غیب داشته اند؛ همچنین آیات و روایاتی به چشم میخورد که نشانگر آن است که آنان علم غیب !ندارند جمع میان این دو دسته آیات و روایات به چند صورت است:

الف) آنجا که میفرماید علم غیب نمیدانند مراد آن است که آن بزرگواران از پیش خود غیب نمیدانند و آنجا که میگوید غیب میدانند یعنی با اراده و الهام و وحی خدا می دانند نظیر آنکه میگوییم فلان شهر نفت ندارد یا نفت دارد که مراد ما از نداشتن

این است که زمین آن نفت خیز نیست یعنی از خود نفتی ندارد و مراد از داشتن نفت آن است که به وسیله لوله و ماشین و کشتی و ،قطار نفت به آنجا میرسد.

ب) علم غیب دو گونه است که انبیاء بخش اعظم آن را می دانند، نظیر اخباری که قرآن به نام غیب به پیامبر اسلام وحی فرمود:

تِلْكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيبِ نُوحِيهَا إِلَيكَ؛⁽¹⁾و بخشی از علم غیب مخصوص خداوند است و هیچکس از آن اطلاعی ،ندارد نظیر علم به زمان برپایی قیامت .

پس آنجا که نمیدانند یعنی بخش مخصوص به خداوند را نمیدانند و آنجا که میدانند یعنی بخشی دیگر را میدانند.

ج) مخاطبان آن بزرگواران متفاوت بودند؛ بعضی اهل غلوّ و مبالغه بودند که پیامبران و ائمه اطهار علیهم السلام به آنان میفرمودند ما غیب نمیدانیم تا درباره آنان مبالغه نکنند. و بعضی در معرفت آن بزرگواران ناقص بودند که پیامبر و امام برای رشد آنان، گوشه ای از علم غیب خود را عرضه میکردند

د) مراد از نداشتن علم غیب نداشتن حضور ذهنی است ولی به فرموده روایات برای امامان معصوم عمودی از نور است که با مراجعه به آن از همه چیز آگاهی پیدا می کنند. نظیر انسانی که میگوید من شماره تلفن فلانی را نمیدانم ولی دفترچه راهنمایی

دارد که میتواند با مراجعه به آن همه شماره ها را بگوید.

ه ) آگاهی از غیب همه جا نشانه کمال نیست بلکه گاهی است. مثلاً شبی که حضرت علی علیه السلام در جای پیامبر صلی الله علیه واله خوابیدند اگر علم داشتند که مورد خطر قرار نمی گیرند کمالی برای آن حضرت محسوب نمیشد زیرا در این صورت همه حاضر بودند جای آن حضرت بخوابند؛ در اینجا کمال به ندانستن است.

و) خدا علم غیبی را که توقع سود و زیان در آن است به آنان مرحمت نمیکند؛ نظیر همین آیه مورد بحث، ولی در مواردی که هدف از علم غیب ارشاد و هدایت مردم باشد خداوند آنان را آگاه میسازد همان گونه که عیسی علیه السلام به یاران خود فرمود من میتوانم بگویم که شما مردم در خانه خود نیز چه چیزی را ذخیره کرده ايد: (وَما تَدَّخِرُونَ فِي بُيوتِكُمْ) .

اهل مکه به رسول خدا صلى الله عليه واله :گفتند اگر با خدا ارتباط داری چرا از گرانی و ارزانی اجناس در آینده باخبر نمیشوی تا بتوانی سود و منفعتی به دست آوری و آنچه به زیان شماست کنار بگذاری؟ در اینجا آیه 188 سوره اعراف نازل شد:

﴿ قُلْ لا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعاً وَ لا ضَرًّا إِلَّا ما شاءَ اللهُ وَلَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيرِ وَ ما مَسَّنِي السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ؛ بگو: من مالك هيچ سود و زیانی برای خودم نیستم مگر آنچه را خدا بخواهد و از غیب و اسرار نهان نیز خبر ندارم مگر هر چه خدا (بخواهد و اگر غیب میدانستم منافع زیادی برای خودم فراهم

می کردم و هرگز به من زیانی نمیرسید . من جز هشداردهنده و بشارت دهنده برای گروهی که ایمان می آورند نیستم.

9.انتظار

یکی از مباحث مهم ،مهدویت بحث انتظار است که از نمونه های قرآنی آن انتظار حضرت یعقوب در دوران غیبت و غربت و فراق حضرت یوسف است. او در فراق یوسف آن قدر گریست که چشمهایش را از دست داد وَ تَوَلَّى عَنْهُمْ وَ قالَ يا أَسَفى عَلى يُوسُفَ وَابْيضَتْ عَيْناهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمُ ⁽¹⁾يعقوب از فرزندان روی گرداند و گفت: ای دریغا بر یوسف پس اندوه خود را فرومی خورد (تا آنکه) دو چشمش از اندوه سفید (و نابینا )شد.

انتظار حضرت یعقوب ، واقعاً حقیقی و مثبت بود؛ اما قرآن از انتظار منفی هم سخن به میان آورده است مانند انتظار یهودیان نسبت به آمدن پیامبر صلى الله عليه واله .

خداوند متعال می فرماید

الذين آتيناهُمُ الْكِتاب يعرفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ وَإِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ:⁽²⁾(يهود، نصاری و... کسانی که به آنان کتاب آسمانی داده ایم او پیامبر اسلام را همچون پسران خود میشناسند و همانا گروهی از آنان با آنکه حق را میدانند کتمان میکنند.

در قرآن چندین مرتبه این واقعیت بازگو شده که اهل کتاب به خاطر بشارت تورات و انجیل به ظهور و بعثت پیامبر اسلام در انتظار او بودند و ویژگیهای پیامبر چنان به آنها توضیح داده شده بود که همچون فرزندان خویش به او شناخت پیدا کرده بودند، ولی با این همه گروهی از آنان حقیقت را کتمان میکردند.

