علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 49
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن جلد 49
تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش
ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 12،13
12 ـ اختلاف انگيزى در دين ، پس از درك حقيقت آن ، كفر است .
و ما اختلف . .. و من يكفر بايات اللّه
13 ـ بروز تضاد هاى فكرى و اجتماعى و دينى ، معلول تجاوز از قوانين عادلانه اديان الهى
و ما اختلف الذين . .. بغياً بينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 20 - 9
9 ـ انسان با اختيار خويش ، دين را مى پذيرد و يا نفى مى كند .
فان اسلموا فقد اهتدوا و ان تولّوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 76 - 8،9
8 ـ خيانت در امانت و بدعتگذارى در دين از سوى اهل كتاب ، برخاسته از بى تقوايى آنان
و منهم من ان تأمنه بدينار . .. و يقولون على اللّه الكذب ... بلى من اوفى بعهده و
9 ـ تقوا ، عامل بازدارنده انسان از خودبرتربينى و بدعتگذارى در دين
قالوا ليس علينا . .. و يقولن على اللّه الكذب ... بلى ... و اتّقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 9
9 ـ افتراى آگاهانه برخى از اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، به خدا و دين او
و يقولون هو من عند اللّه . .. و يقولون على اللّه الكذب و هم يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 103 - 4،5
4 ـ لزوم تمسّك به دين واحد الهى و پرهيز از گرايش به اديان و مذاهب گوناگون
و اعتصموا بحبل اللّه جميعاً و لا تفرّقوا
به قرينه آيه صدم كه سخن از گرايش به كفر بود، تفرقه در اين آيه مى تواند اشاره به تفرقه هاى دينى باشد.
5 ـ وحدت بر مبناى دين الهى ( كتاب و سنّت ) و اعتقاد به آن ، نجات دهنده انسان ها از آتش اختلاف
و اعتصموا بحبل اللّه جميعاً و لا تفرّقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 16،19
16 ـ پذيرش آيين اسلام ، به خير و صلاح بشر
و لو أمن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
گر چه خير بودن را براى اهل كتاب ذكر كرده است، ولى اهل كتاب در اين جهت، قطعاً خصوصيّتى ندارند.
19 ـ اسلام ، برترين آيين در ميان ساير اديان ( دين يهود و نصارا ) براى سعادت بشر
و لو أمن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
بنابر اينكه «خير» براى تفضيل باشد و مُفضّل عليه، آيين خود اهل كتاب و مفضّل، اسلام.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 122 - 11
11 ـ پذيرش ولايت خداوند ، از بين برنده هر نوع سستى در انجام وظايف دينى
اذ همّت . .. و اللّه وليّهما
«و اللّه وليّهما»، با لحن اعتراض گونه اش (در حالى كه خداوند سرپرست و حمايت كننده شماست، سستى چرا؟) به اين نكته اشاره دارد كه پذيرش ولايت الهى و اعتقاد به آن، مانع از هر گونه سستى در راه انجام وظايف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 17
17 ـ دنياطلبى و دلدادگى به مادّيات ، از عوامل سستى در مبارزه و رويارويى با دشمنان دين
حتّى اذا فشلتم و . .. منكم من يريد الدّنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 164 - 10
10 ـ هدايت بشر ، بدون حضور تعاليم دين ، امرى ناممكن
و يزكّيهم و يعلّمهم الكتب و الحكمة و ان كانوا من قبل لفى ضلال مبين
خداوند جامعه بشرى را تا قبل از آموزش تعاليم و معارف دين، فرو رفته در گمراهى مى داند و تنها راهى كه براى خارج ساختن آنان از گمراهى به كار گرفته بعثت انبيا همراه با تزكيه و تعليم معارف دينى است. بنابراين هدايت بشر در گرو تعاليم دين خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 7،8
7 ـ ضرورت وجود مبلغان و تبيين كنندگان كتب آسمانى در جامعه
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه للنّاس
گرفتن ميثاق از عالمان و تأكيد خداوند بر لزوم تبيين آن براى مردم، مبيّن مطلب فوق است.
8 ـ حرمت كتمان حقايق كتب آسمانى و وجوب اظهار معارف دينى
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه للنّاس و لا تكتمونه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 4
4 - تناول از منافع به دست آمده از دين فروشى و كتمان معارف كتاب هاى آسمانى ، در حقيقت خوردن آتش و پركردن شكم از آن است .
و يشترون به ثمناً قليلا أولئك ما يأكلون فى بطونهم إلا النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 118 - 4،7
4ـ انتخاب دين از سر آزادى و اختيار ، مايه رشد و تعالى انسانهاست .
و لو شاء ربك لجعل الناس أُمة وحدة
از اينكه عدم اجبار در گزينش دين به «رب» استناد يافته است و «رب» به معناى مدبر و مربى است ، مى توان به برداشت فوق دست يافت; يعنى ، تدبير و تربيت انسانها اقتضا مى كند كه دين را از روى اختيار بپذيرند.
7ـ اختيار انسان ها و برخوردارى آنان از آزادى در گزينش دين ، زمينه بروز اختلافات دينى و مذهبى در ميان ايشان است .
و لو شاء ربك لجعل الناس أُمة وحدة و لايزالون مختلفين
مراد از اختلاف به قرينه «إلاّ من رحم» اختلافات دينى و مذهبى است و جمله «لايزالون . ..» (پيوسته با يكديگر اختلاف داريد) به منزله نتيجه اى براى مفهوم «لو شاء ...» مى باشد; يعنى، چون نخواسته كه شما را مجبور كند ـ بلكه خواسته كه مختار باشيد
ـ پيوسته اختلاف داريد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 40 - 25
25 - خوددارى از نصرت دين خدا ، موجب محروميت انسان از يارى و حمايت او
و لينصرنّ اللّه من ينصره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 32 - 7
7 - پايدارى بر اصول ، پوشش دهنده و جبران كننده كاستى ها در ميدان عمل و لغزش ها در فروع است .
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه . .. نزلاً من غفور رحيم
از تعبير «قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقاموا» و تتميم آن با عبارت «نُزُلاً من غفور رحيم» استفاده مى شود كه انسان ها داراى خطا، لغزش، سهو و نسيان خواهند بود; ولى آنچه مهم است پايدارى بر اصل «توحيد ربوبى» است و در پرتو اين امر لغزش هاى غير اصولى قابل بخشش مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 6
6 - تأثير و نقش اساسى استقامت و پايدارى بر مواضع دينى ، در به ثمر نشستن ايمان و دين دارى
و ألّوِاستقـموا على الطريقة لأسقينـهم ماء غدقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 2 - 5
5 ـ هشدار به مردم درباره پيامدهاى شوم اعراض از تعاليم دين و احكام خداوند، از اهداف نزول قرآن
كتب أنزل . .. لتنذر به
با توجه به آيات بعد معلوم مى شود متعلق «لتنذر» عذابهاى دنيوى و اخروى خداوند است كه دامنگير مخالفان احكام الهى مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 10
10 ـ تكذيب آيات الهى و تكبّر در مقابل معارف دين، موجب مسدود شدن تمامى راههاى ورود به بهشت
لاتفتح لهم أبوب السماء و لايدخلون الجنة
در برداشت فوق جمله «و لايدخلون . ..» تفسير جمله «لاتفتح لهم ...» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 79 - 8
8 ـ جوامع بى اعتنا به پيام هاى الهى و بيزار از خيرخواهى نصيحت گران ، در خطر هلاكت و نابودى
فأخذتهم الرجفة . .. نصحت لكم و لكن لاتحبون النصحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 6
6ـ مخالفان انبيا و اعراض كنندگان از حقايق و معارف الهى ، در خطر نابودى و عذاب الهى اند .
فإن تولّوا . .. يستخلف ربى قومًا غيركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 49 - 2
2 - كفر و ناسپاسى انسان ها و روى گردانى آنان از پيام وحى ، بى تأثير براى يگانه مالك آسمان ها و زمين
فإنّ الإنسـن كفور . للّه ملك السمـوت و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 16 - 21
21 - فسق پيشگى اهل كتاب و نافرمانى آنان از حق ، نتيجه بى تفاوتى دراز مدت آنان نسبت به تعاليم الهى و گرفتار شدن به قساوت قلب
فطال عليهم الأمد فقست قلوبهم و كثير منهم فـسقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 1
1 - انكار معجزات و دلايل روشن پيامبران و روى گردانى از تعاليم آنان ، عامل گرفتارى كافران پيشين به سرنوشت شوم و عذاب دردناكِ الهى
الذين كفروا . .. لهم عذاب أليم . ذلك بأنّه كانت تأتيهم رسلهم بالبيّنـت ... فكفرو
«بيّنه» (مفرد «بيّنات») به معناى دليل و حجت است; ولى در قرآن بر معجزه پيامبران الهى نيز اطلاق شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 9 - 4
4 - دورى از تعاليم دين و سرپيچى از فرمان هاى خدا و پيامبران ، پيامددار سرنوشتى شوم و خسارت بار
عتت عن أمر ربّها . .. فذاقت وبال أمرها و كان عـقبة أمرها خسرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 10 - 2
2 - دورى از تعاليم دين و سرپيچى از فرمان هاى خدا و رسول ، موجب عذاب شديد اخروى
أعدّ اللّه لهم عذابًا شديدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 32 - 1
1 - تكذيب حقايق دين و روى گردانى از پذيرش آنها ، از نشانه هاى كفر و اوصاف كافران
و لـكن كذّب و تولّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 34 - 2
2 - تكذيب دين و روى گردانى عمدى از تعاليم آن ، موجب هلاكت و نفرين الهى است .
و لـكن كذّب و تولّى . .. أولى لك فأولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 35 - 2
2 - تكذيب دين و روى گردانى عمدى از تعاليم آن ، موجب هلاكت و نفرين الهى
و لـكن كذّب و تولّى . .. ثمّ أولى لك فأولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 109 - 14
14 ـ قرار دادن پايگاه و امكانات در اختيار دشمن خدا و دين ، ظلم و موجب سقوط در آتش است .
و إرصاداً لمن حارب اللّه . .. فانهار به فى نار جهنم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 7
7 ـ هجرت در راه خدا و يارى دين ، سبب جلب رضايت الهى و دستيابى به حيات جاودان در بهشت
من المهجرين و الأنصار . .. رضى اللّه عنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 8
8 ـ ايمان ، هجرت ، جهاد ، يارى كردن مؤمنان و دين خدا ، زمينه بهره مند شدن از مغفرت و روزى باكرامت خداوند .
و الذين ءامنوا و هاجروا . .. لهم مغفرة و رزق كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 44 - 10
10 - باور به معارف الهى و حقايق دينى ، نشانه فهم و درك صحيح است .
أفلا تعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 16
16 ـ بازيچه قرار دادن دين موجب تباهى و محروميت از خير و ثواب مى شود.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا . .. و ذكر به أن تبسل نفس
در آيه قبل سخن از بازيگرى با دين بود و جمله «ذكر به . .. » در مقام هشدار و بيان نتيجه كار آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 3 - 10
10- ترجيح دادن همواره دنيا بر آخرت ، سد مدام راه خدا و كج جلوه دادن تعاليم الهى ، از نشانه هاى كفرپيشگى است .
ويل للكـفرين . .. الذين يستحبّون الحيوة الدنيا على الأخرة و يصدّون عن سبيل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 37 - 3
3 - « دين دارى » ، موجب پيشرفت و تكامل و « بى دينى » ، موجب انحطاط و سقوط است .
لمن شاء منكم أن يتقدّم أو يتأخّر
مقصود از تقدم و تأخر در آيه شريفه ـ به قرينه نظير آن در آيه 19 از سوره قبل (إنّ هـذه تذكرة فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً) ـ ممكن است سبقت در اتخاذ راه خدا و عقب افتادن با تخلّف از آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 88 - 6
6- جلوگيرى از نفوذ اديان الهى و رواج بى دينى ، زمينه ساز رواج فساد و تبه كارى در جامعه است .
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل الله . .. بما كانوا يفسدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 7 - 6
6 - بى نياز ديدن خويش از تعاليم دين ، مصداق بارز ناپاكى و محروميت از تزكيه است .
أمّا من استغنى . .. و ما عليك ألاّ يزّكّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 9 - 5
5 - احساس بى نيازى از تعاليم دين ، زمينه ساز غفلت از خداوند و بى باكى از آلودگى به پليدى ها است .
أمّا من استغنى . .. ألاّ يزّكّى ... و هو يخشى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 40 - 2
2 - احساس بى نيازى از تعاليم دين ، مايه روسياهى در قيامت
أمّا من استغنى . فأنت له تصدّى ... و وجوه يومئذ عليها غبرة
ارائه دو ترسيم از حاضران صحنه قيامت در ذيل سوره، ممكن است اشاره به تقسيمى باشد كه در آغاز سوره انجام گرفته بود كه در يك طرف ابن ام مكتوم و در طرف ديگر اشراف قرار داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 8
8ـ دستيابى به رحمت خداوند در آخرت ، در گرو گام نهادن در راه خدا و پيروى از دين او و ايمان به آخرت است .
ألا لعنة الله على الظـلمين. الذين يصدون عن سبيل الله ... و هم بالأخرة هم كـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 10
10 - ايمان ، توبه و پيروى از دين ، از شرايط ورود به بهشت
و يستغفرون للذين ءامنوا . .. فاغفر للذين تابوا و اتّبعوا سبيلك ... و أدخلهم جنـّ
برداشت ياد شده از آن جا است كه فرشتگان پيش از درخواست بهشت براى مؤمنان، آنان را به وصف ايمان، توبه و پيروى از راه دين توصيف كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 10
10- پيروى از مرام حنيف ( معتدل و بى انحراف ) ابراهيمى ، دربردارنده نيكى هاى دنيوى و صلاح اخروى
و ءاتينـه فى الدنيا حسنة و إنه فى الأخرة لمن الصلحين . .. اتّبع ملّة إبرهيم حنيف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 10
10- پيروى از مرام حنيف ( معتدل و بى انحراف ) ابراهيمى ، دربردارنده نيكى هاى دنيوى و صلاح اخروى
و ءاتينـه فى الدنيا حسنة و إنه فى الأخرة لمن الصلحين . .. اتّبع ملّة إبرهيم حنيف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 35 - 18
18- مجازات و نابودى كافران ، پس از ابلاغ پيام حق و اتمام حجت بر آنان است .
بلـغ فهل يهلك إلاّ القوم الفـسقون
با توجه به فاى «فهل» ـ كه مى تواند بيانگر تفريع باشد ـ استفاده مى شود كه بلاغ و اتمام حجت، همواره قبل از مجازات و كيفر كافران صورت گرفته و مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 10 - 3
3 - تبليغ دين و تشكيل جامعه اسلامى ، درپى دارنده سخنان ناروا و تبليغات سوء دشمنان و مخالفان دين
و اصبر على ما يقولون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 4
4 - تكذيب دين و بدگويى از آن ، از موجبات كيفر و عذاب الهى
و اصبر على ما يقولون . .. و المكذّبين ... إنّ لدينا أنكالاً ... و عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 21
21 ـ تحريف دين ( تغيير و تبديل و كم و زياد كردن وحى الهى ) گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب اخروى
قل ما يكون لى أن أبدّله . .. إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 8
8 - تحمل دشوارى ها در راه دين در نظر مؤمنان راستين ، تنها زمينه ساز برخوردارى از مغفرت الهى است و نه تضمينى حتمى .
قالوا لاضير . .. إنّا نطمع أن يغفر لنا ربّنا
ساحران مؤمن، در عين اظهار آمادگى براى پذيرش هر دشوارى، خود را در آن مرتبه نديدند كه حتماً مورد غفران قرار مى گيرند; بلكه فقط اظهار اميدوارى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 21 - 8
8 - كافران ، بر ترك فروع دين نيز توبيخ مى شوند .
فما لهم . .. لايسجدون
مراد از سجود در آيه ممكن است معناى اصطلاحى آن و به خاك افتادن هنگام شنيدن آيات قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 106 - 4
4- نزول تدريجى تعاليم دينى و آموزش تدريجى آنها ، داراى نقشى مؤثر در هدايت مردم
فرقنـه لتقرأه على الناس على مكث
از آن جايى كه قرآن كتاب هدايت است، تذكر به نزول تدريجى آن بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى تواند به خاطر اين باشد كه: نزول تدريجى در امر هدايت مؤثرتر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 121 - 9
9 - بررسى دقيق و منصفانه حقايق دينى ، موجب ايمان آوردن به آنهاست .
يتلونه حق تلاوته أولئك يؤمنون به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 8
8 - رسيدن امت ها به مقام تسليم در گرو بعثت پيامبران ; آموزش كتاب آسمانى و معارف و احكام دينى و پاك شدن از آلودگيهاست .
من ذريتنا أمة مسلمة لك . .. ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلوا ... يزكّيهم
به نظر مى رسد درخواست ابراهيم (ع) و اسماعيل(ع) براى بعثت پيامبرى از ميان ذريه آنها درپى درخواست تشكيل «امت مسلمه» بدين جهت باشد كه: بعثت و هدفهاى آن، از ضروريات بنيادى براى تشكيل «امت مسلمه» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 90 - 4
4- التقاط در دين ( پذيرش قسمتى از دين و انكار برخى ديگر ) گناهى بزرگ و زمينه ساز نزول عذاب الهى است .
كما أنزلنا على المقتسمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 3
3ـ كسانى كه دين و معارف الهى را نپذيرند و مردم را از پذيرش آن بازدارند ، در آخرت از رحمت خدا محروم و به لعنت او گرفتار خواهند شد .
ألا لعنة الله على الظـلمين. الذين يصدون عن سبيل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 36 - 3
3ـ اصرار بر كفر و انكار پيامبران و معارف الهى ، موجب از دست دادن شايستگى براى ايمان و هدايت است .
يـنوح قد جـدلتنا فأكثرت جدلنا فأتنا بما تعدنا . .. لن يؤمن من قومك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 18
18ـ نپذيرفتن آيين و شريعت الهى ، كفر به خداوند است .
حـش لله. .. إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون بالله و هم بالأخرة هم كـفرون
آيه 38 و 39 و نيز جمله هايى نظير «حاش لله» (در آيه 31 و 51) دلالت بر آن دارد كه: مصريان عصر يوسف(ع) به وجود خداوند معتقد بودند ; ولى يوسف(ع) از آنان به كافران به خدا ياد مى كند (لايؤمنون بالله). اين تعبير به قرينه «تركت ملّة قوم ...»، مى تواند بدان سبب باشد كه شريعت و آيين آنان، شريعتى غير الهى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 7 - 5
5 - كفر و انكار دين الهى ، هر چند توأم با عمل كفرآميز نباشد ، موجب عذاب شديد و بدبختى است .
الذين كفروا لهم عذاب شديد و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم مغفرة
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه خداوند، سعادت مندى مؤمنان را در گرو دو چيز (ايمان و عمل صالح) دانسته است; ولى بدبختى و عذاب شديد كافران را صرفاً به كفر آنان مربوط كرده و عمل كفرآميز آنان سخن نگفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 16 - 5
5 - كيفر دوزخ براى تكذيب كنندگان دين ، بازتاب قهرى عملكرد مستمر خود آنان
إنّما تجزون ما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 9 - 2،5
2 - كافران دوزخى ، از كسانى اند كه پس از اتمام حجت و از روى عمد ، راه كفر و انكار را در پيش گرفته و به تكذيب دين پرداختند .
قالوا بلى قد جاءنا نذير فكذّبنا
5 - تكذيب عمدى دين ، عامل دوزخى شدن است .
قد جاءنا نذير فكذّبنا و قلنا ما نزّل اللّه من شىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 18 - 2
2 - عذاب شدن اقوام و ملّت هاى گذشته ، بر اثر تكذيب دين و پيامبران الهى
و لقد كذّب الذين من قبلهم فكيف كان نكير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 16 - 3
3 - تكذيب عمدى دين و رذايل اخلاقى ( همچون سوگند دروغ ، پستى ، عيب جويى ، سخن چينى ، مانع خير شدن ، گناه پيشگى ، درشت خويى و بى تبارى ) ، از زمينه هاى ابتلا به عذاب خفّت بار الهى
فلاتطع المكذّبين . .. كلّ حلاّف مهين ... عتلّ بعد ذلك زنيم ... سنسمه على الخرطوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 4
4 - تكذيب دين و بدگويى از آن ، از موجبات كيفر و عذاب الهى
و اصبر على ما يقولون . .. و المكذّبين ... إنّ لدينا أنكالاً ... و عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 31 - 1
1 - تصديق نكردن حقايق دين و ترك نماز ، از نشانه هاى كفر و از اوصاف كافران است .
فلاصدّق و لاصلّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 32 - 1
1 - تكذيب حقايق دين و روى گردانى از پذيرش آنها ، از نشانه هاى كفر و اوصاف كافران
و لـكن كذّب و تولّى
جلد - نا م سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 34 - 2
2 - تكذيب دين و روى گردانى عمدى از تعاليم آن ، موجب هلاكت و نفرين الهى است .
و لـكن كذّب و تولّى . .. أولى لك فأولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 35 - 2
2 - تكذيب دين و روى گردانى عمدى از تعاليم آن ، موجب هلاكت و نفرين الهى
و لـكن كذّب و تولّى . .. ثمّ أولى لك فأولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 17 - 3
3 - تكذيب دين ، موجب هلاكت و نابودى است .
ألم نهلك الأوّلين . ثمّ نتبعهم الأخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 4
4- خداوند ، تمامى مكر ها و توطئه هاى توطئه گران عليه دين را به خود آنان باز گرداند .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد فخّر عليهم السقف من فوقهم
احتمال دارد فراز «فأتى الله بنيانهم من القواعد. ..» بيان تمثيلى باشد نه حقيقى. بنابراين مراد آيه چنين مى شود: آنان تلاشهاى زياد و بنيان هاى فكرى قوى عليه دين تدارك ديده بودند، ولى خداوند آن بنيان ها را عليه خود آنان به كار گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 42 - 4
4 - مكر و توطئه كافران عليه دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شكست پذير و گريبانگير خود آنان
فالذين كفروا هم المكيدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 98 - 3
3 ـ جهل و عدم درك صحيح نسبت به مفاهيم دينى و ارزش هاى الهى ، عامل بد تفسير كردن و ناروا شمردن آنها
و أجدر ألّا يعلموا حدود ما أنزل اللّه . .. يتخذ ما ينفق مغرماً
جمله «يتخذ ما ينفق مغرماً» مى تواند نمونه اى باشد از آنچه در آيه قبل به طور كلى درباره جهل و نادانى باديه نشينان گفته شده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 15
15 - ايمان و عمل صالح ، ( حاكميت دين ) موجب زدايش ترس و اضطراب و عامل امنيت و آرامش
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت . .. و ليبدّلنّهم من بعد خوفهم أمنً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 28 - 5
5- ارشاد و راهنمايى در پرتو قوانين حق ، داراى ثمربخشى *
أرسل رسوله بالهدى و دين الحقّ ليظهره
برداشت بالا بدان احتمال است كه هدايت امرى علاوه بر دين حق باشد; يعنى، هدايت، راهنمايى و ارشاد در كنار قوانين حق، مكمل يكديگر بوده و آثار بايسته را در پى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 27 - 6
6 - ايمان و دفاع از دين تا مرز شهادت و ايثار ، موجب غفران الهى و رسيدن به عزت و كرامت در پيشگاه خدا است .
قال يقوم اتّبعوا المرسلين . .. إنّى ءامنت بربّكم فاسمعون . قيل ادخل الجنّة ... ب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 15 - 9
9 - سيه رويى و ثبت نشانه دروغ گويى و گناه كارى بر پيشانى تكذيب گران دين ، كيفر مخالفت آنان با نماز ، هدايت و تقوا
لنسفعًا بالناصية
برداشت ياد شده، ناظر به معانى گوناگونى است كه براى «سفع» در توضيح برداشت هفتم ذكر شد. وصف هاى «كاذبة» و «خاطئة» (در آيه بعد)، مشخّصات نشانه را بيان كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 38 - 5
5 - دشمنى با دين خدا ، خيانت در امانت او و ناسپاسى در برابر نعمت هدايت او است .
إنّ اللّه يدفع . .. إنّ اللّه لايحبّ كلّ خوّان كفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 9 - 5
5 ـ برخورد عناد آلود و بهانه جويانه با تعاليم آسمانى ، در پى دارنده گمراهى هدايت ناپذير و مانع دستيابى به حق
انظر كيف ضربوا لك الأمثـل فضلّوا فلايستطيعون سبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 5 - 9
9 - جبهه گيرى در برابر خدا و پيامبر و حاكميت دين ، از نمود هاى بارز فسق
ذلك بأنّهم شاقّوا اللّه و رسوله . .. و ليخزى الفـسقين
از تطبيق عنوان «فاسق» بر كسانى كه در برابر خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) جبهه گيرى كردند (شاقّوا اللّه و رسوله)، مطلب بالا برداشت مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 16 - 6
6 - حق ناپذيرى و عناد با دين ، موجب زوال نعمت ها است .
ثمّ يطمع أن أزيد . كلاّ إنّه كان لأيـتنا عنيدًا
جمله «إنّه كان لآياتنا عنيداً» تعليل براى ردع (كلاّ) است; يعنى، چنين نخواهد شد (بر قدرت و ثروت او افزوده نخواهد شد); چون او نسبت به آيات ما عناد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 126 - 3
3- امكان تعدى كافران به مؤمنان ، در قبال فراخوانده شدن به دين
ادع إلى سبيل ربّك . .. و إن عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 14
14 - ترويج باطل و مبارزه با دين در قالب شعر ، ظلم بوده و داراى عقوبتى سخت است .
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. و سيعلم الذين ظلموا أىّ منقلب ينقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 8
8- كفر و ستيزه جويى با دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از عوامل حبط عمل و نابودى اعمال نيك انسان
إنّ الذين كفروا و . .. و سيحبط أعمـلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 14
14 - دين فروشى ، مايه گرفتار شدن به عقوبت ها و عذاب هاى الهى است .
و لاتشتروا بأيتى . .. و إيّى فاتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 95 - 10
10- سوداگرى با دين و ترجيح دادن دنيا بر آخرت ، نشان جهل و نادانى است .
و لاتشتروا بعهد الله . .. إنما عند الله هو خير لكم إن كنتم تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 3
3 - نفوذ آيين موسى ( ع ) در ميان خاندان فرعون و ايمان آوردن مردى از آنان
قال رجل مؤمن من ءال فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 12 - 4
4 - توجه به سختى فرجام دين ستيزان ، بازدارنده انسان از فرو رفتن در پوچى هاى زندگى دنيوى
فويل . .. للمكذّبين . الذين هم فى خوض يلعبون
تذكر خداوند به دين ستيزان (الذين هم فى خوض)، در حقيقت هشدارى به گرفتاران در پوچى دنيا است تا به فرجام آن بينديشند و از پوچى به درآيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 1 - 21
21 - پندار تأمين بعضى منافع از طريق روابط سرّى با دشمنان دين ، پندارى باطل و بى فرجام *
و من يفعله منكم فقد ضلّ سواء السبيل
برداشت ياد شده با توجه به شأن نزول آيه شريفه است; يعنى، برقرارى ارتباط برخى از مسلمانان با دشمن، به انگيزه حفظ منافع; نه خيانت به مسلمانان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 2 - 6
6 - كارآمد بودن استفاده ابزارى از دين عليه خود دين ، براى منافقان
اتّخذوا أيمـنهم جنّة فصدّوا عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 13
13 - تلاش در جهت ايجاد ترديد در باور هاى دينى مسلمانان ، موجب خشم و عذاب الهى است .
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. عليهم غضب و لهم عذاب شديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 21 - 9
9 - ترديد ـ هرچند اندك ـ درباره اصول عقيده ، درپى دارنده فاجعه اى عقيدتى و رفتارى
فاتّبعوه . .. و ما كان له عليهم من سلطـن إلاّ لنعلم ... ممّن هو منها فى شكّ
تنوين «شكّ» براى تقليل است و دلالت بر ناچيزى و اندكى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 9 - 5
5- ماندگار شدن در شك و ترديد نسبت به حقايق دين ، سرچشمه نگاه بازيگرانه به هستى و انسان
إن كنتم موقنين . .. فى شكّ يلعبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 31
31 - ترديد در عالمانه و حكيمانه بودن احكام دين و انطباق آن با مصالح واقعى بشر ، از عوامل عدم پايبندى به آن *
ذلكم حكم اللّه . .. و اللّه عليم حكيم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه پس از بيان حكم الهى، براى تأكيد بيشتر بر اهميت اين حكم و پايبندى مؤمنان به آن، موضوع علم و حكمت صادركننده آن حكم تذكر داده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 13
13ـ علاقه به معارف دينى ، در گرو شناخت آنهاست .
فعمّيت عليكم . .. و أنتم لها كـرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 11
11 ـ كافران بر اثر فقدان درك معارف الهى و ايمان نداشتن به حقايق دينى ، مردمى ناتوان در پيكار با اهل ايمان
بأنهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 12
12ـ درك نكردن معارف و حقايق دين ، ريشه گرايش به كفر و شرك است .
أُولـئك . .. ما كانوا يستطيعون السمع و ما كانوا يبصرون
جمله «ما كانوا . ..» بيانگر دليل و ريشه كفرورزى كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 16،24
16 - حركت مؤمنان راستين در طريق ايمان و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براساس عشق و محبت به دين و نه تحميل و تحكّم
و لـكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمـن و زيّنه فى قلوبكم
از اين كه خداوند در باز داشتن مؤمنان از تحميل آراى شخصى بر پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به «حبّب إليكم الإيمان» تكيه كرده است; استفاده مى شود كه نيرو و جاذبه محبت، اصلى ترين و نيرومندترين محرك مؤمنان براى حركت به سمت ايمان و اطاعت از رسول اللّه است.
24 - رشد واقعى انسان ، در پرتو محبت دين و بيزارى از كفر و گناه
حبّب إليكم الإيمـن . .. و كرّه إليكم الكفر ... أولـئك هم الرشدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 27
27 - تبعيض در ايمان و عمل به احكام دين ، در پى دارنده ذلت و خوارى در دنيا و عذاب شديد در قيامت است .
ما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزى فى الحيوة الدنيا و يوم القيمة يردون إلى أشد الع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 8
8 - كشتن و آواره كردن اهل ايمان و تبعيض در دين ، موجب از دست دادن سراى آخرت و گرفتار شدن به عذاب شديد قيامت است .
أولئك الذين اشتروا . .. فلا يخفف عنهم العذاب
«ال» در «العذاب» عهد ذكرى و اشاره به «أشد العذاب» در آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 20
20 - اكتفا به انجام برخى از تعاليم شريعت ، خطرى براى كليت دين
أقيموا الدين و لا تتفرّقوا فيه
برداشت ياد شده باتوجّه به دو مطلب زير است: الف) مراد از «لاتتفرّقوا» عمل به برخى از دستورات و ترك بعضى ديگر باشد. ب) فعل «لاتتفرّقوا» تفسير و تأكيد براى «أقيموا الدين» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 145 - 14
14 ـ فراگيرى معارف و عمل به احكام الهى ، شرط پيروزى قوم موسى بر فاسقان و آزادسازى سرزمين آنان
فخذها . .. يأخذوا بأحسنها سأوريكم دار الفسقين
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه «ساوريكم» جواب فعل امر «فخذها بقوة و أمر قولك يأخدوا» باشد ; يعنى: «إن تاخذها و يأخذوا سأوريكم دار الفسقين» قابل ذكر است كه مجزوم نشدن «اوريكم»، على رغم اينكه جواب امر قرار گرفته، به سبب وجود «سين» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 20 - 14
14 - عمل به مقتضاى دين و اقتدا به پيامبران ، شرط دين دارى و سعادتمندى است .
قال يـقوم اتّبعوا المرسلين
تصريح به اقتدا و پيروى از پيامبران ـ به جاى ايمان آوردن به آنان و. .. ـ مى تواند حاكى از برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 78 - 6،7
6 ـ كفر گروهى از بنى اسرائيل پيامد غلو آنان در دين
لاتغلوا فى دينكم . .. لعن الذين كفروا من بنى اسرءيل
بيان گرايش گروهى از بنى اسرائيل به كفر پس از اشاره به غلو و گزافه گويى اهل كتاب در دين، مى تواند بيانگر اين باشد كه كفرورزى آنان پيامد غلوشان بوده است.
7 ـ غلو در دين موجب كفر است .
لاتغلوا فى دينكم . .. لعن الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 10
10 ـ درك معارف الهى ( توحيد ، معاد و . . . ) و ايمان به آنها ، عاملى اساسى در ايجاد توان فوق العاده در رزمندگان مؤمن
بأنهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 90 - 4
4- التقاط در دين ( پذيرش قسمتى از دين و انكار برخى ديگر ) گناهى بزرگ و زمينه ساز نزول عذاب الهى است .
كما أنزلنا على المقتسمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 29 - 6
6 - كشتن مؤمنان مجاهد و مبلغان دينى ، گناهى بزرگ و زمينه ساز نزول عذاب و نابودى است .
قيل ادخل الجنّة . .. إن كانت إلاّ صيحة وحدة فإذا هم خـمدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 161 - 2
2 - كتمان معارف و احكام دين و حقايق كتاب هاى آسمانى ، كفرپيشگى است .
إن الذين يكتمون ما أنزلنا . .. إن الذين كفروا و ماتوا و هم كفار
آوردن جمله «إن الذين كفروا . ..» پس از «إن الذين يكتمون» - بدون حرف فاصله اى همانند واو - گوياى اين است كه: «الذين كفروا» همان كتمان كنندگان هستند و يا كتمان كنندگان از مصاديق كفرپيشگان مى باشند. به هر تقدير اين معنا كه كتمان حقايق دينى كفر است، از ارتباط دو آيه به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 2
2 - كتمان كنندگان حقايق دينى ، در صورتى كه بدون توبه بميرند ، همواره مورد لعنت خدا خواهند بود .
إن الذين يكتمون . .. أولئك عليهم لعنة اللّه ... خلدين فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكوير - 81 - 24 - 7
7 - امساك دانش از ديگران و كتمان علوم الهى ، بخل است .
و ما هو على الغيب بضنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 11
11 ـ كافران بر اثر فقدان درك معارف الهى و ايمان نداشتن به حقايق دينى ، مردمى ناتوان در پيكار با اهل ايمان
بأنهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 15 - 9
9 - سيه رويى و ثبت نشانه دروغ گويى و گناه كارى بر پيشانى تكذيب گران دين ، كيفر مخالفت آنان با نماز ، هدايت و تقوا
لنسفعًا بالناصية
برداشت ياد شده، ناظر به معانى گوناگونى است كه براى «سفع» در توضيح برداشت هفتم ذكر شد. وصف هاى «كاذبة» و «خاطئة» (در آيه بعد)، مشخّصات نشانه را بيان كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 6
6 ـ همياريهاى ضد دينى در دنيا، در پى دارنده دشمنى و كينه توزى در آخرت خواهد شد.
كلما دخلت أمة لعنت أختها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 8 - 2
2 - ملاك ممنوعيت رابطه نيك با كافران ، ستيز و جنگ آنان با دين و دينداران است ; نه صرف كافر بودن ايشان .
لاينهيكم اللّه عن الذين لم يقـتلوكم فى الدين و لم يخرجوكم من ديـركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 3،4
3 - جدال بدون دليل و برهان در آيات الهى ( دين ) ، موجب گمراهى و محروميت ابدى از هدايت الهى است .
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب . الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـه
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين ديدگاه است كه «الذين يجادلون . ..» بدل براى «من» در آيه پيش باشد.
4 - جدال در آيات الهى ( تعاليم دين ) ، بدون دليل و برهان و از سر جهل و بى فكرى ، موجب ترديد و شكاك بودن انسان در معارف الهى و زياده روى در مخالفت با آن
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب . الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـه
جمله «الذين يجادلون. ..» در واقع بيانگر علت مسرف و مرتاب (شكاك) بودن برخى از انسان ها است; يعنى، چون برخى به جاى فكر كردن در آيات الهى، از سر جهل و يا تقليد به مجادله با آن بر مى خيزند. از اين رو نسبت به تعاليم الهى همواره در شك و ترديد به سر مى برند و در مخالفت با تعاليم آسمانى اسراف مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 10
10ـ كفرپيشگان و مخالفان معارف دين ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى الهى اند .
فلما جاء أمرنا نجّينا صـلحًا . .. و من خزى يومئذ إن ربك هو القوىُّ العزيز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 4،9
4- خداوند ، تمامى مكر ها و توطئه هاى توطئه گران عليه دين را به خود آنان باز گرداند .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد فخّر عليهم السقف من فوقهم
احتمال دارد فراز «فأتى الله بنيانهم من القواعد. ..» بيان تمثيلى باشد نه حقيقى. بنابراين مراد آيه چنين مى شود: آنان تلاشهاى
زياد و بنيان هاى فكرى قوى عليه دين تدارك ديده بودند، ولى خداوند آن بنيان ها را عليه خود آنان به كار گرفت.
9- توطئه گران عليه دين ، هيچ گاه گمان نمى كردند كه مكرشان عليه دين ، دامنگير خود آنان خواهد شد .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد . .. و أتـهم العذاب من حيث لا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 42 - 4
4 - مكر و توطئه كافران عليه دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، شكست پذير و گريبانگير خود آنان
فالذين كفروا هم المكيدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 3
3ـ كسانى كه دين و معارف الهى را نپذيرند و مردم را از پذيرش آن بازدارند ، در آخرت از رحمت خدا محروم و به لعنت او گرفتار خواهند شد .
ألا لعنة الله على الظـلمين. الذين يصدون عن سبيل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 11
11- ايجاد مانع بر سر راه خدا ( دين الهى ) ، موجب مشكلات دنيوى و عذاب بزرگ اخروى است .
و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب عظيم
مقصود از «سبيل الله» دين خداست كه در آيات بسيارى از قرآن به همين عنوان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 6
6- وعده خداوند به پيروزى و ثبات قدم مؤمنان ، در صورت اقدام به جهاد و حمايت از دين
يـأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه . .. و يثبّت أقدامكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 10
10 - توسعه و گسترش دين ، نيازمند ياران مؤمنى همچون حواريون عيسى ( ع )
قال الحواريّون نحن أنصار اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 115 - 2
2 ـ اسلام آخرين دين آسمانى و پيامبر(صلی الله علیه و آله) خاتم انبيا و قرآن آخرين كتاب آسمانى است.
و تمت كلمت ربك صدقا و عدلا
لازمه تمام بودن قرآن در طول زمان اين است كه قرآن آخرين كتاب آسمانى و محتواى آن اسلام نيز آخرين دين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مسد - 111 - 1 - 7
7 - آرزوى مرگ و زيان كارى براى دشمن دين و نفرين بر او ، كارى پسنديده است .
تبّت يدا أبى لهب و تبّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مسد - 111 - 1 - 7
7 - آرزوى مرگ و زيان كارى براى دشمن دين و نفرين بر او ، كارى پسنديده است .
تبّت يدا أبى لهب و تبّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 12 - 5
5 - انسان ، در انتخاب دين ، داراى اختيار تكوينى است .
فمن شاء ذكره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 8 - 4
4 - انسان در انتخاب دين و تعيين سرنوشت خويش ، داراى اختيار است .
فريق فى الجنّة و فريق فى السعير . و لو شاء اللّه ... يدخل من يشاء ... و الظـلمون
از اين كه خداوند نخواسته همگان به اجبار آيين واحدى داشته باشند، مى توان استفاده كرد كه انتخاب آيين و سرنوشت، به اختيار انسان واگذار شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 45 - 4
4 - دين ، امرى متكى به اختيار و انتخاب خود آدمى است .
و ما أنت عليهم بجبّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكوير - 81 - 28 - 8
8 - انسان ، موجودى انتخابگر و توانمند بر پذيرش يا ردّ دين
لمن شاء منكم أن يستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 27 - 9
9 ـ انسان در انتخاب راه و روش زندگى و عقيده و ديانت ، مختار است .
يـليتنى اتّخذت مع الرسول سبيلاً
اين كه ظالمان عمل نپيمودن راه پيامبر(صلی الله علیه و آله) را به خود نسبت مى دهند (اتخذت. ..) و از اين كار اظهار پشيمانى و تأسف مى كنند، حاكى از مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 57 - 9،10
9 ـ انسان در انتخاب دين ، آزاد و مختار است .
إلاّ من شاء أن يتّخذ إلى ربّه سبيلاً
10 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها مأمور فراخواندن مردم به راه خدا و دين الهى بود و نه مجبور ساختن آنان به پذيرش آن .
و ما أرسلنـك إلاّ مبشّرًا و نذيرًا . .. إلاّ من شاء أن يتّخذ إلى ربّه سبيلاً
از اين كه خداوند در آيه قبل رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) را، منحصر به انذار و بشارت دانست و در آيه مورد بحث، انسان را در انتخاب راه الهى آزاد گذاشت، مى توان استفاده كرد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) حق نداشت مردم را به پذيرش دين مجبور كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 4 - 2
2 - خداوند ، خواهان ايمان اختيارى مردم است ، نه گرايش جبرى آنان به دين .
إن نشأ ننزّل عليهم . .. فظلّت أعنـقهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 11
11 - رسيدن به منافع دنيوى ، از عوامل گرايش به كفر و انكار قرآن
و لاتشتروا بأيتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 4
4 - گرفتارى عوام به خيالات واهى درباره دين و كتاب هاى آسمانى ، پيامد تحريفگرى و عملكرد عالمان سوء است .
و منهم أميون . .. فويل للذين يكتبون الكتب بأيديهم
تفريع جمله «فويل للذين . ..» بر آيه قبل - كه درباره جهل مردم به كتاب آسمانى بود - گوياى اين معناست كه: عالمان سوء و تحريفگر، داراى نقشى بسزا در جهل و خرافه گرايى مردم هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 109 - 2،12
2 - تلاش پى گير اهل كتاب براى مرتد ساختن مسلمانان
ودّ كثير من أهل الكتب لو يردونكم من بعد إيمنكم كفاراً
«ودّ» به معناى علاقه داشتن است، ولى به دليل جمله «فاعفوا . ..» معلوم مى شود: اهل كتاب براى تحقق بخشيدن به آرزوى خود (مرتد ساختن اهل ايمان) به تلاشهاى توطئه گرانه نيز روى آورده بودند.
12 - يهود و نصارا با بهانه قرار دادن نسخ اديان و نسخ برخى از آيات قرآن ، در صدد ايجاد شبهه در اذهان مسلمانان بودند .
ما ننسخ من ءاية . .. أم تريدون أن تسئلوا رسولكم ... ودّ كثير من أهل الكتب
بيان تلاش اهل كتاب براى مرتد ساختن مسلمانان پس از مطرح ساختن پرسشها و درخواستهاى نابه جا درباره نسخ و بيان اثر سوء
آن در خواستها (تبديل شدن ايمان به كفر)، گوياى اين است كه: اهل كتاب در صدد بودند مسلمانان را درباره نسخ به شبهه اندازند و آنان رادر ايمانشان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) دچار ترديد كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 111 - 13،14
13 - باور ها و عقايد دينى درخطر آميخته شدن با آرزو ها و خيالات واهى است .
تلك أمانيّهم
14 - ضرورت پرهيز از گرايش دادن آرزو ها و خيالات واهى به سمت باور ها و عقايد دينى
قالوا لن يدخل الجنة . .. تلك أمانيّهم قل هاتوا برهنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 120 - 22
22 - اديان الهى ، در خطر آميخته شدن به افكار و انديشه هاى برخاسته از هوا هاى نفسانى
لئن اتبعت أهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 170 - 5،7
5 - تكيه بر آداب و رسوم گذشتگان و اصرار بر رعايت آنها ، از عوامل نپذيرفتن دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى نكردن از قرآن و احكام دين
قالوا بل نتبع ما ألفينا عليه ءاباءنا
7 - تأثير آداب و رسوم اقوام در هدايت و يا گمراهى نسل هاى آنان
قالوا بل نتبع ما ألفينا عليه ءاباءنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 20
20 ـ خطر آسيب پذيرى دين با تشديد انحرافات داخلى ، پس از فراغت از ناحيه دشمن خارجى
اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلاتخشوهم و اخشون
با توجه به اينكه بحث در اين بخش از آيه درباره اكمال دين و مصونيت آن از خطر دشمن خارجى است، مى توان گفت هدف از فرمان به ترسيدن از خداوند (و اخشون) پس از دفع خطر دشمنان از آسيب رسانى به دين، اين است كه مبادا مسلمانان خود، به معارف دين ضربه زده و اساس آن را تهديد كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 77 - 3،4،10،11
3 ـ غلو در دين ( آميختن معارف الهى به گزافه هايى باطل ) امرى نكوهيده و حرام
لاتغلوا فى دينكم
4 ـ پيروان اديان الهى در خطر غلو و انحراف از دين خويش
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
10 ـ عقايد ناروا و غلوآميز اهل كتاب برخاسته از افكار باطل گمراهانى مشرك در گذشته تاريخ
قل ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم . .. و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا
بدان احتمال كه خطاب در «يا اهل الكتب» متوجه تمام يهود و نصارا باشد نه خصوص آنانكه در عصر پيامبر(صلی الله علیه و آله) بودند. بر اين مبنا مراد از «قوم قد ضلوا» پيشينيان اهل كتاب نخواهند بود بلكه مقصود، پيروان مذاهب شرك مى باشند.
11 ـ ضلالت هاى فراوان و ريشه دار بشر ، ميراث عقايد و افكار هواپرستان تاريخ
و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا من قبل و اضلوا كثيراً
بدان احتمال كه «كثيراً» صفت مفعول مطلق محذوف باشد ; يعنى (اضلوا اضلالا كثيراً).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 78 - 7
7 ـ غلو در دين موجب كفر است .
لاتغلوا فى دينكم . .. لعن الذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 116 - 6،7
6 ـ تكيه بر گمان در مسائل اصولى و زيربنايى موجب گمراهى مى شود.
يضلوك عن سبيل الله إن يتبعون إلا الظن
7 ـ گرايش به همسويى و همشكل شدن با توده هاى مردم در عقايد و افكار، لغزشگاهى خطرناك براى رهروان حق است.
و إن تطع أكثر من فى الأرض يضلوك
نهى از پيروى از اكثريت، بيانگر جاذبه عظيم عقايد اكثريت و خطر لغزش به سوى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 148 - 3،5،8
3 ـ مشركان از مفهوم «مشيت الهى» برداشتى نادرست داشتند.
سيقول الذين أشركوا لو شاء الله ما أشركنا
5 ـ برداشت نادرست از مفهوم مشيت الهى دستاويزى براى ابراز عقيده جبر است.
لو شاء الله ما أشركنا و لا ءاباؤنا
8 ـ جبرگرايى بهانه اى براى فرار از مسؤوليت است.
سيقول الذين أشركوا لو شاء الله ما أشركنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 51 - 1،2
1 ـ تبديل دين خدا به مجموعه اى از امور واهى و بازدارنده از سعادت و كمال ، ويژگى كفرپيشگان
حرمهما على الكفرين. الذين اتخذوا دينهم لهواً و لعباً
الف: مراد از «دينهم» دين الهى است و اضافه آن به مردم اشاره به اين حقيقت دارد كه منفعت برنامه هاى دينى و قوانين شريعتهاى الهى به خود انسانها مى رسد. ب: «اتخذوا» از افعال تصيير است. يعنى: بدلوا دين اللّه لهوا و لعبا. و تبديل دين خدا به لهو و لعب به اين است كه پيرايه هايى را بر دين ببندند تا دين مجموعه اى از لهو و لعب جلوه كند.
2 ـ ضرورت پرهيز از آلوده سازى دين خدا به امور باطل ، خرافى و بازدارنده از سعادت واقعى انسان
الذين اتخذوا دينهم لهواً و لعباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 15 - 9
9ـ دنياطلبىو تجمل گرايى ، از موانع پذيرش توحيد و ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن است .
فاعلموا أنما أُنزل بعلم الله و أن لا إلـه إلاّ هو فهل أنتم مسلمون. من كان يريد ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 18 - 2
2ـ حرمت بدعت گذارى در دين و انتساب امرى خود بافته و دروغين به خداوند
و من أظلم ممن افترى على الله كذبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 9
9ـ دروغ بستن به خدا ، موجب بازدارى مردم از پيوستن به راه او و منحرف ساختن دين الهى و نشانه كفر به آخرت است .
و من أظلم ممن افترى . .. و هم بالأخرة هم كـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 20 - 12
12ـ درك نكردن معارف و حقايق دين ، ريشه گرايش به كفر و شرك است .
أُولـئك . .. ما كانوا يستطيعون السمع و ما كانوا يبصرون
جمله «ما كانوا . ..» بيانگر دليل و ريشه كفرورزى كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 91 - 2
2ـ منفعت پرستى ، حرام خوارى ، تعصب و قوم گرايى عامل هاى بازدارنده مردم مدين از انديشه كردن در تعاليم شعيب ( ع ) و فهميدن آنها
قالوا يـشعيب ما نفقه كثيرًا مما تقول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 118 - 9
9ـ اختلاف انسان ها در دين ، مايه پوشيده شدن حقيقت بر عموم آنان مى شود .
و لايزالون مختلفين
چون «إلاّ من رحم» در آيه بعد استثنا از «لايزالون مختلفين» است معلوم مى شود همه اختلاف كنندگان در دين ـ جز كسى كه مورد رحمت الهى قرار گيرد ـ بر طريق ناصوابند بنابراين اختلاف در دين باعث مى شود كه حق بر همه گروهها پوشيده بماند و همگان بيراهه بروند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 40 - 17،22
17ـ تنها اديانى كه قرين برهان باشند ، از كجى و انحراف مبرّا هستند .
ما أنزل الله بها من سلطـن . .. أمر ألاّتعبدوا إلاّ إياه ذلك الدين القيم
22ـ جهل و نادانى مردم ، زمينه ساز پيدايش شرك و پرستش غير خدا
ما أنزل الله بها من سلطـن . .. و لـكنّ أكثر الناس لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 103 - 5،6
5ـ غرور و خودپسندى مردمان ، از ريشه هاى ايمان نياوردن آنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن *
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين
آيه مورد بحث مى تواند به عنوان يكى از نتايج نقل داستان يوسف و برادرانش مطرح باشد و در آن داستان بيان شد كه يكى از علل برخورد برادران يوسف با وى غرور و خودبرتربينى آنان بود (و نحن عصبة) بنابراين «ما أكثر الناس» پس از نقل آن داستان اشاره به اين معنا دارد كه از علل ايمان نياوردن مردم مكه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) غرور و خودبرتربينى ايشان بوده است.
6ـ حسادت مردم مكه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ريشه هاى ايمان نياوردن ايشان به آن حضرت *
و ما أكثر الناس و لو حرصت بمؤمنين
برداشت فوق با توجه به توضيحى كه در شماره قبل آورده شد معلوم مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 17 - 15
15ـ معارف و حقايق الهى همواره در خطر مشوب شدن و آميخته گشتن به امورى باطل است .
أنزل من السماء . .. فاحتمل السيل زبدًا رابيًا و مما يوقدون ... زبد مثله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 9 - 19
19- شك توأم با بدبينى اقوام كفرپيشه نسبت به تعاليم انبيا ، منشأ كفر آنان بود .
قالوا إنا كفرنا بما أُرسلتم به و إنا لفى شكّ ممّا تدعوننا إليه مريب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 3 - 6
6- غوطهورى در تمتعات و لذت هاى مادى ، مانع تسليم شدن در برابر حقايق دينى
ربما يودّ الذين كفروا لو كانوا مسلمين. ذرهم يأكلوا و يتمتّعوا
فراز «ذرهم يأكلوا و يتمتعوا و . ..» ـ كه درصدد بيان حالات كفار است ـ مى تواند به منزله تعليل و جوابى باشد براى اينكه: چرا آنان اسلام نمى آورند و سرانجام نادم و پشيمان مى شوند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 3 - 2،3،9
2- كافران ، همواره درصدد جلوگيرى از راه خدا و در پى ممانعت از گسترش تعاليم الهى هستند .
للكـفرين . .. الذين ... و يصدّون عن سبيل الله
3- كافران ، همواره در پى كج جلوه دادن راه و تعاليم الهى هستند .
للكـفرين . .. الذين ... و يصدّون عن سبيل الله و يبغونها عوجًا
9- دلبستگى به دنيا و ترجيح دادن آن بر آخرت ، زمينه ساز دين ستيزى و كفر است .
الذين يستحبّون الحيوة الدنيا على الأخرة و يصدّون عن سبيل الله
تقديم «يستحبّون الحياة الدنيا» بر جمله «و يصدّون عن سبيل الله و يبغونها عوجاً» احتمالاً بيانگر معناى ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 15 - 3
3- لجاجت و هدايت ناپذيرى ، عامل عدم تسليم و مقاومت در برابر تعاليم آسمانى
و لو فتحنا عليهم بابًا من السّماء فظلّوا فيه يعرجون . لقالوا إنما سكّرت أبصرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 90 - 4
4- التقاط در دين ( پذيرش قسمتى از دين و انكار برخى ديگر ) گناهى بزرگ و زمينه ساز نزول عذاب الهى است .
كما أنزلنا على المقتسمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 105 - 3
3- كفر و حق ناپذيرى ، منشأ دروغ پردازى و افترا بستن به حقايق دين است .
إنما يفترى الكذب الذين لايؤمنون بأيـت الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 116 - 1
1- نسبت دادن برداشت هاى شخصى ، بى اساس و دروغين خود به دين ، حرام و ممنوع است .
و لاتقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هـذا حلـل و هـذا حرام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 94 - 5
5- پيش داورى هاى مبتنى بر ملاك هاى غلط ، مانع برخورد صحيح با تعاليم انبياست .
و ما منع الناس . .. إذ جاءهم الهدى إلاّ أن قالوا أبعث الله بشرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 36 - 3
3- غفلت از معاد و ترديد در آن ، معلول دل بستگى شديد به دنيا است .
أنا أكثر منك مالاً . .. قال ما أظنّ أن تبيد هذه أبدًا . و ما أظنّ الساعة قائمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 48 - 16
16- انكار معاد ، نكوهيده تر از دل بستگى به زندگانى دنيا و داراى نقشى مؤثرتر در آن در پيدايش شرك
لقد جئتمونا كما خلقناكم أوّل مرّة بل زعمتم ألّن نجعل لكم موعدًا
حرف «بل» براى اضراب و نشان نابرابر بودن مابعد و ماقبل آن است. در اين برداشت، تشبيه در «كما خلقناكم»، ناظر به مال و فرزند نداشتن انسان در آغاز خلقت و هنگام اعاده آن، دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 77 - 5
5- رفاه طلبى و قدرت خواهى ، از عوامل ارتداد
كفر بأيـتنا و قال لأُتينّ مالاً و ولدًا
ظاهر عبارت «كفر بأياتنا» به قرينه «لأُوتينّ» ـ كه براى استقبال است ـ حدوث كفر است نه استمرار آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 16 - 5،6
5 - كافران به آيين و برنامه هاى الهى ، درصدد بازداشتن مردم از گرايش به دين و عمل به آن هستند . *
فاعبدنى . .. فلايصدّنك عنها من لايؤمن بها
مرجع ضمير «عنها» و «بها» ممكن است تمامى تعاليم و رهنمودهاى آموخته شده به موسى(ع) در وادى طوى (توحيد، لزوم عبادت و نماز، معاد و كيفر و پاداش الهى) باشد.
6 - پيروى از هوا ها و اميال نفسانى ، در پى دارنده كفر و بى ايمانى به قيامت است .
من لايؤمن بها واتبع هويه
«اتبع» ماضى است و عطف بر «لايؤمن» كه مضارع است; بنابراين پيروى از هوس ها كه در زمان قبل انجام گرفته است، سبب بى ايمان در زمان بعد خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 21 - 13
13 ـ روحيه خود برتربينى و خوى تجاوزگرى ، از موانع پذيرفتن حق و ايمان آوردن
لقد استكبروا فى أنفسهم و عتو عتوًّا كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 111 - 5
5 - اشرافيت و بينش غلط طبقاتى ، مانع از ايمان آوردن به پيامبران
قالوا أنؤمن لك و اتبعك الأرذلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 136 - 3
3 - رفاه و توانمندى قوم عاد ، زمينه ساز كفر و لجاجت آنان در برابر هود ( ع )
و اتّقوا الذى أمدّكم . .. أمدّكم بأنعـم و بنين ... قالوا سواء علينا أَوَعظت أم ل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 153 - 3
3 - سرمستى ، رفاه زدگى ، اسراف گرى و فسادانگيزى ثموديان ، مانع درك آنان از مفاهيم بلند و آسمانى پيام صالح ( ع )
قالواإنّما أنت من المسحّرين
بيان رفاه مندى، اسراف گرى و فسادانگيزى ثموديان، پيش از ذكر موضع گيرى آنان در مقابل صالح(ع)، مى تواند نشان دهنده اين حقيقت باشد كه آنچه سبب شد، ثموديان مفاهيم مهم معرفتى صالح(ع) را، كلماتى جنون آميز، بيهوده و گزاف به شمار آوردند و او را فردى افسون شده بخوانند; اين بود كه آنان گرفتار غرور، سرمستى، اسراف و فسادگرى شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 185 - 3
3 - دنياطلبى و فسادانگيزى مردم اَيكه ، مانع درك آنان از مفاهيم بلند وآسمانى پيام شعيب ( ع )
قالوا إنّما أنت من المسحّرين
بيان تقلب مردم «ايكه» در معاملات و روحيه فسادانگيزى آنان (پيش از ذكر موضع گيرى آنها در مقابل شعيب(ع) مى تواند نشانگراين باشد كه آنچه سبب شد تا مردم ايكه مفاهيم مهم معرفتى آن حضرت را جنون آميز، بيهوده و گزاف به شمار آورده و او را فردى افسون شده بخوانند، اين بود كه آنان گرفتار دنياطلبى و فسادانگيزى شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 43 - 1
1 - محيط و عادت هاى شرك آلود ، مانع هدايت بلقيس به راه راست و يكتاپرستى در گذشته عمر وى
و صدّها ما كانت . .. إنّها كانت من قوم كـفرين
«صَدّ» (مصدر «صَدَّ») به معناى منع و بازداشتن است. متعلق «صَدَّ» محذوف و به تقدير «صدّها عن السبيل» مى باشد. برداشت ياد شده بدان احتمال است كه آيه ياد شده ناظر به پاسخ اين پرسش باشد كه بلقيس چرا پيش از اين ماجرا (ماجراى ميان او و سليمان(ع)) با فراستى كه داشت، از راه راست منحرف شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 2 - 3
3 - ايمان ، در عين فضيلت آفرينى ، ممكن است كه انسان را دچار خودفريبى كند .
أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 12 - 1،10
1 - اغواگران كافر ، براى مرتد ساختن مسلمانان ، در تلاش بودند .
و قال الذين كفروا للذين ءامنوا اتّبعوا سبيلنا و لنحمل خطـيـكم
برعهده گرفتن بار خطاى مسلمانان، از سوى كافران، با بيان فعل امر (لنحمل خطاياكم) هنگام دعوت از آنان براى تبعيت از خط و راه كافران، حكايت از نوعى برخورد اغواگرانه دارد.
10 - فريب دادن با تمسك به دروغ و پذيرش مسؤوليت خطا ، از راه هاى ايجاد انحراف دينى است .
و قال الذين كفروا للذين ءامنوا اتّبعوا سبيلنا و لنحمل خطـيـكم . .. إنّهم لكـذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 33 - 11
11 - گروهى از مردم ، به هنگام برخوردارى از رفاه و آسايش و رهيدن از خطرات و سختى ها ، ناسپاسى مى كنند و شرك مىورزند .
و إذا مسّ الناس ضرّ . .. ثمّ إذا أذاقهم ... إذا فريق منهم بربّهم يشركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 6 - 2،3،4،5،8،12
2 - برخى از كافران عصر پيامبر ، به منظور دور ساختن مردم از هدايت قرآنى ، داستان هاى بيهوده را فرامى گرفتند و ترويج مى دادند .
و من الناس من يشترى لهو الحديث ليضلّ عن سبيل اللّه
درباره اين كه «مراد از «من الناس» در اين آيه و نيز «خريد حديث لهو» چيست؟»، مفسران گفته اند، بعضى از كافرانِ مكه، به كشورهايى مانند ايران مسافرت مى كردند و كتاب هاى افسانه مى خريدند و يا مى آموختند و آنها را به مكه منتقل مى كردند و به
منظور مبارزه با قرآن، رواج مى دادند. لازم به ذكر است كه مراد از «سبيل اللّه» در اين آيه، به قرينه آيات آغاز سوره، مى تواند قرآن باشد.
3 - كافران ، به منظور منحرف ساختن جامعه از راه خدا و ترويج باطل ، سرمايه گذارى مى كردند .
و من الناس من يشترى لهو الحديث ليضلّ عن سبيل اللّه
آورده شدن فعل مضارع «يشترى» و «يضلّ» دلالت بر تلاش هاى مستمر مى كند.
4 - داستان هاى خرافى و سرگرمى هاى واهى ، ابزار كافران براى مبارزه با دين بود .
و من الناس من يشترى لهو الحديث ليضلّ عن سبيل اللّه
5 - كافران مكه براى بازداشتن مردم از گوش فرا دادن به آيات قرآن و سخنان پيامبر (صلی الله علیه و آله) كنيزان آوازه خوان را مى خريدند و مردم را به آواز مشغول مى كردند .
و من الناس من يشترى لهو الحديث ليضلّ عن سبيل اللّه
منظور از «لهوالحديث» طبق برخى از شأن نزول ها، غنا است كه به وسيله كنيزانى خوانده مى شد. لازم به گفتن است كه طبق اين معنا «اشتراء» حقيقى است.
8 - غنا و نغمه هاى مفسده انگيز ، ابزار كافران براى گمراه كردن مردم از راه خدا است .
و من الناس من يشترى لهو الحديث ليضلّ عن سبيل اللّه
12 - از اهداف رواج دهندگان افسانه هاى باطل و خرافى در ميان مردم ، به تمسخر گرفتن راه خدا است .
يشترى لهو الحديث ليضلّ . .. و يتّخذها هزوًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 7 - 7
7 - برخورد منفى با آيات الهى ، مانع از پذيرش آنها است .
و من الناس من يشترى لهو الحديث ليضلّ عن سبيل اللّه . .. و إذا تتلى عليه ءايـتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 2،9،14
2 - تعصّب و تقليد كور از نياكان ، مانع گرايش كافران به پيروى از قرآن و تعاليم آسمانى است .
و إذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل اللّه قالوا بل نتّبع ما وجدنا عليه ءاباءنا
9 - آداب و رسوم اقوام ، در هدايت و يا گمراهى نسل ها آنان ، تأثيرى قابل توجّه دارد .
و إذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل اللّه قالوا بل نتّبع ما وجدنا عليه ءاباءنا
14 - شيطان ، بازدارنده انسان ها از تبعيت از دين است .
اتّبعوا ما أنزل اللّه قالوا بل نتّبع . .. أوَ لو كان الشيطـن يدعوهم إلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 25 - 15
15 - جهل و بى خبرى مشركان ، باعث قبول نكردن دين الهى و روى آوردن آنان به آيين و سنت هاى بى پايه پدران خود است .
و إذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل اللّه قالوا بل نتّبع ما وجدنا عليه ءاباءنا . .. و
برداشت بالا، براساس اين احتمال است كه «لايعلمون» مفعولٌ به و متعلق نداشته باشد و درصدد نفى علم از مشركان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 33 - 19
19 - رحمانيت خدا ، مورد سوء استفاده اغواكنندگان ، در غافل ساختن انسان از قيامت و كيفر اَعمال است .
و لايغرّنّكم باللّه الغرور
«باء» در «باللّه» سببى است و مراد از آن، اين است كه شيطان و يا هر موجود فريبنده اى، به وسيله ذكر خدا و برخى از اوصاف او، همانند رحمانيت و يا غفاريت، چه بسا انسان را مغرور كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 67 - 3
3 - پيروى بى چون و چرا ( و بى منطق ) از بزرگان ، راهزن خِرد دينى است .
ربّنا إنّا أطعنا سادتنا و كبراءنا فأضلّونا السبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 21 - 9
9 - ترديد ـ هرچند اندك ـ درباره اصول عقيده ، درپى دارنده فاجعه اى عقيدتى و رفتارى
فاتّبعوه . .. و ما كان له عليهم من سلطـن إلاّ لنعلم ... ممّن هو منها فى شكّ
تنوين «شكّ» براى تقليل است و دلالت بر ناچيزى و اندكى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 33 - 8
8 - تأثير تبليغات منحرفانه در آسيب زدن به آيين درست و جاى گزين كردن اعتقاد باطل به جاى آن
و قال الذين استضعفوا للذين استكبروا . .. تأمروننا أن نكفر باللّه و نجعل له أنداد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 43 - 7
7 - پافشارى بر تقليد از آيين نياكان و گذشتگان ، از جمله موانع پذيرش دين حق
و إذا تتلى عليهم ءايـتنا بيّنـت قالوا ما هـذا إلاّ رجل يريد أن يصدّكم عمّا كان ي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 45 - 4
4 - برخوردارى ملت هاى كفرپيشه از مال و امكانات فراوان ، سبب ايستادگى آنها در مقابل پيامبران و تكذيب آنان شد .
و ما بلغوا معشار ما ءاتينـهم فكذّبوا رسلى
جمله «و ما بلغوا. ..» معترضه است و «فا» در «فكذّبوا» عاطفه مى باشد. ذكر جمله معترضه بين معطوف و معطوف عليه، مى
رساند كه تكذيب پيامبران از سوى ملت هاى داراى امكانات، متأثر از برخوردارى آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 5 - 8
8 - دين و معارف الهى ، در معرض كج فهمى و تحريف معنوى با توطئه فريبكاران
و لايغرنّكم باللّه الغرور
برداشت ياد شده، به خاطر اين نكته است كه فريب خوردن انسان به وسيله فريبكاران درباره خداوند و دين او، مى تواند با تحريف معارف الهى و معرفى نادرست آن صورت پذيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 43 - 1
1 - استكبار و حيله گرى مشركان ، دو عامل تنفر و دورى آنان از گرايش به اسلام و دين الهى
فلمّا جاءهم نذير ما زادهم إلاّ نفورًا . استكبارًا فى الأرض و مكر السّيّىِ
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه «استكباراً» مفعول لأجله بوده و «مكر السّيّىِ» نيز بر آن عطف شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 125 - 12
12 - بى تقوايى ، زمينه ساز انحراف از مسير حق و افتادن در دام آيين شرك و بت پرستى
إذ قال لقومه ألاتتّقون . أتدعون بعلاً و تذرون أحسن الخـلقين
برداشت ياد شده به دليل اين نكته است كه الياس(ع)، پيش از سرزنش قوم خود به جهت گرويدن آنان به آيين شرك، آنان را به دليل بى تقوايى سرزنش كرده است و اين مطلب مى رساند كه بى تقوايى، زمينه ساز گرايش به آيين هاى باطل (همچون بت پرستى) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 63 - 3
3 - روح لجاجت و ستيزه جويى ، از عوامل انكار آيات الهى و نپذيرفتن حق
كذلك يؤفك الذين كانوا بأيـت اللّه يجحدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 70 - 2
2 - روح لجاجت و ستيزه جويى ، از عوامل دين ستيزى و حق ناپذيرى
الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه . .. الذين كذّبوا بالكتـب و بما أرسلنا به رسلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 75 - 3
3 - افراط در شادمانى و زندگى سرمستانه ، زمينه ساز غفلت از حقايق و معارف الهى و انكار و تكذيب آنها
الذين كذّبوا بالكتـب . .. ذلكم بما كنتم تفرحون فى الأرض بغير الحقّ و بما كنتم تم
برداشت ياد شده بر اين اساس استوار است كه مشار اليه «ذلكم» تكذيب كافران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 19،20
19 - اختلافات پيروان شريعت ، مانع حيات و قوام دين در جامعه .
أن أقيموا الدين و لاتتفرّقوا فيه
برداشت بالا بر اين اساس است كه عطف جمله «لاتتفرّقوا فيه» بر «أقيموا الدين»، عطف تفسيرى و از نوع يكى از متلازمين بر ديگرى باشد.
20 - اكتفا به انجام برخى از تعاليم شريعت ، خطرى براى كليت دين
أقيموا الدين و لا تتفرّقوا فيه
برداشت ياد شده باتوجّه به دو مطلب زير است: الف) مراد از «لاتتفرّقوا» عمل به برخى از دستورات و ترك بعضى ديگر باشد. ب) فعل «لاتتفرّقوا» تفسير و تأكيد براى «أقيموا الدين» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 36 - 5
5 - دلبستگى به زندگى دنيايى ، منشأ اصلى مجادله در آيات الهى و انكار آن است .
و يعلم الذين يجـدلون . .. فما أُوتيتم من شىء فمتـع الحيوة الدنيا
با توجه به فاى تفريع در «فما أُوتيتم»، مى توان استفاده كرد كه مجادله در آيات الهى و انكار آن، از دنيامحورى برخاسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 17
17 - دلخوشى به مظاهر دنيا و كفران و ناسپاسى انسان ، موجب روى گردانى وى از پيام وحى است .
فإن أعرضوا . .. فإنّ الإنسـن كفور
جمله «و إنّا إذا . .. كفور» مى تواند اشاره به وجه اعراض و روى گردانى كافران از پيام وحى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 24 - 10
10 - عنصر رفاه و استكبار ، مايه انكار تمامى پيامبران و مقابله با همه اديان الهى
قالوا إنّا بما أرسلتم به كـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 80 - 1
1 - تصور ناقص انسان از خداوند و گستره علم وى ، زمينه ساز فروغلتيدن وى در دام حق ستيزى و مبارزه با پيامبران
أم أبرموا أمرًا . .. أم يحسبون أنّا لانسمع سرّهم و نجويهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 9 - 4
4- سرگرمى در ميدان ترديد و توقف در وادى شك و مصمم نبودن براى رسيدن به يقين ، مايه محروميت انسان از درك پيام مستدل وحى
إن كنتم موقنين . .. بل هم فى شكّ يلعبون
تعبير «فى شكّ» استقرار در شك را مى رساند; به علاوه آن كه «يلعبون» آن را تأكيد مى كند. از مقابله اين آيه با «إن كنتم موقنين»، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 22 - 5
5- فراگيرى فساد و غوطهورى مردم در جرم و گناه ، مانع نفوذ منطق مستدل وحى در ايشان
فدعا ربّه أنّ هـؤلاء قوم مجرمون
دعاى موسى(ع)، شكوه اى از روى يأس و نااميدى از ايمان فرعونيان به درگاه خداوند بود. تعبير «أنّ هـؤلاء...» بيانگر علت نااميدى موسى(ع) از تأثير سخنانش در فرعونيان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 18 - 11
11 - تأثيرپذيرى از خواسته ها و اميال ناآگاهان ، ناسازگار با اجراى صحيح و بايسته شريعت
ثمّ جعلنـك على شريعة من الأمر فاتّبعها . و لاتتّبع أهواء الذين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 7
7- بينش طبقاتى ، عامل كفر و حق ناپذيرى
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
از آيه شريفه استفاده مى شود كه كافران، به نوعى روحيه استكبارى ناشى از اشرافيت گرفتار بودند و مؤمنان را از طبقه حقير و پايين به شمار مى آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 16 - 8،11
8- عدم درك كافران نسبت به وحى و سخنان پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ناشى از هواپرستى و تيرگى قلب آنان
قالوا . .. ماذا قال ... أولـئك الذين طبع اللّه على قلوبهم و اتّبعوا أهواءهم
بنابر اين كه تعبير «طبع اللّه على قلوبهم» به عنوان علت «يستمع إليك . .. قالوا ... ماذا قال آنفاً» ياد شده باشد ـ و نه معلول آن ـ برداشت بالا استفاده مى شود.
11- هواپرستى ، مانع درك حقايق وحى و عامل مهر شدن قلب انسان به اراده خداوند *
أولـئك الذين طبع اللّه على قلوبهم واتّبعوا أهواءهم
جمله «واتّبعوا أهوائهم» مى تواند بيانگر علت «طبع اللّه . ..» باشد; چه اين كه «طبع اللّه» مى تواند بيانگر علت ناتوانى كافران و منافقان از درك پيام وحى به شمار آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 4
4 - باديه نشينى ، از عوامل كندى نفوذ فرهنگ و معارف عميق دين در ميان اعراب *
قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا
از اين كه خداوند وصف بدويت [اعراب] را مورد اشاره و موضوع سخن قرار داده است، احتمال معناى ياد شده مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 21 - 3
3 - روحيه ناباورى و سطحى نگرى ، مانع رهجويى انسان به شناخت آيات الهى
ءايـت للموقنين . ..أفلاتبصرون
تصريح به «موقنين» و توبيخ كافران با عبارت «أفلاتبصرون»، مى رساند كه مشكل اصلى آنان ـ كه آيات الهى را در زمين و وجود انسان، نمى بينند و يا پيام آن را درك نمى كنند ـ سست انديشى، ناباورى و سطحى نگرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 44 - 3
3 - كفر و لجاجت ، مانع درك حقيقت نشانه هاى الهى
و إن يروا. .. يقولوا سحاب
آنچه حقيقتاً پاره هاى عذاب را در چشم كافران تكه هاى متراكم ابر جلوه مى دهد، لجاجت و حق ستيزى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 27 - 4
4 - ناباورى به معاد ، زمينه ساز پيدايش و رشد عقايد خرافى و انحرافى در دين
إنّ الذين لايؤمنون بالأخرة ليسمّون الملـئكة تسمية الأُنثى
از اين كه عدم ايمان به آخرت، موضوع براى عقايد انحرافى و خرافى مشركان قرار داده شده است، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 29 - 2
2 - دنيامدارى و پندارگرايى ، مانع اصلى نفوذ تبليغ پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مشركان
إنّ الذين لايؤمنون بالأخرة . .. إن يتّبعون إلاّ الظنّ ... فأعرض عن من تولّى
از فاى تفريع در «فأعرض»، استفاده مى شود كه بى اعتقادى مشركان به آخرت و نيز اتكاى آنان بر حدس و گمان، موجب شده
بود كه آنان قابليت خود را براى تأثيرپذيرى از رهنمودهاى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، از دست بدهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 31
31 - ترديد در عالمانه و حكيمانه بودن احكام دين و انطباق آن با مصالح واقعى بشر ، از عوامل عدم پايبندى به آن *
ذلكم حكم اللّه . .. و اللّه عليم حكيم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه پس از بيان حكم الهى، براى تأكيد بيشتر بر اهميت اين حكم و پايبندى مؤمنان به آن، موضوع علم و حكمت صادركننده آن حكم تذكر داده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 21 - 9
9 - قدرت سياسى و اقتصادى ، زمينه ساز كفر و حق ناپذيرى
و اتّبعوا من لم يزده ماله و ولده إلاّ خسارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 11 - 5
5 - رفاه و قدرت اقتصادى ، از زمينه هاى حق ناپذيرى و دين گريزى
و المكذّبين أُولى النعمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 5 - 4
4 - هوا هاى نفسانى ، مانع پذيرش حقايق دينى و ايمان و اذعان به آن
بل يريد الإنسـن ليفجر أمامه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 20 - 1،2
1 - علاقه و دلبستگى به دنيا ، از علت هاى كفر به قيامت و پرسش هاى انكارآميز كافران درباره معاد
بل يريد الإنسـن ليفجر أمامه . يسئل أيّان يوم القيـمة ... كلاّ بل تحبّون العاجلة
برداشت ياد شده، بر اين اساس استوار است كه آيه شريفه مرتبط با آيه 5 و 6 همين سوره (بل يريد الإنسان ليفجر أمامه . يسئل أيّان يوم القيامة) باشد.
2 - نقدطلبى و نداشتن دورانديشى ، ريشه دلبستگى به دنيا و ر ها كردن آخرت
كلاّ بل تحبّون العاجلة
كاربرد واژه «عاجلة» (از ماده «عجله») به جاى «الدنيا» مى رساند كه نقد بودن متاع دنيا و امكان دستيابى سريع تر به آن، نقش عمده اى در دنياخواهى و آخرت گريزى كافران دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 28 - 5
5 - باور نداشتن معاد ، زمينه ساز انكار تعاليم الهى و آموزه هاى دينى است .
لايرجون حسابًا . و كذّبوا بـايـتنا كذّابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 5 - 3
3 - ثروت و امكانات مادى ، زمينه ساز بازماندن از تلاش براى درك معارف الهى و غافل سازنده انسان از عاقبت خويش *
أمّا من استغنى
مراد از «استغناء» ممكن است داشتن مال و ثروت باشد. در اين صورت ـ به قرينه «جاءك يسعى و هو يخشى» در توصيف جبهه مقابل ـ مى توان گفت ثروتمندان در معرض ترك حضور در مجالس دينى و خوددارى از تلاش براى آموختن دين و دچار محروميت از خشيت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 2 - 10
10- سرگرمى انسان به دنيا ، عامل بى توجهى به وحى و دين الهى
ما يأتيهم من ذكر . .. و هم يلعبون
جمله «و هم يلعبون» حال براى ضمير فاعلى «استمعوه» و بيانگر وضعيت مشركان و مردم حق گريز است. اين وضعيت مى تواند در حق گريزى و بى اعتنايى به پيام هاى الهى مؤثر باشد. گفتنى است جمله «لاهية قلوبهم» در صدر آيه بعد ـ كه حال براى مبتدا در جمله «و هم يلعبون» است ـ همين برداشت را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 4
4 - علاقه و دلبستگى به اموال و اولاد ، نبايد مانع از دين دارى و انجام تكاليف الهى شود .
إنّما أمولكم و أولـدكم فتنة
برداشت ياد شده، با توجه به تاريخ و شأن نزول آيات است كه در آيه قبل توضيح داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 35 - 14
14 ـ لزوم آشنايى انبيا و رهبران الهى به روحيات مردم و ماهيت مخالفان و منكران دين
فلا تكونن من الجهلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 13
13 - آمرزش مؤمنان تائب و پيرو دين و وارد شدن آنان به بهشت از سوى خداوند ، حكيمانه و از موضع اقتدار است .
فاغفر للذين تابوا . .. إنّك أنت العزيز الحكيم
ياد شدن دو صفت عزت و حكمت در پايان آيه شريفه، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 12 - 9
9- توكل بر خدا و صبرپيشگى ، دو ابزار لازم براى ابلاغ رسالت الهى
و ما لنا ألاّ نتوكّل على الله . .. و لنصبرنّ على ما ءاذيتمونا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 4 - 2
2- فلسفه ارسال انبيا به زبان مردم ، تبيين دقيق معارف الهى و تفهيم آن براى مردم است .
و ما أرسلنا من رسول إلاّ بلسان قومه ليبيّن لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 44 - 5
5 - عقل به تنهايى ، براى قضاوت در حقانيت تعاليم آسمانى و يا عدم آن ، كافى نيست .
و ما ءاتينـهم من كتب يدرسونها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 5 - 5
5 - عقل ، از ابزار شناخت معارف الهى
هل فى ذلك قسم لذى حجر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 15
15 - فراگيرى دستورات الهى ، نسبت به مسائل فردى و اجتماعى ، عبادى ، سياسى و اقتصادى
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 19 - 4
4 - اهتمام دين به مسائل اجتماعى و رفع خلأ هاى اقتصادى جامعه ، همپاى تعالى بخشيدن به معنويات و پرداختن به مسائل فردى
و بالأسحار هم يستغفرون . و فى أمولهم حقّ للسّائل و المحروم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 28 - 3
3 - توجه به ابعاد دنيوى ، اخروى ، معنوى و مادى انسان در شريعت الهى
و أذّن فى الناس بالحجّ . .. ليشهدوا منـفع لهم
از اين كه «منافع» مقيد به دنيوى يا اخروى و مادى يا معنوى نشده است، مى توان گفت كه: مقصود از آن اعم از خيرات دنيوى و اخروى و مادى و معنوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 15
15 - فراگيرى دستورات الهى ، نسبت به مسائل فردى و اجتماعى ، عبادى ، سياسى و اقتصادى
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 13
13 - اَعمال عبادى و اجتماعى ، در بينش الهى داراى پيوندى تنگاتنگ اند .
يدعون ربّهم . .. و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 83 - 8
8 - آيين بنى اسرائيل ، داراى ابعاد اعتقادى ، اجتماعى ، عبادى و اقتصادى
لاتعبدون إلا اللّه و بالولدين إحساناً . .. و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 15
15 - فراگيرى دستورات الهى ، نسبت به مسائل فردى و اجتماعى ، عبادى ، سياسى و اقتصادى
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 15
15 - فراگيرى دستورات الهى ، نسبت به مسائل فردى و اجتماعى ، عبادى ، سياسى و اقتصادى
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 15
15 - فراگيرى دستورات الهى ، نسبت به مسائل فردى و اجتماعى ، عبادى ، سياسى و اقتصادى
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 19 - 4
4 - اهتمام دين به مسائل اجتماعى و رفع خلأ هاى اقتصادى جامعه ، همپاى تعالى بخشيدن به معنويات و پرداختن به مسائل فردى
و بالأسحار هم يستغفرون . و فى أمولهم حقّ للسّائل و المحروم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 28 - 3
3 - توجه به ابعاد دنيوى ، اخروى ، معنوى و مادى انسان در شريعت الهى
و أذّن فى الناس بالحجّ . .. ليشهدوا منـفع لهم
از اين كه «منافع» مقيد به دنيوى يا اخروى و مادى يا معنوى نشده است، مى توان گفت كه: مقصود از آن اعم از خيرات دنيوى و اخروى و مادى و معنوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 28 - 3
3 - توجه به ابعاد دنيوى ، اخروى ، معنوى و مادى انسان در شريعت الهى
و أذّن فى الناس بالحجّ . .. ليشهدوا منـفع لهم
از اين كه «منافع» مقيد به دنيوى يا اخروى و مادى يا معنوى نشده است، مى توان گفت كه: مقصود از آن اعم از خيرات دنيوى و اخروى و مادى و معنوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 38 - 20
20ـ دين الهى براى بقا و استمرار خود ، وابسته به هيچ گروه و قوم خاصى نيست .
و إن تتولّوا يستبدل قومًا غيركم ثمّ لايكونوا أمثـلكم
امكان جايگزينى قومى به جاى قومى ديگر، براى پاسدارى از دين، مى رساند كه شرافت پاسدارى از دين، از آنِ كسانى است كه به قوانين آن عمل كنند; چه آنان از عرب باشند يا عجم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 134 - 4
4 - تعاليم رسولان الهى براى اتمام حجت بر مشركان كافى است ; هر چند كه آنان ، رسالت خويش را با معجزه اثبات نكرده باشند .
و لو أنّا أهلكنـهم . .. لقالوا ربّنا لولا أرسلت إلينا رسولاً فنتّبع ءايتك
خداوند، براى عذاب مشركان پيش از آمدن پيامبران، اعتراض قابل قبول را، در «محروميت از آيات الهى» منحصر كرده است; يعنى، براى پى بردن به بطلان شرك، صرف آمدن رسولان و آوردن تعاليم الهى كافى است، نه اين كه پس آنان از شنيدن آيات خداوند، منتظر صدور معجزه باشند و بعد از آن تا به بطلان شرك پى ببرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 115 - 7
7 ـ اتمام دين، با بعثت پيامبر(صلی الله علیه و آله) جلوه اى از ربوبيت خداوند است.
و تمت كلمت ربك صدقا و عدلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 45 - 5
5 - صبر و نماز عوامل كارآمد براى موفق شدن در پرهيز از محرمات الهى ( كفر به قرآن ، دين فروشى ، كتمان حق و . . . )
و لاتكونوا أول كافر به . .. و استعينوا بالصبر و الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 10،11،12
10 ـ سوداگرى نكردن با آيات الهى ، ويژگى اهل كتابِ مؤمنِ به خدا و قرآن و ديگر كتب آسمانى
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلاً
11 ـ پرهيز از دين فروشى گروهى از اهل كتاب ، على رغم سوداگرى با آيات الهى از سوى برخى ديگر
انّ من اهل الكتب . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
12 ـ پرهيز برخى اهل كتاب از دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى ( تورات و انجيل ) ، مايه ايمان آنان به قرآن
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جمله «لا يشترون . .. »، حال براى فاعل «يؤمن» است (يعنى مؤمنان اهل كتاب) و توصيف آنان به جمله ذكر شده، مى تواند اشاره به علّت و زمينه ايمان آنان به قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 147 - 5
5 - ضرورت پذيرش احكام و معارف نازل شده از جانب خدا و پرهيز از شك و ترديد در آنها
الحق من ربك فلاتكونن من الممترين
«امتراء» (مصدر ممترين) به معناى شك كردن و ترديد داشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 10
10 - ضرورت پرهيز از كتمان حقايق دينى
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 7
7 ـ تفقه در دين و شناخت عميق و تبليغ و نشر آن ، از واجبات كفايى است .
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 7
7 ـ تفقه در دين و شناخت عميق و تبليغ و نشر آن ، از واجبات كفايى است .
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 23 - 1
1 ـ حرمت ايجاد پيوند دوستى با كافران و دشمنان دين
يأيها الذين ءامنوا لا تتخذوا . .. أولياء إن استحبوا الكفر على الإيمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 14
14 ـ احياى كتب آسمانى و حراست آنها از تبديل و تحريف ، در گرو حكم و قضاوت بر اساس آنهاست .
يحكم بها النبيون . .. و الربنيون و الاحبار بما استحفظوا من كتب اللّه
«باء» در «بما استحفظوا» سببيه است و بيانگر اين است كه چون مسؤوليت حراست از كتب آسمانى بر عهده آنهاست، بايد بر اساس آن حكم كنند. يعنى حراست از كتب آسمانى در گرو اين است كه احكام آن در جامعه پياده شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 65 - 8
8 - تفرقه گرايان در دين و راه انبيا ، انسان هايى ستمگر و مستحق عذاب اخروى
إنّ اللّه هو ربّى و ربّكم . .. فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين ظلموا من عذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 124 - 2
2- قانون تعطيلى روز شنبه حكمى عليه يهوديان ، به جرم اختلافشان درباره دين توحيدى ابراهيم ( ع ) بود .
إنما جعل السبت على الذين اختلفوا فيه
آيه شريفه، پاسخى است از اين سؤال كه: در دين ابراهيم(ع) و اديان پس از آن حضرت، روز جمعه به عنوان روز تعطيل تعيين شده بود، پس چرا در دين يهود روز شنبه اعلان شد؟ پاسخ اين است كه: اين حكم مختص به يهوديان بود كه به جرم اختلافشان در دين ابراهيم(ع) وضع گرديد. گفتنى است ضمير «فيه» به حضرت ابراهيم(ع) با تقدير مضاف; يعنى، ملته باز مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 124 - 8
8- اختلافات يهود درباره دين حق و صراط مستقيم ، اختلافاتى دامنه دار و بى فرجام است .
و إن ربّك ليحكم بينهم يوم القيـمة فيما كانوا فيه يختلفون
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه ضمير «فيه» به ابراهيم(ع) و دين او برگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 256 - 1،2
1 ـ تحميل و اجبارى در پذيرش دين نيست .
لا اكراه فى الدّين
2 ـ عقيده و مرام ، جبربردار نيست .
لا اكراه فى الدّين
نفى «اكراه» در دين و عقيده به صورت مطلق، اين مطلب را مى رساند كه سنخ مسائل عقيدتى كه با قلب و فكر انسان سر و كار دارد، قابل تحميل نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 107 - 3،5،8،9
3 ـ خداوند خواهان ايمان آزادانه و انتخابى آدميان
و لو شاء الله ما أشركوا
5 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) مسؤول وادار ساختن مردم به ايمان و رها ساختن آنان از شرك نيست.
و ما جعلنك عليهم حفيظا
8 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) مسؤول تبليغ و رساندن پيام الهى است، نه وادار ساختن مردم بر ايمان
و ما جعلنك عليهم حفيظا و ما أنت عليهم بوكيل
9 ـ مبلغان دين وظيفه دار دعوت مردم به دين خدا، نه وادار كننده مردم به آن
و ما جعلنك عليهم حفيظا و ما أنت عليهم بوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 99 - 3
3 ـ انسان ها ، در پذيرش و عدم پذيرش دين الهى مختارند .
و لو شاء ربك لأمن من فى الأرض كلهم جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 108 - 15
15 ـ هيچ كس حتى پيامبر (صلی الله علیه و آله) حق تحميل عقيده و دين خويش بر ديگران ـ هر چند بر حق باشد ـ ندارد .
قد جاءكم الحق . .. فمن اهتدى فإنما يهتدى لنفسه ... و ما أنا عليكم بوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 35 - 13
13- انسان ها در پذيرش دين و يا رد آن ، مختارند .
و قال الذين أشركوا لو شاء الله ما عبدنا من دونه من شىء . .. فهل على الرسل إلاّ ا
آوردن عبارت «فهل على الرسل إلاّ البلاغ. ..» در پايان آيه، مى تواند جواب ادعاى مشركان درباره جبرى بودن عقيده شان باشد; به اين صورت كه خداوند در جواب آنان مى فرمايد: پيامبران فقط براى ابلاغ پيام خداوند فرستاده شده اند و جبرى در كار نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 22 - 2
2 - پذيرش دين ، اجبارى نيست .
لست عليهم بمصيطر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 65 - 5
5 - پابندى مخلصانه به دين و پرهيز از هرگونه شرك و التقاط ، امرى لازم است .
دعوا اللّه مخلصين له الدّين
چون جمله «دعوا اللّه مخلصين له الدين» در مقام تعريف گرفتاران در خطر است، استفاده مى شود كه داشتن حالت اخلاص در دين و نداشتن هيچ گونه شركى، مطلوب خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 32 - 6
6 - لازم است كه رويكرد به خداوند خالصانه باشد .
دعوا اللّه مخلصين له الدين
از اين كه خداوند، چنين وصفى را براى گرفتاران در امواج متلاطم دريا آورده، نشان مى دهد كه اين صفت، مورد پسند خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 50 - 14
14 - استفاده از امور محسوس و قابل درك براى بشر ، جهت تبيين معارف عالى ، مانند مسأله معاد ، از روش هاى هدايتى قرآن است .
كيف يحى الأرض بعد موتها إنّ ذلك لمحى الموتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 41 - 5
5 - استفاده از امور محسوس ، براى تبيين معارف دقيق ، از روش هاى هدايتى قرآن است .
مثل الذين اتّخذوا من دون اللّه أولياء كمثل العنكبوت اتّخذت بيتًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 69 - 8
8 - استفاده از رخداد هاى تاريخى ، شيوه اى قرآنى جهت تفهيم معارف آسمانى به مردم است .
