سیری کوتاه در زندگانی ام المؤمنین حضرت فاطمه بنت اسد علیها السلام

مشخصات کتاب

‌سرشناسه:آقابابایی، مهدی، 1362 مرداد-

عنوان و نام پديدآور:سیری کوتاه در زندگانی ام‌المؤمنین حضرت فاطمه بنت اسد علیها‌السلام/ مهدی آقابابایی.

مشخصات نشر:اصفهان: نورالحیات، 1404.

مشخصات ظاهری:60 ص.؛ 11×17 س‌م.

شابک:978-622-8514-02-4

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

یادداشت:کتابنامه: ص. 59 - 60.

موضوع:فاطمه بنت اسد، - 4ق. -- سرگذشتنامه

رده بندی کنگره:BP52/2

رده بندی دیویی:297/979

شماره کتابشناسی ملی:10027610

اطلاعات رکورد کتابشناسی:فیپا

اشاره

سیری کوتاه در زندگانی

ام‌المؤمنین حضرت فاطمه بنت اسد علیها‌السلام

مهدی آقابابایی

بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست

ویژگی های حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام ... 6

جایگاه فاطمۀ بنت اسد علیها سلام ... 9

بیعت و وفاداری و یاری ... 16

حضرت فاطمۀ بنت اسد علیها سلام در خدمت حضرت زهرا علیها سلام ... 17

فاطمه بنت اسد علیها سلام ، راوی احادیث نبوی ... 20

دوران بارداری فاطمه بنت اسد علیها سلام ... 24

ار تحال حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام ... 29

کتابشناسی حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام ... 37

زیارتنامه ... 54

منابع و مآخذ ... 59

ویژگی های حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام

حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام در خانه علم و معرفت متولد شد، پرورش یافت و به اخلاق نیک و سرشت بردباری، آراسته گردید.

به شهادت خاصه و عامه حضرت فاطمۀ بنت أسد علیها سلام بانوئی صالحه و پاک دامن بودند.⁽¹⁾

آن هم در عصر جاهلیت که هیچ محدودیتی برای اعمال خلاف عفّت وجود نداشت. ایشان همهٔ ویژگی­های یک زن کامل را در خودجمع کرده بودند. و فضائل ایشان زبانزد مردمان آن روزگار بود.

با وجود آنکه در آن روزگاران، سرزمین و محل سکونت این خانواده، خالی از ایمان و دیانت بود، اما آنها برخلاف آن محیط غیر دینی، خداوند یگانه را می­پرستیدند و به او و کتاب­های آسمانی الهی ایمان داشتند. خود ایشان نیز، به سخنان جد بزرگوارش ابراهیم خلیل (علیه السلام) ایمان داشت؛ یعنی آیین حنیف و توحید ابراهیمی را پذیرفته بود. از شریعت ایشان پیروی می­کرد و معتقد بود که کعبه را دستان مبارک ابراهیم (علیه السلام) بنیان نهاده است. با این تفاصیل خانواده فاطمه بنت اسد علیها سلام به آداب و مناسکمذهبی و مراسم قدسی و معنوی پایبند بودند و آنها را به جای می­آوردند.

سیر زندگانی فاطمۀ بنت اسد علیها سلام ، نمونه بارز کمال و جلال به شمار می­رود، چرا که وی گرانقدرترین خصایل زنان، یعنی انسانیت، پاکدامنی، کرامت، قداست، رعایت شئون، حمایت، و همچنین تیزهوشی و زیرکی و دانشی گسترده را در خویش گرد آورده بود و همین افتخار او را بس که مادر پیامبر خود، یعنی مادر رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) ، مادر قهرمان اسلام علی بن ابی طالب (علیه السلام) ، تنها همسر شیخمکه ابوطالب ، پرورش یافته مکتب نبوت و امامت و دانش آموخته دانشگاه رسالت بود.⁽¹⁾

جایگاه فاطمۀ بنت اسد علیها سلام

حضرت فاطمۀ بنت اسد علیها سلام از جایگاهی والا نزد خدا و حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) برخوردار بود؛ زیرا به گواهی تاریخ ، وی نخستین زنی است که پس از نزول آیۀ 12 سوره ممتحنه⁽¹⁾با پیامبر

اکرم (صلی الله علیه و آله) بیعت کرد.⁽¹⁾نخستین زنی است که با پای پیاده و بدون پای پوش از مکه به مدینهمهاجرت نمود و البته یازدهمین مسلمان و دومین زنی است که پس از خدیجه ایمان آورد.⁽²⁾

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: إِنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَسَدٍ أُمَّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ كَانَتْ أَوَّلَ امْرَأَةٍ

هَاجَرَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مِنْ مَكَّةَ إِلَى الْمَدِينَةِ عَلَى قَدَمَيْهَا وَ كَانَتْ مِنْ أَبَرِّ النَّاس ؛همانا فاطمۀ بنت أسد علیها سلام مادر حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) نخستین زنی بودند که از مکّه به مدینه با پای پیاده همراه با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) هجرت کرد . و ایشان مهربان­ترین مردم نسبت به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بودند.⁽¹⁾

از جمله کرامات و فضایل الهی حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام این است که همسر شیخ مکه ابوطالب (علیه السلام) و مادر فرزندان شجاع ، دلاور و پر برکت وی بود و در سرپرستی پیامبر (صلی الله علیه و آله) شریک ابوطالب (علیه السلام) بود ؛ و به تحقیق ، اراده پروردگار بر

این قرار گرفت که فاطمه بنت اسد علیها سلام ، نوزاد گرانقدر خویش را در درون بیت الله الحرام به دنیا آورد؛ فضیلت و جایگاهی که آن را محدثان و مورخان بزرگی چون علی بن حسین مسعودی در کتاب: «مروج الذهب»⁽¹⁾، سبط ابن جوزی در کتاب «تذکره الخواص»⁽²⁾، محمد بن طلحه شافعی در کتاب « مطالب السؤول »⁽³⁾و دیگران، به صراحت و وفور نقل کرده­اند. آری، فاطمه بنت اسد به درون کعبه گام نهاد و از میوه­ها و روزی­های بهشت میل کرد .