قرآن در جای دیگر می فرماید

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَينَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فى التَّوْراةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ؛⁽¹⁾محمد فرستاده خداست و کسانی که با او هستند در برابر کفار سرسخت و شدید و در میان خود .مهربانند پیوسته آنان را در حال رکوع و سجود میبینی آنها همواره فضل خدا و رضای او را می طلبند نشانه آنها در صورتشان از اثر سجده نمایان است این توصیف آنها در تورات و انجیل است.

این آیه نشان میدهد که آنها نه تنها از پیامبر بلکه از جامعه ای که او تشکیل میدهد و یارانش نیز خبر داشتند.

قرآن برای شناخت دقیق اهل کتاب از پیامبر، آن را به شناخت پدر از پسر تشبیه میکند که روشنترین شناخت هاست زیرا این شناخت :

از ابتدای تولد و حتی قبل از آن شکل می گیرد؛

شناختِ چیزی است که انتظار به همراه دارد؛

و درنهایت شناختی است که در آن شک راه ندارد.

یهودیان مکه و مدینه با آن شناخت عمیقی که از رسول خدا داشتند و او را خوب و دقیق میشناختند بازهم او را نپذیرفتند يعْرِفُونَ .... لَيكْتُمُونَ» كتمان ،علم بزرگترین گناه است. قرآن درباره کتمان کنندگان می فرماید:

يلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ؛⁽¹⁾خداوند و تمام فرشتگان و انس و جن و هر ،باشعوری برای همیشه آنان را لعنت و نفرین می کنند.

بنابراین اگر انتظار واقعی و روحیه حقیقت طلبی نباشد، علم به تنهایی کافی نیست و ای چه بسا موجب کتمان هم بشود.

10.حکومت

امام مهدى حكومتى تشکیل میدهد که برکاتش را همگان درک می کنند. در قرآن نمونه هایی از حکومت معصوم ذکر شده که میتواند نمادی برای آخرین حکومت بر هستی باشد. خداوند به هر کس که شایسته و لایق باشد حکومت میدهد؛ همان گونه که به سلیمان، یوسف، طالوت و ذوالقرنین عطا نمود: ﴿تُؤْتى الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ)⁽²⁾

و در میان انبیا، حکومت هیچ پیغمبری مثل حضرت داوود نبود

حضرت سلیمان هم وارث داوود بود ﴿ وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ )⁽¹⁾. آن حضرت تنها پیغمبری بود که بالاترین حکومت را به دست گرفت.

خداوند متعال میفرماید به داوود گفتیم حکومت کره زمین را داری، اما در کتابت نوشته ایم خیلی به این حکومت تكيه نكن، اصلش آن وارثش بعداً خواهد آمد: «عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ»⁽²⁾. یعنی به حضرت داوود گفتیم فکر نکن تو آخر خط هستی، فکر نکن بالاتر از حکومت تو حکومتی نیست؛ با اینکه حکومت کره زمین راداری اما حکومت واقعی دوره آخرالزمان است حضرت عیسی (پیغمبر) اولوالعزم به نوه نوه نوه نوه پیغمبر ما حضرت مهدی علیه السلام اقتدا می کند. این مکتب ما است .

11. امدادهای غیبی

قطعاً ما در ظهور و دوران حکومت امام مهدی شاهد نصرت الهی و امداد غیبی هستیم امام محمد باقر علیه السلام می فرماید:

القائم منصور بالرعب ، مويد بالنصر؛⁽³⁾ قائم ما ( آل محمد) با ترس در دل دشمنان پیروز و با نصرت (حق) تایید میشود

نمونه های قرآنی در این رابطه عبارتند از:

أَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ مِنْ صَياصِيهِمْ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَريقاً تَقْتُلُونَ و

تَأْسِرُونَ فَرِيقاً ؛ ⁽¹⁾و خداوند کسانی از اهل کتاب (یهودیان) را که از مشرکان عرب پشتیبانی میکردند، از برج و قلعه های مرتفعشان پایین کشید و در دلهای آنان ترس و وحشت

افکند که در نتیجه شما (مسلمانان گروهی از (آنان را کشتید و گروهی را اسیر کردید.

12. رجعت

بازگشت برخی به این دنیا در حکومت امام مهدی امری مسلم و غیر قابل تردید است. این مسئله در قرآن شبیه و نظیر هم دارد؛ مانند جریان گاو بنی اسرائیل زنده شدن مردگان توسط حضرت عیسی و زنده شدن حضرت عُزیر که صدسال مرد و دوباره زنده شد. خداوند در همین دنیا بارها مردگان را زنده کرده است. نمونه ای از این حقیقت آیه 243 سوره بقره است :

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفُ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقالَ لَهُمُ اللهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْياهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ

وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ؛ آیا ندیدی کسانی را که از ترس مرگ از خانههای خود فرار کردند در حالی که هزاران نفر بودند، پس خداوند به آنها گفت: بمیرید و آنها مردند سپس آنان را زنده کرد تا درس عبرتی برای آیندگان باشند؟ همانا خداوند نسبت به مردم احسان میکند ولی بیشتر مردم سپاس نمی گذارند .

در شأن نزول این آیه آمده است دریکی از شهرهای شام که حدود هفتاد هزار خانوار جمعیت داشت بیماری طاعون پیدا شد و با سرعتی عجیب مردم را یکی پس از دیگری از بین میبرد. در این میان عده ای از مردم⁽¹⁾که توانایی و امکانات کوچ داشتند به امید اینکه از مرگ نجات پیدا کنند از شهر خارج شدند؛ پروردگار، آنها را در همان بیابان به همان بیماری نابود ساخت.