يـأيّها الذين ءامنوا لاتكونوا كالذين ءاذوا موسى فبرّأه اللّه ممّا قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 6
6 ـ هجرت و جهاد در راه خدا ، يارى كردن دين او ، پناه دادن به مهاجران مجاهد ، از ارزش هاى متعالى اسلام و تعيين كننده مرز ايمان حقيقى از غير آن
و الذين ءامنوا . .. أولئك هم المؤمنون حقا
مفعول «نصروا» هم مى تواند كلمه اى همانند «دين اللّه» باشد و هم مى تواند ضميرى محذوف باشد كه به «الذين ءامنوا . .. » برمــى گردد ; يعنى: نصـــروا المؤمـــنين المهاجرين المجاهدين ... . مآل هر دو معنا يكى است ; زيرا يارى كردن مهاجران مجاهد نيز يارى دين خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 50 - 11
11 ـ قوانين الهى ، بهترين و برترين قانون در ديدگاه اهل يقين
و من احسن من اللّه حكماً لقوم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 151 - 10
10 - زدودن آلودگى ها و ناپاكى ها از خويشتن ، فراگيرى قرآن و آموختن حكمت ، احكام و معارف دين ، داراى جايگاهى رفيع و ارزشمند
كما أرسلنا فيكم رسولا . .. و يعلمكم الكتب و الحكمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 9
9 - آموزش كتاب آسمانى ; يادگيرى حكمت ، احكام و معارف الهى و زدودن آلودگى ها و ناپاكى ها از خويشتن ، داراى جايگاهى رفيع و ارجمند در ديدگاه پيامبران الهى
ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلوا . .. يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 3
3 ـ حمايت از دين و ارزش هاى الهى در شرايط سخت و دشوار ، داراى ارزشى برتر
و السبقون الأولون من المهجرين و الأنصار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 9
9 ـ دين الهى و حمايت از آن ، داراى ارزش برتر از جان و مال انسانها
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم . .. يقتلون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 33 - 2
2 - ارزش دعوت به سوى خدا و تبليغ آيين الهى ، در گرو نيك كردارى دعوت كنندگان و مبلغان آن است .
و من أحسن قولاً ممّن دعا إلى اللّه و عمل صـلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 17
17 ـ ناآگاهى عالمان اهل كتاب ( دين فروشان ) از ارزش والاى دين و تعهّد به پيمان هاى الهى
فنبذوه . .. و اشتروا به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 9 - 3
3 ـ متاع دنيا در مقايسه با دين خدا و كتاب او ( قرآن ) ، متاعى اندك است .
اشتروا بأيت اللّه ثمناً قليلا
خداوند سوداگرى بر سر دين را ثمن قليل و بهاى ناچيز شمرد (ثمناً قليلا) اين حقيقت بيانگر اين است كه متاعهاى دنيوى در مقايسه با ارزش دين بسيار اندك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 41 - 6
6 ـ راه خدا و دين الهى ، ارزشمندتر از جان و مال انسانهاست .
و جهدوا بأمولكم و أنفسكم فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 9
9 ـ دين الهى و حمايت از آن ، داراى ارزش برتر از جان و مال انسانها
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم . .. يقتلون فى سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 95 - 3
3- ارزش عالى دين و معنويات و قابل مقايسه نبودن آنها با امور مادى
و لاتشتروا بعهد الله ثمنًا قليلاً إنما عند الله هو خير لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 10
10 - راه خدا و دين الهى ، ارزشمندتر از جان و مال انسان ها است .
و تجـهدون فى سبيل اللّه بأمولكم و أنفسكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 60 - 5
5 ـ قواى نظامى جامعه اسلامى بايد به گونه اى باشد كه دشمنان دين را همواره به هراس افكند .
ترهبون به عدو اللّه و عدوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 4
4 - نماز و انفاق از اركان عملى دين و داراى اهميتى خاص در ميان ساير تكاليف
و يقيمون الصلوة و مما رزقناهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 8
8 - ايمان به خدا و رسالت انبيا و يقين به آخرت ، ركن هاى اعتقادى دين
الذين يؤمنون بالغيب . .. و ما انزل من قبلك و بالأخرة هم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 2،5،6
2 - يهود و نصارا محتواى اساسى دين را ( ايمان به خدا ، سراى آخرت و . . . ) به فراموشى سپرده و با مسلمانان بر سر قبله ، به بحث و مشاجره مى پرداختند .
ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق و المغرب
برداشت فوق با توجه به شأن نزولى كه درباره آيه مورد بحث آمده، استفاده مى شود. در مجمع البيان نقل شده است: «آن گاه كه قبله تغيير كرد، بحث و گفتگو پيرامون آن بسيار مى شد و يهود و نصارا در اين باره بسيار سخن مى گفتند. »
5 - ايمان به خدا ، قيامت ، فرشتگان ، كتاب هاى آسمانى و پيامبران و پرداخت مال ( انفاق ) براى رفع نياز مستمندان و آزادى بردگان از مسائل اساسى دين است .
ليس البر أن تولوا وجوهكم . .. و لكن البر من ءامن باللّه ... و ءاتى المال على حبه
6 - برپايى نماز ، پرداخت زكات ، وفاى به عهد ، صبر در مشكلات و استقامت در نبرد از وظايف اهل ايمان و از مسائل اساسى دين
ليس البر أن تولوا وجوهكم . .. و لكن البر من ... و أقام الصلوة ... والصبرين فى ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 8
8 ـ نماز و اذان ، از اركان اساسى دين و شعاير مقدس آن
الذين اتخذوا دينكم هزواً . .. و إذا ناديتم إلى الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً
آيه مورد بحث، استهزاى نماز و اذان را نمونه اى از استهزاى دين شمرده است و اطلاق دين بر نماز و اذان نشان مى دهد كه اين دو از اركان اساسى دين مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 18 - 6
6 ـ ايمان ( اعتقاد به خدا و روز بازپسين ) و عمل ( اقامه نماز و پرداخت زكات ) دو ركن اساسى و جدايى ناپذير دين الهى
إنما يعمر مسجد اللّه من ءامن باللّه و اليوم الأخر و أقام الصلوة و ءاتى الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 7 - 2
2 - انفاق و رسيدگى به امور معيشتى نيازمندان ( پرداخت زكات ) ، از ركن هاى عملى شريعت
و ويل للمشركين . الذين لايؤتون الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 43 - 4
4 - نماز ، از اركان عملى دين و نشانه اصلى دين دارى است .
و قد كانوا يدعون إلى السجود و هم سـلمون
به گفته مفسران، مقصود از سجود و فراخوانده شدن كافران به آن، نماز است كه در آيات گوناگون، همگان به اين عبادت فراخوانده شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 22 - 5
5 - نماز ، مهم ترين صفت مسلمانى و اساسى ترين ركن دين دارى است .
إلاّ المصلّين
از ذكر نماز در آغاز و تقديم آن بر ساير مسائل و احكام دينى، مطلب ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 78 - 11
11ـ جواز ازدواج زنان مؤمن با مردان كافر در شريعت حضرت لوط ( ع )
هـؤلاء بناتى هنّ أطهر لكم
جمله «فأسر بأهلك . .. إلا امرأتك» حاكى است كه دختران حضرت لوط(ع) از مؤمنان به او بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 71 - 4
4- ازدواج زن و مرد ، راه مقبول در شريعت حضرت لوط ( ع ) و وسيله طبيعى و شايسته براى ارضاى غريزه جنسى
قال هـؤلاء بناتى إن كنتم فـعلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 5 - 8
8 - استوارى و سامان بخشى ، ويژه دينى است كه بدون پيرايه باشد و مردم را به عبادت خالصانه و معتدل ، اقامه نماز و پرداخت زكات فرمان دهد .
و ما أُمروا إلاّ. .. و ذلك دين القيّمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 177 - 8
8 ـ تضمين خداوند نسبت به آسيب ناپذيرى دين اسلام ، از ناحيه كفر گروهى از مردم
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان لن يضرّوا اللّه شيئاً
برخى برآنند كه مراد از ضرر رساندن به خدا، ضرر رساندن به دين خداست. زيرا هيچكس تصور ضرر رساندن به خداوند را ندارد تا خداوند آن پندار را نفى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 56 - 11
11 - لزوم پناه بردن به خدا و يارى جستن از او ، در برابر دشمنان ديانت
إنّ الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه . .. فاستعذ باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 50 - 15
15 ـ بهره مندى از احكام برتر ( قوانين الهى ) مخصوص اهل يقين است .
و من احسن من اللّه حكماً لقوم يوقنون
بدان احتمال كه لام در «لقوم» براى منفعت باشد، يعنى بهره مندى از قوانين الهى از آن اهل يقين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 17 - 14
14ـ هر انسانى به اندازه استعداد و ظرفيتش از حقايق و معارف الهى بهره مند مى شود .
أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها . .. كذلك يضرب الله الحق و البـطل
جمله «فسالت أودية بقدرها» مى رساند كه هر دره اى به اندازه ظرفيتش آبها را جارى مى سازد و اين معنا در جانب مَثَل (كذلك يضرب الله الأمثال) بيانگر آن است كه هر انسانى استعدادى خاص دارد و به اندازه استعدادش معارف الهى را دريافت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 3
3ـ استقامت در ابلاغ دين و گسترش توحيد ، وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به اوست .
فاستقم كما أُمرت و من تاب معك
جمله «تو و پيروانت پايدارى و استقامت كنيد» مى تواند به اين معنا باشد: بر توحيد و احكام دين پايبند و ثابت قدم بمانيد; مبادا سختيها و مشكلات شما را از مسير حق منحرف سازد. و نيز مى تواند گوياى اين باشد: در ابلاغ توحيد و دين پايدارى كنيد و از دعوت ملول و خسته نشويد. برداشت فوق ناظر به معناى دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 82 - 5
5- سلب نشدن وظيفه ابلاغ دين از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، به صرف روى گردانى مردم از آنان
فإن تولّوا فإنما عليك البلـغ المبين
بدين احتمال كه معناى آيه چنين باشد كه اگر مردم روى گرداندند، تو نبايد بار تكليف را فرو نهى; بلكه بايد همچنان به وظيفه ابلاغ پيام الهى همت گمارى، برداشت فوق به دست مى آيد. گفتنى است آمدن جمله «فإنما عليك ...» به صورت جمله اسميه ـ كه دال بر استمرار است ـ مؤيد همين برداشت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 5،6
5 - تبليغ دين ، همراه با مشكلات انبوه و نيازمند استقامت و پايدارى
فادع و استقم كما أمرت
6 - پايدارى و استوارى در راه تبليغ و اقامه دين ، وظيفه اى دشوار و طاقت فرسا براى مبلغان دينى
فادع و استقم كما أمرت
توصيه خداوند به استقامت، بيانگر اين است كه راه تبليغ دين و اقامه آن، راهى بس ناهموار و پيمودن آن بسيار سخت و دشوار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 15 - 10
10 - ثبات در باور هاى دينى و جهاد همه جانبه در راه خداوند ، گواه صداقت انسان در ادعاى ايمان
إنّما المؤمنون الذين . .. ثمّ لم يرتابوا و جـهدوا ... أولـئك هم الصـدقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 25 - 3
3 - ذكر و ياد مستمر خداوند ، نيرو آفرين و مقاومت بخش در برابر مشكلات و سختى هاى تبليغ و اجراى تعاليم دين
فاصبر لحكم ربّك . .. و اذكر اسم ربّك بكرة و أصيلاً
از توصيه به ذكر خداوند ـ پس از فرمان صبر و شكيبايى در مشكلات رسالت ـ مطلب ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 72 - 6
6- استكبار و گردن فرازى در برابر حقايق و معارف الهى ، ظلم است .
على الرحمن عتيًّا . .. و نذر الظـلمين فيها
در آيات پيشين سخن از احضار مستكبران و تعيين اولويت هاى آنان براى ورود به جهنم بود. مقتضاى ارتباط اين آيه با آيات گذشته، آن است كه از جمله ظالمان مطرح شده در اين آيه، مستكبران و عصيان گران هستند كه آيات قبل در باره آنان سخن گفته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 14 - 5
5 - تبليغ دين ، نيازمند تلاشى همه جانبه و مستمر
إذ جاءتهم الرّسل من بين أيديهم و من خلفهم
تعبير «من بين أيديهم و من خلفهم» نمايانگر نوعى تلاش همه جانبه و فراگير از سوى پيامبران، در مقام دعوتِ اقوام خويش مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 38 - 6
6ـ سالكان راه خدا و پيروان انبيا ، در معرض تمسخر و استهزاى كافران و دشمنان دين
كلما مرّ عليه ملأمن قومه سخروا منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 83 - 12
12 - برخورد بازيگرانه و تمسخرآميز دين ناباوران با مسأله قيامت
فذرهم يخوضوا و يلعبوا حتّى يلـقوا يومهم الذى يوعدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 14 - 1
1 - استهزاكنندگان دين و قيامت ، مورد تحقير و تمسخر در آتش دوزخ
يسئلون أيّان يوم الدين . .. ذوقوا فتنتكم هـذا الذى كنتم به تستعجلون
امر در «ذوقوا»، براى تهكم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 155 - 6
6 ـ يهود با اظهار ناتوانى از درك سخنان پيامبران ، تعاليم آنان را به استهزا مى گرفتند .
و قولهم قلوبنا غلف
«غلف» جمع اغلف به چيزى گفته مى شود كه داراى حجاب و پرده باشد ; بر اين مبنا به نظر مى رسد قصد و داعى يهود از جمله «قلوبنا غلف» (قلبهاى ما داراى حجاب است)، استهزاى انبيا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 231 - 11
11 ـ سوءاستفاده از مقررات دين ، استهزاى دين و آيات الهى است .
و لا تمسكوهنّ ضراراً . .. و لا تتخذوا ايات اللّه هُزُواً
تمسّك به قانون حق رجوع ـ كه به مصلحت انسانها وضع شده ـ، براى اضرار به همسران، استهزاى آيات و مقررات الهى قلمداد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 5
5 ـ مغالطه گرايان و خوض كنندگان در اسلام و قرآن و استهزاكنندگان آن، دين خدا را بازيچه و سرگرمى خود قرار داده اند.
الذين يخوضون فى ءايتنا . .. يخوضوا فى حديث غيره ... و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا
مراد از «الذين . ... »، به قرينه آيات پيشين، همان خوض كنندگان در آيات هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 10
10 ـ نفاق و دورويى در دين ، استهزاى دين است .
يحذر المنفقون . .. قل استهزءوا
قبل از «استهزءوا» سخن خاصى از منافقان ذكر نشده كه حاكى از استهزا باشد ; بدين جهت احتمال مى رود كه نفس حالت نفاق، استهزا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 5
5ـ اسحاق و يعقوب ( ع ) ، پيامبرانى پيرو شريعت پدرشان ابراهيم ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 95 - 3
3 ـ اسلام ، آيين ابراهيمى
فاتّبعوا ملّة ابراهيم
به جاى پيروى از اسلام، پيروى از آيين ابراهيم را دستور داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 130 - 4
4 - آيين ابراهيم ، پايه و اساس دين اسلام
و من يرغب عن ملة إبرهيم إلا من سفه نفسه
از آن جا كه قرآن مردم رابه دين اسلام دعوت مى كند و اعراض از دين ابراهيم را نيز جايز نمى شمرد، معلوم مى شود: ماهيت هر دو آيين يكى است و آيين ابراهيم اساس و شالوده دين اسلام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 4
4- اسلام ، آيينى ابراهيمى و مطابق و هماهنگ با معارف و تعاليم حضرت ابراهيم ( ع ) است .
اتّبع ملّة إبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 8
8ـ سران و اشراف قوم نوح ، كوردلانى ناتوان از درك دلايل نبوت و فهم و معارف الهى
أرءيتم إن . .. ءاتـنى رحمة من عنده فعمّيت عليكم
تعمية (مصدر عمّيت) به معناى كور ساختن است و آن گاه كه به «على» متعدى شود ، به معناى مخفى كردن مى باشد. بنابراين «فعميت عليكم»; يعنى ، آن بيّنه و رحمتى كه خداوند به من عطا كرده است ، بر شما مخفى مانده و از دركش ناتوانيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 13
13 - پافشارى در مخالفت با دين و ترديد در حقانيت آن ـ باوجود مشاهده دلايل روشن ـ موجب گمراهى ابدى است .
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب
مقصود از «مسرف» در اين آيه، كسى است كه در مخالفت با حق، پافشارى و اصرار فراوان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 59 - 21
21 ـ ايمان به قيامت ، از اصول مهم اعتقادى اسلام
ان كنتم تؤمنون باللّه و اليوم الاخر
يادكردن ايمان به قيامت در كنار ايمان به خداوند، دلالت بر اهميّت آن دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 104 - 10
10 ـ توحيد در عبادت و اعتقاد به بقاى انسان پس از مرگ ، دو پايه و اساس دين الهى است .
و لكن أعبد اللّه الذى يتوفيكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 14
14ـ توحيد ، روح و ركن اصيل آيين ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب و يوسف ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم . .. ما كان لنا أن نشرك بالله من شىء
جمله «ما كان لنا . ..» توصيف «ملّة آباءى ...» مى باشد. تفسير و تبيين يك آيين به يكى از حقايق آن ، مى رساند كه حقيقت ياد شده ركن و پايه اصلى آن آيين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 108 - 14
14ـ توحيد و نفى شرك اساس دين اسلام
قل هـذه سبيلى . .. و ما أنا من المشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 2 - 17
17ـ برپايى قيامت ، اصلى كه بايد به آن يقين و اطمينان داشت .
لعلكم بلقاء ربكم توقنون
«لقاى پروردگار» كنايه از برپايى قيامت است ; زيرا در آن صحنه است كه ربوبيت خدا براى انسانها ملموس و محسوس مى شود و آن را به عين اليقين درمى يابند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 77 - 8
8- معاد و قيامت ، از مهم ترين موضوعات معرفت دينى پس از توحيد *
و ما أمر الساعة إلاّ كلمح البصر
برداشت فوق، با استفاده از ارتباط آيات و اينكه در آيات گذشته، محور اصلى موضوع توحيد و پرهيز از شرك بود و در اين آيه سخن از برپايى قيامت مى باشد به دست آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 10 - 2
2- ايمان به آخرت ، داراى اهميتى ويژه در مجموعه مسائل اعتقادى است .
و أن الذين لايؤمنون بالأخرة
خداوند، بهره مندى مؤمنان از پاداش بزرگ را منوط به عمل صالح دانسته، ولى در مورد علت عذاب كافران، تنها انكار معاد را مطرح ساخته است. اين نكته حكايت از آن دارد كه ايمان به قيامت در ميان مجموعه مسائل دينى، از اهميت ويژه اى برخوردار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 45 - 7
7- اعتقاد به آخرت ، داراى جايگاهى اساسى و مهم در ميان اعتقادات دينى
و إذا قرأت القرءان جعلنا بينك و بين الذين لايؤمنون بالأخرة حجابًا مستورًا
اختصاص به ذكر «لايؤمنون بالأخرة» از ميان ساير اعتقادات براى مشركان، مى تواند مشعر به نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 49 - 4
4- ايمان به رستاخيز و معاد ، از تعاليم مهم دين و آموزه هاى قرآن است .
و قالوا أءذا . .. لمبعوثون خلقًا جديدًا
ذكر مسأله معاد پس از بيان موضوع قرآن و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) از ميان ساير تعاليم دين، حكايت از جايگاه ويژه آن دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 16 - 8
8 - ايمان به قيامت و جزاى اعمال ، داراى اهميت و جايگاهى ويژه درعقيده دينى است .
الساعة ءاتية . .. فلايصدّنك عنها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 92 - 3
3- توحيد ، اساس وحدت اديان الهى است .
إنّ هـذه أُمّتكم أُمّة وحدة و أنا ربّكم فاعبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 32 - 7
7 - پرستش خداى يگانه و پرهيز از شرك ورزى به او ، زيربنايى ترين اصل عقيدتى و پايه هر تحول معنوى
فأرسلنا فيهم رسولاً منهم أن اعبدوا اللّه ما لكم من إلـه غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 60 - 9
9 - توحيد و معاد ، دو عقيده محورى و انسان ساز
ان الذين هم من خشية ربّهم مشفقون . .. أنّهم إلى ربّهم رجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 6
6 - اعتقاد به قيامت و محاسبه اعمال ، داراى نقشى بنيادين در مجموعه باور هاى دينى
و هم بالأخرة هم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 88 - 13
13 - توحيد و معاد ، دو ركن اساسى تعليمات پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و لاتدع مع اللّه . .. و إليه ترجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 4 - 2
2 - توحيد و يگانگى خداوند ، ركن اساسى اسلام و محور موضوعات قرآن كريم
و الصـفّـت صفًّا . .. إنّ إلـهكم لوحد
خداوند براى اثبات مسأله توحيد و قرار گرفتن اين مسأله به عنوان نخستين موضوع اين سوره، سه بار سوگند ياد كرده است. اين مطلب مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 53 - 5
5 - عقيده به معاد ، ركن ركين دين و داراى جايگاه بلند در ميان اصول اعتقادى
أءذا متنا و كنّا ترابًا و عظـمًا أءنّا لمدينون
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته كه بهشتيان از ميان اصول و مبانى دينى، تنها به مسأله معاد پرداخته و انكار آن را از جانب كافران مطرح مى سازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 85 - 8
8 - مسأله معاد ، مهم ترين عقيده پس از توحيد و يگانه پرستى
له ملك السمـوت و الأرض . .. و عنده علم الساعة و إليه ترجعون
طرح مسأله قيامت و معاد، پس از تبيين فرمانروايى يگانه خداوند، بيانگر مطلب بالا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 35 - 4
4- معاد و اعتقاد به حيات اخروى ، از نخستين تعاليم پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّ هـؤلاء ليقولون . إن هى إلاّ موتتنا الأُولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 1
1 - اعتقاد به خداوند و روز بازپسين ، دو ركن اساسى اسلام و ايمان
لاتجد قومًا يؤمنون باللّه و اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 7
7 - توحيد ، سرلوحه باور هاى ضرورى مؤمنان
يبايعنك على أن لايشركن باللّه شيئًا
از اين كه نخستين موضوع بيعت، پرهيز از شرك ياد شده اهميت آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 53 - 4
4 - عقيده به قيامت و روز جزا ، از اركان مهم دين
بل لايخافون الأخرة
مطلب ياد شده، از اختصاص به ذكر يافتن انكار معاد از سوى كافران ـ از ميان ديگر انديشه ها و عقايد اسلامى ـ به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 130 - 5
5 - توحيد ربوبى و افعالى و تسليم بودن در برابر خدا و تصديق رسالت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) و كتاب آن حضرت ( قرآن ) ، از اصول آيين ابراهيم است .
وابعث فيهم رسولا . .. و من يرغب عن ملة إبرهيم
آيه مورد بحث انسانها را به گزينش آيين ابراهيم دعوت مى كند و آيه هاى گذشته، اشاره به اصول اين آيين دارد. جمله «ربنا تقبل ...» بيانگر اين است كه: ابراهيم(ع) به توحيد ربوبى و افعالى و ... معتقد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 12
12 - توحيد ، اساس و پايه آيين ابراهيم
ملة إبرهيم حنيفاً و ما كان من المشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 20
20 ـ هماهنگى اديان الهى و كتاب هاى آسمانى در بيان اصول عقيدتى و ارزشى
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم . .. وعداً عليه حقاً فى التورية و الإ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 2
2 ـ ارتداد مسلمانان و بازگشتشان از اسلام ، هيچ ضررى را متوجه دين خدا نخواهد كرد .
من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتى اللّه بقوم
برداشت فوق بر اين مبناست كه جواب شرط (من يرتد . ..) جمله اى همانند «فلن يضر دين اللّه) در تقدير گرفته شود و جمله «فسوف يأتى اللّه ...» جايگزين جزاى حقيقى شده باشد ; زيرا بيانگر علت آن جزاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 232 - 17
17 ـ لزوم تعبد در برابر احكام الهى ، در عين جهل به حكمت و فلسفه آن
ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن باللّه و اليوم الاخر . .. و اللّه يعلم و انتم لا تع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 125 - 2،11
2 ـ برترين آيين ، پيروى از دين ابراهيم است .
و من احسن ديناً ممن اسلم وجهه للّه و هو محسن و اتبع ملة إبرهيم حنيفاً
11 ـ پيروى از آيين ابراهيم ( ع ) ( دين حنيف ) ، موجب برخوردار شدن از محبت خداوند
و اتبع ملة إبرهيم حنيفاً و اتخذ اللّه إبرهيم خليلا
در صورتى كه آيين پيراسته از انحراف، باعث دستيابى ابراهيم به مقام دوستى خدا شده باشد، پيروى از آن آيين، براى ديگران نيز مى تواند چنان تأثيرى داشته باشد و آنان را چون ابراهيم به مقام دوستى خداوند ارتقا دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 160 - 3
3 - اصلاح مفاسدى كه بر اثر كتمان حقايق دين پديدار شده و نيز بيان آن حقايق ، از شرايط پذيرش توبه كتمان كنندگان است .
إلا الذين تابوا و أصلحوا و بينوا فأولئك أتوب عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 30 - 9
9- اظهار نظر درست درباره دين و وحى الهى ، از مصداق هاى احسان است .
و قيل للذين اتّقوا ماذا أنزل ربّكم قالوا خيرًا للذين أحسنوا فى هـذه الدنيا حسنة
برداشت فوق، بر اين اساس است كه «للذين أحسنوا. ..» كلام خداوند باشد و نه ادامه كلام متقين. بنابراين خداوند با اين بيان، درصدد توصيف تقواپيشگانى است كه قرآن و دين را وحى دانسته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 125 - 21
21 - طواف خانه خدا و اعتكاف در آن جايگاه ، از احكام شريعت ابراهيم
أن طهرا بيتى للطائفين و العكفين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 17
17 ـ نويد الهى به اعتلاى دين خويش با بسيج مردمانى مجاهد و نستوه ، با صلابت و بى باك از ملامت دشمنان دين
من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتى اللّه يقوم . .. لايخافون لومة لائم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 22 - 2
2 ـ آنان كه حقايق دينى را ناشنيده گيرند ، كرند و آنان كه حقايق دينى را بازگو نكنند ، لالند و آنان كه معارف الهى را درك نكنند ، فاقد عقلند .
إن شر الدواب عند اللّه الصم البكم الذين لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 30
30 ـ توجه رهبران دينى به پليدى و ناپاكى گروه بسيارى از مردم ، مانع حزن و اندوه آنان بر سرپيچى برخى از مردم از دين و احكام آن
فان تولوا . .. و إن كثيراً من الناس لفسقون
چنانچه هدف از جمله «فاعلم . ..»، بازدارى زايد پيامبر(صلی الله علیه و آله) از حزن و اندوه باشد، مى توان جمله «ان كثيراً» را بيانگر علت آن دانست ; يعنى اى پيامبر(صلی الله علیه و آله) بسيارى از مردم فاسقند و خداوند هدايت آنان را اراده نكرده است. بنابراين بر رويگردانى آنان از دين و احكام آن محزون مباش.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 102 - 4،5
4 ـ گروهى از امت هاى گذشته پس از آگاهى به احكام و معارف ابراز شده دينى ، آنها را نپذيرفتند و بدان كافر شدند .
قد سألها قوم من قبلكم ثم اصبحوا بها كفرين
5 ـ سرپيچى امت ها از پذيرش و انجام پاره اى از احكام ، دليل سكوت خداوند از بيان آنها
لاتسئلوا عن اشياء ان تبد لكم تسؤكم . .. قد سألها قوم من قبلكم ثم اصبحوا بها كفري
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 4
4 ـ مسلمانان در صورت بى توجهى به احكام الهى در خطر گمراهى و گرايش هاى كفرآميز
عليكم انفسكم لايضركم من ضل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 175 - 4،6
4 ـ بلعم باعورا معارف الهى را به دور افكند و آنها را ناديده انگاشت و مرتد شد .
ءاتينه ءايتنا فانسلخ منها
6 ـ بلعم باعورا پس از دور شدن از معارف الهى به دام شيطان گرفتار و از گمراهان شد .
فأتبعه الشيطن فكان من الغاوين
«غوايه»، مصدر «غاوين» به معناى گمراه شدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 24 - 3
3 ـ انسان هاى رويگردان از تعليمات و رهنمود هاى خدا و رسول ، محروم از حيات واقعى انسانى
يأيها الذين ءامنوا استجيبوا للّه و للرسول إذا دعاكم لما يحييكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 15 - 1
1 - لزوم پرهيز از مخالفت با نماز و اجتناب از تكذيب دين
كلاّ
حرف «كلاّ» براى ردع و بازداشتن از گفتار يا كردارى است كه پيش از آن آمده و در آيه شريفه ناظر به امورى است كه كلمات «كذّب»، «تولّى»، «ألم يعلم» و «ينهى» در آيات پيشين بر آن دلالت داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 7 - 6
6 - درك نكردن معارف الهى ، كيفرى است از جانب خدا ، بر ناشنيده گرفتن و ناديده انگاشتن حقايق دينى
ختم اللّه على قلوبهم و على سمعهم و على ابصرهم غشوة
جمله «و على سمعهم . ..» جمله حاليه و بيانگر علت مسدود شدن قلبهاست; يعنى، بدان جهت خداوند آنان را از درك كردن محروم ساخت كه ايشان حقايق را ناشنيده انگاشتند و بر واقعيتها چشم فرو بستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 74 - 12
12 - درك نكردن و نپذيرفتن حقايق دينى و معارف الهى ، نشانه سخت شدن و قساوت پيدا كردن دلهاست .
يريكم ءايته لعلكم تعقلون. ثم قست قلوبكم من بعد ذلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 187 - 9
9 - نافرمانى از دستورات خدا و ناديده گرفتن احكام دين ، خيانت به خويشتن است .
كنتم تختانون أنفسكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 216 - 16
16 ـ ناخشنودى انسان از احكام الهى ، برخاسته از جهل اوست .
كتب عليكم القتال و هو كره لكم و عسى ان تكرهوا . .. و انتم لا تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 18
18 ـ ناچيز و بى ارزش بودن هر آنچه ( دنيا و لذائذ و زخارف آن و . . . ) در مقابل از دست دادن دين و رهاسازى كتاب آسمانى و بىوفايى به پيمان الهى باشد .
و اشتروا به ثمناً قليلا
آنچه عالمان اهل كتاب در مقابل دين فروشى مى گرفتند، به اعتقاد خودشان اندك نبوده است ; چون با كتمان حقانيّت پيامبر (صلی الله علیه و آله)، به خواسته هاى دنيوى، رياست بر مردم و . .. مى رسيدند ; ولى در عين حال خداوند همه آنها را به بى ارزشى و ناچيزى توصيف كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 5 - 2
2 ـ جوامع بى اعتنا به قوانين دين و اعراض كنندگان از ولايت خداوند، از ظالمان هستند.
اتبعوا . .. قالوا إنا كنا ظلمين
ظالم خواندن اقوام هلاك شده پيشين پس از فرمان به تبعيت از قوانين دين و بر حذر داشتن مردم از پذيرش ولايت غير خدا، بيانگر آن است كه پذيرش ولايت غير خدا و پيروى نكردن از قوانين دين، ظلم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 45 - 1
1 ـ اعراض كنندگان از راه خدا ( دين و معارف الهى ) از زمره ستمكارانند .
أن لعنة اللّه على الظالمين. الذين يصدون عن سبيل اللّه
«صدّ» مصدر «يصدّون» مى تواند به معناى اعراض كردن باشد و مى تواند به معناى مانع شدن و باز داشتن به كار رود. در صورت اول «يصدّون» فعلى لازم است و در صورت دوم فعلى است متعدى. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 12
12ـ اشراف و سران قوم نوح ، به معارف الهى تمايلى نشان نمى دادند و از آن بيزار و متنفر بودند .
و أنتم لها كـرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 82 - 7
7- امكان روى گردانى انسان از حق و حقايق دينى على رغم روشن بودن آنها
فإن تولّوا فإنما عليك البلـغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 54 - 14
14 - تسلى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى نگران نبودن از روى گردانى مردم از حق و دين الهى
فإن تولّوا . .. و ما على الرسول إلاّ البلغ المبين
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، در مقام تسلى دادن به پيامبر(صلی الله علیه و آله) در برابر حق گريزى كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 17 - 4
4 - سلب نشدن وظيفه ابلاغ دين و تبليغ اسلام از مبلغان ، به صرف روى گردانى مردم از آن
إن أنتم إلاّ تكذبون . .. قالوا ... و ما علينا إلاّ البلـغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 6 - 4
4 - بشر بودن پيامبران ، بهانه و دستاويز كافران براى كفر و روى گردانى از تعاليم دين
فقالوا أبشر يهدوننا فكفروا و تولّوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 10 - 1
1 - اعتراف كافران دوزخى ، به گوش نسپردن و انديشه نكردن درباره تعاليم دين و پيامبران الهى
و قالوا لو كنّا نسمع أو نعقل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 50 - 4
4 ـ امتناع از پذيرش احكام الهى ، برخاسته از جهل و نادانى است .
فان تولوا . .. افحكم الجهلية يبغون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 8
8- لزوم پرهيز از هرگونه اظهار تمايل و همدلى با ناراضيان از دين
قالوا للذين كرهوا ما نزّل اللّه سنطيعكم فى بعض الأمر
از توبيخ شديد منافقان، به خاطر اظهار همدلى و تمايل با كافران، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 68 - 3،8
3 ـ پرهيز از بحث و مجادله با ياوه گويان و مغالطه گران در مورد دين و آيات الهى، وظيفه مؤمنان است.
و إذا رأيت الذين يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم
8 ـ گفتگو و مجالست با مشركان و مخالفان، در صورتى كه به ياوه گويى و مغالطه گرى در دين نپردازند، ممنوع نيست.
فأعرض عنهم حتى يخوضوا فى حديث غيره
ظاهراً «حتى» غايت براى حكم «اعراض» است ; يعنى تا زمانى از مشركان اعراض كن كه در آيات الهى خوض مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 91 - 29
29 ـ لجاجت پيشگان مغلطه افكن در دين را بايد به حال گمراهى خود رها نمود.
إذ قالوا ما أنزل الله . .. قل الله ثم ذرهم فى خوضهم يلعبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 83 - 20
20 - اكثريت بنى اسرائيل با اعراض از تكاليف دينى ، عهد ها و پيمان هاى الهى را شكستند .
ثم توليتم إلا قليلا منكم و أنتم معرضون
«تولى» و «اعراض» به معناى رويگردانى و مراد از آن سرپيچى و تمرد است. جمله «و أنتم معرضون» چنانچه حال براى فاعل «توليتم» باشد - به دليل هم معنا بودن «اعراض» و «تولى» - حال مؤكده است و حكايت از شدت تمرد و سرپيچى بنى اسرائيل دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 25 - 1
1 ـ تهديد اهل كتاب از سوى خداوند ، به لحاظ كفرشان به آيات الهى ، قتل پيامبران و عدالتخواهان و افترايشان در دين
قالوا لن تمسّنا النار . .. فكيف اذا جمعناهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 116 - 1
1- نسبت دادن برداشت هاى شخصى ، بى اساس و دروغين خود به دين ، حرام و ممنوع است .
و لاتقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هـذا حلـل و هـذا حرام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 9
9 ـ افتراى آگاهانه برخى از اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، به خدا و دين او
و يقولون هو من عند اللّه . .. و يقولون على اللّه الكذب و هم يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 4
4 - جدال در آيات الهى ( تعاليم دين ) ، بدون دليل و برهان و از سر جهل و بى فكرى ، موجب ترديد و شكاك بودن انسان در معارف الهى و زياده روى در مخالفت با آن
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب . الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـه
جمله «الذين يجادلون. ..» در واقع بيانگر علت مسرف و مرتاب (شكاك) بودن برخى از انسان ها است; يعنى، چون برخى به جاى فكر كردن در آيات الهى، از سر جهل و يا تقليد به مجادله با آن بر مى خيزند. از اين رو نسبت به تعاليم الهى همواره در شك و ترديد به سر مى برند و در مخالفت با تعاليم آسمانى اسراف مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 104 - 12
12 ـ وادار كردن مردم به پذيرش معارف و حقايق دين، خارج از حيطه مسؤوليت مبلغان و پيشوايان دين است.
قد جاءكم بصائر من ربكم . .. و ما أنا عليكم بحفيظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 137 - 16
16 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) مسؤول هدايت و ارشاد است و نه رساندن قهرى انسان به مقصد.
و لو شاء الله ما فعلوه فذرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 23 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به الزام مخالفان بر ايمانـ در صورت بى اعتنايى و كفر ورزيدن آنان ـ مجاز است .
لست عليهم بمصيطر . إلاّ من تولّى و كفر
حرف «إلاّ»، ممكن است براى استثناى حقيقى از ضمير «عليهم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 21،22
21 ـ روز غدير ( روز نصب على ( ع ) به امامت ) ، روز اكمال دين و اتمام نعمت خداوند بر مسلمانان
اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى
مراد از «اليوم اكملت . ..»، با توجه به شأن نزول آيه و روايات متعدد، روز غدير خم بوده كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) حضرت على(ع) را به
امامت منصوب كرد.
22 ـ تعيين امامت و رهبرى على ( ع ) در روز غدير ، موجب اكمال دين و اتمام نعمت
اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 6 - 33
33 ـ دين ، نعمت الهى و احكام ، متمم آن است . *
وليتم نعمته
بنابر اينكه مراد از «نعمت»، دين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 5 - 11
11 - اهل كتاب ، دين خود را با تعاليم غير الهى ، آميختند و خود به انحراف كشيده شدند .
و ما تفرّق الذين أُوتوا الكتـب . .. و ما أُمروا إلاّ ليعبدوا اللّه مخلصين له الد
اوامر الهى براى اهل كتاب، بيش از امورى بوده كه اين آيه از آنها ياد كرده است. بنابراين اكتفا به آنها، تعريض به اهل كتاب خواهد بود كه خود را با آن امور، بيگانه ساخته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 137 - 1،11
1 ـ فرزند كشى و قربانى براى شريكان پندارى خداوند، از سنتهاى زشت مشركان عصر جاهليت بوده است.
ساء ما يحكمون. و كذلك زين لكثير من المشركين قتل أولدهم
در آيه شريفه تزيين كشتن فرزندان به «شركاء» نسبت داده نشده، لذا محتمل است مراد قربانى كردن فرزندان براى بتها باشد، گر چه اعراب جاهلى به انگيزه هاى ديگرى نيز، مانند فقر، عار از دختر داشتن و . .. فرزندان خود را مى كشتند.
11 ـ شريكان موهوم خداوند با تزيين اعمال ناروا موجبات هلاكت و سردرگمى و اشتباه در دين را براى مشركان فراهم مى سازند.
و كذلك زين . .. ليردوهم و ليلبسوا عليهم دينهم
«ردى» به معناى هلاكت و «لبس» به معناى اشتباه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 102 - 2
2 ـ گروهى از پيشينيان با بى اعتنايى به نهى خداوند در پى دست يافتن به احكام بيان نشده در دين برآمدند
قد سألها قوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 42 - 1
1ـ امت هاى پيشين عليه پيامبران و برنامه هاى الهى ، توطئه مى كردند و براى مقابله با آنها به مكر و حيله مى پرداختند .
و قد مكر الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 32
32 ـ خداوند آزمايش كننده جوامع انسانى با جعل شرايع متعدد و اختلاف امتها
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً ولو شاء اللّه لجعلكم امة وحدة و لكن ليبلوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 2 - 9
9 - « عن معمربن خلاّد ، قال : سمعت أباالحسن ( ع ) يقول : « الم . أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا ءامنّا و هم لايفتنون » . ثمّ قال لى : « ما الفتنة ؟ » . قلت : « جعلت فداك ! الذى عندنا الفتنة فى الدين . » . فقال : « يفتنون كما يفتن الذهب ! » . ثم قال : « يخلصون كما يخلص الذهب ! » ;
معمربن خلاّد مى گويد: از امام رضا(ع) شنيدم كه گفت:«الم . أحسب الناس...». سپس از من پرسيد:«آيا معناى «فتنه» را مى دانى؟». عرض كردم: «فدايت شوم! آنچه ما از «فتنه» مى فهميم، «فتنه در دين» است.». امام فرمود: «مردم، در كوره امتحان قرار مى گيرند، آن گونه كه طلا، در كوره ذوب قرار مى گيرد.». و آن گاه فرمود: خالص مى شوند آن گونه كه طلا، خالص مى شود.».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 2
2 ـ مؤمنانى كه مهاجران را در مدينه پناه دادند و از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران حمايت كرده و دين خدا را يارى دادند ، مؤمانى حقيقى و راستين هستند .
و الذين ءاووا و نصروا أولئك هم المؤمنون حقا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 2
2 ـ مؤمنانى كه مهاجران را در مدينه پناه دادند و از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران حمايت كرده و دين خدا را يارى دادند ، مؤمانى حقيقى و راستين هستند .
و الذين ءاووا و نصروا أولئك هم المؤمنون حقا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 4 - 11
11- خداوند ، عزيز ( شكست ناپذير ) و حكيم ( كاردان ) است .
و هو العزيز الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 124 - 5
5 ـ بهره مندى مردم از پاداش هاى الهى و ورودشان به بهشت ، در گرو ايمان و عمل صالح است ، نه جنسيت و انتساب به مذهب يا فرقه اى خاص .
و من يعمل من الصلحت من ذكر او انثى و هو مؤمن فأولئك يدخلون الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 26 - 8،9
8 - حضرت ابراهيم ( ع ) ، وقتى محيط را براى انجام رسالت اش مساعد نديد ، تصميم به هجرت از آنجا گرفت .
قالوا . .. حرّقوه فأنجـيه اللّه من النار ... و قال إنّى مهاجر إلى ربّى
9 - در صورت مساعد نبودن محيط براى انجام رسالت دينى ، شايسته است كه از آن محيط ، هجرت شود .
قالوا . .. أو حرّقوه فأنجـيه اللّه من النار ... و قال إنّى مهاجر إلى ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 52 - 7
7 - انحراف از خط مشى زندگى تعيين شده از سوى خدا ، برانگيزاننده خشم الهى و درپى دارنده عذاب او
يـأيّها الرسل . .. كلوا من الطّيّبـت ... و أنا ربّكم فاتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 105 - 6
6 ـ شرك ، انحراف از دين حنيف و صراط مستقيم است .
و أن أقم وجهك للدين حنيفاً و لاتكونن من المشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 30 - 7
7- ايجاد انحراف در دين ، از شيوه ها و ابزار هاى دنياپرستان و صاحبان زر و زور براى نيل به هدف هاى مادى خود
و أحلّوا قومهم . .. و جعلوا لله أندادًا ... قل تمتّعوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 97 - 6
6- بشارت به پرهيزگاران و انذار دشمنان متعصب و سرسخت دين ، از اهداف قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لتبشّر به المتّقين و تنذر به قومًا لدًّا
«لدّ» جمع «ألدّ» است و «قوماً لدّاً»; يعنى، مردمى در اوج سرسختى و لجاجت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 20 - 9
9 ـ انسان با اختيار خويش ، دين را مى پذيرد و يا نفى مى كند .
فان اسلموا فقد اهتدوا و ان تولّوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 32 - 4
4 - انسان ها در ارتباط با دين الهى و كتاب آسمانى ، به سه دسته ستمكار ، ميانه رو و پيشتاز تقسيم مى شوند .
فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخيرت
برداشت ياد شده، براين احتمال است كه ضمير «منهم» به «عبادنا» (عموم بندگان) بازگردد; به ويژه اگر مقصود از «الكتاب» مطلق كتاب هاى آسمانى باشد، اين احتمال تقويت خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 5
5 ـ انكار دين پس از اتمام حجت و درك حقيقت ، كفر است .
انّى قد جئتكم . .. فلمّا احسّ عيسى منهم الكفر
زيرا عيسى (ع) پس از ارائه آيات و معجزات، منكران را كافر ناميد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 11
11 ـ نوح ، نخستين پيامبر داراى كتاب و شريعت *
إنّا أوحينا إليك كما أوحينا إلى نوح و النبين من بعده
چون مسلم است كه قبل از نوح(ع) نيز پيامبرى وجود داشته، بنابراين ذكر حضرت نوح(ع) بدون اشاره به پيامبر پيش از او مى تواند به اين جهت باشد كه او اولين پيامبر داراى شريعت بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 6
6 - دين نوح ، اولين شريعت آسمانى است . *
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا
آيه شريفه در مقام بيان اديان پيشين است. تعبير «شرع لكم... أوحينا إليك» مى تواند ناظر به اولين و آخرين شرايع آسمانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 4
4 - ضرورت پرداختن به اهداف اصلى دين و اجتناب از بحث ها و گفتگو هاى انحرافى و بازدارنده ، از هدف هاى اساسى شريعت
ليس البر أن تولوا . .. و لكن البر من ءامن
نفى نيكى از روى آوردن به مشرق يا مغرب يا هر قبله اى ديگر - با اينكه خود از فرامين الهى است - به اين جهت است كه: مخاطبان، هدف اصلى، يعنى ايمان و . .. را به فراموشى سپرده و به مسائل فرعى پرداخته و بر سر آن به مشاجره و گفتگو پرداخته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 31 - 12
12 ـ نقش رهبران الهى در جلب محبّت خداوند به انسان *
فاتّبعونى يحببكم اللّه
پيامبر (صلی الله علیه و آله) به عنوان مرشدِ راه محبّت الهى، معرفى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 13
13 ـ اصلاح جوامع بشرى ، فلسفه اى براى ظهور اديان
كنتم خير أمّة أخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنكر
حرف «لام» در «للناس»، بيانگر رعايت و فلسفه ظهور دين است و جمله «خير امة . .. »، دلالت دارد كه همه اديان عهده دار رسالت اصلاح بشر بوده اند كه از ميان آنها، امّت اسلامى بهترين امت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 30 - 7
7- دين ، در پى سعادت دنيوى مردم
للذين أحسنوا فى هـذه الدنيا حسنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 7 - 4
4 - هدايت انسان ها به راه خداوند ، اساس دعوت دين و محور تلاش پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
إنّ ربّك هو أعلم بمن ضلّ عن سبيله و هو أعلم بالمهتدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 3
3 ـ بسيارى از اهل كتاب ، مردمى بى اعتنا به تورات ، انجيل و ديگر تعاليم نازل شده بر آنان
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 14
14 ـ اهل كتاب ، موظف به پذيرش و اقامه قرآن و تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ظاهراً ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن است. بنابراين آنان موظف به پذيرش قرآن و تعاليم آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 92 - 2
2ـ شعيب ( ع ) از مردم خويش خواست با در نظر گرفتن عزت و شكوه خداوند ، معارف و احكام الهى را بپذيرند .
أرهطى أعزّ عليكم من الله
با توجه به اينكه جمله «أرهطى أعزّ . ..» پاسخ شعيب(ع) در برابر «لولا رهطك ...» است، مى توان گفت: مقصود او اين است كه اگر به خاطر عزت خاندانم مرا سنگسار نمى كنيد، چرا عزت و شكوه خداوند را ـ كه از هر كسى عزتمندتر است ـ در نظر نمى آوريد و غير او را پرستش مى كنيد و ....
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 21
21 - احياى ارزش ها و تعاليم دين در جامعه ، مسؤوليت هر فرد مسلمان
أن أقيموا الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 1 - 3
3 - لزوم زنده نگه داشتن ياد رويداد هاى خاطره انگيز دينى *
و الطّور
در صورتى كه مراد از «الطور» كوه طور (محل وحى بر موسى(ع)) باشد، مورد سوگند قرار گرفتن آن در حقيقت وسيله اى براى زنده نگه داشتن اين واقعيت تاريخى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 52 - 7
7 ـ تلاش در راه احياى معارف دين و مبارزه فرهنگى با جريان كفر و شرك ، جهادى بزرگ و با عظمت
فلاتطع الكـفرين و جـهدهم به جهادًا كبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 7 - 3
3 - به كارگيرى « فىء » در احياى دين و راه خدا ، از جمله مصارف آن است .
ما أفاء اللّه على رسوله . .. فللّه
برداشت ياد شده، بر اين مبنا است كه ذكر «فللّه» براى بيان موارد مصرف «فئ» باشد و نه تيمن و تبرك (چنان كه برخى
برآنند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 3 - 5
5 - ارزش هاى دينى ، مقدّم بر روابط خويشاوندى و عواطف خانوادگى
لاتتّخذوا عدوّى . .. لن تنفعكم أرحامكم و لا أولـدكم يوم القيـمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 8 - 8
8 - بايستگى توجّه كامل به خدا و انقطاع از ديگران ، براى رهبران جامعه اسلامى و مبلغان دينى
و اذكر اسم ربّك و تبتّل إليه تبتيلاً
مخاطب اين آيات، شخص پيامبر(صلی الله علیه و آله) است; ولى به اعتبار اين كه آن حضرت به عنوان رهبر و ابلاغ كننده پيام هاى الهى به مردم بود، مى توان درباره همه كسانى كه داعيه دار رهبرى جامعه اسلامى و هدايت دينى اند، اين مسأله را سرايت داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 40 - 17
17ـ تنها اديانى كه قرين برهان باشند ، از كجى و انحراف مبرّا هستند .
ما أنزل الله بها من سلطـن . .. أمر ألاّتعبدوا إلاّ إياه ذلك الدين القيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 9
9 - مبانى دينى و اصول اعتقادى و نيز هرگونه بحث و گفتوگو درباره آنها ، بايد مبتنى بر دليل و برهان باشد .
الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـهم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه خداوند، كسانى را كه بدون دليل و برهان درباره دين مجادله مى كنند، محكوم كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 50 - 3
3- پاسخ گويى به شبهات منكران تعاليم دينى ، امرى لازم و ضرورى است .
قالوا أءذا كنّا عظـمًا و رفـتًا . .. قل كونوا حجارة أو حديدًا
دستور خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله) براى پاسخ گويى به شبهات منكران معاد به عنوان يكى از اركان عقيده دينى و نيز آموزش شيوه پاسخ گويى به آن حضرت، دلالت مى كند بر اهميت جواب گويى به شبهات ياد شده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 120 - 23
23 - لزوم حفظ و حراست دين از نفوذ آرا و افكار برخاسته از هوا هاى نفسانى
لئن اتبعت أهواءهم . .. مالك من اللّه من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 8
8 - پيروى از قرآن و تعاليم نازل شده از جانب خداوند ، ضرورى است .
اتّبعوا ما أنزل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 2 - 8
8 - همه ، به تبعيت از تعاليم نازل شده از جانب خداوند ، موظف اند .
و اتّبع ما يوحى إليك من ربّك إنّ اللّه كان بما تعملون خبيرًا
اگرچه فرمان به تبعيت، به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، اما ذيل آيه، عام است و دلالت بر عمومى بودن فرمان مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 170 - 1
1 - ضرورت پيروى از قرآن و احكام و مقررات نازل شده از جانب خدا
اتبعوا ما أنزل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 55 - 4
4- تحقق فريضه هاى نماز و زكات ، نيازمند پى گيرى و تبليغ و ترويج مداوم
و كان يأمر أهله بالصلوة والزكوة
«كان يأمر . ..»، يعنى اسماعيل(ع) به طور پيوسته بر انجام نماز و اداى زكات فرمان مى داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 7
7 ـ لزوم بهره گيرى از هر فرصت مناسب براى تبليغ دين الهى
يأيها النبى قل لمن فى أيديكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 15
15 ـ لزوم تشكيل مراكز علمى ـ تحقيقاتى و تبليغى به منظور شناخت عميق دين و تبليغ و نشر آن
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم إذا رجعوا إليه
از اينكه خداوند فرمود: «بايد گروهى از هر قومى به منظور تفقه در دين در مدينه باشد و پس از تفقه كامل به سرزمينهاى خود بازگردند»، استفاده مى شود كه بايد شهر مدينه را به مركز تحقيقات اسلامى تبديل كرد; زيرا از نظر عقل مقدمه واجب، واجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 16
16 ـ رهبران و مبلغان دينى ، وظيفه دار رساندن معارف الهى به مردم بدون هر گونه دخل و تصرف و كم و زياد كردن
قل ما يكون لى أن أبدّله من تلقاءِى نفسى إن أتبع إلا ما يوحى إلىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 12 - 2
2ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) وظيفه دار ابلاغ همه معارف و احكام وحى شده به او ، هر چند برخى از آنها ، جبهه گيرى و مخالفت مردمان را در پى داشته باشد .
إن هـذا إلاّ سحر مبين . .. فلعلّك تارك بعض ما يوحى إليك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 4
4ـ مسؤوليت مبلغان دين ، ابلاغ حقايق و معارف الهى به مردم است نه واداشتن آنان به پذيرش .
فإن تولّوا فقد أبلغتكم ما أُرسلت به إليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 16
16ـ لزوم بهره گيرى مبلغان دينى از هرفرصت و زمينه مناسب ، براى ارشاد و تبليغ دين
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت . .. و هم بالأخرة هم كـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 82 - 5
5- سلب نشدن وظيفه ابلاغ دين از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، به صرف روى گردانى مردم از آنان
فإن تولّوا فإنما عليك البلـغ المبين
بدين احتمال كه معناى آيه چنين باشد كه اگر مردم روى گرداندند، تو نبايد بار تكليف را فرو نهى; بلكه بايد همچنان به وظيفه ابلاغ پيام الهى همت گمارى، برداشت فوق به دست مى آيد. گفتنى است آمدن جمله «فإنما عليك ...» به صورت جمله اسميه ـ كه دال بر استمرار است ـ مؤيد همين برداشت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 43 - 7
7- خويشاوندى ، نبايستى موجب ترك تبليغ دين و توحيد و مبارزه با شرك گردد .
يـأبت لِمَ تعبد . .. يـأبت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 54 - 11
11 - سلب نشدن وظيفه ابلاغ دين و تبليغ اسلام ، به صرف روى گردانى مردم از آن
فإن تولّوا . .. و ما على الرسول إلاّ البلغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 48 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام الهى به مردم است .
قل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 17 - 1،4
1 - ابلاغ پيام هاى الهى به صورت روشن و آشكار ، وظيفه پيامبرانِ فرستاده شده به سوى مردم انطاكيه بود .
و ما علينا إلاّ البلـغ المبين
4 - سلب نشدن وظيفه ابلاغ دين و تبليغ اسلام از مبلغان ، به صرف روى گردانى مردم از آن
إن أنتم إلاّ تكذبون . .. قالوا ... و ما علينا إلاّ البلـغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 14 - 5
5 - تبليغ دين ، نيازمند تلاشى همه جانبه و مستمر
إذ جاءتهم الرّسل من بين أيديهم و من خلفهم
تعبير «من بين أيديهم و من خلفهم» نمايانگر نوعى تلاش همه جانبه و فراگير از سوى پيامبران، در مقام دعوتِ اقوام خويش مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 43 - 3
3 - مخالفت هاى كافران با پيام وحى و تأخير كيفر دنيايى آنان ، نبايستى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان را در تبلغ دين سست گرداند .
فإمّا نذهبنّ . .. فاستمسك بالذى أُوحى إليك
از تفريع اين آيه بر آيات پيشين ـ كه مسأله اعراض كافران از وحى و كيفر آنان را مطرح كرده بود ـ مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 15 - 7
7 - لزوم كار بنيادى ، در ترويج دين و تشكيل امت اسلامى و ضرورت مبارزه با عوامل اصلى كفر و فساد اجتماعى
كما أرسلنا إلى فرعون رسولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 22 - 4
4 - اثر نبخشيدن پند و اندرز هاى دينى براى مردم ، تكليف ابلاغ معارف الهى را ساقط نمى كند .
فذكّر . .. لست عليهم بمصيطر
آيه شريفه، بيانگر روگردانى برخى مردم، از تذكرات پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و بيان مى دارد كه در اين موارد، نبايد معارف الهى را بر مردم تحميل كرد. آيه قبل با توصيف پيامبر(صلی الله علیه و آله) به «تذكر دهنده»، آن حضرت را حتى در اين موارد، به تذكر دادن مأمور ساخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 4 - 3،6
3- تعاليم انبيا براى مردم قابل درك است .
و ما أرسلنا من رسول . .. ليبيّن لهم
6- مبلغان ، در تبليغ دين بايد با زبان مردم خويش سخن بگويند .
و ما أرسلنا من رسول إلاّ بلسان قومه ليبيّن لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 6
6 - خداوند ، خواهان تلاش مؤمنان در تحكيم پايه هاى دين و گرامى داشت رسول او
لتؤمنوا باللّه و رسوله و تعزّروه و توقّروه و تسبّحوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 143 - 16
16 - لزوم تبعيت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تسليم شدن در برابر احكام الهى
ما جعلنا القبلة . .. إلا لنعلم من يتبع الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 101 - 18
18ـ لزوم تسليم شدن در برابر خداوند و احكام و مقدرات او
توفنى مسلمًا
«اسلام» (مصدر مسلماً) به معناى تسليم شدن و انقياد است. نياوردن متعلق «مسلماً» براى رساندن شمول و عموم آن مى باشد ; يعنى ، تسليم در برابر هر آنچه خداوند بخواهد فرمان دهد و يا تقدير كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 17 - 9
9 - تشريع دين از سوى خداوند ، امرى ضرورى و مطابق با نياز هاى انسان است .
أنزل الكتـب بالحقّ
بنابراين احتمال كه مراد از «الكتاب» محتواى آن (دين) باشد ـ چنان كه برخى از مفسران گفته اند ـ و نيز با توجه به معناى «حق»، مطلب ياد شده قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 152 - 21
21 ـ توصيه هاى چهارگانه (ضايع نساختن دارايى يتيمان و . ..) تعليماتى است كه بايد انسانها فراگيرند و به خاطر بسپارند و رفتار خويش را بر اساس آن پايه ريزى كنند.
ذلكم وصيكم به لعلكم تذكرون
«تذكر» (مصدر تتذكرون) به معناى فراگرفتن و به خاطر سپردن است و مفعول آن همان حقايقى است كه در آيه مطرح شده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 7
7 ـ معارف الهى آموزه هايى است كه بايد آنها را همواره به خاطر داشت .
أن جاءكم ذكر من ربكم
«ذكر»، علم و معرفتى است كه آدمى آن را در ذهن خود حاضر دارد و از آن غفلت نمىورزد. و معارف الهى از آن رو «ذكر» ناميده شده كه انسان بايد آنها را بياموزد و همواره به خاطر داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 69 - 6
6 ـ معارف الهى ، تعاليمى است كه بايد آنها را همواره به خاطر داشت .
أن جاءكم ذكر من ربكم
«ذكر»، علم و معرفتى است كه آدمى آن را در ذهن خود حاضر دارد و از آن غفلت نمىورزد. و معارف الهى از آن رو «ذكر» ناميده شده كه انسان بايد آنها را بياموزد و همواره به خاطر داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 109 - 19
19ـ ضرورت به كارگيرى انديشه براى فهم معارف دينى
و ما أرسلنا من قبلك إلاّ رجالاً . .. أفلاتعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 6 - 10
10 ـ جهل و ناآگاهى مشركان ، فلسفه دستور خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) مبنى بر به حضور پذيرفتن آنان و ابلاغ پيام وحى به آنان
و إن أحد من المشركين استجارك فأجره . .. ذلك بأنهم قوم لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 8 - 3
3 - معارف دين ، سزاوار جستوجو و تلاش در راه فراگيرى آن از محضر عالمان
من جاءك يسعى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 3
3 ـ لزوم هجرتِ گروهى از هر جامعه ، به سوى مراكز علمى ، براى كسب شناخت اسلام و تفقه در دين
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 14 - 10
10 - لزوم حركت دسته جمعى براى تقويت جبهه حق و دين الهى و صف آرايى در برابر جبهه باطل و كفر ، به هنگام ضرورت و نياز
فكذّبوهما فعزّزنا بثالث فقالوا إنّا إليكم مرسلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 5 - 5
5 - لزوم خلوت با خدا و راز و نياز به درگاه او و انس بيشتر با قرآن ، براى رهبران و مبلغان دينى
قم الّيل . .. و رتّل القرءان ترتيلاً . إنّا سنلقى عليك قولاً ثقيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 5 - 5
5 - لزوم خلوت با خدا و راز و نياز به درگاه او و انس بيشتر با قرآن ، براى رهبران و مبلغان دينى
قم الّيل . .. و رتّل القرءان ترتيلاً . إنّا سنلقى عليك قولاً ثقيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 14 - 2
2 - در اختيار گرفتن ثروت و نيروى انسانى كافران حق ناپذير ، نمى تواند مجوز عدول مبلغان و رهبران جامعه اسلامى از مواضع عقيدتى خويش و سازش و مسامحه با آنان باشد .
و لاتطع . ..أن كان ذا مال و بنين
ترديدى نيست كه اجابت خواسته هاى كافران و يا سازش با آنان از سوى رهبران جامعه اسلامى، به جهت طمع شخصى نيست; بلكه براى در اختيار گرفتن ثروت و نيروى انسانى كافران و صرف آنها در جهت مصالح و منافع مسلمين است; ولى چون اين كار به قيمت عدول از مواضع اعتقادى و يا سازش با كافران است، جايز نمى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 39 - 4
4 ـ نبرد با كافران تا حاكميت يافتن دين خدا در جهان ، فرمان خداوند به اهل ايمان
و قتلوهم حتى . .. يكون الدين كله للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 2
2 - حفظ ديانت بندگان خدا و صيانت آنان از گمراهى ، فلسفه نفرين و درخواست نوح ( ع ) از خداوند ، براى نابودى كامل قوم گمراه گر خود
لاتذر على الأرض من الكـفرين ديّارًا . إنّك إن تذرهم يضلّوا عبادك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 26 - 2
2 - اظهار ايمان به خداى يكتا و دفاع از پيامبران و دين الهى تا مرز شهادت ، در محيط خفقان آور شرك و كفر ، امرى پسنديده و عامل سعادت اخروى ( بهشت ) است .
قال يـقوم اتّبعوا المرسلين . .. إنّى ءامنت بربّكم فاسمعون . قيل ادخل الجنّة
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه داستان مؤمن انطاكيه همانند ديگر داستان هاى ياد شده در قرآن، به منظور الگوگيرى و درس آموزى نقل مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 26 - 2
2 - رهبران و مبلغان دينى نبايد در برابر استهزا و جوّآفرينى دشمنان ديانت ، دلسرد شده و دست از تبليغ دين و دفاع از آن بردارند .
قال لمن حوله ألاتستمعون . قال ربّكم و ربّ ءابائكم الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 85 - 6
6 - لزوم ناديده گرفتن پيوند خويشاوندى ، در دفاع از اصول دين و مبارزه با انحرافات عقيدتى
إذ قال لأبيه و قومه ماذا تعبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 20 - 9
9 - لزوم نهى از منكر و حمايت از دين و مبلغان دينى ، به وقت ضرورت و نياز
و جاء من أقصا المدينة رجل يسعى
نقل داستان حبيب نجار، مى تواند هشدارى به همه مؤمنان باشد كه مانند او به دفاع از دين و دينداران بپردازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 23
23 ـ هر امتى ، نيازمند آيين و شريعتى الهى *
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
چون خداوند براى تمامى امتها آيين و شريعت قرار داده، معلوم مى شود بشر نمى تواند بدون آيين و شريعتى از سوى خداوند، حياتى مطلوب داشته باشد و به كمال خويش برسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 31 - 14
14 ـ زندگى منهاى دين و اعتقاد به قيامت زيانبار و تباهگر سرمايه عمر آدمى است.
قد خسر الذين كذبوا بلقاء اللّه . .. يحسرتنا على ما فرطنا فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 28 - 10
10 ـ لزوم فدا كردن منافع مادى براى تحقق بخشيدن به ارزش هاى دينى
يأيها الذين ءامنوا إنما المشركون نجس فلا يقربوا المسجدالحرام . .. و إن خفتم عيلة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 88 - 11
11ـ معارف الهى و احكام دينى ، از عطا ها و روزى هاى نيكوى خداوند براى بشريت
و رزقنى منه رزقًا حسنًا
مى توان گفت مقصود از «رزقاً حسناً» ـ به قرينه آيات گذشته(اعبدوا الله . ..) ـ معارف و احكامى است كه خداوند به شعيب(ع) آموخت تا او آنها را به مردم تعليم دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 3 - 7
7- زندگى بدون تن دادن به تعاليم دين ، سرگرمى و تباهى عمر است .
ذرهم . .. و يلههم الأمل
«لهو» در لغت به معناى چيزى است كه انسان را مشغول مى كند و از مراد و مقصودش باز مى دارد. بنابراين كسى كه از هدفش باز بماند، عمر خود را تباه كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 89 - 3
3- انسان ، بدون رهنمود هاى وحى و دين الهى ، در معرض خطر ها و تهديد هاى جدى است .
و قل إنى أنا النذير المبين
انذار و اخطار پيامبران، دليل وجود خطرها و تهديدهاى بسيارى در پيش روى بشر است. بنابراين اگر انسان انذار و اخطارهاى پيامبران را ناديده بگيرد، دچار خطرها و آفتهاى بسيارى خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 67 - 9
9- پيوند خويشاوندى و عاطفى ، بايد تحت الشعاع روابط عقيدتى و دينى باشد .
إذ قال لأبيه و قومه ما هـذه التماثيل التى أنتم لها عـكفون . .. أُفّ لكم و لماتعب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 32 - 1
1 - حدود و مقررات الهى و نيز مسأله توحيد و يكتاپرستى ، داراى اهميتى بسيار و منزلتى والا در نزد خداوند
و من يعظّم حرمـت اللّه . .. أو تهوى به الريح فى مكان سحيق . ذلك
«ذلك» اشاره است به موضوع بزرگداشت حدود و مقررات الهى و نيز مسأله توحيد و يكتاپرستى كه در آيه پيش مطرح شده است. مقصود از آوردن «ذلك» در اين جا، ايجاد فاصله ميان كلام قبل و كلام بعد و انتقال از يك مطلب مهم به مطلب مهمى ديگر است. در چنين مواردى كلمه «هـذا» را به كار مى برند; مانند: «هـذا و أنّ للطاغين لشرّ مآب». بنابراين به كارگيرى «ذلك» ـ كه براى اشاره به بعيد است ـ مى تواند براى بيان بُعد منزلت توحيد و يكتاپرستى و اهميت حدود و مقررات الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 83 - 5
5 - علوم و تجربه هاى بشرى ، نمى تواند جايگزين تعاليم الهى و تجربه هاى پيامبران شود و انسان را از آنها بى نياز سازد .
فلمّا جاءتهم رسلهم بالبيّنـت فرحوا بما عندهم من العلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 11
11 - جامعه اسلامى ، نبايد تمايلات اجتماعى ناروا را بر قوانين الهى برترى دهد .
فادع و . .. و لاتتّبع أهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 28 - 2،7
2- هدايت خلق در مسير بايسته زندگى و ارائه قوانين حق ، دو هدف مهم رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أرسل رسوله بالهدى و دين الحقّ
7- وجود رهبرى ، نظام هدايت گرى و قوانين بايسته ، راز پيروزى نهايى اسلام بر ساير اديان
بالهدى و دين الحقّ ليظهره على الدين كلّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 8 - 7
7 - زندگى انسان ها ـ بدون تعاليم دين ـ در معرض انواع خطر ها و آسيب هاى نابود كننده و علاج ناپذير
ألم يأتكم نذير
انذار و اخطار پبامبران، بيانگر وجود خطرها و آسيب هاى بسيارى است كه اگر انسان ها به تعاليم دين بى اعتنايى كنند، دچار آنها خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 8 - 3
3 - معارف دين ، سزاوار جستوجو و تلاش در راه فراگيرى آن از محضر عالمان
من جاءك يسعى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 125 - 4
4 ـ آيين ابراهيم ( ع ) ، تار و پود تمامى اديان الهى است .
و من احسن ديناً ممن اسلم وجهه للّه و هو محسن و اتبع ملة إبرهيم حنيفاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 120 - 6
6- هماهنگى و عدم هماهنگى با دين ابراهيم ( ع ) ، معيار و ملاك درستى و نادرستى احكام شريعتهاست .
و لاتقولوا . .. هـذا حلـل و هـذا حرام لتفتروا على الله الكذب ... إن إبرهيم كان أ
برداشت فوق، از ارتباط اين آيه با آيات قبل و با توجه به سه نكته زير به دست آمده است:1ـ در آيات گذشته از بدعت و تحريم حلال و تحليل حرام الهى بود. 2ـ همه پيروان اديان آسمانى، مدعى پيروى از دين ابراهيم(ع) هستند. 3ـ تذكر به اينكه ابراهيم(ع) در برابر خدا خاضع و حنيف بود، تعريض به همان كسانى است كه مدعى پيروى از ابراهيم(ع) هستند; ولى در عين حال، بدون هيچ دليلى به تحليل و تحريم امور مى پرداختند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پيروى از آيين ابراهيم ( ع ) گرديد .
ثمّ أوحينا إليك أن اتّبع ملّة إبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 37 - 7
7 - اهميت دين ابراهيم و موسى ( ع ) ، در ميان مشركان صدراسلام
أم لم ينبّأ بما فى صحف موسى و إبرهيم
از تخصيص به ذكر صحف موسى و ابراهيم(ع)، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 6 - 14
14 - « عن رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) أنه قال : ] فى قول اللّه عز و جل [ « إهدنا الصراط المستقيم » دين اللّه الذى نزل به جبرئيل ( ع ) على محمد (صلی الله علیه و آله) . . . ;
از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روايت شده كه ]درباره سخن خداى عز و جل[ «إهدنا الصراط المستقيم» فرمود: ]مراد از صراط مستقيم [ دين خداست كه جبرئيل آن را برمحمد (صلی الله علیه و آله) نازل كرده است. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 171 - 8
8 - درك حقايق و معارف دين و پذيرش آنها ، تعيين كننده ميزان ارزش قواى ادراكى است .
صم بكم عمى فهم لايعقلون
كر، لال و كور خواندن كفرپيشگان على رغم اينكه آنان از ابزار شنوايى و . .. برخوردار هستند، مى تواند اشاره به اين حقيقت باشد كه: اگر ابزار و قواى ادراكى وسيله فهم معارف دين قرار نگيرند، در حقيقت با نبودشان يكسانند و ارزشى ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 15
15 ـ لزوم تشكيل مراكز علمى ـ تحقيقاتى و تبليغى به منظور شناخت عميق دين و تبليغ و نشر آن
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم إذا رجعوا إليه
از اينكه خداوند فرمود: «بايد گروهى از هر قومى به منظور تفقه در دين در مدينه باشد و پس از تفقه كامل به سرزمينهاى خود بازگردند»، استفاده مى شود كه بايد شهر مدينه را به مركز تحقيقات اسلامى تبديل كرد; زيرا از نظر عقل مقدمه واجب، واجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 24 - 15
15- شناخت حق و جستوجو براى فهم صحيح حقايق دينى ، امرى است لازم و بايسته .
بل أكثرهم لايعلمون الحقّ فهم معرضون
آيه بالا صرفاًبراى حكايت از وضعيت مشركان نيست; بلكه علاوه براين درصدد محكوميت و سرزنش آنان نيز هست و اين مى رساند كه شناخت حق، امرى لازم است; زيرا سرزنش بر امر غير لازم معقول نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 37 - 12
12 - بهره نجستن از عمر و فرصت هاى مناسب ، در جهت شناخت دين و عمل به تعاليم آسمانى ، محكوم و مورد سرزنش و بازخواست خداوند
أوَلم نعمّركم ما يتذكّر فيه من تذكّر و جاءكم النذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 10 - 5
5 - لزوم شناخت دين و آشنايى با تعاليم پيامبران ، از راه شنيدن صحيح و انديشه و تعقّل
و قالوا لو كنّا نسمع أو نعقل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 78 - 12
12 - زدودن خيالات و توهمات واهى درباره مسائل دينى ، شرط اساسى براى ايجاد زمينه هاى ايمان واقعى در مردم
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. و منهم أميون لايعلمون الكتب إلا أمانى
جمله هاى فوق (أفتطمعون . ..) حاوى اين معناست كه تا مردم به خيالات واهى، به عنوان مسائل دينى دل خوش كرده اند، انتظار ايمان از آنان نا به جاست. بنابراين آيات ياد شده اشاره به اين نكته دارد كه: داعيان اسلام و قرآن بايد تلاش كنند خيالات واهى را از مردم بزدايند تا زمينه ايمان در آنان فراهم شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 21 - 6
6- لزوم صداقت داشتن در مسير دين و پذيرفتن فرمان جهاد ، پس از صدور آن
فإذا عزم الأمر فلو صدقوا اللّه لكان خيرًا لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 54 - 8
8 - ابلاغ پيام هاى الهى به صورت روشن و آشكار ، وظيفه رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
و ما على الرسول إلاّ البلـغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 52 - 9
9- علم به اصول دين ( توحيد و . . . ) امرى است لازم .
هـذا بلـغ للناس . .. و ليعلموا أنما هو إلـه وحد
از اينكه علم مردم به يكتايى خدا از هدفها و غايتهاى انذار و ابلاغ وحى قرار گرفت، معلوم مى شود رسيدن به اين هدف; يعنى، آگاهى به يكتايى خداوند، امرى لازم و است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 179 - 13،14
13 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى به دليل بهره نگرفتن از ابزار شناخت معارف الهى از چارپايان بدترند .
بل هم أضل
حرف «بل» براى اضراب است كه در اين مورد به معناى انتقال از غرضى به غرض مهمتر مى باشد. در نتيجه مفاد «بل» اين است كه اگر چه تكذيب كنندگان مانند چهارپايان از درك آيات الهى محرومند، ولى چون از ابزارى براى شناخت آيات الهى بهره مند بودند كه حيوانات فاقد آن هستند، بايد آنان را از چهارپايان نيز فرومايه تر خواند.
14 ـ فهم حقايق و معارف دينى و حق بينى و حق شنوى ، ملاك انسانيت و برترى انسان بر چهارپايان است .
أولئك كالأنعم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 145 - 10
10 ـ جديت در فراگيرى معارف الهى به بهترين وجه ، و عمل به احكام دين به نيكوترين صورت ، وظيفه اى بر عهده مردم
و أمر قومك يأخذوا بأحسنها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 37 - 12
12 - بهره نجستن از عمر و فرصت هاى مناسب ، در جهت شناخت دين و عمل به تعاليم آسمانى ، محكوم و مورد سرزنش و بازخواست خداوند
أوَلم نعمّركم ما يتذكّر فيه من تذكّر و جاءكم النذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 69 - 5
5 ـ مشركان و كافران همچون مؤمنان ، مكلف به فروع دين اند .
يضـعف له العذاب يوم القيـمة
دو چندان شدن مجازات مشركان و كافران در صورت ارتكاب بزه كارى، مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 31 - 5
5 - كافران ، نسبت به فروع دين ـ همچون اصول دين ـ مكلف اند .
فلاصدّق و لاصلّى
برداشت ياد شده، به اين سبب است كه اگر كافران به فروع دين مكلف نباشند، ترك نماز به عنوان نشانه آنان شمرده نمى شد و فردى مثل ابوجهل، به جهت آن ملامت نمى گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 51 - 11
11ـ هود ( ع ) ، قومش را به انديشه كردن و فهميدن حقايق و معارف دين فراخواند .
أفلاتعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 4 - 3
3- تعاليم انبيا براى مردم قابل درك است .
و ما أرسلنا من رسول . .. ليبيّن لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 24 - 2
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، پيشتاز در درك معارف دينى و داراى نقش الگويى در آن
ألم تر كيف ضرب الله مثلاً كلمة طيّبة كشجرة طيّبة
استفهام «ألم تر» تقريرى است. يعنى تو مى بينى ... از اينكه خداوند، به جاى عموم مردم پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مورد خطاب قرار داده است مى تواند به اين نكته اشاره داشته باشد كه وقتى پيامبر(صلی الله علیه و آله) در مثالهاى خداوند دقت مى كند، مردم بايد آن حضرت را سرمشق خود قرار دهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 147 - 5
5 - ضرورت پذيرش احكام و معارف نازل شده از جانب خدا و پرهيز از شك و ترديد در آنها
الحق من ربك فلاتكونن من الممترين
«امتراء» (مصدر ممترين) به معناى شك كردن و ترديد داشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 30 - 2
2 - رويكرد تمام عيار به دين خدا و مشغول نكردن خود به مشركان هواپرستى كه بر گمراهى خود پا مى فشارند ، لازم است .
بل اتّبع الذين ظلموا . .. فأقم وجهك للدين
«فا» در «فأقم» فصيحه و نتيجه گيرى از جمله محذوف است; يعنى : «حال كه روشن شد كه مشركان، به دليل هواپرستى شان، به خدا شرك مىورزند و هدايت ناپذيرند، تو، به آنان توجه نكن و تنها، به دين خدا متوجه باش. ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 56 - 10
10 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله « يا عبادى الذين آمنوا إنّ أرضى واسعة » يقول : لاتطيعوا أهل الفسق من الملوك فإن خفتموهم أن يفتنوكم عن دينكم فإنّ أرضى واسعة . . . ;
از امام باقر(ع) درباره اين سخن خداوند «يا عبادى الذين آمنوا إنّ أرضى و اسعة» روايت شده كه خدا مى فرمايد: از پادشاهان فاسق، پيروى نكنيد و اگر ترسيديد كه آنان، باعث فتنه و انحراف شما در دين شوند، پس زمين من وسيع است (هجرت كنيد). ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 5 - 5
5 - لزوم خلوت با خدا و راز و نياز به درگاه او و انس بيشتر با قرآن ، براى رهبران و مبلغان دينى
قم الّيل . .. و رتّل القرءان ترتيلاً . إنّا سنلقى عليك قولاً ثقيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 2 - 5
5 - پيام هاى دينى براى مردم ، بايد روشن و به دور از ابهام باشد .
و الكتـب المبين
از اين كه خداوند، قرآن را با وصف «مبين» مى ستايد، مى توان استفاده كرد كه روشنى برنامه تبليغى، امرى پسنديده و ارزشمند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 29 - 10
10 ـ هابيل ، معتقد به معاد و معارف دين و داراى يقين به بهشت و دوزخ و آگاه به كيفر و پاداش اعمال
انى اخاف اللّه رب العلمين . .. تبوأ باثمى و اثمك فتكون من اصحب النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 14
14 ـ اهل كتاب ، موظف به پذيرش و اقامه قرآن و تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ليزيدن كثيراً منهم ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
ظاهراً ازدياد كفر و طغيان اهل كتاب بر اثر نپذيرفتن قرآن است. بنابراين آنان موظف به پذيرش قرآن و تعاليم آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 86 - 5
5ـ خير و سعادت امتها ، در ايمان و باور به معارف الهى و عمل به احكام دين است .
بقيّت الله خير لكم
برخى از مفسران مراد از «بقيّت الله» را اطاعت از خدا و برخى مقصود از آن را احكام و معارف دانسته اند. برداشت فوق، براساس اين نظريه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 5
5 - رستگارى انسان در گرو ايمان به اصول اعتقادى دين و پايبندى به اركان عملى آن است .
الذين يؤمنون . .. و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 108 - 11
11 - ايمان به آيات الهى و احكام دين ، طريق درست و راه اعتدال است .
و من يتبدل الكفر بالإيمن فقد ضل سواء السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 15
15 ـ پذيرش آيين جديد و دست كشيدن از آيين قبلى ، امرى دشوار
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن . .. و اخذتم على ذلكم اصرى
گرفتن پيمان مؤكد، حاكى از آن است كه پيروان هر دينى نسبت به قبول دين جديد، سرسختى نشان مى دادند و دست كشيدن از دين قبلى، دشوار بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 4
4 ـ لزوم ايمان به تمامى دستورات و معارفى كه بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و يا ديگر پيامبران نازل شده است .
الم تر الى الذين يزعمون انّهم امنوا بما انزل اليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 12
12 ـ مؤمنان با ايمان خويش به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و آيين الهى سپاسگزار نعمت هدايت هستند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم . .. أليس اللّه بأعلم بالشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 10
10 ـ درك معارف الهى ( توحيد ، معاد و . . . ) و ايمان به آنها ، عاملى اساسى در ايجاد توان فوق العاده در رزمندگان مؤمن
بأنهم قوم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 10
10ـ ايمان به پيامبران و باور به معارف الهى ، غير قابل اجبار و اكراه
أنلزمكموها و أنتم لها كـرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 3
3 - شناخت سطحى و صورى برخى از باديه نشينان صدر اسلام ، از ايمان و دين دارى
قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا و لـكن قولوا أسلمنا
احتمال مى رود كه ادعاى باديه نشينان، نه از آن جهت بوده كه به امتيازى دست يابند; بلكه واقعاً قادر نبودند كه فرق اسلام و
ايمان را تشخيص دهند و گمان مى كردند كه صرف تسليم در برابر نيروى مسلمانان، ايمان به شمار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 2،5،6،9،23
2 ـ گروهى از مردم نابخردانه دين خدا را بازيچه و سرگرمى براى خود قرار داده اند.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
مراد از «دينهم» مى تواند آيين الهى باشد كه براى آنان نازل گشته، ولى آنان به جاى تمسك آن را بازيچه خويش قرار داده اند.
5 ـ مغالطه گرايان و خوض كنندگان در اسلام و قرآن و استهزاكنندگان آن، دين خدا را بازيچه و سرگرمى خود قرار داده اند.
الذين يخوضون فى ءايتنا . .. يخوضوا فى حديث غيره ... و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا
مراد از «الذين . ... »، به قرينه آيات پيشين، همان خوض كنندگان در آيات هستند.
6 ـ رها كردن و بى اعتنايى به كسانى كه دين خدا را بازيچه و سرگرمى انگاشته اند، وظيفه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
9 ـ كسانى كه دين را بازيچه و سرگرمى قرار مى دهند، فريب خوردگان دنيا و دلبسته به آنند.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا و غرتهم الحيوة الدنيا
23 ـ بازيچه قرار دادن دين، كفر است و بازيچه قراردهندگان آن كافرند.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا . .. بما كانوا يكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 51 - 1،2،5
1 ـ تبديل دين خدا به مجموعه اى از امور واهى و بازدارنده از سعادت و كمال ، ويژگى كفرپيشگان
حرمهما على الكفرين. الذين اتخذوا دينهم لهواً و لعباً
الف: مراد از «دينهم» دين الهى است و اضافه آن به مردم اشاره به اين حقيقت دارد كه منفعت برنامه هاى دينى و قوانين شريعتهاى الهى به خود انسانها مى رسد. ب: «اتخذوا» از افعال تصيير است. يعنى: بدلوا دين اللّه لهوا و لعبا. و تبديل دين خدا به لهو و لعب به اين است كه پيرايه هايى را بر دين ببندند تا دين مجموعه اى از لهو و لعب جلوه كند.
2 ـ ضرورت پرهيز از آلوده سازى دين خدا به امور باطل ، خرافى و بازدارنده از سعادت واقعى انسان
الذين اتخذوا دينهم لهواً و لعباً
5 ـ سرگرمى و بازيچه گرفتن دين و فريفته شدن به زندگانى دنيا ، موجب محروميت از بهشت و مواهب آن
إن اللّه. حرمهما على الكفرين. الذين اتخذوا ... و غرتهم الحيوة الدنيا
توصيف كافران دوزخى به «الذين اتخذوا . .. » بيانگر علت گرفتارى آنان به آتش جهنم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 7
7 ـ به بازى گرفتن ارزش هاى دينى ، نشانه نفاق و از شيوه منافقان است .
يحذر المنفقون . .. ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب ... كنتم تستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 5
5 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور توبيخ منافقان ، به خاطر بازيچه شمردن دين و استهزاى ارزش هاى الهى
قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 8 - 5
5 - دشمنان دين ، به دليل علاقه وافر به مال ، گرفتار بخل و امساك حقوق خداوند
و إنّه لحبّ الخير لشديد
كلمه «شديد» ـ چنان كه در قاموس آمده ـ گاه به معناى «بخيل» است. در صورتى كه اين معنا در آيه مراد باشد، حرف «لام» در «لحبّ الخير» لام تعليل خواهد بود; يعنى، به خاطر حبّ مال.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 1
1 ـ تحريف تورات و انجيل و بدعت در دين ، توسط گروهى از اهل كتاب ( عالمان آنان )
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب لتحسبوه من الكتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 119 - 8
8 ـ شيطان ، دعوت كننده آدمى به حرام كردن حلال هاى خداوند
و لامرنهم فليبتكن ءاذن الأنعم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 87 - 2
2 ـ حرمت بدعت در دين و تغيير حلال و حرام هاى الهى
يايها الذين ءامنوا لاتحرموا طيبت ما احل اللّه لكم و لاتعتدوا
بدان احتمال كه تحريم حلال، به معناى حرام دانستن حلالهاى الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 103 - 9
9 ـ هيچ گونه توجيهى نمى تواند مجوز بدعتگذارى در دين شود
ما جعل اللّه من بحيرة . .. و لكن الذين كفروا يفترون على اللّه الكذب
با توجه به خصوصيات ياد شده براى بحيرة و . .. به دست مى آيد كه بدعت گذاران با توجيهاتى نظير حمايت از حيوانات و يا دارا بودن نوعى تقدس به دليل ثمردهى فراوان، احكامى را جعل مى كردند و به خداوند نسبت مى دادند ابطال اينگونه احكام از سوى خداوند بيانگر اين است كه بدعتها و افتراها گرچه به توجيهاتى زيبا، آراسته شده باشد، احكامى ناروا و كفرآميز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 142 - 4،5
4 ـ تحريم و ممنوعيت استفاده از نعمتهاى الهى به دلايل واهى مجاز نيست.
كلوا مما رزقكم الله و لا تتبعوا خطوت الشيطن
5 ـ حرام شمردن نعمتهاى خداوند، بدون دليل و يا به دلايل واهى، پيروى از راه و گام شيطان است.
و لا تتبعوا خطوت الشيطن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 76 - 8،9
8 ـ خيانت در امانت و بدعتگذارى در دين از سوى اهل كتاب ، برخاسته از بى تقوايى آنان
و منهم من ان تأمنه بدينار . .. و يقولون على اللّه الكذب ... بلى من اوفى بعهده و
9 ـ تقوا ، عامل بازدارنده انسان از خودبرتربينى و بدعتگذارى در دين
قالوا ليس علينا . .. و يقولن على اللّه الكذب ... بلى ... و اتّقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 51 - 1
1 ـ تبديل دين خدا به مجموعه اى از امور واهى و بازدارنده از سعادت و كمال ، ويژگى كفرپيشگان
حرمهما على الكفرين. الذين اتخذوا دينهم لهواً و لعباً
الف: مراد از «دينهم» دين الهى است و اضافه آن به مردم اشاره به اين حقيقت دارد كه منفعت برنامه هاى دينى و قوانين
شريعتهاى الهى به خود انسانها مى رسد. ب: «اتخذوا» از افعال تصيير است. يعنى: بدلوا دين اللّه لهوا و لعبا. و تبديل دين خدا به لهو و لعب به اين است كه پيرايه هايى را بر دين ببندند تا دين مجموعه اى از لهو و لعب جلوه كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 86 - 4،5،14
4 ـ كافران قوم شعيب در تلاش مستمر براى بد جلوه دادن راه خدا
و تصدون عن سبيل اللّه من ءامن به و تبغونها عوجاً
5 ـ تهديد اهل ايمان و ساختن چهره اى ناپسند از راه خدا ، از روش هاى دشمنان دين براى مبارزه با پيامبران و اديان الهى
و تصدون عن سبيل اللّه من ءامن به و تبغونها عوجاً
14 ـ سد كنندگان راه خدا و ترسيم كنندگان چهره اى ناپسند از دين ، مردمى فسادگر و در خطر گرفتارى به سرنوشتى شوم هستند .
تصدون عن سبيل اللّه من ءامن به و تبغونها عوجاً . .. و أنظروا كيف كان عقبة المفسد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 3 - 3
3- كافران ، همواره در پى كج جلوه دادن راه و تعاليم الهى هستند .
للكـفرين . .. الذين ... و يصدّون عن سبيل الله و يبغونها عوجًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 63 - 7
7 - فرعونيان ، خود را برخوردار از راه و آيينى نمونه و برتر مى دانستند .
و يذهبا بطريقتكم المثلى
«طريقة» به معناى راه و روش است و «مثلى» (مؤنث «أمثل»); يعنى، به حق شبيه تر و به خير و خوبى نزديك تر (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 68 - 4،5
4 ـ روش برخورد با مغالطه گران و مجادله كنندگان ياوه گوى در مورد دين كه در پى كشف حقيقت نيستند، بى اعتنايى است.
الذين يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم
5 ـ ترك سخن و مجادله با مغالطه گران ياوه گو درباره قرآن، روشى در بازداشتن آنان از اين عمل ناپسند و مرتبه اى در نهى آنان از اين منكر است.
يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم حتى يخوضوا فى حديث غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 75 - 2
2ـ « استرقاق » كيفر سارقان در شريعت يعقوب
فهو جزؤه كذلك نجزى الظـلمين
جمله «كذلك نجزى الظـلمين» اشاره به اين مطلب دارد كه آنچه درباره كيفر سارق گفتيم ، مقتضاى آيين ماست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 3 - 3
3 - برانگيختن هاديان خلق و احياگران دين ، نمودى از عزّت و حكمت خداوند
بعث فى الأُمّيّن رسولاً . .. و ءاخرين منهم لمّا يلحقوا بهم و هو العزيز الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 6،7
6 - آيين ابراهيم ( تسليم خدا بودن ) ، آيين برگزيده خداوند
إن اللّه اصطفى لكم الدين
7 - منزه بودن آيين ابراهيم از هرگونه باطلى و گزينش آن از سوى خدا دليل توصيه ابراهيم و يعقوب به پذيرش آن
و وصى بها إبرهيم . ... يبنى إن اللّه اصطفى لكم الدين فلاتموتن
تفريع جمله «لاتموتن . ..» بر «إن اللّه ...» به وسيله حرف «فاء» گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 8
8 - معارف دينى و آيات الهى ، مبتنى بر دليل و برهان
الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 33 - 6
6- اصول و معارف دين ، مبتنى بر دليل و برهان عقلى
أوَلم يروا أنّ اللّه . .. بقـدر على أن يحيى الموتى
خداوند در اين آيه، براى اثبات امكان زنده شدن دو باره مردگان، دليل عقلى آورده است و آن نمود مظاهر قدرت و حكمت در پيكره آفرينش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 77 - 6
6 ـ هر نوع افراط و غلو در دين ، باطل و خارج شدن از حقيقت است .