خداوند متعال برای افزایش منزلت و اعتلای قدر و جایگاه فاطمه بنت اسد، او را چنین مورد خطاب قرار داد:

ای فاطمه! نامش را علی بگذار؛ چرا که او بلند مرتبه است؛ و خداوند بلند مرتبه و برتر می­فرماید: نام علی را از نام خودم برگرفتم، او را از ادب خویش آموختم و دانش پوشیده و مخفی خود را در اختیار او نهادم⁽¹⁾.

همانگونه که اشاره رفت، فاطمه بنت اسد علیها سلام ، سرپرستی پیامبر (صلی الله علیه و آله) را بر عهده گرفت؛ شگفتا از این جایگاه والا وبزرگ! وی سرپرستی

پیامبر (صلی الله علیه و آله) را در حالی عهده دار گردید که ایشان در آغازین سال­های کودکی خود، و نیازمند مراقبت ویژه بود. فاطمۀ بنت اسد، پیامبر (صلی الله علیه و آله) را دلگرم می­کرد، انس و الفت را در تمام لحظات زندگی او جاری می­نمود و در خدمتگزاری و مراقبت، ایشان را بر فرزندان خود، مقدم می­داشت.

این زن تا بدانجا بزرگ مرتبه و والامقام بود که پیامبر (صلی الله علیه و آله) در همه مراحل عمر شریف خویش، برای او طلب رحمت می­نمود و حتی در دوران سالخوردگی و ضعف جسمانی نیز به زبان حال خود می­فرمود:

فاطمۀ بنت اسد علیها سلام مادر من بود ؛ او مادر من بود .

در مورد جایگاه فاطمۀ بنت اسد علیها سلام در نزد خداوند متعال همین بس که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با صراحت درباره وی فرمودند:

هیچ کس جز فاطمه بنت اسد علیها سلام ، از فشار قبر در امان نماند. گفته شد: حتی قاسم ؟ فرمودند : حتی قاسم و ابراهیم.⁽¹⁾.

همچنین پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در جای دیگری پیرامون منزلت وی می­فرماید:

وَ قَبْرُهَا رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ ؛

قبر فاطمه بنت اسد علیها سلام ، باغی از باغ­های بهشت است.⁽¹⁾

بیعت و وفاداری و یاری

فاطمۀ بنت اسد علیها سلام ، به همراه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به مدینه هجرت نمود و خانه­اش در مدینه، جایگاهی پاک و منزلیپربرکت بود؛ چنانکه منزل وی در مکه نیز، پناه گاهی امن واقامت گاهی نیکو و پر از کرامت به شمار می­رفت. فاطمه بنت اسد در حمایت و یاری رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، نظیر و مانندی نداشت؛ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به خانه­اش می­رفت و بخشندگی فراوان،

سخاوت سرشار و چهره نورانی و درخشان این بانوی گرانقدر را مشاهده می­کرد.⁽¹⁾

حضرت فاطمۀ بنت اسد علیها سلام در خدمت حضرت زهرا علیها سلام

حضرت زهرا علیها سلام پنج سال بعد از بعثت متولد شدند و پنج سال نیز با ما در خود زندگی نموده­اند. بعد از وفات ام المؤمنین حضرت خدیجه کبری علیها سلام ، حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام در مراقبت و مواظبت از حضرت زهرا علیها سلام از هیچ گونه کوششی دریغ نفرمودند.⁽²⁾

حضرت فاطمۀ بنت اسد علیها سلام همانند مادری که جگرگوشه­اش را مورد مهر و محبت قرارمی­دهد، عروسش فاطمه زهرا علیها سلام را از مهربانی مادرگونه خود سیراب نمود و در کارهای منزل با ایشان همکاری می­کردند و در امور حضرت زهرا علیها سلام به او کمک می­نمودند. علی (علیه السلام) به مادرش فاطمه بنت اسد علیها سلام فرمودند:

اِکفی فاطِمَةَ بِنتَ رَسولِ اللّهِ (صلی الله علیه و آله) سِقایَةَ الماءِ وَ الذَّهابِ فِی الحاجَةِ ، و تَکفیکِ الدّاخِل ؛ الطَّحنَ وَ العَجنَ ؛

شما به جای فاطمه دختر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، آب بیاورید و کارهای بیرون از منزل را انجام دهید تا

او هم کارهای داخلخانه یعنی آماده کردن آرد و خمیر را به جای شما انجام دهد .⁽¹⁾

فاطمۀ بنت اسد علیها سلام به فاطمه علیها سلام مهربان و دلسوز بود و فرزندان او را نوازش می­کرد و مورد مهر و محبت قرار می­داد .