از برخی روایات استفاده میشود که اصل بیماری مزبور در آن ،شهر به عنوان مجازات بود زیرا وقتی رهبر و پیشوای آنان از آنها خواست که خود را برای مبارزه و جهاد آماده کرده و از شهر خارج ،شوند آنها به بهانه اینکه در منطقه جنگی مرض طاعون شایع است از رفتن به میدان جنگ خودداری کردند و خداوند آنها را به همان چیزی که بهانه فرار از جنگ قرار داده بودند مبتلا ساخت. در برخی تفاسیر و روایات⁽²⁾آمده است وقتی حزقیل نبی یکی از

پیامبران بنی اسرائیل از آنجا عبور می کرد، از خداوند درخواست کرد که آنها را زنده کند خداوند دعای او را اجابت کرد و آنها را مجدداً زنده نمود و به زندگی بازگشتند. البته این الطاف الهی هشدار و درس عبرتی برای آیندگان تاریخ است که انسان بفهمد و شکرگزار خداوند باشد.

صاحب تفسير المنار مرگ و حیات در آیه را به شکلی سمبوليك معنا کرده و آن را کنایه از به دست آوردن استقلال و از دست دادن آن دانسته است . صاحب تفسير الميزان ضمن انتقاد شدید از این طرز تفکر می فرماید: باید به ظاهر آیات معتقد بود وگرنه لازم میآید تمام معجزات و امور خارق العاده را توجیه یا تأویل نمائیم.

شیعه به رجعت و زنده شدن گروهی از افراد قبل از قیامت اعتقاد دارد و علاوه بر صدها ،حدیث از آیاتی همچون این آیه، امکان وقوع آن را استفاده میکند.

فصل سوم: قرآن در سیره امام مهدی

اشاره

درسیره امام مهدی انس بسیار زیادی با قرآن وجود دارد علاوه بر احادیثی که در این رابطه وجود دارد استفاده از آیات در کلام و توقیعات ایشان این حقیقت را بر ما واضح میسازد به نمونه ای از آن که در سن کودکی از حضرت به یادگار مانده است اشاره می کنیم در مورد جانشین حضرت عسکری عللا بين شيعيان اختلاف پیش آمد؛ عده ای :گفتند یازدهمین امام در حالی از دنیا رفت که جانشینی نداشت؛ اما دیگران گفتند: «هرگز چنین نیست آن حضرت پیش از رحلت خویش فرزندش را جانشین خود معین و مشخص کرد و ...».

پس از این ،اختلاف برای روشن شدن حقیقت و قطع ریشهٔ اختلاف نامهای پیرامون همین موضوع نگاشتند و به سوی امام مهدی علیه السلام فرستادند. پاسخ آن با خط خود حضرت رسید که نوشته بودند: ... به ما رسیده است که جماعتی در دین خود دچار تردید شده اند و در مورد ولات امر خود به شک و تردید افتاده اند؛ این خبر ما را به غصه و اندوه واداشته است این غم و اندوه ما به جهت شماست نه برای خود ما زیرا خداوند با ماست و دیگر نیازی به غیر او نداریم حق با ماست، هر کس از ما دوری گزیند ما را به وحشت نمی اندازد. ما پرورده پروردگار خود هستیم و دیگران پرورده ما

هستند. ⁽¹⁾

ص 179

يا أيهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأولى الأمر مِنْكُمْ؛⁽²⁾ ای کسانی که ایمان آورده اید، از خدا اطاعت کنید، از پیامبر و اولی الامر که از شماست، اطاعت کنید.

حضرت در توقیع دیگر در همین ایام⁽³⁾به آیه دوم سوره عنکبوت استدلال می فرماید أَحَسِبَ النَّاسُ أن يتركوا أن يقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا ُيفْتَنُونَ؛ آيا مردم پنداشتند که تا گفتند ایمان آوردیم رها میشوند و مورد آزمایش قرار نمیگیرند .

و ازجمله همین توقیعات در پاسخ عریضه محمد بن علی بن هلال كرخی شرف صدور یافته که حضرت می فرماید

ای محمد بن علی خداوند متعال بالاتر از آن است که به وصف آمده و او را حمد و ثنا گویند ما خاندان رسالت شریک در علم خداوند و قدرت او نیستیم بلکه غیب و علم به آن مختص ذات پاک اوست؛ چنانکه در قرآن مجیدش فرموده است ای حبیبم بگو غیب در

آسمانها و زمین مختص ذات پاک خداوند است. من همه آباء و اجداد گرامیام از اولین آدم و نوح، ابراهیم و موسی و دیگر پیامبران الهی - و از آخرین - محمد و علی و دیگر بزرگواران از ائمه معصومین علیهم السلام تا امروز که نوبت امامت به من رسیده است همگی بندگان خدا هستیم و خداوند بزرگ در قرآنش فرموده است: «کسی که از ذکر و یاد من اعراض کند روی برگرداند)، معیشت او ضنک و سخت بوده در قیامت نابینا محشور خواهد شد. او میگوید خداوندا چرا مرا نابینا محشور کردی در حالی که من بینا بودم؟ خداوند می فرماید تو آیات ما را تکذیب نمودی؛ ما نیز تو را به دست فراموشی سپردیم⁽¹⁾.

کسی که انس با قرآن داشته باشد سخنانش قرآنی است و فرمایشاتی که از حضرت به ما رسیده است مشحون و مملو از آیات نورانی قرآن کریم است لذا یکی از سفارشهای حضرت در تشرف

آیت الله العظمی مرعشی نجفی ⁽²⁾تأکید بر تلاوت قرآن شریف

است. نیز در تشرفی که شیخ محمد حسن مازندرانی حائری خدمت حضرت داشتند بدو :فرمود بر تو باد به مواظبت بر قرائت قرآن ⁽¹⁾

سیره حضرت انس با قرآن است؛ نمونه های آن عبارت است از:

1. او تلاوت کننده قرآن است

در زیارت آل یس خطاب به حضرتش عرض می نماییم.