لاتغلوا فى دينكم غير الحق
«غير الحق» صفت براى «غلواً» در تقدير است و ظاهراً صفتى توضيحى مى باشد. يعنى از حدود معارف الهى خارج نشويد كه اين امرى باطل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 29 - 16
16 ـ دين، دربردارنده ابعاد اجتماعى و عبادى و اعتقادى
أمر ربى بالقسط و اقيموا . .. و ادعوه مخلصين له الدين كما بدأكم تعودون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 17
17- دين الهى ، ناظر بر همه شؤون زندگى و دربردارنده پيام هاى اجتماعى ، سياسى و معنوى
أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم تريهم ركّعًا سجّدًا
تعبير «أشدّاء. ..» ترسيمگر خط سياسى، «رحماء بينهم» بيانگر اخلاق اجتماعى و «تراهم ركعّاً...» بيانگر روح معنوى جامعه اسلامى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 17
17- دين الهى ، ناظر بر همه شؤون زندگى و دربردارنده پيام هاى اجتماعى ، سياسى و معنوى
أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم تريهم ركّعًا سجّدًا
تعبير «أشدّاء. ..» ترسيمگر خط سياسى، «رحماء بينهم» بيانگر اخلاق اجتماعى و «تراهم ركعّاً...» بيانگر روح معنوى جامعه اسلامى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 29 - 16
16 ـ دين، دربردارنده ابعاد اجتماعى و عبادى و اعتقادى
أمر ربى بالقسط و اقيموا . .. و ادعوه مخلصين له الدين كما بدأكم تعودون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 29 - 16
16 ـ دين، دربردارنده ابعاد اجتماعى و عبادى و اعتقادى
أمر ربى بالقسط و اقيموا . .. و ادعوه مخلصين له الدين كما بدأكم تعودون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 17
17- دين الهى ، ناظر بر همه شؤون زندگى و دربردارنده پيام هاى اجتماعى ، سياسى و معنوى
أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم تريهم ركّعًا سجّدًا
تعبير «أشدّاء. ..» ترسيمگر خط سياسى، «رحماء بينهم» بيانگر اخلاق اجتماعى و «تراهم ركعّاً...» بيانگر روح معنوى جامعه اسلامى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 2
2 - روشنگرى و معرفت بخشى دين ، داراى ابعاد گسترده
هـذا بصائر للناس
تعبير به «بصائر» و نه «بصيرة»، نمايانگر اين حقيقت است كه دين نه در يك بُعد; بلكه در همه ابعاد زندگى به انسان بينش صحيح مى دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 64 - 11
11 - بنى اسرائيل عصر بعثت ، همسان با اسلاف گذشتگان خويش در برخورد با كتاب هاى آسمانى و احكام دين
ثم توليتم
نسبت دادن رفتار پيشينيان بنى اسرائيل به موجودين عصر بعثت و عصرهاى پس از آن (ثم توليتم)، بيانگر اتحاد و اشتراك آنان در خصلتها و ويژگيهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 16
16 - هر ثمنى كه در قبال دين فروشى به دست آيد - هر چند فراوان هم باشد - حقير و ناچيز است .
و لاتشتروا بأيتى ثمناً قليلا
كلمه «قليلا» قيد توضيحى براى «ثمناً» است; يعنى، ثمنى كه در مقابل از دست دادن آيات الهى باشد اندك است، هر چند به ظاهر كلان و فراوان به نظر آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 11
11 - متاع و بهره هاى دنيوى در قبال دين فروشى ، بهايى اندك و ناچيز است .
و يشترون به ثمناً قليلا
كلمه «قليلا» صفت توضيحى است و حكايت از آن دارد كه هر قيمتى كه در قبال دين فروشى قرار گيرد، اندك و ناچيز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 125 - 1،2،12
1 ـ تسليم خدا بودن با تمام وجود به همراه انجام كار هاى نيك و شايسته ، بهترين آيين است .
و من احسن ديناً ممن اسلم وجهه للّه و هو محسن
مراد از «وجه»، ذات و نفس آدمى است كه از آن به تمام وجود تعبير شده است; «محسن» در برداشت فوق به معناى انجام دهنده كار نيك گرفته شده است.
2 ـ برترين آيين ، پيروى از دين ابراهيم است .
و من احسن ديناً ممن اسلم وجهه للّه و هو محسن و اتبع ملة إبرهيم حنيفاً
12 ـ بهترين دين ، از آن كسى است كه تسليم خدا باشد و بر پايه توجه به حضور خداوند او را پرستش كند .
و من احسن ديناً ممن اسلم وجهه للّه و هو محسن
رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در پاسخ سؤال از معناى «احسان» فرمود: ان تعبد اللّه تعالى كانك تراه فان لم تكن تراه فانه يراك.
مجمع البيان، ج 3، ص 178; نورالثقلين، ج 1، ص 553، ح 579.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 9 - 1
1- قرآن دربردارنده برترين هدايت ها و استوارترين شريعت براى بشر است .
إن هـذا القرءان يهدى للّتى هى أقوم
عبارت «التى هى أقوم» صفت براى موصوف محذوف مثل كلمه «شريعت» و «ملت» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 18 - 9
9 - اسلام ، برترين عقيده و بهترين سخن در باب دين
الذين يستمعون القول فيتّبعون أحسنه
مقصود از سخن در آيه شريفه و گزينش بهترين سخنان، آن سخنى است كه درباره مسائل دينى است. بنابراين مصداق اصلى و مورد نظر بهترين سخن، مكتب اسلام خواهد بود كه دين منتخب قرآن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 4،6
4 - هر آنچه آدمى در برابر كفر به قرآن و از دست دادن دين الهى به چنگ آورد ، پست و ناچيز است .
بئسما اشتروا به أنفسهم أن يكفروا بما أنزل اللّه
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مخصوص به ذم، مال و منال، رياستهاى دنيوى و مانند آن باشد كه در كلام ذكر نشده تا شامل هر چيزى بشود. بر اين مبنا «أن يكفروا ...» بيان معامله و داد و ستد است و معناى جمله «بئسما اشتروا ...» چنين مى شود: يهوديان آنچه از مال و منال دنيا در برابر فروختن خويش به دست آوردند، بهاى پستى بود و اين معامله با كفر به قرآن صورت گرفت.
6 - الهى بودن قرآن ، دليل ضرورت پرهيز از كفر ورزى به قرآن و پست بودن هر چيزى در مقابل از دست دادن آن ، است .
أن يكفروا بما أنزل اللّه
تعبير كردن از قرآن به «ما» و توصيف آن به «أنزل اللّه» بيانگر علت و دليل حكمى است كه در فراز قبل بيان شد; يعنى، چون قرآن كتابى است نازل شده از جانب خدا، كفر به آن موجب مى شود هر چيزى كه در مقابل از دست دادن آن دريافت شود، پست باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 6
6 ـ رها كردن و بى اعتنايى به كسانى كه دين خدا را بازيچه و سرگرمى انگاشته اند، وظيفه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 68 - 4،5
4 ـ روش برخورد با مغالطه گران و مجادله كنندگان ياوه گوى در مورد دين كه در پى كشف حقيقت نيستند، بى اعتنايى است.
الذين يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم
5 ـ ترك سخن و مجادله با مغالطه گران ياوه گو درباره قرآن، روشى در بازداشتن آنان از اين عمل ناپسند و مرتبه اى در نهى آنان از اين منكر است.
يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم حتى يخوضوا فى حديث غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 19 - 4
4 - خداوند ، برحذردارنده پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ترتيب اثر دادن به تهديد هاى تكذيب كنندگان دين و هراس از آرايش نيروى آنان
فليدع ناديه . .. كلاّ لاتطعه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 17 - 6
6 - مباهات به گروه هاى هم فكر و دلگرمى به يارى آنان در رويارويى با دين ، امرى واهى و اطمينانى بى پايه است .
فليدع ناديه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 101 - 8
8 ـ معجزات انبيا بى تأثير در كفرپيشگان و تكذيب كنندگان معارف الهى براى ايمان به آن معارف
و لقد جاءتهم رسلهم بالبينت فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 10 - 15
15 - همه مكر ها و توطئه هاى سوء كافران و دين ستيزان ، رو به كسادى و نابودى است .
و الذين يمكرون السيئات . .. و مكر أُولـئك هو يبور
«ال» در «السيّئات» براى جنس و مفيد استغراق و به معناى انواع مكرهاى بد است. «بوار» (مصدر «يبور» هم در معناى هلاكت به كار رفته و هم به معناى كسادى مفرط آمده است (لسان العرب). در هر صورت در اين آيه، كنايه از عدم تأثير و بى نتيجه بودن مكرهاى كافران مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 42 - 2،5
2ـ خداوند ، مكر هاى پيشينيان عليه پيامبران و برنامه هاى الهى را بى اثر ساخت و توطئه گران را به هلاكت رسانيد .
أولم يروا أنَّا نأتى الأرض . .. و قد مكر الذين من قبلهم فلله المكر جميعًا
نمى توان جمله «لله المكر جميعاً» را متفرع بر «قدمكرالذين . ..» دانست ; زيرا بر مكر كردن كافران اين نتيجه مترتب نمى شود كه مكرها از آنِ خداست. بنابراين «فاء» در «فلله ...» فصيحه است و دلالت بر جمله اى مقدّر دارد. كلام با تقدير آن چنين است: «قد مكر الذين من قبلهم فأبطله الله فلله المكر جميعاً». جمله «أولم يروا ...» قرينه بر اين نكته است كه خداوند با هلاك سازى آنان مكرشان را باطل ساخت.
5ـ نابودى كفرپيشگان توطئه گر در طول تاريخ ، نشانه بى اثر بودن مكر آنان در برابر برنامه هاى الهى است .
أولم يروا أنّا نأتى الأرض ننقصها . .. و قد مكر الذين من قبلهم فلله المكر جميعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 17 - 5
5 - بى تقوايى و هواپرستى ، بزرگ ترين مشكل تكذيب كنندگان دين در قيامت
فويل يومئذ للمكذّبين . .. هـذه النار الّتى كنتم بها تكذّبون ... إنّ المتّقين فى
در اين آيات، «متّقين» جبهه مقابل «مكذّبين» قرار گرفته است. از اين تقابل مطلب استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 6
6 - انكار دين خدا و معارف آن ، فاقد دليل منطقى و بنياد علمى است .
و الذين يحاجّون فى اللّه . .. حجّتهم داحضة
بنابراين كه مراد از «فى اللّه» دين خدا باشد، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 7 - 2
2 - تكذيب دين و روز جزا ، فاقد هرگونه برهان است .
فما يكذّبك بعد بالدين
«ما» ممكن است براى استفهام از عوامل تكذيب باشد. در اين صورت «ما يكذّبك؟»; يعنى، چه چيز تو را كاذب يا تكذيب گر مى سازد؟ مخاطب در اين فرض، هر انسانى است كه مصداق آيه قبل نباشد; يعنى، اى انسان بى ايمان! چه عاملى سبب شده است، درباره دين (اسلام يا كيفرهاى اخروى); كاذب شده، سخن نادرست گويى؟ يا چه عاملى تو را تكذيب كننده دين ساخته است؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 7
7 - دشمنان ديانت و ستيزه جويان با آيات الهى ، فاقد منطق و برهان
الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـهم
برداشت يادشده بر اين اساس است كه «بغير سلطان . ..» قيد توضيحى باشد; يعنى، همواره چنين است كه مجادله گران با آيات الهى، بدون حجت و برهان به مجادله مى پردازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 56 - 2
2 - دشمنان ديانت و ستيزه جويان با آيات الهى ، فاقد منطق و برهان
الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـهم
برداشت ياد شده بر اين اساس است كه عبارت «بغير سلطان» قيد توضيحى باشد; يعنى، همواره چنين است كه مجادله گران در آيات الهى، بدون حجت و برهان به جدال برمى خيزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 17 - 7
7 - تكذيب كنندگان دين ، در قيامت از يارى هم نشينان خويش محروم خواهند بود .
فليدع ناديه
امر در «فليدع»، تعجيزى و بيانگر آن است كه شخص گرفتار، نمى توان هم نشينان خود را به يارى بخواند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 19 - 1
1 - ارائه دهندگان برنامه هاى ضد دينى ، ناتوان از حمايت نسبت به پيروان خويش در برابر عذاب خداوند
إنّهم لن يغنوا عنك من اللّه شيـًا
با توجه به اين كه «من اللّه» ممكن است به حذف مضاف باشد; يعنى، «من عذاب اللّه» و با الغاى خصوصيت از مورد پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله)، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 72 - 4
4 ـ مزد و پاداش دعوت به حق و تبليغ دين ، بر عهده خداست .
إن أجرى إلا على اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 51 - 7
7ـ ابلاغ پيام هاى الهى به مردم و تبليغ معارف دين ، درپى دارنده پاداش از ناحيه خداوند
إن أجرى إلاّ على الذى فطرنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 26 - 4
4 - بهشت ، پاداش جهاد و دفاع از دين تا مرز شهادت
قال يـقوم اتّبعوا المرسلين . .. إنّى ءامنت بربّكم فاسمعون . قيل ادخل الجنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 11 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به ابلاغ پيام الهى به مردم و پاسخگويى به شبهه هاى مطرح شده است .
قل يتوفّيكم ملك الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 78 - 12
12 - زدودن خيالات و توهمات واهى درباره مسائل دينى ، شرط اساسى براى ايجاد زمينه هاى ايمان واقعى در مردم
أفتطمعون أن يؤمنوا لكم . .. و منهم أميون لايعلمون الكتب إلا أمانى
جمله هاى فوق (أفتطمعون . ..) حاوى اين معناست كه تا مردم به خيالات واهى، به عنوان مسائل دينى دل خوش كرده اند، انتظار ايمان از آنان نا به جاست. بنابراين آيات ياد شده اشاره به اين نكته دارد كه: داعيان اسلام و قرآن بايد تلاش كنند خيالات واهى را از مردم بزدايند تا زمينه ايمان در آنان فراهم شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 14
14 - لزوم پاسخگويى به تبليغات سوء دشمنان دين
قالوا كونوا هوداً أو نصرى تهتدوا قل بل ملة إبرهيم حنيفاً
هدف از آوردن كلمه «قل» در آيه، بيان ضرورت پاسخگويى به تبليغات دشمنان دين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 105 - 8
8 ـ سلامت و دوام جامعه ايمانى ، در گرو پاسدارى از حريم ارزش هاى دينى در برابر فرهنگ كفر
عليكم انفسكم لايضركم من ضل إذا اهتديتم
مراد از «ضرر» در «لايضركم» ممكن است ضرر معنوى بوده و اشاره به خطرهايى باشد كه ايمان مؤمنان را تهديد مى كند و ممكن است مراد آسيبهايى باشد كه بنيه و توان جوامع مؤمن را تضعيف و يا نابود مى سازد. برداشت فوق ناظر به دومين معناست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 68 - 2،3،4،5،6،8
2 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به اجتناب از بحث و جدال و درگير شدن با مغالطه گران و شبهه افكنان در آيات قرآن و ديگر آيات الهى
و إذا رأيت الذين يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم
3 ـ پرهيز از بحث و مجادله با ياوه گويان و مغالطه گران در مورد دين و آيات الهى، وظيفه مؤمنان است.
و إذا رأيت الذين يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم
4 ـ روش برخورد با مغالطه گران و مجادله كنندگان ياوه گوى در مورد دين كه در پى كشف حقيقت نيستند، بى اعتنايى است.
الذين يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم
5 ـ ترك سخن و مجادله با مغالطه گران ياوه گو درباره قرآن، روشى در بازداشتن آنان از اين عمل ناپسند و مرتبه اى در نهى آنان
از اين منكر است.
يخوضون فى ءايتنا فأعرض عنهم حتى يخوضوا فى حديث غيره
6 ـ لزوم سوق دادن ياوه گويان و مغالطه گران درباره قرآن و آيات الهى به بحثهاى ديگر
الذين يخوضون . .. فأعرض عنهم حتى يخوضوا فى حديث غيره
8 ـ گفتگو و مجالست با مشركان و مخالفان، در صورتى كه به ياوه گويى و مغالطه گرى در دين نپردازند، ممنوع نيست.
فأعرض عنهم حتى يخوضوا فى حديث غيره
ظاهراً «حتى» غايت براى حكم «اعراض» است ; يعنى تا زمانى از مشركان اعراض كن كه در آيات الهى خوض مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 69 - 5،7،8
5 ـ فلسفه تحريم همنشينى با ياوه گويان مغالطه گر در آيات الهى، بازداشتن آنها از اين عمل ناپسند است.
فلاتقعد بعد الذكرى . ..و ما على الذين يتقون من حسابهم من شىء و لكن ذكرى لعلهم يت
7 ـ مسلمانان در همنشينى با كافران و مشركان بى طرف بايد با تذكر آنان را از مغلطه و استهزاى در اسلام و قرآن بر حذر دارند. *
و ما على الذين يتقون من حسابهم من شىء و لكن ذكرى لعلهم يتقون
8 ـ حفظ قداست قرآن و اسلام و بازداشتن ديگران از ياوه سرايى و تخطئه و استهزاى آن، وظيفه مسلمانان است.
و ما على الذين يتقون . .. و لكن ذكرى لعلهم يتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 3،6
3 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) وظيفه دار بى اعتنايى به كسانى كه آيين آنها بازى و سرگرمى است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
6 ـ رها كردن و بى اعتنايى به كسانى كه دين خدا را بازيچه و سرگرمى انگاشته اند، وظيفه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 12،13
12 ـ خداوند در هر زمان مردمانى را براى حمايت و حراست از آرمان پيامبران برگماشته است.
فإن يكفر بها هؤلاء فقد و كلنا بها قوما ليسوا بها بكفرين
13 ـ حمايت و حراست كنندگان از دين خدا، نزد او از مرتبه اى بلند برخوردارند.
فإن يكفر بها هؤلاء فقد و كلنا بها قوما ليسوا بها بكفرين
نكره آمدن كلمه «قوما» دال بر تفخيم و بزرگداشت است، علاوه بر آنكه توصيف اين قوم ـ با «و كلنا» و جملات پس از آن خالى از مدح نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 91 - 28
28 ـ لزوم پاسخگويى به شبهات الغا شده عليه دين، در عين پرهيز از بحث و مجادله بى ثمر
إذ قالوا ما أنزل الله . .. قل الله ثم ذرهم فى خوضهم يلعبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 207 - 4
4 ـ در برابر كسانى كه حرث و نسل را فداى مصلحت خود مى كنند ، برخى ، جان خود را در برابر حفظ ارزش هاى الهى فدا مى كنند .
ليفسد الحرث و النسل . .. و من الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضات اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 12،15،17،19
12 ـ لزوم يارى دين خدا
من انصارى الى اللّه قال الحواريّون نحن انصار اللّه
جمله «نحن انصار اللّه» در پاسخ «من انصارى الى اللّه» بيانگر اين است كه يارى كردن مسيح براى حركت به سوى خدا، همان يارى خدا و دين اوست.
15 ـ يارى كردن دين خدا ، مشخّصه ايمان آورندگان به خدا و تسليم شدگان در برابر اوست .
نحن انصار اللّه امنا باللّه و اشهد بانّا مسلمون
جمله «امنا باللّه . .. » به منزله برهانى است از جانب حواريون براى دعواى يارى خدا.
17 ـ يارى كردن دعوتگران راستين الهى ، يارى خداست .
قال من انصارى الى اللّه . .. نحن انصار اللّه
از اينكه حواريون در جواب درخواست عيسى (ع) (چه كسى مرا يارى مى كند)، گفتند (ما ياوران خداييم)، معلوم مى شود يارى كردن پيامبر، همان يارى خداست.
19 ـ ارزش پيشتازى و سبقت در ايمان به خدا و يارى دين
قال الحواريّون نحن انصار اللّه
به نظر مى رسد تمجيد خداوند از حواريون، با وجود اينكه افراد بسيارى به نبوّت عيسى ايمان آوردند، به لحاظ پيشتازى آنان در ايمان به خدا و يارى دين بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 100 - 1،9
1 ـ پاسدارى از مرز هاى ايمان و عقايد دينى ، مسؤوليت همگانى مؤمنان
يا ايها الذين امنوا ان تطيعوا . .. يردّوكم بعد ايمانكم كافرين
9 ـ لزوم پاسدارى مؤمنان ( جامعه ايمانى ) ، از مرز هاى فرهنگى ، در روابط خويش با كافران
يا ايها الذين امنوا ان تطيعوا فريقاً من الذين اوتوا الكتاب يردّوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 101 - 2
2 ـ قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( سنّت ) ، زمينه اى كامل براى پاسدارى از ايمان و عقيده
و كيف تكفرون و انتم تتلى عليكم ايات اللّه و فيكم رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 102 - 7
7 ـ لزوم پاسدارى اهل ايمان از اسلام خويش تا لحظه مرگ ، در برابر هجوم كفر و ارتداد
ان تطيعوا فريقاً من الذين اوتوا الكتاب يردّوكم . .. و لا تموتنّ الاّ و انتم مسلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 9
9 ـ نظارت همگانى و اصلاح جوامع ( امر به معروف و نهى از منكر ) ، نگهدار ايمان به خداوند *
كنتم خير أمّة أخرجت للناس تأمرون . .. و تؤمنون باللّه
تقدم «امر به معروف و نهى از منكر» در آيه شريفه بر «ايمان»، على رغم تقدم ذاتى ايمان بر آنها، مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 23
23 ـ پاسدارى جامعه ايمانى از خطر نفوذ بيگانگان و دشمنان دين ، وظيفه و مسؤوليت همه اهل ايمان
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم
به نظر مى رسد هدف از دستور خداوند مبنى بر اينكه كافران را محرم اسرار قرار ندهيد، جلوگيرى از نفوذ آنان در جامعه اسلامى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 145 - 5
5 ـ ايمان به مقدّر بودن اجل و معين بودن عمر نزد خداوند ، از عوامل تقويت روحيه پاسداران رسالت انبيا
و ما كان لنفس ان تموت الّا باذن اللّه كتاباً مؤجّلا
چون آيات قبل درباره جهاد و ترس از مرگ و شهادت بود، به نظر مى رسد از اهداف اين آيه، تقويت روحيه و رفع اضطراب از مسلمانان پيكارجو باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 156 - 5،6
5 ـ زنده ماندن ، ولو با توجيه كوتاهى ها و تقصير ها در دفاع از دين ، خواسته كفرپيشگانِ به ظاهر مسلمان
لا تكونوا كالّذين كفروا و قالوا لاخوانهم . .. ما ماتوا و ما قتلوا
2 ـ در برداشت بالا «الّذين كفروا» به قرينه «لاخوانهم» به مسلمانان ضعيف الايمانى كه انديشه كفرآميز دارند، تفسير شده است.
6 ـ ضرورت دفاع جامعه ايمانى از معارف و عقايد دين ، در برابر هجوم تبليغاتى دشمن
لاتكونوا كالّذين كفروا و قالوا لاخوانهم اذا ضربوا فى الارض
دفاع خداوند از معارف و عقايد دينى اسلام (لا تكونوا . .. )، درسى است براى مسلمانان كه از آن معارف و عقايد دفاع كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 176 - 4
4 ـ نگرانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از آسيب يافتن دين خدا به واسطه تلاش هاى كفرآميز
و لا يحزنك الّذين يسارعون فى الكفر
از اينكه خداوند در مقام دلدارى مى فرمايد: انّهم لن يضروا اللّه شيئاً (آنان با كفرشان به خدا ضررى نمى رسانند)، معلوم مى شود كه سبب ناراحتى پيامبر (صلی الله علیه و آله)، احتمال آسيب رسانى كافران به دين خدا بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 177 - 8
8 ـ تضمين خداوند نسبت به آسيب ناپذيرى دين اسلام ، از ناحيه كفر گروهى از مردم
انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان لن يضرّوا اللّه شيئاً
برخى برآنند كه مراد از ضرر رساندن به خدا، ضرر رساندن به دين خداست. زيرا هيچكس تصور ضرر رساندن به خداوند را ندارد تا خداوند آن پندار را نفى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 200 - 25
25 ـ صبر بر انجام نماز هاى پنجگانه و صبر در جنگ مسلّحانه با دشمنان و پاسدارى در راه خداوند ، وظيفه مؤمنان
يا ايّها الّذين امنوا اصبروا و صابروا
پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) درباره « . .. اصبروا و صابروا و رابطوا ... » فرمود: اصبروا على الصلوات الخمس، و صابروا على قتال عدوّكم بالسّيف، و ربطوا فى سبيل اللّه لعلّكم تفلحون.
الدّر المنثور، ج 2، ص 418.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 29 - 8،9
8 ـ پايبندى خالصانه به دين و پرهيز از شرك و التقاط، از شرايط دعا و نيايش به درگاه خداوند
و ادعوه مخلصين له الدين
9 ـ انقطاع كامل از غير خدا و پايبندى خالصانه به دين، از مصاديق قسط در عبادت و پرستش
قل أمر ربى بالقسط و أقيموا وجوهكم عند كل مسجد و ادعوه مخلصين له الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 216 - 20
20 ـ توجّه انسان به جهل خود و علم خداوند ، زمينه پذيرش احكام الهى
و اللّه يعلم و انتم لا تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 4،11،13
4 ـ ناسازگارىِ برگزيدن دين غير خدا با حركت نظام هستى
افغير دين اللّه يبغون و له اسلم من فى السموات و الارض
11 ـ تسليم همه موجودات در برابر خداوند ، دليل لزوم پذيرش دين و تسليم انسان در برابر او
افغير دين اللّه يبغون و له اسلم من فى السّموات و الارض
13 ـ توجّه به رجوع قهرى تمامى موجودات به سوى خداوند ، زمينه اى براى پذيرش دين خداوند
افغير دين اللّه . .. و اليه يرجعون
جمله «و اليه . .. » به منزله دليلى است براى لزوم پذيرش دين خداوند، كه از جمله «افغير دين ... » به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 85 - 1،2،9
1 ـ پذيرش دين اسلام ، ميثاق خداوند از پيامبران و مردم
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن . .. و من يبتغ غير الاسلام ديناً
بنابر اينكه مراد از «الاسلام»، شريعت پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد.
2 ـ برگزيدن دينى غير از اسلام ، مورد پذيرش خداوند نيست .
و من يبتغ غير الاسلام ديناً فلن يقبل منه
9 ـ پذيرش آيينى غير از اسلام ، موجب زيان و خسران در آخرت
و من يبتغ غير الاسلام ديناً . .. و هو فى الاخرة من الخاسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 101 - 7
7 ـ پذيرش آيات الهى و تبعيّت از پيامبران ، از مصاديق بارز اعتصام و پيروى كامل از خداوند
و انتم تتلى عليكم ايات اللّه و فيكم رسوله و من يعتصم باللّه
ظاهراً «و من يعتصم باللّه»، توضيح جمله «و انتم تتلى عليكم» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 15،16
15 ـ دعوت خداوند از اهل كتاب به پذيرش آيين اسلام
و لو أمن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
بيان خير بودن آيين اسلام، خود به منزله دعوت به اسلام است.
16 ـ پذيرش آيين اسلام ، به خير و صلاح بشر
و لو أمن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
گر چه خير بودن را براى اهل كتاب ذكر كرده است، ولى اهل كتاب در اين جهت، قطعاً خصوصيّتى ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 15
15 ـ عبداللّه بن سلام و گروهى از اهل كتاب ، به اسلام گرويدند و از زمره صالحان گرديدند .
من اهل الكتب امّة قائمة . .. و اولئك من الصالحين
در شأن نزول آمده است: چون عبداللّه بن سلام و گروهى اسلام آوردند; احبار يهود گفتند تنها اشرار ما به پيامبر(صلی الله علیه و آله) ايمان آوردند. (مجمع البيان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 23 - 1،2،4،5
1 ـ تفهيم معارف دينى به انسان هاى مستعد ، از سنت هاى خداوند
و لو علم اللّه فيهم خيرا لأسمعهم
2 ـ حق ناشنوايى كافران و منافقان ، نشانه نبودن استعداد پذيرش معارف الهى در آنان است .
و لو علم اللّه فيهم خيرا لأسمعهم
مراد از خير به قرينه آيه قبل، استعداد پذيرش معارف الهى است.
4 ـ دارندگان خير و استعداد كمال ، برخوردار از هدايت هاى ويژه خداوند و توفيق پذيرش معارف دين
و لو علم اللّه فيهم خيرا لأسمعهم
چون خداوند معارف دين را براى تمامى انسانها بيان كرده و به گوش همگان رسانده، معلوم مى شود مراد از «اسماع» در اين آيه هدايتها و توفيقات ويژه خداوند است كه تنها شامل دارندگان استعدادهاى خاص مى شود.
5 ـ فاقدان خير و استعداد كمال ، ناشايست براى شمول هدايت هاى ويژه خداوند و توفيق يافتن به پذيرش معارف دين
و لو علم اللّه فيهم خيرا لأسمعهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 101 - 2
2 ـ پرسش از معارف و احكام ناگفته از سوى خداوند ، مورد نهى الهى
لاتسئلوا عن اشياء . .. عفا اللّه عنها
«عفو» در لغت به معناى مستور كردن است و مراد از مستور كردن اشياء، بيان نكردن آنهاست. و مقصود از «اشياء» به قرينه «و ان تسئلوا عنها حين ينزل القرآن» مسائلى است كه در راستاى هدف قرآن (هدايت بشر) قرار دارد كه همان احكام و معارف الهى است. و آيه بعد كه گروهى را به دليل انكار آن اشياء كافر ناميده مؤيد اين است كه مراد از «اشياء» معارف الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 102 - 1،2،3
1 ـ پرسش و تحقيق درباره احكام ناگفته الهى ، مورد نهى خداوند در تمامى اديان
لاتسئلوا عن اشياء . .. قد سألها قوم من قبلكم
2 ـ گروهى از پيشينيان با بى اعتنايى به نهى خداوند در پى دست يافتن به احكام بيان نشده در دين برآمدند
قد سألها قوم
3 ـ پرسش امت هاى پيشين از احكام مسكوت مانده در دين ، موجب جعل و تشريع آن احكام براى آنان
قد سألها قوم من قبلكم ثم اصبحوا بها كفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 161 - 12
12 ـ عن الحسين بن على(ع): ما احد على ملة إبراهيم إلا نحن و شيعتنا . .. .
از امام حسين(ع) روايت شده است: هيچ كس، جز ما و شيعيان ما، پيرو آيين ابراهيم نيست . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 2،4،5
2ـ يوسف ( ع ) در زندان مصر ، پيروى خويش از آيين ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) را فاش ساخت .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
4ـ يوسف ( ع ) ، پيرو شريعت پدرانش ، ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) بود و برانگيخته به شريعتى جديد نبود .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
5ـ اسحاق و يعقوب ( ع ) ، پيامبرانى پيرو شريعت پدرشان ابراهيم ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 2،4
2ـ يوسف ( ع ) در زندان مصر ، پيروى خويش از آيين ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) را فاش ساخت .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
4ـ يوسف ( ع ) ، پيرو شريعت پدرانش ، ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) بود و برانگيخته به شريعتى جديد نبود .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 2،4
2ـ يوسف ( ع ) در زندان مصر ، پيروى خويش از آيين ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) را فاش ساخت .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
4ـ يوسف ( ع ) ، پيرو شريعت پدرانش ، ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) بود و برانگيخته به شريعتى جديد نبود .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 10 - 5
5 ـ تنها خداوند شايسته آن است كه براى درخواست يارى و پيروزى بر دشمنان دين به پيشگاه او روى آورد .
إذ تستغيثون . .. و ما النصر إلا من عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 45 - 3
3 ـ پايدارى اهل ايمان در صحنه هاى پيكار همراه با ياد مداوم خدا ، زمينه ساز پيروزى آنان بر دشمنان دين
فاثبتوا و اذكروا اللّه كثيرا لعلكم تفلحون
«لعلكم» علاوه بر اينكه متعلق بر «اذكروا اللّه» است، مى تواند متعلق به «فاثبتوا» نيز باشد. در اين صورت مراد از «فلاح»، پيروزى در جنگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 67 - 15
15 ـ پرهيز از گرفتن اسير در ميدان نبرد تا پيش از سركوبى كامل دشمن ، امرى حكيمانه و موجب پيروزى دشمنان دين است .
ما كان لنبى . .. و اللّه عزيز حكيم
توصيف خداوند به عزتمندى و كاردانى پس از تأكيد بر حرمت گرفتن اسير پيش از سركوبى دشمن، اشاره به اين دارد كه اين حكم، حكمى حكيمانه است و اجراى آن زمينه ساز عزتمندى و پيروزى مسلمانان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 4 - 2،3،11
2 - پندار بدكاران در سيطره و غلبه بر دين خدا ، پندارى خام و باطل است .
أم حسب الذين يعملون السيّئات أن يسبقونا
بنابراين احتمال كه مراد از «سبقت از خدا»، پشت سر نهادن دين خدا باشد كه كنايه از مغلوب ساختن آن است، نكته بالا قابل استفاده است.
3 - پندار كافران در غلبه بر دين خدا ، پندارى خام و باطل است .
أم حسب الذين يعملون السيّئات أن يسبقونا
به قرينه آيات قبل كه در آنها از مدعيان ايمان و پندارشان سخن گفته شده است، مراد از «يعملون السيّئات» مى تواند «كافران» باشد.
11 - قضاوت كافران درباره غلبه شان بر دين خدا ، مبتنى بر وهم و خيال وقضاوت ناشايست بود .
أم حسب الذين يعملون السيّئات أن يسبقونا ساء ما يحكمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 19 - 2
2 ـ مشركان قريش پيش از جنگ بدر با نيايش به درگاه خداوند ، خواهان پيروزى حاميان دين حق شدند .
إن تستفتحوا فقد جاءكم الفتح
جمله «إن تستفتحوا» اشاره دارد به دعاى مشركان پيش از جنگ بدر كه آنان با پندار حقانيت خويش از خداوند خواستند تا حاميان دين حق را در اين نبرد پيروز گرداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 2 - 11
11 ـ سنت الهى حاكم بر جوامع بشرى ، در جهت غلبه يافتن دين خدا و عزّت مؤمنان ، و شكست كفر و خوارى كفرپيشگان است .
و أن اللّه مخزى الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 33 - 11
11 ـ « عن محمد بن الفضيل عن ابى الحسن الماضى ( ع ) قال : قلت : « هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دين الحق » قال : . . . الولاية هى دين الحق قلت : « ليظهره على الدين كلّه » قال : يظهره على جميع الأديان عند قيام القائم . . . ;
محمد بن فضيل گويد: از امام كاظم (ع) درباره «هو الذى ارسل رسوله . .. » سؤال كردم، فرمود: ... ولايت، همان دين حق است و درباره «ليظهره على الدين كله» فرمود: خداوند هنگام قيام قائم (ع) دين حق را بر همه اديان غلبه مى دهد ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 2 - 10
10 - خداوند ، به مؤمنان براى رعايت فرمان به تبعيت از تعاليم وحيانى اش ، هشدار داده است .
و اتّبع ما يوحى . .. إنّ اللّه كان بما تعملون خبيرًا
جمله «إنّ اللّه. ..» پس از امرِ «اتّبع»، مى تواند هشدارى باشد به مخاطبان اين فرمان، تا مراقب عمل به آن فرمان باشند، چون خداوند آگاه است و خبر دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 1،2
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پيروى از آيين ابراهيم ( ع ) گرديد .
ثمّ أوحينا إليك أن اتّبع ملّة إبرهيم
2- لزوم پيروى از حضرت ابراهيم ( ع ) ، در اجتناب از هرگونه انحراف و شرك
ثمّ أوحينا إليك أن اتّبع ملّة إبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 57 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تابع رهنمود هاى الهى و عمل كننده به آن
إن نتّبع الهدى معك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 32 - 12
12 - اذن خداوند ، شرط رسيدن به مقام پيشتازى در دين دارى ، زندگى قرآنى و انجام كار هاى خير
و منهم سابق بالخيرت بإذن اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 67 - 8
8 ـ پيوستگى و انسجام ميان تمامى معارف و احكام نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) *
و إن لم تفعل فما بلغت رسالته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 17،18
17 - لزوم عمل به مجموعه كامل دستورات دين و پرهيز از هر گونه گزينش نسبت به آن
و لاتتفرّقوا فيه
برداشت ياد شده بر اين پايه مبتنى است كه مراد از «تفرّق» در «لاتتفرّقوا فيه» عمل كردن به برخى از دستورات دين و رها
كردن بعضى ديگر باشد.
18 - تكاليف و قوانين دينى ، مجموعه مرتبط و تفكيك ناپذير است .
أن أقيموا الدين و لاتتفرّقوا فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 16 - 2
2 - تكذيب دين ، داراى پيشينه اى طولانى
ألم نهلك الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 1
1- توطئه و مكر عليه دين ، پيشينه اى طولانى دارد .
قد مكر الذين من قبلهم
متعلق مكر در آيه ـ به قرينه «قالوا أساطير الأولين» ـ كتابهاى آسمانى پيشين است كه نماد و حاوى معارف دين الهى بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 13،14
13ـ يوسف ( ع ) در زندان مصر ، پيروى نكردن خويش از آيين و شريعت مصريان كافر به خدا و ناباور به قيامت را ، ابراز داشت .
إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون بالله و هم بالأخرة هم كـفرون
14ـ پيروى نكردن يوسف ( ع ) از آيين مصريان و ايمانش به خدا و آخرت ، موجب دستيابى او به علم غيب و دانش تعبير رؤيا شد .
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون
جمله «إنى تركت . ..» تعليل براى «علمنى ربى» مى باشد ; يعنى ، خداوند به خاطر اينكه من آيين كافران را وانهادم و پيروى نكردم ، چنين علمى را به من آموخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 170 - 2،11
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، فراخوان همه انسان ها به پيروى از قرآن و احكام الهى
و اذا قيل لهم اتبعوا ما أنزل اللّه
11 - تبعيت از قرآن و احكام الهى ، امرى عاقلانه است .
اتبعوا ما أنزل اللّه . .. أو لو كان ءاباؤهم لايعقلون شيئاً و لايهتدون
بيان ضرورت پيروى از قرآن و احكام الهى و سپس انتقاد از مشركان و غير منطقى خواندن روش آنان در پيروى كردن از نياكانى بى خرد و گمراه، گوياى اين است كه: تبعيت از قرآن و احكام الهى امرى عاقلانه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 153 - 7
7 ـ وجوب پيروى از قوانين دين و حركت در صراط مستقيم الهى
و أن هذا صرطى مستقيماً فاتبعوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 10 - 9
9 ـ ايمان به آيات خداوند و پيروى از قوانين دين، شكرگزارى نعمتهاى الهى است.
اتبعوا ما أنزل إليكم . .. قليلا ما تشكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 130 - 1،10
1 - آيين ابراهيم ، آيينى خردمندانه و پيروى از آن خردمندى است .
و من يرغب عن ملة إبرهيم إلا من سفة نفسة
10 - اخلاص ابراهيم ( ع ) و گزينشش از سوى خداوند و نيز شايستگى او براى ملحق شدن به صالحان سراى آخرت ، دليل هاى لزوم پيروى از آيين اوست .
و من يرغب . .. لقد اصطفينه فى الدنيا و إنه فى الأخرة لمن الصلحين
جمله هاى «لقد اصطفيناه» و «إنه فى الأخرة . ..» به منزله دليلى براى «و من يرغب ...» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 2،3
2 - ابراهيم ( ع ) ، پسرانش را به پيروى از آيين خويش ( تسليم خدا بودن ) توصيه كرد .
و وصى بها إبرهيم بنيه
ضمير «بها» مى تواند به «ملة إبراهيم» (در آيه 130) برگردد و نيز مى تواند به جمله «أسلمت» در آيه قبل بازگردانده شود. گفتنى است بازگشت هر دو فرض به يك معناست; زيرا آئين ابراهيم همان تسليم گشتن در برابر خداوند است.
3 - يعقوب ( ع ) ، پسرانش را به پيروى از آيين ابراهيم ( تسليم شدن در برابر خدا ) سفارش كرد .
و وصى بها إبرهيم بنيه و يعقوب
«يعقوب» عطف بر «إبراهيم» است; يعنى: «وصى بها يعقوب بنيه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 5
5 - ضرورت پيروى از آيين ابراهيم ( ع )
كونوا هوداً . .. قل بل ملة إبرهيم
«ملة إبراهيم» مفعول براى «اتبعوا» (پيروى كنيد) و يا «تتبع» (پيروى مى كنيم) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 32 - 8
8 - قبول بخشى از دين و ر ها ساختن جنبه هاى ديگر آن ، عملى مشركانه است .
و لاتكونوا من المشركين . من الذين فرّقوا دينهم و كانوا شيعًا
مراد از «دين» مى تواند اسلام باشد. متفرق ساختن آن، به معناى پذيرش بخشى از آن و قبول نكردن بخشى ديگر است. لازم به ذكر است كه فعل ماضى «فرّقوا» در صورت ياد شده منسلخ از زمان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 133 - 17
17 - اتخاذ روش ها و قالب هاى گوناگون در تبليغ دين ، امرى شايسته و نيكوست .
إن اللّه اصطفى لكم الدين فلاتموتن إلا و أنتم مسلمون . .. إذ قال لبنيه ما تعبدون
آيه قبل و آيه مورد بحث، هر دو گوياى دعوت و سفارش به توحيد است; ولى هر كدام به مقتضاى حال داراى بيان و قالبى خاص و متفاوت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 159 - 4
4 - ابلاغ و تعليم حقايق كتاب هاى آسمانى ( احكام و معارف دين و براهين آنها ) به مردم ، وظيفه اى بر عهده عالمان دينى
إن الذين يكتمون ما أنزلنا من البينت و الهدى من بعد ما بينه للناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 7
7 - مسؤوليت عالمان دينى و آگاهان به كتاب هاى آسمانى در بيان احكام و معارف الهى
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 220 - 3
3 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، واسطه بيان و ابلاغ احكام الهى
و يسئلونك عن اليتامى قل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 67 - 13
13 ـ ضرورت بى اعتنايى مبلغان دين به خواسته هاى انحرافى مردمان به هنگام اجراى فرمان هاى الهى و تبليغ احكام دين
بلغ . .. و اللّه يعصمك من الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 90 - 12
12 ـ اجر و مزد طلب نكردن از مردم در قبال انجام رسالت و تبليغ دين، از هدايتهاى خداوند به انبياى گذشته است.
فبهديهم اقتده قل لاأسئلكم عليه أجرا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 135 - 7
7 ـ بهره بردارى از تمايل انسان به فرجام نيك و حسن عاقبت، روشى در تبليغ و دعوت مردم به دين است.
فسوف تعلمون من تكون له عقبة الدار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 14
14 ـ لزوم به كارگيرى بشارت و انذار در تبليغ و دعوت مردم به دين
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 61 - 6
6 ـ مبلغان دين بايد دلسوز مردم و آراسته به شكيبايى در ابلاغ احكام و معارف الهى باشند .
إنى أخاف عليكم . .. قال يقوم ليس بى ضللة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 62 - 2،4،7
2 ـ نوح ( ع ) ، مبلغ پيام هاى الهى ، نه بازگوكننده نظريات شخصى خويش
أبلغكم رسلت ربى
4 ـ اعتقاد راسخ نوح ( ع ) به ربوبيت خدا بر وى ، موجب استواريش در تبليغ رسالت هاى الهى بود .
و لكنى رسول من رب العلمين. أبلغكم رسلت ربى
حضرت نوح(ع) براى اينكه اشاره به علت پايداريش بر ابلاغ رسالت كند، به جاى آوردن ضمير و گفتن «رسالاته»، «رسلت ربى» گفت.
7 ـ ابلاغ پيام هاى خداوند به مردم ، جلوه اى از خيرخواهى نوح براى مردم خويش بود .
أبلغكم رسلت ربى و أنصح لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 1،8
1 ـ پيامبران ، واسطه ابلاغ دين و معارف الهى به مردم
أو عجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم
مراد از «ذكر»، دين و معارف الهى است.
8 ـ نوح ( ع ) ، وظيفه دار ترساندن مردم از عذاب هاى الهى و فراهم آوردن زمينه هاى تقواپيشگى براى آنان با تبليغ معارف دين
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم و لتتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 67 - 5
5 ـ مبلغان دين بايد دلسوز مردم و آراسته به شكيبايى در ابلاغ معارف الهى باشند .
قال يقوم ليس بى سفاهة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 68 - 2،7
2 ـ هود ، مبلّغ پيام هاى الهى ، و نه بازگوكننده نظريات شخصى خويش
أبلغكم رسلت ربى
7 ـ ابلاغ پيام هاى خداوند به مردم ، جلوه اى از درستكارى و خيرخواهى هود براى مردم خويش
أبلغكم رسلت ربى و أنا لكم ناصح أمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 171 - 12
12 ـ تبيين اهداف قوانين و احكام الهى ، روشى نيكو در تبليغ دين
خذوا ما ءاتينكم . .. لعلكم تتقون
خداوند با جمله «لعلكم تتقون» هدف از فرمان خويش (خذوا ما ءاتينكم . .. ) را بيان داشت و اين درسى است به همه مبلغان دين كه تنها به بيان احكام دين اكتفا نكنند بلكه حتى المقدور هدف از آن احكام را براى مردم تبيين كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 22 - 3
3 ـ حق شنوايى و بيان حقايق و معارف دين و درك آنها ، از ملاك هاى ارزش و كرامت آدمى در پيشگاه خداوند
إن شر الدواب عند اللّه الصم البكم الذين لايعقلون
كلمه «دواب»، به معناى بهائم و يا جنبندگان، براى اشاره به اين است كه توصيف شدگان به منزله حيوانات هستند و ارزش نام انسان را ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 12 - 4،5،10
4ـ وظيفه داران تبليغ دين ، بايد همه معارف و قوانين دين را براى مردم بيان كرده و از وانهادن حتى اندكى از آن دورى كنند .
فلعلّك تارك بعض ما يوحى إليك
5ـ استيحاش مردم از برخى معارف و احكام دين و نبود زمينه پذيرش در آنان ، مجوز ترك ابلاغ آنها نيست .
إن هـذا إلاّ سحر مبين . .. فلعلّك تارك بعض ما يوحى إليك
10ـ وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) انذار مردم و ابلاغ احكام و معارف دين است نه پاسخ گويى به درخواست هاى نابه جاى آنان
إنما أنت نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 114 - 4
4ـ اقامه نماز ، تكيه گاهى براى استقامت در راه دين و ابلاغ آن
فاستقم كما أُمرت . .. و أقم الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 39 - 5
5ـ مبلغان دينى ، بايد از سر مهربانى و با ملاطفت ، مردمان را به دين فراخوانند .
يـصـحبى السجن ءأرباب متفرقون خير أم الله الوحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 67 - 1
1ـ يعقوب ( ع ) در آستانه سفر فرزندانش به مصر ، آنان را با معارفى الهى آشنا ساخت و حقايقى از توحيد را به آنان تذكر و تعليم
داد .
قال يـبنىّ لاتدخلوا . .. و عليه فليتوكل المتوكلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 94 - 5
5- صراحت و قاطعيت در بيان اصول و مبانى دين ، امرى لازم و تكليفى واجب بر رهبران اسلامى
فاصدع بما تؤمر و أعرض عن المشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 35 - 15
15- وظيفه همه انبياى الهى ، تنها ابلاغ پيام خداوند به صورت روشن و صريح بوده است و نه اجبار مردم به قبول آن .
فهل على الرسل إلاّ البلـغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 125 - 3
3- تبليغ دين و دعوت ديگران به راه خدا ، تكليفى الهى بر همگان
ادع إلى سبيل ربّك
برداشت فوق، با الغاى خصوصيت از مخاطب اصلى آيه; يعنى، پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 21 - 39
39- يكتاپرستان ، از هر فرصت مناسب براى ترويج دين و انديشه الهى بهره مى گيرند .
قال الذين غلبوا على أمرهم لنتّخذنّ عليهم مسجدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 72 - 6
6 - استغنا از مردم ، در برابر تبليغ دين و هدايت آنان ، سيره اى پيامبرگونه است .
أم تسئلهم خرجًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 54 - 10
10 - ابلاغ پيام هاى الهى از جانب پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وابسته به پذيرش و عدم پذيرش مردم نبود .
قل أطيعوا اللّه. .. فإن تولّوا... و ما على الرسول إلاّ البلغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 3
3 - توكل و واگذاشتن كار ها به خداوند ـ پس از تلاش گسترده در راه دين ـ موجب جلب حمايت و امداد خداوند در برابر مكر هاى دشمنان است .
أُفوّض أمرى إلى اللّه . .. فوقيـه اللّه سيّئات ما مكروا
برداشت ياد شده، از آن جااست كه مؤمن آل فرعون در راستاى تبليغ دين، كارهاى خود را به خدا واگذاركرده بود. خداوند نيز او را از مكرهاى دشمنان محفوظ داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 3 - 8
8 - پيام هاى دينى ، اگر با زبانى فصيح و قالبى متناسب ارائه شود ، ذهن و انديشه انسان ها را به خود جذب مى كند .
إنّا جعلنـه قرءانًا عربيًّا لعلّكم تعقلون
اين نكته كه قرآن به واسطه فصاحتش، زمينه تعقل و جذب اذهان را فراهم مى كند، نشانگر آن است كه اگر پيام هاى دينى، اين ويژگى را داشته باشند، در جذب مخاطب موفق خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 43 - 6
6 - لزوم برخوردى استوار و به دور از هرگونه ضعف و سستى ، در مقام تبليغ معارف دينى
فاستمسك بالذى أُوحى إليك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 29 - 10
10- ترويج دين و مبارزه با گمراهى ، از لوازم ايمان و پذيرش قرآن
يستمعون القرءان . .. فلمّا قضى ولّوا إلى قومهم منذرين
عبارت «فلمّا قضى ولّوا. .. منذرين» مى رساند كه پس از فهم پيام وحى و قبول آن، نوبت اقدام براى هدايت خلق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 7
7- وصول قوانين و پيام هاى الهى به خلق ، از طريق وسايط برگزيده او
أرسل رسوله بالهدى و دين الحقّ . .. محمّد رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 48 - 10
10 - التجا به پروردگار ، هنگام حركت در مسير دين و مسؤوليت ، ضامن شكيبايى و موفقيت
و اصبر . .. و سبّح بحمد ربّك حين تقوم
از ارتباط «و سبّح» با «و اصبر»، مى توان به مطلب بالا ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شرح - 94 - 2 - 1
1 - رسالت الهى و دعوت مردم به دين ، وظيفه اى سنگين بر دوش پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و وضعنا عنك وزرك
«وزر»; يعنى، سنگينى و «وزير»، به معناى كسى است كه وظايف سنگين فرمانروايش را برعهده مى گيرد (مفردات). مصداق مورد نظر از «وزر» ـ به قرينه شرح صدر كه در آيه قبل آمده بود ـ تكاليف دشوار و رسالت سنگينى بود كه در صورت فقدان امدادهاى ويژه خداوند، تحمّل آن بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) سخت بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 7 - 6
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، دعوت كننده مردم به دين و هشداردهنده آنان ، به روز جزا است .
فما يكذّبك بعد بالدين
برداشت ياد شده، بر دو پيش فرض استوار است: 1. مخاطب آيه شريفه پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد; 2. كلمه «دين» در هر دو معناى «شريعت» و «جزا» استعمال شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 17
17 - پيامبران ، با رفتنِ به سوى مردم ، پيام الهى را به آنان ابلاغ مى كردند .
حتّى تأتيهم البيّنة . رسول من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 7
7 - مسؤوليت عالمان دينى و آگاهان به كتاب هاى آسمانى در بيان احكام و معارف الهى
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 130 - 10
10 - تسبيح و حمد مداوم پروردگار ، از راه هاى مقابله مؤمنان با تبليغات كافران عليه خدا و دين
فاصبر على ما يقولون و سبّح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 45 - 1
1 - خداوند ، آگاه به گفتار نارواى مشركان و كافران عليه دين
نحن أعلم بما يقولون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 26 - 8
8 ـ بيان احكام و معارف دين ، بازگشت خداوند به بندگان خويش است .
و يريد اللّه ليبيّن لكم . .. و يتوب عليكم
چنانچه عطف جمله «يتوب عليكم» بر «ليبيّن»، عطف تفسيرى باشد، بيانگر اين است كه بيان احكام از جانب خداوند، همان بازگشت او به بندگان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 4،5،7
4 ـ تبيين و تشريح احكام و معارف الهى ، وظيفه مهم پيامبر (صلی الله علیه و آله)
قد جاءكم رسولنا يبين لكم
در برداشت فوق، احكام و معارف دين به عنوان مفعول براى «يبين» در تقدير گرفته شده است.
5 ـ نيازمندى احكام و معارف الهى به تبيين و تشريح
يبين لكم
فعل «يبين» بيانگر آن است كه احكام و معارف دينى علاوه بر اينكه بايد به مردم ابلاغ شود، نياز به تبيين و تشريح دارد و لذا نفرمود «يبلغ».
7 ـ تبيين حقايق و معارف كتمان شده به دست يهود و نصارا ، از اهداف رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
قد جاءكم رسولنا يبين
بنابر اينكه مفعول حذف شده از «يبين»، به قرينه آيه پانزدهم، حقايقى باشد كه علماى اهل كتاب آنها را مخفى مى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 102 - 9
9 ـ ارائه نمونه هاى عينى از روش هاى قرآن براى تبيين معارف و حقايق
لاتسئلوا . .. قد سألها قوم من قبلكم ثم اصبحوا بها كفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 64 - 2،3
2 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) وظيفه دار بيان برخى از معارف به صورت طرح پرسش و ارائه پاسخ است.
قل من ينجيكم . .. قل الله ينجيكم
3 ـ طرح پرسش و ارائه پاسخ، روشى در تبيين و تبليغ معارف دين است.
قل من ينجيكم . .. قل الله ينجيكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 58 - 11
11 ـ خداوند آيات خويش و معارف دين را به صورت هاى گوناگون بيان كرده است .
كذلك نصرف الأيت
«صرف» به معناى تغيير دادن چيزى از حالتى به حالت ديگر است و «تصريف» دلالت بر كثرت وقوع اين معنا دارد. بنابراين «نصرف الأيت» يعنى ما آيات خويش را به صورتهاى گوناگون عرضه مى كنيم و بيان مى داريم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 4 - 5
5- معارف الهى ، نيازمند تبيين از سوى انبياست .
و ما أرسلنا من رسول إلاّ بلسان قومه ليبيّن لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 29 - 4
4 - ترسيم فرجام نيك متقين و سرنوشت شوم تكذيب كنندگان دين ، از وظايف رهبران الهى
فذكّر
ظاهراً موضوع تذكر، مطالبى است كه در آيات پيشين در مورد فرجام نيك مؤمنان و سرنوشت شوم كافران آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 14،15
14 - بنى اسرائيل مورد توبيخ و سرزنش خدا ، به خاطر تبعيض در برخورد و عمل به دين ( عمل كردن به برخى از دستورات تورات و وانهادن برخى ديگر )
أفتؤمنون ببعض الكتب و تكفرون ببعض
مراد از ايمان و كفر در «أفتؤمنون» و «تكفرون» عمل كردن و وانهادن است.
15 - بنى اسرائيل ، به برخى از دستورات تورات عمل كرده و برخى را ناديده مى گرفتند .
أفتؤمنون ببعض الكتب و تكفرون ببعض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 10
10 - دنياطلبى ، از انگيزه هاى تبعيض در دين ( عمل كردن به برخى از دستورات دين و ر ها كردن برخى ديگر از آن ) است .
أفتؤمنون ببعض الكتب و تكفرون ببعض . .. أولئك الذين اشتروا الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 14،23،24
14 - بنى اسرائيل مورد توبيخ و سرزنش خدا ، به خاطر تبعيض در برخورد و عمل به دين ( عمل كردن به برخى از دستورات تورات و وانهادن برخى ديگر )
أفتؤمنون ببعض الكتب و تكفرون ببعض
مراد از ايمان و كفر در «أفتؤمنون» و «تكفرون» عمل كردن و وانهادن است.
23 - سزاى يهوديانى كه كتاب آسمانى را تبعيض كردند ( به برخى از تورات عمل كرده و برخى را وانهادند ) ، خفت و خوارى در دنياست .
أفتؤمنون ببعض . .. فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلّا خزى فى الحيوة الدنيا
24 - يهوديانى كه با تبعيض به احكام و معارف تورات برخورد مى كردند ، در قيامت به شديدترين عذاب ها گرفتار خواهند شد .
أفتؤمنون ببعض . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 159 - 1،2،3،5،11
1 ـ پذيرش بخشى از دين و رها كردن بخشى ديگر، امرى ناروا و مانند نپذيرفتن همه دين است.
إن الذين فرقوا دينهم . .. لست منهم فى شىء
مراد از «دين»، دين الهى است و متفرق ساختن دين به معناى پذيرش بخشى از آن و نپذيرفتن بخشى ديگر است.
2 ـ كسانى كه تنها بخشى از دين را پذيرفته اند، از امت پيامبر(صلی الله علیه و آله) محسوب نخواهند شد.
إن الذين فرقوا دينهم . .. لست منهم فى شىء
«منهم» خبر براى «لست» است، «من» در جمله هايى مانند «ليس منى» و «انه منى» و . .. به معناى اتصال و ارتباط است. بنابراين «لست منهم» يعنى تو ارتباط با آنان ندارى و در نتيجه آنان نيز با تو به عنوان پيامبر(صلی الله علیه و آله) ارتباطى ندارند و اين به معناى خروج از امت محمد(صلی الله علیه و آله) و دين اسلام است.
3 ـ تفرقه در دين موجب از ميان رفتن وحدت جامعه و تشكيل گروههاى مختلف بر اساس مذاهب گوناگون است.
إن الذين فرقوا دينهم و كانوا شيعا
5 ـ گروههاى مذهبى كه بر اساس پذيرش بخشى از دين تشكيل يافته اند، از امت پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيستند.
إن الذين فرقوا دينهم و كانوا شيعا لست منهم فى شىء
11 ـ خداوند گروههاى تشكيل شده بر اساس پذيرش بخشى از دين را به عذاب گرفتار خواهد ساخت.
إن الذين فرقوا دينهم . .. إنما أمرهم إلى الله ثم ينبئهم بما كانوا يفعلون
«آگاه سازى از اعمال ناپسند»، كنايه از گرفتار ساختن به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 160 - 4
4 ـ پذيرش همه معارف و احكام دين، حسنه و پذيرش بخشى از آن و رهاسازى بخشهاى ديگر، سيئه است.
إن الذين فرقوا دينهم . .. من جاء بالحسنة ... و من جاء بالسيئة
با توجه به آيه قبل مى توان گفت مصداق مورد نظر براى «الحسنة» ايمان به همه معارف و احكام دين و مصداق «السيئة» تفرقه در دين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 211 - 6،10
6 ـ بنى اسرائيل ، مصداق بارز تفرقه افكنان و تحريفگران دين خداوند و مشمول عذاب شديد الهى
ادخلوا فى السِلم كافة . .. فان زللتم من بعد ما ... سَلْ بنى اسرائيل كم اتيناهم م
پس از امر به دخول در «سلم» (تسليم در برابر خداوند و اتّحاد جامعه ايمانى)، و عدم تبعيّت از شيطان، بنى اسرائيل را به عنوان نمونه ذكر مى كند.
10 ـ تحريفگران و تبديل كنندگان دين و آيات روشن الهى ، مستحق عذابى شديد
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
از مصاديق روشن و مورد نظر نعمتهاى الهى، دين و آيات خداوندى است. و مراد از تبديل، تحريف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 2
2 ـ به كار بستن فرهنگ و زبان دين ، ابزارى براى تحريف آن
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 119 - 24
24 ـ شيطان ، برانگيزنده مردمان به تحريف دين خدا
لامرنهم فليغيرن خلق اللّه
امام باقر(ع) در مورد «خلق اللّه» در آيه فوق فرمود: دين اللّه.
تفسير عياشى، ج 1، ص 276، ح 276; تفسير برهان، ج 1، ص 416، ح 4.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 33
33 ـ تعلق اراده الهى به عذاب و ضلالت آدمى ، پيامد كفرورزى ، تحريفگرى ، دروغپردازى عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از تحريفگران دين
الذين يسرعون فى الكفر . .. و من يرد اللّه فتنته فلن تملك له من اللّه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 6
6 ـ دستيابى مؤمنان به ارزش ها و آرمان هاى مكتبى ، در پرتو تلاش و جهاد خود آنان ميسّر است .
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 14 - 1
1 - استهزاكنندگان دين و قيامت ، مورد تحقير و تمسخر در آتش دوزخ
يسئلون أيّان يوم الدين . .. ذوقوا فتنتكم هـذا الذى كنتم به تستعجلون
امر در «ذوقوا»، براى تهكم و استهزا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 1
1- خداوند ، مشركان توطئه گر عليه دين را علاوه بر عذاب دنيوى ، در قيامت به صورت تحقيرآميزى خوار خواهد ساخت .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب ... ثمّ يوم القيـمة يخزيهم و يقول أين
«خزى» در لغت به معناى شكست و ذلت است. اين حالت گاهى از ناحيه خود شخص عارض مى شود و گاهى از سوى ديگرى. در صورتى كه از سوى ديگرى باشد، همراه با خفت و تحقير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 15
15- مشركانى كه قرآن را اسطوره مى خوانند و كسانى كه عليه دين الهى توطئه مى كنند ، با علماى دين برخورد تحقيرآميز و خوار كننده دارند .
و إذا قيل لهم ماذا أنزل ربّكم قالوا أسـطر الأولين . .. قد مكر الذين من قبلهم ...
حضور عالمان در قيامت هنگام مؤاخذه مشركان و اعلام اين نكته از آنان كه: خوارى و بدى روز قيامت براى كافران است، مى تواند حكايت كننده اين نكته باشد كه: آنان در دنيا، مورد برخورد اهانت آميز افراد ياد شده قرار گرفته بوده اند. لازم به ذكر است كه مراد از «أُوتوا العلم» به تناسب موضوع (قرآن و تعاليم اديان آسمانى)، مى تواند علماى دين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 15 - 8
8 - تكذيب دين و روى گردانى از آن ، در پى دارنده كيفرى تحقيرآميز و گريزناپذير
أرءيت إن كذّب و تولّى . .. كلاّ لئن لم ينته لنسفعًا بالناصية
گرفتن موهاى جلو سر ـ علاوه بر تحقير ـ شخص را به طور كامل تسليم گيرنده آن مى سازد; به گونه اى كه مقاومت سودى نمى بخشد. كيفر ياد شده ـ به قرينه «سندع الزبانية» (در آيات بعد) ـ مربوط به قيامت است; ولى دلالت آيه شريفه بر كيفر دنيوى نيز بعيد نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 15 - 8
8 - تكذيب دين و روى گردانى از آن ، در پى دارنده كيفرى تحقيرآميز و گريزناپذير
أرءيت إن كذّب و تولّى . .. كلاّ لئن لم ينته لنسفعًا بالناصية
گرفتن موهاى جلو سر ـ علاوه بر تحقير ـ شخص را به طور كامل تسليم گيرنده آن مى سازد; به گونه اى كه مقاومت سودى نمى بخشد. كيفر ياد شده ـ به قرينه «سندع الزبانية» (در آيات بعد) ـ مربوط به قيامت است; ولى دلالت آيه شريفه بر كيفر دنيوى نيز بعيد نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 43 - 18
18- لزوم كنكاش براى به دست آوردن ويژگى هاى انبيا و حقايق دين
فسئلوا أهل الذكر إن كنتم لاتعلمون
متعلق «لاتعلمون» محذوف است و به قرينه صدر آيه، مى تواند انبيا و ويژگيهاى آنان باشد و چون بحث از انبيا و عقيده به آن، از جمله معارف دينى است، مى توان استفاده كرد كه ساير مسائل دينى هم مشمول آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 4
4 - گرفتارى عوام به خيالات واهى درباره دين و كتاب هاى آسمانى ، پيامد تحريفگرى و عملكرد عالمان سوء است .
و منهم أميون . .. فويل للذين يكتبون الكتب بأيديهم
تفريع جمله «فويل للذين . ..» بر آيه قبل - كه درباره جهل مردم به كتاب آسمانى بود - گوياى اين معناست كه: عالمان سوء و تحريفگر، داراى نقشى بسزا در جهل و خرافه گرايى مردم هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 29 - 3
3 - بعثت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، تحقق اراده الهى به استمرار آيين توحيدى در نسل ابراهيم ( ع )
و جعلها كلمة باقية فى عقبه . .. حتّى جاءهم الحقّ و رسول مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 83 - 3
3 - تداوم خط فكرى و مكتبى نوح ( ع ) ، از سوى ابراهيم ( ع ) و اشتراك دين آنان در اصول و مبانى
و إنّ من شيعته لإبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 2 - 6
6 ـ يادآورى همواره تعاليم دين به مؤمنان، از اهداف نزول قرآن
كتب أنزل إليك . .. ذكرى للمؤمنين
كلمه «ذكرى» به معناى تذكر دادن و عطف بر «تنذر» است. يعنى: كتاب أنزل لانذار الناس و تذكير المؤمنين.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 6
6 - وحشت و احساس خطر فرعون ، هامان و قارون از گسترش آيين موسى و قوت گرفتن پيروان آن حضرت
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه
از فرمان فرعون و. .. به قتل ايمان آورندگان به موسى(ع)، برداشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 74 - 3
3 ـ مسلمانانى كه از هجرت به مدينه سر باز زدند و يا در راه خدا جهاد نكردند و يا مهاجران و دين خدا را يارى ندادند ، از دايره مؤمنان راستين خارج هستند .
و الذين ءامنوا و هاجروا . .. أولئك هم المؤمنون حقا
«أولئك» اشاره است به هر يك از «الذين» اول و دوم با ويژگيهايى كه در توصيف آنها آمده است. با توجه به اين معنا و دلالت ضمير فصل (هم) بر حصر معلوم مى شود كسانى كه مجموع صفات ياد شده را نداشته، اگر چه برخى از آنها را دارا باشند مؤمن حقيقى نيستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 33 - 5
5- تكرار تاريخ در برخورد دشمنان اديان ، با اديان
كذلك فعل الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 101 - 1
1 ـ خداوند برخى از احكام و معارف دينى را مسكوت گذاشته و براى مردمان تبيين نكرده است .
لاتسئلوا عن اشياء . .. عفا اللّه عنها
جمله شرطيه «ان تبدلكم تسؤكم» صفت براى «اشياء» است وجمله «عفا اللّه عنها» بيانگر اين است كه آن اشياء توصيف شده، احكام و معارفى نمى باشند كه خداوند آنها را مسكوت گذاشته و تبيين نكرده است بنابراين «لاتسئلوا . ..» يعنى از احكام و معارف و موضوعات دينى كه خداوند بيان نكرده، سؤال نكنيد زيرا آگاهى به آنها مايه ناراحتى شما مى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 29 - 11
11 ـ تشريع دين مخصوص خداوند است.
و ادعوه مخلصين له الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 3،12
3 - تشريع دين از سوى خداوند ، در جهت منافع و مصالح انسان است .
شرع لكم من الدين
با توجه به لام «لكم» ـ كه براى انتفاع است ـ و نيز از اين كه آيه در مقام امتنان است، مطلب بالا استفاده مى شود.
12 - تشريع دين از سوى خداوند ، مظهرى از سلطه وى بر جهان هستى است .
له مقاليد السمـوت و الأرض . .. شرع لكم من الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 13
13 - تشويق و ترغيب شدن مردم از سوى حضرت نوح ( ع ) ، به كسب دانش و شناخت حقايق و معارف الهى
لو كنتم تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 72 - 17
17 ـ گرايش نصارا به كفر و شرك ، نشانه بى ثمرى و كارساز نبودن انتساب ظاهرى به اديان الهى
إنّ الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. لقد كفر الذين قالوا إنّ اللّه هو المسيح
در آيه 69 بيان شد كه مجرد انتساب به اديان الهى در سعادت آدمى كارساز نيست و اين آيه به منزله دليل و برهانى بر آن حقيقت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 13
13 - اَعمال عبادى و اجتماعى ، در بينش الهى داراى پيوندى تنگاتنگ اند .
يدعون ربّهم . .. و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 83 - 19
19 - تكاليف دينى ، پيمان هاى خدا با مردم است .
و إذ خذنا ميثق بنى إسرءيل . .. و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 232 - 13،18
13 ـ قوانين الهى براى رشد و طهارت جامعه ، مفيدتر از قوانين و رسوم مردم است .
و اذا طلّقتم النّساء . .. فلا تعضلوهنّ ... ذلكم ازكى لكم و اطهر
18 ـ احكام خداوند ، برخاسته از علمِ بيكران او
فلا تعضلوهنّ . .. و اللّه يعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 242 - 5
5 ـ احكام الهى ، نشانه هاى خداوند براى شناخت او
يبيّن اللّه لكم اياته
مراد از «آيات» (نشانه ها) احكام الهى است ; چون «كذلك» اشاره به احكام گذشته دارد; بنابراين هر حكم الهى، نشانى از او دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 275 - 15
15 ـ احكام الهى ، موعظه و اندرز خداوند به بندگان خويش
فمن جاءه موعظة من ربّه فانتهى
خداوند از حكم خويش (تحريم ربا) به «موعظه» تعبير كرده است; بنابراين احكام الهى، از جمله مواعظ اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 113 - 12
12 ـ برخى از تعاليم دين ، تنها از رهگذر الهامات الهى قابل دستيابى است .
و علمك ما لم تكن تعلم
جمله «علمك . ..» به اين معناست: خداوند معارفى را به تو آموخت كه هيچگاه آنرا با وسائط عادى همچون تجربه، علم و ... نمى توانستى فراگيرى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 24 - 2
2 ـ دين و تعليمات و رهنمود هاى خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مايه حيات واقعى انسان
يأيها الذين ءامنوا استجيبوا للّه و للرسول إذا دعاكم لما يحييكم
مراد از «ما» در «لما يحييكم»، تمامى تعليمات و معارف و رهنمودهاى خدا و رسول اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 40 - 16
16ـ لزوم پرهيز از ملاحظه نسب و حسب انسان ها در اجراى كيفر ها و مجازات هاى مطرح شده در دين
و أهلك إلاّ من سبق عليه القول
بيان اين بخش از داستان نوح(ع) (احمل فيها. .. أهلك إلاّ من سبق عليه القول) رساننده اين پيام است كه: نبايد به خاطر خويشى خطاكاران حتى با افراد برجسته اى چون پيامبران ، از كيفر آنان چشم پوشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 70 - 11
11ـ « عن أبى عبدالله ( ع ) : التقية من دين الله . . . لقد قال يوسف « أيّتها العير إنكم لسارقون » والله ما كانوا سرقوا شيئاً . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: تقيه از دين خداست . .. به تحقيق يوسف گفت: «أيّتها العير إنكم لسارقون» [ولى] به خدا سوگند چيزى را ندزديده بودند ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 25 - 8
8- تنبه يافتن همه مردم داراى اهميتى ويژه در تعاليم دينى
يضرب الله الأمثال للناس لعلّهم يتذكّرون
كلمه «الناس» اسم جنس و دال بر همه انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 32 - 8
8- نهى ها و نبايد هاى دين ، مبتنى بر دفع مفاسد از انسانهاست .
إنه كان فـحشة و ساء سبيلاً
پرداختن به تبيين علل و مفاسد عمل مورد نهى، مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه: نبايدها و نهيهاى خداوند تابع مفاسد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 39 - 2،4
2- دعوت به توحيد ، خداپرستى ، احسان به والدين ، اجتناب از پرخاشگرى بر آنان ، دعا براى والدين و پرداخت حقوق خويشاوندان ، تعاليمى حكيمانه و وحى الهى است .
ذلك ممّا أوحى إليك ربّك من الحكمة
4- ارائه تعاليمى حكيمانه از سوى خداوند براى بشر ، مقتضاى ربوبيت اوست .
ذلك ممّا أوحى إليك ربّك من الحكمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 23 - 6
6- دين ، داراى برنامه و آموزه هايى براى شيوه سخن گفتن و تصميم گيرى انسان است .
و لاتقولنّ لشاْىء إنّى فاعل ذلك غدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 11 - 4
4 - توصيه به انجام كار صنعتى و متناسب و به اندازه عمل كردن در آن ، از جمله تعاليم دينى و در قلمرو آن
أن اعمل سـبغـت و قدّر فى السرد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 155 - 3
3 - معارف الهى و عقايد دينى ، قابل شناخت و درس آموز براى بشر
أفلاتذكّرون
سرزنش مشركان به سبب بيدار نشدن و پند نپذيرفتن درباره حقايق الهى، نشانگر اين حقيقت است كه حقايق الهى و معارف دينى، قابل فهم و پندآموز است. از اين رو آنان مورد سرزيش قرار گرفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 5
5 - عقيده و عمل ، پيوسته به يكديگر در نظام ارزشى دين
لتؤمنوا . .. و تعزّروه و توقّروه و تسبّحوه
«لتؤمنوا. ..» ناظر به عقيده و «تعزّروه و...» ناظر به عمل مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 125 - 21،22
21 - طواف خانه خدا و اعتكاف در آن جايگاه ، از احكام شريعت ابراهيم
أن طهرا بيتى للطائفين و العكفين
22 - ركوع و سجده كردن به درگاه خدا ( نماز ) ، از برنامه هاى عبادى در آيين ابراهيم
و الركع السجود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 26 - 17
17 - طواف و نماز ، از تكاليف مقرر در شريعت حضرت ابراهيم ( ع )
و طهّر بيتى للطّائفين و القائمين و الركّع السجود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 27 - 4
4 - حج ، يادگارى از شريعت حضرت ابراهيم ( ع )
و أذّن فى الناس بالحجّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 55 - 2
2- نماز ، زكات و انفاق ، داراى اهميت ويژه در آيين اسماعيل صادق الوعد
و كان يأمر أهله بالصلوة و الزكوة
اصرار حضرت اسماعيل(ع) بر نماز و زكات (انفاق)، نشان اهميت آن دو، در آيين آن حضرت بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 161 - 8
8 ـ اعتبار مالكيت خصوصى در آئين يهود
و أكلهم أمول الناس بالبطل
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از «اموال الناس» ثروتهاى شخصى مردم باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 20،21
20 ـ زكات از واجبات الهى در آيين يهود
و يؤتون الزكوة
21 ـ آيين يهود شامل دستورهايى تأمين كننده سعادت دنيا و آخرت
و اكتب لنا فى هذه الدنيا حسنة و فى الأخرة . .. للذين يتقون و يؤتون الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 13
13 - اَعمال عبادى و اجتماعى ، در بينش الهى داراى پيوندى تنگاتنگ اند .
يدعون ربّهم . .. و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 6
6 ـ همياريهاى ضد دينى در دنيا، در پى دارنده دشمنى و كينه توزى در آخرت خواهد شد.
كلما دخلت أمة لعنت أختها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 50 - 15
15 ـ وابستگى و تعصّب يهود ، نسبت به قوانين اجتماعى و دينى خويش
و لاحلّ لكم . .. فاتقوا اللّه و اطيعون
امر به تقوا و اطاعت پس از عنوان كردن تغيير برخى احكام، بيانگر انتظار جبهه گيرى و تعصب يهود در قبال احكام جديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 11،12،14
11 ـ ترك انديشه در احكام و شعاير دين اسلام ، ريشه استهزاى كافران نسبت به آن
اتخذوها هزواً و لعباً ذلك بانهم قوم لايعقلون
در برداشت فوق «لايعقلون»، فعلى متعدى گرفته شده و مفعول آن محذوف فرض شده است. يعنى لايعقلون الدين و الصلوة و ... .
12 ـ نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر ترك انديشه و تعقل در حقانيت دين و احكام و شعاير آن
ذلك بانهم قوم لايعقلون
14 ـ نگاه به دين اسلام با ديدى منطقى و عقلى ، مايه اطمينان به حقانيت ، شايستگى و بايستگى آن
اتخذوها هزواً و لعباً . .. ذلك بانهم قوم لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 98 - 11
11 ـ لزوم هجرت براى فراگيرى معارف دينى و احكام الهى
الّا المستضعفين . .. و لا يهتدون سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 110 - 17
17 ـ خداوند آموزگار مسيح در فراگيرى علوم ، معارف دين و كتب آسمانى
و اذ علمتك الكتب و الحكمة و التورية و الانجيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 2،4
2 - تلاوت آيات الهى ، تعليم كتاب آسمانى ، آموزش حكمت ( معارف و احكام دين و . . . ) و پاكسازى نسل ابراهيم و اسماعيل ( ع ) از آلودگى ها و ناخالصى ها ، از ويژگى هاى پيامبرى كه ابراهيم و اسماعيل ( ع ) خواستار بعثت او بودند .
ربنا وابعث فيهم رسولا منهم يتلوا عليهم ءايتك و يعلمهم الكتب و الحكمة و يزكّيهم
4 - دعا براى نيل فرزندان به فراگيرى معالم و احكام الهى و تربيت دينى امرى نيكو و شايسته است .
ربنا وابعث فيهم رسولا . .. و يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 151 - 11
11 - پيراستن مردم از آلودگى ها و تعليم قرآن ، احكام و معارف دين ، از وظايف اساسى مبلغان دين و از رؤوس برنامه هاى آنان است .
يتلوا عليكم ءايتنا و يزكيكم و يعلمكم الكتب و الحكمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 164 - 11
11 ـ پاكسازى جان ها و آموزش تعاليم دين ، دو مرحله از هدايت انسانها
يزكّيهم و يعلّمهم الكتب و الحكمة و ان كانوا من قبل لفى ضلال مبين
هدايت انسانها، كه مفهوم جمله «و ان كانوا . .. » دلالت بر آن دارد، بيانگر هدف كلّى بعثت است. بنابراين تلاوت و تزكيه و تعليم مى تواند مراحلى براى تحقق اين هدف، يعنى هدايت انسانها باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 23 - 1
1 ـ تفهيم معارف دينى به انسان هاى مستعد ، از سنت هاى خداوند
و لو علم اللّه فيهم خيرا لأسمعهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 31 - 16
16 ـ كوتاهى و تفريط در امور دينى و مسؤوليتها، گناه و بارى شوم بر دوش انسان است.
قالوا يحسرتنا على ما فرطنا فيها و هم يحملون أوزارهم على ظهورهم ألا ساء ما يزرون
بنابراين كه «ما در «ما فرطنا» موصوله و مرجع براى ضمير «فيها» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 269 - 7،9،11
7 ـ درك حقايق و معارفِ دينى ، تنها در پرتو خردِ ناب ميّسر است .
و من يؤت الحكمة . .. و ما يذّكّر الاّ اولوا الالباب
در برداشت فوق، «حكمت» به معناى معارف و حقايق دينى گرفته شده است.
9 ـ درك معارف و حقايق دينى و عمل به مقتضاى آن ، حكمتى خدادادى است .
يؤتى الحكمة من يشاء
با در نظر گرفتن ارتباط اين آيه با آيات سابق (كه درباره لزوم انفاق، مصالح و پيامدهاى نيك آن و نيز عوامل ترك انفاق و پيامدهاى شوم آن بود كه يكسره درباره احكام و معارف دينى است)، مى توان گفت كه مراد از حكمت، معارف و حقايق دينى است.
11 ـ شناخت و تفقه در دين ، حكمت است .
و من يؤت الحكمة
امام صادق (ع) در پاسخ سؤال از آيه فوق فرمود: ان الحكمة المعرفة و التفقه فى الدين
تفسير عياشى، ج 1، ص 151، ح 498 ; نورالثقلين، ج 1، ص 287، ح 1135.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 18،20،21
18 ـ باقى ماندگان در مراكز علمى ( براى تفقه در دين ) ، موظف به تعليم و هدايت مجاهدان مراجعت كننده از نبرد *
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم إذا رجعوا إليه
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه ضمير جمع فاعلى در «رجعوا» به جهادگران بازگردد نه به كسانى كه به تفقه در دين مى پردازند; يعنى، گروهى بايد براى جنگ بسيج شوند و گروهى ديگر در مركز باقى بمانند و كسب معرفت كنند تا هنگامى كه رزمندگان از جنگ باز مى گردند، به تعليم و هدايت آنان بپردازند.
20 ـ يعقوب بن شعيب گويد : قلت لأبى عبداللّه ( ع ) إذا حدث على الامام حدث كيف يصنع الناس قال : اين قول اللّه عزوجل : « فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين . . . » ;
به امام صادق (ع) گفتم: اگر براى امام حادثه [فوت ]پيش آمد، مردم [در مورد شناخت امام بعد] چه كنند؟ فرمود: كجاست سخن خداى عزوجل كه فرمود: چرا از هر گروهى يك عده كوچ نمى كنند تا در امر دين تفقه نمايند؟ [و امام را بشناسند] . .. ».
21 ـ عن ابى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزوجل : « فلولا من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين . . . « فامرهم ان ينفروا إلى رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) . . . ;
از امام صادق (ع) درباره سخن خداى عز و جل كه مى فرمايد: «چرا از هر گروهى يك عده كوچ نمى كنند تا در دين تفقه نمايند» روايت شده: خداوند آنان را امر فرموده كه به سوى رسول خدا (صلی الله علیه و آله) كوچ نمايند [و فقه را از وى فراگيرند ]. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 49 - 3
3 - قرآن كريم ، به تفهيمِ دقيقِ مطالب حساس براى مخاطبان خود ، عنايت دارد . *
و إن كانوا من قبل . .. من قبله
احتمال دارد تكرار «من قبل» به منظور حساس ساختن مخاطبان و توجه دادن آنها به اين نكته باشد كه انسان ها، در برخورد با حوادث شادى آفرين و غم آور، به سرعت، دچار تغيير مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 58 - 2
2 - تفهيم معارف و حقايق در قرآن ، با شيوه ها و مثال هاى گوناگون ، اتمام حجّتى بر انسان ها است . *
لاينفع الذين ظلموا معذرتهم . .. و لقد ضربنا للناس فى هـذا القرءان من كلّ مثل
احتمال دارد ذكرِ «و لقد ضربنا. ..» به دنبال اِعلام سودمند نبودن معذرت خواهى كافران در قيامت، به جهت يادآورى تمام شدن حجّت بر آنان،بعد از تفهيم حقايق، به وسيله قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 69 - 4
4 - تقليد در اصول دين و مبانى فكرى ، امرى ناپسند و غيرجايز
إنّهم ألفوا ءاباءهم ضالّين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 6
6 - مشروعيت تقيه و كتمان ايمان ، در دين موسى ( ع )
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمـنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 56 - 1
1 - كسانى كه بدون هيچ دليل و برهانى ، به مجادله و ستيزه جويى در آيات الهى ( دين ) بر مى خيزند ، در دل آنان نوعى كبر و خودبرتربينى نهفته است .
إنّ الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـهم إن فى صدورهم إلاّ كبر
«سلطان» به معناى حجت و برهان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 150 - 2
2 ـ پذيرش برخى از احكام دين و انكار برخى ديگر ، كفر به خدا و رسول و به منزله انكار تمامى آن دين است . *
إنّ الذين يكفرون باللّه و رسله و يريدون أن يفرقوا . .. أولئك هم الكفرون
با توجه به واژه رسول مى توان گفت: آيه شامل تبعيض در اعتقاد به احكام و رسالت يك دين نيز مى شود ; يعنى همانگونه كه انكار برخى از رسولان به منزله انكار همه پيامبران است، انكار برخى از تعاليم انبيا نيز انكار تمامى آن دين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 137 - 6،8،14
6 ـ ضرورت كاوش و دقّت در فرجام تكذيب كنندگان دين الهى
فانظروا كيف كان عاقبة المكذّبين
8 ـ هشدار به مردم از عاقبت و فرجام شوم تكذيب كنندگان دين خداوند
فانظروا كيف كان عاقبة المكذّبين
14 ـ وجود تكذيب كنندگان دين الهى در امت هاى گذشته
قد خلت من قبلكم سنن فسيروا فى الارض فانظروا كيف كان عاقبة المكذّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 138 - 6
6 ـ جهانگردى و تأمل در سرنوشت شوم گذشتگان ، زمينه اى براى پرهيز از تكذيب دين خداوند
فسيروا فى الارض فانظروا كيف كان عاقبة المكذّبين. هذا بيان للنّاس
اگر «هذا» اشاره به مطالب آيه قبل باشد، متعلق كلمه «بيان» چنين خواهد بود: هذا بيان للنّاس لئلاّ يرتكبوا الّذى ارتكبوه. يعنى مشاهده سرنوشت تكذيب كنندگان، روشنگر مردم است به اينكه مانند گذشتگان، آيات الهى را تكذيب نكنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 139 - 5
5 ـ توجّه به سنّت هاى الهى در فرجام شوم تكذيب كنندگان دين خداوند ، از ميان برنده هر گونه حزن و اندوه و سستى از جامعه ايمانى
فسيروا . .. فانظروا كيف كان عاقبة المكذّبين ... و لاتهنوا و لاتحزنوا
اگر جمله «و لا تهنوا . .. »، عطف بر جمله «فانظروا كيف ...» باشد، معناى اين دو آيه چنين مى شود: شما محزون نباشيد، عاقبت تكذيب كنندگانِ آيات الهى (دشمن شما مسلمانان)، نابودى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 13
13 ـ تظاهر به ديندارى ( ايمان ) و پنهان كردن كفر و تكذيب دين ، از اوصاف منافقان
مذبذبين بين ذلك
امام رضا(ع) در توضيح آيه فوق فرمود: . .. يظهرون الايمان و يسرون الكفر و التكذيب لعنهم اللّه.
تفسير عياشى، ج 1، ص 282، ح 294; نورالثقلين، ج 1، ص 565، ح 631.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 117 - 2
2 - نوح ( ع ) ، نگران تكذيب ارزش ها و تعاليم الهى از سوى مردم بود ; نه نگران تهديد خود او از سوى آنان .
قال ربّ إنّ قومى كذّبون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه شكوه نوح(ع) به درگاه خدا در پى تهديدهاى سخت مخالفان، از تكذيب گرى آنان بود نه از تهديدهاى آنها.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 32 - 2
2 - دروغ بستن به خدا و تكذيب قرآن و دين حق ، از خصوصيات كافران است .
فمن أظلم ممّن كذب على اللّه و كذّب بالصدق
مخاطبان آيه شريفه ـ به قرينه ذيل آيه (مثوًى للكافرين) ـ كافران مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 17
17- انكار حقايق دين از سوى كافران ، در قالب روشن فكرى و ارزش گرايى
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه ... فسيقولون هـذا إفك قديم
كافران با دعوى «لو كان خيراً» خود را ارزش خواه و با اتهام «هـذا إفك قديم» خود را روشن فكر و ضد ارتجاع معرفى مى كنند و با اين ادعاها، بدون تأمّل در حقايق قرآن (إذ لم يهتدوا به) به كفر و انكار مى پردازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 18 - 1
1 - تكذيب شدن دين و پيامبران الهى ، از سوى برخى از اقوام و ملت هاى پيش از ظهور اسلام
و لقد كذّب الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 4
4 - تناول از منافع به دست آمده از دين فروشى و كتمان معارف كتاب هاى آسمانى ، در حقيقت خوردن آتش و پركردن شكم از آن است .
و يشترون به ثمناً قليلا أولئك ما يأكلون فى بطونهم إلا النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 122 - 11
11 ـ پذيرش ولايت خداوند ، از بين برنده هر نوع سستى در انجام وظايف دينى
اذ همّت . .. و اللّه وليّهما
«و اللّه وليّهما»، با لحن اعتراض گونه اش (در حالى كه خداوند سرپرست و حمايت كننده شماست، سستى چرا؟) به اين نكته اشاره دارد كه پذيرش ولايت الهى و اعتقاد به آن، مانع از هر گونه سستى در راه انجام وظايف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 5
5ـ راه خدا ( احكام و معارف الهى ) از هرگونه كجى ، ناهنجارى و انحراف منزه است .
و يبغونها عوجًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 17 - 10
10ـ حقايق و معارف نازل شده از ناحيه خدا پيراسته از هر باطلى است .
أنزل من السماء ماء . .. فاحتمل السيل زبدًا رابيًا ... كذلك يضرب الله الحق و البـ
از آن جا كه حق به آبى تشبيه شده است كه از آسمان فرومى ريزد و در آن هنگام هيچ كفى همراه ندارد ، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 5 - 8
8 - استوارى و سامان بخشى ، ويژه دينى است كه بدون پيرايه باشد و مردم را به عبادت خالصانه و معتدل ، اقامه نماز و پرداخت زكات فرمان دهد .
و ما أُمروا إلاّ. .. و ذلك دين القيّمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 3 - 4
4- كافران ، در پى يافتن عيب و نقص در تعاليم الهى و اثبات نادرستى آنها هستند .
للكـفرين . .. و يبغونها عوجًا
عبارت «يبغونها عوجاً» (راه خدا را كج مى خواهند) مى تواند به اين معنا باشد كه كافران، در پى اين بودند كه در تعاليم آسمانى اعوجاج و نقصى بيابند وآن را برملا كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 24
24 ـ توبه مرتد و اهانت كننده به ارزش هاى الهى ، مايه رفع عذاب الهى از اوست .
فإن يتوبوا يك خيراً لهم و إن يتولوا يعذبهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 14
14ـ توحيد ، روح و ركن اصيل آيين ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب و يوسف ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم . .. ما كان لنا أن نشرك بالله من شىء
جمله «ما كان لنا . ..» توصيف «ملّة آباءى ...» مى باشد. تفسير و تبيين يك آيين به يكى از حقايق آن ، مى رساند كه حقيقت ياد شده ركن و پايه اصلى آن آيين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 12
12 - توحيد ، اساس و پايه آيين ابراهيم
ملة إبرهيم حنيفاً و ما كان من المشركين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 14
14ـ توحيد ، روح و ركن اصيل آيين ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب و يوسف ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم . .. ما كان لنا أن نشرك بالله من شىء
جمله «ما كان لنا . ..» توصيف «ملّة آباءى ...» مى باشد. تفسير و تبيين يك آيين به يكى از حقايق آن ، مى رساند كه حقيقت ياد شده ركن و پايه اصلى آن آيين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 14
14ـ توحيد ، روح و ركن اصيل آيين ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب و يوسف ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم . .. ما كان لنا أن نشرك بالله من شىء
جمله «ما كان لنا . ..» توصيف «ملّة آباءى ...» مى باشد. تفسير و تبيين يك آيين به يكى از حقايق آن ، مى رساند كه حقيقت ياد شده ركن و پايه اصلى آن آيين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 14
14ـ توحيد ، روح و ركن اصيل آيين ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب و يوسف ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم . .. ما كان لنا أن نشرك بالله من شىء
جمله «ما كان لنا . ..» توصيف «ملّة آباءى ...» مى باشد. تفسير و تبيين يك آيين به يكى از حقايق آن ، مى رساند كه حقيقت ياد شده ركن و پايه اصلى آن آيين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 6
6 ـ انكار نفوذ آموزه هاى قرآن در ميان دل و جان مردم ، از ترفند هاى منافقان و دشمنان دين
و إذا ما أنزلت سورة فمنهم من يقول أيّكم زادته هذه إيمناً
استفهام در جمله «أيّكم زادته . .. » استفهام انكارى و بيانگر نفى تأثيرگذارى آيات قرآن در دل و جان اهل ايمان است. قابل ذكر است كه ضمير «منهم» به منافقان برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 7
7- دخالت خداوند در تحولات تاريخ ، آن گاه كه دشمنان عليه دين توطئه و مكر كنند .