فاطمه بنت اسد علیها سلام نخستین زنی است که پس از خدیجه علیها سلام با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بیعت نمود.⁽²⁾

فاطمه بنت اسد علیها سلام ، راوی احادیث نبوی

فاطمۀ بنت اسد علیها سلام ، روایات بسیاری را مستقیماً از زبان رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شنید و نقل نمود. سیره نویسان و نگارندگان شرح حال­ها (تراجم)، احادیث فراوانی را از قول فاطمه بنت اسد، نقل، و او را در زمره راویان حدیث، قلمداد کرده­اند.

با آگاهی از این نکته مهم که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در دامان فاطمه بنت اسد علیها سلام ، پرورش یافته است، محدثین، سیره نویسان و تراجم نگاران وی را راوی احادیث نبوی و حکایت­گر رخدادهای فراوان تاریخی،از هنگام تولد حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) تا بعد از هجرت به مدینه ، محسوب کرده­اند .⁽¹⁾

فاطمۀ بنت اسد علیها سلام ، از راویان حدیث بود و از پیامبر اسلام946 حدیث روایت کرده است . بعضی از احادیث وی در کتب صحاح آمده و متفق علیه است.⁽¹⁾از جمله احادیثی که از فاطمه بنت اسد علیها سلام نقل شده، حدیث زیر است:

عبدالمطلب (علیه السلام) زمانی که نشانه‌های مرگ خود را دید، همه فرزندان خود را جمع کرد و به آنان گفت:

بعد از من، کدام یک از شما سرپرستی حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) را بر عهده می‌گیرد؟ فرزندان عبدالمطلب (علیه السلام) عرض کردند: حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) از ما زیرک‌تر و داناتر است . به او

بگو خودش یکی از ما را انتخاب کند. عبدالمطلب (علیه السلام) به نوه‌اش فرمود : جدت در آستانه سفر آخرت است. کدام یک از عموها یا عمه‌هایت را انتخاب می‌کنی تا کفالت تو را بر عهده بگیرد. حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) به عموهایش نگریست و حضرت ابوطالب (علیه السلام) را

برگزید. حضرتعبدالمطلب (علیه السلام) به حضرت ابوطالب (علیه السلام) گفت: من از دیانت و امانتداری تو آگاهم . برای فرزند برادرت، مهربان باش؛ آن چنان که من بودم. عبدالمطلب (علیه السلام) درگذشت و ابوطالب (علیه السلام) ، حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) را به منزل ما آورد. من او را خدمت می‌کردم و او مرا مادر خطاب می‌نمود.⁽¹⁾

بعد از رحلت عبدالمطلب، ابوطالب بنابر وصیت پدر، فرزند برادرش را به خانه خود آورد وبه همسرش، فاطمه بنت اسد علیها سلام فرمودند:

می‌دانی این عزیز، یادگار برادرم است؟ او نزد من از جان خودم و مالم عزیزتر است . به تو سفارش می‌کنم که کسی او را اذیت نکند . خوب از او نگهداری کن. فاطمه خندید و گفت : سفارش فرزندم محمد (صلی الله علیه و آله) را به خودم می‌کنی؟ من او را از خودم و فرزندانم بیشتر دوست دارم .⁽¹⁾

دوران بارداری فاطمه بنت اسد علیها سلام

پیش از آنکه ابوطالب با دختر عمویش، فاطمه بنت اسد علیها سلام ، ازدواج نماید، بنی هاشم عادت داشتند با دیگر خانواده­های قریش غیر از بنی هاشم، پیوند زناشویی برقرار کنند؛ و ازدواج ابوطالب با فاطمه بنت اسد علیها سلام ، ازدواجی کاملاً هاشمی بود.

شیخ اهل سنت، قاضی ابو عمرو عثمان بن احمد در روایتی بلند چنین نقل می­کند:

... فاطمه بنت اسد، پیامبر (صلی الله علیه و آله) را در حال خوردن دانه­های خرمایی دید که از هر مشک و عنبری خوشبوتر بود و درخت آن نیز هیچ ساقه یا خوشه­ای نداشت؛ فاطمه بنت اسد گفت: به من نیز (از آن خرماها)بده تا از آن میل کنم. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود:

«لَا تَصْلُحُ إِلَّا أَنْ تَشْهَدِي مَعِي أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنِّي مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّه؛ تنها در صورتی شایستگی خوردن از این خرما را خواهی یافت که گواهی دهی هیچ معبودی جز خداوند نیست و من، محمد فرستاده خدا هستم؛

فاطمۀ بنت اسد علیها سلام شهادتین را گفت و پیامبر (صلی الله علیه و آله) خرمایی به او داد؛ فاطمۀ بنت اسد علیها سلام پس از خوردن آن خرما، میل و رغبتش افزون شد و خرمایی دیگر برای ابوطالب درخواست کرد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با او عهد بست که آن را تنها در صورتی به ابوطالب (علیه السلام) بدهد که او هم شهادتین را بر زبان جاری سازد. پاسی از شب گذشته بود که ابوطالب (علیه السلام) رایحه نسیمی را استشمام نمود که تا آن زمان، مانند آن را هرگز استشمام نکرده بود؛ دراین هنگام فاطمۀ بنت اسد علیها سلام ، دانه خرما را که به همراه داشت به ابوطالب (علیه السلام) نشان داد؛ ابوطالب (علیه السلام) از او خواست تا آن خرما را به او بدهد، اما فاطمۀ بنت اسد علیها سلام اجابت درخواست او را به گفتن شهادتین ، منوط کرد ، ابوطالب

دیگر نتوانست خود را کنترل کند و شهادتین را بر زبان جاری ساخت، اما از او خواست موضوع را به کسی نگوید تا مبادا قریش بر او ( ابوطالب (علیه السلام) ) خرده گیرند و از او عیب جویی کنند. فاطمه بنت اسد نیز به ابوطالب قول داد تا موضوع را فاش نسازد؛ در این هنگام دانه خرما را به ابوطالب (علیه السلام) داد، در کنار او آرمید و همان شب به علی (علیه السلام) باردار شد.