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا تَالِيَ كِتَابِ اللهِ وَ تَرْجُمَانَه.

آن حضرت را به حق میتوان تنها تلاوت کننده واقعی و حقیقی این کتاب الهی دانست او با غیر از قرآن انسی ندارد و در احادیث وارد شده که حضرت هنگام ولادت و بعد از ولادت قرآن

میخواندند. حکیمه گوید امام حسن عسکری علیه السلام فرمود: فرزندم را نزد من آور من سرورم را آوردم... امام فرمود: فرزندم! سخن بگو!

نوزاد پس از گواهی به یگانگی خداوند و درود بر پیامبر اکرم و پدران بزرگوارشان علیهم السلام آیات پنج و شش سوره قصص را تلاوت فرمود: ﴿وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَيْمَةٌ وَنَجْعَلَهُمْ الْوَارِثِينَ، وَنُمَكّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَنُرِى فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُمْ مَا كَانُوا يَحْذَرُونَ؛⁽²⁾و میخواستیم بر کسانی که در زمین به زبونی کشیده شده اند منّت نهیم و آنها را پیشوایان [مردم] گردانیم و ایشان را وارثان [زمین] کنیم و در زمین قدرتشان دهیم و به ،فرعون هامان و سپاهشان چیزی را که از آن حذر داشتند نشان دهیم.

انس حضرت با قرآن زیاد است. نقل است که سید بحرالعلوم در حرم با صفای امیرالمؤمنین علیه السلام این بیت را زمزمه می نمود:

چه خوش است صوت قرآن زتو دلربا شنیدن

به رخت نظاره کردن سخن خدا شنیدن

وقتی علتش را پرسیدند :گفت چون وارد حرم امیرالمؤمنین علیه السلام شدم دیدم حضرت حجت قدس سره در بالای سر مشغول تلاوت قرآن هستند.

چون صدای حضرت را شنیدم این شعر را زمزمه نمودم ⁽¹⁾.

2. او مفسر قرآن کریم است

مفسر واقعی قرآن کسی است که معانی واقعی آن را بداند و امام زمان چون با قرآن جدایی و اختلاف ندارند و از علم حضوری بهره مند می باشند از همه بیشتر به باطن قرآن راه دارند و در این عصر و زمان امام مهدى عجل الله تعالی فرجه الشریف مفسر حقیقی آیات الهی است لذا در زیارت او می گوییم: «السّلَامُ عَلَيْكَ يَا تَالِيَ كِتَابِ اللهِ وَ تَرْجُمَانَه ⁽²⁾درود بر تو ای تلاوت کننده کتاب خدا و مفسر⁽³⁾و مبین آن.

محدث جلیل، شیخ یوسف بحرانی رحمة الله در حالات شیخ ابراهیم قطیفی ( معاصر محقق ثانی ) نقل نموده است

حضرت بقیة قدس سره به منزل شیخ ابراهیم وارد شدند و از

او سؤال :کردند کدام آیه از آیات قرآنی درباره موعظه از همه مهم تر است؟ شیخ عرض کرد: آیه وإِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فيءَايَتِنَا لا يَخْفَوْنَ عَلَيْنَا أَ فَمَن يُلْقَى فى النَّارِ خَيْرُ أَم من يَأْتي عَامِناً يَوْمَ الْقِيَمَةِ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ إِنَّهُ بمَا تَعْمَلُونَ بَصِير⁽¹⁾کسانی که آیات ما را تحریف میکنند بر ما پوشیده نخواهد بود آیا کسی که در آتش افکنده میشود بهتر است یا کسی که در نهایت امن وامان در قیامت به عرصه محشر میآید؟ هر کاری که میخواهید بکنید؛ او به آنچه انجام می دهید بیناست.

حضرت فرمودند راست گفتی ای شیخ ! آنگاه از نزد او خارج شدند. شیخ از اهل بیت خود پرسید فلانی رفت یا هنوز نرفته است؟ :گفتند ماکسی را ندیدیم که داخل شده باشد و کسی را هم ندیده ایم که خارج شود ⁽²⁾

3. او زنده کننده و تجدید کننده قرآن است

در عصر غیبت و دوران آخرالزمان ⁽³⁾- که قرآن و تعالیم عالیه آن تعطیل شده است او میآید و قرآن و احکامش را حیات نو می بخشد، لذا در دعای عهد درخواست ظهور امام مهدی را داریم تا بیاید و قرآن را زنده کند: «وَ مُجَدِّداً لِما عُطِلَ مِنْ أَحْكامِ كِتابِكَ و تجدید کننده احکامی از قرآن مجیدت که تعطیل شده است. یکی از ویژگیهای حکومت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف احیاء دین

و احکام قرآن است؛ زیرا میدانیم آن حضرت هنگامی ظهور خواهد کرد که از قرآن جزائری و از اسلام جز اسمی درمیان مسلمانان باقی نمانده است وقتی که به دستورات دین در جامعه عمل نشود و قوانین آن پیاده نگردد میتوان گفت که دین در آن جامعه مرده ،است لذا امام علی درباره امام زمان این تعبیر را فرموده است که قرآن و سنّت مرده را زنده میکند⁽¹⁾.