و إذا قيل لهم ماذا أنزل ربّكم قالوا أسـطر الأولين . .. قد مكر الذين من قبلهم فأت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 11 - 3
3 ـ دفع توطئه ها و تجاوزات دشمنان دين عليه مسلمانان در صدر اسلام ، از سوى خداوند
اذ همّ قوم . .. فكف ايديهم عنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 31
31 ـ خداوند ، حامى مؤمنان ، در برابر توطئه هاى يهوديان و دشمنان دين
كلما اوقدوا ناراً للحرب اطفأها اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 17
17- دلجويى و حمايت خداوند از مؤمنان ، در برابر توطئه هاى كافران دين ستيز
الذين كفروا . .. أضلّ أعمـلهم . و الذين ءامنوا ... كفّر عنهم سيّئاتهم و أصلح بال
از مجموع آيه شريفه، استفاده مى شود كه خداوند، در كنار تهديد و توبيخ كافران دين ستيز، در اين آيه به دلجويى و حمايت از مؤمنان راستين پرداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 30 - 7
7 ـ خداوند برهم زننده برنامه ها و توطئه هاى كافران عليه دين
و يمكرون و يمكر اللّه و اللّه خير المكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 28 - 15
15- اسطوره خواندن قرآن ، توطئه عليه دين الهى و انتخاب كفر ، اعمالى زشت و ناپسند
و إذا قيل لهم ماذا أنزل ربّكم قالوا أسـطر الأولين . .. قد مكر الذين من قبلهم ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - طارق - 86 - 15 - 1،4
1 - كافران همواره و به دقت ، در حال توطئه و چاره انديشى براى رويارويى با آيين الهى اند .
إنّهم يكيدون كيدًا
فعل مضارع «يكيدون» ـ به قرينه سياق آيه ـ بر استمرار دلالت دارد و «كيداً» مفعول مطلق و براى تأكيد است. آيات بعد بيانگر آن است كه مراد از ضمير «إنّهم»، كافران و مراد از «كيد» چاره سازى براى مقابله با برنامه هاى خداوند است.
4 - جدى نگرفتن هشدار هاى قرآن به معاد و شوخى قلمداد كردن آن ، دسيسه كافران در مقابله با آيين الهى
و ما هو بالهزل . إنّهم يكيدون كيدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 71 - 6
6 - رفاه زدگان كافر ، متوقع انعطاف پذيرى دين در برابر هوس ها و منافع ناحق آنان
و أكثرهم للحقّ كـرهون . و لو اتبع الحقّ أهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 9 - 7
7 - بايستگى توكل بر خدا و واگذارى كار ها به او ، براى رهبران جامعه اسلامى و مبلغان دينى
فاتّخذه وكيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 25 - 5
5 - عذاب غافلگيرانه تكذيب كنندگان پيامبران در گذشته ، تهديدى عليه دشمنان دين است .
كذّب الذين من قبلهم فأتيـهم العذاب من حيث لايشعرون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، در مقام تهديد و هشدارو عبرت آموزى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 14 - 5
5 - خداوند ، تكذيب گران دين و روى گردانان از آن و نهى كنندگان مردم از نماز را ، به عذاب خويش تهديد كرده است .
ألم يعلم بأنّ اللّه يرى
جمله «ألم يعلم. ..» در مقام تهديد و حاكى از كيفرهايى است كه نظارت خداوند، آن را به دلالت التزامى مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 34 - 1
1 - تكذيب كنندگان دين ، مورد نفرين و تهديد خداوند به عذاب و نابودى
و لـكن كذّب و تولّى . .. أولى لك فأولى
عبارت «أولى لك فأولى» ـ مانند «ويل لك» ـ براى تهديد و نفرين عليه ديگرى به كار مى رود و نوعاً كسانى مورد خطاب اين جمله قرار مى گيرند كه در معرض هلاكت اند و بدين وسيله ترغيب مى شوند كه خود را از اين مهلكه نجات دهند (برگرفته از مفردات راغب و تفاسير).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 35 - 1
1 - تكذيب گران دين ، مورد نفرين و تهديد خداوند به عذاب و نابودى
و لـكن كذّب و تولّى . .. ثمّ أولى لك فأولى
گفتنى است كه اين آيه، تأكيد براى آيه پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 15 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 17 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و نابودى
ثمّ نتبعهم الأخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 19 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 24 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 28 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 34 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 37 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 40 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 45 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 47 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 49 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 8 - 7
7 - حكم نافذ و قضاوت حكيمانه خداوند ، تهديدى براى تكذيب كنندگان دين و منكران قيامت
فما يكذّبك بعد بالدين . أليس اللّه بأحكم الحـكمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 13 - 4
4 - تكذيب كنندگان تعاليم هدايت گر دين و دستورات تقواپيشگىِ آن ، طغيان گر و مورد تهديد الهى اند .
ليطغى . .. أرءيت إن كذّب و تولّى
سياق آيات، بر تهديد دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 14 - 5
5 - خداوند ، تكذيب گران دين و روى گردانان از آن و نهى كنندگان مردم از نماز را ، به عذاب خويش تهديد كرده است .
ألم يعلم بأنّ اللّه يرى
جمله «ألم يعلم. ..» در مقام تهديد و حاكى از كيفرهايى است كه نظارت خداوند، آن را به دلالت التزامى مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 17 - 17،19
17- منكران معاد ، توجيه كنندگان كفر خويش ، با روشنفكر مآبى و اتهام ارتجاع به دين
فيقول ما هـذا إلاّ أسـطير الأوّلين
آيه بعد، گوينده «ماهـذا إلاّ. ..» را وعده به عذاب داده است. از اين نكته استفاده مى شود كه نسبت دادن «أساطير الأوّلين» به وعده هاى حق، نه از سر جهل و نادانى; بلكه به دليل كفر و گستاخى بوده است و با اين تعبير، كافران توجيه گر كفر خويش بوده اند.
19- پيشينه داشتن انديشه هاى دينى ، زمينه ارتجاعى شمرده شدن آن از سوى كافران *
فيقول ما هـذا إلاّ أسـطير الأوّلين
تعبير «الأولين» نشانگر پرسابقه بودن عقيده به معاد در ميان جوامع است و تعبير «أساطير»، اشاره به ارتجاعى بودن انديشه معاد دارد. قرين آمدن اين دو تعبير، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 68 - 7
7 - كافران فرو رفته در خرافات و شرك ، متهم كننده پيام انبيا به خرافه و افسانه
و قال الذين كفروا . .. إن هـذا إلاّ أسـطير الأوّلين
با توجه به اين كه وعده معاد و رستاخيز همواره از سوى پيامبران الهى مطرح مى شده است، مى توان گفت كه واژه «أوّلين» اشاره به آن بزرگواران دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 119 - 21
21 ـ اتهام بدعتگذارى و تجاوز به احكام دين الهى به اسلام و مسلمانان در تبليغات مشركان مكه
إن ربك هو أعلم بالمعتدين
كاربرد فعل تفضيل «أعلم» و تأكيد و حصر آن با «إن» و ضمير فصل «هو» در مواردى است كه مدعيان و منكرانى در برابر وجود داشته باشند. بدين معنى كه چه بسا مشركان، مسلمانان را به سبب پايبندى به احكام اسلام به بدعتگذارى متهم مى ساختند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 68 - 7
7 - كافران فرو رفته در خرافات و شرك ، متهم كننده پيام انبيا به خرافه و افسانه
و قال الذين كفروا . .. إن هـذا إلاّ أسـطير الأوّلين
با توجه به اين كه وعده معاد و رستاخيز همواره از سوى پيامبران الهى مطرح مى شده است، مى توان گفت كه واژه «أوّلين» اشاره به آن بزرگواران دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 135 - 2
2 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور اعلام به ثبات و قاطعيت عملى بر آيين خود در برابر كفار
قل يقوم اعملوا على مكانتكم إنى عامل فسوف تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 38 - 15
15 - فراگيرى دستورات الهى ، نسبت به مسائل فردى و اجتماعى ، عبادى ، سياسى و اقتصادى
و أقاموا الصلوة و أمرهم شورى بينهم و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 17
17- دين الهى ، ناظر بر همه شؤون زندگى و دربردارنده پيام هاى اجتماعى ، سياسى و معنوى
أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم تريهم ركّعًا سجّدًا
تعبير «أشدّاء. ..» ترسيمگر خط سياسى، «رحماء بينهم» بيانگر اخلاق اجتماعى و «تراهم ركعّاً...» بيانگر روح معنوى جامعه اسلامى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 29 - 2
2 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، استمراردهنده خط توحيد ابراهيمى در جامعه بشرى
و إذ قال إبرهيم . .. بل متّعت هـؤلاء و ءاباءهم حتّى جاءهم الحقّ و رسول مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 179 - 15
15 ـ ناآگاهان به معارف الهى ، بى خبران واقعى و مردمى غفلت زده اند .
أولئك هم الغفلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 74 - 15
15 - قلب و دل آدمى بايد منشأ بروز حقايق و معارف الهى بوده و خاستگاه علم و حكمت باشد .
و إن من الحجارة لما يتفجر منه الأنهر و إن منها لما يشقق فيخرج منه الماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 6
6 ـ بازيچه قرار دادن ارزش هاى دينى ، حرام است .
ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 47 - 4
4 - انكار دين الهى و مقابله با پيامبران ، بارزترين جرم
إنّ المجرمين فى ضلـل و سعر
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه وصف «المجرمين» ـ به صورت مطلق ـ بر كسانى اطلاق شده است كه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و دين الهى كفر ورزيده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 18 - 4
4 - تكذيب دين ، جرمى بزرگ و غير قابل بخشش
كذلك نفعل بالمجرمين
مقصود از «مجرمان»، همان «مكذّبان» است كه در اين سوره يازده بار ذكر شده است و چون تكذيب گران، محكوم به هلاكت اند; بنابراين جرم آنان (تكذيب دين)، بزرگ و غير قابل بخشش خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 1
1 - تحرير و نوشتن افكار و انديشه ها به عنوان كتاب الهى و قوانين دينى ، جرم و گناهى بزرگ ، و در پى دارنده عذاب الهى است .
فويل للذين يكتبون . .. فويل لهم ممّا كتبت أيديهم
كلمه «ويل» كلمه اى است كه انسان به هنگام گرفتار شدن به عذاب، آن رابر زبان جارى مى كند. بنابراين مراد از «فويل للذين ...» گرفتار شدن بدعتگذاران به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 45 - 1،2
1 ـ اهل ايمان وظيفه دار پايدارى در نبرد با دشمنان دين
يأيها الذين ءامنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا
«لقاء» مصدر «لقيتم» به معناى رو در رو شدن و برخورد كردن است و مراد از آن به مناسبت سياق آيه، برخورد نظامى، يعنى پيكار و نبرد، مى باشد.
2 ـ لزوم زياد ياد كردن خدا به هنگام رويارويى با دشمنان دين و نبرد با آنان
إذا لقيتم فئة فاثبتوا و اذكروا اللّه كثيرا
«اذكروا اللّه» مى تواند عطف بر «اثبتوا» باشد كه در حقيقت جواب شرط «إذا لقيتم» خواهد بود. بر اين مبنا مقصود، زياد ياد كردن خدا به هنگام نبرد است. همچنين «اذكروا ... » مى تواند جمله مستانفه باشد. در اين صورت زياد ياد كردن خدا برنامه اى است براى تمامى مراحل زندگى كه از مصاديق آن هنگام رويارويى با دشمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 46 - 3،4
3 ـ پرهيز از نزاع و اختلاف به هنگام رويارويى با دشمنان دين ، وظيفه اى ضرورى بر عهده مجاهدان
و لاتنزعوا
4 ـ نزاع و اختلاف اهل ايمان موجب سست شدن آنان در پيكار با دشمنان دين
و لاتنزعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 60 - 16
16 ـ نبرد با دشمنان دين ، از مصاديق « سبيل اللّه » است .
و ما تنفقوا من شىء فى سبيل اللّه يوف إليكم
سياق آيه حكايت از آن دارد كه از مصاديق «سبيل اللّه» جهاد با دشمنان دين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 3
3 ـ نابودى و ذلت دشمنان دين و چشيدن طعم پيروزى ، در گرو نبرد با آنان است .
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم و يخزهم و ينصركم عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 12 - 9
9 ـ مسلمانان صدر اسلام ، موظف بودند در صورت مشاهده طعن و توهين به دين الهى از سوى معاهدان مشرك ، با ايشان به پيكار برخيزند .
و إن نكثوا أيمنهم . .. و طعنوا فى دينكم فقتلوا أئمة الكفر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 119 - 9
9ـ جنيان نيز نظير انسانها ، مكلف به احكام الهى و موظف به پذيرش دين حقّند .
لأملأنّ جهنم من الجنة والناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 27،31
27 - استقامت و پايدارى در جنگ عليه دشمنان دين ، از مشخصه هاى ابرار
و لكن البر من . .. الصبرين فى البأساء و الضراء حين البأس
31 - مجاهدانى كه در نبرد با دشمنان دين استقامت مىورزند ، تقواپيشگان حقيقى هستند .
الصبرين . .. حين البأس ... أولئك هم المتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 25 - 14،21
14 - لزوم جهاد و پيكار بى امان با دشمنان دين و عدالت
و أنزلنا معهم الكتـب و الميزان . .. و أنزلنا الحديد
واژه «حديد» در آيه شريفه مجازاً در معناى جهاد و قتال به كار رفته است; يعنى، ما فرمان قتال با دشمنان را، به همراه پيامبران نازل كرديم.
21 - دين داران راستين ، كسانى اند كه به يارى خدا برمى خيزند و با دشمنان دين او به جهاد و پيكار مى پردازند ، در حالى كه او را نمى بينند .
من ينصره و رسله بالغيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 4
4 ـ اطلاع ناقص از تعاليم الهى ، زمينه گمراهى
الم تر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتب يشترون الضلالة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 78 - 10
10 ـ نسبت دادن خوبى ها به خدا و بدى ها به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( ثنويت ) ، نشانه دورى كامل از درك دقيق معارف الهى
فمال هؤلاء القوم لا يكادون يفقهون حديثا
مراد از «حديثا» به مناسبت مورد، معارف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 98 - 10
10 ـ ناآگاهى از معارف دينى با وجود امكان يادگيرى آن ، گناه و ستم بر خويشتن است .
ظالمى انفسهم . .. قالوا الم تكن ارض اللّه واسعة فتهاجروا فيها .. الّا المستضعفين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 155 - 16
16 ـ ناتوانى از درك معارف دين در نتيجه لجاج و كفر ، كافران را نزد خدا معذور نمى سازد .
بل طبع اللّه عليها بكفرهم
چنانچه مقصود از جمله «قلوبنا غلف» اين معنا باشد كه يهوديان واقعاً از درك تعاليم پيامبر اسلام و يا ديگر انبيا عاجز بودند و بر اين اساس خود را معذور مى پنداشتند، جمله «بل طبع اللّه» بيانگر اين نكته است كه ناتوانى يهود از درك سخنان پيامبر(صلی الله علیه و آله) نمى تواند عذرى در پيشگاه خداوند محسوب شود چون كفرورزى آنان عامل چنين وضعيتى براى آنان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 162 - 8
8 ـ خواسته هاى نابجا ، اعمال ناروا و رذايل اخلاقى يهود ، نشأت گرفته از جهل آنان و ناباورى ايشان نسبت به تعاليم دين
يسئلك أهل الكتب . .. لكن الرسخون فى العلم منهم و المؤمنون
توصيف صالحان يهود با عنوان عالمان ژرفنگر و مؤمنان واقعى، بيانگر اين حقيقت است كه جهل و ناباورى به تعاليم انبيا مايه گرايش عامه يهود به اعمال ناروا و رذايل اخلاقى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 95 - 11
11- روى گردانان از تكاليف و تعهدات الهى ، مردمى ناآگاه و بى توجه به پاداش هاى برتر خداوندى اند .
و لاتشتروا بعهد الله . .. إنما عند الله هو خير لكم إن كنتم تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 90 - 4
4 ـ مؤمنان واقعى ، حافظان حرمت احكام دينى و اجتماعى صادر شده از سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر جامعه اسلامى
و جاء المعذّرون . .. ليؤذن لهم
برداشت فوق بر اين مبناست كه «معذّرون» به معناى كسانى باشد كه داراى عذر موجه بوده و با اين وصف سر خود ترك جهاد نكرده اند ; بلكه نزد پيامبر(صلی الله علیه و آله) آمدند و عذر خويش را عرضه كردند تا رسماً اجازه دريافت كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 193 - 3
3 - نبرد با كافران ، تا حاكميت يافتن دين خدا در پهنه گيتى ، فرمان خداوند به اهل ايمان
و قتلوهم حتى لاتكون فتنة و يكون الدين للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 24 - 3
3 - بهرهورى انسان از مصنوعات خويش ، تنها در قلمرو قوانين فائق الهى بر نظام طبيعت
و له الجوار المنشـات فى البحر
خداوند با تعبير «له الجوار. ..» به انسان تذكر داده است كه اگر بشر مى تواند با ساخت وسايلى به بهرهورى بيشتر از دريا بپردازد، اين چيزى است كه در پرتو قوانين الهى حاكم بر ماده صورت مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 94 - 14
14 ـ تحكيم بيشتر پايه هاى حاكميت دين در جزيرة العرب ، در پرتو جهاد و پيروزى مؤمنان در جنگ تبوك
يعتذرون إليكم إذا رجعتم إليهم
با توجه به اينكه اين آيات در زمينه جنگ تبوك است كه به پيروزى مسلمانان انجاميد و از اينكه خداوند مى فرمايد پس از بازگشت از اين جنگ پيروز، متخلفان به عذرخواهى روى خواهند آورد مى توان گفت كه اين نبود مگر به خاطر ذلت و ضعفى كه در خود احساس مى كردند و قدرتى كه در مؤمنان مى ديدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 56 - 5
5 - مكتب حق در رويارويى با مخالفان ، همواره مورد حمايت خداوند بوده است .
انتقمنا منهم . .. فجعلنـهم سلفًا و مثلاً للأخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مسد - 111 - 3 - 3
3 - قيامت ، نزديك و گرفتارى ثروتمندان مخالف دين به آتش دوزخ ، حتمى است .
سيصلى
حرف «سين» در «سيصلى» در تهديد به كار رفته و بر حتمى بودن دلالت دارد (كشاف). در تفاوت «سين» و «سوف» گفته شده است: «سين» بر استقبال نزديك دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 3 - 7
7 - صحنه هاى هول انگيز قيامت و مجازات دين ستيزان ، امرى حتمى و تخلف ناپذير
اقتربت الساعة . .. و كذّبوا ... و كلّ أمر مستقرّ
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «و كلّ أمر مستقرّ» در ارتباط با «اقتربت الساعة» باشد و نظر به تكذيب گران پيامبر(صلی الله علیه و آله) داشته باشد كه قيامت نزديك شده و تهديدهاى الهى در مورد آنان محقق خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 77 - 9
9 ـ كفر و تكذيب دين ، داراى كيفر و پيامد قطعى و اجتناب ناپذير است .
فقد كذّبتم فسوف يكون لزامًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 15 - 6
6 - سوگند خداوند در تأكيد بر مؤاخذه حتمى تكذيب گران دين و مخالفان نماز ، هدايت و تقوا
لئن لم ينته لنسفعًا بالناصية
«لام» در «لئن. ..» لام قسم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 27 - 4
4 - حج ، يادگارى از شريعت حضرت ابراهيم ( ع )
و أذّن فى الناس بالحجّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 65 - 6
6 ـ بازيچه قرار دادن ارزش هاى دينى ، حرام است .
ليقولن إنما كنا نخوض و نلعب قل أباللّه و ءايته و رسوله كنتم تستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 3
3 - ارائه و نشر افكار خود به عنوان كتاب آسمانى ، داراى حرمتى شديدتر نسبت به تحرير و نوشتن آن
ثم يقولون هذا من عند اللّه
جمله «فويل للذين . ..» بيانگر حرمت نوشتن بافته هاى خويش به عنوان كتاب آسمانى است و جمله «يقولون ...» بيانگر حرمت نشر و ارائه آنهاست. از آن جا كه جمله دوم با حرف «ثم» آمده و «ثم» در اين جا براى تراخى رتبه اى است نه زمانى، دلالت مى كند كه: حرمت نشر و ارائه، از حرمت اصل كتابت شديدتر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 19
19 ـ حرمت سوداگرى با آيات الهى
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 35
35 ـ حرمت سوداگرى با آيات الهى و احكام دين
و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 4
4 ـ حرمت غلو در دين ، و لزوم كنترل احساسات مذهبى
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 77 - 3
3 ـ غلو در دين ( آميختن معارف الهى به گزافه هايى باطل ) امرى نكوهيده و حرام
لاتغلوا فى دينكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 92 - 1
1- سوگند مؤكد خداوند به ربوبيت خويش بر بازپرسى تمامى كافران و تجزيه گران دين
فوربّك لنسئلنّهم أجمعين
ضمير جمع غايب «لنسئلنّهم» هم مى تواند به كافرانى برگردد كه در چند آيه قبل از آن سخن به ميان آمد (. ..أزواجاً منهم) و هم مى تواند به «المقتسمين» اشاره داشته باشد. برداشت فوق بنابر هر دو احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 45 - 24
24 ـ احكام قضايى و قوانين الهى ، عادلانه و به دور از هرگونه ستم
و من لم يحكم بما أنزل اللّه فأولئك هم الظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 164 - 10،11،12
10 ـ خداوند آگاه كننده مردم به حقانيت معارف دين در قيامت
ثم إلى ربكم مرجعكم فينبئكم
11 ـ قيامت روز آگاهى عينى همگان به حقيقت معارف دين*
فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون
روشن است كه خداوند در دنيا حقانيت مسائل مورد اختلاف ميان اهل ايمان و شرك را بيان كرده است. بنابراين مى توان گفت خبر دادن «فينبئكم»، كنايه از كيفر دهى است، و يا مراد از آن آگاهى ويژه، يعنى آگاهى عينى و ملموس است. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
12 ـ مشركان در قيامت به حقانيت معارفى كه بر سر آن با اهل ايمان اختلاف داشتند، پى خواهند برد.
فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 7
7 - سست باوران در حقانيت وحى و معارف دينى ، محروم از هدايت و رحمت قرآن
و هدًى و رحمة لقوم يوقنون
در صورتى كه «قوم يوقنون» نظر به كسانى داشته باشد كه داراى يقين بالفعل هستند; از مفهوم آيه شريفه مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 12
12 ـ نكوهش خداوند از اهل كتاب به خاطر ترك انديشه و تعقل در حقانيت دين و احكام و شعاير آن
ذلك بانهم قوم لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 39 - 5
5- دستور هاى الهى ، حقايقى است مبتنى بر علم و آگاهى خداوند به نياز هاى تربيتى بشر
ذلك ممّا أوحى إليك ربّك من الحكمة
«حكمت» وقتى به خداوند نسبت داده شود، به معناى معرفت او به اشيا و به وجود آوردن آنها در نهايت اتقان است (مفردات
راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 56 - 9
9- معارف و احكام ارائه شده به پيامبران ، سراسر حق است .
و ما نرسل المرسلين . .. و يجـدل ... ليدحضوا به الحقّ
توصيف برنامه پيامبران و بشارت و انذار آنان به «الحقّ» گوياى آن است كه آنچه آنان مى گويند، همه، از حقّانيّت و تطبيق با واقعيّت هاى هستى برخوردار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 71 - 5
5 - بنيان دين ، نهاده شده بر شالوده حق و نه تمايلات هوس آلود كافران
و أكثرهم للحقّ كـرهون . و لو اتبع الحقّ أهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 3 - 3
3- كتاب تشريع و نظام تكوين ، هر دو بحق ، حكيمانه و متكى به عزت و توانمندى خداوند
تنزيل الكتـب من اللّه العزيز الحكيم . ما خلقنا السمـوت و الأرض
طرح مسأله حقانيت آفرينش آسمان و زمين و نظام تكوين ـ در پى بيان نزول كتاب از سوى خداوند عزيز و حكيم ـ مى تواند اشاره به همگونى و هماهنگى كتابِ تشريع با نظام تكوين، در حقانيت و استوارى و استحكام داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 28 - 4
4- قوانين حق شريعت ، تبلور هدايت الهى نسبت به خلق
أرسل . .. بالهدى و دين الحقّ
عطف «دين الحقّ» بر «الهدى» ممكن است عطف تفسيرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 5،7
5 - آيين ابراهيم ، آيينى نيكو و منزه از هرگونه شائبه باطل و ناهنجار
إن اللّه اصطفى لكم الدين
«اصطفاء» به معناى گزينش صفوه (خالص و نيكوى) هر چيزى است. «ال» در «الدين» عهد ذكرى و اشاره به آيين ابراهيم دارد.
7 - منزه بودن آيين ابراهيم از هرگونه باطلى و گزينش آن از سوى خدا دليل توصيه ابراهيم و يعقوب به پذيرش آن
و وصى بها إبرهيم . ... يبنى إن اللّه اصطفى لكم الدين فلاتموتن
تفريع جمله «لاتموتن . ..» بر «إن اللّه ...» به وسيله حرف «فاء» گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 28 - 1
1- خداوند ، فرستنده رسول خويش ( محمد (صلی الله علیه و آله) ) ، با دو ارمغانِ هدايت و دين حق
هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دين الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 6 - 6
6 - روح تبليغ دين ، تبيين حق براى مردم است ; نه اكراه ايشان به ايمان .
و ما أنت عليهم بوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 4،12
4 ـ روح دين ، تسليم شدن در برابر خداست .
انّ الدّين عند اللّه الاسلام
12 ـ اختلاف انگيزى در دين ، پس از درك حقيقت آن ، كفر است .
و ما اختلف . .. و من يكفر بايات اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 20 - 5
5 ـ محور آيين پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تسليم در برابر خداوند
فقل اسلمت وجهى . .. ءاسلمتم فان اسلموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 31 - 20
20 ـ تبعيّت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در نيكوكارى ، تقوا ، تواضع و خضوع ، موجب جلب محبّت خداوند
قل ان كنتم تحبّون اللّه فاتّبعونى يحببكم اللّه
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) درباره آيه فوق فرمود: على البرّ و التقوى و التواضع و ذلّة النّفس.
الدرّ المنثور، ج 2، ص 178.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 57 - 6
6 ـ ايمان و عمل صالح ، حقيقت پيروى از رسول الهى ( عيسى ( ع ) )
و اتبعنا الرسول . .. جاعل الذين اتبعوك ... و اما الذين امنوا و عملوا الصالحات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 64 - 14
14 ـ تسليم در برابر خدا ، روح اديان الهى
فقولوا اشهدوا بانّا مسلمون
از تمام دستورات گذشته (عبادت خدا، نفى شرك و . .. ) تعبير به تسليم شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 80 - 7
7 ـ توحيد و تسليم در برابر خداوند ، روح دعوت انبيا
و لا يأمركم ان تتّخذوا . .. ايأمركم بالكفر بعد اذ انتم مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 2،6
2 ـ عمل نمودن به ميثاق الهى ( ايمان به پيامبران و يارى كردن آنان ) ، دين خداوند است .
و اذ اخذ اللّه ميثاق . .. افغير دين اللّه يبغون
6 ـ تسليم در برابر خداوند ، حقيقت دين
افغير دين اللّه يبغون و له اسلم من فى السّموات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 15
15 ـ تسليم ، روح دين خداوند ( شريعت اسلام )
و نحن له مسلمون
گويا جمله «و نحن له مسلمون»، خلاصه اى از مطالب گذشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 124 - 5
5 - تقوا ، روح ديانت الهى و ارزشمندترين ارزش ها
إذ قال لقومه ألاتتّقون
ياد كرد تقوا، به عنوان نخستين پيام الياس(ع) به مردم خود، مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 3
3 - ارائه حق ، گوهر و قلمرو اصلى دين الهى
فلمّا جاءهم بالحقّ
مقصود از «حقّ» در آيه شريفه، دين و پيام الهى است. اين تعبير گوياى مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 41 - 4
4 - حمايت خداوند از مكتب حق ، وابسته به حيات پيامبران و رهبران الهى نيست .
فإمّا نذهبنّ بك فإنّا منهم منتقمون
خداوند مى فرمايد: حتى در صورت رحلت پيامبر(صلی الله علیه و آله) ما انتقام خويش را از مخالفان خواهيم گرفت. از اين نكته حمايت مستمر او از آيين حق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 22
22 ـ هر امتى برخوردار از شريعت و آيينى خاص از جانب خداوند
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
«شرعة» به معناى طريقى است كه به آب منتهى مى شود و مراد از آن دين و آيين است، چون آدمى را به كمال و حيات واقعى راهنمايى مى كند قابل ذكر است كه در برداشت فوق مخاطب «منكم»، همه انسانها دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 17 - 15
15ـ معارف و حقايق الهى همواره در خطر مشوب شدن و آميخته گشتن به امورى باطل است .
أنزل من السماء . .. فاحتمل السيل زبدًا رابيًا و مما يوقدون ... زبد مثله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 5 - 8
8 - دين و معارف الهى ، در معرض كج فهمى و تحريف معنوى با توطئه فريبكاران
و لايغرنّكم باللّه الغرور
برداشت ياد شده، به خاطر اين نكته است كه فريب خوردن انسان به وسيله فريبكاران درباره خداوند و دين او، مى تواند با تحريف معارف الهى و معرفى نادرست آن صورت پذيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 5 - 8
8 - دين و معارف الهى ، در معرض كج فهمى و تحريف معنوى با توطئه فريبكاران
و لايغرنّكم باللّه الغرور
برداشت ياد شده، به خاطر اين نكته است كه فريب خوردن انسان به وسيله فريبكاران درباره خداوند و دين او، مى تواند با تحريف معارف الهى و معرفى نادرست آن صورت پذيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 36
36 ـ مسؤولان قضايى و عالمان دينى ، در خطر دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى
و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 4 - 4
4 - برخوردارى از منش و خلق و خوى والا ، از شرايط مبلغان دينى و رهبران جامعه اسلامى
إنّك لعلى خلق عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 6
6 ـ پايبندى به ارزش هاى الهى و پرهيز از خيانت به دين ، داراى پاداشى عظيم نزد خداوند
لاتخونوا اللّه . .. أنما أمولكم و أولدكم فتنة و أن اللّه عنده أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 71 - 2،6،10
2 ـ اسيران جنگ بدر از خيانتكاران به دين خدا تا پيش از آن نبرد
و إن يريدوا خيانتك فقد خانوا اللّه من قبل
6 ـ كافران جنگ بدر به سبب خيانتهايشان به خدا و دين او ، مغلوب مجاهدان شده و گروهى از آنان به اسارت درآمدند .
فقد خانوا اللّه من قبل فأمكن منهم
امكان (مصدر امكن)، به معناى تسلط بخشيدن است. تفريع جمله «امكن منهم» بر «فقد خانوا» به وسيله حرف «فاء» دلالت مى كند بر اينكه خيانت كافران به دين خدا موجب شد كه خداوند آنان را در سيطره مسلمانان قرار دهد.
10 ـ علم و حكمت گسترده الهى ، پشتوانه وعده الهى به ناكامى خائنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دين الهى
فقد خانوا اللّه من قبل فأمكن منهم و اللّه عليم حكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 91 - 9،10،13
9 ـ لزوم خيرخواهى مؤمنان براى دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبر الهى
إذا نصحوا للّه و رسوله
10 ـ خيرخواهى براى دين و رهبر الهى ، تكليفى همگانى و ساقط نشدنى
ليس على الضعفاء . .. إذا نصحوا للّه و رسوله
برداشت فوق بدان دليل است كه جهاد در موارد ضعف، بيمارى و تهيدستى ساقط مى شود ولى «نصح» (خيرخواهى) ساقط نمى
شود.
13 ـ اشخاص معذور از جهاد ، در صورت خيرخواهى براى دين و رهبر جامعه اسلامى ، مصون از عذاب و كيفر تخلف از جنگ
الذين كفروا منهم عذاب أليم . .. ما على المحسنين من سبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 86 - 4
4ـ خير بودن منافع حلال و تجارت هاى عادلانه و سعادت آفرينى معارف و احكام الهى ، از تعاليم شعيب ( ع ) به مردم خويش
يـقوم . .. بقيّت الله خير لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 30 - 4
4- دين براى بشر ، خير محض است .
و قيل للذين اتّقوا ماذا أنزل ربّكم قالوا خيرًا
از آن جايى كه محتواى وحى و قرآن ـ كه خير محضند ـ دين است، استفاده مى شود كه دين نيز خير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 22 - 2،3
2 ـ آنان كه حقايق دينى را ناشنيده گيرند ، كرند و آنان كه حقايق دينى را بازگو نكنند ، لالند و آنان كه معارف الهى را درك نكنند ، فاقد عقلند .
إن شر الدواب عند اللّه الصم البكم الذين لايعقلون
3 ـ حق شنوايى و بيان حقايق و معارف دين و درك آنها ، از ملاك هاى ارزش و كرامت آدمى در پيشگاه خداوند
إن شر الدواب عند اللّه الصم البكم الذين لايعقلون
كلمه «دواب»، به معناى بهائم و يا جنبندگان، براى اشاره به اين است كه توصيف شدگان به منزله حيوانات هستند و ارزش نام انسان را ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 16 - 1
1 - نهى كنندگان از نماز و تكذيب گران دين ، مردمى خطاكار و دروغ گويند .
ينهى . .. كذّب ... ناصية كـذبة خاطئة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 100 - 7
7 ـ دشمنى برخى از اهل كتاب ( يهود ) ، با اسلام و مسلمين
يا ايها الذين امنوا ان تطيعوا فريقاً من الذين اوتوا الكتاب يردّوكم بعد ايمانكم ك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 118 - 23،25،27
23 ـ پاسدارى جامعه ايمانى از خطر نفوذ بيگانگان و دشمنان دين ، وظيفه و مسؤوليت همه اهل ايمان
يا ايها الذين امنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم
به نظر مى رسد هدف از دستور خداوند مبنى بر اينكه كافران را محرم اسرار قرار ندهيد، جلوگيرى از نفوذ آنان در جامعه اسلامى باشد.
25 ـ افشاگرى دسيسه و توطئه بيگانگان و دشمنان دين ، از آيات الهى است .
قد بدت البغضاء من افواههم . .. قد بيّنّا لكم الايات
27 ـ تعقّل و انديشه جامعه ايمانى ، ابزار شناسايى دشمنان دين و زمينه ساز پرهيز از توطئه هاى آنان
يا ايها الذين امنوا . .. قد بدت البغضاء من افواههم ... ان كنتم تعقلون
بنابر اينكه «ان كنتم تعقلون»، شرطى براى تمام مطالب ذكر شده در آيه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 10،15،16،17،19،22
10 ـ بروز شدّت كينه و خشم دشمنان دين نسبت به مؤمنان ، در گزيدن سر انگشتان خويش
عضّوا عليكم الأنامل من الغيظ
15 ـ ايمان جامعه اسلامى ، مورد خشم و كينه دشمنان دين
و تؤمنون بالكتب كلّه . .. و اذا خلوا عضّوا عليكم الانامل من الغيظ
16 ـ نفرين پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى نابودى دشمنان خشمگين دين و جامعه ايمانى
قل موتوا بغيظكم
17 ـ عنايت خاص خداوند ، بر حفظ سلامت جامعه ايمانى از گزند دشمنان دين
ودّوا ما عنتّم قد بدت البغضاء . .. و اذا خلوا عضّوا عليكم الانامل من الغيظ قل مو
افشاى كينه ها و دشمنيهاى كافران و ارائه راه حل براى مقابله با توطئه آنها، نشانه عنايت ويژه خداوند به مؤمنان است.
19 ـ علم و آگاهى همه جانبه خداوند ، به خشم و كينه اى كه دشمنان دين ، از اسلام و جامعه ايمانى به دل دارند .
عضوّا عليكم الانامل من الغيظ . .. انّ اللّه عليم بذات الصدور
22 ـ هشدار خداوند به دشمنان دين ، نسبت به عواقب توطئه هاى ايشان عليه جامعه اسلامى
و اذا خلوا عضّوا عليكم . .. انّ اللّه عليم بذات الصدور
جمله «ان اللّه . .. » پس از جمله «و اذا خلوا ... » در حقيقت هشدارى است به كافران كه نپندارند اگر در خفا عليه مسلمانان كينه توزى و توطئه مى كنند، خداوند آگاه به آن نيست; چرا كه خداوند نه تنها به جلسات مخفى آنان آگاه است، بلكه به درون سينه هاى آنان كه مخفيتر از جلسات سرى آنان است، نيز دانا مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 120 - 1،2،4،8
1 ـ ناخشنودى دشمنان دين ، حتى از اندك خير و خوشايندى براى مؤمنان
ان تمسسكم حسنة تسؤهم
2 ـ خشنودى دشمنان دين از گرفتارى اهل ايمان ، به حوادث بد و ناگوار
و ان تصبكم سيّئة يفرحوا بها
4 ـ افشاى بدخواهى هاى دشمنان دين نسبت به مسلمانان ، از جانب خداوند
ان تمسسكم حسنة تسؤهم
8 ـ صبر و پايدارى در برابر ناگوارى هاى ناشى از قطع رابطه دوستى با دشمنان دين ، عامل مصون ماندن جامعه ايمانى از كيد و خيانت آنان
لا تتخذوا بطانة من دونكم . .. و ان تصبروا و تتقوا لايضرّكم كيدهم شيئاً
در برداشت فوق، متعلق «تتقوا» به قرينه صدر آيه، پرهيز از دوستى با دشمنان گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 123 - 17
17 ـ هراس و سستى در رويارويى با دشمنان دين و عدم اتكا و توكّل بر خداوند ، نشانه بى تقوايى *
اذ همّت طائفتان منكم ان تفشلا . .. فاتّقوا اللّه لعلّكم تشكرون
جمله «فاتّقوا اللّه»، مى تواند تفريع براى تمامى مطالب سابق باشد; يعنى از سستى در جنگ و بى اعتقادى به ولايت خداوند و عدم توكّل بر او برحذر باشيد كه با تقواى الهى سازگار نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 125 - 12
12 ـ محروميّت از امداد هاى ويژه الهى در رويارويى با دشمنان دين ، پيامد بى صبرى و بى تقوايى
ان تصبروا و تتّقوا . .. يمددكم ربّكم بخسمة الاف من الملئكة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 140 - 22
22 ـ بى ايمانى و سستى در رويارويى با دشمنان دين ، موجب محروميّت از محبّت الهى
و لاتهنوا . .. و ليعلم اللّه الّذين امنوا ... و اللّه لايحبّ الظّالمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 148 - 1،2،9
1 ـ پذيرفته شدن دعاى همرزمان انبياى گذشته ، در پيكار با دشمنان دين
فاتيهم اللّه ثواب الدّنيا و حسن ثواب الاخرة
«ثواب الدّنيا»، مى تواند اشاره به پيروزى مجاهدان باشد كه با جمله «و انصرنا على القوم الكافرين» درخواست شده بود. و «ثواب الاخرة»، حكايت از برآورده شدن خواسته ديگر آنان دارد كه با جمله «و اغفرلنا ذنوبنا»، درخواست شده بود. زيرا ثواب آخرت در گرو آمرزش گناهان است.
2 ـ ثبات قدم ( پايمردى ) و پيروزى بر دشمنان ، پاداش دنيوى خداوند به مجاهدان صابر و نيايشگر
ربّنا . .. و ثبّت اقدامنا و انصرنا على القوم الكافرين. فاتيهم اللّه ثواب الدّنيا
9 ـ پيروزى بر دشمنان دين ، تنها از جانب خداست ; گر چه تمامى عوامل طبيعى آن فراهم باشد .
قال معه ربّيّون كثير فما وهنوا . .. فاتيهم اللّه ثواب الدّنيا
در آيه شريفه به كليّه عوامل پيروزى و نيز استقامت و پايمردى نيروها (فما وهنوا . .. ) اشاره شده است ; ولى در عين حال خداوند پيروزى مجاهدان را عطايى از جانب خويش مى شمارد. (فاتيهم اللّه).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 155 - 9
9 ـ گريز از ميدان كارزار با دشمنان دين ، لغزشى شيطانى
انّ الّذين تولّوا . . انّما استزلّهم الشّيطان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 167 - 8،13
8 ـ پيكار با دشمنا دين ( جهاد ابتدايى ) و دفاع در برابر هجوم آنان ( جهاد دفاعى ) ، دو تكليف الهى بر عهده جامعه ايمانى *
قاتلوا فى سبيل اللّه او ادفعوا
بنابر اينكه دعوت مطرح شده در آيه، بيان حكم جهاد باشد، نه دعوت براى حضور در نبردى خاص و مقطعى. بنابراين جمله «قاتلوا ... »، ناظر به جهاد ابتدايى و جمله «او ادفعوا» ناظر به جهاد دفاعى است.
13 ـ سرباز زدن از حضور در پيكار با دشمنان دين و دفاع از كيان اسلامى ، از نشانه هاى نفاق
و ليعلم الّذين نافقوا . .. لو نعلم قتالاً لاتّبعناكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 172 - 12
12 ـ نياز مبرم پيامبر (صلی الله علیه و آله) به نيرو هاى مجاهد براى مقابله با دشمن ، پس از نبرد احد
الّذين استجابوا للّه و الرسول من بعد ما اصابهم القرح
فراخوانى نيروهاى مجروح جنگ احد براى نبردى ديگر، چنانچه در شأن نزول آمده است، حكايت از نياز مبرم به نيروهاى مجاهد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 173 - 7،10
7 ـ اجتماع دشمنان دين براى نبرد با مؤمنان پيرو خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، موجب افزايش ايمان و اعتقاد آنان به حقّانيّت راهشان مى گردد .
الّذين قال لهم النّاس انّ النّاس قد جمعوا لكم . .. فزادهم ايماناً
مراد از ضمير فاعلى در «زادهم»، اجتماع دشمنان است كه از «انّ النّاس قد جمعوا لكم» استفاده مى شود. يعنى اجتماع مشركان براى نبرد، باعث افزونى ايمان پيروان خدا و رسول شد.
10 ـ لزوم توكّل به خداوند در مقابله با دشمنان مهاجم
و قالوا حسبنا اللّه و نعم الوكيل
بر شمردن صفات پسنديده مجاهدان حقيقى و تمجيد آنان از سوى خداوند، براى ترغيب ديگر مؤمنان به داشتن و تحصيل چنين حالات و صفات است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 175 - 7،12،17،18
7 ـ لشگريان كفر و شرك و دشمنان اسلام ، دوستان شيطانند .
انّ النّاس قد جمعوا لكم فاخشوهم . .. انّما ذلكم الشّيطان يخوّف اولياءه
برداشت فوق بر اين اساس است كه «كُم» از «يخوّف اولياءه» حذف شده باشد; يعنى «يخوّفكم اولياءه».
12 ـ مؤمنان نبايد از دشمنان دين ـ هر چند لشگرى انبوه باشند ـ هراسناك شوند .
انّ الناس قد جمعوا لكم فاخشوهم . .. فلاتخافوهم
17 ـ شجاعت و شهامت در برابر دشمنان دين ، از نشانه هاى ايمان و ويژگى مؤمنان
فلا تخافوهم و خافون ان كنتم مؤمنين
18 ـ ترغيب مؤمنان از سوى خداوند به رويارويى و جهاد با دشمنان دين
انّما ذلكم الشّيطان . .. فلا تخافوهم و خافون ان كنتم مؤمنين
جمله «اگر ايمان دارى از دشمنان دين نهراسيد»، خطاب به كسانى است كه مدعى ايمان هستند و به هدف ترغيب آنان به رويارويى با دشمن ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 176 - 12
12 ـ شناخت سنن الهى و توجّه به تدبير وى درباره مخالفان اسلام ، موجب رفع اندوه از عملكرد آنان
و لا يحزنك . .. يريد اللّه الّا يجعل لهم حظّا فى الاخرة
جمله «يريد اللّه . .. »، دالّ بر سنّت الهى در محروم كردن كافران از بهره هاى اخروى است و خداوند با شناساندن اين سنّت خويش، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را از غم و اندوه بازداشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 45 - 4
4 ـ مهاجمان به آيين و فرهنگ جامعه ايمانى ، دشمنان واقعى مسلمانان
و يريدون ان تضلوا السبيل. و اللّه اعلم باعدائكم
خداوند از آن جهت عالمان يهود را دشمن مسلمانان معرفى مى كند كه آنان در پى گمراهى مسلمانان هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 7،16
7 ـ اذعان به مالكيت خدا بر زمين و نفوذ مشيت او ، زمينه ساز مقاومت در برابر دشمنان دين است .
استعينوا باللّه و اصبروا إن الأرض للّه يورثها من يشاء
16 ـ ايمان به حاكميت خدا بر زمين ، صبر در برابر دشمنان دين و استعانت از خدا ، جلوه هايى از تقواپيشگى است .
و العقبة للمتقين
از بشارت ضمنى موسى(ع) به حاكميت يافتن بنى اسرائيل به شرط استعانت از خدا و پيشه كردن صبر و سپس بيان اين حقيقت كه «حاكميت سرانجام از آن تقواپيشگان است»، معلوم مى شود شرايط ذكر شده جلوه هايى بارز از تقواپيشگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 40 - 3
3 ـ باور اهل ايمان به سرپرستى خدا و يارى او ، مايه نهراسيدن آنان از دشمنان دين و اجراى فرمان جهاد
فإن تولوا فاعلموا أن اللّه موليكم نعم المولى و نعم النصير
جمله «فاعلموا . .. » علاوه بر رساندن مضمون خود به منظور تقويت روحيه مسلمانان براى جهاد با دشمنان فتنه انگيز ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 107 - 3
3 ـ به كارگيرى خانه خدا عليه دين خدا ، توسط منافقان
و الذين اتخذوا مسجداً . .. إرصاداً لمن حارب اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 42 - 1
1ـ امت هاى پيشين عليه پيامبران و برنامه هاى الهى ، توطئه مى كردند و براى مقابله با آنها به مكر و حيله مى پرداختند .
و قد مكر الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 3 - 2،3،4
2- كافران ، همواره درصدد جلوگيرى از راه خدا و در پى ممانعت از گسترش تعاليم الهى هستند .
للكـفرين . .. الذين ... و يصدّون عن سبيل الله
3- كافران ، همواره در پى كج جلوه دادن راه و تعاليم الهى هستند .
للكـفرين . .. الذين ... و يصدّون عن سبيل الله و يبغونها عوجًا
4- كافران ، در پى يافتن عيب و نقص در تعاليم الهى و اثبات نادرستى آنها هستند .
للكـفرين . .. و يبغونها عوجًا
عبارت «يبغونها عوجاً» (راه خدا را كج مى خواهند) مى تواند به اين معنا باشد كه كافران، در پى اين بودند كه در تعاليم آسمانى اعوجاج و نقصى بيابند وآن را برملا كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 13 - 3
3- اقوام كافر ، نه تنها تعاليم انبيا را نپذيرفتند ; بلكه تحمل ديندارى خود آنان را نيز نداشتند .
و قال الذين كفروا لرسلهم لنخرجنّكم من أرضنا أو لتعودنّ فى ملّتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 56 - 5
5 - مكتب حق در رويارويى با مخالفان ، همواره مورد حمايت خداوند بوده است .
انتقمنا منهم . .. فجعلنـهم سلفًا و مثلاً للأخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 3
3ـ بيماردلان منافق ، داراى كينه هاى عميق نسبت به دين و مؤمنان
أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغـنهم
«أضغان»، (جمع «ضغن») به معناى كينه هاى شديد و عميق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 17
17 ـ دنياطلبى و دلدادگى به مادّيات ، از عوامل سستى در مبارزه و رويارويى با دشمنان دين
حتّى اذا فشلتم و . .. منكم من يريد الدّنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 17
17 ـ نويد خداوند به حمايت از مسلمانان در برابر دشمنان دين با فراهم آوردن پيروزى با امداد هاى غيبى براى آنان
فعسى اللّه ان يأتى بالفتح او امر من عنده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 33 - 5
5- تكرار تاريخ در برخورد دشمنان اديان ، با اديان
كذلك فعل الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 124 - 6
6 ـ انكار نفوذ آموزه هاى قرآن در ميان دل و جان مردم ، از ترفند هاى منافقان و دشمنان دين
و إذا ما أنزلت سورة فمنهم من يقول أيّكم زادته هذه إيمناً
استفهام در جمله «أيّكم زادته . .. » استفهام انكارى و بيانگر نفى تأثيرگذارى آيات قرآن در دل و جان اهل ايمان است. قابل ذكر است كه ضمير «منهم» به منافقان برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 31
31 ـ خداوند ، حامى مؤمنان ، در برابر توطئه هاى يهوديان و دشمنان دين
كلما اوقدوا ناراً للحرب اطفأها اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 15
15- مشركانى كه قرآن را اسطوره مى خوانند و كسانى كه عليه دين الهى توطئه مى كنند ، با علماى دين برخورد تحقيرآميز و خوار كننده دارند .
و إذا قيل لهم ماذا أنزل ربّكم قالوا أسـطر الأولين . .. قد مكر الذين من قبلهم ...
حضور عالمان در قيامت هنگام مؤاخذه مشركان و اعلام اين نكته از آنان كه: خوارى و بدى روز قيامت براى كافران است، مى تواند حكايت كننده اين نكته باشد كه: آنان در دنيا، مورد برخورد اهانت آميز افراد ياد شده قرار گرفته بوده اند. لازم به ذكر است كه مراد از «أُوتوا العلم» به تناسب موضوع (قرآن و تعاليم اديان آسمانى)، مى تواند علماى دين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 150 - 23
23 ـ پرستش غير خدا ، دشمنى با دين و رسولان الهى است .
فلا تشمت بى الأعداء
مراد از «الأعداء» پرستشگران غير خدا هستند و هارون آنان را دشمنان دين و رسالت دانست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 50 - 6
6 - دشمنى بى دليل با دين خدا و كتاب هاى آسمانى ، بدترين نوع گمراهى
و من أضلّ ممّن اتّبع هويه
مصداق مورد نظر در آيه، هواپرستانى اند كه با قرآن و تورات به مبارزه برخاسته و بدون دليل آنها را به سحر متهم ساختند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 10
10ـ گرايش دادن اشراف به توحيد و معارف دين ، هرگز مجوز طرد مؤمنان محروم و تهى دست نيست .
و ما أنا بطارد الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 57 - 10
10 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها مأمور فراخواندن مردم به راه خدا و دين الهى بود و نه مجبور ساختن آنان به پذيرش آن .
و ما أرسلنـك إلاّ مبشّرًا و نذيرًا . .. إلاّ من شاء أن يتّخذ إلى ربّه سبيلاً
از اين كه خداوند در آيه قبل رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) را، منحصر به انذار و بشارت دانست و در آيه مورد بحث، انسان را در انتخاب راه الهى آزاد گذاشت، مى توان استفاده كرد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) حق نداشت مردم را به پذيرش دين مجبور كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 1،10
1 - در صورت دعوت از مجادله گران درباره خدا براى پيروى از تعاليم آسمانى ، آنان ، خود را پيروِ آيين نياكان شان معرفى مى كنند .
الناس من يجـدل فى اللّه بغير علم . .. و إذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل اللّه قالوا
10 - پاسخ منفى دادن به فراخوان عمل به تعاليم دين آسمانى ، به بهانه پيروى از آيين نياكان ، جاهلانه و مجادله اى بدون دليل است .
و من الناس من يجـدل فى اللّه بغير علم و لا هدًى و لا كتـب منير . و إذا قيل لهم ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 40 - 13
13 - سنت الهى در حفظ شريعت و ديانت ، از طريق دفاع و مجاهدت هاى مردمان
و لولا دفع اللّه الناس بعضهم ببعض . .. و مسـجد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 20 - 10
10 - شتاب در كار خير و در دفاع از دين و مبلغان دينى ، كارى است شايسته و بايسته .
و جاء من أقصا المدينة رجل يسعى قال يـقوم اتّبعوا المرسلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 23 - 4
4 - دفاع از عقايد مذهبى و شرك آميز مردم ، از حيله ها و نيرنگ هاى صاحبان زر و زور ، براى مبارزه با دعوت توحيدى نوح ( ع )
و قالوا لاتذرنّ ءالهتكم و لاتذرنّ ودًّا . .. و نسرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 20 - 10
10 - شتاب در كار خير و در دفاع از دين و مبلغان دينى ، كارى است شايسته و بايسته .
و جاء من أقصا المدينة رجل يسعى قال يـقوم اتّبعوا المرسلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 42 - 8
8ـ آگاهى خداوند به عملكرد و دستاورد انسانها ، زمينه ساز اقتدار او بر خنثى كردن مكر ها و توطئه هاى ايشان عليه پيامبران و برنامه هاى الهى
فلله المكر جميعًا يعلم ما تكسب كل نفس
جمله «يعلم . ..» به منزله تعليلى است براى «فلله المكر جميعاً» و اشاره به ريشه و خاستگاه اين حقيقت دارد كه مكرها و توطئه هاى كافران عليه برنامه هاى الهى بى اثر است و همه برنامه ها در اختيار خداوند است ; يعنى، چون خداوند از اعمال و رفتار انسانها آگاه است، مكر و نقشه هاى ايشان بر او مخفى نمى ماند و لذا به خوبى مى تواند آنها را خنثى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 42 - 8
8ـ آگاهى خداوند به عملكرد و دستاورد انسانها ، زمينه ساز اقتدار او بر خنثى كردن مكر ها و توطئه هاى ايشان عليه پيامبران و برنامه هاى الهى
فلله المكر جميعًا يعلم ما تكسب كل نفس
جمله «يعلم . ..» به منزله تعليلى است براى «فلله المكر جميعاً» و اشاره به ريشه و خاستگاه اين حقيقت دارد كه مكرها و توطئه هاى كافران عليه برنامه هاى الهى بى اثر است و همه برنامه ها در اختيار خداوند است ; يعنى، چون خداوند از اعمال و رفتار انسانها آگاه است، مكر و نقشه هاى ايشان بر او مخفى نمى ماند و لذا به خوبى مى تواند آنها را خنثى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 99 - 5
5 ـ ايمان نياوردن گروه هاى بسيارى از انسان ها ، نشان آزادى آدميان و مجبور نبودنشان از سوى خداوند در پذيرش دين الهى است .
و لو شاء ربك لأمن من فى الأرض كلهم جميعاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 8 - 6
6 - سرآمدبودن داورى هاى خداوند و حكيمانه بودن آن ، دليل ضرورى بودن ارشاد هاى دينى است .
فما يكذّبك بعد بالدين . أليس اللّه بأحكم الحـكمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 159 - 1،2
1 - كتاب هاى آسمانى ، حاوى احكام و معارف دينى و در بردارنده دلايلى روشن بر حقانيت آنها
ما أنزلنا من البينت و الهدى من بعد ما بينه للناس فى الكتب
2 - خداوند ، احكام و معارف دينى و دلايل حقانيت آنها را نازل كرده و در كتاب هاى آسمانى بيان داشته است .
ما أنزلنا من البينت و الهدى من بعد ما بينه للناس فى الكتب
«هدى» به معناى هدايت كننده است و مقصود از آن در آيه شريفه احكام و معارف دين مى باشد. «بينات» به معناى دلايل روشن است و مراد از آن در آيه، دلايل و براهينى است كه براى معارف و احكام دينى ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 42 - 5
5 - دلجويى خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و حاميان دين ، در قبال توطئه گران
فالذين كفروا هم المكيدون
كافران، عليه دين و پيامبر(صلی الله علیه و آله) توطئه مى كنند; ولى خداوند اطمينان داده است كه تنها اشخاصى كه در اين ميان ضرر مى كنند، خود كافران اند; نه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 9
9 - دنياگرايى خطرى بزرگ براى عالمان دينى و آگاهان به كتب آسمانى
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب و يشترون به ثمناً قليلا . .. لهم عذاب الي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 2
2 - كسانى كه احكام و معارف كتاب هاى آسمانى را كتمان كرده اند تا بدين وسيله به متاع دنيا برسند ، در قيامت به عذاب دردناكى گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 1 - 20
20 - داشتن روابط سرّى و دوستانه با دشمنان دين ، رفتن به بيراهه و حركتى بى فرجام است .
و من يفعله منكم فقد ضلّ سواء السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 23 - 1
1 ـ حرمت ايجاد پيوند دوستى با كافران و دشمنان دين
يأيها الذين ءامنوا لا تتخذوا . .. أولياء إن استحبوا الكفر على الإيمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 10،11
10 - آيين ابراهيم ، پايه و اساس دين اسلام است .
قل بل ملة إبرهيم حنيفاً
11 - ابراهيم ( ع ) ، نه بر آيين يهود و نه بر آيين نصارا .
قالوا كونوا هوداً أو نصرى تهتدوا قل بل ملة إبرهيم حنيفاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 14
14 - آيين ابراهيم ، پايه و اساس همه اديان الهى
ملة إبرهيم حنيفاً . .. قولوا ءامنا باللّه و ما أنزل إلينا و ما أنزل إلى إبرهيم .
جمله «بل ملة إبراهيم . ..» بيان مى دارد كه تنها آيين بايسته پذيرش، آيين ابراهيم است و آيه مورد بحث ايمان به همه پيامبران و كتابها، معارف و احكام نازل شده بر آنان را ضرورى دانسته است. مقايسه اين دو معنا نشان مى دهد كه اساس همه اديان پس از ابرهيم(ع)، همان آيين ابراهيم بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 5
5 - ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب ( ع ) و نوادگان او ، نه يهودى بودند و نه نصرانى
أم تقولون . .. كانوا هوداً أو نصرى
جمله «أم تقولون . ..» در بردارنده استفهام انكارى توبيخى است; يعنى، چنين پندارى هست ولى پندارى باطل و ناصواب مى باشد و معتقدان به آن سزاوار ملامت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 65 - 2،3،7
2 ـ محاجه يهود و نصارا درباره آيين ابراهيم ( ع )
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم
از جمله «و ما انزلت . .. »، معلوم مى شود محاجّه و نزاع، درباره آيين ابراهيم بوده است.
3 ـ نصارا ، ابراهيم ( ع ) را نصرانى و يهوديان ، او را يهودى مى پنداشتند .
لم تحاجّون فى ابرهيم و ما انزلت التورية و الانجيل
7 ـ نزول تورات و انجيل پس از ابراهيم ( ع ) ، دليل بطلان ادعاى يهودى يا نصرانى بودن آن حضرت
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم و ما انزلت التورية و الانجيل الاّ من بعده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 66 - 5،6
5 ـ آگاهى كامل خداوند از آيينى كه حضرت ابراهيم ( ع ) بدان متديّن بود .
و اللّه يعلم و انتم لا تعلمون
6 ـ جهل اهل كتاب به آيينى كه حضرت ابراهيم ( ع ) بدان متديّن بود .
و اللّه يعلم و انتم لا تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 67 - 1،2،3،4،6،7،10
1 ـ ابراهيم ( ع ) ، نه يهودى بود ، نه نصرانى .
ما كان ابراهيم يهوديّاً و لا نصرانيّاً
2 ـ يهود ، مدّعى يهوديت ابراهيم ( ع ) و نصارا ، مدّعى نصرانيّت او بودند .
يا اهل الكتاب . .. ما كان ابراهيم يهوديّاً و لا نصرانياً
3 ـ ادعاى يهوديّت ابراهيم ( ع ) ، حجت يهود بر حقانيّت خويش در مقابل نصارا *
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم . .. ما كان ابراهيم يهوديّاً و لا نصرانيّاً
4 ـ ادعاى مسيحيّت ابراهيم ( ع ) ، حجت نصارا براى حقّانيت خويش در مقابل يهوديان *
يا اهل الكتاب لم تحاجّون فى ابرهيم . .. ما كان ابراهيم يهوديّاً و لا نصرانيّاً
6 ـ ابراهيم ( ع ) ، حنيف ( گرويده به حق ) و تسليم در برابر خداوند بود .
و لكن كان حنيفاً مسلماً
7 ـ ابراهيم ( ع ) ، هرگز مشرك نبود .
و ما كان من المشركين
10 ـ ابراهيم ( ع ) بر آيين محمّد (صلی الله علیه و آله)
و لكن كان حنيفاً مسلماً
اميرالمؤمنين (ع) درباره «و لكن كان حنيفاً مسلماً» مى فرمايد: كان على دين محمّد (صلی الله علیه و آله).
تفسير عياشى، ج 1، ص 177، ح 60 ; بحارالانوار، ج 12، ص 11، ح 29.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 68 - 4
4 ـ بيگانگى يهود و نصارا از آيين حضرت ابراهيم ( ع ) ( تسليم بودن در برابر خدا )
انّ اولى الناس بابرهيم لَلّذين اتّبعوه
جمله «ان اولى . .. »، تعريضى است به يهود و نصارا كه چنين نيستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 95 - 2،4
2 ـ دعوت خداوند از مردم ، براى پيروى از آيين ابراهيم ( ع )
فاتّبعوا ملّة ابراهيم حنيفاً
4 ـ حلّيت كليه خوردنى ها در آيين ابراهيم ( ع )
كُلُّ الطعام كان حلا لبنى اسرائيل . .. فاتّبعوا ملّة ابراهيم
بنابراينكه استثناء در «الاّ ما حرّم» استثناء منقطع باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 98 - 2
2 ـ كفر اهل كتاب به آيات الهى ( انكار حليّت خوردنى ها قبل از نزول تورات در آيين ابراهيم و انكار تقدّم تاريخى بناى كعبه )
كل الطعام . .. قل يا اهل الكتب لم تكفرون بايات اللّه
مراد از «ايات اللّه»، مضامينى است كه در آيه هاى قبل بيان شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 161 - 9
9 ـ آيين اسلام، آيين ابراهيم است.
دينا قيما ملة إبرهيم
«ملة إبراهيم» بدل براى «دينا قيما» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 120 - 8
8- « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله : « إن إبراهيم كان أمة قانتاً لله حنيفاً » : و ذلك انه على دين لم يكن عليه أحد غيره فكان أمة واحدة و أما « قانتاً » فالمطيع و أما الحنيف فالمسلم . . . ;
از امام باقر(ع) در باره سخن خدا «إن ابراهيم كان أُمّة قانتاً لله حنيفاً» روايت شده است: امت بودن ابراهيم(ع) به خاطر آن است كه او بر دينى بود كه هيچ كس غير او بر آن دين نبود و اما «قانتاً» به معناى مطيع است و اما حنيف به معناى مسلم مى باشد. ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 8
8- داشتن انديشه و آيين درست و بى انحراف ( توحيدى ) ، ويژگى اصلى و برجسته حضرت ابراهيم ( ع ) بود .
ملّة إبرهيم حنيفًا و ما كان من المشركين
از اينكه خداوند از ميان اوصاف چهارگانه اى كه براى ابراهيم(ع) در آيات پيش بيان داشت، وصف «حنيف» را ملاك پيروى پيامبر(صلی الله علیه و آله) از ايشان قرار داد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 83 - 3
3 - تداوم خط فكرى و مكتبى نوح ( ع ) ، از سوى ابراهيم ( ع ) و اشتراك دين آنان در اصول و مبانى
و إنّ من شيعته لإبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 4،13
4 - نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ( ع ) و پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، پيامبران اولواالعزم و داراى شريعت
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و موسى و عيسى
13 - شرايع آسمانى ، منحصر در شريعت نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ( ع ) و پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) است .
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و عيسى
از اين كه خداوند به يادآورى شريعت هاى ياد شده بسنده نموده، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 34 - 8
8 ـ پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از ابراهيم ( ع ) و ابراهيم ( ع ) از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دين و سنّت پيامبر (صلی الله علیه و آله) همان دين و سنّت ابراهيم ( ع )
ذريّة بعضها من بعض
رسول اللّه (صلی الله علیه و آله): . .. لأنّى من ابراهيم و ابراهيم منّى، دينه دينى و سنّته سنّتى و انا افضل منه، و فضلى من فضله و فضله من فضلى و تصديق قولى قول ربى «ذرية بعضها من بعض».
محاسن برقى، ج 1، ص 152 ; ح 74 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 169، ح 33.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 5
5 - ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب ( ع ) و نوادگان او ، نه يهودى بودند و نه نصرانى
أم تقولون . .. كانوا هوداً أو نصرى
جمله «أم تقولون . ..» در بردارنده استفهام انكارى توبيخى است; يعنى، چنين پندارى هست ولى پندارى باطل و ناصواب مى باشد و معتقدان به آن سزاوار ملامت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 5
5 - دين فطرى ، دينى ثابت و استوار است .
فأقم وجهك للدين حنيفًا فطرت اللّه التى . .. فأقم وجهك للدين القيّم
«ال» در «الدين» در اين آيه، ممكن است عهد بوده و اشاره به دينى داشته باشد كه در آيه سى همين سوره از آن سخن گفته شده است. بنابراين «القيّم» صفت دين فطرى مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 5
5 - ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب ( ع ) و نوادگان او ، نه يهودى بودند و نه نصرانى
أم تقولون . .. كانوا هوداً أو نصرى
جمله «أم تقولون . ..» در بردارنده استفهام انكارى توبيخى است; يعنى، چنين پندارى هست ولى پندارى باطل و ناصواب مى باشد و معتقدان به آن سزاوار ملامت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 5
5ـ اسحاق و يعقوب ( ع ) ، پيامبرانى پيرو شريعت پدرشان ابراهيم ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 15
15 - از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرمود : « ان الحنيفة هى الاسلام ;
]آيين [ حنيف، همان آيين اسلام است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 99 - 3
3 ـ دين اسلام ، « سبيل اللّه » است .
لم تصدّون عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 34
34 ـ اسلام ، نام رسمى دين خاتم پيامبران
و رضيت لكم الاسلم ديناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 161 - 9
9 ـ آيين اسلام، آيين ابراهيم است.
دينا قيما ملة إبرهيم
«ملة إبراهيم» بدل براى «دينا قيما» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نصر - 110 - 2 - 3
3 - اسلام ، تنها دين قابل انتساب به خداوند است .
دين اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 5
5 - ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب ( ع ) و نوادگان او ، نه يهودى بودند و نه نصرانى
أم تقولون . .. كانوا هوداً أو نصرى
جمله «أم تقولون . ..» در بردارنده استفهام انكارى توبيخى است; يعنى، چنين پندارى هست ولى پندارى باطل و ناصواب مى باشد و معتقدان به آن سزاوار ملامت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 22،25
22 ـ هر امتى برخوردار از شريعت و آيينى خاص از جانب خداوند
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
«شرعة» به معناى طريقى است كه به آب منتهى مى شود و مراد از آن دين و آيين است، چون آدمى را به كمال و حيات واقعى راهنمايى مى كند قابل ذكر است كه در برداشت فوق مخاطب «منكم»، همه انسانها دانسته شده است.
25 ـ شرايط و مقتضيات خاص هر امت ، دليل ارائه شريعت هاى متعدد از جانب خداوند
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
ظاهراً «منكم» متعلق به «جعلنا» است و اشاره به ريشه تعدد شرايع دارد. يعنى اختصاص هر امتى از شما مردم به شريعتى خاص، برخاسته از خصلتهاى خودتان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 47 - 3
3 ـ دين و شريعت آسمانى براى تمامى امت ها در همه اعصار ، وجود داشته است .
و لكل أمة رسول فإذا جاء رسولهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 4
4 - خداوند ، به آيين پيامبران خويش از همگان آگاهتر است .
قل ءأنتم أعلم أم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 19 - 3
3 ـ توحيد و يكتاپرستى ، دين مشترك جوامع بشرى نخستين
و ما كان الناس إلا أمة وحدة فاختلفوا
«امت» به هر جمعيتى كه امر واحدى آنان را گرد هم آورده باشد گفته مى شود. مراد از آن امر واحد ـ كه جوامع بشرى نخستين را گرد هم آورد و از ايشان يك امت تشكيل داد ـ به قرينه آيه قبل، توحيد و يكتاپرستى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 2
2 ـ تشريع امر به معروف و نهى از منكر ، در آيين اهل كتاب
من اهل الكتب . .. يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر
ظاهر اين است كه اوصاف مذكور براى اهل كتاب، با وصف اهل كتاب بودن آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 10،11
10 ـ اهل مدين در زمان شعيب داراى آيينى غير الهى
أو لتعودن فى ملتنا
11 ـ مؤمنان به شعيب ( ع ) پيش از ايمان به وى هم مسلك با مردم مدين در پيروى از آيين غير الهى
أو لتعودن فى ملتنا
عَوْد (مصدر لتعودن) به معناى بازگشتن است. بنابراين «لتعودن» دلالت مى كند كه مؤمنان به شعيب(ع) تا پيش از ايمان به وى
با مردم مدين هم مسلك بودند. قابل ذكر است كه اطلاق اين معنا بر شعيب(ع) از باب تغليب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 96 - 2
2- آيين شرك و عقيده به وجود خدايى جز الله ، دين غالب و آيين مردم مكه بود .
و أعرض عن المشركين . .. الذين يجعلون مع الله إلـهًا ءاخر
بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 5،6،7
5 - آيين ابراهيم ، آيينى نيكو و منزه از هرگونه شائبه باطل و ناهنجار
إن اللّه اصطفى لكم الدين
«اصطفاء» به معناى گزينش صفوه (خالص و نيكوى) هر چيزى است. «ال» در «الدين» عهد ذكرى و اشاره به آيين ابراهيم دارد.
6 - آيين ابراهيم ( تسليم خدا بودن ) ، آيين برگزيده خداوند
إن اللّه اصطفى لكم الدين
7 - منزه بودن آيين ابراهيم از هرگونه باطلى و گزينش آن از سوى خدا دليل توصيه ابراهيم و يعقوب به پذيرش آن
و وصى بها إبرهيم . ... يبنى إن اللّه اصطفى لكم الدين فلاتموتن
تفريع جمله «لاتموتن . ..» بر «إن اللّه ...» به وسيله حرف «فاء» گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 3،17
3 ـ تنها دين پذيرفته شده نزد خداوند اسلام ( تسليم بودن در برابر خدا ) است .
انّ الدّين عند اللّه الاسلام
17 ـ تسليم از روى اعتقاد و باور قلبى ، تنها دين پذيرفته شده نزد خداوند
انّ الدّين عند اللّه الاسلام
امام باقر (ع) درباره آيه فوق فرمود: يعنى الدّين فيه الايمان.
تفسير عياشى، ج 1، ص 166، ح 22 ; نورالثقلين، ج 1، ص 323، ح 68.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 70 - 15
15 ـ كردار نارواى بنى اسرائيل على رغم انتساب آنان به دين يهود ، دليل كارساز نبودن انتساب ظاهرى به اديان الهى در سعادت انسان
إنّ الذين ءامنو و الذين هادوا . .. فريقاً كذبوا و فريقاً يقتلون
در آيه قبل بيان شد كه «ان الذين . ..» اشاره دارد به اين كه مجرد انتساب به اديان الهى در سعادت آدمى كارساز نمى باشد و اين آيه به منزله برهانى بر آن حقيقت است، يعنى انتساب يهود و نصارا به يهوديت و نصرانيت چگونه مى تواند مايه سعادت آنان باشد با اينكه پيامبران راتكذيب كردند و گروهى از آنان را كشتند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 71 - 5
5 ـ بنى اسرائيل ، مردمى مغرور به نژاد و دين خويش
لقد اخذنا ميثق بنى اسرءيل . .. و حسبوا الا تكون فتنة
بسيارى از مفسران برآنند كه ريشه اعتقاد بنى اسرائيل (رهايى از آزمون و مجازات الهى) اين بوده كه آنان از نسل اسرائيل هستند و به يهوديت و يا نصرانيت منتسب مى باشند. آيه 69 كه مجرد انتساب به دين را كارساز در سعادت نمى دانست، مى تواند اشاره به اين نظريه داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 15 - 5
5 - پايبند ماندن بنى اسرائيل بر آيين توحيدى پدران خويش ( ابراهيم ، اسحاق و يعقوب )
هـذا من شيعته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 133 - 4
4 - يعقوب ( ع ) ، نگران باور هاى دينى فرزندانش پس از مرگ خويش و نبودنش در ميان آنان
إذ قال لبنيه ما تعبدون من بعدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 33
33 ـ دين كامل ، تنها دين مورد پسند خداوند
اليوم اكملت لكم دينكم و رضيت لكم الاسلم ديناً
چون خداوند پس از بيان اكمال دين، آن را پسنديده خويش دانسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 9،10،12
9 - خداوند ، استقرار و تثبيت دين مورد پسند خويش را به مؤمنان نيكوكار صدراسلام ، وعده كرده است .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت . .. و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتض
10 - وعده أكيد خداوند به استقرار و تثبيت دين مورد پسند خويش به سود مؤمنان نيكوكار
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت . .. و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتض
12 - اسلام ، تنها دين مورد پسند خدا و متناسب و سودمند براى انسان ها
و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتضى لهم
گفتنى است سودمند بودن دين اسلام براى بشر، از لام «لهم» ـ كه براى انتفاع است ـ به دست آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 32 - 9
9 ـ قرآن و اسلام ، كتاب و آيينى جاودان و ماندگار
و يأبى اللّه إلا أن يتم نوره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 30 - 6
6- شريعت موسى ، براى جن و انس و مشترك ميان آنان
قالوا يـقومنا إنّا سمعنا كتـبًا أُنزل من بعد موسى
از سخنان انذارگران جن، استفاده مى شود كه آنان قبل از قرآن، به موسى(ع) و كتاب آسمانى او ايمان داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 75 - 5
5ـ حكومت مصر در زمان يوسف از شريعت يعقوب پيروى نمى كرد .
قالوا فما جزؤه . .. من وجد فى رحله فهو جزؤه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 13
13 - اصرار بر توحيد ، از نشانه هاى اساسى دين حق و از علامت هاى مهم آيين هدايت بخش است .
و قالوا . .. تهتدوا قل بل ملة إبرهيم حنيفاً و ما كان من المشركين
جمله «و ما كان من المشركين» در حقيقت بيان علت گزينش آيين ابراهيم، اعلام شايستگى آن براى پيروى و دليل هدايت بخشى آن است; يعنى، به اين دليل كه ابراهيم مشرك نبود و آيين او به شرك آميخته نبود، بايد پيروى شود و به همين دليل آيين او آيينى هدايت بخش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 29 - 6
6 ـ شريعت اسلام ، تنها دين حق و مورد پذيرش خداوند
و لا يدينون دين الحق
مقصود از دين حق در «لايدينون دين الحق» دين اسلام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 33 - 4،5،8
4 ـ اسلام ، تنها دين حق و مورد قبول خدا
هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دين الحق
5 ـ آمدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همراه با هدايت ( قرآن ) و دين حق ( اسلام ) در راستاى تكميل نور الهى و تحقق اراده خداست .
و يأبى اللّه إلا أن يتم نوره . .. هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دين الحق
8 ـ تعلق اراده الهى در غلبه يافتن دين حق ( اسلام ) بر ديگر اديان جهان ، على رغم كراهت مشركان
و دين الحق ليظهره على الدين كله و لو كره المشركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 53 - 10
10 - تنها دين اسلام از ميان ديگر اديان الهى ، حق بوده و سزاوار پيروى كردن است .
إنّا كنّا من قبله مسلمين
از اين كه پيروان اديان الهى پيشين (اهل كتاب) با آمدن دين اسلام، اين دين را حق دانستند و دست از دين گذشته خود برداشته و تسليم دين اسلام گشتند; مى توان مطلب ياد شده را استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 15،16
15 - از امام صادق ( ع ) روايت شده كه فرمود : « ان الحنيفة هى الاسلام ;
]آيين [ حنيف، همان آيين اسلام است».
16 - از امام باقر ( ع ) روايت شده است : « ما أبقت الحنيفة شيئاً حتى ان من ها قص الشارب و قلم الاظفار و الختان ;
دين حنيف هيچ چيزى را فرو گزار نكرده است، حتى كوتاه كردن موى سبيل، ناخن و ختنه كردن را هم، دارد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 125 - 6،11
6 ـ آيين ابراهيم ( ع ) ، پيراسته از هرگونه انحراف و گرايش به باطل
و اتبع ملة إبرهيم حنيفاً
«حنيفاً» توصيف «ملة» (آيين) و به معناى مستقيم و خالى از هرگونه انحراف است.
11 ـ پيروى از آيين ابراهيم ( ع ) ( دين حنيف ) ، موجب برخوردار شدن از محبت خداوند
و اتبع ملة إبرهيم حنيفاً و اتخذ اللّه إبرهيم خليلا
در صورتى كه آيين پيراسته از انحراف، باعث دستيابى ابراهيم به مقام دوستى خدا شده باشد، پيروى از آن آيين، براى ديگران نيز مى تواند چنان تأثيرى داشته باشد و آنان را چون ابراهيم به مقام دوستى خداوند ارتقا دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 105 - 3،4
3 ـ توحيد در عبادت و يكتاپرستى ، دين حنيف و صراط مستقيم است .
و أن أقم وجهك للدين حنيفاً و لاتكونن من المشركين
4 ـ اسلام ، دين حنيف و تنها راه مستقيم و بى انحراف براى بشريت است .
أقم وجهك للدين حنيفاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 30 - 5
5 - اسلام ، دينى استوار و به دور از هرگونه انحراف و نادرستى است .
للدين حنيفًا . .. ذلك الدين القيّم
بنابراين كه «حنيفاً» حال براى «الدين»باشد، دلالت بر نكته ياد شده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 26
26 ـ دستيابى به آيين ها و شرايع الهى ، داراى روش و طريقى خاص و روشن
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
«شرعة» به معناى شريعت است و «منهاجاً» يعنى راه رسيدن به آن شريعت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 12
12 - اسلام ، تنها دين مورد پسند خدا و متناسب و سودمند براى انسان ها
و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتضى لهم
گفتنى است سودمند بودن دين اسلام براى بشر، از لام «لهم» ـ كه براى انتفاع است ـ به دست آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 33 - 3
3 - پيامبران ، آورندگان دين الهى و تصديق كننده و مؤمن به آن
و الذى جاء بالصدق و صدّق به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 9 - 11
11 - وجود مذاهب و اديان گوناگون در جزيرة العرب به هنگام بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ليظهره على الدين كلّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 11
11- دين الهى ، با تلاش ذوالقرنين ، تا آخرين نقطه سرزمين او ، گسترش يافت .
و أمّا من ءامن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 116 - 5
5- ريشه بدعت گذارى در دين ، آرا و گفته هاى بى اساس و دروغين است .
و لاتقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هـذا حلـل و هـذا حرام لتفتروا على الله الكذب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 88 - 11
11- دين الهى ، با تلاش ذوالقرنين ، تا آخرين نقطه سرزمين او ، گسترش يافت .
و أمّا من ءامن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 1،25
1 ـ برخى مردم بازى و سرگرميهاى دنيا را به عنوان دين خود برگزيده اند.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
25 ـ كسانى كه بازى و سرگرمى دنيا را دين خود قرار داده اند، كافرند.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا . .. بما كانوا يكفرون
بنابراين كه «اتخذوا دينهم لعبا»، به معناى «اتخذوا اللعب دينا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 5،6،8،9
5 - گروهى از عالمان يهود ، افكار تحرير يافته خويش را حقايقى ( معارف ، احكام و . . . ) از جانب خدا قلمداد نموده ، به مردم
ارائه مى كردند .
فويل للذين يكتبون الكتب بأيديهم ثم يقولون هذا من عند اللّه
«بأيديهم» (با دستهاى خود)، تأكيد بر اين است كه عالمان يهود آنچه را به عنوان كتاب الهى مى نوشتند، ساخته و پرداخته خود آنان بود، همانند جمله هاى «يقولون بأفواههم» و «نظرته بعينى . ..» و ... .
6 - دستيابى به متاع هاى دنيوى ( مال ، رياست ، وجاهت و . . . ) هدف عالمان يهود از ارائه خود ساخته ها به عنوان كتاب آسمانى
ليشتروا به ثمناً قليلا
8 - گروهى از عالمان يهود ، مردمانى بدعتگذار و دين ساز بودند .
فويل للذين يكتبون الكتب بأيديهم
9 - عالمان بدعتگذار و دين ساز يهود ، به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
فويل للذين يكتبون الكتب . .. فويل لهم مما كتبت أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 1
1 ـ برخى مردم بازى و سرگرميهاى دنيا را به عنوان دين خود برگزيده اند.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 2
2 - تكذيب گران دين ستيز ، به آتش برافروخته در قيامت گرفتار خواهند بود .
و جحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 1
1 - تكذيب گران دين ستيز ، گرفتار قيد و بند هاى گران در عرصه قيامت
إنّ لدينا أنكالاً
«نِكْل» (مفرد «أنكال») به معناى «قيد شديد» است (قاموس المحيط).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 22 - 2
2 - قدرت صاحبان زر و زور در عصر نوح ( ع ) ، در خدمت مكر و حيله گرى عليه دين الهى و در جهت گمراه كردن مردم قرار داشت .
و مكروا مكرًا كبّارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 30 - 17
17 - وجود شعار هاى شرك آميز و ضد توحيدى در مراسم حج عصر جاهليت
و اجتنبوا قول الزور
«زور» به معناى باطل و اضافه در «قول الزور» اضافه بيانيه است; يعنى، از سخنانى كه باطل و ياوه است، دورى كنيد. با توجه به اين كه آيه مورد بحث از جمله آيات مربوط به حج است. مى توان گفت كه مراد از «سخن ياوه» در اين جا شعارهاى شرك آميزى بود كه مشركان در مراسم حج و احتمالاً به هنگام ذبح قربانى بر پاى بت هايشان ـ كه در منا نصب كرده بودند ـ سرمى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 5
5 - دستور ساختن بناى مرتفع و رصدخانه براى اطلاع پيدا كردن از خداى موسى ( ع ) ، نيرنگ و ترفند فرعون براى اثبات دروغ گويى موسى ( ع ) درادعاى وجود خداى يكتا در جهان
أسبـب السمـوت فأطّلع إلى إلـه موسى
در اين كه مقصود اصلى فرعون از ساختن بناى مرتفع چه بوده، ميان مفسران چند ديدگاه وجود دارد: از جمله اين كه فرعون با ساختن بناى مرتفع، درصدد نبود كه به راه هاى آسمان دست يابد; زيرا كوه هاى مرتفعى وجود داشت كه از برج ها و بناى احداثى او بلندتر بود. از اين رو مقصود اصلى او اين بود كه براى مردم اثبات كند كه راه يافتن به آسمان، امرى ناممكن است. بنابر اين ادعاى موسى(ع) به اين كه در جهان خدايى هست كه با او ارتباط دارد، دروغ و باطل مى باشد. گفتنى است ذيل آيه ـ كه در آن از بى اثر بودن توطئه فرعون سخن به ميان آمده ـ مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 22 - 2
2 - قدرت صاحبان زر و زور در عصر نوح ( ع ) ، در خدمت مكر و حيله گرى عليه دين الهى و در جهت گمراه كردن مردم قرار داشت .
و مكروا مكرًا كبّارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 16 - 5
5 - كافران به آيين و برنامه هاى الهى ، درصدد بازداشتن مردم از گرايش به دين و عمل به آن هستند . *
فاعبدنى . .. فلايصدّنك عنها من لايؤمن بها
مرجع ضمير «عنها» و «بها» ممكن است تمامى تعاليم و رهنمودهاى آموخته شده به موسى(ع) در وادى طوى (توحيد، لزوم عبادت و نماز، معاد و كيفر و پاداش الهى) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 1 - 5
5ـ اعمال به ظاهر نيك كافران دين ستيز ، محكوم به پوچى و بطلان در آخرت *
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل اللّه أضلّ أعمـلهم
«أضلّ» ممكن است مربوط به جهان آخرت باشد و مراد از «أعمالهم»، كردار به ظاهر نيك كافران در حيات دنيا باشد كه در آخرت حبط خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 4
4- اِخبار خداوند از ستيز برخى كافران با دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به رغم وضوح حق براى آنان
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. و شاقّوا ... من بعد ما تبيّن لهم الهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 14 - 4
4 - انكار معاد ، عمده ترين محور مخالفت كافران با پيام دين
هـذه النار الّتى كنتم بها تكذّبون
از سرزنش شدن كافران، به خاطر تكذيب دوزخ و حقيقت قيامت، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 42 - 2
2 - كافران ، در انديشه ايجاد وقفه در روند گسترش دين ، با طرح مسائل بى اساس عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أم يريدون كيدًا
در آيات پيشين، سخن از اتهام هاى مشركان عليه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و بررسى علل آن اتهام ها بود. در ادامه اين بررسى، خداوند به انديشه ناسالم و مكرآلود كافران اشاره مى كند كه آنچه آنان مى گويند، ناشى از ابهام شخصيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيست; بلكه دقيقاً ترفندى خائنانه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 23 - 9
9 - كافران لجوج و دين گريز ، مردمى ناسپاس بوده و از نعمت شنوايى ، بينايى و تعقّل بهره كافى نبرده اند .
و جعل لكم السمع و الأبصـر و الأفئدة قليلاً ما تشكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 2
2- حق پوشى ، كارشكنى در طريق دين و پيامبرستيزى ، ويژگى مشركان عصر نزول
إنّ الذين كفروا و صدّوا عن سبيل اللّه و شاقّوا الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 15
15 - مخالفت بيش از حد با دين الهى و ترديد در حقانيت آن ، از ويژگى هاى مردم مصر از عصر يوسف تا موسى ( ع )
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 10
10- بيماردلانِ منافق ، در انتظار پديد آمدن فرصت ، براى همكارى با دشمنان عليه دين
قالوا للذين كرهوا ما نزّل اللّه سنطيعكم فى بعض الأمر
سين در «سنطيعكم» اشاره به موقعيتى دارد كه هنوز فرانرسيده است و منافقان در انتظار فرارسيدن آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 3
3ـ بيماردلان منافق ، داراى كينه هاى عميق نسبت به دين و مؤمنان
أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغـنهم
«أضغان»، (جمع «ضغن») به معناى كينه هاى شديد و عميق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 6
6 - آيين يهود ، نصارا و صابئان ، از اديان الهى و آسمانى است .
إن الذين ءامنوا . .. و الصبئين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 3
3 ـ آيين يهود ، نصارا و صابئين ، از اديان رسمى و الهى
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. فلاخوف عليهم
درباره آيين صابئيها نظرات مختلفى بيان شده است، علامه طباطبايى در تفسير «الميزان» پس از اشاره به اقوالى گوناگون تأييد مى كند كه آيين صابئى آيينى ممزوج از دين يهود، مجوس و حرانيه بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 13
13 - معارف و احكام متكى بر وحى ، حقايقى عالمانه است .
من بعد ما جاءك من العلم
آوردن كلمه «علم» به جاى «وحى» اشاره به اين حقيقت دارد كه: دستورات متكى به وحى، دستوراتى عالمانه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 50 - 16
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 4،13
4 - نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ( ع ) و پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، پيامبران اولواالعزم و داراى شريعت
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و موسى و عيسى
13 - شرايع آسمانى ، منحصر در شريعت نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ( ع ) و پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) است .
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و عيسى
از اين كه خداوند به يادآورى شريعت هاى ياد شده بسنده نموده، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 27 - 6
6 - ربوبيت مطلق الهى ، نقطه اصلى تضاد ميان آيين موسى و آيين فرعونيان
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى و ليدع ربّه . .. و قال موسى إنّى عذت بربّى و ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 2
2 - دين فروشان و كتمان كنندگان حقايق كتاب هاى آسمانى ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 48 - 10
10 - در قيامت براى متخلفان از دستورات الهى ( بر پايى نماز و پرداخت زكات ) و ارتكاب كنندگان محرمات ( دين فروشى ، حق پوشى و . . . ) راه نجاتى نيست .
لا تشتروا بأيتى . .. و أقيموا الصلوة ... واتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 1،15،18
1 ـ دين فروشى و پيمان شكنى اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى رسيدن به اهداف دنيوى
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه و ايمانهم ثمناً قليلا
از مصاديق بارز «ان الّذين . .. »، به قرينه آيات سابق، اهل كتاب هستند; و چون دين فروشى و بدعت معمولا به دست عالمان دين است، در برداشت فوق، كلمه «عالمان» اضافه شده است.
15 ـ علماى اهل كتاب به لحاظ سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مورد غضب خداوند ، و محروم از سخن و نظر او در قيامت و بى بهره از تزكيه او
و منهم من ان تأمنه بدينار . .. انّ الذين يشترون ... و لا يكلّمهم اللّه و لا ينظر
18 ـ علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 13،14،17
13 ـ دين فروشى و دنياپرستى عالمان اهل كتاب
و اشتروا به ثمناً قليلاً
14 ـ سوداگرى عالمان اهل كتاب با كتب آسمانى و ميثاق الهى در برابر بهره هاى ناچيز
و اشتروا به ثمناً قليلاً
17 ـ ناآگاهى عالمان اهل كتاب ( دين فروشان ) از ارزش والاى دين و تعهّد به پيمان هاى الهى
فنبذوه . .. و اشتروا به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 11
11 ـ پرهيز از دين فروشى گروهى از اهل كتاب ، على رغم سوداگرى با آيات الهى از سوى برخى ديگر
انّ من اهل الكتب . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 6
6 ـ سوداى هدايت با گمراهى از سوى عالمان دين ، امرى بس شگفت و نكوهيده
الم تر . .. يشترون الضلالة
استفهام در «الم تر»، به انگيزه تعجيب و شگفتى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 34
34 ـ خداوند بر حذر دارنده عالمان يهود از دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى
و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 15
15 ـ ناديده گرفتن آيات بيانگر حقّانيّت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در تورات از سوى علماى يهود ، به خاطر متاع اندك دنيا
انّ من اهل الكتب لمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
تمجيد خداوند از عالمان مؤمن اهل كتاب، به خاطر ايمان به قرآن و سوداگرى نكردن بر سر آيات الهى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 5
5 - دين فطرى ، دينى ثابت و استوار است .
فأقم وجهك للدين حنيفًا فطرت اللّه التى . .. فأقم وجهك للدين القيّم
«ال» در «الدين» در اين آيه، ممكن است عهد بوده و اشاره به دينى داشته باشد كه در آيه سى همين سوره از آن سخن گفته
شده است. بنابراين «القيّم» صفت دين فطرى مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 29،32،33
29 ـ اسلامِ همراه با ولايت ، دين كامل و مورد رضايت خداست .
اليوم . .. و رضيت لكم الاسلم ديناً
32 ـ دين اسلام ، شريعتى كامل و مورد رضايت خداوند
اليوم اكملت لكم دينكم و رضيت لكم الاسلم ديناً
33 ـ دين كامل ، تنها دين مورد پسند خداوند
اليوم اكملت لكم دينكم و رضيت لكم الاسلم ديناً
چون خداوند پس از بيان اكمال دين، آن را پسنديده خويش دانسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 7 - 9
9 - روح استكبار و خودبرتربينى ، سبب حرف ناشنوى ، حق ناپذيرى و دين گريزى قوم نوح بود .