هنگامی که فاطمۀ بنت اسد علیها سلام به حضرت علی (علیه السلام) آبستن شد، زیبایی او افزایش یافت و حضرت علی (علیه السلام) در شکم مادر سخن می­گفت. هنگامی که فاطمۀ بنت اسد (علیه السلام) به درون کعبه رفت، علی (علیه السلام) با جعفر (علیه السلام) سخن گفت و همین امر باعث شد تا جعفر (علیه السلام) از هوش برود؛ و هنگامی که نگاه فاطمۀ بنت اسد علیها سلام به بت­ها افتاد، بت­ها همگی، به رو بر زمین افتادند و فاطمه دستی به شکم خود زد و گفت: ای نور چشمم! بتها در درون کعبه به پای تو افتاده­اند و من نمی­دانم در برون کعبه از چه جایگاه بلندی

برخوردار خواهی شد؟! فاطمۀ بنت اسد علیها سلام ، ابوطالب (علیه السلام) را از این ماجرا آگاه کرد و او پس از شنیدن سخنان همسرش گفت : پیش از این در راه طائف، شیری را دیدم که مرا از این ماجرا آگاه کرد .⁽¹⁾.

هنگامی که علی (علیه السلام) کودکی بیش نبود، ابوطالب (علیه السلام) به فاطمۀ بنت اسد علیها سلام گفت:

علی (علیه السلام) را دیدم که بت­ها را می­شکست و ترسیدم که کفار قریش از ماجرا با خبر شوند.

فاطمۀ بنت اسد علیها سلام گفت :

شگفتا! حال ، من واقعه­ای شگفت آورتر از آن را برایت تعریف کنم ؛ هنگامی که من علی (علیه السلام) را در شکم داشتم، از جایی می­گذشتم که بت­های قریش در آنجا قرار داشت. در این

هنگام ، فرزندم علی (علیه السلام) پاهایش را به شدت و مداوم در اندرونم به حرکت درآورد تا به آن مکان نزدیک نشوم و از جای دیگری عبور کنم؛ و حال آنکهمن هرگز بت نپرستیده بودم، بلکه تنها به خاطر عبادت خداوند، به طواف کعبه می­پرداختم.⁽¹⁾

ار تحال حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام

در روایتی از ابن عباس آمده است که:

روزی علی بن ابی طالب8گریه کنان به نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آمد و عرض کرد: « انا الله و انا الیه راجعون» رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به او فرمود: «علی جان! چه شده است؟» علی (علیه السلام) فرمود: «ای رسول خدا! مادرم فاطمۀ بنت اسد علیها سلام از دنیا رفت»؛ابن عباس می­گوید: در این هنگام پیامبر (صلی الله علیه و آله) گریست و سپس فرمود :

«رَحِمَ اللَّهُ أُمَّكَ يَا عَلِيُّ أَمَا إِنَّهَا إِنْ كَانَتْ لَكَ أُمّاً فَقَدْ كَانَتْ لِي أُمّاً خُذْ عِمَامَتِي هَذِهِ وَ خُذْ ثَوْبَيَّ هَذَيْنِ فَكَفِّنْهَا فِيهِمَا وَ مُرِ النِّسَاءَفَلْيُحْسِنَّ غُسْلَهَا وَ لَا تُخْرِجْهَا حَتَّى أَجِي‌ءَ

فَأَلِيَ أَمْرَهَا؛ ای علی! خداوند مادرت را رحمت کند بدان که اگر او مادر تو بود، مادر من نیز بود. این عمامه و پیراهن مرا بگیر و مادرت را به وسیله آن کفن نما. به زنان سفارش کن که او را نیک غسل دهند و او را از منزل بیرون نبر که کارهای لازم را خود انجام می­دهم».

ابن عباس نقل می­کند: پیامبر (صلی الله علیه و آله) پس از ساعتی آمد و پیکر بی جان فاطمه، مادر علی (علیه السلام) نیز از خانه بیرون آورده شد. پیامبر چنان نمازی بر پیکر او گذارد که تا آن زمان، بر پیکر هیچکس این­گونه اقامه نماز نکرده بود؛ آنگاه برای جنازه او چهل تکبیر گفت و اندکی بعد، خود به درون قبر رفت و در آن دراز کشید که در این هنگام هیچ صدا و ناله­ای از ایشان

شنیده و یا هیچ حرکتی از ایشان مشاهده نگردید؛ و سپس فرمود:

«علی جان! داخل شو، حسن جان! داخل شو»؛ علی (علیه السلام) و حسن (علیه السلام) دستور پیامبر (صلی الله علیه و آله) را اجرا کردند و وارد قبر شدند. هنگامی که پیامبر (صلی الله علیه و آله) تمام کارهای لازم را انجام داد، فرمود: «علی جان! خارج شو، حسن جان! خارج شو»، علی (علیه السلام) و حسن (علیه السلام) از قبر بیرون آمدند و آنگاه پیامبر (صلی الله علیه و آله) به روی دو زانو، خود را به بالین فاطمه کشانید تا آنکه به کنار سر فاطمه بنت اسد رسید و فرمود:

«يَا فَاطِمَةُ أَنَا مُحَمَّدٌ سَيِّدُ وُلْدِ آدَمَ وَ لَا فَخْرَ فَإِنْ أَتَاكِ مُنْكَرٌ وَ نَكِيرٌ فَسَأَلَاكِ مَنْ رَبُّكِ فَقُولِي اللَّهُ رَبِّي وَ مُحَمَّدٌ نَبِيِّي وَ الْإِسْلَامُ دِينِي وَ الْقُرْآنُ كِتَابِي وَ ابْنِي إِمَامِي وَ وَلِيِّي؛

ای فاطمه! من محمد هستم، سرور فرزندان آدم ، اما به این بر خود نمی­بالم؛ اگر منکر و نکیر به نزد تو آمدند و در مورد پروردگار از تو پرسیدند، بگو: خدا پروردگار من است، محمد پیامبر من، اسلام دینم، قرآن کتابم و پسرم،امام و ولی من است»؛

بعد فرمود:

«اللَّهُمَّ ثَبِّتْ فَاطِمَةَ بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ؛ خدایا! فاطمه را با سخن ثابت و پایدار، استوار گردان» آنگاه پیامبر (صلی الله علیه و آله) از قبر بیرون آمد، چند مشت خاک بر روی جنازه اوریخت و سپس دو دست خویش را به هم زد تا خاک را از آنها پاک کند؛ سپس فرمود: «سوگند به آنکه جان محمد در دستان اوست! فاطمه صدای به هم خوردن دو دست مرا شنید».

در آن هنگام، عمار بن یاسر برخاست و به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) عرض کرد: ای رسول خدا! پدر و مادرم فدای تو باد! چنان نمازی بر پیکر او گزاردی که تا کنون بر پیکر هیچکس نگزارده بودی! رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

يَا أَبَا الْيَقْظَانِ وَ أَهْلُ ذَلِكَ هِيَ مِنِّي وَ لَقَدْ كَانَ لَهَا مِنْ أَبِي طَالِبٍ وَلَدٌ كَثِيرٌ وَ لَقَدْ كَانَ خَيْرُهُمْ كَثِيراً وَ كَانَ خَيْرُنَا قَلِيلًا فَكَانَتْ تُشْبِعُنِي وَ تُجِيعُهُمْ وَ تَكْسُونِي وَ تُعْرِيهِمْ وَتُدَهِّنُنِي وَ تُشَعِّثُهُم ؛ای ابویقظان! او لایق این نماز من بود. او از ابوطالب فرزندان بسیار داشت، که خیر آنها برایش فراوان، وخیر ما برای او اندک بود؛ اما وی (فاطمۀ بنت اسد علیها سلام ) مرا سیر می­کرد و فرزندان خود را گرسنه نگه می­داشت؛ مرا می­پوشاند و آنها را

برهنه رها می­کرد و بر موهای من روغن می­مالید اما آنها را ژولیده نگه می­داشت!

عمار عرض کرد: حال چرا برای او چهل تکبیر گفتید؟

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

نَعَمْ يَا عَمَّارُ الْتَفَتُّ عَنْ يَمِينِي فَنَظَرْتُ إِلَى أَرْبَعِينَ صَفّاً مِنَ الْمَلَائِكَةِ فَكَبَّرْتُ لِكُلِّ صَفٍّ تَكْبِيرَة؛بله ای عمار! به سمت راستخود نگریستم؛ چهل صف از ملائکه را ایستاده و حاضر دیدم؛ از همین رو برای هر صف از آنها، یک تکبیر گفتم.

عمار عرض کرد: شما در قبر دراز کشیدید و هیچ ناله یا حرکتی از شما شنیده و دیده نشد؛ ما را از سِرّ این کار آگاه کنید.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:

إِنَّ النَّاسَ يُحْشَرُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عُرَاةً فَلَمْ أَزَلْ أَطْلُبُ إِلَى رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ يَبْعَثَهَا سَتِيرَةً وَ الَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ مَا خَرَجْتُ مِنْ قَبْرِهَا حَتَّى رَأَيْتُ مِصْبَاحَيْنِ مِنْ نُورٍ عِنْدَ رَأْسِهَا وَ مِصْبَاحَيْنِ مِنْ نُورٍ عِنْدَ يَدَيْهَا وَ مِصْبَاحَيْنِ مِنْ نُورٍ عِنْدَ رِجْلَيْهَا وَ مَلَكَاهَاالْمُوَكَّلَانِ بِقَبْرِهَا يَسْتَغْفِرَانِ لَهَا إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ ؛ مردم در روز قیامت، برهنه محشور خواهند شد و من پیوسته از پروردگارم

می­خواستم تا فاطمۀ بنت اسد علیها سلام را در میان لباس و پوشیده، محشور گرداند؛ به خدایی که جان محمد در دستان اوست سوگند! از قبر فاطمۀ بنت اسد علیها سلام خارج نشدم تا اینکه دو چراغ از نور را در کنار سر او، دو چراغ از نور

را در کنار دستانش و دو چراغ از نور را در کنار پاهایش دیدم و مشاهده نمودم که دو فرشتۀ مأمور قبر وی تا هنگامه برپایی قیامت از خداوند برای او طلب آمرزش می­کنند.⁽¹⁾

کتابشناسی حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام

موسوی یزدی، حسین بن جعفر، تدوین و گردآوری: موسسه فرهنگی پژوهشی الجواد، کاتب : مؤلف .