اینکه امام زمان علیه السلام قرآن را زنده میکند به این معنی است که تعالیم اسلام و قانونهای ترک شده قرآن را به جریان میاندازد و آن را در جامعه پیاده می.کند به عبارت دیگر آن قدر وصله ها، پینه ها و بدعتها به دین اسلام بسته شده که حقیقت آن زیر حجابهای اوهام پنهان گشته و غبار کهنگی بر چهره اش نشسته و آن را فرسوده و ناتوان ساخته و چهره بدی را به نمایش گذاشته است. امروزه نمونه های بارز آن فتواهای مفتیان وهابی و داعش است. پس عمل آن حضرت در بیان و تبلیغ دین و قرآن دو صورت پیدا می کند

2 . اظهار حقایق و تأویلات و تنزیلات قرآن که تا آن زمان بیان نشده است

امام صادق علیه السلام می فرماید

إِذَا خَرَجَ يَقُومُ بِأَمْرِ جَدِيدٍ وَ كِتَابٍ جَدِيدٍ وَسُنَّةٍ جَدِيدَةٍ وَقَضَاءِ جَدِيدٍ.... هنگامی که قائم خروج کند، امر تازه و کتاب تازه روش تازه و داوری تازه ای با خود می آورد....⁽¹⁾.

پیامبر اکرم صلى الله عليه واله درباره سیره و روش کلی او فرمودند:

قائم از فرزندان من هم نام و هم کنیه من است، خوی او خوى من و سیره او سیره من میباشد . مردم را بر ملت و دین من وادار مینماید و آنان را به سوی کتاب خدا (قرآن) فرامی خواند⁽²⁾.

در احادیث فراوانی آمده است که آن حضرت، اسلام را از نو تجدید خواهد کرد و سنّتهای مرده و فراموش شده را از نو بازسازی خواهد نمود. از این روایات استفاده میشود امام مهدى يك انقلاب وسیع دینی و فرهنگی انجام خواهد داد و تمام بدعتها و انحرافاتی را که به مرور زمان پدید آمده است از بین خواهد برد و اسلام را از نو زنده خواهد کرد و تخریب بعضی از مراکز دینی هم طبق همین اصل انجام خواهد گرفت؛ همان گونه که مسجد ضرار توسط پیامبر تخریب گردید.

4 . او تلقین کننده قرآن است

امام زمان به قرآن عمل میکند⁽³⁾و مردم را نیز به همین امر در

عصر ظهور می خواند⁽¹⁾احکام قرآن را اعلان و تعلیم میفرماید، لذا عرضه میداریم :

سَلَامُ اللهِ الْكَامِلُ التَّامُ الشَّامِلُ الْعَامُ .... وَ مُعْلِنٍ أَحْكَام الْقُرْآن ؛⁽²⁾سلام تمام و کامل خداوند بر حجت او که اعلان کننده و تعلیم دهنده احکام قرآن است.

تلقین خیلی اثر دارد و با تلقین میشود خیلی از کارها را انجام داد لذا قرآن میفرماید: ﴿وَاذْكُرُوا اللهَ كَثيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ )⁽³⁾.

خداوند متعال به مجاهدینی که میخواهند بروند در جنگ شمشیر بزنند در یک یا دو آیه پشت سرهم ده دستور میدهد. دریکی از دستورها میفرماید: «وَ اذْكُرُوا اللهَ»؛ الله اکبر زیاد بگوئید. اینجا بحث تلقین است و امام مهدی هم تأکید و تلقین فراوان بر قرآن دارند و در عصر ظهور همگان آن را دریافت میکنند.

فصل چهارم: قرآن در عصر ظهور

اشاره

دوران ظهور، ایام پایان یافتن مهجوریت قرآن و مظلومیت اهل بیت است. با بررسی روایات عصر ظهور در می یابیم همگان عظمت قرآن و اهل بیت را میفهمند و سخنان حضرت همراه با آیات است.⁽¹⁾نیز در آن ایام تأکید بر قرآن است و کلاسهای قرآن جایگاه خاصی دارد که موجب احیای قرآن و احکامش می شود.

امام علی علیه السلام در ارتباط با احیاگری قرآن توسط امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و نقشی که این احیاگری در حکومت قرآنی جامعه عصر ظهور دارد فرموده اند:

يعْطِفُ الهَوى عَلَى الهُدى إذا عَطَفُوا الْهُدَى عَلَى الهَوى هوای نفس را به هدایت برمیگرداند آن زمان که مردم مسیر هدایت را به هوا برگردانده اند.

وَ يعْطِفُ الرأْيَ عَلَى الْقُرْآنِ إِذا عَظفُوا الْقُرْآنَ عَلَى الرأى و رأی مردم را تابع قرآن میکند آن وقتی که قرآن را پیرو رأی خود کرده اند⁽²⁾.

فعالیت امام برای احیای قرآن و آوردن ،آرا افکار و اندیشه ها حول محور قرآن یک فعالیت اساسی است؛ قرآن حیات خویش را در متن جامعه بازمی یابد و همگان منطبق با آن فعالیتها برنامه های

خود را تنظیم میکنند .

حکومت حضرت مهدی حکومتی بر اساس قرآن است حضرت انسانها را به تبعیت و عمل به قرآن کریم دعوت مینماید. به همین جهت توجه مردم به قرآن کریم آن چنان افزایش پیدا میکند که تا قبل از آن در هیچ حکومتی سابقه نداشته است.

حکومتی که آیات الهی و تمام خوبیها در آن موج میزند.