و إنّى كلّما دعوتهم . .. و استكبروا استكبارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 1
1 - در صورت دعوت از مجادله گران درباره خدا براى پيروى از تعاليم آسمانى ، آنان ، خود را پيروِ آيين نياكان شان معرفى مى كنند .
الناس من يجـدل فى اللّه بغير علم . .. و إذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل اللّه قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 34
34 ـ اسلام ، نام رسمى دين خاتم پيامبران
و رضيت لكم الاسلم ديناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 22 - 3
3 - اسلام ، نام دين حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و شناخته شده در دوران نخستين رسالت
أفمن شرح اللّه صدره للإسلـم
گفتنى است كه شناخته شده بودن نام اسلام در صدر اسلام، با توجه به مكى بودن سوره و آيه مورد بحث است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 4،13،32
4 - نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ( ع ) و پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، پيامبران اولواالعزم و داراى شريعت
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و موسى و عيسى
13 - شرايع آسمانى ، منحصر در شريعت نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ( ع ) و پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) است .
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و عيسى
از اين كه خداوند به يادآورى شريعت هاى ياد شده بسنده نموده، برداشت بالا به دست مى آيد.
32 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : . . . انّ اللّه عزّوجلّ بعث نوحاً إلى قومه « أن اعبدوا اللّه واتّقوه و أطيعون » ثمّ دعاهم إلى اللّه وحده و أن يعبدوه و لايشركوا به شيئاًثمّ بعث الأنبياء على ذلك إلى أن بلغوا محمداً فدعاهم إلى أن يعبدوا اللّه و لايشركوا به شيئاً و قال : « شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحاً و الذى أوحينا . . . » ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه فرمود: . ..خداوند عزّوجلّ نوح را به سوى قومش مبعوث نمود كه خدا را عبادت نماييد و از او پروا داشته باشيد و مرا اطاعت كنيد. سپس آنها را دعوت نمود به خداى يگانه كه او را عبادت نماييد و هيچ گونه شريكى براى او نگيريد و بعد پيامبران را بر همين منوال فرستاد تا به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) رسيد، و آنان را به عبادت خدا و اين كه نسبت به او هيچ گونه شركى نورزند، فرا خوانده و فرمود: شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحاً...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 35 - 8
8- پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، از رسولان « اولواالعزم » ( صاحب شريعت )
فاصبر كما صبر أولوا العزم
خداوند، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را موظف كرده است كه همچون رسولان اولواالعزم، پايدار باشد. از اين مطلب معلوم مى شود كه آن حضرت خود نيز از جمله آنان مى باشد; زيرا خداى حكيم شخصى را به چيزى تكليف نمى كند كه در محدوده توان و عنوان وى نباشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 4 - 6،8
6 - استوارى پيامبر (صلی الله علیه و آله) بر آيينى عظيم *
إنّك لعلى خلق عظيم
برخى از اهل لغت، براى «خلق» ـ افزون بر معناى «سجيه» ـ معناى آيين نيز ياد كرده اند (قاموس المحيط و تاج العروس). برداشت ياد شده مبتنى بر اين معنا است.
8 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ : « إنّك لعلى خلق عظيم » قال : هو الإسلام و روى أنّ الخُلقَ العظيم هو الدّينُ العظيم ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ: (إنّك لعلى خلق عظيم) روايت شده كه فرمود: آن (خلق عظيم) اسلام است. و نيز روايت شده است كه خلق عظيم [همان ]دين عظيم است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 8 - 1،5
1 - خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) وعده داد كه او را به برنامه و شريعتى ساده راهنمايى كرده و بر انجام دادن آن آماده و توانا سازد .
و نيسّرك لليسرى
«يسرى» وصف براى موصوفى محذوف از قبيل «الطريقة» يا «الشريعة» و به معناى سهل تر و آسان تر است. اسناد فعل «نيسّر» به ضمير خطاب ـ با آن كه در اين موارد طبيعى آن است كه تعبير «آسان كردن يسرى براى پيامبر(صلی الله علیه و آله)» به كار رود; نه «آسان ساختن پيامبر(صلی الله علیه و آله) براى يسرى» بيانگر آن است كه خداوند وعده ايجاد تحولات درونى در شخص پيامبر(صلی الله علیه و آله) را، به آن حضرت داده است كه با سهولت پذيراى برنامه الهى گردد.
5 - فراهم ساختن شريعتى ساده براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از جلوه هاى ربوبيت خداوند است .
سبّح اسم ربّك . .. و نيسّرك لليسرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 24
24 ـ يهوديان ، مسيحيان و مسلمانان ، هر كدام داراى آيين و شريعتى خاص
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
با توجه به آيات گذشته كه درباره يهوديان، مسيحيان و مسلمانان سخن داشت، مى توان گفت خطاب در «منكم» متوجه همه آنهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 92 - 1
1- امت اسلام ، امتى واحد و داراى دينى يكتا
إنّ هـذه أُمّتكم أُمّة وحدة
«هـذه» مبتدا و مشاراليه آن امرى است كه در ذهن مخاطبان مستحضر است و «أُمّتكم أُمّة واحدة» خبر «هـذه» و حال است. اين جمله مثل «هـذا بعلى شيخاً» بيانگر آن امر در ذهن است. گفتنى است «أُمّة» در نزد برخى از اهل لغت به معناى مجموعه
انسان هايى است كه در چيزى مانند دين، زمان و مكان واحد اجتماع كرده و مشترك باشند (مفردات راغب) و در نظر برخى ديگر به معناى دين و ملت است (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 6
6 - آيين يهود ، نصارا و صابئان ، از اديان الهى و آسمانى است .
إن الذين ءامنوا . .. و الصبئين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 24
24 ـ يهوديان ، مسيحيان و مسلمانان ، هر كدام داراى آيين و شريعتى خاص
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
با توجه به آيات گذشته كه درباره يهوديان، مسيحيان و مسلمانان سخن داشت، مى توان گفت خطاب در «منكم» متوجه همه آنهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 8
8 ـ اهميّت ويژه آيين موسى و عيسى و كتاب نازل شده بر آنها ( تورات و انجيل )
و ما اُوتى موسى و عيسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 19
19 ـ اسلام ، برترين آيين در ميان ساير اديان ( دين يهود و نصارا ) براى سعادت بشر
و لو أمن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
بنابر اينكه «خير» براى تفضيل باشد و مُفضّل عليه، آيين خود اهل كتاب و مفضّل، اسلام.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 3
3 ـ آيين يهود ، نصارا و صابئين ، از اديان رسمى و الهى
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. فلاخوف عليهم
درباره آيين صابئيها نظرات مختلفى بيان شده است، علامه طباطبايى در تفسير «الميزان» پس از اشاره به اقوالى گوناگون تأييد مى كند كه آيين صابئى آيينى ممزوج از دين يهود، مجوس و حرانيه بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 22
22 ـ هر امتى برخوردار از شريعت و آيينى خاص از جانب خداوند
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
«شرعة» به معناى طريقى است كه به آب منتهى مى شود و مراد از آن دين و آيين است، چون آدمى را به كمال و حيات واقعى راهنمايى مى كند قابل ذكر است كه در برداشت فوق مخاطب «منكم»، همه انسانها دانسته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 48 - 4
4 ـ دين سازان و مروجان آيين هاى منسوخ ، در حقيقت خود را در رتبه خدا و شريك او قرار داده اند .
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا . .. انّ اللّه لا يغفر ان يشرك به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 248 - 11
11 ـ صندوق معهود ، يادآور و موجب برانگيختن بنى اسرائيل به پيروى از آيين موسى ( پيكار در راه خدا و رهايى از اسارت متجاوزان ) *
و بقية ممّا ترك ال موسى و ال هرون
ذكر جمله «بقيّة ممّا ترك . .. » شايد از اين جهت باشد كه به بنى اسرائيل خاطرنشان سازد كه پيوند مذهبى خود را با موسى (ع) قطع ننمايند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 1
1 - موسى و هارون ( عليهماالسلام ) ، برخوردار از كتاب آسمانى ( تورات ) و شريعت مستقل و جدا از شريعت الهى پيشين
و ءاتينـهما الكتـب
دريافت كتاب آسمانى، مى تواند حاكى از دريافت شريعت مستقل و جدا از شريعت سابق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 27 - 6
6 - ربوبيت مطلق الهى ، نقطه اصلى تضاد ميان آيين موسى و آيين فرعونيان
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى و ليدع ربّه . .. و قال موسى إنّى عذت بربّى و ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 45 - 2
2 - موسى ( ع ) ، از پيامبران صاحب شريعت و كتاب آسمانى
و لقد ءاتينا موسى الكتـب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 4،13
4 - نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ( ع ) و پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، پيامبران اولواالعزم و داراى شريعت
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و موسى و عيسى
13 - شرايع آسمانى ، منحصر در شريعت نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ( ع ) و پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) است .
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و عيسى
از اين كه خداوند به يادآورى شريعت هاى ياد شده بسنده نموده، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 17 - 1
1 - اعطاى دلايل آشكار از سوى خداوند به بنى اسرائيل ، درباره شريعت موسى
و ءاتينـهم بيّنـت من الأمر
«من» در «من الأمر» مى تواند به معناى «فى» باشد و كلمه «الأمر» اشاره به كتاب و شريعت موسى(ع) داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 7
7 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « فوقاه اللّه سيئات ما مكروا » فقال : أما لقد بسطوا عليه و قتلوه و لكن أتدرون ما وقاه ؟ وقاه أن يفتنوه فى دينه ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «فوقاه اللّه سيئات ما مكروا» روايت شده كه فرمود: آگاه باشيد فرعونيان بر آن مؤمن، مسلط شده و او را به قتل رساندند; لكن مى دانيد كه خداوند او را از چه چيزى حفظ كرد؟ او را از اين كه در دينش فتنه كنند حفظ كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 11
11 ـ نوح ، نخستين پيامبر داراى كتاب و شريعت *
إنّا أوحينا إليك كما أوحينا إلى نوح و النبين من بعده
چون مسلم است كه قبل از نوح(ع) نيز پيامبرى وجود داشته، بنابراين ذكر حضرت نوح(ع) بدون اشاره به پيامبر پيش از او مى تواند به اين جهت باشد كه او اولين پيامبر داراى شريعت بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 13،32
13 - شرايع آسمانى ، منحصر در شريعت نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى ( ع ) و پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) است .
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و عيسى
از اين كه خداوند به يادآورى شريعت هاى ياد شده بسنده نموده، برداشت بالا به دست مى آيد.
32 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : . . . انّ اللّه عزّوجلّ بعث نوحاً إلى قومه « أن اعبدوا اللّه واتّقوه و أطيعون » ثمّ دعاهم إلى اللّه وحده و أن يعبدوه و لايشركوا به شيئاًثمّ بعث الأنبياء على ذلك إلى أن بلغوا محمداً فدعاهم إلى أن يعبدوا اللّه و لايشركوا به شيئاً و قال : « شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحاً و الذى أوحينا . . . » ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه فرمود: . ..خداوند عزّوجلّ نوح را به سوى قومش مبعوث نمود كه خدا را عبادت نماييد و از او پروا داشته باشيد و مرا اطاعت كنيد. سپس آنها را دعوت نمود به خداى يگانه كه او را عبادت نماييد و هيچ گونه شريكى براى او نگيريد و بعد پيامبران را بر همين منوال فرستاد تا به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) رسيد، و آنان را به عبادت خدا و اين كه نسبت به او هيچ گونه شركى نورزند، فرا خوانده و فرمود: شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحاً...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 8،10
8 ـ كتب آسمانى ، مشتمل بر رهنمود هاى اقتصادى و راهگشاى تأمين نياز هاى جامعه *
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم من ربهم لاكلوا
ترتب رفاه اقتصادى بر عمل به تورات و انجيل مى تواند به اين معنا باشد كه خداوند به عنوان پاداش، بركتهاى زمين و آسمان را به
روى عمل كنندگان بگشايد و مى تواند به اين معنا باشد كه در خود تورات و انجيل رهنمودهايى است ه عمل به آنها رونق اقتصادى را براى جامعه در پى دارد. برداشت فوق بر اساس معناى دوم است.
10 ـ ارزشمندى رفاه اقتصادى جامعه از ديدگاه اديان الهى
لاكلوا من فوقهم و من تحت ارجلهم
چنانچه رفاه اقتصادى كه از جمله «لاكلوا . .»به دست مى آيد ارزشمند نبود، آن را به عنوان نتيجه اى براى اقامه كتب آسمانى ذكر نمى كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 1 - 7
7 ـ احكام خداوند و قوانين دين ، فراگير امور مادى و مسائل اجتماعى انسانها
قل الأنفال للّه و الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 11
11 ـ لزوم تلاش براى محور قرار دادن كتب آسمانى در كليه شؤون جامعه
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم من ربهم
اقامه كتب آسمانى به معناى اداى كامل حق آنها و كنايه از حضور تعاليم آنها در تمامى شؤون زندگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 1 - 7
7 ـ احكام خداوند و قوانين دين ، فراگير امور مادى و مسائل اجتماعى انسانها
قل الأنفال للّه و الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 10
10 ـ ارزشمندى رفاه اقتصادى جامعه از ديدگاه اديان الهى
لاكلوا من فوقهم و من تحت ارجلهم
چنانچه رفاه اقتصادى كه از جمله «لاكلوا . .»به دست مى آيد ارزشمند نبود، آن را به عنوان نتيجه اى براى اقامه كتب آسمانى ذكر نمى كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 59 - 22
22 ـ ارتباط عميق ميان فلسفه سياسى و اعتقادى اسلام
يا ايّها الّذين امنوا اطيعوا اللّه و اطيعوا الرّسول . .. فان تنازعتم ... ان كنتم
چون اطاعت از رسول (صلی الله علیه و آله) و اولواالامر، كه يك مسأله سياسى است، مترتب به ايمان، كه يك مسأله اعتقادى است، شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 6
6 ـ رابطه دين با سياست ، رابطه اى تنگاتنگ و جدايى ناپذير است .
قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 87 - 8،9،10
8 ـ احكام و قوانين الهى هماهنگ با طبايع انسان است .
لاتحرموا طيبت ما احل اللّه لكم
ذكر كلمه «طيبت» على رغم اينكه براى رساندن معناى مقصود (نهى از تحريم حلالها) نيازى بدان نبود، براى اشاره به اين حقيقت است كه حلالهاى الهى مطابق طبع انسانها و مايه لذت آنان است.
9 ـ جواز بهره گيرى از ماديات در گرو تناسب آن با طبع آدمى است .
لاتحرموا طيبت ما احل اللّه لكم
10 ـ مصلحت انسان ها پايه و اساس قوانين و احكام دين اسلام
طيبت ما احل اللّه لكم
كلمه طيب كه به معناى چيزى است كه خوشايند آدمى باشد و نيز حرف لام در «لكم» كه براى منفعت است مى رساند خداوند در حلال كردن چيزها سودبرى انسانها را لحاظ كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 5
5 ـ ارتباط توحيد و قسط و دين ، در نگرش قرآن
لا اله هو . .. قائماً بالقسط ... انّ الدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 256 - 7
7 ـ اسلام ، دين منطق و برهان است ; نه زور و اجبار
لا اكراه فى الدّين قد تبيّن الرّشد من الغىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 50 - 8
8 ـ احكام و قوانين قرآن ، مبتنى بر علم و عقل
و إن احكم بينهم بما أنزل اللّه . .. افحكم الجهلية يبغون
جهل ـ در لغت ـ مقابل عقل و نيز علم، كاربرد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 128 - 5
5 - گرايش به كار هاى بيهوده و صرفاً مايه سرخوشى ، در تضاد با مكتب پيامبران و ناسازگار با بينش الهى
أتبنون بكلّ ريع ءاية تعبثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 26 - 5
5- دستورات دين در اداى حقوق ديگران ، همخوان و همسو با عواطف طبيعى انسان است .
و بالولدين إحسـنًا . .. و ءات ذاالقربى حقّه
مقدم شمردن حق پدر و مادر و خويشان و رسيدگى به مشكلات آنان، گرايش طبيعى انسان است و خدا همين را مورد تأييد قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 14
14 ـ ضرورت توأم بودن ايمان به مكتب و تلاش براى تحقق و عينيّت بخشيدن به آن
لتؤمننّ به و لتنصرنّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 8،11،14
8 ـ كتب آسمانى ، مشتمل بر رهنمود هاى اقتصادى و راهگشاى تأمين نياز هاى جامعه *
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم من ربهم لاكلوا
ترتب رفاه اقتصادى بر عمل به تورات و انجيل مى تواند به اين معنا باشد كه خداوند به عنوان پاداش، بركتهاى زمين و آسمان را به روى عمل كنندگان بگشايد و مى تواند به اين معنا باشد كه در خود تورات و انجيل رهنمودهايى است ه عمل به آنها رونق اقتصادى را براى جامعه در پى دارد. برداشت فوق بر اساس معناى دوم است.
11 ـ لزوم تلاش براى محور قرار دادن كتب آسمانى در كليه شؤون جامعه
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم من ربهم
اقامه كتب آسمانى به معناى اداى كامل حق آنها و كنايه از حضور تعاليم آنها در تمامى شؤون زندگى است.
14 ـ اهل كتاب وظيفه دار ايمان به قرآن و اقامه آن د تمام شؤون زندگى *
و لو انهم اقاموا . .. ما أنزل اليهم من ربهم
مى توان گفت مراد از «ما انزل اليهم»، قرآن است و كلمه «اليهم» بيانگر اين معناست كه اهل كتاب بايد خود را از مخاطبان قرآن بدانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 6،26
6 ـ لزوم برپاداشتن همه جانبه كتب آسمانى و ديگر فرامين الهى و محور قرار دادن آنها در جوامع
لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليكم من ربكم
26 ـ برپا نداشتن كتب آسمانى در جامعه ، كفر به آنهاست . *
حتّى تقيموا التورية و الانجيل . .. فلاتأس على القوم الكفرين
جمله «فلاتأس . ..» علاوه بر ارتباط آن با جمله «و ليزيدن ...» مى تواند تفريع بر ترك اقامه تورات، انجيل و ديگر كتب آسمانى نيز باشد. بنابراين كسانى كه به كتب آسمانى پايبند نيستند از مصاديق كافران خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 8
8 ـ اديان الهى در بردارنده حد و مرز روابط و مناسبات اجتماعى با ديگر ملتها
و لو كانوا يؤمنون . .. ما اتخذوهم أولياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 87 - 8،10
8 ـ احكام و قوانين الهى هماهنگ با طبايع انسان است .
لاتحرموا طيبت ما احل اللّه لكم
ذكر كلمه «طيبت» على رغم اينكه براى رساندن معناى مقصود (نهى از تحريم حلالها) نيازى بدان نبود، براى اشاره به اين حقيقت است كه حلالهاى الهى مطابق طبع انسانها و مايه لذت آنان است.
10 ـ مصلحت انسان ها پايه و اساس قوانين و احكام دين اسلام
طيبت ما احل اللّه لكم
كلمه طيب كه به معناى چيزى است كه خوشايند آدمى باشد و نيز حرف لام در «لكم» كه براى منفعت است مى رساند خداوند در حلال كردن چيزها سودبرى انسانها را لحاظ كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 88 - 7
7 ـ تأمين نياز هاى طبيعى انسان مورد توجه و در چشم انداز احكام و قوانين دين
لاتحرموا طيبت . .. و كلوا مما رزقكم اللّه حللا طيباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 89 - 11،13
11 ـ تشريع قوانين و احكام اسلامى در راستاى فقرزدايى
فكفّرته اطعام عشرة مسكين . .. او كسوتهم
13 ـ مناسبات تنگاتنگ ميان احكام و قوانين فردى اسلام با مصالح جامعه
فكفّرته اطعام عشرة مسكين . .. او تحرير رقبة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 91 - 6
6 ـ مصالح و مفاسد جوامع انسانى معيارى در تشريع احكام دين
انما الخمر . .. فاجتنبوه لعلكم تفلحون. انما يريد الشيطن ان يوقع بينكم العدوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 97 - 18
18 ـ جامعه قوام يافته در پرتو تعاليم دين ، جامعه اى آماده براى شناخت خداوند و صفات او
قيماً للناس . .. يعلم ما فى السموت و ما فى الارض و إنّ اللّه بكل شىء عليم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «ذلك» اشاره به «قيماً للناس» باشد. يعنى هدف از اينكه خداوند مى خواهد جامعه انسانى داراى ثبات باشد اين است كه زمينه خداشناسى و علم انسانها به اسماء و صفات الهى فراهم آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 22
22 ـ دعوت مردم به سلامت اقتصادى و رعايت عدالت در خريد و فروش ، از مهمترين رسالت هاى شعيب براى قوم خويش پس از دعوت به توحيد
يقوم اعبدوا اللّه . .. فأوفوا الكيل و الميزان و لاتبخسوا الناس أشياءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 7
7 ـ اديان الهى خواستار بهبود وضع اقتصادى مردم و خواهان برخوردارى آنان از انواع خير ها و بركت هاى مادى
لفتحنا عليهم بركت من السماء و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 1 - 11
11- تحقّق آموزه هاى دين و عينيت يافتن آنها در ميان مردم ، نيازمند به مجرى اى كاردان و رهبرى شايسته است .
كتـب أنزلنـه إليك لتخرج الناس من الظلمـت إلى النور
از اينكه خداوند، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مخاطب قرار داده و برآوردن غرض و هدف از نزول قرآن را با آوردن فعل متعدى، به آن حضرت واگذار كرده است و به خود مردم واگذار نكرده است، نكته ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 10
10- تحقّق آموزه هاى دين ، نيازمند مجرى اى كاردان و رهبرى شايسته
أن أخرج قومك من الظلمـت إلى النور
از اينكه خداوند پس از اعطاى آيات (تورات) به موسى(ع) او را مسؤول خارج ساختن مردم از ظلمتها معرفى مى كند، معلوم مى شود كه اجراى تعاليم آسمانى و به كارگيرى آنها نياز به مجرى و شخصيتى كاردان، چون موسى(ع) دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 71 - 5
5- ارائه راه حل عملى و مشروع ، هم زمان با طرح مشكل و نهى از اعمال نامشروع ، از شيوه هاى دعوت انبياى الهى
فلاتفضحون . .. و لاتخزون ... قال هـؤلاء بناتى إن كنتم فـعلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 115 - 12،15
12- در نظر گرفته شدن نياز و توان بشر ، در احكام و تكاليف الهى
إنما حرّم عليكم . .. فمن اضطرّ غير باغ و لاعاد فإن الله غفور رحيم
15- حفظ سلامتى و رفع نياز هاى ضرورى بدن ، داراى اهميت و مورد توجه ويژه در تعاليم دين
إنما حرّم عليكم الميتة . .. فمن اضطرّ غير باغ و لاعاد فإن الله غفور رحيم
از آن جايى كه خداوند خوردنيهاى حرام را در صورت اضطرار (نياز ضرورى بدن و سلامتى جسم به تناول خوردنيهاى حرام) حلال شمرده است، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 12 - 11
11- تبيين همه نياز هاى انسان در سعادت و كمال خويش ، در قلمرو تعاليم دين و آموزه هاى وحى است .
إن هـذا القرءان يهدى . .. و كلّ شىء فصّلنـه تفصيلاً
نوع مفسّران برآنند كه چون قرآن، كتاب هدايت و در جهت تأمين سعادت و كمال آدمى است، بنابراين مقصود از «و كلّ شىء» همه امور مرتبط با سعادت و كمال و هدايت است، نه تمامى حقايق و پديده هاى عالم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 28 - 3
3 - توجه به ابعاد دنيوى ، اخروى ، معنوى و مادى انسان در شريعت الهى
و أذّن فى الناس بالحجّ . .. ليشهدوا منـفع لهم
از اين كه «منافع» مقيد به دنيوى يا اخروى و مادى يا معنوى نشده است، مى توان گفت كه: مقصود از آن اعم از خيرات دنيوى و اخروى و مادى و معنوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 50 - 9
9 - توجه اديان الهى ، به امكانات رفاهى و آسايش در زندگى دنيوى
و ءاوينـهما إلى ربوة ذات قرار و معين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 51 - 4
4 - اهميت دادن به تغذيه سالم و بهره گيرى از نعمت هاى الهى ، وجه مشترك همه اديان آسمانى
يـأيّها الرسل كلوا من الطّيّبـت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 14
14 - توجه به واقعيت ها و ضرورت ها ، از ملاك ها و شاخص هاى لحاظ شده در تشريع احكام و دستورات الهى در باره زنان
و لايبدين زينتهنن إلاّ ما ظهر منها
حكمت و فلسفه حرمت آشكار ساختن زنيت براى زنان ـ به قرينه استثناى «إلاّ ما ظهر منها; جز آنچه خود به خود آشكار است» حساسيت و جلب توجهى است كه اين كار براى نامحرمان ايجاد مى كند. از سوى ديگر، اگر پوشاندن آن قسمت از بدن و زيورآلات كه خود به خود آشكار است، استثنا نمى شد; به دور از واقعيت ها و مخالف با نيازها و ضرورت هايى بود كه عموم زنان با آنها دست به گريبان اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 60 - 7
7 - احكام و قوانين اسلام ، مطابق با ضرورت ها و واقعيت هاى موجود در زندگى و متناسب با توانايى ها و مقدورات بشرى است .
و القوعد من النساء الّـتى لايرجون نكاحًا فليس عليهن جناح أن يضعن ثيابهنّ غير متب
سخت گيرى اسلام نسبت به مسأله حجاب و پوشش زنان و استثنا كردن زنان سالخورده و آسان گرفتن بر آنان در اين مسأله نشانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 61 - 8
8 - احكام و قوانين اسلام ، مطابق با ضرورت ها و واقعيت هاى موجود در زندگى و متناسب با توانايى ها و مقدورات بشرى
ليس على الأعمى حرج و لا على الأعرج حرج و لا على المريض حرج
اختصاص احكام و مقرارتى ويژه براى افرادى كه برخى از توانايى هاى خود را از دست داده اند (مانند نابينايان لنگ ها و مريضان) و نيز آسان گرفتن براى آنان، گوياى حقيقت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 16 - 13
13 - اَعمال عبادى و اجتماعى ، در بينش الهى داراى پيوندى تنگاتنگ اند .
يدعون ربّهم . .. و ممّا رزقنـهم ينفقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 16
16 - عينيت بخشيدن به تعاليم شريعت در جامعه ، توصيه خداوند به تمامى پيروان اديان آسمانى
شرع لكم . .. أن أقيموا الدين
«إقامة» (مصدر «أقيموا») ـ كه به معناى به پاداشتن است ـ مطلب بالا را افاده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 17 - 9
9 - تشريع دين از سوى خداوند ، امرى ضرورى و مطابق با نياز هاى انسان است .
أنزل الكتـب بالحقّ
بنابراين احتمال كه مراد از «الكتاب» محتواى آن (دين) باشد ـ چنان كه برخى از مفسران گفته اند ـ و نيز با توجه به معناى «حق»، مطلب ياد شده قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 40 - 5
5 - توجه شريعت به خصلت هاى درونى مردم ، در تنظيم برنامه هاى تبليغى خود *
أم تسئلهم أجرًا فهم من مغرم مثقلون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند چون دلبستگى شديد مردم به مال را مى دانسته است، پيامبران را از درخواست مزد مادى از مردم، دور داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 9 - 14
14 - تحقق آموزه هاى دين و عينيت يافتن آن در ميان مردم ، نيازمند به مجرى كاردان و رهبرى شايسته است .
ليخرجكم من الظلمـت إلى النور
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را متصدى امر هدايت قرار داده و برآوردن غرض و هدف از نزول قرآن را، با آوردن فعل متعدى «ليخرجكم» به آن حضرت واگذار كرده است; و نه به خود مردم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 87 - 7
7 ـ تهيه مسكن براى مردم ، از مسايل مورد توجه دين است .
أن تبوّءا لقومكما بمصر بيوتاً و اجعلوا بيوتكم قبلة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 173 - 14
14 - انعطاف پذيرى احكام و قوانين دين و ملاحظه ضرورت ها در تشريع آن قوانين
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فلا إثم عليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 39 - 5
5- دستور هاى الهى ، حقايقى است مبتنى بر علم و آگاهى خداوند به نياز هاى تربيتى بشر
ذلك ممّا أوحى إليك ربّك من الحكمة
«حكمت» وقتى به خداوند نسبت داده شود، به معناى معرفت او به اشيا و به وجود آوردن آنها در نهايت اتقان است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 88 - 7
7 ـ تأمين نياز هاى طبيعى انسان مورد توجه و در چشم انداز احكام و قوانين دين
لاتحرموا طيبت . .. و كلوا مما رزقكم اللّه حللا طيباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 14 - 27
27 ـ هماهنگى عقل و شرع در حكم به لزوم پذيرش ولايت خداوند
قل أغير اللّه أتخذ وليا . .. قل إنى أمرت أن أكون أول من أسلم
جمله «إنى أمرت . .. » حكايت از صدور فرمانى تشريعى بر ضرورت تسليم در برابر خداوند است. جمله استفهام انكارى «أغير اللّه أتخذ ... » نيز اشاره به حكم عقل در اين مورد دارد، بنابراين عقل و شرع يكسان بر ضرورت پذيرش ولايت خداوند حكم مى رانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 4
4 - يعقوب ، پيرو آيين ابراهيم و مبلغ آن
و وصى بها إبرهيم بنيه و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 5
5 - ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب ( ع ) و نوادگان او ، نه يهودى بودند و نه نصرانى
أم تقولون . .. كانوا هوداً أو نصرى
جمله «أم تقولون . ..» در بردارنده استفهام انكارى توبيخى است; يعنى، چنين پندارى هست ولى پندارى باطل و ناصواب مى باشد و معتقدان به آن سزاوار ملامت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 5
5ـ اسحاق و يعقوب ( ع ) ، پيامبرانى پيرو شريعت پدرشان ابراهيم ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 2،4
2ـ يوسف ( ع ) در زندان مصر ، پيروى خويش از آيين ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) را فاش ساخت .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
4ـ يوسف ( ع ) ، پيرو شريعت پدرانش ، ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) بود و برانگيخته به شريعتى جديد نبود .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 6
6 - آيين يهود ، نصارا و صابئان ، از اديان الهى و آسمانى است .
إن الذين ءامنوا . .. و الصبئين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 50 - 4،5
4 ـ سهولت شريعت عيسى ( ع ) ، در مقايسه با شريعت موسى ( ع )
و لاحلّ لكم بعض الذى حرّم عليكم
5 ـ وعده عيسى ( ع ) به بنى اسرائيل ، دربرداشتن حرمت برخى از محرمات شريعت موسى ( ع )
و لاحلّ لكم بعض الذى حرّم عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 8
8 ـ اهميّت ويژه آيين موسى و عيسى و كتاب نازل شده بر آنها ( تورات و انجيل )
و ما اُوتى موسى و عيسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 110 - 19
19 ـ اسلام ، برترين آيين در ميان ساير اديان ( دين يهود و نصارا ) براى سعادت بشر
و لو أمن من اهل الكتب لكان خيراً لهم
بنابر اينكه «خير» براى تفضيل باشد و مُفضّل عليه، آيين خود اهل كتاب و مفضّل، اسلام.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 24
24 ـ يهوديان ، مسيحيان و مسلمانان ، هر كدام داراى آيين و شريعتى خاص
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
با توجه به آيات گذشته كه درباره يهوديان، مسيحيان و مسلمانان سخن داشت، مى توان گفت خطاب در «منكم» متوجه همه آنهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 3
3 ـ آيين يهود ، نصارا و صابئين ، از اديان رسمى و الهى
إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. فلاخوف عليهم
درباره آيين صابئيها نظرات مختلفى بيان شده است، علامه طباطبايى در تفسير «الميزان» پس از اشاره به اقوالى گوناگون تأييد مى كند كه آيين صابئى آيينى ممزوج از دين يهود، مجوس و حرانيه بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 7
7 ـ معارف الهى آموزه هايى است كه بايد آنها را همواره به خاطر داشت .
أن جاءكم ذكر من ربكم
«ذكر»، علم و معرفتى است كه آدمى آن را در ذهن خود حاضر دارد و از آن غفلت نمىورزد. و معارف الهى از آن رو «ذكر» ناميده شده كه انسان بايد آنها را بياموزد و همواره به خاطر داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 69 - 6
6 ـ معارف الهى ، تعاليمى است كه بايد آنها را همواره به خاطر داشت .
أن جاءكم ذكر من ربكم
«ذكر»، علم و معرفتى است كه آدمى آن را در ذهن خود حاضر دارد و از آن غفلت نمىورزد. و معارف الهى از آن رو «ذكر» ناميده شده كه انسان بايد آنها را بياموزد و همواره به خاطر داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 1
1- خداوند ، مشركان توطئه گر عليه دين را علاوه بر عذاب دنيوى ، در قيامت به صورت تحقيرآميزى خوار خواهد ساخت .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب ... ثمّ يوم القيـمة يخزيهم و يقول أين
«خزى» در لغت به معناى شكست و ذلت است. اين حالت گاهى از ناحيه خود شخص عارض مى شود و گاهى از سوى ديگرى. در صورتى كه از سوى ديگرى باشد، همراه با خفت و تحقير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 2
2 ـ خدا ، خواستار شكست و ذلّت دشمنان دين و پيروزى و عزت مؤمنان است .
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم و يخزهم و ينصركم عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 159 - 1
1 ـ پذيرش بخشى از دين و رها كردن بخشى ديگر، امرى ناروا و مانند نپذيرفتن همه دين است.
إن الذين فرقوا دينهم . .. لست منهم فى شىء
مراد از «دين»، دين الهى است و متفرق ساختن دين به معناى پذيرش بخشى از آن و نپذيرفتن بخشى ديگر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 32 - 8
8 - قبول بخشى از دين و ر ها ساختن جنبه هاى ديگر آن ، عملى مشركانه است .
و لاتكونوا من المشركين . من الذين فرّقوا دينهم و كانوا شيعًا
مراد از «دين» مى تواند اسلام باشد. متفرق ساختن آن، به معناى پذيرش بخشى از آن و قبول نكردن بخشى ديگر است. لازم به ذكر است كه فعل ماضى «فرّقوا» در صورت ياد شده منسلخ از زمان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 4
4 - متعصّانِ تابعِ احساسات خويشاوندى ، هر دعوتى را ، از هر كسى ، براى پيروى از تعاليم آسمانى ، جواب منفى مى دهند .
و إذا قيل لهم اتّبعوا ماأنزل اللّه قالوا بل نتّبع ما وجدنا عليه ءاباءنا
آورده شدن فعل مجهول «قيل» به جاى اين كه دعوت كننده و گوينده خاصى را، مانند انبيا، مشخص كند، احتمال دارد به خاطر نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 159 - 1
1 ـ پذيرش بخشى از دين و رها كردن بخشى ديگر، امرى ناروا و مانند نپذيرفتن همه دين است.
إن الذين فرقوا دينهم . .. لست منهم فى شىء
مراد از «دين»، دين الهى است و متفرق ساختن دين به معناى پذيرش بخشى از آن و نپذيرفتن بخشى ديگر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 8 - 5،7
5 - دشمنان دين ، به دليل علاقه وافر به مال ، گرفتار بخل و امساك حقوق خداوند
و إنّه لحبّ الخير لشديد
كلمه «شديد» ـ چنان كه در قاموس آمده ـ گاه به معناى «بخيل» است. در صورتى كه اين معنا در آيه مراد باشد، حرف «لام» در «لحبّ الخير» لام تعليل خواهد بود; يعنى، به خاطر حبّ مال.
7 - خداوند ، در تأكيد بر شدّت مال دوستى دشمنان دين ، به مَركب مجاهدان سوگند ياد كرده است .
و العـديـت . .. و إنّه لحبّ الخير لشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 8
8 - دين يهود ، نصارا و صابئان از آيين هاى به رسميت شناخته شده در قرآن
إن الذين ءامنوا و الذين هادوا و النصرى و الصبئين
از نكته هايى كه مى تواند توجيه كننده آوردن عناوين مذكور باشد، اعلام رسميت آيينهاى ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 125 - 22
22 - ركوع و سجده كردن به درگاه خدا ( نماز ) ، از برنامه هاى عبادى در آيين ابراهيم
و الركع السجود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 18 - 11
11 - لزوم اجتناب از هرگونه تقليد كوركورانه در علوم و معارف الهى و در گزينش آنها
الذين يستمعون القول فيتّبعون أحسنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 35 - 8
8ـ ضرورت حفظ مواضع و ابراز پايبندى به عقايد دينى ، دربرخورد با مخالفان دين
إن افتريته فعلىّ إجرامى و أنا برىءٌ مما تجرمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 38 - 11
11ـ جواز مقابله به مثل در پاسخ گويى به دشمنان دين
إن تسخروا منا فإنا نسخر منكم كما تسخرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 96 - 3
3 - لزوم به كارگيرى بهترين شيوه هاى رفتارى ، حتى در برابر دشمنان دين
ادفع بالتى هى أحسن السيّئة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 35 - 14
14- برخورد هاى مشركان با انبيا و تعاليم آسمانى در طول تاريخ ، همسو و يكنواخت بوده است .
كذلك فعل الذين من قبلهم . .. و قال الذين أشركوا لو شاء الله ... كذلك فعل الذين م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 15
15- مشركانى كه قرآن را اسطوره مى خوانند و كسانى كه عليه دين الهى توطئه مى كنند ، با علماى دين برخورد تحقيرآميز و خوار كننده دارند .
و إذا قيل لهم ماذا أنزل ربّكم قالوا أسـطر الأولين . .. قد مكر الذين من قبلهم ...
حضور عالمان در قيامت هنگام مؤاخذه مشركان و اعلام اين نكته از آنان كه: خوارى و بدى روز قيامت براى كافران است، مى تواند حكايت كننده اين نكته باشد كه: آنان در دنيا، مورد برخورد اهانت آميز افراد ياد شده قرار گرفته بوده اند. لازم به ذكر است كه مراد از «أُوتوا العلم» به تناسب موضوع (قرآن و تعاليم اديان آسمانى)، مى تواند علماى دين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 62 - 7
7 - تهمت و تحقير ، از ترفند ها و ابزار هاى طاغيان و دشمنان دين ، عليه دينداران و مؤمنان
رجالاً كنّا نعدّهم من الأشرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 52 - 7
7 ـ ضرورت ارزيابى دقيق، از روشهاى تبليغ دين و برآورد آثار آن
و أنذر به . .. و لا تطرد الذين يدعون ربهم
برخى مفسران گفته اند آيه «لا تطرد . .. » تبصره اى بر آيه قبل است. بر اين فرض آيه مى تواند رهنمودى كلى در تبليغ باشد. يعنى قبل از به كارگيرى هر روشى در تبليغ به بررسى ابعاد آن بايد پرداخت و از عوارض احتمالى آن با تدابير لازم جلوگيرى كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 82 - 3،4
3- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه دار به كارگيرى مفاهيم روشن و صريح در تبليغ دين
فإنما عليك البلـغ المبين
«بلاغ» به معناى تبليغ و رساندن پيام است. توصيف آن به «المبين» (آشكار و روشنگر) بيانگر مطلب ياد شده است.
4- لزوم به كارگيرى مفاهيم و مطالب روشن و صريح ، در تبليغ دين
فإنما عليك البلـغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 5
5- هشدار و انذار و يا توسل به قدرت در مسير احقاق حق و پياده كردن دين ، بايد پس از اتمام حجت و بيان حقايق دينى باشد .
و ما أرسلنـك إلاّ رحمة للعـلمين . .. قل إنّما يوحى إلىّ ... فهل أنتم مسلمون . فإ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 54 - 13
13 - لزوم به كار گيرى مفاهيم و مطالب روشن و بى ابهام در تبليغ دين
و ما على الرسول إلاّ البلغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 15
15 - تثبيت و گسترش دين الهى ، نيازمند اقدام و تلاش جمعى است .
أن أقيموا الدين
با توجه به جمع بودن «أقيموا»، مى توان برداشت بالا را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 21
21 - تفاوت نگذاشتن بين طبقات مختلف اجتماعى در مقام تبليغ و هدايت و اجراى شريعت ، از وظايف پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و أُمرت لأعدل بينكم
بنابراين كه «أمرت لأعدل بينكم» مربوط به نحوه اجراى دعوت و اقامه دين به وسيله پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 26 - 7
7 - لزوم استفاده از روش هاى روشن و بى ابهام در تبليغ دين و هدايت مردمان
إنّما أنا نذير مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 10 - 6،7
6 - خوددارى از تعرّض به مخالفان بدگو ( مقابله به مثل و پاسخ گويى به آنان ) در مرحله آغازين كار هدايت و تبليغ دين ، امرى سزاوار و بايسته
و اهجرهم هجرًا جميلاً
7 - ترويج دين و گسترش دين دارى در جامعه ، مستلزم سعه صدر ، صبر و خويشتن دارى است .
و اصبر . .. و اهجرهم هجرًا جميلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 58 - 14
14 ـ به كارگيرى تمثيل و تشبيه در تفهيم معارف دين ، شيوه اى از شيوه هاى گوناگون بيان آيات الهى در قرآن
و البلد الطيب . .. كذلك نصرف الأيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 16 - 5
5ـ بيان حقايق و معارف در قالب پرسش و پاسخ از روش هاى قرآن براى توجه دادن مردم به آن حقايق
قل من رب السموت و الأرض قل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 82 - 8
8- بيان نعمت هاى الهى در ابعاد زندگى ، از مصاديق « بلاغ مبين » ( بيان روشن دين ) است .
و الله جعل لكم ممّا خلق ظلـلاً . .. كذلك يتمّ نعمته عليك لعلّكم تسلمون ... فإنما
در آيات گذشته نعمتهاى مختلف خداوند بيان گرديد و در پايان اشاره شد كه هدف از بيان نعمتها، تسليم شدن انسانها در برابر خداست و اگر مردم روى گرداندند، وظيفه اى جز همين بيان روشن (بيان نعمتها) نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 125 - 13
13- لزوم به كارگيرى برترين و مؤثرترين روش ها ، در جدل ( مباحثه و مناظره ) براى بيان مسائل دينى و احياى حقايق الهى
ادع إلى سبيل ربّك . .. و جـدلهم بالتى هى أحسن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 106 - 5
5- لزوم به كارگيرى روشى متناسب با استعداد فكرى و روحى انسان براى تفهيم دقيق معارف دين و آموزه هاى قرآن
و قرءانًا فرقنـه لتقرأه على الناس على مكث
از اينكه خداوند در بيان معارف دينى در قرآن، از روش تدريج و گام به گام استفاده كرده است; نكته فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 79 - 9
9- ادعا و سخن در باره معارف دينى و آثار مثبت و منفى آن ، بايد مستند به علم و حجت باشد .
كفر بأيـتنا و قال . .. سنكتب ما يقول و نمدّ له من العذاب مدًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 43 - 1
1 - استفاده خداوند ، از مثل براى تبيين دقايق معارف آسمانى
مثل الذين اتّخذوا من دون اللّه أولياء كمثل العنكبوت اتّخذت بيتًا . .. و تلك الأم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 19 - 9
9 - استفاده از رخداد هاى محسوس و قابل فهم براى همه ، جهت تبيين دقيق معارف ظريف دينى ، از روش هاى قرآن كريم است .
يخرج الحىّ من الميّت . .. و كذلك تخرجون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 28 - 6
6 - به كارگيرى تمثيل و تشبيه ، براى بيان دقيق مبانى دينى ، امرى سودمند و مفيد
ضرب لكم مثلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 58 - 6
6 - استفاده از مثال هاى متنوع ، از روش هاى قرآن كريم ، براى تبيين معارف و حقايق است .
و لقد ضربنا للناس فى هـذا القرءان من كلّ مثل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 11 - 8
8 - تبيين حقايق و معارف والا ، با بيانى ساده و همه فهم ، روش هدايتى قرآن
و الذى نزّل . .. فأنشرنا به بلدة ميتًا كذلك تخرجون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 26
26 ـ دستيابى به آيين ها و شرايع الهى ، داراى روش و طريقى خاص و روشن
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
«شرعة» به معناى شريعت است و «منهاجاً» يعنى راه رسيدن به آن شريعت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 69 - 8
8 - استفاده از رخداد هاى تاريخى ، شيوه اى قرآنى جهت تفهيم معارف آسمانى به مردم است .
يـأيّها الذين ءامنوا لاتكونوا كالذين ءاذوا موسى فبرّأه اللّه ممّا قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 14 - 10
10 - لزوم حركت دسته جمعى براى تقويت جبهه حق و دين الهى و صف آرايى در برابر جبهه باطل و كفر ، به هنگام ضرورت و نياز
فكذّبوهما فعزّزنا بثالث فقالوا إنّا إليكم مرسلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 48 - 6
6- يادآورى برآورده شدن خواسته هاى انسان در بهشت ، از روش هاى هدايت و جذب انسان ها به دين *
إن المتقين فى جنّـت و عيون . ادخلوها بسلـم ءامنين . و نزعنا ما فى صدورهم من غلّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 9
9- لزوم نگرشى يكسان و پرهيز از تبعيض و تفاوت در دعوت مردم به دين
فقل ءاذنتكم على سواء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 109 - 19
19ـ ضرورت به كارگيرى انديشه براى فهم معارف دينى
و ما أرسلنا من قبلك إلاّ رجالاً . .. أفلاتعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 197 - 4
4 - لزوم مراجعه به عالمان دينى ، براى فهم صحيح حقايق شريعت
أوَلم يكن لهم ءاية أن يعلمه علمـؤا بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 16 - 13
13 - استفاده از امور محسوس ، براى تفهيم معارف ظريف و غامض ، از شيوه هاى هدايتى قرآن كريم است .
إن تك مثقال حبّة من خردل فتكن فى صخرة . .. يأت بها اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 6 - 4
4 - داستان هاى خرافى و سرگرمى هاى واهى ، ابزار كافران براى مبارزه با دين بود .
و من الناس من يشترى لهو الحديث ليضلّ عن سبيل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 86 - 5
5 ـ تهديد اهل ايمان و ساختن چهره اى ناپسند از راه خدا ، از روش هاى دشمنان دين براى مبارزه با پيامبران و اديان الهى
و تصدون عن سبيل اللّه من ءامن به و تبغونها عوجاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 28 - 5
5 - استفاده از تمثيل ، جهت تفهيم معارف والاى دينى ، از روش هاى تبليغى قرآن
ضرب لكم مثلاً من أنفسكم . .. كذلك نفصّل الأيـت
لام «لكم» براى تعليل و در نتيجه، بيان كننده اين نكته است كه بيان مَثَل ها، به خاطر تفهيم دقيق است. «من» در «من أنفسكم» براى ابتدا و به منظور بيان اين است كه مَثَل از خود شما زده مى شود كه دقيقاً برايتان قابل فهم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 88 - 22
22ـ رهبران و مبلغان دين ، تا توان دارند بايد در اصلاح جامعه و ابلاغ معارف الهى تلاش كنند .
إن أُريد إلاّ الإصلـح ما استطعت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 20
20 ـ زكات از واجبات الهى در آيين يهود
و يؤتون الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 11 - 5
5 - رفاه و قدرت اقتصادى ، از زمينه هاى حق ناپذيرى و دين گريزى
و المكذّبين أُولى النعمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 4 - 2
2 - امكان بهره گيرى انسان از تذكّرات و تعاليم دينى حتى در صورتى كه خود را تزكيه نكرده باشد .
لعلّه يزّكّى . أو يذّكّر
حرف «أو» دلالت دارد كه هرگاه يكى از دو ويژگى (تزكيه يا تذكّر) محتمل باشد; بايد شخصى را كه مى خواهد به مجلس وعظ و ارشاد وارد شود، پذيرفت و نبايد او را تا پس از خودسازى و تزكيه از تذكرات دينى محروم كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 2 - 9
9- غفلت از قيامت ، زمينه ساز بى اعتنايى به وحى و بازيچه قراردادن دين است .
و هم فى غفلة معرضون . ما يأتيهم ... و هم يلعبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 67 - 17
17 ـ سركوبى دشمنان دين و پرهيز از گرفتن اسير در ميدان نبرد تا پيش از استقرار حكومت حق ، زمينه ساز پيروزى دين و امرى حكيمانه است .
و اللّه عزيز حكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 1 - 2
2 ـ ايمان واقعى ، مستلزم تبعيت كامل از دستورات دين و پرهيز از بدعت و خودرأيى
يـأيّها الذين ءامنوا لاتقدّموا بين يدى اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 23 - 3
3 - حق گريزى و كفر ، از ميان برنده زمينه هاى تأثيرپذيرى از تعاليم دين و پند هاى آن است .
فذكّر . .. إلاّ من تولّى و كفر
استثناى اعراض كنندگان كافر از مجموعه كسانى كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به تذكر دادن آنان مكلف شده است، نشانگر بى اثر بودن تذكرات آن حضرت، در آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 17 - 11
11 ـ شكرگزاران، رهپويان صراط مستقيم الهى هستند.
لأقعدن لهم صرطك المستقيم . .. لاتجد أكثرهم شكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 10 - 3
3 - تبليغ دين و تشكيل جامعه اسلامى ، درپى دارنده سخنان ناروا و تبليغات سوء دشمنان و مخالفان دين
و اصبر على ما يقولون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 42 - 7
7 ـ حرص و آزمندى به دنيا ، مايه تحريف احكام و حقايق دين
يحرفون الكلم من بعد مواضعه . .. اكلون للسحت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 1 - 11
11- تحقّق آموزه هاى دين و عينيت يافتن آنها در ميان مردم ، نيازمند به مجرى اى كاردان و رهبرى شايسته است .
كتـب أنزلنـه إليك لتخرج الناس من الظلمـت إلى النور
از اينكه خداوند، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مخاطب قرار داده و برآوردن غرض و هدف از نزول قرآن را با آوردن فعل متعدى، به آن حضرت واگذار كرده است و به خود مردم واگذار نكرده است، نكته ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 10
10- تحقّق آموزه هاى دين ، نيازمند مجرى اى كاردان و رهبرى شايسته
أن أخرج قومك من الظلمـت إلى النور
از اينكه خداوند پس از اعطاى آيات (تورات) به موسى(ع) او را مسؤول خارج ساختن مردم از ظلمتها معرفى مى كند، معلوم مى شود كه اجراى تعاليم آسمانى و به كارگيرى آنها نياز به مجرى و شخصيتى كاردان، چون موسى(ع) دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 9 - 14
14 - تحقق آموزه هاى دين و عينيت يافتن آن در ميان مردم ، نيازمند به مجرى كاردان و رهبرى شايسته است .
ليخرجكم من الظلمـت إلى النور
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را متصدى امر هدايت قرار داده و برآوردن غرض و هدف از نزول قرآن را، با آوردن فعل متعدى «ليخرجكم» به آن حضرت واگذار كرده است; و نه به خود مردم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 9
9 - تحقق آموزه هاى دين و عينيت يافتن تعاليم قرآن در ميان مردم ، نيازمند به مجرى اى كاردان و رهبرى شايسته است .
ليخرج الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت من الظلمـت إلى النور
از اين كه خداوند، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مخاطب قرار داده و مسؤوليت برآوردن غرض و هدف از نزول قرآن را ـ با آوردن فعل متعدى ـ بر عهده آن حضرت نهاده است ـ نه بر عهده مردم ـ نكته ياد دشده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 30 - 5
5- ربوبيت خداوند ، مقتضى فرو فرستادن قرآن ( تعاليم دين ) بر بندگان خويش
و قيل للذين اتّقوا ماذا أنزل ربّكم قالوا خيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 65 - 10
10- بندگى به درگاه خدا ، زمينه برخوردارى از علم و معارف الهى است . *
عبدًا من عبادنا . .. و علّمنه من لدنّا علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 35
35- سرعت گسترش اسلام ، از پيدايش تا استقرار و شكوفايى آن ، مايه شگفتى دين شناسان و خشم كافران
كزرع . .. يعجب الزرّاع ليغيظ بهم الكفّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 2 - 8
8 - طهارت و پاكى نفس ، زمينه لازم براى فراگيرى معارف و احكام دين
و يزكّيهم و يعلّمهم الكتـب و الحكمة
تقدم ذكرى «يزكّيهم» بر «يعلّمهم»، مى تواند اشاره به مطلب بالا داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 12 - 6
6 - همه انسان ها ، استعداد شناخت معارف قرآن را دارند .
فمن شاء ذكره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 19 - 7
7 - توجّه به تحولات نظام طبيعت ، راهى براى شناخت و عمق بخشيدن به باور هاى دينى است .
يخرج الحىّ من الميّت و يخرج الميّت من الحىّ و يحىِ الأرض بعد موتهاو كذلك تخرجون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 12 - 18
18 ـ تباه كردن سرمايه وجودى خود زيانكارى و زمينه انكار معارف دين است.
ليجمعنكم إلى يوم القيمة . .. الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 39 - 12
12 ـ ظلم و بيدادگرى ، زمينه ساز انكار قيامت و تكذيب دين و پيامبران
بل كذبوا بما لم يحيطوا بعلمه . .. فانظر كيف كان عقبة الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 75 - 3
3 - افراط در شادمانى و زندگى سرمستانه ، زمينه ساز غفلت از حقايق و معارف الهى و انكار و تكذيب آنها
الذين كذّبوا بالكتـب . .. ذلكم بما كنتم تفرحون فى الأرض بغير الحقّ و بما كنتم تم
برداشت ياد شده بر اين اساس استوار است كه مشار اليه «ذلكم» تكذيب كافران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 9 - 8
8 - آگاهى اندك و غيرجامع نسبت به مفاهيم دينى ، زمينه مواجهه منفى با آنها *
و إذا علم من ءايـتنا شيـًا اتّخذها هزوًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 28 - 5
5 - باور نداشتن معاد ، زمينه ساز انكار تعاليم الهى و آموزه هاى دينى است .
لايرجون حسابًا . و كذّبوا بـايـتنا كذّابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 97 - 10
10 ـ دانش و فرهنگ بالاى اجتماعى ، زمينه ساز درك عميق تر حدود و احكام الهى ، و نيز پذيرش آن
الأعراب . .. أجدر ألّا يعلموا حدود ما أنزل اللّه
بيان اينكه «بدويان» از درك حدود خدا دورند، إشعار به اين معنا دارد كه: متمدن بودن و برخوردارى از دانش، زمينه اى بهتر براى شناخت حدود خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 8
8 - برخوردارى از قدرت و توانايى سياسى و اقتصادى ، از زمينه هاى طغيان ، حق گريزى و دين ستيزى
كانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا . .. إلى فرعون و هـمـن و قـرون فقالوا سـحر كذّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 19
19 ـ ميدان هاى نبرد با كفر ، زمينه دستيابى مجاهدان به درك عميق حقايق معنوى دين *
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين
برداشت فوق بدان احتمال است كه «نفر» در «لولا نفر» به معناى بسيج براى جنگ باشد و فاعل «ليتفقهوا» مجاهدان باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 5
5 ـ دنياپرستى ، ريشه سوداگرى بر سر عهد الهى و مسؤوليّت هاى ناشى از آن
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه . .. ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 7 - 9
9 - روح استكبار و خودبرتربينى ، سبب حرف ناشنوى ، حق ناپذيرى و دين گريزى قوم نوح بود .
و إنّى كلّما دعوتهم . .. و استكبروا استكبارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 3 - 5
5 - ايمان و توجه به كبريايى و عظمت خداوند ، هموار كننده مشكلات ناشى از انجام دادن رسالت الهى و تبليغ دين
قم فأنذر . و ربّك فكبّر
برداشت ياد شده، از ارتباط ميان موضوع قيام براى انذار مردمان و موضوع به عظمت ياد كردن خداوند، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 7 - 5
5 - كم فروشى ، ازبين برنده ديانت انسان و نمونه اى از فسق و سركشى در برابر خداوند است .
ويل للمطفّفين . .. كلاّ إنّ كتـب الفجّار لفى سجّين
«فجور»; يعنى، دريدن پرده ديانت (مفردات راغب) و به معناى فسق و عصيان نيز آمده است (قاموس). ارتباط اين آيه با آيات پيشين، بيانگر اين است كه از «فجّار»، همان «مطفّفين» اراده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 96 - 9
9 - تسويلات و وسوسه هاى نفس ، زمينه ساز به كارگيرى دين و دانش براى ايجاد انحراف و گمراه ساختن مردم
بصرت . .. فنبذتها و كذلك سوّلت لى نفسى
آنچه كه سامرى در اختيار داشت و موجب گمراهى او و مردم بسيارى شد، علوم و معارفى بود كه وى آن را در راه گمراه كردن مردم به كار گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 48 - 6
6 - توجه مبلغان دينى به حضور حمايت و لطف الهى ، مايه شكيبايى آنان بر مشكلات راه
و اصبر . .. فإنّك بأعيننا
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به عنوان مبلغ وحى مورد هجوم كافران، قرار گرفته و خداوند براى پايدارى بخشيدن به او نظارت و حمايت خويش را به آن حضرت يادآور شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 135 - 6
6- تاريخ ، بسترى براى ظهور و تجلى حقانيت دين الهى است .
فتربّصوا فستعلمون من أصحـب الصرط السوىّ
مطرح ساختن آينده به عنوان زمان ظهور قطعى حقايق، بيانگر اين نكته است كه بستر تاريخ ظرفى مناسب براى احقاق حق است كه حقايق را به تناسب حوادث، به منصه ظهور مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 23 - 3
3 - حق گريزى و كفر ، از ميان برنده زمينه هاى تأثيرپذيرى از تعاليم دين و پند هاى آن است .
فذكّر . .. إلاّ من تولّى و كفر
استثناى اعراض كنندگان كافر از مجموعه كسانى كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به تذكر دادن آنان مكلف شده است، نشانگر بى اثر بودن تذكرات آن حضرت، در آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 11
11 - توجّه به وقوع حتمى قيامت و از دست رفتن فرصت ها ، زمينه پابندى انسان به دين است .
فأقم . .. من قبل أن يأتى يوم ... يومئذ يصّدّعون
يادآورى وقوع قيامت پس از سفارش به پابندى به دين، مى تواند به منظور ايجاد انگيزه در انسان براى عمل به آن فرمان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 9 - 6
6 - ناسپاسى دشمنان دين ، در برابر نعمت هاى خداوند و دلبستگى شديد آنها به دارايى خويش ، نشان بى توجهى آنان به معاد
إنّ الإنسـن لربّه لكنود . .. أفلايعلم إذا بعثر ما فى القبور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 78 - 13
13 ـ درك نكردن توحيد ، ملازم با درك نكردن هيچيك از معارف الهى
قل كلّ من عند اللّه فمال هؤلاء القوم لا يكادون يفقهون حديثا
2 . خداوند به آن دسته از مردم كه منشأ واحد را در حوادث عالم نمى فهمند، نسبت عدم درك ديگر معارف را داده است. بنابراين ملازمه اى بين درك توحيد و درك ديگر معارف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 3 - 6
6ـ مطالعه و دقت در داستان يوسف ، مايه دريافت حقايق و معارف الهى است .
إنا أنزلنـه قرء نًا عربيًّا لعلكم تعقلون. نحن نقصّ عليك أحسن القصص
برداشت فوق ، مقتضاى ارتباط ميان جمله «لعلكم تعقلون» با «نحن نقصّ عليك» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 40 - 6
6 - نقش تعيين كننده انسان شناسى ، در درك معارف الهى ( معاد و . . . )
أيحسب الإنسـن أن يترك سدًى . ألم يك نطفة ... أليس ذلك بقـدر على أن يحيى الموتى
برداشت ياد شده، به سبب اين نكته است كه خداوند، براى اثبات توانايى خويش بر احياى مردگان و برپايى قيامت، مسأله هدفمند بودن زندگى انسان و سير آفرينش او را مطرح ساخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 6
6 ـ توجه به ربوبيت خدا بر انسانها، زمينه ساز پذيرش احكام اوست.
أتل ما حرم ربكم عليكم
از اهداف بيان ربوبيت خدا به عنوان خاستگاه تحريم شرك و . .. ، اين است كه انسانها بدانند محرمات الهى در راستاى تربيت ايشان بوده و در نتيجه زمينه پذيرش در آنان ايجاد شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 107 - 9
9- علم ، وسيله اى بس ارزشمند براى راه يافتن به حقيقت و قبول تعاليم دين
إن الذين أُوتوا العلم من قبله يخرّون للأذقان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 4 - 11
11 - بهره مندى از دانش و معرفت ، زمينه ساز بهره مندى از معارف و حقايق الهى
لو كنتم تعلمون
در برداشت ياد شده، فعل «تعلمون» گرفته شده است; يعنى، «لو كنتم أهل العلم لاستجبتم دعوتى و آمنتم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 13
13ـ علاقه به معارف دينى ، در گرو شناخت آنهاست .
فعمّيت عليكم . .. و أنتم لها كـرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 4
4 - توجّه به منشأ خلقت و روزى و مرگ انسان ، مقتضى رويكرد تمام عيار به دين است .
اللّه الذى خلقكم . .. فأقم وجهك للدين
احتمال دارد «فاء» در «فأقم»تفريع بر آيه «الذى خلقكم . ..» باشد كه در آن، خداوند، برخى از افعال خود را به عنوان نشانه، يادآورى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 33 - 4
4- ملت هاى محروم و رنج ديده ، داراى زمينه حق پذيرى و گرايش به دين
و لقد اخترنـهم . .. و ءاتينـهم
با توجه به سياق آيات پيشين ـ كه فرعونيان را به دليل رفاه مندى و اسرافگرى، حق ناپذير و محكوم به هلاكت معرفى كرده است ـ مى توان علت و انتخاب بنى اسرائيل را براى دريافت آيات و معجزات، محروميت آنان از رفاه مندى و آمادگى آنان براى حق پذيرى دانست. البته اين هم آغاز يك آزمون است; نه امضاى صلاحيت مطلق و بى استثناى آنان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 3 - 12
12- توجه به محدوديت عمر زندگى ، هشدارى به انسان ها و عاملى در جهت حق گرايى و روى آوردن آنان به حقايق دين *
ما خلقنا. ..إلاّ بالحقّ وأجل مسمًّى و الذين كفروا عمّا أُنذروا معرضون
برداشت بالا براساس اين احتمال است كه تذكر خداوند به «أجل مسمّى» ـ در پى تذكر به حقانيت هستى ـ هشدارى باشد به آدميان كه دل به زندگى ناپايدار نبندند و از حاكميت حق غافل نگردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 4
4 - تأثير مثبت بيان فوايد و نتايج ايمان و دين دارى در گرايش بيشتر مردم به دين
و ألّوِاستقـموا على الطريقة لأسقينـهم ماء غدقًا
مأموريت پيامبر(صلی الله علیه و آله) به بيان فوايد دين، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نصر - 110 - 3 - 2
2 - تسبيح و حمد خداوند و استغفار به درگاه او ، پس از مشاهده امداد هاى الهى و گرايش وسيع مردم ، به دين ، فرمان و توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إذا جاء نصر اللّه و الفتح . و رأيت الناس يدخلون فى دين اللّه أفواجًا . فسبّح بحم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 8
8- مؤمنان ، محتاج امداد هاى الهى ، در پيشبرد دين و مبارزه با دشمنان
إن تنصروا اللّه ينصركم
از اين كه خداوند، نويد نصرت و امداد به مؤمنان را در زمينه جهاد مطرح كرده است; نياز آنان به امدادهاى خداوند استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 10
10 - توسعه و گسترش دين ، نيازمند ياران مؤمنى همچون حواريون عيسى ( ع )
قال الحواريّون نحن أنصار اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 9 - 2
2 ـ دنياطلبى ، زمينه ساز مبارزه با دين الهى و بازداشتن مردم از راه خداست .
اشتروا بأيت اللّه ثمناً قليلا فصدوا عن سبيله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 3 - 9
9- دلبستگى به دنيا و ترجيح دادن آن بر آخرت ، زمينه ساز دين ستيزى و كفر است .
الذين يستحبّون الحيوة الدنيا على الأخرة و يصدّون عن سبيل الله
تقديم «يستحبّون الحياة الدنيا» بر جمله «و يصدّون عن سبيل الله و يبغونها عوجاً» احتمالاً بيانگر معناى ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 3
3- ايمان واقعى ، مقتضى تلاش در راه خداوند و دفاع از دين او
يـأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه ينصركم
خداوند، اهل ايمان را با صفت ايمانشان ياد كرده و در پى آن از ايشان دعوت كرده است كه به يارى دين برخيزند; يعنى، ايمان واقعى مستلزم يارى رساندن به دين و راه خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 4
4 - يارى دين خدا و تعظيم و تنزيه پيوسته ذات او ، لازمه ايمان و مكمل آن
لتؤمنوا . .. و تعزّروه و توقّروه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 169 - 5
5 ـ وارثان كتاب هاى آسمانى بايد از دلبستگى به مظاهر ناپايدار دنيا پيراسته باشند و از چنگ اندازى به مال و منال دنيا از راه هاى ناصواب بپرهيزند .
ورثوا الكتب يأخذون عرض هذا الأدنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 9
9ـ اعراض مردم از دين و معارف الهى ، هيچ ضررى متوجه خداوند نخواهد كرد .
فإن تولّوا . .. و لاتضرونه شيئًا
برداشت فوق ، مبتنى براين است كه «لاتضرونه» نيز جواب شرط (فإن تولّوا) باشد. قابل ذكر است كه مجزوم نشدن «تضرون» به خاطر عطف شدن آن بر فعل ماضى «قد أبلغتكم» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 13
13 ـ هر بهايى كه در قبال سوداگرى با آيات الهى قرار گيرد ، اندك و ناچيز است .
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
معمولاً افرادى كه بر سر آيات الهى سوداگرى مى كنند به قصد رسيدن به بهره هاى فراوان دنيوى است، ولى خداوند آنها را در مقابل از دست دادن دين و محروميّت از مواهب اخروى اندك مى شمارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 19
19 ـ ارزش پيشتازى و سبقت در ايمان به خدا و يارى دين
قال الحواريّون نحن انصار اللّه
به نظر مى رسد تمجيد خداوند از حواريون، با وجود اينكه افراد بسيارى به نبوّت عيسى ايمان آوردند، به لحاظ پيشتازى آنان در ايمان به خدا و يارى دين بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 125 - 22
22 - ركوع و سجده كردن به درگاه خدا ( نماز ) ، از برنامه هاى عبادى در آيين ابراهيم
و الركع السجود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 127 - 7
7- اذيت ، آزار و تجاوزات دشمنان دين ، بسيار شديد و تحمل آنها امرى دشوار براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
و اصبر و ما صبرك إلاّ بالله
از اينكه خداوند فرموده است: صبر تو اى پيامبر! تنها به توفيق الهى است، مطلب فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 43 - 11
11 - استقامت و پايدارى در مسير دين ، امرى دشوار و نيازمند به تأييد الهى است .
فاستمسك . .. إنّك على صرط مستقيم
از لحن آيه شريفه كه براى دلدارى و تقويت روحيه پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، مطلب بالا برداشت مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 119 - 20
20 ـ سخن ناآگاهانه درباره دين تجاوزگرى است.
فكلوا . .. إن ربك هو أعلم بالمعتدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 13 - 1
1 - تكذيب دين و روى گردانى از آن ، شگفت آور و نكوهيده است .
أرءيت إن كذّب و تولّى
تكرار «أرءيت»، تأكيد بر شگفتى و توبيخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 11،19
11 ـ سرزنش عالمان اهل كتاب از سوى خداوند به سبب ناديده گرفتن پيمان الهى و دين فروشى
فنبذوه ورآء ظهورهم و اشتروا به ثمناً قليلا
19 ـ زشتى و بدى دستاورد دين فروشى
و اشتروا به ثمناً قليلا فبئس ما يشترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 18
18 ـ توبيخ الهى نسبت به برخى از عالمان اهل كتاب ، به خاطر سوداگرى آنان با آيات الهى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 6
6 ـ سوداى هدايت با گمراهى از سوى عالمان دين ، امرى بس شگفت و نكوهيده
الم تر . .. يشترون الضلالة
استفهام در «الم تر»، به انگيزه تعجيب و شگفتى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 41
41 ـ منافع به دست آمده از دين فروشى ، مصداقى بارز براى سحت
اكلون للسحت . .. و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
نهى خداوند از دين فروشى در قبال منافع دنيا، پس از توصيف عالمان يهود در آيات پيش به «اكلون للسحت»، بيانگر آن است كه از مصاديق مورد نظر براى «سحت» (حرامى ننگ آور)، منافعى است كه آنان از دين فروشى به چنگ مى آورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 91 - 15
15 ـ كتمان معارف و حقايق كتب آسمانى امرى نكوهيده است.
تجعلونه قراطيس تبدونها و تخفون كثيرا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 9
9 - كتمان كنندگان مسايل دينى بويژه اگر از عالمان دين باشند ، سزاوار سرزنش و ملامتند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
لحن جمله «إن فريقاً . ..» گوياى ملامت و سرزنش كسانى است كه حقيقت را فهميده و آن را انكار مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 67 - 11،17
11 ـ سركوب دشمنان دين در ميدان نبرد ، آخرت جويى و موجب رسيدن به منافع معنوى و مواهب اخروى است .
ما كان لنبى أن يكون له أسرى . .. و اللّه يريد الأخرة
17 ـ سركوبى دشمنان دين و پرهيز از گرفتن اسير در ميدان نبرد تا پيش از استقرار حكومت حق ، زمينه ساز پيروزى دين و امرى حكيمانه است .
و اللّه عزيز حكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 3
3 ـ خوشحال بودن از مخالفت با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و دستورات دين ، خصلت منافقان و برخاسته از نفاق
فرح المخلفون بمقعدهم خلف رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 31 - 16
16 ـ كوتاهى و تفريط در امور دينى و مسؤوليتها، گناه و بارى شوم بر دوش انسان است.
قالوا يحسرتنا على ما فرطنا فيها و هم يحملون أوزارهم على ظهورهم ألا ساء ما يزرون
بنابراين كه «ما در «ما فرطنا» موصوله و مرجع براى ضمير «فيها» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 231 - 11
11 ـ سوءاستفاده از مقررات دين ، استهزاى دين و آيات الهى است .
و لا تمسكوهنّ ضراراً . .. و لا تتخذوا ايات اللّه هُزُواً
تمسّك به قانون حق رجوع ـ كه به مصلحت انسانها وضع شده ـ، براى اضرار به همسران، استهزاى آيات و مقررات الهى قلمداد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 7 - 9،11،39
9 ـ امكان دستاويز قرار دادن حق در جهت باطل
فيتّبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة
11 ـ افراد منحرف ( كج انديش ) ، دنبال كننده آيات متشابه ، به منظور ايجاد فتنه
فامّا الّذين فى قلوبهم زيغ فيتَّبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة
39 ـ گسترش كفر ، هدف كج انديشان از تمسك به آيات متشابه و دنبال كردن آن
فامّا الّذين فى قلوبهم زيغ فيتّبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة
امام صادق(ع): المراد بالفتنة هاهنا الكفر.
مجمع البيان، ج 2، ص 700 ; نورالثقلين، ج 1، ص 313، ح 17.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 78 - 2،6،8
2 ـ به كار بستن فرهنگ و زبان دين ، ابزارى براى تحريف آن
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب
6 ـ برخى از اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى فريب مردم ، دست نوشته خود را همانند كتاب خدا تلاوت مى كردند .
و انّ منهم لفريقاً يلون السنتهم بالكتاب لتحسبوه من الكتاب
8 ـ برخى اهل كتاب ( عالمان آنان ) نوشته هاى خود را به عنوان كتاب خدا به مردم ارائه مى دادند .
و يقولون هو من عند اللّه و ما هو من عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 79 - 8،17
8 ـ پيامبران ، هيچگاه از مقام خود و دين خدا ، سوء استفاده نكردند .
ما كان لبشر . .. ثم يقول للناس كونوا عباداً لى من دون اللّه
17 ـ ممنوعيّت سوء استفاده از مقام و مناصب دينى ، براى دعوت مردم به خود
ما كان لبشر ان يؤتيه اللّه الكتاب . .. ثم يقول للناس كونوا عباداً لى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 119 - 14
14 ـ سوء استفاده دشمنان دين از شعائر دينى ، براى اغفال مؤمنان
ها انتم اولاء تحبونكم و لا يحبونكم . .. و اذا لقوكم قالوا امنا
بنابر اينكه محبت مؤمنان به كافران، معلول تظاهر آنان به ايمان (امنا) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 183 - 5
5 ـ مبارزات يهود عليه اسلام و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به نام دين و ديندارى
انّ اللّه عهد الينا الّا نؤمن لرسول حتّى ياتينا بقربان
چون يهود مدعى بودند با ايمان نياوردن به پيامبر (صلی الله علیه و آله)، به عهد الهى وفادار بوده و از دستورات خداوند پيروى كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 2
2 ـ سوء استفاده منافقان از ارزش هاى مكتبى و باور هاى جامعه اسلامى
يحلفون باللّه ما قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 96 - 4
4 - سوء استفاده از دين و تعاليم آسمانى ، براى گمراه ساختن بنى اسرائيل و ترويج گوساله پرستى در بين آنان ، از جمله اعترافات سامرى در نزد موسى ( ع )
فنبذتها
«نبذ» در «نبذتها»، ممكن است در معناى حقيقى آن; يعنى، دورافكندن آثار رسالت به كار رفته باشد و نيز ممكن است مجاز و به معناى سوء استفاده از تعاليم رسولان الهى باشد. براساس معناى دوم، سامرى اعتراف مى كند كه با استفاده نابه جا از آموخته هاى خويش، آن را ضايع ساخته و نابود كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 14 - 7
7 - استفاده ابزارى از دين عليه ديانت حق ، از ترفند هاى منافقان است .
ألم تر إلى الذين تولّوا قومًا غضب اللّه عليهم
برقرارى روابط دوستانه با پيروان دين يهود از سوى منافقان، بى ترديد براى ضربه زدن به دين اسلام و پيروان آن بوده است. بنابراين منافقان با اظهار علاقه به دين يهود، درصدد نفى دين حق و اصل ديندارى بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 16 - 2
2 - استفاده ابزارى از ارزش هاى دينى عليه دين ، از شيوه هاى منافقان
اتّخذوا أيمـنهم جنّة
برداشت ياد شده به اين خاطر است كه منافقان از سوگند ـ كه در ميان همه پيروان اديان از ارزش ها به شمار مى رود ـ در جهت سد كردن پيشرفت اسلام، بهره مى گرفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 23 - 4
4 - دفاع از عقايد مذهبى و شرك آميز مردم ، از حيله ها و نيرنگ هاى صاحبان زر و زور ، براى مبارزه با دعوت توحيدى نوح ( ع )
و قالوا لاتذرنّ ءالهتكم و لاتذرنّ ودًّا . .. و نسرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 66 - 10
10ـ سوگند به نام خدا و پيمان بستن با او ، داراى جايگاهى ويژه در آيين يعقوب ( ع ) و در نزد خاندان او
حتى تؤتون موثقًا من الله . .. إلاّ أن يحاط بكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 42 - 5
5 ـ شريعت الهى ، شريعتى است سهل و آسان
و الذين . .. لانكلف نفساً إلا وسعها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 78 - 11
11 - تكاليف الهى در شريعت ابراهيم ( ع ) تكاليفى آسان و به دور از هرگونه عسر و حرج بود .
و ما جعل عليكم فى الدين من حرج ملّة أبيكم إبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 81 - 4
4 - خداوند و تعاليم آسمانى او ، قابل شناخت براى بشر
و يريكم ءايـته
برداشت ياد شده از آن جا است كه لازمه نشان دادن آيات و نشانه هاى الهى به عموم مردم (يريكم) و توبيخ كسانى كه به آنها ايمان نمى آورند، قابل شناخت بودن آنها مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 15 - 9
9 - سيه رويى و ثبت نشانه دروغ گويى و گناه كارى بر پيشانى تكذيب گران دين ، كيفر مخالفت آنان با نماز ، هدايت و تقوا
لنسفعًا بالناصية
برداشت ياد شده، ناظر به معانى گوناگونى است كه براى «سفع» در توضيح برداشت هفتم ذكر شد. وصف هاى «كاذبة» و «خاطئة» (در آيه بعد)، مشخّصات نشانه را بيان كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 36 - 4
4 - تشكيك در حقايق الهى ، داراى پيشينه در تاريخ امت هاى حق ستيز
و لقد أنذرهم . .. فتماروا بالنّذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 19 - 5
5 - مخالفان نماز و تكذيب گران دين ، حقّ دستور دادن به نمازگزاران هدايت پيشه و ترويج كننده تقوا را ندارند .
ينهى . عبدًا إذا صلّى ... كذّب و تولّى ... كلاّ لاتطعه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 35 - 4
4- تبليغ دين و پيام وحى ، نيازمند به استقامت و پايدارى
فاصبر كما صبر أولوا العزم من الرسل
از اين كه خداوند، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را در راستاى رسالت و تبليغ دين، به صبر و شكيبايى فراخوانده و عزم بزرگ رسولان پيشين را به آن حضرت يادآور شده است; مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 66 - 10
10- پيمودن راه تكامل و رسيدن به معارف ويژه الهى ، نيازمند معلم و راهنما است .
هل أتّبعك على أن تعلّمن ممّا علّمت رشدًا
اين كه موسى(ع) خود را براى رسيدن به رشد، به تبعيت از خضر(ع) ناگزير مى بيند و براى ملاقات با وى، سفر و مشقت هاى آن را تحمّل مى كند، نشان احساس نياز او به راهنما است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 25 - 5
5 - تبليغ دين و دفاع صريح و قاطعانه از مواضع عقيدتى خود در محيط خفقان آور و پرخطر كفر و شرك ، بايد پس از طى مراحلى چون دفاع غيرمستقيم و برخورد دلسوزانه با مخالفان و . . . انجام گيرد .
قال يـقوم اتّبعوا المرسلين . .. و مالى لا أعبد الذى فطرنى ... ءأتّخذ من دونه ءال
برداشت ياد شده از آن جا است كه جمله «إنّى آمنت بربّكم. ..» ـ كه آخرين كلام مؤمن انطاكيه با مردم است ـ در مقام نتيجه گيرى و بيان هدف نهايى او از مجموعه سخنانى است كه در ضمن پنج آيه پيش بيان شده است. بدين صورت كه او در ابتدا سخن خود را با لحنى خيرخواهانه و نرم آغاز كرد و در پايان با زبان صريح و قاطعانه، مواضع عقيدتى خود را اظهار داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 4 - 4
4 - برخوردارى از منش و خلق و خوى والا ، از شرايط مبلغان دينى و رهبران جامعه اسلامى
إنّك لعلى خلق عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 6 - 4
4 - دورى از منت نهادن و زياد شمردن عطايا و خدمات خود ، از شرايط بايسته براى رهبران و مبلغان جامعه اسلامى و تأثيرگذار در موفقيت آنان
و لاتمنن تستكثر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 48 - 4
4 ـ دين سازان و مروجان آيين هاى منسوخ ، در حقيقت خود را در رتبه خدا و شريك او قرار داده اند .
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا . .. انّ اللّه لا يغفر ان يشرك به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 8
8 ـ نماز و اذان ، از اركان اساسى دين و شعاير مقدس آن
الذين اتخذوا دينكم هزواً . .. و إذا ناديتم إلى الصّلوة اتخذوها هزواً و لعباً
آيه مورد بحث، استهزاى نماز و اذان را نمونه اى از استهزاى دين شمرده است و اطلاق دين بر نماز و اذان نشان مى دهد كه اين دو از اركان اساسى دين مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 12،13
12 ـ آيين مردم مدين ، آيينى منفور و كريه در ديدگاه شعيب ( ع ) و پيروان او
أو لو كنا كرهين
13 ـ شعيب ( ع ) با اظهار تنفر خود و پيروانش از آيين مردم مدين ، انتظار پذيرش آن آيين را انتظارى شگفت و بى جا دانست .
قال أو لو كنا كرهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 50 - 7
7 - گمان ناعادلانه بودن حكم خدا و رسول او ، از نشانه هاى نفاق و اوصاف منافقان
أم يخافون أن يحيف اللّه عليهم و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 14 - 2
2 ـ خدا ، خواستار شكست و ذلّت دشمنان دين و پيروزى و عزت مؤمنان است .
قتلوهم يعذبهم اللّه بأيديكم و يخزهم و ينصركم عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 26 - 10
10 ـ هزيمت و شكست ، فرجام شوم و كيفر قطعى براى تمامى كافران و دشمنان ايستاده در برابر دين الهى
و عذّب الذين كفروا و ذلك جزاء الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 46 - 7
7- شريعت ها و اديان توحيدى ، در برابر دين ستيزان ، استوارتر از كوه ، پايدار و جاودانه خواهند ماند .
فيقول الذين ظلموا ربّنا أخّرنا . .. نجب دعوتك و نتّبع الرسل ... و قد مكروا ... و
از اينكه خداوند فرمود: مكر و نقشه هاى ستمگران در برابر نيروى حق و رسولان الهى، هر چند در قدرت و توانمندى كوه شكن باشد، مؤثر نخواهد بود، به دست مى آيد كه اديان توحيدى و شرايع رسولان الهى استوارتر از كوه بوده و پايدار و ضربه ناپذيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 37 - 7
7- هلاكت و شكست كافران و دين ستيزان و پيروزى مؤمنان ، از آيات الهى است .
سأُوريكم ءايـتى
برداشت ياد شده به خاطر اين است كه از هلاكت كافران و پيروزى مسلمانان به «آيات» تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 3
3 - حق ناپذيرى و انديشه دين ستيزانه ، عملى بس شگفت انگيز و به دور از شأن انسان
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 13 - 1
1 - تكذيب دين و روى گردانى از آن ، شگفت آور و نكوهيده است .
أرءيت إن كذّب و تولّى
تكرار «أرءيت»، تأكيد بر شگفتى و توبيخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 19 - 3
3 - حق ناپذيرى و انديشه دين ستيزانه ، عملى شگفت انگيز و به دور از شأن انسان
فقتل كيف قدّر
«كيف»، در اين آيه براى تعجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 161 - 12
12 ـ عن الحسين بن على(ع): ما احد على ملة إبراهيم إلا نحن و شيعتنا . .. .
از امام حسين(ع) روايت شده است: هيچ كس، جز ما و شيعيان ما، پيرو آيين ابراهيم نيست . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 43 - 7
7 - تبليغ پيام الهى ، نيازمند تحمل دشوارى ها و مشكلات
ما يقال لك إلاّ ما قد قيل للرسل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 39 - 4
4 - مقام تبليغ دين و رهبرى امت ، نيازمند صبر و شكيبايى
فاصبر على ما يقولون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 48 - 1،2
1 - فرمان پايدارى و شكيبايى از سوى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در راستاى تبليغ دين
و اصبر لحكم ربّك
مراد از «لحكم ربّك» مى تواند حكم رسالت و تبليغ دين باشد. در اين صورت پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور شده است تا در برابر اذيت و آزار تكذيب كنندگان، صبر پيشه كند و تحمل خويش را از دست ندهد.
2 - تبليغ دين و انجام رسالت الهى ، نيازمند شكيبايى
و اصبر لحكم ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 10 - 7
7 - ترويج دين و گسترش دين دارى در جامعه ، مستلزم سعه صدر ، صبر و خويشتن دارى است .
و اصبر . .. و اهجرهم هجرًا جميلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 144 - 16
16 ـ پايدارى در دين و حركت در مسير انبياى الهى ، شكر نعمتِ هدايت و رسالت انبياست .
افاين مات او قتل انقلبتم . .. و سيجزى اللّه الشّاكرين
مراد از «الشّاكرين» در اين آيه، يا خصوص كسانى است كه هرگز مرتد نمى شوند و همچنان پايبند دين الهى هستند، و يا مؤمنان پايدار، مصداق مورد نظر براى «الشّاكرين» هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 148 - 2
2 ـ ثبات قدم ( پايمردى ) و پيروزى بر دشمنان ، پاداش دنيوى خداوند به مجاهدان صابر و نيايشگر
ربّنا . .. و ثبّت اقدامنا و انصرنا على القوم الكافرين. فاتيهم اللّه ثواب الدّنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 11 - 2
2 ـ اقامه نماز و پرداخت زكات ، از نشانه هاى ضرورى مسلمانى است .
فإن تابوا و اقاموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 30 - 7
7- گفتار مرموز و نيشدار درباره دين ، نشانه نفاق و بيماردلى
و لتعرفنّهم فى لحن القول
«لحن القول»، به معناى آهنگ گفتار و نيز استعارات و كنايه هايى است كه در بد جلوه دادن و مخدوش كردن موضوع، تأثير دارد. خداوند، اين گونه سخن گفتن را وسيله اى براى رسوايى منافقان، معرفى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 13 - 4
4 - تكذيب كنندگان تعاليم هدايت گر دين و دستورات تقواپيشگىِ آن ، طغيان گر و مورد تهديد الهى اند .
ليطغى . .. أرءيت إن كذّب و تولّى
سياق آيات، بر تهديد دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 26 - 17
17 - طواف و نماز ، از تكاليف مقرر در شريعت حضرت ابراهيم ( ع )
و طهّر بيتى للطّائفين و القائمين و الركّع السجود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 125 - 21
21 - طواف خانه خدا و اعتكاف در آن جايگاه ، از احكام شريعت ابراهيم
أن طهرا بيتى للطائفين و العكفين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 162 - 8
8 ـ بدعت و تحريف حقايق دينى ظلم است .
فبدل الذين ظلموا منهم قولا غير الذى قيل لهم فأرسلنا . .. بما كانوا يظلمون
از مصاديق «ما كانوا يظلمون» تبديل و تحريف سخنى است كه خداوند به بنى اسرائيل آموخت تا به هنگام ورود به بيت المقدس آن را به زبان جارى كنند (قولوا حطة). خداوند آن تبديل و تحريف را ظلم شمرده است. بنابراين تحريف و تبديل سخنان الهى كه همان حقايق دينى است، از مصاديق ظلم مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 32 - 1
1 - دروغ بستن به خدا و تكذيب قرآن و دين حق ، بزرگ ترين نوع ظلم است .
فمن أظلم ممّن كذب على اللّه و كذّب بالصدق
مقصود از «صدق» قرآن و دين حق مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 47 - 2
2 - شركورزيدن به خدا و انكار دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ظلم است .
و إنّ للذين ظلموا عذابًا
برداشت ياد شده از آن جا است كه عنوان «ظلموا» در آيه شريفه، بر منكران پيامبر و مشركان اطلاق شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 13 - 10
10- اقوام كافرى كه با تعاليم انبيا به مخالفت برخاستند ، مردمانى ستمگر بودند .
و قال الذين كفروا لرسلهم لنخرجنّكم . .. فأوحى إليهم ... لنهلكنّ الظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 50 - 7
7 - دشمنان دين خدا و كتاب هاى آسمانى ، عناصرى هواپرست و ظالم
و من أضلّ ممّن اتّبع هويه . .. إنّ اللّه لايهدى القوم الظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 14
14 - ترويج باطل و مبارزه با دين در قالب شعر ، ظلم بوده و داراى عقوبتى سخت است .
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. و سيعلم الذين ظلموا أىّ منقلب ينقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 19
19 - پيشوايان دين اسلام در صورت سازش كردن با پيروان ديگر اديان بر سر مسائل دينى ، از زمره ستگرانند .
و لئن اتبعت اهواءهم . .. إنك إذاً لمن الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 1
1ـ كسانى كه مردم را از پيوستن به راه خدا ( دين و معارف الهى ) بازدارند ، از زمره ستمكارانند .
ألا لعنة الله على الظـلمين. الذين يصدون عن سبيل الله
فعل «يصدون» به معناى باز مى دارند و نيز به معناى اعراض مى كنند، آمده است. برداشت فوق براساس معناى اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 6
6ـ كسانى كه درپى منحرف ساختن دين و معارف الهى هستند ، ستمكارند و در آخرت به لعنت خدا گرفتار خواهند شد .
ألا لعنة الله على الظـلمين. الذين ... يبغونها عوجًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 8
8- لزوم عبرت گيرى از فرجام شوم توطئه گران عليه دين الهى
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم . .. و أتـهم العذاب
اينكه خداوند پس از بيان رفتار مخالفان قرآن به ذكر داستان كسانى مى پردازد كه عليه تعاليم آسمانى انبيا توطئه و مكر كردند و به خاطر آن گرفتار عذاب الهى شدند، هشدارى است به ساير انسانها كه از آن قضيه عبرت بگيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 63 - 2
2 - دل هاى گرفتار غفلت ، ناتوان از درك و پذيرش پيام پيام آوران الهى
بل قلوبهم فى غمرة من هـذا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 11
11- توطئه گران ، از درك عوامل شكست و ناكامى خود در توطئه عليه دين ، عاجزند .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب من حيث لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 19 - 1
1 - ارائه دهندگان برنامه هاى ضد دينى ، ناتوان از حمايت نسبت به پيروان خويش در برابر عذاب خداوند
إنّهم لن يغنوا عنك من اللّه شيـًا
با توجه به اين كه «من اللّه» ممكن است به حذف مضاف باشد; يعنى، «من عذاب اللّه» و با الغاى خصوصيت از مورد پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله)، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 18 - 1
1 - خداوند ، داراى مأمورانى سرسخت براى خنثى ساختن تلاش مخالفان دين و راندن آنها به سوى جهنم
سندع الزبانية
«زِبْنِيَة» (مفرد «زبانية» از ريشه «زَبْن» به معناى «دفع»); به معناى «شديد» و «پليس» (ياور سلطان) است (قاموس). اطلاق «زبانية» بر مأموران الهى، به اين جهت است كه آنها اهل آتش را به سوى آن سوق مى دهند. (مصباح)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 79 - 5
5 - منكران دين و رسالت پيامبران ، رودررو با اراده خداوند و ناتوان از مقابله با آن
أم أبرموا أمرًا فإنّا مبرمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 18 - 2
2 - مخالفان نماز و تكذيب گران دين ، هر چند فراوان و سازمان يافته باشند ، از مقاومت در برابر مأموران الهى عاجزاند .
ينهى . عبدًا إذا صلّى ... كذّب و تولّى ... فليدع ناديه. سندع الزبانية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 19 - 1
1 - تكذيب گران دين ، گرچه گروهى منسجم باشند ، از مانع شدن نمازگزاران ناتوان اند .
كلاّ
حرف «كلاّ» براى ردع و منع است و در آيه شريفه تكذيب گران دين را، از پندار موفقيت در باز داشتن مردم از نماز منع مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 2
2 - تكذيب گرانِ دين ستيز در قيامت ، گرفتار عذابى دردآور
و المكذّبين . .. و عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 4،8
4 - كتمان كنندگان احكام و معارف دين و حقايق كتب آسمانى ، براى هميشه به عذاب اخروى گرفتار خواهند بود .