مؤلف : جواد حاجیان، قم: سرای کتاب، 1397 ش، 144صفحه. رقعی.

مؤلف : باقرشریف قرشی، ناشر: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، مترجم: محمد تقدمی صابری، ویراستار: مجتبی مجرد، چاپ اول، 1394ش ،76 صفحه، رقعی .

مؤلف : سیدحبیب نظاری ، ناشر: موسسه بوستان کتاب، چاپ اول، 1392ش، 40صفحه، جیبی .

مؤلف : زهرا زواریان، ناشر: یاد بانو، سال چاپ اول، 1382ش، 80 صفحه، رقعی .

مؤلف: زهرا زواریان، ناشر: قدیانی، ویراستار: فرزانه کریمی، چاپ پنجم، 1398ش، 362 صفحه.

مؤلفان: مصطفی صمدیان، محسن ماجراجو، ناشر: اصباح، ویراستار: فاطمه حبیبی، تصویرگر: حمید علیمحمدی، سال 1392، چاپ اول، 1392ش، 96صفحه، جیبی .

مؤلف : بهزاد پودات، ناشر: سومیتا ، تصویرگر: امیرحسین والا، چاپ اول، 1401ش، 34 صحه.

مؤلف : بهاءالدین قهرمانی نژاد، 52 صفحه.

مؤلف: قاسم خضیراوی، اهواز: تراوش ذهن، 1402ش،170ص، رقعی.

مؤلف : فهیمه حاجیانی، ناشر: موعود اسلام، چاپ اول، 1391ش، 112 صفحه، رقعی.

مؤلف : مصطفی محمدی اهوازی، ناشرسازمان تبلیغات اسلامی، پژوهشکده باقر العلوم (علیه السلام) ، انتشارات نورالسجاد، قم، 1378ش، 86 صفحه.

مؤلف: مجتبی زارع هرندی، ناشر: سرای کتاب ، چاپ اول، 1397 ش ،180 صفحه، رقعی .

مؤلف : مریم مومنی‌زاده‌پنداس، ناشر: سرای کتاب ، چاپ اول، 1398 ش، 144صفحه.

مؤلف : محمدرضا رمزی اوحدی، ناشر: جمهوری ، چاپ اول، 1394ش ، 170صفحه ، رقعی.

مؤلف : سیدمحمد موسویان، قم : آبانه، 1402. 80 صفحه، رقعی.

مؤلف : باسم انصاری، ناشر: براق، چاپ دوم، 1391ش، 12صفحه، خشتی.

مؤلف: سالار فردوسی‌شلنگرد، ناشر: سناباد، ویراستار: منصور ماجراجو ، چاپ اول 1401 ش، 66صفحه.

مؤلفان: احمد اسماعیل‌تبار، محمدحسین مهوری، ناشر: فرهنگ سبز، ویراستار : سولماز غریب‌زاده ، چاپ اول1401 ش، 266 صفحه.

مؤلف: فاطمه سلیمانی‌ازندریانی. تهران : کتاب نیستان، چاپ دوم، 1403 ش ، 244 صفحه ، رقعی.

مؤلف: زهرا زواریان، ناشر: قدیانی، تصویرگر: سمیه صالح‌شوشتری، چاپ اول، 1394 ش، 48 صفحه، رقعی .

مؤلفان: مرکز تحقیقات حج، بهاءالدین قهرمانی‌نژاد شائق، ناشر: مشعر، چاپ سوم 1391ش ،56صفحه ، پالتویی .

مؤلف: علیرضا میرزایی، ناشر: مصباح اندیشه وابسته به دانشکده عقیدتی سیاسی شهید محلاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامیمصباح اندیشه وابسته به دانشکده عقیدتی سیاسی شهید محلاتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، چاپ اول، 1399ش ، 85 صفحه .

مؤلف : محمدمهدی علی‌دخیل، ناشر: امیرکبیر، مترجم: صادق آئینه‌وند، چاپ پنجم 1373ش، 46 صفحه، وزیری .

مؤلف : عبدالهادی چیوان ، ناشر: سبطین، چاپ اول1389ش ، 112 صفحه ، رقعی .

ناشر: سبطین، چاپ اول1394ش ، 192 صفحه.

مؤلف: باسمه دستبازممتاز، قم: بنشاسته، 1396. رقعی، 92صفحه.

مؤلف : محمد هادی امینی نجفی، مؤسسة البلاغ، چاپ اول، بیروت، 1411ق. وزیری .

مؤلف: سیدمحمد مهاجرانی، ناشر: موسسه فرهنگی مدرسه برهان، تصویرگر: مرضیه صادقی، چاپ اول1395 ش ، 24 صفحه، خشتی.

مؤلف: علی‌محمد دخیل، ناشر: امیرکبیر، مترجم: صادق آئینه‌وند، چاپ اول1361ش، 64صفحه .

ابراهیم کرهرودی، 1279 ق.؟ فارسی، مرکز نگهداری نسخه: کتابخانه ملی ایران .

مؤلف: زهرا زواریان، ناشر: قدیانی، تصویرگر: سمیه صالح‌شوشتری، چاپ اول ، 1402ش، 132 صفحه .