از خطبه های حضرت مهدی در عصر ظهور به خوبی جایگاه قرآن فهمیده میشود در روایتی از امام محمد باقر علیه السلام نقل شده است که حضرت در اوّلین خطبه و اعلامیه جهانی خود با استفاده از آیات قرآن صحبت از قرآن میکند و می فرماید:

... پس ای مردم من تنها باقیمانده از آدم و یگانه ذخیره نوح پیامبر و خلاصه و برگزیده از ابراهیم و از محمد هستم که درود خداوند بر آن بزرگوار و خاندانش باد ای مردم بدانید آن کس که بخواهد در قرآن با من مجادله نماید من از همه اولی تر به قرآن خداوند هستم و تمام علوم و معارف قرآن و قوانین حیات بخش آن در نزد من است. ⁽¹⁾

در خطبه دومی که برای حضرت بقیة الله در روزهای اول ظهور بیان شده باز صحبت از قرآن است؛ حضرت می فرماید:

ای مردم عالم شمارا متذکر و متوجه خداوند متعال میکنم و نیز ایستادنتان را در مقابل خداوند و اینکه او حجّت خود را به وسیله ارسال پیامبران و نزول کتابهای آسمانی بر شما تمام کرده است و امر فرموده که او را به یگانگی یاد کنید و از شرك دوری ورزید و در طاعت و بندگی او و فرمان برداری از پیامبرش کوشا باشید و هر آنچه را قرآن زنده کرده است زنده کنید و آنچه را قرآن نابود و به اصطلاح مرگش را اعلام نموده است شما نیز آن را بمیرانید و بکوشید یاور هادیان به سوی خیر باشید... ⁽¹⁾.

در روایت دیگری از حضرت صادق علیه السلام نقل شده است که فرمودند: آقای ما قائم آل محمد پشت به خانه کعبه میزند و می فرماید....هرکسی که کتابهای آسمانی را می خواند پس بشنود تا برای او بخوانم آنگاه شروع میکند به خواندن صحفی که بر آدم و شیث نازل شده است

پیروان آدم و شیث اقرار می کنند و می گویند به خدا قسم این همان صحفی است که بر آدم و شیث نازل شده و این آقا چیزهایی به ما نشان داد که قبلاً نمی دانستیم و بر ما مخفی بود و به علاوه، کوچکترین حرفی از آنها نیفتاده و تحریف هم نشده است.

سپس شروع می کند به خواندن صحف نوح و ابراهیم و نیز تورات و انجیل. پس اهل تورات و انجیل و زبور می گویند به خدا قسم این است تورات جامع و زبور تمام و انجیل کامل. به درستی که بیش از آنچه ما از این کتابها خوانده بودیم برای ما قرائت فرمودند.

آنگاه شروع به خواندن قرآن مجید می فرماید. پس پیروان قرآن می گویند به خدا قسم این همان قرآنی است که خداوند بر پیامبرش نازل فرموده و حرفی از آن نیفتاده و همچنین تحریف و تبدیلی در آن صورت نگرفته است⁽¹⁾

ثُمَّ يَتْلُو الْقُرْآنَ فَيَقُولُ الْمُسْلِمُونَ: هَذَا وَاللهِ الْقُرْآنُ حَقّاً الَّذِي أنْزَلَهُ اللهُ عَلَى مُحَمَّدٍ ...»؛ (بحار الانوار، ج 53، ص9).

نیز از جناب زید بن علی نقل شده است که فرمودند :

زمانی که قائم آل محمد قیام کنند به مردم چنین

می فرمایند ای !مردم ما همان خاندانی هستیم که خداوند در قرآن کریمش به شما وعده فرموده است وقتی حکومت به ایشان داده میشود آنان در برپاداشتن نماز و دادن زکات و امربه معروف و نهی از منکر جدیت خواهند نمود و البته عاقبت همه امور مخصوص به ذات پاک خداوند است⁽¹⁾.

در حکومتی که امام مهدی علیه السلام بر اساس قرآن کریم بنا می کند؛ همه ،قوانین نظامات برنامه ها و فعالیتها حول محور قرآن میباشد برای تحقق این مهم امام به احیای قرآن و هدایت آرا و اندیشه ها به سمت قرآن می پردازد.

از آنجا که قرآن محور فعالیتها و برنامه های دولت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می باشد آموزش قرآن و عمل به قرآن به عنوان یک فرهنگ زنده و پویا در جامعه جریان پیدا میکند. امام محمد باقر علیه السلام فرموده اند .

اذا قام القائم من آل محمد صلى الله عليه واله ضرب فساطيط لمن يعلم الناس القرآن على ما انزل الله عزّو جلّ آنگاه که مهدی آل محمد ظهور میکند خیمه هایی جهت آموزش و فراگیری قرآن برای مردم برپا می دارد⁽²⁾.

با توجه به قيد على ما انزل الله معلوم میشود آنچه به عنوان

آموزش قرآن به مردم ارائه می گردد تفسیر ناب قرآن است که امام حقایق و باطنهای قرآنی را برای مردم مشخص می سازد و راه عمل به قرآن را برای همگان هموار میسازد با توجه به قید علی ما انزل الله معلوم میشود آنچه به عنوان آموزش قرآن به مردم ارائه میگردد تفسیر ناب قرآن است که امام حقایق و باطنهای قرآنی را برای مردم مشخص میسازد و راه عمل به قرآن را برای همگان هموار می سازد. در احادیث فراوانی از تاسیس پایگاه های آموزش قرآن در مسجد کوفه بحث شده كه به چند نمونه از آنها اشاره می شود.

امام صادق علیه السلام می فرماید

كيفَ أَنتُم لَو ضَرَبَ أَصحاب القائم علیه السلام الْفَسَاطِيط في مَسجِدِ كوفانَ، ثُمَّ يُخْرَجُ إِلَيهِمُ المِثالُ المُستَأْنَفُ، اَمرُ جَديدٌ عَلَى العَرَبِ شَديدٌ؛⁽¹⁾چگونه خواهید بود هنگامی که اصحاب قائم در مسجد کوفه خیمه زده قرآن را به شیوه جدید عرضه می دارند شیوه ای تازه که آموزش و یا پذیرش آن بر عرب دشوار است. منظور از شیوه جدید آموزش قرآن به ترتیب نزول آیات است؛

چنان که در احادیث دیگر به آن اشاره شده است.