إن الذين كفروا و ماتوا . .. خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
8 - عذاب اخروى كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق دينى ، پس از مرگ آغاز شده و به تأخير نخواهد افتاد .
و لاهم ينظرون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «ينظرون» فعل مجهول از باب افعال باشد; يعنى، از مصدر انظار (مهلت دادن) گرفته شده باشد. مراد از مهلت ندادن به قرينه «ماتوا و هم كفار» شروع عذاب پس از مرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 15 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 19 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 24 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 28 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 34 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 37 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 40 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 45 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 47 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 49 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 11
11- ايجاد مانع بر سر راه خدا ( دين الهى ) ، موجب مشكلات دنيوى و عذاب بزرگ اخروى است .
و تذوقوا السوء بما صددتّم عن سبيل الله و لكم عذاب عظيم
مقصود از «سبيل الله» دين خداست كه در آيات بسيارى از قرآن به همين عنوان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 6 - 6
6 ـ ستمگران و اعراض كنندگان از قوانين دين، علاوه بر عذابهاى دنيوى به عذابهاى آخرت نيز گرفتار خواهند شد.
و كم من قرية أهلكنها . .. إنا كنا ظلمين. فلنسئلن الذين أرسل إليهم
هدف از بيان بازجويى در قيامت، تهديد ظالمان به عذابهاى اخروى است، و كلمه «فاء» در «فلنسئلن» بيانگر آن است كه عذابهاى دنيا پايان مجازات آنان نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 10
10ـ كفرپيشگان و مخالفان معارف دين ، در خطر گرفتار شدن به عذاب هاى الهى اند .
فلما جاء أمرنا نجّينا صـلحًا . .. و من خزى يومئذ إن ربك هو القوىُّ العزيز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 3،5
3- توطئه كنندگان عليه دين الهى ، در داخل خانه هاى خود با فرو ريختن سقف خانه ها بر روى آنان ، به هلاكت رسيدند .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد فخّر عليهم السقف من فوقهم
ذكر قيد «من فوقهم» پس از بيان «فخر عليهم السقف» (سقف بر آنها فرو ريخت) با اينكه ريزش سقف همواره از بالاست، مى تواند براى بيان اين منظور باشد كه آنان در داخل خانه هاى خود، زير آوار مدفون شدند.
5- خداوند ، توطئه گران عليه دين را به گونه اى غافلگيرانه گرفتار عذاب كرد كه هيچ گاه به آن گمان نمى بردند .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب من حيث لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 14
14- مرتكبان كار هاى زشت و توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دين ، در معرض عذاب هاى گوناگونند .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 1
1- خداوند ، مشركان توطئه گر عليه دين را علاوه بر عذاب دنيوى ، در قيامت به صورت تحقيرآميزى خوار خواهد ساخت .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب ... ثمّ يوم القيـمة يخزيهم و يقول أين
«خزى» در لغت به معناى شكست و ذلت است. اين حالت گاهى از ناحيه خود شخص عارض مى شود و گاهى از سوى ديگرى. در صورتى كه از سوى ديگرى باشد، همراه با خفت و تحقير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 4
4- كافرانى كه تا آخرين لحظه زندگى در حال عناد و ستيز با دين باشند ، محكوم به عذاب ابدى خواهند بود .
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم
لازمه قطعى «لن يغفر اللّه» باقى ماندن هميشگى در عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 2
2 - كسانى كه احكام و معارف كتاب هاى آسمانى را كتمان كرده اند تا بدين وسيله به متاع دنيا برسند ، در قيامت به عذاب دردناكى گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 6
6ـ مخالفان انبيا و اعراض كنندگان از حقايق و معارف الهى ، در خطر نابودى و عذاب الهى اند .
فإن تولّوا . .. يستخلف ربى قومًا غيركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 180 - 6
6 - نقش معيار هاى عرفى در احكام دين
الوصية للولدين و الأقربين بالمعروف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 128 - 5
5 - گرايش به كار هاى بيهوده و صرفاً مايه سرخوشى ، در تضاد با مكتب پيامبران و ناسازگار با بينش الهى
أتبنون بكلّ ريع ءاية تعبثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 8 - 11
11 - سرپيچى كنندگان از پيام وحى و روى گردانان از ياد قيامت ، ظالم و ستمگرند .
و كذلك أوحينا . .. و تنذر يوم الجمع ... و الظـلمون ما لهم من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 33 - 6
6- اصول و معارف دين ، مبتنى بر دليل و برهان عقلى
أوَلم يروا أنّ اللّه . .. بقـدر على أن يحيى الموتى
خداوند در اين آيه، براى اثبات امكان زنده شدن دو باره مردگان، دليل عقلى آورده است و آن نمود مظاهر قدرت و حكمت در پيكره آفرينش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 130 - 1
1 - آيين ابراهيم ، آيينى خردمندانه و پيروى از آن خردمندى است .
و من يرغب عن ملة إبرهيم إلا من سفة نفسة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 29
29 - آنان كه ابعاد اعتقادى دين را باور دارند و از اموال خويش براى دستگيرى مستمندان بهره مى گيرند و وظايف عبادى و اجتماعى خويش را انجام مى دهند ، تقواپيشگان حقيقى هستند .
و لكن البر من ءامن . .. و أولئك هم المتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 130 - 6
6 - اعتقاد به آيين ابراهيم ، مستلزم پذيرش اسلام است .
ربنا وابعث فيهم رسولا . .. و من يرغب عن ملة إبرهيم إلا من سفه نفسه
جمله «ربنا وابعث . ..»- كه اشاره به بعثت پيامبر اسلام دارد - بيانگر اصلى از اصول آيين ابراهيم است. بنابراين باور به آيين ابراهيم، در پى دارنده باور به حقانيت دين اسلام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 7
7- اعتقاد به مرام ابراهيمى ( ع ) ، ناسازگار با هرگونه شرك به خدا
ملّة إبرهيم حنيفًا و ما كان من المشركين
برداشت فوق، با توجه به اين نكته است كه عبارت «ما كان من المشركين» تعريضى باشد به مشركان مكه كه از يك سو به حضرت ابراهيم(ع)، بنيان گذار كعبه، ارج مى نهادند، ولى از سوى ديگر شرك مىورزيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 8 - 5
5 - دشمنان دين ، به دليل علاقه وافر به مال ، گرفتار بخل و امساك حقوق خداوند
و إنّه لحبّ الخير لشديد
كلمه «شديد» ـ چنان كه در قاموس آمده ـ گاه به معناى «بخيل» است. در صورتى كه اين معنا در آيه مراد باشد، حرف «لام» در «لحبّ الخير» لام تعليل خواهد بود; يعنى، به خاطر حبّ مال.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 63 - 7
7 ـ آشنايى عميق با احكام دين و معارف الهى ، از شرايط ضرورى براى نهى كنندگان از منكر
لولا ينهيهم الربنيون و الاحبار
بدان احتمال كه نام بردن عالمان دين براى اشاره به اين باشد كه نهى از منكر تنها وظيفه آشنايان به احكام الهى، است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 175 - 12
12 ـ شيطان ناتوان از گمراه كردن كسانى كه معارف و آيات الهى را بخوبى بشناسند و به آنها پايبند باشند .
فانسلخ منها فأتبعه الشيطن
از اينكه شيطان پس از فاصله گرفتن بلعم باعورا به تعقيب او مى پرازد، معلوم مى شود پيش از آن به وى دسترسى نداشته و از گمراه كردن او ناتوان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 8 - 1
1 - آگاهى از دلايل روشن الهى بر اثبات حقانيت تعاليم دين ( همچون معاد و جزاى انسان ها در آن روز ) ، مقتضى ايمان به خدا ، رسول او و قرآن است .
فـامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه به منزله نتيجه براى مطالب ياد شده در آيات پيشين است. آن مطالب عبارت است از ارائه دلايل روشن بر حقانيت تعاليم الهى و نيز اثبات معاد و... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 39 - 5
5- دستور هاى الهى ، حقايقى است مبتنى بر علم و آگاهى خداوند به نياز هاى تربيتى بشر
ذلك ممّا أوحى إليك ربّك من الحكمة
«حكمت» وقتى به خداوند نسبت داده شود، به معناى معرفت او به اشيا و به وجود آوردن آنها در نهايت اتقان است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 213 - 30
30 ـ دلايل روشن الهى ، تمام كننده عذر و اتمام حجّت بر عالمان به آن
و ما اختلف فيه الا الذين اوتوه من بعد ما جاءتهم البينات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 94 - 4
4 ـ وجود عالمان دين و قاريان كتاب هاى آسمانى در عهد نزول قرآن
فإن كنت فى شك مما أنزلنا إليك فسئل الذين يقرءون الكتب من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 179 - 10
10 ـ عالمان دينى دنيادوست و هواپرست و تكذيب كنندگان آيات الهى ، اهل دوزخند .
لكنه أخلد إلى الأرض و اتبع هوه . .. و لقد ذرأنا لجهنم كثيراً
برداشت فوق مقتضاى ارتباط آيه مورد بحث با آيات پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 12
12 - معتقدان به مكاتب الهى ، حتى عالمان دينى و دانايان به كتاب هاى آسمانى ، در خطر انحراف و حق پوشى هستند .
نبذ فريق من الذين أوتوا الكتب كتب اللّه وراء ظهورهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 94 - 5
5 ـ نسخه هاى كتاب هاى آسمانى پيشين در عصر نزول قرآن ، محدود و تنها در اختيار علماى اديان بود .
فإن كنت فى شك مما أنزلنا إليك فسئل الذين يقرءون الكتب من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 42 - 5
5 - كتمان حقايق دينى از سوى عالمان دين ، بسى نكوهيده تر و ناپسنديده تر است .
و لاتلبسوا الحق بالبطل و تكتموا الحق و أنتم تعلمون
فعل «تعلمون» مى تواند به منزله فعل لازم لحاظ شده و مفعولى براى آن در نظر نباشد. بر اين مبنا «و أنتم تعلمون»; يعنى، در حالى كه شما اهل علم و دانش هستيد - و از آنجايى كه حق پوشى از سوى همگان ناپسند است - جمله حاليه، دلالت بر اين معنا دارد كه: كتمان حقايق دينى از سوى عالمان ناپسنديده تر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 12
12 - معتقدان به مكاتب الهى ، حتى عالمان دينى و دانايان به كتاب هاى آسمانى ، در خطر انحراف و حق پوشى هستند .
نبذ فريق من الذين أوتوا الكتب كتب اللّه وراء ظهورهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 9،11
9 - كتمان كنندگان مسايل دينى بويژه اگر از عالمان دين باشند ، سزاوار سرزنش و ملامتند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
لحن جمله «إن فريقاً . ..» گوياى ملامت و سرزنش كسانى است كه حقيقت را فهميده و آن را انكار مى كنند.
11 - عالمان اديان ، در خطر آلوده شدن به گناه كتمان حقايق هستند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 179 - 10
10 ـ عالمان دينى دنيادوست و هواپرست و تكذيب كنندگان آيات الهى ، اهل دوزخند .
لكنه أخلد إلى الأرض و اتبع هوه . .. و لقد ذرأنا لجهنم كثيراً
برداشت فوق مقتضاى ارتباط آيه مورد بحث با آيات پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 86 - 10
10 - دنياطلبى ، از انگيزه هاى تبعيض در دين ( عمل كردن به برخى از دستورات دين و ر ها كردن برخى ديگر از آن ) است .
أفتؤمنون ببعض الكتب و تكفرون ببعض . .. أولئك الذين اشتروا الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 17
17 - لزوم عمل به مجموعه كامل دستورات دين و پرهيز از هر گونه گزينش نسبت به آن
و لاتتفرّقوا فيه
برداشت ياد شده بر اين پايه مبتنى است كه مراد از «تفرّق» در «لاتتفرّقوا فيه» عمل كردن به برخى از دستورات دين و رها كردن بعضى ديگر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 66 - 1،2
1 ـ دعوت خداوند از اهل كتاب به اقامه تورات ، انجيل و ساير معارف و تعاليم الهى
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم
2 ـ بهره مندى اهل كتاب از نعمت هاى آسمانى و زمينى ، در صورت باور به معارف تورات و انجيل و عمل به احكام آنها به همراه ديگر تعاليم نازل شده بر آنان
و لو انهم اقاموا التورية و الانجيل و ما أنزل اليهم من ربهم لاكلوا من فوقهم
«اقامة» به معناى برپايى چيزى و يا كارى است با تمام شرايط آن و اقامه كتب آسمانى، باور به معارف آن و انجام تمامى تكاليف آنهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 4
4 ـ پايبندى به كتاب هاى آسمانى و اديان الهى ـ نه مجرد انتساب به آن ـ ، تعيين كننده ارزشمندى جوامع
ياهل الكتب لستم على شىء حتّى تقيموا التورية و الانجيل
مخاطب قرار دادن يهود و نصارا با عنوان اهل كتاب و سپس تعيين ملاك ارجمندى يعنى پايبندى به كتب آسمانى، اشاره به اين است كه صرف انتساب به دين و آيين الهى كارساز نيست، بلكه پايبندى به آن موجب ارجمندى خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 70 - 8
8 ـ بنى اسرائيل با نقض پيمان هاى الهى و پيروى از هوا هاى نفسانى ، فاقد پايگاه مطمئن براى اقامه تورات ، انجيل و ديگر معارف الهى
لستم على شىء . .. لقد اخذنا ميثق بنى اسرءيل
بنابر اينكه جمله «لستم على شىء . ..» به اين معنا باشد كه شما پايگاهى نداريد تا بتوانيد تورات و انجيل را اقامه كنيد، مى توان گفت آيه مورد بحث آن پايگاه را تفسير مى كند ; يعنى آن پايگاه عبارت است از تعهد به ميثاق الهى و پرهيز از هواپرستى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 6 - 2
2 ـ پذيرش و عدم پذيرش رسالتهاى انبيا و نيز عمل به احكام دين، محور بازجويى خداوند از امتهاست.
فلنسئلن الذين أرسل إليهم
توصيف مردم با عنوان «أرسل إليهم» دلالت بر اين دارد كه بازجويى از امتها درباره چگونگى برخورد با رسالتهاى الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 144 - 8،10،13
8 ـ خداوند از موسى ( ع ) خواست تا پيام هاى او را دريافت كند و فراگيرد و اعمال و رفتارش را بر اساس آنها استوار سازد .
فخذ ما ءاتيتك
«أخذ» (مصدر «خذ») به معناى گرفتن است و گرفتن پيامهاى الهى به اين است كه انسان آنها را فراگيرد و به آنها عمل كند.
10 ـ فرمان به دريافت پيام هاى خدا و به كار بستن آنها و سپاسگزارى در برابر نعمت هاى او ، از سخنان خداوند با موسى ( ع ) در ميعادگاه مناجات
قال . .. فخذ ما ءاتيتك و كن من الشكرين
13 ـ فراگيرى پيام هاى خدا و به كارگيرى آنها در اعمال و رفتار ، سپاسگزارى از او در برابر نعمت دين است .
فخذ ما ءاتيتك و كن من الشكرين
مطرح كردن سپاسگزارى پس از اعطاى پيامهاى آسمانى، براى رساندن اين حقيقت است كه آن پيامها از نعمتهاست و بايد خداوند را به خاطر اعطاى آنها شاكر بود. فرمان به فراگيرى آنها مى رساند كه شكر اين نعمت به فراگرفتن و به كار بستن آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 145 - 12
12 ـ لزوم پيشتازى رهبران بر پيروانشان در به كارگيرى تعاليم خويش
فخذها بقوة و أمر قومك يأخذوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 6
6 ـ پايبندى به ارزش هاى الهى و پرهيز از خيانت به دين ، داراى پاداشى عظيم نزد خداوند
لاتخونوا اللّه . .. أنما أمولكم و أولدكم فتنة و أن اللّه عنده أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 36 - 9
9- پايبندى به دين و عمل به دستورهى آن ، معيار ارزشمندى و ملاك ديندارى است ، نه صرف ادعا و سخنورى .
فمن تبعنى فإنه منّى
«تبع» و «اتبع» به معناى گام نهادن در جاى پاى كسى و پيروى كردن همراه با دستورگيرى است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 5
5 - رستگارى انسان در گرو ايمان به اصول اعتقادى دين و پايبندى به اركان عملى آن است .
الذين يؤمنون . .. و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 81 - 6
6 ـ سلامت و سعادت جوامع در گرو پيروى از رهبران الهى و عمل به قوانين دين
و لو كانوا يؤمنون باللّه و النبى و ما أنزل إليه ما اتخذوهم أولياء
با توجه به آيات گذشته كه در آن جامعه اى منحط از بنى اسرائيل ترسيم گرديده بود، معلوم مى شود آيه مورد بحث، رهنمودى است براى نجات جوامع از انحطاط، بنابراين «ما اتخذوهم أولياء» تنها، بيان يكى از نتايج ترك پيروى از رهبران الهى و عمل به قوانين دينى است و نتايج ديگر كه از آنها به سلامت و سعادت تعبير شد با توجه به آيات گذشته به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 12 - 4
4- حفظ معارف و شريعت الهى و اجراى احكام آن ، نيازمند صلابت و توان مندى است .
خذ الكتـب بقوّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 80 - 6
6 - رفتار پنهان و آشكار دين ستيزان ، تحت نظارت مستقيم خداوند و نيز در نظرگاه كاتبان و مأموران الهى
أم يحسبون أنّا لانسمع سرّهم و نجويهم بلى و رسلنا لديهم يكتبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 17
17 - پروا داشتن از خدا و نهراسيدن از غير او ، مستلزم ايمان به قرآن و پرهيز از دين فروشى است .
ءامنوا بما أنزلت . .. و لاتشتروا بأيتى ثمناً قليلا و إيّى فاتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 8
8 ـ فريفتگى و دلبستگى به دنيا موجب ياوه گويى، بازيچه شمردن دين و بيهوده گويى درباره آن است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم . .. و غرتهم الحيوة الدنيا
عطف جمله «غرتهم» از نوع عطف سبب بر مسبب است. يعنى سبب اينكه برخى دين را بازيچه گرفته اند، فريفتگى به زندگى دنياست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 170 - 5
5 - تكيه بر آداب و رسوم گذشتگان و اصرار بر رعايت آنها ، از عوامل نپذيرفتن دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى نكردن از قرآن و احكام دين
قالوا بل نتبع ما ألفينا عليه ءاباءنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 45 - 8
8 ـ گروهى از انسان ها به خاطر نپذيرفتن قيامت ، دين خدا را دينى منحرف مى پندارند و از آن رويگردان مى شوند .
الذين يصدون عن سبيل اللّه و يبغونها عوجاً و هم بالأخرة كفرون
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «و هم بالأخرة كفرون» جمله حاليه و در مقام تعليل باشد كه در اصطلاح به آن حال معللّه گفته مى شود. بر اين مبنا آيه اشاره به اين معنا دارد كه: برخى انسانها به علت نپذيرفتن قيامت، مى پندارند دينى كه در آن زنده شدن مردگان مطرح باشد دينى بى اساس و داراى اعوجاج است و در نتيجه از آن رويگردان شده و ديگران را از آن بازمى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 17
17 - دلخوشى به مظاهر دنيا و كفران و ناسپاسى انسان ، موجب روى گردانى وى از پيام وحى است .
فإن أعرضوا . .. فإنّ الإنسـن كفور
جمله «و إنّا إذا . .. كفور» مى تواند اشاره به وجه اعراض و روى گردانى كافران از پيام وحى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 10 - 31
31 - ترديد در عالمانه و حكيمانه بودن احكام دين و انطباق آن با مصالح واقعى بشر ، از عوامل عدم پايبندى به آن *
ذلكم حكم اللّه . .. و اللّه عليم حكيم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه پس از بيان حكم الهى، براى تأكيد بيشتر بر اهميت اين حكم و پايبندى مؤمنان به آن، موضوع علم و حكمت صادركننده آن حكم تذكر داده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 172 - 10
10 - لازمه بندگى خدا و توحيد در عبادت و اطاعتش ، حلال دانستن حلال هاى خدا و حرام دانستن حرام هاى خداست .
كلوا من طيبت ما رزقنكم . .. إن كنتم إياه تعبدون
هر يك از دو جمله «كلوا» و «اشكروا» مى تواند حاكى از جواب شرط «إن كنتم . ..» باشد. برداشت فوق ناظر به اين است كه جمله نخست به منزله جواب شرط گرفته شود. قابل ذكر است كه چون عبادت، شرط براى امر; يعنى، «كلوا» و «اشكروا» قرار گرفته است، متضمن معناى اطاعت نيز مى باشد. تقديم «إياه» بر «تعبدون» دلالت بر حصر دارد و لذا توحيد در عبادت و اطاعت از آن استفاده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 9
9ـ دروغ بستن به خدا ، موجب بازدارى مردم از پيوستن به راه او و منحرف ساختن دين الهى و نشانه كفر به آخرت است .
و من أظلم ممن افترى . .. و هم بالأخرة هم كـفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 11
11 ـ قرآن و پيام هاى آن بهترين وسيله براى ايمان به معارف الهى ( توحيد ، قيامت و . . . . ) است .
فبأى حديث بعده يؤمنون
در برداشت فوق ضمير «بعده» به قرآن و «باء» در فبأىّ» سببيه گرفته شده است. قابل ذكر است كه در اين صورت متعلق «يؤمنون» معارف الهى خواهد بود. يعنى اگر به وسيله قرآن به توحيد و مانند آن ايمان نياورند، پس به سبب چه چيز ديگرى ايمان خواهند آورد؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 8
8 ـ فريفتگى و دلبستگى به دنيا موجب ياوه گويى، بازيچه شمردن دين و بيهوده گويى درباره آن است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم . .. و غرتهم الحيوة الدنيا
عطف جمله «غرتهم» از نوع عطف سبب بر مسبب است. يعنى سبب اينكه برخى دين را بازيچه گرفته اند، فريفتگى به زندگى دنياست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 10
10ـ انكار سراى آخرت ، ريشه نپذيرفتن دين و معارف الهى ، بازداشتن مردم از روى آوردن به آن و ناهنجار نشان دادن آن است .
الذين يصدون عن سبيل الله و يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كـفرون
جمله «و هم بالأخرة . ..» را مى توان جمله حاليه و بيانگر علت امورى دانست كه در جمله هاى قبل بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 113 - 7
7 ـ استقامت و پايدارى توده مردم بر ايمان و عقايد دينى خود ، در گرو تأمين نياز هاى مادى و معنوى آنان
قالوا نريد ان نأكل منها و تطمئن قلوبنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 13
13 - ايمان و عمل صالح ، موجب تثبيت و تحكيم دين در ميان جامعه بشرى
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت . .. و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 137 - 11
11 ـ شريكان موهوم خداوند با تزيين اعمال ناروا موجبات هلاكت و سردرگمى و اشتباه در دين را براى مشركان فراهم مى سازند.
و كذلك زين . .. ليردوهم و ليلبسوا عليهم دينهم
«ردى» به معناى هلاكت و «لبس» به معناى اشتباه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 10
10ـ انكار سراى آخرت ، ريشه نپذيرفتن دين و معارف الهى ، بازداشتن مردم از روى آوردن به آن و ناهنجار نشان دادن آن است .
الذين يصدون عن سبيل الله و يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كـفرون
جمله «و هم بالأخرة . ..» را مى توان جمله حاليه و بيانگر علت امورى دانست كه در جمله هاى قبل بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 21 - 4،5
4 - روح لجاج ، استكبار و حق گريزى ، عامل كفر و تكذيب دين از سوى كافران در صدراسلام
و لقد كذّب الذين من قبلهم . .. بل لجّوا فى عتوّ و نفور
5 - روح لجاج ، استكبار و حق گريزى ، از موجبات كفر و تكذيب دين
و لقد كذّب الذين من قبلهم . .. بل لجّوا فى عتوّ و نفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 14 - 4،5
4 - ثروت و جمعيت بسيار كافران در صدر اسلام ، عامل تكذيب دين و مانع آنان از پذيرش ايمان
أن كان ذا مال و بنين
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين نكته است كه «أن كان ذا. ..» متعلق به فعل محذوفى (مانند «كذّب») باشد كه جمله شرطيه «إذا تتلى...» ـ در آيه بعد ـ بر آن دلالت دارد. تقدير آن چنين است: «لكونه ذا مال و بنين كذّب بآياتنا...».
5 - ثروت انبوه و جمعيت بسيار ، از عوامل تكذيب دين و از موانع ايمان است .
أن كان ذا مال و بنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 16 - 4
4 - آلودگى به دروغ و گناه ، ساقط كننده انسان تا مرحله تكذيب دين و باز داشتن مردم از نماز
ينهى. عبدًا إذا صلّى ... كذّب و تولّى ... ناصية كـذبة خاطئة
وصف هاى «كاذبة» و «خاطئة» بيانگر استمرار كذب و خطا در شخص است. اين دو وصف در مقايسه با «ينهى» و «كذّب» ـ فعل و دلالت كننده بر حدوث نهى و تكذيب اند ـ به منزله علت و معلول مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 5
5- اطاعت نداشتن از خدا و رسول او ، منتهى به عنادورزى با دين و محروميت ابدى از غفران الهى *
يـأيّها الذين ءامنوا أطيعوا اللّه و . .. إنّ الذين كفروا و ... فلن يغفر اللّه له
از ارتباط «أطيعوا اللّه و. ..» با «إنّ الذين كفروا و...»، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 12
12 - تكبر و تجاوزگرى ، موجب پافشارى بر راه باطل ، ترديد در حق و ستيزه جويى با آيات الهى ( تعاليم دين ) است .
من هو مسرف مرتاب . الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه ... كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب متكبّر جبّار» درصدد بيان علت اسراف و ترديد در حق و جدال در آيات الهى باشد (كه در آيه پيش و صدر اين آيه، مورد بحث قرار گرفته است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 70 - 2
2 - روح لجاجت و ستيزه جويى ، از عوامل دين ستيزى و حق ناپذيرى
الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه . .. الذين كذّبوا بالكتـب و بما أرسلنا به رسلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 6
6 - دستيابى به متاع دنيا از عوامل دين فروشى و كتمان حقايق دينى است .
و يشترون به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 7 - 10
10 - روح استكبار و خودبرتربينى ، از عوامل حرف ناشنوى ، حق ناپذيرى و دين گريزى
و إنّى كلّما دعوتهم . .. و استكبروا استكبارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 113 - 18
18 - عالمان دينى در صورت بى توجهى به تعاليم كتاب هاى آسمانى ، سزاوار توبيخ و ملامت بوده و در قيامت بسزاى كردارشان خواهند رسيد .
قالت اليهود . .. و هم يتلون الكتب ... فاللّه يحكم بينهم يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 18 - 9
9 - ترديدافكندن درباور هاى دينى ، نتيجه گمراهى عميق انسان
ألا إنّ الذين يمارون
با توجه به معناى «يمارون» (مجادله اى كه در آن شك و ترديد باشد) برداشت بالا به دست مى آيد. (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 4
4 - جدال در آيات الهى ( تعاليم دين ) ، بدون دليل و برهان و از سر جهل و بى فكرى ، موجب ترديد و شكاك بودن انسان در معارف الهى و زياده روى در مخالفت با آن
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب . الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـه
جمله «الذين يجادلون. ..» در واقع بيانگر علت مسرف و مرتاب (شكاك) بودن برخى از انسان ها است; يعنى، چون برخى به جاى فكر كردن در آيات الهى، از سر جهل و يا تقليد به مجادله با آن بر مى خيزند. از اين رو نسبت به تعاليم الهى همواره در شك و ترديد به سر مى برند و در مخالفت با تعاليم آسمانى اسراف مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 11
11- توطئه گران ، از درك عوامل شكست و ناكامى خود در توطئه عليه دين ، عاجزند .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب من حيث لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 2 - 10
10- سرگرمى انسان به دنيا ، عامل بى توجهى به وحى و دين الهى
ما يأتيهم من ذكر . .. و هم يلعبون
جمله «و هم يلعبون» حال براى ضمير فاعلى «استمعوه» و بيانگر وضعيت مشركان و مردم حق گريز است. اين وضعيت مى تواند در حق گريزى و بى اعتنايى به پيام هاى الهى مؤثر باشد. گفتنى است جمله «لاهية قلوبهم» در صدر آيه بعد ـ كه حال براى مبتدا در جمله «و هم يلعبون» است ـ همين برداشت را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 42 - 4
4 - كتمان حقايق دينى و ايجاد عواملى براى ناشناخته ماندن معارف الهى ، امر نكوهيده و حرام است .
و لاتلبسوا الحق بالبطل و تكتموا الحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 163 - 6
6 - گرايش انسان ها به شرك و پرستش غير خدا ، از عوامل وادار كننده آنان به كتمان حقايق دينى و معارف كتاب هاى آسمانى است . *
إن الذين يكتمون ما أنزلنا . .. و إلهكم إله وحد لا إله إلا هو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 6
6 - دستيابى به متاع دنيا از عوامل دين فروشى و كتمان حقايق دينى است .
و يشترون به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 114 - 5
5 - توجه انسان در دنيا به ناپايدارى عمر خويش ، داراى نقشى اساسى در گرايش او به دين الهى
قـل إن لبثتم إلاّ قليلاً لو أنّكم كنتم تعلمون
تعبير «لو أنّكم كنتم تعلمون» مى رساند كه اگر انسان در زندگى دنيوى، به ناپايدارى آن توجه داشته باشد، راهى را انتخاب خواهد كرد كه به دوزخ و پشيمانى منتهى نشود. آن راه، همان گردن نهادن به شريعت و آيين الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 30 - 3
3 - توجّه به آيات فراوان الهى ، مقتضى روى آوردن به دين خدااست .
و من ءايـته . .. فأقم وجهك للدين حنيفًا
احتمال دارد «فا» در «فأقم» تفريع بر آياتى باشد كه در صدد اثبات يك تايى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 21 - 10،11
10 - تأثير سازنده اخلاص و نداشتن چشم داشت مادى ، در تبليغ دين و گرايش دادن مردم به دين دارى
اتّبعوا من لايسئلكم أجراً
11 - تأثير سازنده آگاهى و پيمودن راه دين ، در تبليغات دينى و گرايش دادن مردم به دين دارى
اتّبعوا من لايسئلكم أجراً و هم مهتدون
مقصود از جمله «و هم مهتدون» (آنان ره يافته اند) اين است كه پيامبران، راه دين را شناخته و آن را پيموده اند و طبيعى است كسانى كه راه دين را پيموده باشند، در تبليغ دين موفق تر خواهند بود و مردم نيز دعوت آنان را بهتر خواهند پذيرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 193 - 4
4 - هدف از تشريع جهاد و مبارزه در اسلام ، گسترش و جهانى شدن دين الهى و بر طرف شدن فتنه است .
و قتلوهم حتى لاتكون فتنة و يكون الدين للّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 7
7- سنّت الهى ، بر پيشبرد اهداف دين ، در اثر تلاش و جهاد مؤمنان
يـأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه ينصركم
از مجموع شرط و جزا، استفاده مى شود كه خداوند، آن گاه امت اسلامى را نصرت بخشيده و قوت مى دهد كه آنان، خود در راه دفاع از مكتب به پاخيزند. مفهوم شرط نيز مى رساند كه بدون تلاش، نصرت نصيبشان نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 23 - 5
5 - خوى استكبار و برترى طلبى ، عاملى مهم در كفر و دين گريزى
ثمّ أدبر و استكبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 8
8 - مردمى كه دل هايشان مهر شده ، از درك حقايق و معارف دينى و الهى محروم اند .
فطبع على قلوبهم فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 8 - 3
3 - لجاجت و حق ناپذيرى ، موجب محروميت از فهم صحيح حقايق الهى
فهم لايؤمنون . إنّا جعلنا فى أعنـقهم أغلـلاً ... فهم مقمحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 9 - 3
3 - لجاجت ، حق ناپذيرى و دورى از ايمان ، موجب محروميت از شناخت درست حقايق الهى و از دست دادن بصيرت و بينايى
فهم لايؤمنون . .. فأغشينـهم فهم لايبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 4 - 4
4 - طهارت و پاكيزگى جسم و جان ، از شرايط بايسته براى رهبران و مبلغان جامعه اسلامى و تأثيرگذار در موفقيت آنان
و ثيابك فطهّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 5 - 2
2 - پرهيز از پليدى و آلودگى ، از شرايط بايسته براى رهبران و مبلغان جامعه اسلامى و تأثيرگذار در موفقيت آنان
و الرجز فاهجر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 6 - 4
4 - دورى از منت نهادن و زياد شمردن عطايا و خدمات خود ، از شرايط بايسته براى رهبران و مبلغان جامعه اسلامى و تأثيرگذار در موفقيت آنان
و لاتمنن تستكثر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 11
11 ـ اراده خداوند به اعتلاى دين و راه خود ، در پرتو ايثار و جهاد مؤمنان
إن اللّه اشترى من المؤمنين . .. يقتلون فى سبيل اللّه
از اينكه خداوند، اعلام كرده است كه خريدار جان و مال مؤمنان مى باشد و سپس مسأله جهاد فى سبيل اللّه را مطرح ساخته، استفاده مى شود كه خداوند، پيشبرد راه خود را در پرتو جهاد مؤمنان قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 33 - 7
7 - ويژگى ها و خصايل اخلاقى ( چون صبر و شكر ) ، مؤثر در فهم معارف توحيدى
إنّ فى ذلك لأيـت لكلّ صبّار شكور
با توجه به اين كه صبر و شكر از فضايل اخلاقى مى باشد، از تعليق فهم آيات الهى بر صبر و شكر استفاده مى شود كه ويژگى هاى اخلاقى، داراى نقشى مهم و اساسى براى درك معارف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 10 - 11
11- ناخشنودى از دين و پيام هاى الهى ، معلول نينديشيدن به عاقبت كفر و كافران *
كرهوا ما أنزل اللّه . .. أفلم يسيروا فى الأرض فينظروا
از ارتباط «أفلم يسيروا» با «كرهوا ماأنزل اللّه»، مى توان استفاده كرد كه اگر كافران عصر بعثت به فرجام شوم پيشينيان كافر مى
انديشيدند، اين چنين از پيام هاى دين، گريزان و ناخشنود نبودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 26 - 8
8 - جدا نبودن دين از سياست ، معيشت و تدبير امور جامعه
يـداود إنّا جعلنـك خليفة فى الأرض فاحكم بين الناس بالحقّ
انتخاب داوود(ع) از سوى خداوند براى تدبير كليه امور جامعه بشرى و مأموريت او براى داورى ميان مردم در كليه نزاع ها و اختلاف ها، بيانگر حقيقت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 43 - 6
6 - جوامع معاصر موسى ، گرفتار غفلت و بى خبرى از تعاليم الهى
و لقد ءاتينا موسى الكتـب . .. لعلّهم يتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 5،9
5- خداوند ، توطئه گران عليه دين را به گونه اى غافلگيرانه گرفتار عذاب كرد كه هيچ گاه به آن گمان نمى بردند .
قد مكر الذين من قبلهم . .. و أتـهم العذاب من حيث لايشعرون
9- توطئه گران عليه دين ، هيچ گاه گمان نمى كردند كه مكرشان عليه دين ، دامنگير خود آنان خواهد شد .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد . .. و أتـهم العذاب من حيث لا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 2
2 - يهود و نصارا محتواى اساسى دين را ( ايمان به خدا ، سراى آخرت و . . . ) به فراموشى سپرده و با مسلمانان بر سر قبله ، به
بحث و مشاجره مى پرداختند .
ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق و المغرب
برداشت فوق با توجه به شأن نزولى كه درباره آيه مورد بحث آمده، استفاده مى شود. در مجمع البيان نقل شده است: «آن گاه كه قبله تغيير كرد، بحث و گفتگو پيرامون آن بسيار مى شد و يهود و نصارا در اين باره بسيار سخن مى گفتند. »
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 95 - 11
11- روى گردانان از تكاليف و تعهدات الهى ، مردمى ناآگاه و بى توجه به پاداش هاى برتر خداوندى اند .
و لاتشتروا بعهد الله . .. إنما عند الله هو خير لكم إن كنتم تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 2
2 - يهود و نصارا محتواى اساسى دين را ( ايمان به خدا ، سراى آخرت و . . . ) به فراموشى سپرده و با مسلمانان بر سر قبله ، به بحث و مشاجره مى پرداختند .
ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق و المغرب
برداشت فوق با توجه به شأن نزولى كه درباره آيه مورد بحث آمده، استفاده مى شود. در مجمع البيان نقل شده است: «آن گاه كه قبله تغيير كرد، بحث و گفتگو پيرامون آن بسيار مى شد و يهود و نصارا در اين باره بسيار سخن مى گفتند. »
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 1،3،5،23
1 ـ خداوند ، اهل كتاب را از غلو در دينشان نهى كرده است .
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
«غلو» به معناى تجاوز است، و غلو در دين به معناى خارج شدن از حدود و معارفى است كه در كتب آسمانى آمده و يا پيامبران الهى تعليم داده اند.
3 ـ يهود و نصارا مردمى آلوده به غلو و گزافه گويى در دين
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
با توجه به سياق آيه معلوم مى شود، غلو و تجاوز تحقق پيدا كرده نه اينكه نهى از غلو تنها براى پيشگيرى باشد.
5 ـ پيروان اديان الهى ، در معرض خطر غلو و گزافه گويى در دين
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
23 ـ مسيحيان معتقد به تثليث ، غلو كنندگان در دين هستند .
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم . .. و لاتقولوا ثلثة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 77 - 2،4،5،7،8،14،17
2 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور نهى اهل كتاب از غلو و گزافه گويى در آيين خويش
قل ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
4 ـ پيروان اديان الهى در خطر غلو و انحراف از دين خويش
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
5 ـ پندار تثليث و الوهيت مسيح ( ع ) و مادرش مريم ، مصداق روشن گزافه گويى و غلو مسيحيان در دين خويش
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم
از مصاديق مورد نظر از گزافه گويى مسيحيان ـ به قرينه آيات گذشته ـ اعتقاد آنان به تثليث و الوهيت مسيح(ع) و مادرش مريم است.
7 ـ بى توجهى به كتاب هاى آسمانى ، منشأ غلو و گزافه گويى در دين
ياهل الكتب لاتغلوا فى دينكم غير الحق
مخاطب قرار دادن مسيحيان با عنوان اهل كتاب، براى اشاره به اين حقيقت است كه غلو در دين با پيروى از كتب آسمانى ناسازگار است. بنابراين غلو پيروان اديان الهى ريشه در بى توجهى آنان به كتب آسمانى خويش دارد.
8 ـ پيروى اهل كتاب از پيشينيان گمراه و هواپرست خويش ، منشأ غلو و گزافه بستن آنان به دين
ياهل الكتب لاتغلوا . .. و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا من قبل
بنابر اينكه مخاطبان «يا اهل الكتب» نصارا و يهود در عصر پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشند، به نظر مى رسد مراد از «قوم قد ضلوا من قبل» پيشينيانى از خود اهل كتاب باشد و مصداق مورد نظر در ضلالت آن قوم، غلو و تجاوزشان در طرح مسائل دينى است.
14 ـ غلو و افراط در دين ، برخاسته از تمايلات نفسانى و بدور از دليل و برهان
لاتغلوا فى دينكم غير الحق و لاتتبعوا اهواء قوم قد ضلوا
17 ـ غلو در دين ، ضلالت و انحراف از حد اعتدال و راه ميانه است .
لاتغلوا فى دينكم غير الحق و لاتتبعوا اهواء قوم . .. و ضلوا عن سواء السبيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 144 - 8،10،13
8 ـ خداوند از موسى ( ع ) خواست تا پيام هاى او را دريافت كند و فراگيرد و اعمال و رفتارش را بر اساس آنها استوار سازد .
فخذ ما ءاتيتك
«أخذ» (مصدر «خذ») به معناى گرفتن است و گرفتن پيامهاى الهى به اين است كه انسان آنها را فراگيرد و به آنها عمل كند.
10 ـ فرمان به دريافت پيام هاى خدا و به كار بستن آنها و سپاسگزارى در برابر نعمت هاى او ، از سخنان خداوند با موسى ( ع ) در ميعادگاه مناجات
قال . .. فخذ ما ءاتيتك و كن من الشكرين
13 ـ فراگيرى پيام هاى خدا و به كارگيرى آنها در اعمال و رفتار ، سپاسگزارى از او در برابر نعمت دين است .
فخذ ما ءاتيتك و كن من الشكرين
مطرح كردن سپاسگزارى پس از اعطاى پيامهاى آسمانى، براى رساندن اين حقيقت است كه آن پيامها از نعمتهاست و بايد خداوند را به خاطر اعطاى آنها شاكر بود. فرمان به فراگيرى آنها مى رساند كه شكر اين نعمت به فراگرفتن و به كار بستن آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 145 - 10،14
10 ـ جديت در فراگيرى معارف الهى به بهترين وجه ، و عمل به احكام دين به نيكوترين صورت ، وظيفه اى بر عهده مردم
و أمر قومك يأخذوا بأحسنها
14 ـ فراگيرى معارف و عمل به احكام الهى ، شرط پيروزى قوم موسى بر فاسقان و آزادسازى سرزمين آنان
فخذها . .. يأخذوا بأحسنها سأوريكم دار الفسقين
برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه «ساوريكم» جواب فعل امر «فخذها بقوة و أمر قولك يأخدوا» باشد ; يعنى: «إن تاخذها و يأخذوا سأوريكم دار الفسقين» قابل ذكر است كه مجزوم نشدن «اوريكم»، على رغم اينكه جواب امر قرار گرفته، به سبب وجود «سين» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 13 - 17
17 ـ گناه ، از عوامل فراموشى و نسيان معارف الهى
فبما نقضهم ميثقهم . .. و نسوا حظاً مما ذكروا به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 16
16 - سرانجام رويگردانى از آن چه كه خداوند نازل كرده و گردن نهادن به راه شيطان ، آتش شعلهور است .
و إذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل اللّه . .. أوَ لو كان الشيطـن يدعوهم إلى عذاب السع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 26 - 10
10 ـ هزيمت و شكست ، فرجام شوم و كيفر قطعى براى تمامى كافران و دشمنان ايستاده در برابر دين الهى
و عذّب الذين كفروا و ذلك جزاء الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 29 - 4
4 - ترسيم فرجام نيك متقين و سرنوشت شوم تكذيب كنندگان دين ، از وظايف رهبران الهى
فذكّر
ظاهراً موضوع تذكر، مطالبى است كه در آيات پيشين در مورد فرجام نيك مؤمنان و سرنوشت شوم كافران آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 163 - 5
5 ـ توجه دادن يهوديان به فرجام شوم مخالفت با فرمان هاى الهى ، هدف از پرسش پيامبر (صلی الله علیه و آله) از يهوديان درباره مردم ايله
و سئلهم عن القرية التى كانت حاضرة البحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 2
2 ـ فرعون ، مردم را در گزينش دين و آيين ، نيازمند رخصت دهى خويش مى دانست و آن را حقى براى خود مى شمرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 18
18 - مؤمنان تائب و پيرو راه الهى ، برخوردار از لطف و حمايت فرشتگان عرش الهى
الذين يحملون العرش . .. يستغفرون ... للذين تابوا و اتّبعوا سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 37
37 ـ عالمان خداترسى ، وارسته از دين فروشى و تحريفگرى
و اخشون و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 6
6 - دين نوح ، اولين شريعت آسمانى است . *
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا
آيه شريفه در مقام بيان اديان پيشين است. تعبير «شرع لكم... أوحينا إليك» مى تواند ناظر به اولين و آخرين شرايع آسمانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 38 - 18
18ـ شرافت پاسدارى از دين ، شايسته ملت هاى مجاهد و انفاقگر و نه بخلورزان دنياگرا
و إن تتولّوا يستبدل قومًا غيركم ثمّ لايكونوا أمثـلكم
با توجه به اين كه آيات پيشين در زمينه جهاد و انفاق و نيز روى گردانان از جهاد و انفاق بود; اين آيه مى تواند خطاب به جامعه مسلمين عصر پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد كه اگر آنان از جهاد و انفاق روى گردانند، خداوند شرافت پاسدارى از دين را از آنان سلب كرده و به امتى خواهد داد كه اين چنين نباشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 4
4 ـ التزام به دين الهى، امرى فطرى و آميخته با فطرت آدمى است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
انتساب دين به كافران (دينهم) حكايت از آن دارد كه دينى براى آنان فرض شده است. بنا بر يك احتمال اين دين همان نداى فطرت است كه آنان را به توحيد و تدين فرامى خواند ; چنانكه صاحب الميزان فرموده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 114 - 13
13- هماهنگى احكام الهى ، با فطرت و طبيعت انسان
حلـلاً طيبًا
برداشت فوق، از آن جاست كه «طيّب» به معناى چيزى است كه انسان با طيب نفس و رغبت كامل آن را بپذيرد و قرآن چنين چيزى را متعلق حليت دانسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 38 - 7
7- تعاليم دينى ، با فطرت و گرايش انسان ها ، هماهنگ است .
كلّ ذلك كان سيّئه عند ربّك مكروهًا
مشاراليه «ذلك» مجموع انحرافهاى عقيدتى و اخلاقى است كه در آيات پيش مطرح شده است و خداوند، آنها را ناخوشايند دانسته و از آنها تعبير به «سيّئه» كرده است و «سيّئه» از ريشه «سوء» به معناى هر چيزى است كه مايه اندوه و ناراحتى انسان شود و اين، نشان مى دهد كه بين تعاليم دينى و طبيعت انسان، هماهنگى وجود دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 30 - 16،18
16 - ثبات و بقاى دين توحيدى ، به خاطر هماهنگى آن با فطرت انسانى است .
فطرت اللّه الّتى فطر الناس عليها . .. ذلك الدين القيّم
«ذلك» اشاره به دينى است كه از هرگونه انحراف و كجى به دور بوده و مطابق با فطرت انسان ها است و خداوند، آنان را مأمور به رويگرد تمام عيار به سمت آن كرده است.
18 - اكثريت مردم ، به دين حقى كه فطرت انسان ها با آن هماهنگ است ، جاهل اند .
فطرت اللّه . .. و لـكنّ أكثر الناس لايعلمون
متعلق «لايعلمون» در آيه نيامده است. احتمال دارد به قرينه ذكر دين فطرى (اسلام)، متعلق آن نكته اى باشد كه در بالا آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 16 - 8
8 - معارف دين ، داراى ريشه در فطرت و سرشت انسان
فى اللّه من بعد ما استجيب له
برداشت ياد شده بدين احتمال است كه مراد از «فى اللّه» دين خدا و اجابت كننده فطرت انسان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 45 - 7
7 - حقايق دين ، نهفته در نهاد آدميان ; اما نيازمند تذكر و يادآورى با پيام
فذكّر بالقرءان
واژه «ذكـّر» به معناى تذكّر است. يادآورى كردن در جايى كاربرد دارد كه قبلاً مورد توجه بوده; اما به دلايلى مغفول واقع شده است. در مورد آدميان توجه قبلى آنان به حقايق دين، توجّه فطرى و غريزى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 50 - 10
10 ـ از ميان بردن فرهنگ و مقررات جاهلى حاكم بر جوامع ، از اهداف احكام و قوانين الهى
و إن احكم بينهم بما أنزل اللّه . .. افحكم الجهلية يبغون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 100 - 19
19 ـ نيل انسان ها به فلاح و رستگارى از جمله اهداف امر الهى به تقواپيشگى است .
فاتقوا اللّه ياولى الالبب لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 12
12 ـ كسب معارف دينى ، مقدمه اى براى انذار و هدايت جامعه است .
ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم إذا رجعوا إليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 13
13 ـ انذار جامعه ، از هدف هاى اصلى و محور تفقه در دين است .
ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 21 - 12
12 - دستورات الهى ، برنامه هايى براى رساندن انسان به اهداف تعيين شده
اعبدوا ربكم . .. لعلكم تتقون
جمله «لعلكم تتقون» مى رساند كه: هدف تعيين شده براى انسانها نيل به تقواپيشگى است و خداوند به منظور رساندن انسانها به اين هدف، عبادت را بر آنان واجب كرده است. بنابراين دستورات خداوند به منظور رساندن آدمى به اين هدف، بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 35 - 20
20 ـ تكاليف الهى ، تأمين كننده مصالح و منافع انسانهاست .
و لاتقربا هذه الشجرة فتكونا من الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 54 - 18
18 - مصلحت انسان ها ، اساس احكام و فرمان هاى اديان الهى است .
ذلكم خير لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 63 - 6،8،10،13
6 - پذيرش تورات با جديت تمام و استوارسازى رفتار و انديشه ها بر اساس آن ، فرمان خداوند به بنى اسرائيل
خذوا ما ءاتينكم بقوّة
8 - تحصيل تقوا و دورى از اعمال ناروا ، هدف از فراخوانى بنى اسرائيل به پذيرش تورات
خذوا ما ءاتينكم بقوة و اذكروا ما فيه لعلكم تتقون
10 - نيل انسان ها به تقوا و پرهيزشان از عقايد ناصواب و اعمال ناروا ، از اهداف نزول كتاب هاى آسمانى است .
خذوا ما ءاتينكم بقوة و اذكروا ما فيه لعلكم تتقون
13 - فراگيرى كتاب آسمانى و تنظيم عقايد و اعمال بر محور آن ، وظيفه اى ضرورى بر عهده اهل ايمان
خذوا ما ءاتينكم بقوة و اذكروا ما فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 2
2 - خداوند ارائه كننده بهترين معارف و دستورات براى پاك سازى بشر از آلودگيها
و من أحسن من اللّه صبغة
جمله «و من أحسن . ..; چه كسى در رنگ آميزى كردن (تطهير) از خدا بهتر است.» به دليل وقوع آن پس از مطرح ساختن ايمان و فرستادن احكام و معارف قرآن و ... اشاره به اين دارد كه: احكام و معارفى كه خداوند نازل كرده و مردم را بدان فراخوانده، بهترين معارف و دستورات براى پاك سازى و تطهير آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 142 - 15
15 - هدايت انسان ها به صراط مستقيم ، هدف از تشريع دين و جعل احكام از سوى خداوند است .
ما وليهم عن قبلتهم . .. يهدى من يشاء إلى صرط مستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 3
3 - داشتن قبله اى خاص و روكردن به آن ، هدف اصلى دين و عبادت نيست .
ليس البر أن تولوا وجوهكم قبل المشرق و المغرب و لكن البر من ءامن
بديهى است كه روى آوردن به قبله (در عبادتها) خود از فرمانهاى الهى است. بنابراين نفى نيكى از آن با توجه به فرازهاى بعد (و لكن البر ...) اشاره به اين دارد كه: دستور روى آوردن به قبله يك دستور فرعى است و آنچه هدف و اساس دين است، ايمان و ... مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 149 - 4
4 ـ اديان الهى ، راه رشد و تعالى انسان و جامعه
ان تطيعوا الّذين كفروا يردّوكم على اعقابكم
خداوند با تعبير واپسگرايى به جاى كفر و شرك، اشاره به اين معنا دارد كه دين الهى، راه رشد و تعالى واقعى انسان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 170 - 6
6 ـ هدايت و تربيت تمامى انسان ها ، هدف از بعثت پيامبران و نزول كتب آسمانى
يأيها الناس قد جاءكم الرسول بالحق من ربكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 35 - 15
15 ـ رشد ، رستگارى و سعادت انسان ، هدف برنامه ها و تكاليف الهى
اتقوا اللّه و ابتغوا إليه الوسيلة و جهدوا فى سبيله لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 90 - 13
13 ـ فلاح و رستگارى ، از اهداف تشريع احكام دين
انما الخمر . .. فاجتنبوه لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 22 - 12
12 ـ اوامر، نواهى، هشدارها و توبيخهاى خداوند همواره در جهت رشد و تربيت انسانهاست.
و ناديهما ربهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 26 - 12
12 ـ توجه انسان به خدادادى بودن نعمتهاى مادى و معنوى، از اهداف تبيين آيات قرآن و معارف دين
ذلك من ءايت الله لعلهم يذكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 6،9،10،14
6 ـ دين و معارف الهى ناشى از مقام ربوبى خداوند و براى رشد و تعالى انسانهاست .
أن جاءكم ذكر من ربكم
«من» در «ذكر من ربكم» براى ابتداى غايت است. يعنى معارف دين از مقام ربوبى سرچشمه گرفته است. و اضافه «رب» به «كم» مى رساند كه نزول آن معارف در راستاى ربوبيت خدا بر انسانها و براى تربيت آنان است.
9 ـ ترساندن مردم از عذاب هاى الهى به واسطه پيامبران ، از اهداف نزول دين و معارف الهى است .
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم
«لينذركم» متعلق به «جاء» است و ضمير «لينذر» به «رجل» برمى گردد. يعنى هدف از اينكه معارف دين بر پيامبرى نازل مى شود، اين است كه وى مردم را از عذابهاى الهى بترساند.
10 ـ گرايش مردم به تقواپيشگى در پرتو رسالت انبيا ، از اهداف نزول دين و و معارف الهى است .
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم و لتتقوا
«لتتقوا» عطف بر «لينذركم» است و در نتيجه نيل مردم به تقوا از اهداف آمدن ذكر و معارف دين مى باشد. و چون بيان اين هدف در پى «لينذركم» ذكر شده است، مى توان گفت نيل انسانها به تقواپيشگى در پرتو امداد و اندرز پيامبران امكان پذير است.
14 ـ شمول رحمت خاص الهى بر بندگان ، از اهداف نزول دين و بعثت پيامبران
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم . .. لعلكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 69 - 7،9
7 ـ دين و معارف الهى ناشى از مقام ربوبى خداوند و براى رشد و تعالى انسانهاست .
أن جاءكم ذكر من ربكم
9 ـ ترساندم مردم از عذاب هاى الهى به واسطه پيامبران ، از اهداف نزول دين و معارف الهى است .
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 24 - 2
2 ـ دين و تعليمات و رهنمود هاى خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مايه حيات واقعى انسان
يأيها الذين ءامنوا استجيبوا للّه و للرسول إذا دعاكم لما يحييكم
مراد از «ما» در «لما يحييكم»، تمامى تعليمات و معارف و رهنمودهاى خدا و رسول اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 2
2- مورد لطف و مرحمت قرار گرفتن انسان ، فلسفه دين و حكمت فرستاده رسولان
و ما أرسلنـك إلاّ رحمة للعـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 49 - 5
5 - بعثت پيامبران و تعاليم اديان ، در جهت تأمين منافع و مصالح انسان ها است .
إنّما أنا لكم نذير مبين
به كارگيرى «لام» انتفاع در «لكم» مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 28 - 10
10 - احكام و تعاليم دين در جهت رشد ، بالندگى ، طهارت و پاكى انسان ها است .
و إن قيل لكم ارجعوا فارجعوا هو أزكى لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 30 - 11
11 - احكام و تعاليم دين ، در جهت رشد ، بالندگى ، طهارت و پاكى انسان است .
قل للمؤمنين يغضّوا من أبصـرهم . .. ذلك أزكى لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 169 - 4
4 - بنده خالص و برگزيده خدا شدن ، روح اديان الهى و ثمره اصلى كتاب هاى آسمانى
لو أنّ عندنا ذكرًا من الأوّلين . لكنّا عباد اللّه المخلصين
از اين كه مشركان گفته اند: اگر كتاب آسمانى براى ما نازل مى شد، ما هم بنده خالص و برگزيده خدا مى بوديم; مى توان استفاده كرد كه اين بندگى بر اثر تعاليم كتاب هاى آسمانى به وجود مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 5
5 - نشان دادن راه درست زندگى ، از اهداف اديان توحيدى و پيامبران الهى
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه راه درستى كه مؤمن آل فرعون مردم را به آن فرا مى خواند، همان راه پيامبران (چون حضرت موسى(ع)) و اديان الهى (چون يهود) بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 36 - 11
11- هدف اصلى و نهايى دين ، دعوت مردم به ايمان و تقوا و نه دريافت مال از ايشان
و إن تؤمنوا و تتّقوا يؤتكم أجوركم و لايسئلكم أمولكم
«لايسئلكم أموالكم» مى تواند در قبال «إن تؤمنوا و تتّقوا» و در مقايسه با آن باشد; يعنى، پيام دين، پيام ايمان و تقوا است; نه دريافت مال.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 11 - 13
13 - احكام و قوانين الهى ، در جهت منافع و مصالح واقعى انسان ها است .
تؤمنون . .. و تجـهدون ... ذلكم خير لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 19 - 5
5 - دين ، راهى است كه مقصد در آن تقرب به خداوند است .
اتّخذ إلى ربّه سبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 23 - 4
4 - خوى استكبار و برترى طلبى ، عامل اصلى دين ستيزى و مخالفت وليدبن مغيره ، با آيات الهى و پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
و استكبر
خداوند در آيه 16، وليدبن مغيره را به عنوان مخالف و دشمن آيات قرآن معرفى كرده (إنّه كان لآياتنا عنيداً) و در آيه مورد بحث، از او به عنوان مستكبر و برترى طلب ياد نموده است. از اين نكته مى توان استفاده كرد كه مخالفت و دشمنى او با قرآن و پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله)، ناشى از خوى استكبار و برترى طلبى او بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 180 - 11
11 ـ تعاليم آسمانى ، منبعى براى شناخت خير و شرّ
و لا يحسبنّ . .. هو خيراً لهم بل هو شرّ لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 118 - 15
15 - تنها اهل يقين ( كسانى كه از عنادورزى و لجاجت پيراسته اند ) ، از آيات الهى بهره مند شده و در پرتو آن ، حقايق و معارف دينى را در مى يابند .
قد بيّنّا الأيت لقوم يوقنون
چون آيات و نشانه هاى صداقت پيامبر به همگان ارائه شده است، لام در «لقوم» لام انتفاع مى باشد و جمله فوق چنين معنا مى شود: ما آيات و نشانه ها را براى همگان بيان داشته ايم، ولى اهل يقين از آنها بهره مى برند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 28 - 22
22 - آيات خدا و معارف دينى ، به وسيله عقل ، قابل درك و فهم است .
نفصّل الأيـت لقوم يعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 150 - 2
2 ـ پذيرش برخى از احكام دين و انكار برخى ديگر ، كفر به خدا و رسول و به منزله انكار تمامى آن دين است . *
إنّ الذين يكفرون باللّه و رسله و يريدون أن يفرقوا . .. أولئك هم الكفرون
با توجه به واژه رسول مى توان گفت: آيه شامل تبعيض در اعتقاد به احكام و رسالت يك دين نيز مى شود ; يعنى همانگونه كه انكار برخى از رسولان به منزله انكار همه پيامبران است، انكار برخى از تعاليم انبيا نيز انكار تمامى آن دين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 32 - 8
8 - قبول بخشى از دين و ر ها ساختن جنبه هاى ديگر آن ، عملى مشركانه است .
و لاتكونوا من المشركين . من الذين فرّقوا دينهم و كانوا شيعًا
مراد از «دين» مى تواند اسلام باشد. متفرق ساختن آن، به معناى پذيرش بخشى از آن و قبول نكردن بخشى ديگر است. لازم به ذكر است كه فعل ماضى «فرّقوا» در صورت ياد شده منسلخ از زمان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 70 - 6
6 ـ پذيرش احكام و تعاليم الهى در گرو پرهيز از هواپرستى و تمايلات نفسانى
كلما جاءهم رسول بما لاتهوى انفسهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 126 - 6
6 ـ كسانى كه آيات الهى و معارف آن را فراگرفته و آن را به فراموشى نسپرده و غفلت نمى كنند، نزد خداوند ارجمندند.
قد فصلنا الأيت لقوم يذكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 159 - 6
6 ـ ضرورت ايمان به همه معارف و احكام دين
إن الذين فرقوا دينهم و كانوا شيعا لست منهم فى شىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 160 - 4
4 ـ پذيرش همه معارف و احكام دين، حسنه و پذيرش بخشى از آن و رهاسازى بخشهاى ديگر، سيئه است.
إن الذين فرقوا دينهم . .. من جاء بالحسنة ... و من جاء بالسيئة
با توجه به آيه قبل مى توان گفت مصداق مورد نظر براى «الحسنة» ايمان به همه معارف و احكام دين و مصداق «السيئة» تفرقه در دين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 12
12 ـ پذيرش معارف دين و باور به اندرز هاى پيامبران ، زمينه ساز گرايش به تقوا و پرهيزگارى است .
لينذركم و لتتقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 101 - 9
9 ـ امت هاى كفرپيشه و تكذيب كننده انبيا در تاريخ گذشته ، اهل ايمان و گرايش به معارف دين نبودند .
فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا من قبل
«ما» در «ما كانوا» براى نفى و «لام» در «ليؤمنوا» لام جحود و تقويت كننده نفى است. بنابراين جمله «فما كانوا» با تأكيد فراوان گرايش امتهاى گذشته را به ايمان نفى مى كند و آنها را اهل باور به دين نمى داند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 102 - 3
3 ـ امت هاى گذشته با پيامبران خويش عهد بستند كه با مشاهده معجزه ، آنان را تصديق كرده و به حقايق و معارف الهى ايمان آورند .
و ما وجدنا لأكثرهم من عهد
با توجه به آنچه درباره مضاف إليه كلمه «قبل» در آيه پيشين گذشت، مى توان گفت مراد از «عهد» وعده ايمان و تصديق بوده است. يعنى امتها تعهد مى كردند كه با ديدن معجزه ايمان خواهند آورد، ولى اكثر آنان به عهد خويش وفا نكردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 31 - 4
4- اجابت پيام مبلغان الهى ، ايمان به خداوند است .
أجيبوا داعى اللّه و ءامنوا به
در برداشت ياد شده جمله «آمنوا به» تفسير «أجيبوا» دانسته شده و ضمير «به» به «اللّه» بازگردانده شده است. احتمال ديگر اين است كه «آمنوا» جمله مستقل باشد و ضمير «به» به داعى اللّه» ارجاع كردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 14
14 - توصيه به پذيرش آيين الهى و تسليم خدا بودن ، از بهترين وصيتهاست .
و وصى بها إبرهيم بنيه و يعقوب يبنى . .. فلاتموتن إلا و أنتم مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 143 - 14
14 - پذيرش احكام الهى ، نشانه پيروى از فرستادگان الهى است .
ما جعلنا القبلة التى كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 171 - 8
8 - درك حقايق و معارف دين و پذيرش آنها ، تعيين كننده ميزان ارزش قواى ادراكى است .
صم بكم عمى فهم لايعقلون
كر، لال و كور خواندن كفرپيشگان على رغم اينكه آنان از ابزار شنوايى و . .. برخوردار هستند، مى تواند اشاره به اين حقيقت باشد كه: اگر ابزار و قواى ادراكى وسيله فهم معارف دين قرار نگيرند، در حقيقت با نبودشان يكسانند و ارزشى ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 232 - 12
12 ـ پذيرش احكام الهى و عمل به آن ، باعث رشد و طهارت انسان
و اذا طلّقتم النّساء . .. ذلكم ازكى لكم و اطهر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 256 - 3،4
3 ـ غير مسلمانان را نبايد مجبور به پذيرش اسلام كرد .
لا اكراه فى الدّين
بنابراينكه «لا اكراه» در مقام تشريع باشد; يعنى تحميل عقايد و اوامر و نواهى دين بر كسانى كه خارج از اسلام هستند، جايز نيست.
4 ـ آزادى و اختيارِ آدمى در پذيرش ايمان و كفر
لا اكراه فى الدّين قد تبيّن الرّشد من الغىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 18
18 ـ رهايى از كيفر گناهان ، در گرو پذيرش احكام الهى و قضاوت هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فان تولوا فاعلم انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 6
6 ـ خشنودى قلبى از خدا و پذيرش قوانين و مقررات الهى از روى ميل و رغبت ـ و نه از روى اكراه و بى ميلى ـ از اوصاف مؤمنان راستين است .
و السبقون الأولون . .. و الذين اتبعوهم بإحسن رضى اللّه عنهم و رضوا عنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 19 - 6
6 - ربوبيت خداوند ، مقتضى در پيش گرفتن راه او ( راه دين ) است .
اتّخذ إلى ربّه سبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 7
7 - منزه بودن آيين ابراهيم از هرگونه باطلى و گزينش آن از سوى خدا دليل توصيه ابراهيم و يعقوب به پذيرش آن
و وصى بها إبرهيم . ... يبنى إن اللّه اصطفى لكم الدين فلاتموتن
تفريع جمله «لاتموتن . ..» بر «إن اللّه ...» به وسيله حرف «فاء» گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 8
8 - ضرورت پذيرش هر آنچه خداوند براى انسان گزينش مى كند و بدان فرمان مى دهد .
إن اللّه اصطفى لكم الدين فلاتموتن إلا و أنتم مسلمون
حرف «فاء» در «فلاتموتن . ..» سببيه است; يعنى، بيان مى دارد: آنچه پس از آن واقع شده، نتيجه مضمون جمله قبل است. بنابراين جمله فوق به اين معناست: چون خداوند دين ابراهيم (تسليم بودن در برابر خدا) را براى شما گزينش كرده، بايد همواره بدان ملتزم باشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 9
9 ـ گرايش بى حد و مرز گروهى از مسلمانان بيمار دل به سوى يهود و نصارا ، دليلى روشن براى محروميت ستمگران از هدايت الهى
إنّ اللّه لايهدى القوم الظلمين. فترى الذين فى قلوبهم مرض يسرعون فيهم
تفريع جمله «فترى» بر جمله «ان اللّه . ..»، مى رساند كه گرايش عميق بيماردلان، بيان مصداقى براى جمله «ان اللّه لايهدى ...» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 52 - 9
9 ـ گرايش بى حد و مرز گروهى از مسلمانان بيمار دل به سوى يهود و نصارا ، دليلى روشن براى محروميت ستمگران از هدايت الهى
إنّ اللّه لايهدى القوم الظلمين. فترى الذين فى قلوبهم مرض يسرعون فيهم
تفريع جمله «فترى» بر جمله «ان اللّه . ..»، مى رساند كه گرايش عميق بيماردلان، بيان مصداقى براى جمله «ان اللّه لايهدى ...» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 11 - 8
8- داورى كافران درباره دين ، براساس ملاك هاى سطحى و نه متكى بر انديشه و دانش
و قال الذين كفروا . .. لو كان خيرًا ما سبقونا إليه
كافران، گرايش و عدم گرايش طبقات خاصى را به ايمان، ملاك اصلى داورى خود قرار دادند; بى آن كه در متن قرآن و پيام دين خردمندانه بينديشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 29 - 16
16 ـ دين، دربردارنده ابعاد اجتماعى و عبادى و اعتقادى
أمر ربى بالقسط و اقيموا . .. و ادعوه مخلصين له الدين كما بدأكم تعودون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 100 - 9
9 ـ از دست دادن نيروى درك معارف و حقايق بيان شده از سوى سفيران الهى ، پيامدى براى مهرشدن قلبهاست .
و نطبع على قلوبهم فهم لايسمعون
برداشت فوق از «فاء» تفريع استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 1
1 - تكذيب گران دين ستيز ، گرفتار قيد و بند هاى گران در عرصه قيامت
إنّ لدينا أنكالاً
«نِكْل» (مفرد «أنكال») به معناى «قيد شديد» است (قاموس المحيط).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 51 - 1
1 ـ تبديل دين خدا به مجموعه اى از امور واهى و بازدارنده از سعادت و كمال ، ويژگى كفرپيشگان
حرمهما على الكفرين. الذين اتخذوا دينهم لهواً و لعباً
الف: مراد از «دينهم» دين الهى است و اضافه آن به مردم اشاره به اين حقيقت دارد كه منفعت برنامه هاى دينى و قوانين شريعتهاى الهى به خود انسانها مى رسد. ب: «اتخذوا» از افعال تصيير است. يعنى: بدلوا دين اللّه لهوا و لعبا. و تبديل دين خدا به لهو و لعب به اين است كه پيرايه هايى را بر دين ببندند تا دين مجموعه اى از لهو و لعب جلوه كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 37 - 2
2 ـ كافران ستيزه گر با دين ، پليد هستند و اهل ايمان ، پاك .
ليميز اللّه الخبيث من الطيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 43 - 6
6 - مكلف بودن كافران به فروع دين و انجام فرائض ( همچون نماز )
يدعون إلى السجود و هم سـلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 171 - 4،6
4 - ناتوانى كفرپيشگان از ديدن و شنيدن حقايق دينى و بازگويى آنها ، ايشان را از درك معارف دين و حقايق قرآن ، محروم كرده است .
صم بكم عمى فهم لايعقلون
مفعول «لايعقلون» معارف الهى و حقايق قرآن (ما أنزل اللّه) است.
6 - كفرپيشگان بر اثر ترك پرسش و جستجو از حقايق و معارف دين ، از درك آنها ناتوان و محرومند .
بكم . .. فهم لايعقلون
تفريع جمله «فهم لايعقلون» بر لال بودن كفرپيشگان مى تواند اشاره به اين باشد كه: از ابزار شناخت حقيقت، جستجوى آن با پرسش و تحقيق است و كفرپيشگان از اين ابزار محرومند; يعنى، در پى يافتن حقيقت نيستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 65 - 9
9 ـ جوامع كفرپيشه ، جوامعى به دور از درك حقايق دين و معارف الهى
بأنهم قوم لايفقهون
با توجه به اينكه ايمان و كفر تعيين كننده توانايى و ناتوانى دانسته شده، معلوم مى شود مفعول حذف شده از «لايفقهون» همان حقايق و معارف است كه اهل ايمان بدان باور دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 42 - 5
5 - كتمان حقايق دينى از سوى عالمان دين ، بسى نكوهيده تر و ناپسنديده تر است .
و لاتلبسوا الحق بالبطل و تكتموا الحق و أنتم تعلمون
فعل «تعلمون» مى تواند به منزله فعل لازم لحاظ شده و مفعولى براى آن در نظر نباشد. بر اين مبنا «و أنتم تعلمون»; يعنى، در حالى كه شما اهل علم و دانش هستيد - و از آنجايى كه حق پوشى از سوى همگان ناپسند است - جمله حاليه، دلالت بر اين معنا دارد كه: كتمان حقايق دينى از سوى عالمان ناپسنديده تر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 7
7 - ظالمترين مردم كسى است كه حقايق دينى و معارف الهى را كتمان كرده و از ارائه آنها به ديگران خوددارى كند .
و من أظلم ممن كتم شهدة عنده من اللّه
«من اللّه» همانند «عنده» صفت براى «شهادة» است. بنابراين «شهادة عنده من اللّه»; يعنى، شهادتى كه در نزد اوست از ناحيه خدا دريافت كرده است. مقصود از شهادت كه از ناحيه خدا در اختيار انسان مى باشد، حقايق دينى و معارف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 161 - 5
5 - كتمان كنندگان حقايق دينى هم در دنيا و هم در آخرت به لعنت خداوند گرفتار خواهند بود .
أولئك يلعنهم اللّه . .. أولئك عليهم لعنة اللّه
جمله «أولئك يلعنهم اللّه» (در آيه 159) به قرينه «إلا الذين تابوا . ..» حاكى از آن است كه: كتمان كنندگان حقايق در دنيا به لعنت خدا گرفتارند و جمله «أولئك عليهم لعنة اللّه» به دليل «ماتوا و هم كفار» دلالت بر اين دارد كه در آخرت نيز مورد لعنت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 11،12
11 - درآمد هاى به دست آمده از راه دين سازى و بدعتگذارى ، حرام و موجب عذاب الهى خواهد شد .
و ويل لهم مما يكسبون
مراد از «ما»ى موصوله در «مما يكسبون» مى تواند درآمدهايى باشد كه عبارت «ليشتروا به ثمناً قليلا» آن را بيان داشت و نيز مى تواند منظور از آن مطلق اعمال و رفتار ناپسند باشد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
12 - هر درآمدى كه از طريق بدعتگذارى و دين سازى به دست آيد - هر چند فراوان باشد - ناچيز و بى ارزش است .
ليشتروا به ثمناً قليلا
ظاهر اين است كه «قليلا» صفت توضيحى براى «ثمناً» باشد. بنابراين «ثمناً قليلا» به اين معناست كه: هر ثمنى در قبال دين سازى گرفته شود، ناچيز است هر چند به ظاهر فراوان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 19 - 12
12 ـ اختلاف انگيزى در دين ، پس از درك حقيقت آن ، كفر است .
و ما اختلف . .. و من يكفر بايات اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 83 - 6
6 ـ جدايى ديرينه زن لوط از آيين و روش همسرش ، عامل جدا ماندن وى از خانواده لوط و نجات نيافتن از عذاب الهى
إلا امرأته كانت من الغبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 27 - 16
16- مشركانى كه آيات قرآن را اسطوره مى خوانند ، و نيز كسانى كه عليه دين خدا توطئه مى كنند ، در زمره كافرانند .
و إذا قيل لهم ماذا أنزل ربّكم قالوا أسـطر الأولين . .. قد مكر الذين من قبلهم ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 9 - 6
6 - ناسپاسى دشمنان دين ، در برابر نعمت هاى خداوند و دلبستگى شديد آنها به دارايى خويش ، نشان بى توجهى آنان به معاد
إنّ الإنسـن لربّه لكنود . .. أفلايعلم إذا بعثر ما فى القبور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 21 - 8
8 ـ انسان ، موجودى ناسپاس در برابر نعمت بعثت پيامبران و تعليمات الهى آنان
و إذا أذقنا الناس رحمة . .. إذا لهم مكر فى ءاياتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 1
1 - تكذيب گران دين ستيز در قيامت ، با غذاى گلوگير كيفر مى شوند .
و المكذّبين . .. و طعامًا ذا غصّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 113 - 18
18 - عالمان دينى در صورت بى توجهى به تعاليم كتاب هاى آسمانى ، سزاوار توبيخ و ملامت بوده و در قيامت بسزاى كردارشان خواهند رسيد .
قالت اليهود . .. و هم يتلون الكتب ... فاللّه يحكم بينهم يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 4 - 4
4 ـ به هلاكت رساندن امتهاى بى اعتنا به تعاليم دين، از سنتهاى خداوند است. *
و كم من قرية أهلكنها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 23 - 5
5 - مردم ، گرچه نبايد بر ايمان مجبور شوند ; ولى بر اعراض و كفر مؤاخذه شده و در آخرت عذاب خواهند ديد .
لست عليهم بمصيطر . إلاّ من تولّى و كفر
حرف «إلاّ» در يك احتمال براى استثناى منقطع است. در نتيجه مفاد اين آيه و آيه بعد، اين است كه: «تو بر هيچ كس سيطره ندارى; لكن اعراض كنندگان كافر در آخرت به عذاب خداوند گرفتار خواهند شد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 15 - 8
8 - تكذيب دين و روى گردانى از آن ، در پى دارنده كيفرى تحقيرآميز و گريزناپذير
أرءيت إن كذّب و تولّى . .. كلاّ لئن لم ينته لنسفعًا بالناصية
گرفتن موهاى جلو سر ـ علاوه بر تحقير ـ شخص را به طور كامل تسليم گيرنده آن مى سازد; به گونه اى كه مقاومت سودى نمى بخشد. كيفر ياد شده ـ به قرينه «سندع الزبانية» (در آيات بعد) ـ مربوط به قيامت است; ولى دلالت آيه شريفه بر كيفر دنيوى نيز بعيد نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 3،19،20،22
3 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) وظيفه دار بى اعتنايى به كسانى كه آيين آنها بازى و سرگرمى است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
19 ـ هيچ فديه اى از بازيچه قرار دهندگان دين، براى رهايى آنان از عذاب پذيرفته نمى شود.
اتخذوا دينهم لعبا . .. و إن تعدل كل عدل لا يؤخذ منها
20 ـ گرفتارى به عذاب و محروميت از شفاعت، نتيجه بازيچه قرار دادن دين است.
الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا . .. أولئك الذين أبسلوا بما كسبوا
22 ـ نوشيدنى سوزان و عذاب دردناك قيامت در انتظار بازيچه قراردهندگان دين است.
أولئك الذين أبسلوا . .. لهم شراب من حميم و عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 211 - 14
14 ـ از سنّت هاى الهى ، عذاب شديد تحريفگران و تبديل كنندگان دين است .
و من يبدل نعمة اللّه . .. فان اللّه شديد العقاب
«و من يبدّل نعمة اللّه» عام است و دربرگيرنده كليّه كسانى است كه آيات الهى را تحريف مى كنند; خصوصاً با توجّه به ضرورت پندگيرى ديگران از بنى اسرائيل تحريفگر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 13 - 3
3 - تفتيدن بر آتش دوزخ ، جزاى كفر ، دروغ پردازى و ياوه سرايى عليه دين
قتل الخرّصون . .. يوم هم على النار يفتنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 124 - 9
9 ـ فريبكارى و توطئه مداوم عليه دين، عامل گرفتارى توطئه گران به ذلت و عذاب شديد است.
سيصيب الذين . .. بما كانوا يمكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 75 - 2
2ـ « استرقاق » كيفر سارقان در شريعت يعقوب
فهو جزؤه كذلك نجزى الظـلمين
جمله «كذلك نجزى الظـلمين» اشاره به اين مطلب دارد كه آنچه درباره كيفر سارق گفتيم ، مقتضاى آيين ماست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 26 - 10
10 ـ هزيمت و شكست ، فرجام شوم و كيفر قطعى براى تمامى كافران و دشمنان ايستاده در برابر دين الهى
و عذّب الذين كفروا و ذلك جزاء الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 12،13
12- « عن أبى جعفر ( ع ) فى قول الله : « فأتى الله بنيانهم من القواعد » قال : كان بيت غدر يجتمعون فيه ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه درباره قول خدا «فأتى الله بنيانهم من القواعد» فرمود: [آن بنيان] خانه خيانتى بود كه در آن اجتماع مى كردند».
13- « عن ابى جعفر ( ع ) فى قوله : « قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيانهم من القواعد » فخّر عليهم السقف من فوقهم و أتاهم العذاب من حيث لايشعرون قال : بيت مكرهم أى ماتوا فألقاهم الله فى النار . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه درباره قول خدا «. .. فأتى الله بنيانهم من القواعد...» فرمود: مقصود اين است كه خدا خانه مكرشان را ويران كرد; يعنى، مردند و خدا آنان را در آتش افكند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 9 - 13
13 - آتش سوزان ، كيفر كفرپيشگان و تمام كسانى كه در راستاى منحرف ساختن مردم از راه خدا و دين او تلاش مى كنند .
و من الناس من يجـدل . .. و نذيقه يوم القيـمة عذاب الحريق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 25 - 2
2 - گرفتارى كافران و دشمنان دين خدا ، در دام افراد وسوسه كننده و اغواگر ، كيفر الهى براى آنان است .
و قيّضنا لهم قرناء فزيّنوا لهم
از اين كه خداوند تعيين هم نشين اغواگر را براى كافران به خود نسبت داده (قيّضنا)، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 2
2 - تكذيب گران دين ستيز ، به آتش برافروخته در قيامت گرفتار خواهند بود .
و جحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 2
2 - دين فروشان و كتمان كنندگان حقايق كتاب هاى آسمانى ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 18
18 ـ علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 119 - 9
9 - دوزخ ، فرجام كافران به رسالت پيامبر و سرپيچى كنندگان از احكام اسلام
إنا أرسلنك بالحق . .. و لاتسئل عن أصحب الجحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 2
2 - كسانى كه احكام و معارف كتاب هاى آسمانى را كتمان كرده اند تا بدين وسيله به متاع دنيا برسند ، در قيامت به عذاب دردناكى گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب . .. لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 149 - 7
7 - كيفر خدا در انتظار كسانى است كه با احكام او ( نظير قبله قرار دادن مسجدالحرام ) مخالفت كنند .
و ما اللّه بغفل عما تعملون
از هدفهاى بيان نظارت خدا بر اعمال بندگان، تهديد كسانى است كه با احكام او مخالفت مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 24 - 6
6 - منكران دين بدون اتمام حجت با آنان ، به آتش دوزخ گرفتار نخواهند شد .
فإن لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتقوا النار
جواب شرط «فان لم تفعلوا» محذوف است و جمله «فاتقوا . ..» جانشين آن شده است. جمله با تقدير آن چنين است: فان لم تفعلوا تمت عليكم الحجة و ثبت لديكم ان القرآن منزل من عنداللّه فاتقوا ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 15 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 19 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 24 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 28 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 34 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 37 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 40 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 45 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 47 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 49 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 15 - 7،8
7 - گرفتن مو هاى بالاى پيشانى تكذيب گران دين و كشاندن ذليلانه آنان به سوى آتش ، كيفر مخالفت آنها با نماز ، هدايت و تقوا
ينهى . عبدًا إذا صلّى ... لئن لم ينته لنسفعًا بالناصية
«ناصية» به معناى انتهاى رستنگاه مو از قسمت جلو سر است، ريشه اين كلمه بر «علوّ» دلالت دارد و چون رستنگاه ناصيه در قسمت بالاى سر است، اين نام را بر آن نهاده اند (مقاييس اللغة). قسمت جلو سر را نيز «ناصيه» گويند (تاج العروس). «نسفعن» ـ كه «نون تأكيد» آن به صورت تنوين نوشته مى شود ـ يعنى، چنگ مى زنيم و مى كشانيم و ممكن است به معناى «سياه مى كنيم»، «نشانه مى گذاريم» يا «به خوارى مى كشانيم» باشد. (برگرفته از قاموس)
8 - تكذيب دين و روى گردانى از آن ، در پى دارنده كيفرى تحقيرآميز و گريزناپذير
أرءيت إن كذّب و تولّى . .. كلاّ لئن لم ينته لنسفعًا بالناصية
گرفتن موهاى جلو سر ـ علاوه بر تحقير ـ شخص را به طور كامل تسليم گيرنده آن مى سازد; به گونه اى كه مقاومت سودى نمى بخشد. كيفر ياد شده ـ به قرينه «سندع الزبانية» (در آيات بعد) ـ مربوط به قيامت است; ولى دلالت آيه شريفه بر كيفر دنيوى نيز بعيد نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 3
3- توطئه كنندگان عليه دين الهى ، در داخل خانه هاى خود با فرو ريختن سقف خانه ها بر روى آنان ، به هلاكت رسيدند .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد فخّر عليهم السقف من فوقهم
ذكر قيد «من فوقهم» پس از بيان «فخر عليهم السقف» (سقف بر آنها فرو ريخت) با اينكه ريزش سقف همواره از بالاست، مى تواند براى بيان اين منظور باشد كه آنان در داخل خانه هاى خود، زير آوار مدفون شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 83 - 3
3 ـ گرايش به دين ، امرى فطرى است . *
افغير دين اللّه يبغون
«بغى» به معناى طلب است. و فعل مضارع «يبغون» دلالت بر طلب و خواست مستمرّ دارد. بنابراين آيه شريفه فرض كرده كه مردمان همواره در پى دين هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 30 - 2،3،4
2 - رويكرد تمام عيار به دين خدا و مشغول نكردن خود به مشركان هواپرستى كه بر گمراهى خود پا مى فشارند ، لازم است .
بل اتّبع الذين ظلموا . .. فأقم وجهك للدين
«فا» در «فأقم» فصيحه و نتيجه گيرى از جمله محذوف است; يعنى : «حال كه روشن شد كه مشركان، به دليل هواپرستى شان، به خدا شرك مىورزند و هدايت ناپذيرند، تو، به آنان توجه نكن و تنها، به دين خدا متوجه باش. ».
3 - توجّه به آيات فراوان الهى ، مقتضى روى آوردن به دين خدااست .
و من ءايـته . .. فأقم وجهك للدين حنيفًا
احتمال دارد «فا» در «فأقم» تفريع بر آياتى باشد كه در صدد اثبات يك تايى خداوند است.
4 - لزوم توجّه همه جانبه و به دور از هرگونه انحراف و كجى به دين خداوند
فأقم وجهك للدين حنيفًا
بنابراين احتمال كه «حنيفاً» حال براى ضمير فاعلى «أقم» باشد، نكته بالا استفاده مى شود لازم به ذكر است كه «حنف» مصدر «حنيف» به معناى «پرهيز از هرگونه تمايل به انحراف» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 6
6 - لزوم توجّه تمام عيار به دين حق ، با عبرت گيرى از فرجامِ بدكرداران گذشته
فانظروا كيف كان عـقبة الذين من قبل . .. فأقم وجهك للدين
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه «فاء» در «فأقم» تفريع بر آيه پيش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 193 - 5
5 - لزوم ترك جنگ با كافران ، در صورت دست برداشتن آنان از فتنه انگيزى و ايجاد مزاحمت براى گسترش دين خدا
فإن انتهوا فلا عدون إلا على الظلمين
متعلق «إنتهوا . ..» - به قرينه فرازهاى پيش - فتنه انگيزى و بازدارى از حاكميت يافتن دين الهى است. جواب شرط (فإن انتهوا) محذوف است وجمله «فلاعدوان...» جانشين آن مى باشد; يعنى، پس اگر از فتنه انگيزى دست كشيدند و مانع گسترش و حاكميت دين خدا نشدند، آنان را نكشيد; زيرا تعدى تنها بر ستمكاران رواست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 6
6 ـ دين خدا ، على رغم ارتداد و گرايش گروههايى از مسلمانان به كفر ، همچنان توفنده و گسترش يابنده
يا ايها الذين ءامنوا من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتى اللّه بقوم يحبهم و يحبونه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 39 - 5،6
5 ـ گسترش و جهانگير شدن دين الهى ، از اهداف جهاد و مبارزه در اسلام
و قتلوهم حتى . .. و يكون الدين كله للّه
6 ـ لزوم ترك مبارزه با كافران در صورت دست برداشتن از فتنه انگيزى عليه اسلام و ايجاد مزاحمت براى گسترش دين خدا
فإن انتهوا فإن اللّه بما يعملون بصير
متعلق «انتهوا» به قرينه فرازهاى پيشين، فتنه انگيزى و جلوگيرى از حاكميت يافتن دين الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 27 - 7
7 - گسترش آيين توحيدى حضرت ابراهيم ( ع ) در سرزمين هاى دور و نزديك ، در زمان حيات خود آن حضرت
يأتوك . .. من كلّ فجّ عميق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 8
8 - آيين توحيدى موسى ( ع ) در زمان حكومت فرعون ، هامان و قارون ، به شدت در حال گسترش بود .
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه
فرمان قتل فرزندان مؤمنان به موسى(ع)، نشان دهنده گسترش شديد آيين موسى است; زيرا در صورت كندبودن آن، فرمان قتل به عنوان نخستين واكنش از سوى فرعونيان صادر نمى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 3 - 9
9 - پيمودن راه دين ، شكر نعمت خداوند و انحراف از آن ، ناسپاسى او است .
إنّا هدينـه السبيل إمّا شاكرًا و إمّا كفورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 3 - 6
6- ترجيح دهندگان دنيا بر آخرت و سد كنندگان راه خدا و كج جلوه دهندگان آن در نهايت گمراهى هستند .
الذين يستحبّون الحيوة الدنيا على الأخرة و يصدّون عن سبيل الله و يبغونها عوجًا أُ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 1
1 - دين فروشان و كتمان كنندگان احكام و معارف كتاب هاى آسمانى ، ضلالت پيشه و به دور از هدايتند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 91 - 29
29 ـ لجاجت پيشگان مغلطه افكن در دين را بايد به حال گمراهى خود رها نمود.
إذ قالوا ما أنزل الله . .. قل الله ثم ذرهم فى خوضهم يلعبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 9 - 7
7 - كافران تكذيب كننده دين ، در گمراهى عميق بسر مى برند .
إن أنتم إلاّ فى ضلـل كبير
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «إن أنتم. ..» از سخنان نگهبانان دوزخ باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 57 - 11
11 ـ استهزاى دين و احكام الهى و بازيچه دانستن آن ، از گناهان بزرگ
لاتتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزواً و لعباً . .. أولياء
چون تمسخر كنندگان دين بايد طرد شوند و نبايد با آنان روابط دوستى برقرار كرد، معلوم مى شود تمسخر احكام الهى از گناهان بزرگ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 12
12 ـ تكذيب كنندگان آيات الهى و آنان كه از سر تكبّر معارف دين را نپذيرند، مردمى تجاوزگر و گناهكارند.
و كذلك نجزى المجرمين
«جرم» به معناى تعدى و گناه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 21
21 ـ تحريف دين ( تغيير و تبديل و كم و زياد كردن وحى الهى ) گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب اخروى
قل ما يكون لى أن أبدّله . .. إنى أخاف إن عصيت ربى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 18 - 4
4 - تكذيب دين ، جرمى بزرگ و غير قابل بخشش
كذلك نفعل بالمجرمين
مقصود از «مجرمان»، همان «مكذّبان» است كه در اين سوره يازده بار ذكر شده است و چون تكذيب گران، محكوم به هلاكت اند; بنابراين جرم آنان (تكذيب دين)، بزرگ و غير قابل بخشش خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 17
17 ـ گناه پيروى از مكاتب انحرافى و تأييد رهبران آن، همطراز با گناه مكتب سازان و سران آن مكاتب
ربنا هؤلاء أضلونا . .. قال لكل ضعف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 2
2 - ارائه و نشر افكار و انديشه ها به عنوان كتاب آسمانى و فرمان هاى الهى ، حرام و گناهى بزرگ و در پى دارنده عذاب الهى است .
فويل للذين . .. ثم يقولون هذا من عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 3
3 - دين فروشى و كسب متاع دنيا در قبال آن ، از گناهان بزرگ است .
و يشترون به ثمناً قليلا أولئك ما يأكلون فى بطونهم إلا النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 1،8
1 - كتمان معارف و احكامى كه خدا نازل كرده و در كتاب هاى آسمانى ثبت شده ، از گناهان بزرگ است .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب . .. لهم عذاب أليم
8 - عالمان دينى ، در خطر آلوده شدن به گناه كتمان حقايق كتاب هاى آسمانى و احكام الهى هستند .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 52 - 21
21ـ اعراض كنندگان از تعاليم پيامبران و معارف دين ، مجرم و گنهكارند .
و لاتتولوا مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 69 - 12
12ـ حليت گوشت گوساله و گاو در شريعت ابراهيم ( ع )
فما لبث أن جاء بعجل حنيذ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 69 - 12
12ـ حليت گوشت گوساله و گاو در شريعت ابراهيم ( ع )
فما لبث أن جاء بعجل حنيذ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 97 - 6
6- بشارت به پرهيزگاران و انذار دشمنان متعصب و سرسخت دين ، از اهداف قرآن و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لتبشّر به المتّقين و تنذر به قومًا لدًّا
«لدّ» جمع «ألدّ» است و «قوماً لدّاً»; يعنى، مردمى در اوج سرسختى و لجاجت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 91 - 29
29 ـ لجاجت پيشگان مغلطه افكن در دين را بايد به حال گمراهى خود رها نمود.
إذ قالوا ما أنزل الله . .. قل الله ثم ذرهم فى خوضهم يلعبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 50 - 2
2 - سرسختى و لجاجت تكذيب گران صدراسلام ، در پذيرش قرآن و اسلام
فبأىّ حديث بعده يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 3
3ـ كسانى كه دين و معارف الهى را نپذيرند و مردم را از پذيرش آن بازدارند ، در آخرت از رحمت خدا محروم و به لعنت او گرفتار خواهند شد .