مؤلف: محبوبه زارع، ناشر: مؤسسه بوستان کتاب ، چاپ چهارم، 1396 ش ، 144صفخه ، رقعی.

سیدمجتبی سجادی. قم : دارالنشر اسلام، 1401ش، 144 ص، رقعی.

مؤلفان: سیدمحمدصادق و سیدیحیی حسینی‌مقدم، ناشر: سرای کتاب، چاپ اول1395ش ، 144صفحه .

مؤلف : نگارش مهدی وحیدی‌صدر ؛ تصویرگر طیبه توسلی، تهران: مجمع جهانی اهل‌بیت:، معاونت امور فرهنگی ، 1387ش، 12 ص، مصور.

مؤلف: هاجر زمانی، ناشر: مؤسسه فرهنگی مدرسه برهان، تصویرگر: محسن خرقانی، چاپ اول 1399ش ، 128 صفحه.

نظم و نثر مهدی وحیدی صدر؛ طرح و اجرا شرکت تبلیغاتی سیمای نور کوثر؛ تصویرگر فرشته منعمی، قم : براق ، 1385ش، 12 صفحه، رنگی .

مؤلفان: علی‌اصغر یونسیان، علی‌اکبر مهدی‌پور، ناشر: یوسف فاطمه (علیه السلام) ،چاپاول1390ش، 258 صفحه، قطع: وزیری (گالینگور)

نکته :

شایان ذکر است که در بسیاری از کتاب­های حدیثی و تاریخ و تفسیر و تراجم و دائرة المعارف­ها در مورد شخصیت حضرت فاطمه بنت اسد علیها سلام مطالب ارزشمندی نقل شده است که، در پایان این کتابنامه به شماری از این کتاب­ها اشاره می­نماییم :

زیارتنامه

السَّلَامُ عَلَى نَبِيِّ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ، السَّلَامُ عَلَى مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ ، السَّلَامُ عَلَى مُحَمَّدٍ سَيِّدِالْأَوَّلِينَ ، السَّلَامُ عَلَى مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْآخِرِينَ ، السَّلَامُ عَلَى مَنْ بَعَثَهُ اللَّهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ . السَّلَامُ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ أَسَدٍ الْهَاشِمِيَّةِ ، السَّلَامُ عَلَيْكِ أَيَّتُهَا الصِّدِّيقَةُ الْمَرْضِيَّةُ ، السَّلَامُ عَلَيْكِ أَيَّتُهَا التَّقِيَّةُ النَّقِيَّةُ، السَّلَامُ عَلَيْكِ أَيَّتُهَا الْكَرِيمَةُ الرَّضِيَّةُ، السَّلَامُ عَلَيْكِ يَا كَافِلَةَ مُحَمَّدٍ خَاتَمَ النَّبِيِّينَ، السَّلَامُ عَلَيْكِ يَا وَالِدَةَ سَيِّدِ الْوَصِيِّينَ ، السَّلَامُ عَلَيْكِ يَامَنْ ظَهَرَتْ شَفَقَتُهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ خَاتَمِ

النَّبِيِّينَ ، السَّلَامُ عَلَيْكِ يَا مَنْ تَرْبِيَتُهَا لِوَلِيِّ اللَّهِ الْأَمِينِ ، السَّلَامُ عَلَيْكِ وَ عَلَى رُوحِكِ وَ بَدَنِكِ الطَّاهِرِ ، السَّلَامُ عَلَيْكِ وَ عَلَى وَلَدِكِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ .

أَشْهَدُ أَنَّكِ أَحْسَنْتِ الْكَفَالَةَ وَ أَدَّيْتِ الْأَمَانَةَ وَ اجْتَهَدْتِ فِي مَرْضَاةِ اللَّهِ وَ بَالَغْتِ فِي حِفْظِ رَسُولِ اللَّهِ عَارِفَةً بِحَقِّهِ مُؤْمِنَةً بِصِدْقِهِ مُعْتَرِفَةً بِنُبُوَّتِهِ مُسْتَبْصِرَةً بِنِعْمَتِهِ كَافِلَةً بِتَرْبِيَتِهِ مُشْفِقَةً عَلَى نَفْسِهِ وَاقِفَةً عَلَى خِدْمَتِهِ مُخْتَارَةً رِضَاهُ ، وَ أَشْهَدُ أَنَّكِ مَضَيْتِ عَلَى الْإِيمَانِ وَ التَّمَسُّكِ بِأَشْرَفِ الْأَدْيَانِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً طَاهِرَةً زَكِيَّةً تَقِيَّةًنَقِيَّةً فَرَضِيَ اللَّهُ عَنْكِ وَ أَرْضَاكِ وَ جَعَلَ الْجَنَّةَ مَنْزِلَكِ وَ مَأْوَاكِ ،

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ انْفَعْنِي بِزِيَارَتِهَا وَ ثَبِّتْنِي عَلَى مَحَبَّتِهَا ، وَ لَا تَحْرِمْنِي شَفَاعَتَهَا وَ شَفَاعَةَ الْأَئِمَّةِ مِنْ ذُرِّيَّتِهَا وَ ارْزُقْنِي مُرَافَقَتَهَا وَ احْشُرْنِي مَعَهَا وَ مَعَ أَوْلَادِهَا الطَّاهِرِينَ ، اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِيَارَتِي إِيَّاهَا وَ ارْزُقْنِي الْعَوْدَ إِلَيْهَا أَبَداً مَا أَبْقَيْتَنِي وَ إِذَا تَوَفَّيْتَنِي فَاحْشُرْنِي فِي زُمْرَتِهَا وَ أَدْخِلْنِي فِي شَفَاعَتِهَا بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ . اللَّهُمَّ بِحَقِّهَا عِنْدَكَ وَ مَنْزِلَتِهَا لَدَيْكَ اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَ وَ لِجَمِيعِالْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا بِرَحْمَتِكَ عَذابَ النَّارِ.⁽¹⁾