امیرمؤمنان علیه السلام در این رابطه می فرماید

كَاَنّى أَنظُرُ إِلى شيعَتنا بمسجِدِ الكُوفَةِ، قَد ضَرَبُوا الفَساطيط

يُعَلِّمُونَ النّاسَ القُرآنَ كَما أُنزِلَ؛ ⁽¹⁾گویی شیعیان خود را میبینم که در مسجد کوفه خیمه زده به مردم قرآن را آن گونه که نازل شده آموزش میدهند.

این فرهنگ قرآنی سبب میشود قشر آسیب پذیر جامعه؛ یعنی بانوان و زنان در خانه مینشینند و قرآن را باز میکنند و از متن قرآن حقایق دین را استخراج میکنند و می فهمند.

حمران بن اعین از امام باقر علیه السلام در ضمن توصیف وضعیت دوران حکومت حضرت مهدی میفرماید

در زمان امام مهدی علیه السلام به شما حکمت خواهند داد چندان که زن در خانه اش به کتاب خدا و سنت پیامبرش قضاوت خواهد کرد⁽²⁾.

آن روز زمان نشستن بر سر سفره قرآن و بهره جستن از حقایقش میباشد و امام علیه السلام به عنوان مفسر حقیقی قرآن و وحی تمامی اسرار و ناگفته های قرآن را تبیین خواهد نمود و از یک نگاه میتوان گفت روز ظهور امام مهدی علیه السلام روز تأویل قرآن است.

علی بن ابراهیم قمی در ذيل آيه هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ؛⁽³⁾آیا آنها انتظار تأویل آیات دارند؟ آن روز که تأویل آنها

فرا رسد مینویسد این آیه درباره حضرت قائم و روز قیامت است⁽¹⁾.

بخش دیگر جایگاه قرآن در عصر ظهور این است که حضرت به هیچ گونه اجازه نمیدهد تا برخی از دشمنان مانند وهابی ها قرآن را وسیلهای برای سود جویی قرار داده و سوء استفاده کنند.

امام صادق علیه السلام می فرماید

هنگامی که قائم علیه السلام ظهور می کند (گروهی) بر او خروج می کنند و با تأویل کردن قرآن به دفاع از آن میپردازند و با این بهانه با حضرت به جنگ برمی خیزند⁽²⁾

فضیل بن یسار میگوید از امام جعفر صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود :

هنگامی که قائم ما قیام میکند از جهل و نادانی مردم بیش از آن چه که پیامبر صلى الله عليه واله از مردم دید، میبیند.

گوید: عرض کردم چگونه؟ فرمود: پیامبر صلى الله عليه واله وقتی مبعوث شد که آنان سنگ و چوب تراشیده شده را پرستش میکردند اما زمانی که قائم ما قیام میکند مردم به سویش میآیند و همه آنها کتاب خدا را در برابر او تأویل میکنند و با آن حضرت به احتجاج و لجاجت می پردازند. آنگاه فرمود آگاه باشید به خدا قسم عدل قائم چنان گسترش مییابد که مانند سرما و گرما به

داخل خانه های مردم نفوذ میکند⁽¹⁾

خاتمه اهداء قرائت قرآن به آن حضرت

صاحب مكيال المكارم یکی از وظایف منتظران را هدیه کردن قرائت قرآن به امام زمان بیان میکند و می نویسد:

بر فضیلت و استحباب آن دلالت دارد روایتی را که مرحوم کلینی در کافی آورده است علی بن مغیره میگوید به امام موسی بن جعفر علیه السلام گفتم پدرم از جد شما درباره اینکه در هر شب یک ختم قرآن بخواند پرسیده بود و ایشان گفته بودند در هر شب یک ختم قرآن؟ پدرم گفته بود: منظورم شبهای ماه رمضان است بازایشان گفته بودند در شبهای رمضان؟ پدرم گفته بود آری

و ایشان فرموده بودند هر چه بتوانی بخوان و معمولا پدرم در ماه رمضان چهل بار قرآن را ختم میکرد.

من هم پس از مرگ پدرم ، به همین اندازه گاه کمتر و گاه بیشتر قرآن میخوانم؛ بستگی به فراغت و آمادگی یا خستگی من دارد و چون روز عید فطر میرسد ثواب یک ختم را به پیامبر و یکی را به امام علی و یکی را

به حضرت فاطمه هدیه میکنم و برای هر یک از ائمه هدیه میکنم تا به شما میرسم؛ یعنی برای هر یک ثواب یک ختم قرآن و تاکنون هم این کار را ادامه می دهم در مقابل این چه پاداشی برای من خواهد بود؟

فرمود: پاداش تو این است که روز قیامت با آنان خواهی بود. من :گفتم الله !اکبر و با تعجب پرسیدم: چنین پاداشی برای من است؟ سه بار فرمود :آری ⁽¹⁾

در رابطه با این روایت نکته مهم این است که علی بن مغیره، ختم قرآن را به امام زمان خویش موسی بن جعفر علیه السلام هدیه میکند که مورد تأیید و تقریر امام علیه السلام قرار گرفت ، لذا خواندن قرآن و اهدای ثواب آن به وجود مقدس امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف یکی از آداب منتظران در زمان غیبت ذکر شده است و هدیه کردن ثواب ختم امام زمان علیه السلام و نیز سایر ائمه علیهم السلام موجب محشور شدن انسان با ایشان در قیامت میشود زیرا از تصدیق و تحسین کردن امام زمان راوی(موسی بن جعفر علیه السلام ) از این عمل، استحباب این هدیه روشن میشود⁽²⁾.