ألا لعنة الله على الظـلمين. الذين يصدون عن سبيل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 19 - 4
4 - جواز نفرين و دعا ، عليه كافران حق ناپذير و دين ستيز
فقتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 4
4 - جواز نفرين و دعا ، عليه كافران حق ناپذير و دين ستيز
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 8 - 2،5،7
2 - افزايش مال دوستى در دشمنان دين ، زمينه رويارويى آنان با سپاه اسلام است .
و العـديـت . .. و إنّه لحبّ الخير لشديد
5 - دشمنان دين ، به دليل علاقه وافر به مال ، گرفتار بخل و امساك حقوق خداوند
و إنّه لحبّ الخير لشديد
كلمه «شديد» ـ چنان كه در قاموس آمده ـ گاه به معناى «بخيل» است. در صورتى كه اين معنا در آيه مراد باشد، حرف «لام» در «لحبّ الخير» لام تعليل خواهد بود; يعنى، به خاطر حبّ مال.
7 - خداوند ، در تأكيد بر شدّت مال دوستى دشمنان دين ، به مَركب مجاهدان سوگند ياد كرده است .
و العـديـت . .. و إنّه لحبّ الخير لشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عاديات - 100 - 9 - 6
6 - ناسپاسى دشمنان دين ، در برابر نعمت هاى خداوند و دلبستگى شديد آنها به دارايى خويش ، نشان بى توجهى آنان به معاد
إنّ الإنسـن لربّه لكنود . .. أفلايعلم إذا بعثر ما فى القبور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 193 - 8
8 - تنها بايد با ظالمان ( كافران محارب و فتنه انگيزان و مانعان از گسترش و حاكميت دين ) مبارزه كرد .
فلا عدون إلا على الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 1
1ـ كسانى كه مردم را از پيوستن به راه خدا ( دين و معارف الهى ) بازدارند ، از زمره ستمكارانند .
ألا لعنة الله على الظـلمين. الذين يصدون عن سبيل الله
فعل «يصدون» به معناى باز مى دارند و نيز به معناى اعراض مى كنند، آمده است. برداشت فوق براساس معناى اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 157 - 6
6 - برخورد و مبارزه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن با مخالفان دعوت الهى ( كافران و مشركان ) ، متكى بر منطق و استدلال بود .
فأتوا بكتـبكم إن كنتم صـدقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 121 - 12
12 ـ دوستان شيطان در مسير مبارزه با دين و احكام الهى آن هستند.
و إن الشيطين ليوحون إلى أوليائهم ليجدلوكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 37 - 2
2 ـ كافران ستيزه گر با دين ، پليد هستند و اهل ايمان ، پاك .
ليميز اللّه الخبيث من الطيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 75 - 7
7 ـ خودبزرگ بينى ، ريشه مبارزه با پيامبران الهى و مبلغان دين
قال الملأ الذين استكبروا من قومه . .. أتعلمون أن صلحاً مرسل من ربه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 118 - 4
4 ـ معجزه پيامبران در راستاى اثبات حقانيت آنان و خنثى كردن عملكرد مخالفان دين است .
فوقع الحق و بطل ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 251 - 25
25 ـ حاكميّت و زمامدارى ، حقّ عالمانى حكيم است كه تا هزيمت ستمگران و متجاوزان مبارزه مى كنند . *
و قتل داوُد جالوت و اتيه اللّه الملك و الحكمة و علّمه مما يشاء
ظاهراً بيان اعطاى ملك به داود پس از بيان كشتن جالوت، اشاره به سببيت اعطاى ملك دارد; يعنى مبارزه و كشتن جالوت باعث اعطاى ملك به وى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 105 - 10
10 ـ خداوند ، علاوه بر قرآن ، برنامه ها و دستورات ديگرى نيز به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ارائه فرموده است .
إنّا انزلنا إليك الكتب بالحق لتحكم بين الناس بما اريك اللّه
بدان احتمال است كه مراد از «ما اريك اللّه» معارفى غير از معارف قرآن باشد، چون اگر همان محتواى قرآن مى بود، بايد جمله اين گونه بيان مى شد: «لتحكم بين الناس به». يعنى به جاى «بما اريك اللّه»، از ضمير استفاده مى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 13
13 ـ عقل و منطق ، زير بناى دين اسلام و احكام و شعاير آن
اتخذوها هزواً و لعباً ذلك بانهم قوم لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 71 - 5
5 - بنيان دين ، نهاده شده بر شالوده حق و نه تمايلات هوس آلود كافران
و أكثرهم للحقّ كـرهون . و لو اتبع الحقّ أهواءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 10
10- توطئه گران عليه دين الهى ، شديداً مبغوض خداوند مى باشند . *
فأتى الله بنيـنهم من القواعد
از اينكه خداوند براى بيان كيفيت عذاب توطئه گران عليه دين، به جاى «أتى أمر الله» از «أتى الله» استفاده كرده است، احتمال دارد به منظور ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 1
1 - كسانى كه بى هيچ دليل و برهانى ، به مجادله و ستيزه جويى در آيات الهى ( دين ) برخيزند ، مبغوض خدا و مؤمنان هستند .
الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـهم كبر مقتًا عنداللّه و عند الذين ءا
«سلطان» به معناى حجت و برهان و «مقت» به معناى بغض شديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 67 - 6
6 ـ مبلغان دين بايد در برابر اتهام هاى ناروا از خويشتن دفاع كنند .
قال يقوم ليس بى سفاهة و لكنى رسول من رب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 68 - 1،2،10
1 ـ هود ( ع ) در پاسخ قوم عاد ، خويشتن را مبلّغ پيام هاى خداوند ، خيرخواه مردم و فردى امين و سزاوار اطمينان خواند .
أبلغكم رسلت ربى و أنا لكم ناصح أمين
2 ـ هود ، مبلّغ پيام هاى الهى ، و نه بازگوكننده نظريات شخصى خويش
أبلغكم رسلت ربى
10 ـ مبلغان دين بايد خيرخواه مردم باشند و خيرخواهى خويش را به منافع شخصى آميخته نسازند .
أبلغكم رسلت ربى و أنا لكم ناصح أمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 69 - 5
5 ـ پيامبران ، واسطه ابلاغ دين و معارف الهى به مردم
أو عجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 93 - 9
9 ـ مبلغان دين بايد خيرخواه مردم و نصايح خويش را به منافع شخصى آميخته نسازند .
و نصحت لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 9 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور موعظه و زنده نگه داشتن تعاليم الهى در اذهان مردم
فذكّر
«تذكير» (مصدر «ذكّر») به معناى موعظه كردن است (قاموس)، ذكر و حفظ به يك معنا است; جز اين كه حفظ به فراگيرى نظر دارد و ذكر به حضور در ذهن. (مفردات)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 7
7 ـ ضرورت وجود مبلغان و تبيين كنندگان كتب آسمانى در جامعه
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه للنّاس
گرفتن ميثاق از عالمان و تأكيد خداوند بر لزوم تبيين آن براى مردم، مبيّن مطلب فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 84 - 3
3 - دعاى ابراهيم ( ع ) به درگاه خدا ، براى تداوم راه رسالت او در امت هاى آينده ، به وسيله برگزيدگان الهى و گويندگان صادق
و اجعل لى لسان صدق فى الأخرين
برخى از مفسران «لسان صدق» را به انسان هاى صادق ـ كه همان پيامبران الهى هستند ـ تفسير كرده اند. بنابراين درخواست حضرت ابراهيم(ع) اين است كه خداوند در ميان نسل هاى آينده، پيامبرانى را برانگيزد تا به دعوت او قيام كنند و مردم را به آيين توحيدى او فرا بخوانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 88 - 17،22
17ـ ضرورت پايبندى مبلغان دين و مصلحان جامعه ، به تعاليم دينى و برنامه هاى اصلاحى خود
و ما أُريد أن أُخالفكم إلى ما أنهيـكم عنه
22ـ رهبران و مبلغان دين ، تا توان دارند بايد در اصلاح جامعه و ابلاغ معارف الهى تلاش كنند .
إن أُريد إلاّ الإصلـح ما استطعت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 148 - 7،8
7 - لزوم پرهيز و مجادله با پيروان ديگر اديان بر سر احكام فرعى دين *
و لكل وجهة هو مولّيها فاستبقوا الخيرت
8 - مشاجره و مجادله بر سر قبله و احكام فرعى دين ، از مصداق هاى خير نيست .
و لكل وجهة هو مولّيها فاستبقوا الخيرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 75 - 2
2ـ « استرقاق » كيفر سارقان در شريعت يعقوب
فهو جزؤه كذلك نجزى الظـلمين
جمله «كذلك نجزى الظـلمين» اشاره به اين مطلب دارد كه آنچه درباره كيفر سارق گفتيم ، مقتضاى آيين ماست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 56 - 5
5 - مؤمنان ، در انتخاب مسكن ، بايد نقطه اى را انتخاب كنند كه ارزش هاى دينى شان محفوظ باشد .
إنّ أرضى وسعة فإيّـى فاعبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 57 - 2،6
2 - هجرت از دارالكفر ، براى حفظ ارزش هاى دينى ، حتى اگر منجر به مرگ شود ، امرى لازم است .
إنّ أرضى وسعة . .. كلّ نفس ذائقة الموت
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه آيه «كلّ نفس ذائقة الموت» در صدد جواب از پرسشى مقدر باشد و آن، چنين است :« آيا اگر هجرت در پى دارنده مرگ هم باشد باز هجرت لازم است؟ و خداوند، پاسخ مى دهد: «مرگ سرنوشت حتمى است و از آن، گريزى نيست و هجرت را، نبايد به خاطر آن ترك كرد. ».
6 - وعده خداوند ، به مؤمنان مهاجرى كه درصدد حفظ ارزش هاى دين خود بودند ، مبنى بر برخوردار كردنشان از پاداش
إنّ أرضى وسعة . .. كلّ نفس ذائقة الموت ثمّ إلينا ترجعون
برداشت بالا، بنابراين است كه «ثم إلينا ترجعون» كنايه از اعطاى پاداش به مؤمنان و مؤاخذه كافران باشد. در اين آيه، به قرينه مقام، پاداش دهى، به مؤمنان مهاجر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 71 - 1
1 ـ اطمينان بخشى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) نسبت به ايمنى دين الهى از ناحيه اسيران جنگى آزاد شده
و إن يريدوا خيانتك فقد خانوا اللّه من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 12 - 4
4- حفظ معارف و شريعت الهى و اجراى احكام آن ، نيازمند صلابت و توان مندى است .
خذ الكتـب بقوّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 16 - 3
3 - لزوم حراست از دين و آيين الهى در برابر شبهه افكنى ها و فشار هاى كافران
فلايصدّنك عنها من لايؤمن بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 14
14 - اقامه دين و حفظ وحدت در آن ، تكليف مشترك در تمامى شريعت هاى آسمانى است .
شرع لكم . .. أن أقيموا الدين و لا تتفرّقوا فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 9
9 - حفظ آيين مردم ( قبطيان ) ، بهانه فرعون براى كشتن موسى ( ع )
أقتل موسى . .. إنّى أخاف أن يبدّل دينكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 22،23
22 ـ دعوت مردم به سلامت اقتصادى و رعايت عدالت در خريد و فروش ، از مهمترين رسالت هاى شعيب براى قوم خويش پس از دعوت به توحيد
يقوم اعبدوا اللّه . .. فأوفوا الكيل و الميزان و لاتبخسوا الناس أشياءهم
23 ـ برنامه هاى انبيا حاوى مسائل عبادى ، عقيدتى ، اجتماعى و اقتصادى است .
اعبدوا اللّه ما لكم من إله غيره . .. فأوفوا الكيل و الميزان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 96 - 7
7 ـ اديان الهى خواستار بهبود وضع اقتصادى مردم و خواهان برخوردارى آنان از انواع خير ها و بركت هاى مادى
لفتحنا عليهم بركت من السماء و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 1 - 7
7 ـ احكام خداوند و قوانين دين ، فراگير امور مادى و مسائل اجتماعى انسانها
قل الأنفال للّه و الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 57 - 4
4 - رسالت دين ، محدود به ارائه رهنمود نيست ; بلكه دين ، برنامه زندگى و راهنماى عمل است .
و قالوا إن نتّبع الهدى معك نتخطّف من أرضنا
برداشت ياد شده از آمدن تعبير «تبعيت» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 19 - 11
11 - تعاليم دين ، حتى ساده ترين رفتار اخلاقى را ـ مانند كيفيت راه رفتن و سخن گفتن ـ دربردارد .
يـبنىّ . .. و لاتصعّر خدّك للناس ... و اقصد فى مشيك و اغضض من صوتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 23 - 4
4 - پيامبران و مبلغان دينى ، تنها موظف به انجام وظيفه اند ; نه مأمور به نتيجه .
لا أملك لكم ضرًّا و لا رشدًا . .. إلاّ بلـغًا من اللّه و رسـلـته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 12 - 4
4 - اشراف حاضر در مجلس پيامبر (صلی الله علیه و آله) در ماجراى ابن ام مكتوم ، بر اثر بى رغبتى خود ، از آموختن و به خاطر سپردن معارف قرآن محروم بودند .
فمن شاء ذكره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 87 - 6
6 ـ منافقان ، محروم از درك عميق معارف الهى
و طبع على قلوبهم فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 5
5 - منافقان ، سزاوار محروم شدن از توانايى شناخت معارف الهى هستند .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 171 - 6
6 - كفرپيشگان بر اثر ترك پرسش و جستجو از حقايق و معارف دين ، از درك آنها ناتوان و محرومند .
بكم . .. فهم لايعقلون
تفريع جمله «فهم لايعقلون» بر لال بودن كفرپيشگان مى تواند اشاره به اين باشد كه: از ابزار شناخت حقيقت، جستجوى آن با پرسش و تحقيق است و كفرپيشگان از اين ابزار محرومند; يعنى، در پى يافتن حقيقت نيستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 146 - 7،10
7 ـ خداوند بى اعتنايان به راه رشد و هدايت را از درك معارف دين و آيات خويش محروم مى سازد .
سأصرف عن ءايتى الذين . .. و إن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا
جمله «و إن يروا سبيل الرشد» عطف بر «يتكبرون» و در حقيقت صله ديگرى براى «الذين» است ; يعنى: «سأصرف عن ءايتى الذين إن يروا سبيل الرشد . .. .» بنابراين جمله «و إن يروا سبيل الرشد» اشاره به گروه سومى دارد كه خداوند آنان را از درك معارف دين بازمى دارد.
10 ـ خداوند انسانهايى را كه با برخورد به راه ضلالت آن را روش زندگانى خويش قرار مى دهند ، از درك معارف و آيات خويش محروم مى سازد .
سأصرف عن ءايتى الذين . .. و إن يروا سبيل الغى يتخذوه سبيلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 17 - 19
19ـ گروهى از انسان ها حتى اندكى از حقايق و معارف الهى را درنمى يابند و از آن بهره مند نمى شوند .
أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها . .. كذلك يضرب الله الحق و البـطل
نكره آوردن «أودية» (دره هايى) نه «دره ها» مى رساند كه باران بر همه دره ها و رودها نمى بارد و آب در آن جارى نمى شود و اين معنا در جانب ممثل گوياى آن است كه معارف الهى بر همه قلبها فرو نمى ريزد و تنها قلبهايى ـ نه همه قلبها ـ لياقت دريافت آن را دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 8 - 2
2 - كافران و مشركان لجوج و حق ناپذير ، محروم از فهم صحيح حقايق الهى
إنّا جعلنا فى أعنـقهم أغلـلاً. .. فهم مقمحون
از تشبيه كافران لجوج و حق ناپذير به انسان هايى كه چون اسيران، غل و زنجير بر گردن دارند و سرهايشان بالا مانده و از ديدن اطراف خويش محروم اند، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 3
3 - مرفهان تكذيب گر و دين ستيز ، از هرگونه آسايش و راحتى يا لذت و كام جويى در قيامت ، محروم خواهند بود .
و ذرنى و المكذّبين أُولى النعمة . .. و طعامًا ذا غصّة و عذابًا أليمًا
تأكيد خداوند بر گلوگير و دردآور بودن كيفر صاحبان ثروت و رفاه، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 9
9 - خداوند در قيامت نظر رحمتى بر كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق دينى ، نخواهد داشت .
و لاهم ينظرون
در برداشت فوق فعل مجهول «ينظرون» از (نظر) به معناى رؤيت گرفته شده است. بر اين مبنا «ولاهم ينظرون»; يعنى، نظر رحمتى به آنان نخواهد شد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 13
13 - خداوند در قيامت لطف خويش را از كتمان كنندگان احكام و معارف دين دريغ كرده و با آنان سخن نخواهد گفت .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه . .. لايكلمهم اللّه يوم القيمة
جمله «ولايكلمهم اللّه» كنايه از خشم خدا و دريغ كردن لطف و رحمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 3
3ـ كسانى كه دين و معارف الهى را نپذيرند و مردم را از پذيرش آن بازدارند ، در آخرت از رحمت خدا محروم و به لعنت او گرفتار خواهند شد .
ألا لعنة الله على الظـلمين. الذين يصدون عن سبيل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 17 - 7
7 - تكذيب كنندگان دين ، در قيامت از يارى هم نشينان خويش محروم خواهند بود .
فليدع ناديه
امر در «فليدع»، تعجيزى و بيانگر آن است كه شخص گرفتار، نمى توان هم نشينان خود را به يارى بخواند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 43 - 2
2 - عدم دسترسى جوامع هم عصر موسى ( ع ) به تعاليم آسمانى ، بر اثر انقراض نسل هاى پيشين
و لقد ءاتينا موسى الكتـب من بعد ما أهلكنا القرون الاُولى
قيد «من بعد ما أهلكنا. ..» مى رساند كه با انقراض نسل هاى پيشين، تعليمات پيامبران قبل نيز از ميان رفته بود و مردم عصر موسى(ع) به كلى از آموزه هاى آنان فاصله گرفته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 9
9 - بى بهره بودن مردم سرزمين مكه از تعليمات آسمانى ، عامل عقب ماندگى آنان و فراگير شدن غفلت و بى خبرى در ميان آنها
لتنذر قومًا ما أتيهم من نذير من قبلك لعلّهم يتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 25 - 4
4 ـ محروميت مشركان حق ناپذير از فهم حقايق و معارف الهى نتيجه عملكرد خود آنهاست.
و جعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه و فى ءاذانهم وقرا
توصيف مشركان به «فى ءاذانهم وقرا و إن يروا . .. يجادلونك ... » گوياى نقش و تأثير اين عوامل در مهر خوردن به دلهاى آنان است. چنانكه موصول «يقول الذين كفروا» به جاى ضمير براى اشاره به همين جهت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 101 - 10
10 ـ خداوند قلب هاى كفرپيشگان و تكذيب كنندگان انبيا را از دريافت حقايق دين و معارف الهى محروم مى سازد .
كذلك يطبع اللّه على قلوب الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 146 - 11،17
11 ـ تكذيب آيات الهى و بى اعتنايى به آنها موجب محروم شدن از درك آيات و معارف الهى است .
سأصرف عن ءايتى . .. ذلك بأنهم كذبوا بايتنا و كانوا عنها غفلين
برداشت فوق بر اين اساس است كه «ذلك» اشاره باشد به «صرف» كه از «سأصرف» استفاده مى شود. يعنى به اين دليل متكبران را از درك آيات خويش محروم مى كنيم كه آنها را تكذيب كردند و به آن بى اعتنا بودند.
17 ـ خداوند به قوم موسى هشدار داد كه متكبران و ناباروان ايشان را از درك تورات و معارف آن باز خواهد داشت .
و أمر قومك يأخذوا بأحسنها . .. سأصرف عن ءايتى الذين يتكبرون فى الأرض
مصداق مورد نظر براى آيه مورد بحث، با توجه به آيات پيشين، متكبران و متمردان قوم موسى هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 17،21
17 ـ برخى گناهان ، مايه محروميت از پذيرش احكام الهى و داورى هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فان تولوا فاعلم انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «ان يصيبهم» همان گرفتار ساختن گنهكاران به رويگردانى و نپذيرفتن احكام قرآن باشد.
21 ـ گناهان يهوديان و مسيحيان عصر بعثت ـ حتى برخى از آن ـ ، زمينه ساز محروميت آنان از پذيرش احكام الهى و داورى هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فان تولوا فاعلم انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
كلمه «بعض» مى تواند اشاره به اين باشد كه تنها برخى از گناهان اهل كتاب اقتضاى محروميت از حق پذيرى را دارد ; نه همه آنها و مى تواند به اين معنا باشد كه برخى از گناهان آنان در محروميتشان از پذيرش احكام الهى كافى است گرچه بسيارى از گناهانشان چنين اقتضايى را دارد. برداشت فوق بر اساس احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 1،2
1 - دين فروشان و كتمان كنندگان احكام و معارف كتاب هاى آسمانى ، ضلالت پيشه و به دور از هدايتند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى
2 - دين فروشان و كتمان كنندگان حقايق كتاب هاى آسمانى ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 189 - 3
3 - وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ارائه معارف الهى و احكام دين است ، نه تشريح و تبيين علوم طبيعى *
يسئلونك عن الأهلة قل هى موقيت للناس و الحج
ظاهر آن بود كه در پاسخ به چگونگى ظهور ماه به صورت هلالها، علل طبيعى آن تبيين مى شد. عدول از بيان علل و مطرح ساختن فوايد آن، خصوصاًمسأله حج، مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 3
3- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از آيين ابراهيم ( ع ) توسط وحى آگاه گرديد .
ثمّ أوحينا إليك أن اتّبع ملّة إبرهيم حنيفًا
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه جمله «أن اتّبع . ..» جمله تفسيريه باشد; يعنى، ما به تو وحى كرديم و محتواى وحى ما، همان آيين ابراهيم(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 29 - 2
2 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، استمراردهنده خط توحيد ابراهيمى در جامعه بشرى
و إذ قال إبرهيم . .. بل متّعت هـؤلاء و ءاباءهم حتّى جاءهم الحقّ و رسول مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 10 - 7
7 - خردورزان و انديشمندان ، مخاطبان اصلى دين و قرآن اند .
فاتّقوا اللّه يـأُولى الألبـب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 18 - 1
1 - خداوند ، داراى مأمورانى سرسخت براى خنثى ساختن تلاش مخالفان دين و راندن آنها به سوى جهنم
سندع الزبانية
«زِبْنِيَة» (مفرد «زبانية» از ريشه «زَبْن» به معناى «دفع»); به معناى «شديد» و «پليس» (ياور سلطان) است (قاموس). اطلاق «زبانية» بر مأموران الهى، به اين جهت است كه آنها اهل آتش را به سوى آن سوق مى دهند. (مصباح)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 33 - 11
11 ـ « عن محمد بن الفضيل عن ابى الحسن الماضى ( ع ) قال : قلت : « هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دين الحق » قال : . . . الولاية هى دين الحق قلت : « ليظهره على الدين كلّه » قال : يظهره على جميع الأديان عند قيام القائم . . . ;
محمد بن فضيل گويد: از امام كاظم (ع) درباره «هو الذى ارسل رسوله . .. » سؤال كردم، فرمود: ... ولايت، همان دين حق است و درباره «ليظهره على الدين كله» فرمود: خداوند هنگام قيام قائم (ع) دين حق را بر همه اديان غلبه مى دهد ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 94 - 7
7 ـ مردم در عصر نزول قرآن ، براى آگاهى از متون كتاب هاى آسمانى ، چاره اى جز رجوع به عالمان دين نداشتند .
فإن كنت فى شك مما أنزلنا إليك فسئل الذين يقرءون الكتب من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 92 - 13
13 ـ بيان احكام الهى از سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وابسته به پذيرش و عدم پذيرش مردم نيست .
فان توليتم فاعلموا انما على رسولنا البلغ المبين
برداشت فوق بر اين مبناست كه جمله «فان توليتم . ..» درباره كسانى باشد كه بخواهند با بى اعتنايى به احكام الهى، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را دلسرد كرده و از ابلاغ آن، به مردم باز دارند. در اين صورت جواب مقدر جمله اى نظير «فلايهملكم» (شما را رها نخواهد كرد) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 111 - 10
10 ـ عيسى ( ع ) ، گواه بر كيفيت برخورد مردمان با تعاليم و فرمان هاى الهى
و اشهد باننا مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 17 - 4
4ـ مسابقه ، امرى مشروع در آيين يعقوب ( ع ) و مرسوم در زمان آن حضرت
قالوا يـأبانا إنا ذهبنا نستبق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 159 - 4
4 - ابلاغ و تعليم حقايق كتاب هاى آسمانى ( احكام و معارف دين و براهين آنها ) به مردم ، وظيفه اى بر عهده عالمان دينى
إن الذين يكتمون ما أنزلنا من البينت و الهدى من بعد ما بينه للناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 7
7 - مسؤوليت عالمان دينى و آگاهان به كتاب هاى آسمانى در بيان احكام و معارف الهى
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 15،36
15 ـ ضرورت حضور عالمان ربانى و دانشمندان دينى در هر عصر ، براى حفاظت كامل از كتب الهى
و الربنيون و الاحبار بما استحفظوا من كتب اللّه
36 ـ مسؤولان قضايى و عالمان دينى ، در خطر دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى
و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 169 - 5
5 ـ وارثان كتاب هاى آسمانى بايد از دلبستگى به مظاهر ناپايدار دنيا پيراسته باشند و از چنگ اندازى به مال و منال دنيا از راه هاى ناصواب بپرهيزند .
ورثوا الكتب يأخذون عرض هذا الأدنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 169 - 5
5 ـ وارثان كتاب هاى آسمانى بايد از دلبستگى به مظاهر ناپايدار دنيا پيراسته باشند و از چنگ اندازى به مال و منال دنيا از راه هاى ناصواب بپرهيزند .
ورثوا الكتب يأخذون عرض هذا الأدنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 159 - 4
4 - ابلاغ و تعليم حقايق كتاب هاى آسمانى ( احكام و معارف دين و براهين آنها ) به مردم ، وظيفه اى بر عهده عالمان دينى
إن الذين يكتمون ما أنزلنا من البينت و الهدى من بعد ما بينه للناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 7
7 - مسؤوليت عالمان دينى و آگاهان به كتاب هاى آسمانى در بيان احكام و معارف الهى
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 15،36
15 ـ ضرورت حضور عالمان ربانى و دانشمندان دينى در هر عصر ، براى حفاظت كامل از كتب الهى
و الربنيون و الاحبار بما استحفظوا من كتب اللّه
36 ـ مسؤولان قضايى و عالمان دينى ، در خطر دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى
و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 69 - 20
20 ـ مبلغان دين ، وظيفه دار توجه دادن مردم به نعمت هاى الهى
و اذكروا . .. فاذكروا ءالاء اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 74 - 15
15 ـ ترغيب مردم به يادآورى مداوم نعمت هاى الهى ، از وظايف مبلغان دين
اذكروا إذ جعلكم خلفاء . .. فاذكروا ءالاء اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 7
7 ـ ابلاغ رسالت هاى الهى به سردمداران نظام هاى غير الهى ، وظيفه اى بر عهده مبلغان دين
إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 45 - 11
11 - مبلغان دين ، موظّف به تلاش در بيدارى نفوس مستعد و وانهادن حق ستيزان ، به خداوند
نحن أعلم بما يقولون . .. فذكّر بالقرءان من يخاف وعيد
برداشت ياد شده، با الغاى خصوصيت از مورد پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 49 - 4
4 - تكذيب و نپذيرفتن گروهى ، نبايد مانع از اظهار سخن حق و تبليغ دين از سوى مناديان حق و مبلّغان دين گردد .
و إنّا لنعلم أنّ منكم مكذّبين
برداشت ياد شده، از آن جا است كه خداوند، با آن كه از تكذيب گروهى از مردم آگاهى كامل دارد و اين مطلب را نيز اعلام مى كند; در عين حال پيام هاى خود (وحى) را بهوسيله پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله)، پياپى ابلاغ مى فرمايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 7 - 5
5 - لزوم صبر و پايدارى در انجام دادن رسالت الهى و تبليغ دين ، براى مبلغان و رهبران جامعه اسلامى
قم فأنذر . .. و لربّك فاصبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 2
2 - نصارا آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين نصرانيت و ايشان را نصرانى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً أو نصرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 2
2 - نصارا آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين نصرانيت و ايشان را نصرانى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً أو نصرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 2
2 - نصارا آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين نصرانيت و ايشان را نصرانى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً أو نصرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 2
2 - نصارا آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين نصرانيت و ايشان را نصرانى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً أو نصرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 2
2 - نصارا آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين نصرانيت و ايشان را نصرانى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً أو نصرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 35 - 14
14- برخورد هاى مشركان با انبيا و تعاليم آسمانى در طول تاريخ ، همسو و يكنواخت بوده است .
كذلك فعل الذين من قبلهم . .. و قال الذين أشركوا لو شاء الله ... كذلك فعل الذين م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 17 - 5
5 - بى تقوايى و هواپرستى ، بزرگ ترين مشكل تكذيب كنندگان دين در قيامت
فويل يومئذ للمكذّبين . .. هـذه النار الّتى كنتم بها تكذّبون ... إنّ المتّقين فى
در اين آيات، «متّقين» جبهه مقابل «مكذّبين» قرار گرفته است. از اين تقابل مطلب استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 76 - 4
4 - رسالت الهى و تبليغ دين ، مشكلات اندوه بارى را در پى دارد .
و نجّينـه و أهله من الكرب العظيم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه ياد داستان نوح(ع)، به منظور دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و مؤمنان به آن حضرت است كه در مكه، با انواع مشكلات اندوه بار ايجاد شده از سوى كافران و مشركان، روبه رو بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 115 - 5
5 - رسالت الهى و تبليغ دين ، مشكلات اندوه بارى در پى دارد .
و نجّينـهما و قومهما من الكرب العظيم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه بيان داستان موسى و هارون (عليهماالسلام) و مشكلات آنان به منظور دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و ايمان آورندگان به آن حضرت است كه در مكه با انواع مشكلات اندوه بار از سوى كافران و مشركان رو به رو بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 43 - 7
7 - تبليغ پيام الهى ، نيازمند تحمل دشوارى ها و مشكلات
ما يقال لك إلاّ ما قد قيل للرسل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 5
5 - تبليغ دين ، همراه با مشكلات انبوه و نيازمند استقامت و پايدارى
فادع و استقم كما أمرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 146 - 4،6،7
4 ـ گروهى از انسان ها هيچ نشانه اى را كه براى اثبات حقانيت دين به آنان ارائه شود ، تصديق نمى كنند و بدان ايمان نمى آورند .
و إن يروا كل ءاية لا يؤمنوا بها
6 ـ گروهى از انسان ها هر چند راه رشد و هدايت را پيش روى خويش ببينند ، آن را راه و رسم زندگانى خويش قرار نمى دهند .
و إن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا
7 ـ خداوند بى اعتنايان به راه رشد و هدايت را از درك معارف دين و آيات خويش محروم مى سازد .
سأصرف عن ءايتى الذين . .. و إن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا
جمله «و إن يروا سبيل الرشد» عطف بر «يتكبرون» و در حقيقت صله ديگرى براى «الذين» است ; يعنى: «سأصرف عن ءايتى الذين إن يروا سبيل الرشد . .. .» بنابراين جمله «و إن يروا سبيل الرشد» اشاره به گروه سومى دارد كه خداوند آنان را از درك معارف دين بازمى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 49 - 2
2 - كافران پندناپذير و مخالف پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، هيچ دليل و عذر قابل قبولى ، براى روى گردانى از دين و پند هاى قرآن نداشتند .
فما لهم عن التذكرة معرضين
از مفاد «فمالهم» (چيست آنان را)، استفاده مى شود كه مقصود، نبودن هيچ دليل و عذرى براى كفر و انكار كافران نسبت به قرآن پندآفرين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 130 - 2
2 - تنها سفيهان و بى خردان از آيين ابراهيم روى گردان شده و آن را نمى پذيرند .
و من يرغب عن ملة إبرهيم إلا من سفه نفسه
كلمه «رغبة» و مشتقات آن، چنانچه با حرف «عن» متعدى شود، به معناى اعراض و روى گردانى است. «مَن» در «مَن يرغب» اسم استفهام مى باشد و استفهام در اينجا استفهام انكارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 29 - 1
1 - بهره مندى مشركان مكه از موهبت هاى الهى ، به رغم بى اعتنايى آنان به آيين توحيدى ابراهيم ( ع )
و إذ قال إبرهيم . .. لعلّهم يرجعون . بل متّعت هـؤلاء و ءاباءهم
از آن جا كه در آيات پيشين سخن از ابراهيم(ع) و نسل آن حضرت بود و با توجه به اين كه مشركان مكه از نسل او به شمار مى آمدند، مى توان گفت كه «هـؤلاء» اشاره به مشركان مكه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 5
5 ـ مغالطه گرايان و خوض كنندگان در اسلام و قرآن و استهزاكنندگان آن، دين خدا را بازيچه و سرگرمى خود قرار داده اند.
الذين يخوضون فى ءايتنا . .. يخوضوا فى حديث غيره ... و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا
مراد از «الذين . ... »، به قرينه آيات پيشين، همان خوض كنندگان در آيات هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 13
13 ـ حمايت و حراست كنندگان از دين خدا، نزد او از مرتبه اى بلند برخوردارند.
فإن يكفر بها هؤلاء فقد و كلنا بها قوما ليسوا بها بكفرين
نكره آمدن كلمه «قوما» دال بر تفخيم و بزرگداشت است، علاوه بر آنكه توصيف اين قوم ـ با «و كلنا» و جملات پس از آن خالى از مدح نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 25
25 ـ شرايط و مقتضيات خاص هر امت ، دليل ارائه شريعت هاى متعدد از جانب خداوند
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً
ظاهراً «منكم» متعلق به «جعلنا» است و اشاره به ريشه تعدد شرايع دارد. يعنى اختصاص هر امتى از شما مردم به شريعتى خاص، برخاسته از خصلتهاى خودتان مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 32 - 2
2 - دروغ بستن به خدا و تكذيب قرآن و دين حق ، از خصوصيات كافران است .
فمن أظلم ممّن كذب على اللّه و كذّب بالصدق
مخاطبان آيه شريفه ـ به قرينه ذيل آيه (مثوًى للكافرين) ـ كافران مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 5 - 1
1 - قوم نوح ، دين الهى و پيامبر خويش را تكذيب كردند .
كذّبت قبلهم قوم نوح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 32 - 11
11 - جهنم ، جايگاه هميشگى و مجازات افترازنندگان بر خدا و تكذيب كنندگان قرآن و دين حق
فمن أظلم ممّن كذب على اللّه و كذّب بالصدق . .. أليس فى جهنّم مثوًى للكـفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 15 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 19 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 24 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 28 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 34 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 37 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 40 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 45 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 47 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 49 - 2
2 - دوزخ ، جايگاه تكذيب گران دين
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، به وادى خاصى در جهنم و يا يكى از درهاى آن گفته مى شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 45 - 8
8 ـ گروهى از انسان ها به خاطر نپذيرفتن قيامت ، دين خدا را دينى منحرف مى پندارند و از آن رويگردان مى شوند .
الذين يصدون عن سبيل اللّه و يبغونها عوجاً و هم بالأخرة كفرون
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «و هم بالأخرة كفرون» جمله حاليه و در مقام تعليل باشد كه در اصطلاح به آن حال معللّه گفته مى شود. بر اين مبنا آيه اشاره به اين معنا دارد كه: برخى انسانها به علت نپذيرفتن قيامت، مى پندارند دينى كه در آن زنده شدن مردگان مطرح باشد دينى بى اساس و داراى اعوجاج است و در نتيجه از آن رويگردان شده و ديگران را از آن بازمى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 4،9
4- خداوند ، تمامى مكر ها و توطئه هاى توطئه گران عليه دين را به خود آنان باز گرداند .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد فخّر عليهم السقف من فوقهم
احتمال دارد فراز «فأتى الله بنيانهم من القواعد. ..» بيان تمثيلى باشد نه حقيقى. بنابراين مراد آيه چنين مى شود: آنان تلاشهاى زياد و بنيان هاى فكرى قوى عليه دين تدارك ديده بودند، ولى خداوند آن بنيان ها را عليه خود آنان به كار گرفت.
9- توطئه گران عليه دين ، هيچ گاه گمان نمى كردند كه مكرشان عليه دين ، دامنگير خود آنان خواهد شد .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد . .. و أتـهم العذاب من حيث لا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 7
7- دخالت خداوند در تحولات تاريخ ، آن گاه كه دشمنان عليه دين توطئه و مكر كنند .
و إذا قيل لهم ماذا أنزل ربّكم قالوا أسـطر الأولين . .. قد مكر الذين من قبلهم فأت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 42 - 1
1ـ امت هاى پيشين عليه پيامبران و برنامه هاى الهى ، توطئه مى كردند و براى مقابله با آنها به مكر و حيله مى پرداختند .
و قد مكر الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 36 - 3
3 - داورى درباره دين و دينداران ، بايد مبتنى بر عقل و منطق و انگيزه صحيح باشد .
ما لكم كيف تحكمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 37 - 3،4
3 - داورى درباره دين ، بايد بر مبناى وحى و كتاب آسمانى باشد .
أم لكم كتـب فيه تدرسون
4 - وحى و كتاب هاى آسمانى ، مبناى داورى درباره درستى و نادرستى عقايد و مسائل دينى است .
أم لكم كتـب فيه تدرسون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 39 - 4
4 - عهد و پيمان الهى ، از مبانى و ملاك هاى داورى درباره معارف و مسائل دينى
أم لكم أيمـن . .. إنّ لكم لما تحكمون
از اين كه خداوند به مشركان تعهدى بر عقايدشان نسپرده است، مى توان مطلب ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 44 - 2
2 - اظهارنظر درباره تعاليم آسمانى ، دلايلى نازل شده از جانب خداوند لازم دارد و بدون آن معتبر نيست .
و قال الذين كفروا للحقّ لمّا جاءهم إن هـذا إلاّ سحر مبين . و ما ءاتينـهم من كتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 24 - 3
3 - ملاك صحيح انتخاب دين و آيين ، برخوردارى از هدايت برتر است ; نه چيز ديگر .
قـل أوَ لو جئتكم بأهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 4 - 9
9- هدايت و گمراهى مردم براساس مشيت خداوند است .
فيضلّ الله من يشاء و يهدى من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 111 - 15
15 - محك زدن باور ها با دليل و برهان ، راه شناسايى حقايق دينى از خيالات و آرزو هاى وارده شده در حوزه عقايد دينى
تلك أمانيّهم قل هاتوا برهنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 145 - 18
18 - معارف و قوانينى شايسته و بايسته پذيرش و پيروى اند كه از هوا هاى نفسانى پيراسته و بر پايه علم بنا شده باشند .
و لئن اتبعت اهواءهم من بعد جاءك من العلم إنك إذاً لمن الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 147 - 1
1 - احكام و معارفى حق است كه از ناحيه خداوند باشد .
الحق من ربك
«ال» در «الحق» جنسيه و مفيد استغراق است; يعنى، هر آنچه حق است از ناحيه خداوند مى باشد. البته به مناسبت مورد، مقصود اصلى احكام و معارف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 120 - 14
14 - معارف و قوانينى شايسته و بايسته پذيرش و پيروى است كه از هوا هاى نفسانى پيراسته و بر پايه علم بنا شده باشد .
و لئن اتبعت أهواءهم بعد الذى جاءك من العلم مالك من اللّه من ولىّ و لانصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 45 - 15
15- دخالت خداوند در جلوگيرى از ادامه توطئه توطئه كنندگان عليه پيامبران و دين ، آن هنگامى كه توطئه ها انبوه و سنگين شود .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب
اسناد «خسف» (فرو رفتن در زمين) و عذاب به خداوند براى رويارويى با توطئه گران، از نوعى عدم تحمل توطئه عليه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و دين حكايت مى كند. جمع آورده شدن «سيّئات» با الف و لام، كه مفيد عموم است، مى تواند حاكى از ابعاد مختلف و سنگينى توطئه و گوناگونى آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 193 - 7
7 - كافران محارب ، فتنه انگيزان و بازدارندگان از گسترش و حاكميت دين الهى ، ظالم هستند .
فلا عدون إلا على الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 16 - 5
5 - كافران به آيين و برنامه هاى الهى ، درصدد بازداشتن مردم از گرايش به دين و عمل به آن هستند . *
فاعبدنى . .. فلايصدّنك عنها من لايؤمن بها
مرجع ضمير «عنها» و «بها» ممكن است تمامى تعاليم و رهنمودهاى آموخته شده به موسى(ع) در وادى طوى (توحيد، لزوم عبادت و نماز، معاد و كيفر و پاداش الهى) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 88 - 3،6
3- جلوگيرى از رواج دين الهى ، فسادانگيزى است و سد كنندگان راه خدا مفسدند .
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل الله . .. بما كانوا يفسدون
6- جلوگيرى از نفوذ اديان الهى و رواج بى دينى ، زمينه ساز رواج فساد و تبه كارى در جامعه است .
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل الله . .. بما كانوا يفسدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 4
4 - كشتار فرزندان ذكور مؤمنان از سوى فرعونيان ، براى جلوگيرى از گسترش دعوت موسى ( ع ) كافى و كارساز نبود .
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه . .. و قال فرعون ذرونى أقتل موسى
تصميم شخص فرعون مبنى بر كشتن موسى(ع)، پس از اقدام او و درباريانش به كشتن مؤمنان طرفدار موسى(ع)، گوياى حقيقت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 16
16 ـ رهبران و مبلغان دينى ، وظيفه دار رساندن معارف الهى به مردم بدون هر گونه دخل و تصرف و كم و زياد كردن
قل ما يكون لى أن أبدّله من تلقاءِى نفسى إن أتبع إلا ما يوحى إلىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 1 - 5
5 - ممنوعيت پيوند دوستانه اهل ايمان ، با كافران و منكران دين و پيامبر
تلقون إليهم بالمودّة و قد كفروا بما جاءكم من الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 75 - 11
11 ـ قرآن ، منبعى براى دستيابى به قوانين و مقررات دين .
فى كتب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 37 - 2
2ـ قرآن حكم و قانون الهى و منبع شناخت حقايق و معارف دينى است .
و كذلك أنزلنـه حكمًا
حكم كردن به چيزى آن است كه داورى كنى و اعلام دارى كه آن چيز اين گونه است و يا اين گونه نيست (مفردات راغب). بر اين اساس «قرآن حُكم است» ; يعنى، داورى مى كند و بيان مى كند كه چه چيز چگونه است و يا چگونه نيست و اين معنا شامل همه قوانين، حقايق و معارفى مى شود كه خداوند اثباتاً و يا نفياً در قرآن بيان كرده است و درباره آن قضاوتى دارد ; مانند اينكه خداوند شريكى ندارد، قيامت حق است و يا روزه بر شما واجب شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 45 - 4
4- وحى ، منبع اصلى معرفت دينى و شناخت تعاليم الهى است .
قل إنّما أُنذركم بالوحى
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور بود تنها بر اساس وحى الهى، به انذار مردم بپردازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 56 - 9
9 - همواره فضايى مناسب براى انجام دادن تكاليف دينى و حفظ توحيد عبادى ، وجود دارد .
إنّ أرضى وسعة فإيّـى فاعبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 5
5 - منافقان ، سزاوار محروم شدن از توانايى شناخت معارف الهى هستند .
و لو شاء اللّه لذهب بسمعهم و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 205 - 18
18 ـ نابودى دين و مردم ، روش منافقان
و اذا تولى . .. و يهلك الحرث و النسل
امام صادق (ع): ان «الحرث» فى هذا الموضع، الدين و «النسل» الناس.
مجمع البيان، ج 2، ص 534 ; نورالثقلين، ج 1، ص 204، ح 754 و 755.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 83 - 7
7 ـ اعلان عدم صلاحيت منافقان براى همراه شدن با پيامبر (صلی الله علیه و آله) جهت مقابله با دشمنان دين
فقل لن تخرجوا معى أبداً و لن تقتلوا معى عدواً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 99 - 8
8 ـ مختار و آزاد بودن انسان در پذيرش و عدم پذيرش دين ، مقتضاى ربوبيت خداست .
و لو شاء ربك لأمن من فى الأرض كلهم جميعاً أفأنت تكره الناس حتى يكونوا مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 58 - 9
9 ـ نابخردى ، ريشه تمسخر احكام و شعاير دين اسلام
اتخذوا دينكم هزواً . .. ذلك بانهم قوم لايعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 59 - 12
12 ـ فسق ( ناديده گرفتن دستورات خداوند ) ، ريشه استهزاى دين و شعاير الهى
اتخذوا دينكم هزواً و لعباً . .. و إن اكثركم فسقون
مصداق جمله «هل تنقمون . ..» همان استهزاى نماز و احكام دين است. بنابراين «فسق» كه علت براى «تنقمون» گرفته شده است، در حقيقت علت استهزاى دين نيز مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 105 - 3
3- كفر و حق ناپذيرى ، منشأ دروغ پردازى و افترا بستن به حقايق دين است .
إنما يفترى الكذب الذين لايؤمنون بأيـت الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 7 - 4
4 - دروغ پردازى عليه دين و آيات الهى ، داراى ريشه در گناه پيشگى فرد
أفّاك أثيم
مى توان گفت: «أثيم» در مقام بيان فلسفه «أفّاك» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 3 - 7
7 - عزت خداوند ، ضامن بقاء و استحكام وحى و معارف الهى است .
يوحى إليك . .. اللّه العزيز الحكيم
از توصيف خداوند به عزيز و ارتباط صدر و ذيل آيه، مى توان استفاده كرد كه عزت خداوند مانع از بين رفتن معارف الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 24 - 17
17 - علم و آگاهى گسترده خداوند ، پشتوانه پيروزى دين حق و شكست جبهه كفر و باطل
و يمح اللّه البـطل . .. إنّه عليم بذات الصدور
جمله «إنّه عليم بذات الصدور» مى تواند علت براى جمله «و يمح اللّه الباطل» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 128 - 9
9 - تشريع احكام دين و بيان چگونگى پرستش ، از شؤون خداوند است .
ربنا . .. أرنا مناسكنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 5
5 ـ تشريع دين و ارسال پيامبران در راستاى فرمانروايى خدا بر جهان هستى است .
إنى رسول اللّه إليكم جميعا الذى له ملك السموت و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 52 - 4،6
4- تشريع دين و قانون گذارى ، حق اختصاصى خداوند است .
و له الدين واصبًا
6- يگانگى خداوند ، مستلزم اختصاص يافتن حق تشريع دين به او
إنما هو إلـه وحد . .. و له الدين واصبًا
اينكه خداوند در پى دستور به اجتناب از عقيده به ثنويت، برخى ويژگيها و اختصاصات خود، از جمله اختصاص داشتن دين را يادآورى مى كند; احتمال دارد براى بيان نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 21 - 2
2 - حق تشريع و قانون گذارى و نظام بخشى به باور ها ، تنها از آن خداوند است .
من الدين ما لم يأذن به اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 17
17 ـ فرمان ها ، معارف و تعاليم نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) برخاسته از ربوبيت خداوند
ما أنزل إليك من ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 6
6 ـ دين و معارف الهى ناشى از مقام ربوبى خداوند و براى رشد و تعالى انسانهاست .
أن جاءكم ذكر من ربكم
«من» در «ذكر من ربكم» براى ابتداى غايت است. يعنى معارف دين از مقام ربوبى سرچشمه گرفته است. و اضافه «رب» به «كم» مى رساند كه نزول آن معارف در راستاى ربوبيت خدا بر انسانها و براى تربيت آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 19 - 8
8 - كفر و تكذيب دين ، برخاسته از تأمل نكردن و نينديشيدن در آيات الهى در طبيعت است .
و لقد كذّب الذين من قبلهم . .. أولم يروا إلى الطير ... إنّه بكل شىء بصير
از سرزنش شدن كافران تكذيب گر، به خاطر تأمل نكردن در پديده هاى طبيعت (مانند پرندگان) مى توان مطلب ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 42 - 1
1 - اتهام هاى كافران ، عليه دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ناشى از مكر و حليه آنان
أم تريدون كيدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 2
2 - حقانيّت دين ، وابسته به انتساب آن به خداوند است .
البيّنة . .. من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 138 - 2
2 - خداوند ارائه كننده بهترين معارف و دستورات براى پاك سازى بشر از آلودگيها
و من أحسن من اللّه صبغة
جمله «و من أحسن . ..; چه كسى در رنگ آميزى كردن (تطهير) از خدا بهتر است.» به دليل وقوع آن پس از مطرح ساختن ايمان و فرستادن احكام و معارف قرآن و ... اشاره به اين دارد كه: احكام و معارفى كه خداوند نازل كرده و مردم را بدان فراخوانده، بهترين معارف و دستورات براى پاك سازى و تطهير آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 147 - 1
1 - احكام و معارفى حق است كه از ناحيه خداوند باشد .
الحق من ربك
«ال» در «الحق» جنسيه و مفيد استغراق است; يعنى، هر آنچه حق است از ناحيه خداوند مى باشد. البته به مناسبت مورد، مقصود اصلى احكام و معارف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 69 - 7
7 ـ دين و معارف الهى ناشى از مقام ربوبى خداوند و براى رشد و تعالى انسانهاست .
أن جاءكم ذكر من ربكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 13
13 - ربوبيت الهى ، مقتضى فرستادن رسول و ارائه دين به بشر ، همراه با دليل و برهان روشن و اثباتگر
و قد جاءكم بالبيّنـت من ربّكم
برداشت ياد شده از آمدن قيد «من ربّكم» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 18 - 14
14 - برنامه هاى دين الهى ، نشأت يافته از مبدأ علم و نه تمايلات بى اساس
جعلنـك على شريعة . .. و لاتتّبع أهواء الذين لايعلمون
از مقابله ميان «جعلناك على شريعة» و «أهواء الذين لايعلمون»، استفاده مى شود كه شريعت الهى، هم عالمانه است و هم مبرّا از هوا و هوس.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 2 - 11
11- ربوبيت الهى ، مقتضى فرو فرستادن برنامه و قانون حق براى بشر
بما نزّل على محمّد و هو الحقّ من ربّهم
از ارتباط «ما نزّل»، «الحقّ» و «من ربّهم» مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 30 - 3
3 - تصميم انسان بر پيمودن راه دين و پذيرش تعاليم قرآن ، وابسته به مشيّت و خواست خداوند است .
فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً . و ما تشاءون إلاّ أن يشاء اللّه
يكى از مصاديق «ما تشاءون»، مشيّت انسان در انتخاب راه خدا است كه در آيه پيش بيان شده است (فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 77 - 18
18 ـ گروهى از يهوديان و مسيحيان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، هواپرستان گمراه و ناشر عقايد افراطى و غلوآميز در ميان همكيشان خود
و لاتتبعوا اهواء قوم . .. و اضلوا كثيراً و ضلوا عن سواء السبيل
كلمه «ضلوا» در دو بخش از آيه مى تواند اشاره به دو طايفه از گمراهان داشته باشد، طائفه اى پيش از بعثت كه جمله «قد ضلوا من قبل» بيانگر آن است و طائفه اى معاصر پيامبر(صلی الله علیه و آله) كه جمله «ضلوا عن سواء السبيل» حاكى از آنان مى باشد. گفتنى است كه آوردن قيد «من قبل» در يك بخش و نيامدن آن در بخش بعد، گوياى اين تفسير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 115 - 14
14 ـ كمال دين و تبديل ناپذيرى كلمات خدا بر اساس شنوايى و علم گسترده اوست.
و تمت كلمت . .. و هو السميع العليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 35 - 3
3- دين ستيزى و انكار آيات الهى ، داراى ريشه در نوع نگرش انسان به زندگى و مرگ
إن هى إلاّ موتتنا الأُولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 56 - 1
1 - كسانى كه بدون هيچ دليل و برهانى ، به مجادله و ستيزه جويى در آيات الهى ( دين ) بر مى خيزند ، در دل آنان نوعى كبر و خودبرتربينى نهفته است .
إنّ الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـهم إن فى صدورهم إلاّ كبر
«سلطان» به معناى حجت و برهان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 18 - 13
13 - جهل و هواپرستى ، منشأ و خاستگاه مخالفت با شريعت و آيين الهى
جعلنـك على شريعة . .. و لاتتّبع أهواء الذين لايعلمون
از تقابل ميان «أهواء» با «شريعة» مى توان استفاده كرد كه هر آنچه مخالف با شريعت باشد، ريشه در هوا و هوس هاى جاهلانه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 88 - 12،13
12 ـ آيين مردم مدين ، آيينى منفور و كريه در ديدگاه شعيب ( ع ) و پيروان او
أو لو كنا كرهين
13 ـ شعيب ( ع ) با اظهار تنفر خود و پيروانش از آيين مردم مدين ، انتظار پذيرش آن آيين را انتظارى شگفت و بى جا دانست .
قال أو لو كنا كرهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 18 - 11
11 - تأثيرپذيرى از خواسته ها و اميال ناآگاهان ، ناسازگار با اجراى صحيح و بايسته شريعت
ثمّ جعلنـك على شريعة من الأمر فاتّبعها . و لاتتّبع أهواء الذين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 54 - 22
22 ـ سرزنش و جنگ روانى ، حربه دشمنان دين براى جلوگيرى از تلاش مسلمانان در جهت اعتلاى دين خدا
و لايخافون لومة لائم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 14 - 2
2 - توجّه به آگاهى و نظارت خداوند بر گفتار و كردار انسان ها ، دور سازنده آنان از تكذيب دين و روى گردانى از آن
أرءيت إن كذّب و تولّى . ألم يعلم بأنّ اللّه يرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 40 - 17
17ـ تنها اديانى كه قرين برهان باشند ، از كجى و انحراف مبرّا هستند .
ما أنزل الله بها من سلطـن . .. أمر ألاّتعبدوا إلاّ إياه ذلك الدين القيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 176 - 5
5 ـ دنياگرايى و پيروى از هوا هاى نفسانى مانع كارسازى دانش هاى الهى است .
و لو شئنا لرفعنه بها و لكنه أخلد إلى الأرض و اتبع هوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 170 - 8
8 - تقليد هاى كوركورانه ، از دسيسه هاى شيطان براى بازدارى انسان ها از پيروى قرآن و احكام دين
لاتتبعوا خطوت الشيطن . .. و إذا قيل لهم اتبعوا ما أنزل اللّه قالوا بل نتبع ما أل
جمله «بل نتبع . ..» كه گوياى تقليد كوركورانه است - به قرينه آيات قبل - بيانگر مصداقى است براى «خطوات الشيطان». قابل ذكر است كه قيد «كوركورانه» از جمله «أو لو كان آباؤهم ...» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 15 - 3
3- لجاجت و هدايت ناپذيرى ، عامل عدم تسليم و مقاومت در برابر تعاليم آسمانى
و لو فتحنا عليهم بابًا من السّماء فظلّوا فيه يعرجون . لقالوا إنما سكّرت أبصرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تين - 95 - 7 - 4
4 - توجّه به آفرينش نيكوى انسان ها و سقوط و انحراف برخى از آنان ، دستاويزى براى تكذيب دين و كيفر هاى اخروى ، باقى نمى گذارد .
فما يكذّبك بعد بالدين
حرف «فاء» در «فما يكذّبك» و نيز كلمه «بعد»، اين آيه را بر آيات پيشين، تفريع كرده است; يعنى، آيا وجود كسانى كه در «أحسن تقويم» بوده و خود را به «أسفل سافلين» سقوط داده اند; دليل ضرورت دين براى پيشگيرى از آن سقوط و ضرورت روز جزا، براى كيفر آن منحرفان نيست؟!
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 14 - 2
2 - توجّه به آگاهى و نظارت خداوند بر گفتار و كردار انسان ها ، دور سازنده آنان از تكذيب دين و روى گردانى از آن
أرءيت إن كذّب و تولّى . ألم يعلم بأنّ اللّه يرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 14
14- توجه به علم و نظارت الهى ، مانع تلاش هاى پنهانى انسان عليه دين
و اللّه يعلم إسرارهم
علم الهى، از آن جهت به منافقان تذكر داده شده تا آنان، با توجّه به اين حقيقت، دست از خلاف كارى بردارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 19
19 - اختلافات پيروان شريعت ، مانع حيات و قوام دين در جامعه .
أن أقيموا الدين و لاتتفرّقوا فيه
برداشت بالا بر اين اساس است كه عطف جمله «لاتتفرّقوا فيه» بر «أقيموا الدين»، عطف تفسيرى و از نوع يكى از متلازمين بر ديگرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 5 - 3
3 - ثروت و امكانات مادى ، زمينه ساز بازماندن از تلاش براى درك معارف الهى و غافل سازنده انسان از عاقبت خويش *
أمّا من استغنى
مراد از «استغناء» ممكن است داشتن مال و ثروت باشد. در اين صورت ـ به قرينه «جاءك يسعى و هو يخشى» در توصيف جبهه مقابل ـ مى توان گفت ثروتمندان در معرض ترك حضور در مجالس دينى و خوددارى از تلاش براى آموختن دين و دچار محروميت از خشيت هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 189 - 3
3 ـ توجّه به مالكيّت و فرمانروايى مطلق خداوند ، زمينه پرهيز از شكستن ميثاق ، كتمان حقايق ، دين فروشى و خودپسندى
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه . .. و لا تكتمونه ... و اشتروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 37
37 ـ عالمان خداترسى ، وارسته از دين فروشى و تحريفگرى
و اخشون و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 155 - 8
8 ـ غير علمى شمردن تعاليم انبيا ، بهانه بى اساس يهود ، براى نپذيرفتن آنها
و قولهم قلوبنا غلف
مقصود يهوديان از اينكه مى گفتند قلبهايمان آكنده از علم است، مى تواند اين باشد كه تعاليم انبيا اگر داراى مبنايى علمى بود، قلبهاى ما آن را درك مى كرد و در خود جاى مى داد و چنين نتيجه مى گرفتند كه تعاليم انبيا ـ به دليل نافذ نبودنش در قلبها ـ علمى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 147 - 8
8 - شناخت خداوند و افعال او ، زداينده شك و ترديد در احكام و ومعارف نازل شده از سوى اوست .
الحق من ربك فلاتكونن من الممترين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 7 - 1،2
1 - خداوند قلب منكران قرآن را از فهميدن معارف دين و گوش آنان را از شنيدن حقايق دينى ، بازداشته است .
ختم اللّه على قلوبهم و على سمعهم
«ختم» به معناى بستن درب چيزى با گل و مانند آن و به اصطلاح لاك و مهر كردن، است. بسته شدن قلب، كنايه از درك نكردن و نفهميدن است. و «على سمعهم» مى تواند عطف بر «على قلوبهم» باشد و نيز مى تواند خبر براى «غشاوة» باشد. در برداشت فوق، احتمال اول لحاظ شده است.
2 - بر گوش و چشم منكران آن ، حجابى است كه آنان را از شنيدن و ديدن حقايق دين ، ناتوان ساخته است .
و على سمعهم و على ابصرهم غشوة
«غشاوة» به معناى پرده و مانند آن است. در برداشت فوق «على سمعهم» خبر براى «غشاوة» گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 100 - 1،6،7
1 ـ برخى از اقوام پيشين بر اثر كفرپيشگى و ارتكاب گناه به عذاب الهى گرفتار شدند و توان درك معارف دينى از آنان سلب شد .
أو لم يهد للذين يرثون . .. أن لو نشاء أصبنهم بذنوبهم و نطبع على قلوبهم
6 ـ گنهكاران و كفرپيشگان ، در خطر از دست دادن نيروى فهم و درك معارف دينى
أن لو نشاء أصبنهم بذنوبهم و نطبع على قلوبهم
جمله «نطبع على قلوبهم» عطف بر جمله «أصبنهم» است و فعل ماضى «اصبنا» به معناى مضارع مى باشد. قابل ذكر است كه حرف «لو» در اين آيه بيانگر وقوع جزا براى شرط در آينده است، نه گذشته.
7 ـ مهر شدن قلب ها و از دست دادن توان درك معارف دين ، از كيفر هاى الهى است .
و نطبع على قلوبهم فهم لايسمعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 146 - 1،2
1 ـ خداوند ، متكبران و خودبزرگ بينان را از درك آيات و معارف خويش بازمى دارد .
سأصرف عن ءايتى الذين يتكبرون فى الأرض
كلمه «صرف» آنگاه كه با «عن» متعدى شود، به معناى بازداشتن و مانع شدن است. و بازداشتن از آيات الهى يا به معناى مانع شدن از فهم آيات است و يا به معناى بازدارى از ايمان به آيات و يا جلوگيرى از ابطال و از ميان بردن آنهاست. تنها معناى اول با همه فرازهاى آيه متناسب است.
2 ـ تكبر و خودبزرگ بينى ، زمينه از دست دادن توان درك آيات و معارف الهى است .
سأصرف عن ءايتى الذين يتكبرون فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 185 - 6
6 ـ كفرپيشگان به خاطر تفكر نكردن در جنبه ملكوتى موجودات براى پى بردن به معارف الهى ( تــوحيد ، قيامت و . . . ) سزاوار سرزنش هستند .
أو لم ينظروا فى ملكوت السموت و الأرض و ما خلق اللّه من شىء
استفهام در جمله «أو لم ينظروا . .. » انكار توبيخى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 3 - 9
9 - منافقان ، بر اثر مُهر شدن دل هايشان از درك معارف دين ناتوان اند .
فطبع على قلوبهم فهم لايفقهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 15
15 ـ اراده خداوند بر عذاب گنهكاران ، مانع توفيق آنان به پذيرش احكام الهى و داورى هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فان تولوا فاعلم انما يريداللّه ان يصيبهم ببعض ذنوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 104 - 6
6 ـ پايبندى كفرپيشگان به افكار و آراء گذشتگان خويش مانع پذيرش تعاليم قرآن و رسول خدا (صلی الله علیه و آله)
و إذا قيل لهم تعالوا . .. قالوا حسبنا ما وجدناعليه ءاباءنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 146 - 13
13 ـ تكذيب آيات الهى و بى اعتنايى به آنها موجب پيدايش روحيه ناباورى به حقايق دين مى شود .
إن يروا كل ءاية لا يؤمنوا بها . .. ذلك بأنهم كذبوا بايتنا و كانوا عنها غفلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 10
10ـ انكار سراى آخرت ، ريشه نپذيرفتن دين و معارف الهى ، بازداشتن مردم از روى آوردن به آن و ناهنجار نشان دادن آن است .
الذين يصدون عن سبيل الله و يبغونها عوجًا و هم بالأخرة هم كـفرون
جمله «و هم بالأخرة . ..» را مى توان جمله حاليه و بيانگر علت امورى دانست كه در جمله هاى قبل بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 25 - 15
15 - جهل و بى خبرى مشركان ، باعث قبول نكردن دين الهى و روى آوردن آنان به آيين و سنت هاى بى پايه پدران خود است .
و إذا قيل لهم اتّبعوا ما أنزل اللّه قالوا بل نتّبع ما وجدنا عليه ءاباءنا . .. و
برداشت بالا، براساس اين احتمال است كه «لايعلمون» مفعولٌ به و متعلق نداشته باشد و درصدد نفى علم از مشركان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 43 - 7
7 - پافشارى بر تقليد از آيين نياكان و گذشتگان ، از جمله موانع پذيرش دين حق
و إذا تتلى عليهم ءايـتنا بيّنـت قالوا ما هـذا إلاّ رجل يريد أن يصدّكم عمّا كان ي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 62 - 1
1 - تلاش پيوسته شيطان ، براى بازداشتن انسان از پذيرش دين
و اتّبعون . .. و لايصدّنّكم الشيطـن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 9
9 ـ منافقان همواره ، مانعى در جهت گسترش اسلام و گرايش مردم به دين
قالوا ألم نستحوذ عليكم و نمنعكم من المؤمنين
جمله «نمنعكم من المؤمنين» مى تواند به اين معنا باشد كه منافقان پس از پيروزى كافران مدعى بودند كه آنان اهل كفر را از گرايش به اسلام و ايمان باز مى داشتند. قابل ذكر است كه بر اين مبنا مراد از غلبه در «الم نستحوذ»، غلبه در تفضل و احسان است. يعنى ما نسبت به شما احسان كرديم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 2 - 10
10 ـ خدشه وارد آوردن به ابهّت رهبرى الهى ، داراى تأثير منفى و ناخواسته ، بر تلاش مؤمنان در اعتلاى دين *
أن تحبط أعمـلكم و أنتم لاتشعرون
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مراد از حبط اعمال ـ به تناسب موضوع سخن ـ تلاش هايى باشد كه مؤمنان صدر اسلام، براى عظمت بخشيدن به اسلام و مستحكم ساختن موضع دين انجام مى داده اند; يعنى، شما از يك سو جهاد مى كنيد; ولى از
سوى ديگر با بى حرمتى به رهبرى، ندانسته ابهّت خويش را در چشم دشمن مى شكنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 1 - 8
8 ـ مخالفت بااحكام و معارف دين ، ناسازگار با روح تقوا
لاتقدّموا . .. و اتّقوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 59 - 32
32 ـ اقامه حدود و احكام ، جلوگيرى از نابودى دين و يا تغيير سنت ها و احكام الهى ، هدف گزينش « اولى الامر » و لزوم اطاعت از آنان
اطيعوا اللّه . .. و اولى الامر منكم
امام رضا (ع) درباره فلسفه قرار دادن اولواالامر و وجوب اطاعت از آنان فرمود: . .. فجعل عليهم قيّماً يمنعهم من الفساد و يقيم فيهم الحدود و الاحكام ... انّه لو لم يجعل لهم اماماً قيّماً ... لدرست الملّة و ذهب الدين و غيّرت السنن و الاحكام ... .
عيون اخبار الرضا (ع)، ج 2، ص 101، ح 1، ب 34 ; نورالثقلين، ج 1، ص 497، ح 329.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 53،55
53 ـ اعلام جانشينى و ولايت على ( ع ) توسط رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، موجب كمال دين و تمام نعمت و رضاى پروردگار
اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده كه هنگام نزول آيه فوق فرمود: ان كمال الدين و تمام النعمة و رضى الرب بارسالى اليكم بالولاية بعدى لعلى ابن ابى طالب(ع).
امالى صدوق، ص 291، ح 10، مجلس 56; بحارالانوار، ج 37، ص 111، ح 3.
55 ـ كامل شدن دين و اتمام نعمت الهى بر مردم ، به سبب تعيين جانشينان پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند
اليوم اكملت لكم دينكم
از امام حسن عسكرى(ع) روايت شده: . .. فلما منّ اللّه عليكم باقامة الاولياء بعد نبيكم(صلی الله علیه و آله) قال اللّه عزوجل: اليوم اكملت لكم دينكم ... .
علل الشرايع، ص 249، ح 6، ب 182; نورالثقلين، ج 1، ص 590، ح 35.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 6
6 - لزوم موضع گرفتن و بى تفاوت نبودن در برابر دشمنان ديانت و ستيزه جويان حق ناپذير
الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه . .. كبر مقتًا ... عند الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 53 - 13
13 - كسانى كه پديده هاى عالم را به عنوان آيه هاى خداوند باور دارند ، به پيام هاى آسمانى ، گوش فرا مى دهند .
إن تسمع إلاّ من يؤمن بأيـتنا فهم مسلمون
مراد از «آيات» ممكن است آيات آفاقى و يا انفسى باشد و احتمال دارد آيات تشريعى باشد. برداشت، بنابر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 46 - 3
3 ـ مشركان ، كافران و دين ستيزان ، چون از بازگشت به سوى خدا و گرفتار شدن به عذاب جهنم مفرّى ندارند ، مهلت دادن خداوند به آنان نبايد نگران كننده باشد .
و إما نرينك بعض الذى نعدهم أو نتوفينك فإلينا مرجعهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 11 - 6
6 - توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در آغاز رسالت ، مبنى بر دادن مهلتى اندك به تكذيب گران و بدگويان دين ستيز
و اصبر على ما يقولون . .. و ذرنى و المكذّبين ... و مهّلهم قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 39 - 7
7- پرهيز از شرك به خدا ، داراى اهميتى ويژه در مجموعه آموزه هاى دين
و لاتجعل مع الله إلـهًا ءاخر
برداشت فوق، از تكرار نهى «لاتجعل مع الله إلـها ءاخر» ـ كه يكى در آغاز مجموعه اوامر و نهيهاى خداوند در اين سوره (آيه 22) و ديگرى در پايان آنها (آيه مورد بحث) آمده است ـ استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 9 - 8
8 ـ سوداگرى بر سر آيات الهى و دين حق ، از كردار هاى بد آدمى
اشتروا بأيت اللّه ثمناً قليلا . .. إنهم ساء ما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 7 - 6
6 - « اسلام » ، نام دين حضرت رسول اكرم (صلی الله علیه و آله)
و هو يدعى إلى الإسلـم
برداشت ياد شده، بدان احتمال است كه كلمه «اسلام» در آيه شريفه، در معناى لغوى آن به كار نرفته باشد; بلكه مقصود از آن دين الهى پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 18 - 5
5 - زمان كيفر ديدن مخالفان نماز ، تكذيب گران دين و دروغ گويان خطاكار ، نزديك است .
سندع الزبانية
حرف «سين»، براى آينده نزديك به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 105 - 11
11 - بيان و ابلاغ معارف الهى و حقايق دينى ، تدريجى بود .
و يســَلونك . .. فقل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 136 - 7
7 - اعطاى كتاب هاى آسمانى به پيامبران و نازل كردن احكام و معارف دين بر آنان ، پرتوى از ربوبيت خداوند است .
و ما أوتى النبيّون من ربهم
برداشت فوق با توجه به كلمه «رب» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 32 - 2
2 - ترك نماز ، به منزله روى گردانى از پذيرش دين و پشت كردن به تعاليم آن است .
و لاصلّى . و لـكن كذّب و تولّى
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه «تولّى» در برابر «لاصلّى» قرار گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 13
13 - اصرار بر توحيد ، از نشانه هاى اساسى دين حق و از علامت هاى مهم آيين هدايت بخش است .
و قالوا . .. تهتدوا قل بل ملة إبرهيم حنيفاً و ما كان من المشركين
جمله «و ما كان من المشركين» در حقيقت بيان علت گزينش آيين ابراهيم، اعلام شايستگى آن براى پيروى و دليل هدايت بخشى آن است; يعنى، به اين دليل كه ابراهيم مشرك نبود و آيين او به شرك آميخته نبود، بايد پيروى شود و به همين دليل آيين او آيينى هدايت بخش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 73 - 10
10- پيشرفت اقتصادى و اجتماعى و بهبود آن ، الزاماً نشانه حقانيت يك انديشه و آيين نيست .
أىّ الفريقين خير مقامًا و أحسن نديًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 3 - 17
17 ـ « عن ابى عبداللّه ( ع ) ] فى قوله [ . . . « و مما رزقناهم ينفقون » قال : مما علمناهم ينبؤن و مما علمناهم من القرآن يتلون ;
از امام صادق (ع) ]درباره سخن خداوند كه مى فرمايد: [«و مما رزقناهم ينفقون» روايت شده كه فرمود: يعنى، از آن چه مابه آنان تعليم داده ايم خبر مى دهند (آن را نشر مى نمايند) و از آن چه ما از قرآن به آنها آموخته ايم تلاوت مى كنند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 40 - 23
23 - حمايت قطعى خدا ، از يارى كنندگان دين خويش
و لينصرنّ اللّه من ينصره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 40 - 24
24 - جهاد و دفاع ، يارى از دين خدا و وسيله جلب كمك و حمايت او است .
و لولا دفع اللّه . .. و لينصرنّ اللّه من ينصره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 7 - 1
1- دعوت خداوند ، از مؤمنان براى جهاد و يارى دين
يـأيّها الذين ءامنوا إن تنصروا اللّه ينصركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 9 - 1
1 - ايمان به خدا و رسول او ، يارى دين و تعظيم و تقديس پيوسته ذات الهى ، هدف عالى و نهايى رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
إنّا أرسلنـك . .. لتؤمنوا باللّه و رسوله و تعزّروه و توقّروه و تسبّحوه بكرة و أص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 106 - 16
16 - تشريع و تكوين داراى ارتباطى تنگاتنگ با يكديگر *
نأت بخير منها أو مثلها ألم تعلم أن اللّه كل شىء قدير
جمله «ألم تعلم . ..» تعليل است براى جمله «ما ننسخ ...» و رساى به اين نكته است كه نسخ شريعت تنها از كسى بر مى آيد كه بر همه چيز قادر باشد، بنابراين، شريعت به همه هستى و قوانين حاكم بر آن مرتبط است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 107 - 6
6 - اديان الهى و احكام دين ، داراى ارتباطى تنگاتنگ با هستى و جهان آفرينش
نأت بخير منها أو مثلها . .. ألم تعلم أن اللّه له ملك السموت و الأرض
جمله «ألم تعلم أن اللّه . ..» به منزله دليلى براى امكان نسخ و تشريع دين جديد است. استدلال به حاكميت خدا بر هستى - براى امكان نسخ و تشريع دين جديد - بيانگر ارتباط عميق دين و قوانين دينى با هستى و قوانين آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 143 - 4
4 - احكام و آداب اسلام ، مبرّا از هر گونه افراط و تفريط
جعلنكم أمة وسطاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 22
22 - انعطاف پذيرى احكام الهى و تخفيف در تكاليف ، پرتوى از رحمت الهى است .
فمن عفى له من أخيه شىء . .. ذلك تخفيف من ربكم و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 30
30 ـ تكاليف پنجگانه (پرهيز از شرك و . ..) داراى ارتباطى تنگاتنگ با يكديگر و به منزله تكليفى واحد
ذلكم وصيكم
آوردن ضمير مفرد «به» و نيز اسم اشاره مفرد «ذلكم» براى اشاره به محرمات پنجگانه، مى تواند حاكى از اين باشد كه آن محرمات آن چنان مرتبط با يكديگرند كه گويا يك تكليف هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 152 - 22
22 ـ تكاليف چهارگانه (ضايع نساختن دارايى يتيمان و . ..) داراى ارتباطى تنگاتنگ و به منزله تكليفى واحد
ذلكم وصيكم به
به كارگيرى ضمير و اسم اشاره مفرد براى تكاليف ياد شده مى تواند حاكى از برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 153 - 4
4 ـ احكام نه گانه (پرهيز از شرك و . ..) داراى ارتباطى تنگاتنگ و به منزله حكمى واحد
و أن هذا صرطى مستقيماً
«هذا» اشاره به دستورهايى است كه در دو آيه پيشين مطرح شده است. به كارگيرى اسم اشاره مفرد براى دستورهاى نه گانه حكايت از وجود ارتباطى شديد ميان آنها دارد ; به گونه اى كه گويا امرى واحد هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 31 - 3
3 ـ آميختگى دنيا و آخرت (زينت و عبادت) در بينش اسلامى
يبنى ءادم خذوا زينتكم عند كل مسجد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 23
23 ـ برنامه هاى انبيا حاوى مسائل عبادى ، عقيدتى ، اجتماعى و اقتصادى است .
اعبدوا اللّه ما لكم من إله غيره . .. فأوفوا الكيل و الميزان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 1 - 7
7 ـ احكام خداوند و قوانين دين ، فراگير امور مادى و مسائل اجتماعى انسانها
قل الأنفال للّه و الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 66 - 8
8 ـ تكاليف الهى متناسب با توان مكلفان است .
و علم أن فيكم ضعفا فإن يكن منكم مائة صابرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 20 - 3
3 - امور مادى و معنوى ، در خدمت يكديگر و آميخته به هم ، در بينش دينى *
وعدكم اللّه مغانم كثيرة تأخذونها
خداوند، از يك سو مؤمنان حاضر در حديبيه را به جهت پايدارى بر دين و بيعت با پيامبر(صلی الله علیه و آله) مورد تحسين قرار داده و وعده «جنّات تجرى. ..» داده است و از سوى ديگر براى تشويق آنان و اميدبخشى به رفع كمبودهاى مادى، نويد «مغانم كثيرة» را به ايشان داده است. اين نكته، پيوستگى ميان حيات معنوى و مادى را مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 6 - 33
33 ـ دين ، نعمت الهى و احكام ، متمم آن است . *
وليتم نعمته
بنابر اينكه مراد از «نعمت»، دين باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 144 - 13،14
13 ـ فراگيرى پيام هاى خدا و به كارگيرى آنها در اعمال و رفتار ، سپاسگزارى از او در برابر نعمت دين است .
فخذ ما ءاتيتك و كن من الشكرين
مطرح كردن سپاسگزارى پس از اعطاى پيامهاى آسمانى، براى رساندن اين حقيقت است كه آن پيامها از نعمتهاست و بايد خداوند را به خاطر اعطاى آنها شاكر بود. فرمان به فراگيرى آنها مى رساند كه شكر اين نعمت به فراگرفتن و به كار بستن آنها است.
14 ـ دين و تعاليم آسمانى ، از نعمت هاى خداوند براى بشريت است .
برسلتى . .. و كن من الشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 80 - 12
12 - نجات از چنگال دشمن ستمگر و نابودى او ، اعطاى مكتب و برنامه زندگى و تأمين ارزاق ، از بزرگ ترين نعمت هاى الهى است .
أنجينـكم . .. وعدنـكم ... نزّلنا عليكم المنّ والسلوى
امتنان به بنى اسرائيل در قالب سه نوع نعمت در آيه بيان شده است: نجات، اعطاى برنامه زندگى در طور (تورات) و تأمين رزق آنان. از اين رو معلوم مى شود كه اين سه امر، از نعمت هاى بزرگ الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 53 - 2
2 - هدايت ( دين ) ، عطيه اى است الهى براى بشر .
و لقد ءاتينا موسى الهدى
«إيتاء» (مصدر «آتينا») مرادف «إعطاء» به معناى بخشش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 34 - 1
1 - تكذيب كنندگان دين ، مورد نفرين و تهديد خداوند به عذاب و نابودى
و لـكن كذّب و تولّى . .. أولى لك فأولى
عبارت «أولى لك فأولى» ـ مانند «ويل لك» ـ براى تهديد و نفرين عليه ديگرى به كار مى رود و نوعاً كسانى مورد خطاب اين جمله قرار مى گيرند كه در معرض هلاكت اند و بدين وسيله ترغيب مى شوند كه خود را از اين مهلكه نجات دهند (برگرفته از مفردات راغب و تفاسير).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 35 - 1
1 - تكذيب گران دين ، مورد نفرين و تهديد خداوند به عذاب و نابودى
و لـكن كذّب و تولّى . .. ثمّ أولى لك فأولى
گفتنى است كه اين آيه، تأكيد براى آيه پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 133 - 19
19 - پيامبران ، حتى فرزندانشان را به پذيرش خداى يكتا و پرستش او اجبار نمى كردند .
إذ قال لبنيه ما تعبدون من بعد قالوا نعبد
دعوت و توصيه به يكتا پرستى با پرسش (ما تعبدون . ..؟) به نبود اجبار در پذيرش دين و پرستش خداوند اشاره دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 48 - 2
2 ـ الزام قهرى مردم به ايمان وظيفه پيامبران نيست.
و ما نرسل المرسلين إلا مبشرين و منذرين
چون در آيات قبل سخن از درخواست نزول آيات و رد آن بود، لاجرم اين سؤال مطرح مى گردد كه مسؤوليت پيامبران در برابر هدايت مردم چيست و تا كجاست؟ اين آيه با محدود دانستن وظيفه تبليغى پيامبران در انذار و تبشير، اجبار مردم به ايمان را خارج از حيطه مسؤوليت پيامبران مى داند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 66 - 6
6 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) وظيفه دار وادار ساختن مردم به ايمان و پذيرش حق نيست.
و كذّب به قومك و هو الحق قل لست عليكم بوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 107 - 3،5،8،9
3 ـ خداوند خواهان ايمان آزادانه و انتخابى آدميان
و لو شاء الله ما أشركوا
5 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) مسؤول وادار ساختن مردم به ايمان و رها ساختن آنان از شرك نيست.
و ما جعلنك عليهم حفيظا
8 ـ پيامبر(صلی الله علیه و آله) مسؤول تبليغ و رساندن پيام الهى است، نه وادار ساختن مردم بر ايمان
و ما جعلنك عليهم حفيظا و ما أنت عليهم بوكيل
9 ـ مبلغان دين وظيفه دار دعوت مردم به دين خدا، نه وادار كننده مردم به آن
و ما جعلنك عليهم حفيظا و ما أنت عليهم بوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 149 - 4،5،6
4 ـ سنت خداوند، هدايت آزادانه و از روى اختيار انسانها با دلايل محكم و رساست.
قل فلله الحجة البلغة فلو شاء لهديكم أجمعين
مفهوم جمله امتناعيه «لو شاء . .. » آن است كه خداوند هدايت آزادانه آدميان را خواسته است، نه جبر آنان بر هدايت. چگونگى اين هدايت در جمله «فلله ... » بيان گرديده است. يعنى اينكه خداوند چنين خواسته كه با حجتهاى بالغه آدميان را هدايت كند.
5 ـ انسان در انتخاب مسير هدايت يا ضلالت مختار است.
قل فلله الحجة البلغة فلو شاء لهديكم أجمعين
6 ـ اگر مشيت خداوند اجبار انسان بر هدايت بود، همگان را، بى استثنا، هدايت مى كرد.
فلو شاء لهديكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 99 - 4،7
4 ـ پذيرش دين از روى اجبار و ناچارى ، مورد قبول و خواسته خدا نيست .
إن الذين حقت عليهم كلمت ربك لايؤمنون . .. حتى يروا العذاب الأليم ... و لو شاء رب
اينكه خداوند خواست كه مردم، ايمان را از روى اختيار، انتخاب كنند، مفهومش اين است كه: ايمانى كه از روى اكراه و اجبار باشد، خدا آن را نخواسته و لازمه اش اين است كه مورد قبول او واقع نخواهد شد.
7 ـ هيچ كس ، حتى پيامبر (صلی الله علیه و آله) حق مجبور ساختن مردم بر پذيرش دين را ندارد .
أفأنت تكره الناس حتى يكونوا مؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 108 - 8،14،15
8 ـ مردم در پذيرش و عدم پذيرش قرآن ، آزاد و مختارند .
قد جاءكم الحق من ربكم فمن اهتدى فإنما يهتدى لنفسه و من ضل فإنما يضل عليها و ما أ
14 ـ مسؤوليت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، تنها رساندن و ابلاغ پيام خداوند به مردم است نه اجبار آنان به پذيرش آن .
يأيها الناس قد جاءكم الحق من ربكم . .. و ما أنا عليكم بوكيل
15 ـ هيچ كس حتى پيامبر (صلی الله علیه و آله) حق تحميل عقيده و دين خويش بر ديگران ـ هر چند بر حق باشد ـ ندارد .
قد جاءكم الحق . .. فمن اهتدى فإنما يهتدى لنفسه ... و ما أنا عليكم بوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 10
10ـ ايمان به پيامبران و باور به معارف الهى ، غير قابل اجبار و اكراه
أنلزمكموها و أنتم لها كـرهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 4
4ـ مسؤوليت مبلغان دين ، ابلاغ حقايق و معارف الهى به مردم است نه واداشتن آنان به پذيرش .
فإن تولّوا فقد أبلغتكم ما أُرسلت به إليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 86 - 6،7
6ـ شعيب ( ع ) ، به مردم مدين ابلاغ كرد كه هرگز درصدد اجبار آنان به پذيرش تعاليمش نخواهد بود .
و ما أنا عليكم بحفيظ
«حفيظ» به معناى مراقب و نگهبان است و چون به «على» متعدى شده، معناى تسلط نيز در آن اشراب شده است. بنابراين «و ما أنا...»; يعنى، من موظف نيستم از سر جبر شما را از اعمال ناروا باز دارم و به اعمال شايسته سوق دهم.
7ـ پيامبران ، مأمور به واداشتن مردم و اجبار آنان به پذيرش معارف و احكام الهى نيستند .
و ما أنا عليكم بحفيظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 118 - 1،2
1ـ مشيت خداوند بر آن نيست كه انسان ها را در پذيرش دين حق مضطر و مجبور كند .
و لو شاء ربك لجعل الناس أُمة وحدة
مراد از «مشيت» در آيه فوق، مشيت تكوينى است كه ملازم جبر و اكراه مى باشد و مقصود از اتفاق همگان و تشكيل امت واحده ـ به قرينه «إلاّ من رحم» در آيه بعد ـ اتفاق به كلمه حق و دين الهى است. بنابراين «لو شاء ...»; يعنى، اگر خداوند اراده مى كرد كه همه انسانها به اتفاق دين حق را بپذيرند، چنين مى شد، ولى خداوند چنين نخواسته; بلكه خواسته است تا مردم از روى اختيار به حق گرايش پيدا كنند.
2ـ مشيت خداوند بر آن نيست كه با جبر و اكراه ، مردمان را بر محور حق گرد آورد و از آنان امتى واحد بسازد .
و لو شاء ربك لجعل الناس أُمة وحدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 82 - 2
2- وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها ابلاغ پيام الهى به انسان ها بود و نه اجبار مردمان به پذيرش آن پيام .
فإنما عليك البلـغ المبين
حصر در آيه فوق (فإنما عليك . ..) حصر اضافى بوده و نسبت به اجبار و اكراه سنجيده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 106 - 19
19- « عن أبى عبدالله ( ع ) قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) : رفع عن أمتى أربع خصال . . . و ما أكرهوا عليه . . . و ذلك قول الله عزّوجلّ . . . « إلاّ من أُكره و قلبه مطمئنّ بالإيمان » ;
از امام صادق(ع) روايت شده است كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: چهار چيز از امت من برداشته شده . .. [يكى از آنها ]چيزى است كه با اكراه بر آنها تحميل شود ... و اين است فرموده خداى عزّوجلّ: إلاّ من أُكره و قلبه مطمئنّ بالإيمان».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 105 - 9
9- هيچ كس حق تحميل عقيده و دين خويش بر مردم را ندارد ، هر چند بر حق باشد .
و بالحقّ نزل و ما أرسلنـك إلاّ مبشّرًا و نذيرًا
وقتى پيامبر(صلی الله علیه و آله) حق تحميل اسلام را ـ كه دين حق است ـ بر مردم نداشت و تنها عهده دار بشارت و انذار مردمان بود، ديگران به طريق اولى چنين حقى ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 56 - 2
2- الزامِ قهرىِ مردم به ايمان و استغفار ، وظيفه پيامبران نيست .
و ما منع الناس أن يؤمنوا . .. و ما نرسل المرسلين إلاّ مبشّرين و منذرين
آيه قبل، از ايمان نياوردن و استغفار نكردن مردم سخن گفت و اين آيه، در جواب اين پرسش است كه: «پس مسؤوليت پيامبران در برابر هدايت مردم چيست؟». آيه مى گويد: كه اجبارِ مردم به ايمان و استغفار، از حيطه مسؤوليت پيامبران خارج است و آن ها تنها، براى بشارت و انذار آمده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 49 - 7
7 - وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها هشدار دادن است نه اجبار كردن مردم به ايمان .
إنّما أنا لكم نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 43 - 5
5 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) مسؤوليت نداشت تا همچون موكلان ، بر جريان عقيده هواپرستان ناظر و نگهبان باشد و آنان را به ايمان آوردن مجبور كند .
أرءيت من اتّخذ إلـهه هويه أفأنت تكون عليه وكيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 57 - 10
10 ـ پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها مأمور فراخواندن مردم به راه خدا و دين الهى بود و نه مجبور ساختن آنان به پذيرش آن .
و ما أرسلنـك إلاّ مبشّرًا و نذيرًا . .. إلاّ من شاء أن يتّخذ إلى ربّه سبيلاً
از اين كه خداوند در آيه قبل رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) را، منحصر به انذار و بشارت دانست و در آيه مورد بحث، انسان را در انتخاب راه الهى آزاد گذاشت، مى توان استفاده كرد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) حق نداشت مردم را به پذيرش دين مجبور كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 4 - 2
2 - خداوند ، خواهان ايمان اختيارى مردم است ، نه گرايش جبرى آنان به دين .
إن نشأ ننزّل عليهم . .. فظلّت أعنـقهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 18 - 8
8 - واداشتن مردم به قبول پيام خدا ، از حيطه وظيفه پيامبر ، خارج است .
و ما على الرسول إلاّ البلـغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 41 - 17،18
17 - مسؤوليت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، تنها رساندن و ابلاغ پيام خداوند به مردم است ; نه اجبار آنان به پذيرش آن .
إنّا أنزلنا عليك الكتـب للناس . .. و ما أنت عليهم بوكيل
18 - هيچ كس حتى پيامبر (صلی الله علیه و آله) حق ندارد عقيده و دين خويش را ـ هر چند بر حق باشد ـ بر ديگران تحميل كند .
إنّا أنزلنا عليك الكتـب للناس بالحقّ . .. و ما أنت عليهم بوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 6 - 6
6 - روح تبليغ دين ، تبيين حق براى مردم است ; نه اكراه ايشان به ايمان .
و ما أنت عليهم بوكيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 1
1 - وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها ابلاغ رسالت الهى است ; نه ممانعت قاهرانه از كفر و حق گريزى مردم
فإن أعرضوا فما أرسلنـك عليهم حفيظًا إن عليك إلاّ البلـغ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 45 - 3،4
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها موظّف به ابلاغ پيام وحى و نه مجبور ساختن كافران به پذيرش آن
و ما أنت عليهم بجبّار
4 - دين ، امرى متكى به اختيار و انتخاب خود آدمى است .
و ما أنت عليهم بجبّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 54 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به اتمام حجت بر كافران ، و نه مجبور ساختن آنان به پذيرش دين
فتولّ عنهم
«فاء» مى رساند كه علت سلب مسؤوليت از پيامبر(صلی الله علیه و آله) اين است كه بر كافران حجت تمام گشته و آنان از سر طغيان كفر
مىورزند و نه به خاطر نادانى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 12 - 6،7
6 - اجبار مردمانِ كافر به پذيرش دين و ايمان ، بر عهده پيامبر (صلی الله علیه و آله) نبود .
فإن تولّيتم فإنّما على رسولنا البلـغ المبين
7 - در جامعه اسلامى ، كافران در پذيرش اسلام ، آزاد و مختاراند و كسى حق تحميل و اجبار آن را بر آنان ندارد .
فإن تولّيتم فإنّما على رسولنا البلـغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 22 - 2
2 - پذيرش دين ، اجبارى نيست .
لست عليهم بمصيطر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 23 - 5
5 - مردم ، گرچه نبايد بر ايمان مجبور شوند ; ولى بر اعراض و كفر مؤاخذه شده و در آخرت عذاب خواهند ديد .