ترجمۀ زیارتنامۀ فاطمه بنت اسد علیها السلام

سلام بر پیامبر خداوند متعال، سلام بر رسول خداوند،سلام بر محمّد، سیّد فرستادگان خداوند.سلام بر محمّد سیّد اوّلین،سلام بر محمّد سیّد آخرین.سلام بر آن که خدا بعثتش را رحمت بر عالم و عالمیان گردانید.ای رسول حقّ سلام و رحمت و برکات خدا بر تو باد. سلام بر فاطمه بنت اسد آن هاشمی نسب.سلام بر تو ای صدیقه پسندیده خدا.سلام بر تو ای دارای مقام تقوی و پاکیزگی.سلام بر تو ای صاحب مقام کرامت و رضا و تسلیم.سلام بر تو ای کسی که امور خاتم انبیاء محمّد مصطفی صلی الله علیه و آله را کفالت نمودی.سلام بر تو ای مادر سیّد الوصیین امیرالمؤمنین علیه سلام. سلام بر تو ای آن که شفقت و مهربانیت بر رسول خدا صلی الله علیه و آله خاتم پیغمبران به حد کامل بود. سلام بر تو ای آن که تربیت ولی خدا و امین حقّ به تواختصاص یافت. سلام بر تو و بر جسم و جان پاک تو باد. سلام و رحمت و برکات خدا بر تو و بر فرزندت (علیّ علیه سلام) باد.

گواهی می­دهم که تو کفالت را نیکو بجا آوردی و ادای امانت را کامل کردی و در راه رضای خدا سعی و مجاهدت داشتی و در محافظت رسول خدا صلی الله علیه و آله نهایت کوشش نمودی در حالی که عارف به مقام نبوّت او بودی و ایمان براستی و اعتراف به رسالتش داشتی و بصیرت به نعمت کامل وجودش یافتی و به

تکفل امورش می پرداختی بر شخص او بسیار مشفق و مهربان بودی و به خدمت حضرتش ایستاده و میل و رضای او را بر هر چیز مقدم داشتی. و گواهی می دهم که تو با ایمان و با تمسک به اشرف ادیان از جهان رفتی در حالتی که راضی و خوشنود از خداوند متعال و پاک و مطهر و پاکیزه و منزه از هر زشتی و ناپسند بودی. پس خداوند متعال هم از تو خوشنود و راضی بود و تو را خوشنود کرد و به بهشت برین منزل و مأوی داد. بارالها درود فرست بر محمّد و آل محمّد: و مرا به زیارت فاطمه منتفع و به محبتش پایدار و ثابت گردان و مرا با او و اولاد طاهرینش محشور فرما و از شفاعت او و شفاعت امامان از ذریه او محروم مفرما و مرافقت و دوستی او را روزی من گردان و مرا با او و فرزندان پاکش محشور گردان. بار الها این زیارت را آخر عهدم به زیارتش قرار مده بلکه باز هم اعاده آن را همیشه و مادامی که عمرم باقی استنصیبم فرما. و چون مرا به سرای آخرت بردی، آنجا هم با او و در زمرهٔ او مرا محشور فرما و به شفاعتش واصل گردان به حقّ رحمت و بخشش بی انتهایت ای مهربان ترین مهربانان عالم.بارالها به حقّ مقام و منزلت این بزرگوار (فاطمه بنت اسدh ) نزد تو که مرا و والدینم را و جمیع مردان و زنان اهل ایمان را ببخش و بیامرز. و ما را در دنیا ثواب و حسنه و در آخرت نیز اجر و حسنه کامل عطا فرما و به کرم و رحمتت ما را از عذاب آتش دوزخ محفوظ بدار.

منابع و مآخذ

قرآن کریم

ابن ابی الحدید ، شرح نهج البلاغه ،

ابن اثیر ، اسد الغابة ،

ابن جوزی ، تذکرة الخواص ،

ابن حجر عسقلانی ، الاصابه ،

ابن شبه نمیری ، تاریخ المدینه ،

ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب ،

ابوالفرج اصفهانی ، مقاتل الطالبیین،

اربلی ، کشف الغمه ،

اعلام النساء ،

خوارزمی ، المناقب ،

شریف الرضی ، خصائص الائمه ،

شیخ صدوق ، الاعتقادات ،

صدوق، الأمالی،

طبرانی، معجم الکبیر ،

علامه امینی، الغدیر ،

فتال نیشابوری ، روضة الواعظین ،

قطب الدین راوندی، الخرائج والجرائح،

کلینی ، الکافی ،

مازندرانی ، مناقب آل ابی طالب،

مجلسی ، بحارالانوار ،

محلاتی ، ریاحین الشریعه ،

محمد بن طلحه شافعی ، مطالب السؤول ،

مسعودی ، مروج الذهب ،

مظفری ورسی، مادران چهارده معصوم ،

مؤسسه سبطین، فاطمه بنت اسد علیها سلام ، دامان نبوت و امامت،

هیثمی ، مجمع الزوائد ،

یعقوبی ، تاریخ الیعقوبی ،