بنابراین هدیه نمودن قرائت قرآن به امام مهدی دارای آثار وبرکاتی است و هیچگاه معنایش این نیست که حضرت محتاج هدیه ما ،باشد بلكه ما محتاج عنايت آن بزرگوار هستیم او

کوچکترین نیازی به هدیه ما ندارد اگر ما هدیه بدهیم او حتما بهتر از آن را به ما احسان مینمایند هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الإحسان ⁽¹⁾

«احسان» دو معنا :دارد یکی کار نیک و دیگری نیکی به دیگران .مراد از احسان اول در آیه، كار نيك و مراد از احسان دوم نیکی به غیر است ⁽²⁾.

در زمان امام حسن مجتبی اعلام کنیزی با دسته گلی خوشبو نزد امام آمد و شاخه گلی را به آن حضرت هدیه نمود . امام در مقابل این کار پاداش بزرگی به وی بخشید. سپس در مقابل نگاه متعجب اطرافیان خود فرمود خداوند به ما دستور داده و فرموده است هر گاه کسی شما را ستایش کند شما باید در مقابل به ستایشی بهتر از آن یا مانند آن پاسخ دهید⁽³⁾. در واقع ائمه معصومین علیهم السلام از این هدیه ها بی،نیازند همانگونه که دریا از آنچه ابرها بر آن می بارند بی نیاز است. ولی ما بی نیاز نیستیم از اینکه به ایشان هدیه ای تقدیم نماییم. در قرآن اصل مقابله به مثل بارها تکرار شده است:

فَاذْكُرُونى أَذْكُرُكُمْ ؛ ⁽⁴⁾یاد کنید مرا تا یاد کنم شما را.

ران عُدْتُمْ عُدْنا :⁽⁵⁾اگر برگردید ما نیز برمی گردیم.

«فَاعْتَدُوا عَلَيهِ بِمِثْل مَا اعْتَدى عَلَیكُمْ»⁽¹⁾به همان مقدار که لطمه زدند، به آنان لطمه بزنید.

«وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِى عَلَيهِنَّ» ⁽²⁾به همان مقدار مسئولیت که بر عهده زن هست برای او حق و حقوق است

«ان عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ»؛⁽³⁾اگر قصد انتقام از دشمن دارید به همان مقدار که ضرر دیدید، ضربه وارد کنید.

«إن تَنْصُرُوا اللهَ ينْصُرْكُمْ »⁽⁴⁾ اگر خدا را یاری کنید، شما را یاری می کند.

«فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ » ⁽⁵⁾اگر به اراده خود کج روند، خدا آنان را در کجی رها میکند.

حضرت علی علیه السلام از رسول خدا صلى الله عليه واله نقل میکند که خداوند فرمود آیا پاداش کسی که به او نعمت توحید داده ام غیر از بهشت است⁽⁶⁾.

آیا در برابر این همه احسانی که امام مهدی به ما نموده جز نیکوکاری از سوی ما مسئله ای دیگر سزاوار است؟

مسئله دیگر سوره هایی است که قرائت آن از جهاتی تاکید شده است؛ نظیر روایاتی که تلاوت سوره اسراء را در شبهای جمعه

سفارش نموده و از جمله فوائد ،آن درک نمودن حضرت و قرار گرفتن در زمره یاران امام زمان علیه السلام دانسته شده است

امام صادق علیه السلام فرمودند

مَا مِنْ عَبْدٍ قَرَأَ سُورَةَ بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي كُلّ لَيْلَةٍ جُمعَةٍ لَم يَتْ حَتَّى يُدْرِكَ الْقَائِمَ علیه السلام وَيَكُونَ مِنْ أَصْحَابِهِ؛⁽¹⁾هر كس سوره بنی اسرائیل را در هر شب جمعه تلاوت کند نمیرد تا زمان قائم آل محمد وجد لال را درک نماید و از یاران او باشد.

در حدیث دیگری از امام باقر علیه السلام میخوانیم:

مَنْ قَرَأَ الْمُسَبْحَاتِ كُلَّهَا قَبْلَ أَنْ يَنَامَ لَم يَمُتُ حَتَّى يُدْرِكَ الْقَائِمَ وَ إِنْ مَاتَ كَانَ فِي جِوَارِ مُحَمَّدٍ النَّبِي؛ کسی که مسبحات⁽²⁾را بخواند از دنیا نمی رود تا حضرت مهدی علیه السلام را درک کند و اگر قبلا از دنیا برود در جهان دیگر در همسایگی رسول خدا خواهد بود⁽³⁾.

راه نزدیک شدن به امام زمان از طریق قرآن است که انشاء الله خداوند متعال به همه ما توفیق این مهم را عطا فرماید گاهی مواقع از من میپرسند چگونه میشود امام زمان را دید؟ من هم میگویم

دیدن امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف توفیق است؛ ولی مرحله اول معرفت سپس مودت و در پایان اطاعت است. دیدن امام مثل زعفران روی

برنج است؛ زغفران جزئی از غذا ،نیست ولی اگر باشد، خوب است.

اما نکته ای که در اینجا لازم است یادآور شوم این است: شمایی که علاقمند ملاقات امام مهدی هستید چه قدر قرآن را میبینید؟

کسی که مشتاق ملاقات با امام عصر است نباید نسبت به عدل قرآن بی توجه باشد.

خدایا به حق قرآن ما را از آشنایان به قرآن و از متخلقین به اخلاق قرآن و از هواداران ،قرآن و از هواداران شریک قرآن قرار بده

کتابنامه

قرآن کریم

ابطحی اصفهانی، سید محمد باقر الصحيفة السجاديه الجامعه ، بيروت، دار صفوة ، 1413ق.

ابن بابویه محمدبن علی (شیخ صدوق) ثواب الاعمال وعقاب الاعمال، 2 ، قم ، شریف رضی، 1406ق.

--------عيون أخبار الرضا ، تهران ، نشرجهان، 1378ش.

للملايين ، 1426ق.