لست عليهم بمصيطر . إلاّ من تولّى و كفر
حرف «إلاّ» در يك احتمال براى استثناى منقطع است. در نتيجه مفاد اين آيه و آيه بعد، اين است كه: «تو بر هيچ كس سيطره ندارى; لكن اعراض كنندگان كافر در آخرت به عذاب خداوند گرفتار خواهند شد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 6
6 ـ دين و معارف الهى ناشى از مقام ربوبى خداوند و براى رشد و تعالى انسانهاست .
أن جاءكم ذكر من ربكم
«من» در «ذكر من ربكم» براى ابتداى غايت است. يعنى معارف دين از مقام ربوبى سرچشمه گرفته است. و اضافه «رب» به «كم» مى رساند كه نزول آن معارف در راستاى ربوبيت خدا بر انسانها و براى تربيت آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 9
9 - چگونگى توبه و واسطه هاى لازم براى آن را ، بايد از دين فرا گرفت .
فتلقى ءادم من ربه كلمت فتاب عليه
تفريع پذيرش توبه آدم(ع) (تاب عليه) به وسيله حرف «فاء» بر فراگيرى كلماتى از جانب خدا، حاكى از برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 113 - 11
11 - امت ها ، بدون داشتن كتاب آسمانى و تدين به اديان الهى ، مردمى جاهلند .
كذلك قال الذين لايعلمون مثل قولهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 7
7 - كتاب هاى آسمانى و احكام نازل شده از ناحيه خدا ، هدايت آفرين و زمينه ساز جلب مغفرت الهى اند .
إن الذين يكتمون . .. أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى و العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 232 - 20
20 ـ قوانين الهى ، براى اصلاح و پاكسازى خانواده و جامعه
فلا تعضلوهنّ ان ينكحن . .. ذلكم ازكى لكم و اطهر و اللّه يعلم و انتم لا تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 253 - 10
10 ـ دين ، منشأ اختلاف نيست ; بلكه مردم ، خود ، اختلاف مى كنند .
من بعد ما جاءتهم البيّنات و لكن اختلفوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 30
30 ـ وحدت امت ها در گرو وحدت شريعت و آيين آنهاست .
لكل جعلنا منكم شرعة و منهاجاً ولو شاء اللّه لجعلكم امة وحدة
مقتضاى ارتباط دو جمله «لكل جعلنا . ..» و «لو شاء اللّه ...» ، اين است كه پيدايش امت واحده به وسيله شريعت واحد تحقق مى يابد. بنابراين وحدت انسانها، وابسته به وحدت شريعت و دين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 146 - 8
8 ـ دين و معارف الهى ارائه كننده راه رشد و هدايت و تأمين كننده سعادت انسانهاست .
سأصرف عن ءايتى الذين . .. و إن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا
مراد از «سبيل الرشد» (راه هدايت) همان آيات خدا، يعنى دين و معارف الهى، است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 176 - 1
1 ـ آيات و معارف ارائه شده به بلعم باعورا مى توانست وى را به مقامى والا در پيشگاه خدا برساند .
و لو شئنا لرفعنه بها
«با» در «بها» باى استعانت است و ضمير آن به «آياتنا» برمى گردد. بنابراين جمله «لرفعناه بها» حاكى از آن است كه آيات الهى وسيله اى مناسب براى رفعت درجات بلعم باعورا بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 1 - 8
8- انسان ها ، بدون تعاليم دين و آموزه هاى قرآن ، گرفتار انواع ظلمت ها گمراهيهايند .
لتخرج الناس من الظلمـت إلى النور
خداوند، هدف از نزول كتاب خويش را بيرون آوردن مردم از ظلمتها معرفى مى كند و براى ظلمتها نيز هيچ گونه قيدى نياورده است كه مشخص كند مراد از آنها چيست و اين، حكايت از آن دارد كه بدون تعاليم دين، زندگى انسانها در ظلمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 122 - 8
8- دين ، دربردارنده سعادت و حسنات دنيوى و اخروى است .
و ءاتينـه فى الدنيا حسنة و إنه فى الأخرة لمن الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 12 - 11
11- تبيين همه نياز هاى انسان در سعادت و كمال خويش ، در قلمرو تعاليم دين و آموزه هاى وحى است .
إن هـذا القرءان يهدى . .. و كلّ شىء فصّلنـه تفصيلاً
نوع مفسّران برآنند كه چون قرآن، كتاب هدايت و در جهت تأمين سعادت و كمال آدمى است، بنابراين مقصود از «و كلّ شىء» همه امور مرتبط با سعادت و كمال و هدايت است، نه تمامى حقايق و پديده هاى عالم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 77 - 4
4- در ديدگاه كافران ، دين مانع پيشرفت اقتصادى و نظامى است .
كفر بأيـتنا و قال لأُتينّ مالاً و ولدًا
تلاش براى فراوانى اولاد (در عصر نزول قرآن) برخاسته از نيازهاى امنيتى و اقتصادى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 45 - 7
7- انسان ها بدون تمسّك به ريسمان دين ، در معرض سقوط و ابتلا به خطر ها وآفت هاى علاج ناپذيراند .
قل إنّما أُنذركم بالوحى
انذار و اخطار وحى بيانگر وجود خطرها و آفت هاى بسيار بر سر راه انسان هااست. اگر آنان به اين خطرها و آفت ها را به درستى مى شناختند و به علاج آنها مى پرداختند، آمدن انذار و اخطارهاى الهى لغو مى بود. بنابراين انذار الهى بيانگر اين است كه انسان بدون دين، با آفت ها و خطرهاى مهلكى روبه رو خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 38 - 4
4 - دين الهى ، امانت خدا در ميان مردم
إنّ اللّه يدفع عن الذين ءامنوا إنّ اللّه لايحبّ كلّ خوّان كفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 152 - 5
5 - اصلاح جوامع بشرى ، تنها در پرتو رهبرى دين و پيامبران ميسر است .
فاتّقوا اللّه و أطيعون . و لاتطيعوا أمر المسرفين . الذين يفسدون فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 76 - 10
10 - اختلافات به وجود آمده در اديان الهى ، از ناحيه پيروان آنها بود و نه تعاليم پيامبران
الذى هم فيه يختلفون
ضمير «هم» به اصطلاح فاعل معنوى و تقديم آن مفيد حصر است. بنابراين نسبت داده شدن اختلاف به خود بنى اسرائيل، بيانگر مطلب فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 51 - 6
6 - انسان ها بدون آموزه هاى بيداربخش تعاليم آسمانى ، گرفتار غفلت و بى خبرى اند .
و لقد وصّلنا لهم القول لعلّهم يتذكّرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 24 - 2،4،5
2 - پيشوايان دينىِ برخاسته از قوم بنى اسراييل ، هدايت كننده مردم ، براساس و چهارچوب تعاليم الهى بودند .
لبنى إسرءيل . و جعلنا منهم أئمّة يهدون بأمرنا
4 - شايسته است كه رهبران دينى ، جامعه را براساس قوانين وحى و در محدوده معارف دين هدايت كنند .
و جعلنا منهم أئمّة يهدون بأمرنا
5 - در ميان بنى اسراييل ، پيشوايان متعددى وجود داشتند كه بر اساس تعاليم دينى ، مردم را هدايت مى كردند .
و جعلنا منهم أئمّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 11
11 - مؤمنان ، با هم ، بر اساس دين ، دوستى دارند
فإخونكم فى الدين و موليكم
احتمال دارد منظور از «مولى» با توجه به ريشه لغوى آن، دوستى باشد. «مواليكم» عطف به «إخوانكم» است و قيد «فى الدين» در «إخوانكم» مى تواند براى «مواليكم» هم لحاظ شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 10 - 6
6 - انسانِ من هاى تعاليم دين و پيامبراسلام ، مواجه با خطر ها ، آسيب ها و دشوارى هاى علاج ناپذير است . *
و سواء عليهم ءأنذرتهم أم لم تنذرهم
از انذار كردن رسول اكرم(صلی الله علیه و آله) به دست مى آيد كه بر سر راه انسان ها، خطرها، آسيب ها و دشوارى هاى بسيارى است كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به آنان انذار و اخطار مى كند و اگر انسان از رهنمودهاى اسلام و پيامبر(صلی الله علیه و آله) بهره نگيرد و به آن ايمان نياورد، گرفتار آنها خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 155 - 3
3 - معارف الهى و عقايد دينى ، قابل شناخت و درس آموز براى بشر
أفلاتذكّرون
سرزنش مشركان به سبب بيدار نشدن و پند نپذيرفتن درباره حقايق الهى، نشانگر اين حقيقت است كه حقايق الهى و معارف دينى، قابل فهم و پندآموز است. از اين رو آنان مورد سرزيش قرار گرفتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 17 - 10
10 - تعاليم دين ، معيار حقانيت و بطلان باور ها و اعمال است .
أنزل الكتـب بالحقّ و الميزان
بنابراين احتمال كه عطف «الميزان» بر «الكتاب» تفسيرى بوده و مراد از «الكتاب» دين باشد، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 18
18 - انسان ، بدون تأثيرپذيرى از مكتب وحى ، گرفتار كفران و ناسپاسى است .
فإن أعرضوا . .. فإنّ الإنسـن كفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 16 - 5
5 - حكومت و داورى ميان مردم ، نيازمند مشروعيت دينى و استناد به منبع وحى
و لقد ءاتينا . .. و الحكم و النبوّة
برداشت بالا از آن جا استفاده مى شود كه يكى از موارد اعطايى از سوى خداوند به بنى اسرائيل، «حكم» دانسته شده است; آن هم در كنار «كتاب» و «نبوت» كه اعطاى آنها تنها از شؤون خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 1
1 - قرآن و دين ، مظهر بصيرت و بينش براى خلق
هـذا بصائر للناس
«هـذا» اشاره به قرآن و يا اشاره به دين است كه از «الأمر» در دو آيه قبل استفاده مى شود. اطلاق «بصائر» بر قرآن و دين ـ از قبيل «زيد عدل» ـ مبالغه را افاده مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 25 - 7،13
7 - ناسازگارى دين الهى ، با ظلم و بى عدالتى
و أنزلنا معهم الكتـب و الميزان
13 - دين و عدالت ، مايه قوام و سلامت جامعه است .
و أنزلنا معهم الكتـب و الميزان ليقوم الناس بالقسط
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 6
6 - انسان ها ، بدون تعاليم دين و آموزه هاى قرآن ، گرفتار انواع ظلمت ها و گمراهى هايند .
ليخرج الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت من الظلمـت إلى النور
تأكيد خداوند بر اين مطلب كه قرآن، رهايى بخش انسان ها از ظلمت ها و هدايت به نور است; مى رساند كه بدون تمسك به اين كتاب، امكان رهايى براى بشر نخواهد بود; زيرا اگر راه ديگرى ممكن بود خداوند آن را به بشر ارائه مى كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 8 - 7
7 - زندگى انسان ها ـ بدون تعاليم دين ـ در معرض انواع خطر ها و آسيب هاى نابود كننده و علاج ناپذير
ألم يأتكم نذير
انذار و اخطار پبامبران، بيانگر وجود خطرها و آسيب هاى بسيارى است كه اگر انسان ها به تعاليم دين بى اعتنايى كنند، دچار آنها
خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 26 - 8
8 - زندگى انسان ها ، من هاى تعاليم دين ، در معرض انواع خطر ها و آسيب هاى مهلك و علاج ناپذير قرار دارد .
إنّما أنا نذير مبين
انذار و اخطار پيامبران، بيانگر وجود خطرها و آسيب هاى بسيار است كه اگر انسان ها به تعاليم دين بى اعتنايى كنند، دچار آنها خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 42 - 5
5 - زندگى من هاى دين و ايمان به خدا و قيامت ، پوچ و بى هدف و سرگرمى صرف است .
فذرهم يخوضوا و يلعبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 2 - 7
7 - انسان ، بدون رهنمود هاى وحى و دين الهى ، در معرض خطر ها و تهديد هاى جدى است .
إنّى لكم نذير مبين
انذار و اخطار پيامبران، دليل وجود خطرها و تهديدهاى بسيارى در پيش روى بشر است. بنابراين اگر انسان، انذار و اخطارهاى پيامبران را ناديده بگيرد، دچار خطرها و آفت هاى بسيارى خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 3 - 12
12 - انسان در اين جهان ، همچون رونده اى گم كرده راه و دين راهى است درست ، و دينداران مردمى راه يافته اند .
إنّا هدينـه السبيل إمّا شاكرًا و إمّا كفورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 29 - 4
4 - دين ، راهى است كه مقصد در آن تقرب به خداوند است .
فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 2
2 - دين و تعاليم قرآن ، رحمت الهى براى انسان ها
يدخل من يشاء فى رحمته
مفسران براى «رحمت» در اين آيه، دو مصداق ذكر كرده اند: 1. دين و پيمودن راه خدا (به قرينه «من اتّخذ إلى ربّه سبيلاً»); 2. بهشت (به قرينه بخش آخر اين آيه كه عذاب دوزخ در آن مطرح شده است). گفتنى است، برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 4 - 3
3 - تذكرات دينى براى انسان ، سودمند است و آموختن آن او را براى تزكيه آماده مى سازد .
لعلّه يزّكّى . أو يذّكّر فتنفعه الذكرى
«فاء» در «فتنفعه»، انتفاع را نتيجه تذكّرپذيرى قرارداده است; يعنى، چنانچه با حضور در مجلس پند و اندرز تذكر حاصل شود، نافع بودن آن حتمى است. ارتباط اين آيه با آيه قبل، گوياى اين است كه نافع بودن تذكّر، در رساندن انسان به تزكيه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 7 - 5
5 - معارف و تعاليم دين ، مايه پاكى انسان از پليدى ها است .
و ما عليك ألاّ يزّكّى
براساس شأن نزول آيه شريفه، حضور كافران سرشناس در مجلس پند و اندرز، مايه برخورد ناهنجار فرد مسلمان با ابن ام مكتوم بوده است. اين كه آيه از اسلام نياوردن آنان، با تعبير «تزكيه نخواستن» يادكرده است، گوياى ثمربخشى تعاليم دين در تزكيه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 16،17
16 ـ دانشمندان يهود و عالمان ربانى آنان ، گواهان حقانيت تورات و بيان كنندگان حقايق آن
يحكم بها . .. و الربنيون و الاحبار بما استحفظوا من كتب اللّه و كانوا عليه شهداء
17 ـ دانشمندان يهود به دليل شهادتشان بر حقانيت تورات آن را اساس احكام خويش قرار دادند .
يحكم . .. بما استحفظوا من كتب اللّه و كانوا عليه شهداء
چون جمله «كانوا . ..» عطف بر «استحفظوا» است، معلوم مى شود كه دليل قضاوت ربانيون و احبار بر اساس تورات، اعتقاد آنان به حقانيت آن كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 63 - 12
12 ـ نقش اساسى عالمان و دانشمندان دينى در ساختار دينى و اخلاقى جامعه
لبئس ما كانوا يصنعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 82 - 7
7 ـ نقش مؤثر عالمان دينى و عابدان خداترس در بهبود و اصلاح آراء و افكار مردم
ذلك بان منهم قسيسين و رهباناً
به عالمان دينى كه عهده دار رياست مذهبى مسيحيان هستند، قسيسين (كشيش) گفته مى شود و رهبان جمع راهب است و راهب به كسى گفته مى شود كه از ترس خدا بى اندازه عبادت مى كند. و در اصطلاح به عابدان مسيحى اطلاق مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 251 - 25
25 ـ حاكميّت و زمامدارى ، حقّ عالمانى حكيم است كه تا هزيمت ستمگران و متجاوزان مبارزه مى كنند . *
و قتل داوُد جالوت و اتيه اللّه الملك و الحكمة و علّمه مما يشاء
ظاهراً بيان اعطاى ملك به داود پس از بيان كشتن جالوت، اشاره به سببيت اعطاى ملك دارد; يعنى مبارزه و كشتن جالوت باعث اعطاى ملك به وى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 251 - 25
25 ـ حاكميّت و زمامدارى ، حقّ عالمانى حكيم است كه تا هزيمت ستمگران و متجاوزان مبارزه مى كنند . *
و قتل داوُد جالوت و اتيه اللّه الملك و الحكمة و علّمه مما يشاء
ظاهراً بيان اعطاى ملك به داود پس از بيان كشتن جالوت، اشاره به سببيت اعطاى ملك دارد; يعنى مبارزه و كشتن جالوت باعث اعطاى ملك به وى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 16،17
16 ـ دانشمندان يهود و عالمان ربانى آنان ، گواهان حقانيت تورات و بيان كنندگان حقايق آن
يحكم بها . .. و الربنيون و الاحبار بما استحفظوا من كتب اللّه و كانوا عليه شهداء
17 ـ دانشمندان يهود به دليل شهادتشان بر حقانيت تورات آن را اساس احكام خويش قرار دادند .
يحكم . .. بما استحفظوا من كتب اللّه و كانوا عليه شهداء
چون جمله «كانوا . ..» عطف بر «استحفظوا» است، معلوم مى شود كه دليل قضاوت ربانيون و احبار بر اساس تورات، اعتقاد آنان به حقانيت آن كتاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 63 - 12
12 ـ نقش اساسى عالمان و دانشمندان دينى در ساختار دينى و اخلاقى جامعه
لبئس ما كانوا يصنعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 82 - 7
7 ـ نقش مؤثر عالمان دينى و عابدان خداترس در بهبود و اصلاح آراء و افكار مردم
ذلك بان منهم قسيسين و رهباناً
به عالمان دينى كه عهده دار رياست مذهبى مسيحيان هستند، قسيسين (كشيش) گفته مى شود و رهبان جمع راهب است و راهب به كسى گفته مى شود كه از ترس خدا بى اندازه عبادت مى كند. و در اصطلاح به عابدان مسيحى اطلاق مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 26 - 17
17 - طواف و نماز ، از تكاليف مقرر در شريعت حضرت ابراهيم ( ع )
و طهّر بيتى للطّائفين و القائمين و الركّع السجود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 125 - 22
22 - ركوع و سجده كردن به درگاه خدا ( نماز ) ، از برنامه هاى عبادى در آيين ابراهيم
و الركع السجود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 35 - 17
17 ـ انسان موجودى نيازمند به قانون و هدايت هاى تشريعى از جانب خداوند
و لاتقربا هذه الشجرة فتكونا من الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 64 - 7
7- بشر ، براى رفع اختلاف هاى عقيدتى و نيل به عقيده اى سالم و برتر ، محتاج به وحى و تعاليم آسمانى است .
و ما أنزلنا عليك الكتـب إلاّ لتبيّن لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 43 - 3
3 - نياز مردم عصر موسى به تعاليم آسمانى جديد
و لقد ءاتينا موسى الكتـب من بعد ما أهلكنا القرون الاُولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 4
4 - نياز بشر ، به وحى و دين الهى در شناخت حق و راه درست
فلمّا جاءهم بالحقّ من عندنا
برداشت ياد شده از آمدن قيد «عندنا» براى «حقّ» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 4
4 - يعقوب ، پيرو آيين ابراهيم و مبلغ آن
و وصى بها إبرهيم بنيه و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 20
20 ـ زكات از واجبات الهى در آيين يهود
و يؤتون الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 52 - 11
11- « سماعة عن أبى عبدالله ( ع ) قال : سألته عن قول الله : « و له الدين واصباً » قال : واجباً ;
سماعة گويد از امام صادق(ع) از معناى قول خدا «و له الدين واصباً» سؤال كردم، حضرت فرمود: «واصب»، يعنى واجب».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 7
7 ـ تفقه در دين و شناخت عميق و تبليغ و نشر آن ، از واجبات كفايى است .
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 8
8 ـ حرمت كتمان حقايق كتب آسمانى و وجوب اظهار معارف دينى
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه للنّاس و لا تكتمونه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 7
7 ـ تفقه در دين و شناخت عميق و تبليغ و نشر آن ، از واجبات كفايى است .
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 47 - 4
4 ـ شريعت و رسول الهى در هر عصرى ، يكى بيش نيست .
و لكل أمة رسول فإذا جاء رسولهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 159 - 2
2 - خداوند ، احكام و معارف دينى و دلايل حقانيت آنها را نازل كرده و در كتاب هاى آسمانى بيان داشته است .
ما أنزلنا من البينت و الهدى من بعد ما بينه للناس فى الكتب
«هدى» به معناى هدايت كننده است و مقصود از آن در آيه شريفه احكام و معارف دين مى باشد. «بينات» به معناى دلايل روشن است و مراد از آن در آيه، دلايل و براهينى است كه براى معارف و احكام دينى ايراد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 8 - 1
1 - آگاهى از دلايل روشن الهى بر اثبات حقانيت تعاليم دين ( همچون معاد و جزاى انسان ها در آن روز ) ، مقتضى ايمان به خدا ، رسول او و قرآن است .
فـامنوا باللّه و رسوله و النور الذى أنزلنا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه به منزله نتيجه براى مطالب ياد شده در آيات پيشين است. آن مطالب عبارت است از ارائه دلايل روشن بر حقانيت تعاليم الهى و نيز اثبات معاد و... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 32 - 7
7- دعوت پيامبران و مبلغان الهى ، همراه با ادله روشن و آشكار
و من لايجب داعى اللّه . .. أُولـئك فى ضلـل مبين
در اين آيه مخالفت با دعوت گران به سوى خداوند، گمراهى آشكار شمرده شده است. از اين نكته استفاده مى شود كه پيام مناديان الهى، حق آشكار بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 71 - 5
5 ـ اظهار حق و نياميختن آن به باطل ، از وظايف عالمان و آگاهان
يا اهل الكتاب لم تلبسون الحق بالباطل و تكتمون الحق و انتم تعلمون
اگر كتمان حق حرام باشد، لزوماً اظهار آن ضرورت دارد; چون شقّ سوّمى تصوّر نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 9،10
9 - خداوند ، استقرار و تثبيت دين مورد پسند خويش را به مؤمنان نيكوكار صدراسلام ، وعده كرده است .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت . .. و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتض
10 - وعده أكيد خداوند به استقرار و تثبيت دين مورد پسند خويش به سود مؤمنان نيكوكار
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت . .. و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 38 - 2
2- برپايى قيامت و كيفر كافران دين ستيز ، وعده الهى است .
و يقولون متى هـذا الوعد
برداشت يادشده براين اساس است كه «ال» در «الوعد» عهد حضورى بوده و مقصود از آن، برپايى قيامت و عذاب كافران باشد كه همواره تمامى پيامبران به امت خويش وعده مى دادند و اين وعده در خاطر امت ها وجود داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 26 - 3،12،13
3- توطئه كنندگان عليه دين الهى ، در داخل خانه هاى خود با فرو ريختن سقف خانه ها بر روى آنان ، به هلاكت رسيدند .
قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيـنهم من القواعد فخّر عليهم السقف من فوقهم
ذكر قيد «من فوقهم» پس از بيان «فخر عليهم السقف» (سقف بر آنها فرو ريخت) با اينكه ريزش سقف همواره از بالاست، مى تواند براى بيان اين منظور باشد كه آنان در داخل خانه هاى خود، زير آوار مدفون شدند.
12- « عن أبى جعفر ( ع ) فى قول الله : « فأتى الله بنيانهم من القواعد » قال : كان بيت غدر يجتمعون فيه ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه درباره قول خدا «فأتى الله بنيانهم من القواعد» فرمود: [آن بنيان] خانه خيانتى بود كه در آن اجتماع مى كردند».
13- « عن ابى جعفر ( ع ) فى قوله : « قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيانهم من القواعد » فخّر عليهم السقف من فوقهم و أتاهم العذاب من حيث لايشعرون قال : بيت مكرهم أى ماتوا فألقاهم الله فى النار . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه درباره قول خدا «. .. فأتى الله بنيانهم من القواعد...» فرمود: مقصود اين است كه خدا خانه
مكرشان را ويران كرد; يعنى، مردند و خدا آنان را در آتش افكند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 28 - 12
12 ـ تناسب و هماهنگى احكام دين با ويژگى هاى تكوينى انسان
يريد اللّه ان يخفّف عنكم و خلق الانسان ضعيفاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 87 - 8
8 ـ احكام و قوانين الهى هماهنگ با طبايع انسان است .
لاتحرموا طيبت ما احل اللّه لكم
ذكر كلمه «طيبت» على رغم اينكه براى رساندن معناى مقصود (نهى از تحريم حلالها) نيازى بدان نبود، براى اشاره به اين حقيقت است كه حلالهاى الهى مطابق طبع انسانها و مايه لذت آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 45 - 5
5 ـ راه خدا ( دين و معارف الهى ) بدور از هر گونه انحراف و ناهنجارى
أن لعنة اللّه على الظالمين. الذين ... يبغونها عوجاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 125 - 6
6 ـ آيين ابراهيم ( ع ) ، پيراسته از هرگونه انحراف و گرايش به باطل
و اتبع ملة إبرهيم حنيفاً
«حنيفاً» توصيف «ملة» (آيين) و به معناى مستقيم و خالى از هرگونه انحراف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 26 - 5
5- دستورات دين در اداى حقوق ديگران ، همخوان و همسو با عواطف طبيعى انسان است .
و بالولدين إحسـنًا . .. و ءات ذاالقربى حقّه
مقدم شمردن حق پدر و مادر و خويشان و رسيدگى به مشكلات آنان، گرايش طبيعى انسان است و خدا همين را مورد تأييد قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 4
4 - مجموعه قوانين و احكام خداوند ، در حد اعتدال و به دور از افراط و تفريط
قل يـعبادى الذين أسرفوا على أنفسهم
از تعبير اسراف درباره گناه ـ كه به معناى عمل نكردن به قوانين و احكام الهى است ـ برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 81 - 4
4 - خداوند و تعاليم آسمانى او ، قابل شناخت براى بشر
و يريكم ءايـته
برداشت ياد شده از آن جا است كه لازمه نشان دادن آيات و نشانه هاى الهى به عموم مردم (يريكم) و توبيخ كسانى كه به آنها ايمان نمى آورند، قابل شناخت بودن آنها مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 18
18 - تكاليف و قوانين دينى ، مجموعه مرتبط و تفكيك ناپذير است .
أن أقيموا الدين و لاتتفرّقوا فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 45 - 4
4 - دين ، امرى متكى به اختيار و انتخاب خود آدمى است .
و ما أنت عليهم بجبّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 5 - 8
8 - استوارى و سامان بخشى ، ويژه دينى است كه بدون پيرايه باشد و مردم را به عبادت خالصانه و معتدل ، اقامه نماز و پرداخت زكات فرمان دهد .
و ما أُمروا إلاّ. .. و ذلك دين القيّمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 5،6،7
5 - آيين ابراهيم ، آيينى نيكو و منزه از هرگونه شائبه باطل و ناهنجار
إن اللّه اصطفى لكم الدين
«اصطفاء» به معناى گزينش صفوه (خالص و نيكوى) هر چيزى است. «ال» در «الدين» عهد ذكرى و اشاره به آيين ابراهيم دارد.
6 - آيين ابراهيم ( تسليم خدا بودن ) ، آيين برگزيده خداوند
إن اللّه اصطفى لكم الدين
7 - منزه بودن آيين ابراهيم از هرگونه باطلى و گزينش آن از سوى خدا دليل توصيه ابراهيم و يعقوب به پذيرش آن
و وصى بها إبرهيم . ... يبنى إن اللّه اصطفى لكم الدين فلاتموتن
تفريع جمله «لاتموتن . ..» بر «إن اللّه ...» به وسيله حرف «فاء» گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 7
7- اعتقاد به مرام ابراهيمى ( ع ) ، ناسازگار با هرگونه شرك به خدا
ملّة إبرهيم حنيفًا و ما كان من المشركين
برداشت فوق، با توجه به اين نكته است كه عبارت «ما كان من المشركين» تعريضى باشد به مشركان مكه كه از يك سو به حضرت ابراهيم(ع)، بنيان گذار كعبه، ارج مى نهادند، ولى از سوى ديگر شرك مىورزيدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 66 - 4
4 - ستم پيشگان و دين ستيزان ، غفلت زدگان از ياد قيامت اند .
فويل للذين ظلموا . .. هل ينظرون إلاّ الساعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 28،29
28 ـ گرفتارى به عذاب الهى ، پيامد فسق و شكستن حريم دين
فان تولوا . .. ان يصيبهم ببعض ذنوبهم و إن كثيراً من الناس لفسقون
جمله «و ان كثيراً . ..» به منزله تعليل براى «يريد اللّه ان يصيبهم» است، يعنى چون بسيارى از مردم بر اثر گناه در زمره فاسقان در آمده اند، خداوند آنان را گرفتار عذاب خواهد ساخت.
29 ـ ضرورت هشيارى ، آمادگى و پايدارى رهبران الهى در برابر انبوه فاسقان و شكنندگان حريم دين
و إن احكم بينهم بما أنزل اللّه و لاتتبع اهواءهم . .. و إن كثيراً من الناس لفسقون
يادآورى فسق بسيارى از مردم در پى نهى از پيروى هواپرستان، مى تواند به منظور هشدار به قاضيان و رهبران الهى ايراد شده باشد ; يعنى بايد متوجه باشند كه فاسقان بسيارى براى بازداشتن آنان از اجراى احكام الهى در تلاش هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 170 - 12
12 - احكام نازل شده از ناحيه خداوند ، هدايت آفرين است .
و إذا قيل لهم اتبعوا ما أنزل اللّه . .. أو لو كان ءاباؤهم لايعقلون شيئاً و لايهت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 7
7 - كتاب هاى آسمانى و احكام نازل شده از ناحيه خدا ، هدايت آفرين و زمينه ساز جلب مغفرت الهى اند .
إن الذين يكتمون . .. أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى و العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 33 - 5
5 ـ تعاليم دين و قرآن ، حاوى بهترين راه كشف حقيقت و تفسير درست جريان حق و باطل
إلاّ جئنـك بالحقّ و أحسن تفسيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 57 - 4
4 - رسالت دين ، محدود به ارائه رهنمود نيست ; بلكه دين ، برنامه زندگى و راهنماى عمل است .
و قالوا إن نتّبع الهدى معك نتخطّف من أرضنا
برداشت ياد شده از آمدن تعبير «تبعيت» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 135 - 6
6 - آيين ابراهيم ، آيينى هدايت آفرين براى بشر
قالوا كونوا هوداً أو نصرى تهتدوا قل بل ملة إبرهيم
حرف «بل» حاكى از نفى ادعاهاى مطرح شده در جمله قبل و اثبات ضد آن براى ما بعد مى باشد. بنابراين «بل ملة إبراهيم»; يعنى، آيين يهود و نصارا هدايت آفرين نبوده و لزوم تبعيت ندارد; بلكه آيين ابراهيم هدايت بخش بوده و پيروى كردن از آن ضرورى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 10 - 11
11 ـ هشدار خداوند به استهزاكنندگان معارف و اديان الهى
و لقد استهزىء برسل من قبلك فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزءون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 8
8- هشدار خداوند به كافران دين ستيز ، نسبت به از دست دادن فرصت توبه
إنّ الذين كفروا و صدّوا عن سبيل اللّه ثمّ ماتوا و هم كفّار فلن يغفر اللّه لهم
لحن آيه شريفه از يك سو تهديد و از سوى ديگر دربردارنده هشدار به كافران است كه كار خويش را به جايى نرسانند كه راه توبه بر رويشان بسته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 12
12 - معتقدان به مكاتب الهى ، حتى عالمان دينى و دانايان به كتاب هاى آسمانى ، در خطر انحراف و حق پوشى هستند .
نبذ فريق من الذين أوتوا الكتب كتب اللّه وراء ظهورهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 11
11 - عالمان اديان ، در خطر آلوده شدن به گناه كتمان حقايق هستند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 8،9
8 - عالمان دينى ، در خطر آلوده شدن به گناه كتمان حقايق كتاب هاى آسمانى و احكام الهى هستند .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
9 - دنياگرايى خطرى بزرگ براى عالمان دينى و آگاهان به كتب آسمانى
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب و يشترون به ثمناً قليلا . .. لهم عذاب الي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 175 - 3،7
3 ـ داستان بلعم باعورا ، داستانى پرفايده و هشداردهنده به دينداران و عالمان دينى
و اتل عليهم نبأ الذى ءاتينه ءايتنا
«نبأ» به خبرى گفته مى شود كه داراى فايده اى بزرگ باشد. (مفردات راغب). گويا هدف از نقل آن هشدار به دينداران و عالمان دينى است. يعنى كسانى كه از آيات الهى بهره مند هستند.
7 ـ انسان ها ، حتى عالمان هدايت يافته ، در خطر پيروى از شيطان و گام نهادن در مسير گمراهى هستند .
فانسلخ منها فأتبعه الشيطن فكان من الغاوين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 175 - 3،7
3 ـ داستان بلعم باعورا ، داستانى پرفايده و هشداردهنده به دينداران و عالمان دينى
و اتل عليهم نبأ الذى ءاتينه ءايتنا
«نبأ» به خبرى گفته مى شود كه داراى فايده اى بزرگ باشد. (مفردات راغب). گويا هدف از نقل آن هشدار به دينداران و عالمان دينى است. يعنى كسانى كه از آيات الهى بهره مند هستند.
7 ـ انسان ها ، حتى عالمان هدايت يافته ، در خطر پيروى از شيطان و گام نهادن در مسير گمراهى هستند .
فانسلخ منها فأتبعه الشيطن فكان من الغاوين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 12
12 - معتقدان به مكاتب الهى ، حتى عالمان دينى و دانايان به كتاب هاى آسمانى ، در خطر انحراف و حق پوشى هستند .
نبذ فريق من الذين أوتوا الكتب كتب اللّه وراء ظهورهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 146 - 11
11 - عالمان اديان ، در خطر آلوده شدن به گناه كتمان حقايق هستند .
و إن فريقاً منهم ليكتمون الحق و هم يعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 8،9
8 - عالمان دينى ، در خطر آلوده شدن به گناه كتمان حقايق كتاب هاى آسمانى و احكام الهى هستند .
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب
9 - دنياگرايى خطرى بزرگ براى عالمان دينى و آگاهان به كتب آسمانى
إن الذين يكتمون ما أنزل اللّه من الكتب و يشترون به ثمناً قليلا . .. لهم عذاب الي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 14 - 6
6ـ هلاكت تكذيب كنندگان انبيا در گذشته تاريخ ، هشدارى به تكذيب گران پيامبر (صلی الله علیه و آله) و دين الهى
كذّبت قبلهم . .. كلّ كذّب الرسل فحقّ وعيد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 15 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 19 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 24 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 28 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 34 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 37 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 40 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 45 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 47 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 49 - 1
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و عذاب اخروى
ويل يومئذ للمكذّبين
«ويل»، در اصل به معناى عذاب و هلاكت است (لسان العرب) و در مقام تهديد و وعيد به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 42 - 2
2ـ خداوند ، مكر هاى پيشينيان عليه پيامبران و برنامه هاى الهى را بى اثر ساخت و توطئه گران را به هلاكت رسانيد .
أولم يروا أنَّا نأتى الأرض . .. و قد مكر الذين من قبلهم فلله المكر جميعًا
نمى توان جمله «لله المكر جميعاً» را متفرع بر «قدمكرالذين . ..» دانست ; زيرا بر مكر كردن كافران اين نتيجه مترتب نمى شود كه مكرها از آنِ خداست. بنابراين «فاء» در «فلله ...» فصيحه است و دلالت بر جمله اى مقدّر دارد. كلام با تقدير آن چنين است: «قد مكر الذين من قبلهم فأبطله الله فلله المكر جميعاً». جمله «أولم يروا ...» قرينه بر اين نكته است كه خداوند با هلاك سازى آنان مكرشان را باطل ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 37 - 6،7
6- نابودى كافرانِ دين ستيز و پيروزى مسلمانان ، قانونمند و داراى وقتِ مناسب است .
خلق الإنسـن من عجل سأُوريكم ءايـتى فلاتستعجلون
برداشت ياد شده از ارتباط ميان اين آيه و آيه قبل استفاده شده است; بدين ترتيب كه مؤمنان با مشاهده برخورد گستاخانه مشركان با پيامبر(صلی الله علیه و آله)، بى صبرانه منتظر تحقق وعده الهى، مبنى بر هلاكت دشمنان و پيروزى مسلمانان بودند. و خداوند آنان را به صبر و شتاب نكردن فراخوانده است. گفتنى است برداشت فوق بر اساس اين است كه مخاطبان جمله «سأوريكم... فلاتستعجلون» مسلمانان باشند.
7- هلاكت و شكست كافران و دين ستيزان و پيروزى مؤمنان ، از آيات الهى است .
سأُوريكم ءايـتى
برداشت ياد شده به خاطر اين است كه از هلاكت كافران و پيروزى مسلمانان به «آيات» تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 38 - 14
14- ملت هاى روى گردان از قوانين الهى ، محكوم به زوال *
و إن تتولّوا يستبدل قومًا غيركم
بنابر اين كه متعلق «تتولّوا»، مطلق قوانين شرع باشد و تعبير «يستبدل» نظر به زوال و اضمحلال داشته باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 16 - 1
1 - هلاكت و نابودى گروه هاى بسيارى از تكذيب كنندگان دين در گذشته
ألم نهلك الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 17 - 1،2
1 - تهديد شدن تكذيب گران دين ، از سوى خداوند به هلاكت و نابودى
ثمّ نتبعهم الأخرين
2 - تكذيب گران دين ، در معرض هلاكت و نابودى
ثمّ نتبعهم الأخرين
از اين كه خداوند، پيشينيان را نابود كرده و پسينيان را به هلاكت تهديد نموده است، استفاده مى شود كه تكذيب گران، هميشه در معرض چنين برخوردى از سوى خداوند مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 3 - 11
11 ـ هماهنگى و همگونى كتاب هاى آسمانى
مصدقاً لما بين يديه و انزل التورية و الانجيل
بنابر اينكه مصدق بودن، به معناى تصديق محتواى ديگر كتابهاى آسمانى باشد كه طبعاً دلالت بر هماهنگى و همگونى آنها دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 4 - 4
4 - اديان الهى منزه از تضاد و ناسازگارى با يكديگر
و الذين يؤمنون بما انزل إليك و ما انزل من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 62 - 5،7
5 - ايمان به خدا و قيامت و تصديق رسالت پيامبران ، از اصول مشترك اديان آسمانى است .
إن الذين ءامنوا و الذين هادوا . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر
ايمان به خدا و قيامت از «من آمن . ..» به دست مى آيد و ايمان به رسولان الهى از عنوانهاى مذكور در آيه (مسلمانان، يهوديان و ...) معلوم مى شود; زيرا اين ملتها همه معتقد به رسالت انبيا هستند.
7 - انجام اعمال صالح ، خواسته تمامى اديان الهى است .
إن الذين ءامنوا و الذين هادوا . .. و عمل صلحاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 177 - 8
8 - پيوستگى نظام نبوت و اشتراك اديان الهى در مسائل اساسى
و لكن البر من ءامن باللّه . .. و النبيين و ءاتى المال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 183 - 5
5 - تشابه احكام و مقررات اديان الهى با يكديگر
كتب عليكم الصيام كما كتب على الذين من قبلكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 213 - 19
19 ـ كليه انبيا ، مُروّج حق و داراى برنامه و هدفى واحد
فبعث اللّه النبيّن مبشرين و منذرين و انزل معهم الكتاب بالحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 64 - 1
1 ـ نفى پرستش غير خدا ، نفى شرك و عدم پذيرش حاكميت غير خداوند ، وجه اشتراك اديان الهى
يا اهل الكتاب تعالوا الى كلمة سواء بيننا و بينكم الا نعبد الاّ اللّه و لا نشرك ب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 81 - 5
5 ـ همه انبيا ، داراى مسير و هدفى واحد
و اذ اخذ اللّه ميثاق النّبيّن . .. لتؤمننّ به و لتنصرنّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 84 - 12،13
12 ـ دعوت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) از پيروان اديان الهى به وحدت عقيدتى و فرق نگذاشتن ميان انبياى الهى در جهت ايمان به آنان
لا نفرّق بين احد منهم
13 ـ هماهنگى اديان الهى و انبيا ، در جهت گيرى هاى اعتقادى و رفتارى
امنا باللّه و ما اُنزل . .. لا نفرّق بين احد منهم و نحن له مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 113 - 11
11 ـ اطاعت خداوند ، تلاوت آيات الهى و سجده به درگاه او ، از اصول رفتارى مشترك بين اديان الهى
من اهل الكتب امة قائمة يتلون . .. و هم يسجدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 114 - 5
5 ـ ايمان به خدا و روز واپسين ، امر به معروف و نهى از منكر ، از اصول مشترك اعتقادى و عملى اديان الهى
من اهل الكتب . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر و يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 26 - 5
5 ـ تشابه احكام اسلام با مقررات اديان گذشته *
و يهديكم سنن الّذين من قبلكم
چون خداوند با بيان احكام اسلام، سنّت صحيح گذشتگان را مى شناساند، معلوم مى شود آن سنتها همانند احكام اسلام بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 60 - 7
7 ـ لزوم كفر به طاغوت و موضعگيرى در مقابل آن ، فرمان مشترك همه اديان الهى
يزعمون انّهم امنوا بما انزل اليك و ما انزل من قبلك يريدون ان يتحاكموا الى الطّاغ
چون خداوند مراجعه به طاغوت را با ايمان به كتب آسمانى گذشته ناسازگار دانسته، معلوم مى شود كه در آن كتابها نيز چنين كردارى محكوم و ناپسند شمرده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 131 - 9
9 ـ بيان اشتراك تكاليف بين امت هاى گذشته و مسلمانان ، از روش هاى قرآن براى تسهيل عمل به آن تكاليف
و لقد وصينا الذين اوتوا الكتب من قبلكم و اياكم ان اتقوا اللّه
به نظر مى رسد خداوند به منظور تسهيل رعايت تقوا، مسلمانان را متوجه اين حقيقت كرده كه لزوم رعايت تقوا، تكليف همگانى است كه امتهاى پيشين نيز مكلف به آن بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 1
1 ـ پيامبران و اديان الهى ، مجموعه اى به هم پيوسته
و الذين ءامنوا باللّه و رسله و لم يفرقوا بين أحد منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 7
7 ـ كتاب هاى آسمانى و اديان الهى ، همسو و هماهنگ با يكديگر
و ءاتينه الانجيل . .. و انزلنا إليك الكتب بالحق مصدقاً لما بين يديه من الكتب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 67 - 2
2 ـ حرمت گرفتن اسير پيش از غلبه بر دشمن ، سنت تمام انبياى الهى و حكمى لازم الاجرا درتمام اديان آسمانى
ما كان لنبى أن يكون له أسرى حتى يثخن فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 20
20 ـ هماهنگى اديان الهى و كتاب هاى آسمانى در بيان اصول عقيدتى و ارزشى
إن اللّه اشترى من المؤمنين أنفسهم و أمولهم . .. وعداً عليه حقاً فى التورية و الإ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 114 - 12
12 ـ ممنوعيت استغفار براى مشركان و لزوم برائت از آنان ، حكمى مشترك در اديان آسمانى
ما كان للنبى . .. أن يستغفروا للمشركين ... و ما كان استغفار أبرهيم ... أنه عدو ل
از اينكه خداوند، به موضوع استغفار حضرت ابراهيم (ع) براى آزر، به عنوان تنها موردى كه مى تواند در ذهن مسلمانان ايجاد ترديد كند پرداخت و از راز آن پرده برداشت نشان مى دهد كه مسأله ممنوعيت استغفار براى اهل شرك، مشترك همه اديان الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 19 - 3
3 ـ توحيد و يكتاپرستى ، دين مشترك جوامع بشرى نخستين
و ما كان الناس إلا أمة وحدة فاختلفوا
«امت» به هر جمعيتى كه امر واحدى آنان را گرد هم آورده باشد گفته مى شود. مراد از آن امر واحد ـ كه جوامع بشرى نخستين را گرد هم آورد و از ايشان يك امت تشكيل داد ـ به قرينه آيه قبل، توحيد و يكتاپرستى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 80 - 4
4- انبياى الهى و دين هاى آسمانى ، داراى مشتركات و همبستگى جداناپذير و تكذيب هر يك به منزله تكذيب همه آنهاست .
و لقد كذّب أصحـب الحجر المرسلين
برداشت فوق مبتنى بر اين نكته است كه براى اصحاب حجر تنها يك پيامبر مبعوث شده باشد; چنان كه در قرآن هم تنها از حضرت صالح(ع) ياد شده است. و جمع آمدن «المرسلين» مى تواند گوياى اين حقيقت باشد كه: ميان اديان و پيامبران الهى مشتركات و همبستگى وجود دارد و تكذيب هر يك از آنها، به منزله تكذيب همه آنهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 51 - 4
4- دعوت به توحيد و نفى شرك ، روح اديان الهى
و قال الله لاتتخذوا إلـهين اثنين إنما هو إلـه وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 118 - 6
6- يكسانى محرمات اصلى خوردنى ها ، در همه شريعت هاى آسمانى
و على الذين هادوا حرّمنا . .. و ما ظلمنـهم و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون
چنان كه از ارتباط اين آيه با آيه قبل استفاده مى شود، آيه شريفه در مقام پاسخ به سؤالى مقدر است كه چرا يهوديان به تكاليف فزون تر مكلف شده اند; ولى در مقام بيان نگفته است كه هر شريعتى تكليف خاص به خود را دارد; بلكه يكسانى تكاليف را پذيرفته و بر اساس آن، عملكرد ظالمانه خود يهود را دليل حرام شدن برخى از حلالها شمرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 123 - 4
4- اسلام ، آيينى ابراهيمى و مطابق و هماهنگ با معارف و تعاليم حضرت ابراهيم ( ع ) است .
اتّبع ملّة إبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 38 - 5
5- اعمال زشت و ناپسند ، در همه اديان آسمانى ناپسند است .
كلّ ذلك كان سيّئه عند ربّك مكروهًا
«كان» فعل ماضى است و بر كراهت و نهى ديرينه الهى، از محرمات در اديان پيشين دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 60 - 7،8
7- لزوم توبه از گناه و داشتن صداقت در ايمان ، از تعاليم مشترك اديان آسمانى
فخلف من بعدهم . .. إلاّ من تاب و ءامن
8- لزوم انجام اعمال صالح ، از دستورات تمامى اديان الهى
فخلف من بعدهم . .. إلاّ من ... عمل صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 19 - 4
4 - نياز انسان به پروردگار ، باور مشترك همه اديان توحيدى و مكاتب شرك
هذان خصمان اختصموا فى ربّهم
از اين آيه شريفه، استفاده مى شود كه آنچه مورد اختلاف واقع شده، مصداق «پروردگار» است و اما اصل نياز انسان به پروردگار، باورى پذيرفته شده در ميان تمامى مكاتب و اديان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 34 - 1
1 - تكليف قربانى ، از احكام مشترك تمامى اديان آسمانى
و لكلّ أُمّة جعلنا منسكًا
«مَنسك» مشتق از مصدر «نُسك» است. «نُسك»; يعنى، اظهار كردن طاعت و انقياد خود به خدا، به وسيله قربانى كردن دام. بنابراين «منسك» در آيه ياد شده، مى تواند مصدر ميمى باشد; يعنى، ما براى هر امتى از امت هاى پيشين، عبادتى قرار داديم كه با قربانى كردن دام هاى خود به ما تقرب جويند. هم چنين مى تواند اسم مكان باشد; يعنى، براى هر امتى محلى براى قربانى كردن قرار داديم و نيز مى تواند اسم زمان باشد; يعنى، براى هر امتى، زمانى براى انجام مراسم قربانى مشخص ساختيم برداشت فوق، بر پايه احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 40 - 15،21
15 - دفاع ، حقى مشروع در تمامى شريعت هاى آسمانى
و لولا دفع اللّه . .. لهدّمت ... و مسـجد
21 - ذكر و ياد خدا ، روح اديان الهى و فريضه مشترك ميان همه آنها است .
صومع . .. مسـجد يذكر فيها اسم اللّه كثيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 67 - 1
1 - قربانى كردن ، از مراسم عبادى در همه اديان و شرايعت هاى الهى
لكلّ أُمّة جعلنا منسكًا هم ناسكوه
«منسك» مصدر ميمى و مرداف با «نُسْك» است. «نُسك» به عمل ذبح كردن حيوان با قصد تقرب به خدا، گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 78 - 9
9 - وحدت و يگانگى شريعت اسلام و شريعت ابراهيم ( ع )
و ما جعل عليكم فى الدين من حرج ملّة أبيكم إبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 51 - 4
4 - اهميت دادن به تغذيه سالم و بهره گيرى از نعمت هاى الهى ، وجه مشترك همه اديان آسمانى
يـأيّها الرسل كلوا من الطّيّبـت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 78 - 9
9 - وحدت و يگانگى شريعت اسلام و شريعت ابراهيم ( ع )
و ما جعل عليكم فى الدين من حرج ملّة أبيكم إبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 1
1 - هماهنگى آيين اسلام با دين نوح ، ابراهيم ، موسى و عيسى ( ع )
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و ما وصّينا به إبرهيم و موسى و عيسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 13 - 1
1 - هماهنگى آيين اسلام با دين نوح ، ابراهيم ، موسى و عيسى ( ع )
شرع لكم من الدين ما وصّى به نوحًا . .. و ما وصّينا به إبرهيم و موسى و عيسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 23
23- روح ديانت و معنويت ، سازگار با كار و تلاش براى دستيابى به زندگى بهتر و برتر
يبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا
«فضلاً» اشاره به امكانات مادى و «رضواناً» ناظر به امور معنوى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 20 - 5
5 - دين از سياست و اجتماع جدا نيست ; بلكه كاملاً با آن سازگار و هماهنگ است .
و شددنا ملكه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 26 - 8
8 - جدا نبودن دين از سياست ، معيشت و تدبير امور جامعه
يـداود إنّا جعلنـك خليفة فى الأرض فاحكم بين الناس بالحقّ
انتخاب داوود(ع) از سوى خداوند براى تدبير كليه امور جامعه بشرى و مأموريت او براى داورى ميان مردم در كليه نزاع ها و اختلاف ها، بيانگر حقيقت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 18 - 14
14 - برنامه هاى دين الهى ، نشأت يافته از مبدأ علم و نه تمايلات بى اساس
جعلنـك على شريعة . .. و لاتتّبع أهواء الذين لايعلمون
از مقابله ميان «جعلناك على شريعة» و «أهواء الذين لايعلمون»، استفاده مى شود كه شريعت الهى، هم عالمانه است و هم مبرّا از هوا و هوس.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 14 - 27
27 ـ هماهنگى عقل و شرع در حكم به لزوم پذيرش ولايت خداوند
قل أغير اللّه أتخذ وليا . .. قل إنى أمرت أن أكون أول من أسلم
جمله «إنى أمرت . .. » حكايت از صدور فرمانى تشريعى بر ضرورت تسليم در برابر خداوند است. جمله استفهام انكارى «أغير اللّه أتخذ ... » نيز اشاره به حكم عقل در اين مورد دارد، بنابراين عقل و شرع يكسان بر ضرورت پذيرش ولايت خداوند حكم مى رانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 27،28
27 ـ توصيه هاى خداوند (پرهيز از شرك و . ..) حقايقى است كه آدمى بايد در آنها دقت كند و ضرورت پرهيز از آنها را با عقل خويش دريابد.
ذلكم وصيكم به لعلكم تعقلون
مفعول «تعقلون» ضرورت پرهيز از محرمات ياد شده است. مراد از «توصيه» مى تواند به قرينه «تعقلون» سفارش به تأمل و دقت در احكام مذكور باشد. بنابراين جمله «ذلكم وصاكم به ...» يعنى خداوند سفارش كرده كه در محرمات بيان شده دقت كنيد; باشد كه ضرورت پرهيز از آنها را با عقل خويش دريابيد.
28 ـ تعاليم پنجگانه (اجتناب از شرك، احسان به والدين و . ..) تعاليمى مطابق با عقل
ذلكم وصيكم به لعلكم تعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 170 - 15
15 - هماهنگى و همسويى عقل و دين
اتبعوا ما أنزل اللّه . .. أو لو كان ءاباؤهم لايعقلون شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 52 - 12
12- معارف و آموزه هاى قرآن مطابق و هماهنگ با خرد ناب است .
هـذا بلـغ للناس . .. و ليذّكّر أولواالألبـب
از اينكه خداوند هدف از نزول قرآن را پندپذيرى صاحبان خرد قرار داد، معلوم مى شود كه قرآن با موازين عقلى مطابق و هماهنگ است و اگر غير از اين بود، خردورزان از آن پند نمى گرفتند; بلكه نتيجه معكوس در برمى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 25 - 1
1 - دشمنان دين حق ، گرفتار هم نشينانى اغواگراند .
و قيّضنا لهم قرناء فزيّنوا لهم
«تقييض» (مصدر «قيّضنا») به معناى مقدر ساختن است كه در اين جا به مفهوم گرفتارساختن مى باشد. «قرناء» (جمع «قرين») نيز به معناى هم نشينان و هم دمان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 68 - 13
13 ـ شيطان در صدد است حكم حرمت حضور در مجلس ياوه گويان مغالطه گر درباره دين فراموش شود.
و إما ينسينك الشيطن
نون «ينسينك» زايده در «اما»، كه براى تأكيد مى باشد، بيانگر اين است كه شيطان در صدد به فراموشى كشاندن انسان در اين گونه موارد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 50 - 7
7 - دشمنان دين خدا و كتاب هاى آسمانى ، عناصرى هواپرست و ظالم
و من أضلّ ممّن اتّبع هويه . .. إنّ اللّه لايهدى القوم الظـلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 17 - 5
5 - بى تقوايى و هواپرستى ، بزرگ ترين مشكل تكذيب كنندگان دين در قيامت
فويل يومئذ للمكذّبين . .. هـذه النار الّتى كنتم بها تكذّبون ... إنّ المتّقين فى
در اين آيات، «متّقين» جبهه مقابل «مكذّبين» قرار گرفته است. از اين تقابل مطلب استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 26
26 ـ روز نصب حضرت على ( ع ) به امامت و رهبرى ، روز يأس دشمنان دين از شكست اسلام
اليوم يئس الذين كفروا . .. اليوم اكملت لكم دينكم
سياق و لحن آيه حكايت از آن دارد كه بين اين دو فراز از آيه (يعنى «اليوم يئس» و «اليوم اكملت»)، ارتباط كامل وجود دارد و مى رساند كه يأس دشمنان، ريشه در اكمال و اتمام دين دارد و اين كمال و تماميت ـ با توجه به شأن نزول ـ با نصب حضرت على(ع) تحقق پذيرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 5
5ـ اسحاق و يعقوب ( ع ) ، پيامبرانى پيرو شريعت پدرشان ابراهيم ( ع )
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 2،4،7
2ـ يوسف ( ع ) در زندان مصر ، پيروى خويش از آيين ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) را فاش ساخت .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
4ـ يوسف ( ع ) ، پيرو شريعت پدرانش ، ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) بود و برانگيخته به شريعتى جديد نبود .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
7ـ پيروى يوسف ( ع ) از آيين ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) ، موجب عنايت خدا به وى و آموزش علم غيب و دانش تعبير رؤيا به او شد .
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت . .. واتبعت ملّة ءاباءِى
جمله «اتبعت . ..» عطف بر «تركت» در آيه قبل است. بنابراين دلالت مى كند كه: پيروى از آيين ابراهيم نيز در بهره مند شدن يوسف(ع) از علوم الهى ، نقش داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 4،7
4ـ يوسف ( ع ) ، پيرو شريعت پدرانش ، ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) بود و برانگيخته به شريعتى جديد نبود .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
7ـ پيروى يوسف ( ع ) از آيين ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) ، موجب عنايت خدا به وى و آموزش علم غيب و دانش تعبير رؤيا به او شد .
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت . .. واتبعت ملّة ءاباءِى
جمله «اتبعت . ..» عطف بر «تركت» در آيه قبل است. بنابراين دلالت مى كند كه: پيروى از آيين ابراهيم نيز در بهره مند شدن يوسف(ع) از علوم الهى ، نقش داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 37 - 13،14
13ـ يوسف ( ع ) در زندان مصر ، پيروى نكردن خويش از آيين و شريعت مصريان كافر به خدا و ناباور به قيامت را ، ابراز داشت .
إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون بالله و هم بالأخرة هم كـفرون
14ـ پيروى نكردن يوسف ( ع ) از آيين مصريان و ايمانش به خدا و آخرت ، موجب دستيابى او به علم غيب و دانش تعبير رؤيا شد .
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت ملّة قوم لايؤمنون
جمله «إنى تركت . ..» تعليل براى «علمنى ربى» مى باشد ; يعنى ، خداوند به خاطر اينكه من آيين كافران را وانهادم و پيروى نكردم ، چنين علمى را به من آموخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 38 - 4،7
4ـ يوسف ( ع ) ، پيرو شريعت پدرانش ، ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) بود و برانگيخته به شريعتى جديد نبود .
واتبعت ملّة ءاباءِى إبرهيم و إسحـق و يعقوب
7ـ پيروى يوسف ( ع ) از آيين ابراهيم ، اسحاق و يعقوب ( ع ) ، موجب عنايت خدا به وى و آموزش علم غيب و دانش تعبير رؤيا به او شد .
ذلكما مما علمنى ربى إنى تركت . .. واتبعت ملّة ءاباءِى
جمله «اتبعت . ..» عطف بر «تركت» در آيه قبل است. بنابراين دلالت مى كند كه: پيروى از آيين ابراهيم نيز در بهره مند شدن يوسف(ع) از علوم الهى ، نقش داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 1
1 - يهوديان آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين يهوديت و ايشان را يهودى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً
جمله «أم تقولون . ..» داراى لفّ اجمالى است و حاكى از دوقضيه مى باشد: الف) اى يهوديان! آيا مى پنداريد كه ابراهيم و ...، يهودى بودند؟ ب) اى نصارا! آيا شما مى پنداريد كه ابراهيم و ...، نصرانى بودند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 1
1 - يهوديان آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين يهوديت و ايشان را يهودى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً
جمله «أم تقولون . ..» داراى لفّ اجمالى است و حاكى از دوقضيه مى باشد: الف) اى يهوديان! آيا مى پنداريد كه ابراهيم و ...، يهودى بودند؟ ب) اى نصارا! آيا شما مى پنداريد كه ابراهيم و ...، نصرانى بودند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 1
1 - يهوديان آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين يهوديت و ايشان را يهودى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً
جمله «أم تقولون . ..» داراى لفّ اجمالى است و حاكى از دوقضيه مى باشد: الف) اى يهوديان! آيا مى پنداريد كه ابراهيم و ...، يهودى بودند؟ ب) اى نصارا! آيا شما مى پنداريد كه ابراهيم و ...، نصرانى بودند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 1
1 - يهوديان آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين يهوديت و ايشان را يهودى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً
جمله «أم تقولون . ..» داراى لفّ اجمالى است و حاكى از دوقضيه مى باشد: الف) اى يهوديان! آيا مى پنداريد كه ابراهيم و ...، يهودى بودند؟ ب) اى نصارا! آيا شما مى پنداريد كه ابراهيم و ...، نصرانى بودند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 140 - 1
1 - يهوديان آيين ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، يعقوب و نوادگانش را آيين يهوديت و ايشان را يهودى مى دانستند .
أم تقولون إن إبراهيم و إسمعيل . .. كانوا هوداً
جمله «أم تقولون . ..» داراى لفّ اجمالى است و حاكى از دوقضيه مى باشد: الف) اى يهوديان! آيا مى پنداريد كه ابراهيم و ...، يهودى بودند؟ ب) اى نصارا! آيا شما مى پنداريد كه ابراهيم و ...، نصرانى بودند؟
{ديانت و عينيّت}
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 208 - 6
6 ـ دين اسلام ، جامع همه معارف و دستورات مورد نياز بشر
ادخلوا فى السلم كافة
در صورتى كه «كافّة»، حال از «السلم» باشد ; يعنى تسليم همه جانبه اسلام بودن ; و اين مستلزم آن است كه اسلام به تمام نيازها، پاسخگو باشد.
{دين سازان}
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 5،6،8،9
5 - گروهى از عالمان يهود ، افكار تحرير يافته خويش را حقايقى ( معارف ، احكام و . . . ) از جانب خدا قلمداد نموده ، به مردم ارائه مى كردند .
فويل للذين يكتبون الكتب بأيديهم ثم يقولون هذا من عند اللّه
«بأيديهم» (با دستهاى خود)، تأكيد بر اين است كه عالمان يهود آنچه را به عنوان كتاب الهى مى نوشتند، ساخته و پرداخته خود آنان بود، همانند جمله هاى «يقولون بأفواههم» و «نظرته بعينى . ..» و ... .
6 - دستيابى به متاع هاى دنيوى ( مال ، رياست ، وجاهت و . . . ) هدف عالمان يهود از ارائه خود ساخته ها به عنوان كتاب آسمانى
ليشتروا به ثمناً قليلا
8 - گروهى از عالمان يهود ، مردمانى بدعتگذار و دين ساز بودند .
فويل للذين يكتبون الكتب بأيديهم
9 - عالمان بدعتگذار و دين ساز يهود ، به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
فويل للذين يكتبون الكتب . .. فويل لهم مما كتبت أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 48 - 4
4 ـ دين سازان و مروجان آيين هاى منسوخ ، در حقيقت خود را در رتبه خدا و شريك او قرار داده اند .
يا ايها الذين اوتوا الكتب امنوا بما نزّلنا . .. انّ اللّه لا يغفر ان يشرك به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 38 - 17
17 ـ گناه پيروى از مكاتب انحرافى و تأييد رهبران آن، همطراز با گناه مكتب سازان و سران آن مكاتب
ربنا هؤلاء أضلونا . .. قال لكل ضعف
دين سازى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 1
1 - تحرير و نوشتن افكار و انديشه ها به عنوان كتاب الهى و قوانين دينى ، جرم و گناهى بزرگ ، و در پى دارنده عذاب الهى است .
فويل للذين يكتبون . .. فويل لهم ممّا كتبت أيديهم
كلمه «ويل» كلمه اى است كه انسان به هنگام گرفتار شدن به عذاب، آن رابر زبان جارى مى كند. بنابراين مراد از «فويل للذين ...» گرفتار شدن بدعتگذاران به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 3
3 - ارائه و نشر افكار خود به عنوان كتاب آسمانى ، داراى حرمتى شديدتر نسبت به تحرير و نوشتن آن
ثم يقولون هذا من عند اللّه
جمله «فويل للذين . ..» بيانگر حرمت نوشتن بافته هاى خويش به عنوان كتاب آسمانى است و جمله «يقولون ...» بيانگر حرمت نشر و ارائه آنهاست. از آن جا كه جمله دوم با حرف «ثم» آمده و «ثم» در اين جا براى تراخى رتبه اى است نه زمانى، دلالت مى كند كه: حرمت نشر و ارائه، از حرمت اصل كتابت شديدتر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 1،25
1 ـ برخى مردم بازى و سرگرميهاى دنيا را به عنوان دين خود برگزيده اند.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
25 ـ كسانى كه بازى و سرگرمى دنيا را دين خود قرار داده اند، كافرند.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا . .. بما كانوا يكفرون
بنابراين كه «اتخذوا دينهم لعبا»، به معناى «اتخذوا اللعب دينا» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 5،6،8،9
5 - گروهى از عالمان يهود ، افكار تحرير يافته خويش را حقايقى ( معارف ، احكام و . . . ) از جانب خدا قلمداد نموده ، به مردم ارائه مى كردند .
فويل للذين يكتبون الكتب بأيديهم ثم يقولون هذا من عند اللّه
«بأيديهم» (با دستهاى خود)، تأكيد بر اين است كه عالمان يهود آنچه را به عنوان كتاب الهى مى نوشتند، ساخته و پرداخته خود آنان بود، همانند جمله هاى «يقولون بأفواههم» و «نظرته بعينى . ..» و ... .
6 - دستيابى به متاع هاى دنيوى ( مال ، رياست ، وجاهت و . . . ) هدف عالمان يهود از ارائه خود ساخته ها به عنوان كتاب آسمانى
ليشتروا به ثمناً قليلا
8 - گروهى از عالمان يهود ، مردمانى بدعتگذار و دين ساز بودند .
فويل للذين يكتبون الكتب بأيديهم
9 - عالمان بدعتگذار و دين ساز يهود ، به عذاب الهى گرفتار خواهند شد .
فويل للذين يكتبون الكتب . .. فويل لهم مما كتبت أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 1
1 ـ برخى مردم بازى و سرگرميهاى دنيا را به عنوان دين خود برگزيده اند.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 11،12
11 - درآمد هاى به دست آمده از راه دين سازى و بدعتگذارى ، حرام و موجب عذاب الهى خواهد شد .
و ويل لهم مما يكسبون
مراد از «ما»ى موصوله در «مما يكسبون» مى تواند درآمدهايى باشد كه عبارت «ليشتروا به ثمناً قليلا» آن را بيان داشت و نيز مى تواند منظور از آن مطلق اعمال و رفتار ناپسند باشد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است.
12 - هر درآمدى كه از طريق بدعتگذارى و دين سازى به دست آيد - هر چند فراوان باشد - ناچيز و بى ارزش است .
ليشتروا به ثمناً قليلا
ظاهر اين است كه «قليلا» صفت توضيحى براى «ثمناً» باشد. بنابراين «ثمناً قليلا» به اين معناست كه: هر ثمنى در قبال دين سازى گرفته شود، ناچيز است هر چند به ظاهر فراوان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 79 - 2
2 - ارائه و نشر افكار و انديشه ها به عنوان كتاب آسمانى و فرمان هاى الهى ، حرام و گناهى بزرگ و در پى دارنده عذاب الهى است .
فويل للذين . .. ثم يقولون هذا من عند اللّه
دين ستيزان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 12 - 4
4 - توجه به سختى فرجام دين ستيزان ، بازدارنده انسان از فرو رفتن در پوچى هاى زندگى دنيوى
فويل . .. للمكذّبين . الذين هم فى خوض يلعبون
تذكر خداوند به دين ستيزان (الذين هم فى خوض)، در حقيقت هشدارى به گرفتاران در پوچى دنيا است تا به فرجام آن بينديشند و از پوچى به درآيند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 3 - 7
7 - صحنه هاى هول انگيز قيامت و مجازات دين ستيزان ، امرى حتمى و تخلف ناپذير
اقتربت الساعة . .. و كذّبوا ... و كلّ أمر مستقرّ
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «و كلّ أمر مستقرّ» در ارتباط با «اقتربت الساعة» باشد و نظر به تكذيب گران پيامبر(صلی الله علیه و آله) داشته باشد كه قيامت نزديك شده و تهديدهاى الهى در مورد آنان محقق خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 2
2 - تكذيب گران دين ستيز ، به آتش برافروخته در قيامت گرفتار خواهند بود .
و جحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 1
1 - تكذيب گران دين ستيز ، گرفتار قيد و بند هاى گران در عرصه قيامت
إنّ لدينا أنكالاً
«نِكْل» (مفرد «أنكال») به معناى «قيد شديد» است (قاموس المحيط).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 37 - 7
7- هلاكت و شكست كافران و دين ستيزان و پيروزى مؤمنان ، از آيات الهى است .
سأُوريكم ءايـتى
برداشت ياد شده به خاطر اين است كه از هلاكت كافران و پيروزى مسلمانان به «آيات» تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 2
2 - تكذيب گرانِ دين ستيز در قيامت ، گرفتار عذابى دردآور
و المكذّبين . .. و عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 4
4- كافرانى كه تا آخرين لحظه زندگى در حال عناد و ستيز با دين باشند ، محكوم به عذاب ابدى خواهند بود .
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم
لازمه قطعى «لن يغفر اللّه» باقى ماندن هميشگى در عذاب الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 80 - 6
6 - رفتار پنهان و آشكار دين ستيزان ، تحت نظارت مستقيم خداوند و نيز در نظرگاه كاتبان و مأموران الهى
أم يحسبون أنّا لانسمع سرّهم و نجويهم بلى و رسلنا لديهم يكتبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 1
1 - تكذيب گران دين ستيز ، گرفتار قيد و بند هاى گران در عرصه قيامت
إنّ لدينا أنكالاً
«نِكْل» (مفرد «أنكال») به معناى «قيد شديد» است (قاموس المحيط).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 1
1 - تكذيب گران دين ستيز در قيامت ، با غذاى گلوگير كيفر مى شوند .
و المكذّبين . .. و طعامًا ذا غصّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 12 - 2
2 - تكذيب گران دين ستيز ، به آتش برافروخته در قيامت گرفتار خواهند بود .
و جحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 19 - 4
4 - جواز نفرين و دعا ، عليه كافران حق ناپذير و دين ستيز
فقتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 4
4 - جواز نفرين و دعا ، عليه كافران حق ناپذير و دين ستيز
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 13 - 3
3 - مرفهان تكذيب گر و دين ستيز ، از هرگونه آسايش و راحتى يا لذت و كام جويى در قيامت ، محروم خواهند بود .
و ذرنى و المكذّبين أُولى النعمة . .. و طعامًا ذا غصّة و عذابًا أليمًا
تأكيد خداوند بر گلوگير و دردآور بودن كيفر صاحبان ثروت و رفاه، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 11 - 6
6 - توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در آغاز رسالت ، مبنى بر دادن مهلتى اندك به تكذيب گران و بدگويان دين ستيز
و اصبر على ما يقولون . .. و ذرنى و المكذّبين ... و مهّلهم قليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 38 - 2
2- برپايى قيامت و كيفر كافران دين ستيز ، وعده الهى است .
و يقولون متى هـذا الوعد
برداشت يادشده براين اساس است كه «ال» در «الوعد» عهد حضورى بوده و مقصود از آن، برپايى قيامت و عذاب كافران باشد كه همواره تمامى پيامبران به امت خويش وعده مى دادند و اين وعده در خاطر امت ها وجود داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 66 - 4
4 - ستم پيشگان و دين ستيزان ، غفلت زدگان از ياد قيامت اند .
فويل للذين ظلموا . .. هل ينظرون إلاّ الساعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 8
8- هشدار خداوند به كافران دين ستيز ، نسبت به از دست دادن فرصت توبه
إنّ الذين كفروا و صدّوا عن سبيل اللّه ثمّ ماتوا و هم كفّار فلن يغفر اللّه لهم
لحن آيه شريفه از يك سو تهديد و از سوى ديگر دربردارنده هشدار به كافران است كه كار خويش را به جايى نرسانند كه راه توبه بر رويشان بسته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 37 - 6،7
6- نابودى كافرانِ دين ستيز و پيروزى مسلمانان ، قانونمند و داراى وقتِ مناسب است .
خلق الإنسـن من عجل سأُوريكم ءايـتى فلاتستعجلون
برداشت ياد شده از ارتباط ميان اين آيه و آيه قبل استفاده شده است; بدين ترتيب كه مؤمنان با مشاهده برخورد گستاخانه مشركان با پيامبر(صلی الله علیه و آله)، بى صبرانه منتظر تحقق وعده الهى، مبنى بر هلاكت دشمنان و پيروزى مسلمانان بودند. و خداوند آنان را به صبر و شتاب نكردن فراخوانده است. گفتنى است برداشت فوق بر اساس اين است كه مخاطبان جمله «سأوريكم... فلاتستعجلون» مسلمانان باشند.
7- هلاكت و شكست كافران و دين ستيزان و پيروزى مؤمنان ، از آيات الهى است .
سأُوريكم ءايـتى
برداشت ياد شده به خاطر اين است كه از هلاكت كافران و پيروزى مسلمانان به «آيات» تعبير شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 2
2 - كافران حق ناپذيز و انديشه گر عليه دين ، مستحق شديدترين عقوبت و نابودى اند .
ثمّ قتل كيف قدّر
دين ستيزى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 14
14 - ترويج باطل و مبارزه با دين در قالب شعر ، ظلم بوده و داراى عقوبتى سخت است .
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. و سيعلم الذين ظلموا أىّ منقلب ينقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 8
8- كفر و ستيزه جويى با دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از عوامل حبط عمل و نابودى اعمال نيك انسان
إنّ الذين كفروا و . .. و سيحبط أعمـلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 13
13 - پافشارى در مخالفت با دين و ترديد در حقانيت آن ـ باوجود مشاهده دلايل روشن ـ موجب گمراهى ابدى است .
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب
مقصود از «مسرف» در اين آيه، كسى است كه در مخالفت با حق، پافشارى و اصرار فراوان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 4
4 - جدال در آيات الهى ( تعاليم دين ) ، بدون دليل و برهان و از سر جهل و بى فكرى ، موجب ترديد و شكاك بودن انسان در معارف الهى و زياده روى در مخالفت با آن
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب . الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه بغير سلطـن أتيـه
جمله «الذين يجادلون. ..» در واقع بيانگر علت مسرف و مرتاب (شكاك) بودن برخى از انسان ها است; يعنى، چون برخى به جاى فكر كردن در آيات الهى، از سر جهل و يا تقليد به مجادله با آن بر مى خيزند. از اين رو نسبت به تعاليم الهى همواره در شك و ترديد به سر مى برند و در مخالفت با تعاليم آسمانى اسراف مى كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 22 - 2
2 - قدرت صاحبان زر و زور در عصر نوح ( ع ) ، در خدمت مكر و حيله گرى عليه دين الهى و در جهت گمراه كردن مردم قرار داشت .
و مكروا مكرًا كبّارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 30 - 17
17 - وجود شعار هاى شرك آميز و ضد توحيدى در مراسم حج عصر جاهليت
و اجتنبوا قول الزور
«زور» به معناى باطل و اضافه در «قول الزور» اضافه بيانيه است; يعنى، از سخنانى كه باطل و ياوه است، دورى كنيد. با توجه به اين كه آيه مورد بحث از جمله آيات مربوط به حج است. مى توان گفت كه مراد از «سخن ياوه» در اين جا شعارهاى شرك آميزى بود كه مشركان در مراسم حج و احتمالاً به هنگام ذبح قربانى بر پاى بت هايشان ـ كه در منا نصب كرده بودند ـ سرمى دادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 5
5 - دستور ساختن بناى مرتفع و رصدخانه براى اطلاع پيدا كردن از خداى موسى ( ع ) ، نيرنگ و ترفند فرعون براى اثبات دروغ گويى موسى ( ع ) درادعاى وجود خداى يكتا در جهان
أسبـب السمـوت فأطّلع إلى إلـه موسى
در اين كه مقصود اصلى فرعون از ساختن بناى مرتفع چه بوده، ميان مفسران چند ديدگاه وجود دارد: از جمله اين كه فرعون با ساختن بناى مرتفع، درصدد نبود كه به راه هاى آسمان دست يابد; زيرا كوه هاى مرتفعى وجود داشت كه از برج ها و بناى احداثى او بلندتر بود. از اين رو مقصود اصلى او اين بود كه براى مردم اثبات كند كه راه يافتن به آسمان، امرى ناممكن است. بنابر اين ادعاى موسى(ع) به اين كه در جهان خدايى هست كه با او ارتباط دارد، دروغ و باطل مى باشد. گفتنى است ذيل آيه ـ كه در آن از بى اثر بودن توطئه فرعون سخن به ميان آمده ـ مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 22 - 2
2 - قدرت صاحبان زر و زور در عصر نوح ( ع ) ، در خدمت مكر و حيله گرى عليه دين الهى و در جهت گمراه كردن مردم قرار داشت .
و مكروا مكرًا كبّارًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 16 - 5
5 - كافران به آيين و برنامه هاى الهى ، درصدد بازداشتن مردم از گرايش به دين و عمل به آن هستند . *
فاعبدنى . .. فلايصدّنك عنها من لايؤمن بها
مرجع ضمير «عنها» و «بها» ممكن است تمامى تعاليم و رهنمودهاى آموخته شده به موسى(ع) در وادى طوى (توحيد، لزوم عبادت و نماز، معاد و كيفر و پاداش الهى) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 1 - 5
5ـ اعمال به ظاهر نيك كافران دين ستيز ، محكوم به پوچى و بطلان در آخرت *
الذين كفروا و صدّوا عن سبيل اللّه أضلّ أعمـلهم
«أضلّ» ممكن است مربوط به جهان آخرت باشد و مراد از «أعمالهم»، كردار به ظاهر نيك كافران در حيات دنيا باشد كه در آخرت حبط خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 4
4- اِخبار خداوند از ستيز برخى كافران با دين و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به رغم وضوح حق براى آنان
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. و شاقّوا ... من بعد ما تبيّن لهم الهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 14 - 4
4 - انكار معاد ، عمده ترين محور مخالفت كافران با پيام دين
هـذه النار الّتى كنتم بها تكذّبون
از سرزنش شدن كافران، به خاطر تكذيب دوزخ و حقيقت قيامت، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 42 - 2
2 - كافران ، در انديشه ايجاد وقفه در روند گسترش دين ، با طرح مسائل بى اساس عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أم يريدون كيدًا
در آيات پيشين، سخن از اتهام هاى مشركان عليه پيامبر(صلی الله علیه و آله) و بررسى علل آن اتهام ها بود. در ادامه اين بررسى، خداوند به انديشه ناسالم و مكرآلود كافران اشاره مى كند كه آنچه آنان مى گويند، ناشى از ابهام شخصيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) نيست; بلكه دقيقاً ترفندى خائنانه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 23 - 9
9 - كافران لجوج و دين گريز ، مردمى ناسپاس بوده و از نعمت شنوايى ، بينايى و تعقّل بهره كافى نبرده اند .
و جعل لكم السمع و الأبصـر و الأفئدة قليلاً ما تشكرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 32 - 2
2- حق پوشى ، كارشكنى در طريق دين و پيامبرستيزى ، ويژگى مشركان عصر نزول
إنّ الذين كفروا و صدّوا عن سبيل اللّه و شاقّوا الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 15
15 - مخالفت بيش از حد با دين الهى و ترديد در حقانيت آن ، از ويژگى هاى مردم مصر از عصر يوسف تا موسى ( ع )
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 10
10- بيماردلانِ منافق ، در انتظار پديد آمدن فرصت ، براى همكارى با دشمنان عليه دين
قالوا للذين كرهوا ما نزّل اللّه سنطيعكم فى بعض الأمر
سين در «سنطيعكم» اشاره به موقعيتى دارد كه هنوز فرانرسيده است و منافقان در انتظار فرارسيدن آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 29 - 3
3ـ بيماردلان منافق ، داراى كينه هاى عميق نسبت به دين و مؤمنان
أم حسب الذين فى قلوبهم مرض أن لن يخرج اللّه أضغـنهم
«أضغان»، (جمع «ضغن») به معناى كينه هاى شديد و عميق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 8
8 - برخوردارى از قدرت و توانايى سياسى و اقتصادى ، از زمينه هاى طغيان ، حق گريزى و دين ستيزى
كانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا . .. إلى فرعون و هـمـن و قـرون فقالوا سـحر كذّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 20 - 3
3 - حق ناپذيرى و انديشه دين ستيزانه ، عملى بس شگفت انگيز و به دور از شأن انسان
ثمّ قتل كيف قدّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 19 - 3
3 - حق ناپذيرى و انديشه دين ستيزانه ، عملى شگفت انگيز و به دور از شأن انسان
فقتل كيف قدّر
«كيف»، در اين آيه براى تعجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 227 - 14
14 - ترويج باطل و مبارزه با دين در قالب شعر ، ظلم بوده و داراى عقوبتى سخت است .
و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. و سيعلم الذين ظلموا أىّ منقلب ينقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 12
12 - تكبر و تجاوزگرى ، موجب پافشارى بر راه باطل ، ترديد در حق و ستيزه جويى با آيات الهى ( تعاليم دين ) است .
من هو مسرف مرتاب . الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه ... كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه جمله «كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب متكبّر جبّار» درصدد بيان علت اسراف و ترديد در حق و جدال در آيات الهى باشد (كه در آيه پيش و صدر اين آيه، مورد بحث قرار گرفته است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 70 - 2
2 - روح لجاجت و ستيزه جويى ، از عوامل دين ستيزى و حق ناپذيرى
الذين يجـدلون فى ءايـت اللّه . .. الذين كذّبوا بالكتـب و بما أرسلنا به رسلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 23 - 4
4 - خوى استكبار و برترى طلبى ، عامل اصلى دين ستيزى و مخالفت وليدبن مغيره ، با آيات الهى و پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
و استكبر
خداوند در آيه 16، وليدبن مغيره را به عنوان مخالف و دشمن آيات قرآن معرفى كرده (إنّه كان لآياتنا عنيداً) و در آيه مورد بحث، از او به عنوان مستكبر و برترى طلب ياد نموده است. از اين نكته مى توان استفاده كرد كه مخالفت و دشمنى او با قرآن و پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله)، ناشى از خوى استكبار و برترى طلبى او بود.
دين شناسان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 35
35- سرعت گسترش اسلام ، از پيدايش تا استقرار و شكوفايى آن ، مايه شگفتى دين شناسان و خشم كافران
كزرع . .. يعجب الزرّاع ليغيظ بهم الكفّار
دين شناسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 5 - 5
5 - عقل ، از ابزار شناخت معارف الهى
هل فى ذلك قسم لذى حجر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 171 - 8
8 - درك حقايق و معارف دين و پذيرش آنها ، تعيين كننده ميزان ارزش قواى ادراكى است .
صم بكم عمى فهم لايعقلون
كر، لال و كور خواندن كفرپيشگان على رغم اينكه آنان از ابزار شنوايى و . .. برخوردار هستند، مى تواند اشاره به اين حقيقت باشد كه: اگر ابزار و قواى ادراكى وسيله فهم معارف دين قرار نگيرند، در حقيقت با نبودشان يكسانند و ارزشى ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 15
15 ـ لزوم تشكيل مراكز علمى ـ تحقيقاتى و تبليغى به منظور شناخت عميق دين و تبليغ و نشر آن
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين و لينذروا قومهم إذا رجعوا إليه
از اينكه خداوند فرمود: «بايد گروهى از هر قومى به منظور تفقه در دين در مدينه باشد و پس از تفقه كامل به سرزمينهاى خود بازگردند»، استفاده مى شود كه بايد شهر مدينه را به مركز تحقيقات اسلامى تبديل كرد; زيرا از نظر عقل مقدمه واجب، واجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 24 - 15
15- شناخت حق و جستوجو براى فهم صحيح حقايق دينى ، امرى است لازم و بايسته .
بل أكثرهم لايعلمون الحقّ فهم معرضون
آيه بالا صرفاًبراى حكايت از وضعيت مشركان نيست; بلكه علاوه براين درصدد محكوميت و سرزنش آنان نيز هست و اين مى رساند كه شناخت حق، امرى لازم است; زيرا سرزنش بر امر غير لازم معقول نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 37 - 12
12 - بهره نجستن از عمر و فرصت هاى مناسب ، در جهت شناخت دين و عمل به تعاليم آسمانى ، محكوم و مورد سرزنش و بازخواست خداوند
أوَلم نعمّركم ما يتذكّر فيه من تذكّر و جاءكم النذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 10 - 5
5 - لزوم شناخت دين و آشنايى با تعاليم پيامبران ، از راه شنيدن صحيح و انديشه و تعقّل
و قالوا لو كنّا نسمع أو نعقل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 122 - 19
19 ـ ميدان هاى نبرد با كفر ، زمينه دستيابى مجاهدان به درك عميق حقايق معنوى دين *
فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا فى الدين
برداشت فوق بدان احتمال است كه «نفر» در «لولا نفر» به معناى بسيج براى جنگ باشد و فاعل «ليتفقهوا» مجاهدان باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 45 - 4
4- وحى ، منبع اصلى معرفت دينى و شناخت تعاليم الهى است .
قل إنّما أُنذركم بالوحى
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور بود تنها بر اساس وحى الهى، به انذار مردم بپردازد.
{دين فروشان}
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 6
6 ـ سوداى هدايت با گمراهى از سوى عالمان دين ، امرى بس شگفت و نكوهيده
الم تر . .. يشترون الضلالة
استفهام در «الم تر»، به انگيزه تعجيب و شگفتى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 4
4 - تناول از منافع به دست آمده از دين فروشى و كتمان معارف كتاب هاى آسمانى ، در حقيقت خوردن آتش و پركردن شكم از آن است .
و يشترون به ثمناً قليلا أولئك ما يأكلون فى بطونهم إلا النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 2
2 - دين فروشان و كتمان كنندگان حقايق كتاب هاى آسمانى ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 48 - 10
10 - در قيامت براى متخلفان از دستورات الهى ( بر پايى نماز و پرداخت زكات ) و ارتكاب كنندگان محرمات ( دين فروشى ، حق پوشى و . . . ) راه نجاتى نيست .
لا تشتروا بأيتى . .. و أقيموا الصلوة ... واتقوا يوماً لاتجزى نفس عن نفس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 2
2 - دين فروشان و كتمان كنندگان حقايق كتاب هاى آسمانى ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 1
1 - دين فروشان و كتمان كنندگان احكام و معارف كتاب هاى آسمانى ، ضلالت پيشه و به دور از هدايتند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 175 - 1،2
1 - دين فروشان و كتمان كنندگان احكام و معارف كتاب هاى آسمانى ، ضلالت پيشه و به دور از هدايتند .
أولئك الذين اشتروا الضللة بالهدى
2 - دين فروشان و كتمان كنندگان حقايق كتاب هاى آسمانى ، از مغفرت الهى محروم و به آتش دوزخ گرفتار خواهند شد .
أولئك الذين اشتروا . .. العذاب بالمغفرة
{دين فروشى}
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 1،7،8،11،14،15،17،18
1 ـ دين فروشى و پيمان شكنى اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى رسيدن به اهداف دنيوى
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه و ايمانهم ثمناً قليلا
از مصاديق بارز «ان الّذين . .. »، به قرينه آيات سابق، اهل كتاب هستند; و چون دين فروشى و بدعت معمولا به دست عالمان دين است، در برداشت فوق، كلمه «عالمان» اضافه شده است.
7 ـ دريافت بهاى دنيوى در قبال سوداگرى بر سر عهد الهى ، هر چند زياد باشد ، اندك است .
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه و ايمانهم ثمناً قليلا
ظاهراً ثمنى (رياستها و ثروتها) كه سوداگران آيات الهى مى گرفتند، اندك نبود; ولى خداوند آن را اندك معرفى كرده است.
8 ـ محروميّت عالمان يهود ، سوداگران عهد الهى و پيمان شكنان ، از بهره هاى اخروى
انّ الّذين يشترون . .. اولئك لا خلاق لهم فى الاخرة
11 ـ سوداگران عهد الهى و پيمان شكنان ، مورد غضب الهى و محروم از سخن گفتن و توجه نمودن خداوند به آنان در آخرت
انّ الّذين يشترون . .. و لا يكلّمهم اللّه و لا ينظر اليهم يوم القيمة
14 ـ سوداگران عهد الهى و پيمان شكنان ، محروم از پاك شدن و رشد يافتن به دست خداوند .
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه . .. و لا يزكّيهم
تزكيه از ماده «زكَوَ» و يا «زكَىَ»، به معناى پاك شدن و نيز به معناى رشد يافتن مى باشد.
15 ـ علماى اهل كتاب به لحاظ سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مورد غضب خداوند ، و محروم از سخن و نظر او در قيامت و بى بهره از تزكيه او
و منهم من ان تأمنه بدينار . .. انّ الذين يشترون ... و لا يكلّمهم اللّه و لا ينظر
17 ـ سوداگران عهد الهى و پيمان شكنان ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
انّ الّذين يشترون . .. و لهم عذاب اليم
18 ـ علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 13،14،17
13 ـ دين فروشى و دنياپرستى عالمان اهل كتاب
و اشتروا به ثمناً قليلاً
14 ـ سوداگرى عالمان اهل كتاب با كتب آسمانى و ميثاق الهى در برابر بهره هاى ناچيز
و اشتروا به ثمناً قليلاً
17 ـ ناآگاهى عالمان اهل كتاب ( دين فروشان ) از ارزش والاى دين و تعهّد به پيمان هاى الهى
فنبذوه . .. و اشتروا به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 15
15 ـ ناديده گرفتن آيات بيانگر حقّانيّت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در تورات از سوى علماى يهود ، به خاطر متاع اندك دنيا
انّ من اهل الكتب لمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
تمجيد خداوند از عالمان مؤمن اهل كتاب، به خاطر ايمان به قرآن و سوداگرى نكردن بر سر آيات الهى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 14
14 - دين فروشى ، مايه گرفتار شدن به عقوبت ها و عذاب هاى الهى است .
و لاتشتروا بأيتى . .. و إيّى فاتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 95 - 10
10- سوداگرى با دين و ترجيح دادن دنيا بر آخرت ، نشان جهل و نادانى است .
و لاتشتروا بعهد الله . .. إنما عند الله هو خير لكم إن كنتم تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 45 - 5
5 - صبر و نماز عوامل كارآمد براى موفق شدن در پرهيز از محرمات الهى ( كفر به قرآن ، دين فروشى ، كتمان حق و . . . )
و لاتكونوا أول كافر به . .. و استعينوا بالصبر و الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 10،11،12
10 ـ سوداگرى نكردن با آيات الهى ، ويژگى اهل كتابِ مؤمنِ به خدا و قرآن و ديگر كتب آسمانى
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلاً
11 ـ پرهيز از دين فروشى گروهى از اهل كتاب ، على رغم سوداگرى با آيات الهى از سوى برخى ديگر
انّ من اهل الكتب . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
12 ـ پرهيز برخى اهل كتاب از دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى ( تورات و انجيل ) ، مايه ايمان آنان به قرآن
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جمله «لا يشترون . .. »، حال براى فاعل «يؤمن» است (يعنى مؤمنان اهل كتاب) و توصيف آنان به جمله ذكر شده، مى تواند اشاره به علّت و زمينه ايمان آنان به قرآن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 16
16 - هر ثمنى كه در قبال دين فروشى به دست آيد - هر چند فراوان هم باشد - حقير و ناچيز است .
و لاتشتروا بأيتى ثمناً قليلا
كلمه «قليلا» قيد توضيحى براى «ثمناً» است; يعنى، ثمنى كه در مقابل از دست دادن آيات الهى باشد اندك است، هر چند به ظاهر كلان و فراوان به نظر آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 11
11 - متاع و بهره هاى دنيوى در قبال دين فروشى ، بهايى اندك و ناچيز است .
و يشترون به ثمناً قليلا
كلمه «قليلا» صفت توضيحى است و حكايت از آن دارد كه هر قيمتى كه در قبال دين فروشى قرار گيرد، اندك و ناچيز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 90 - 4،6
4 - هر آنچه آدمى در برابر كفر به قرآن و از دست دادن دين الهى به چنگ آورد ، پست و ناچيز است .
بئسما اشتروا به أنفسهم أن يكفروا بما أنزل اللّه
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مخصوص به ذم، مال و منال، رياستهاى دنيوى و مانند آن باشد كه در كلام ذكر نشده تا شامل هر چيزى بشود. بر اين مبنا «أن يكفروا ...» بيان معامله و داد و ستد است و معناى جمله «بئسما اشتروا ...» چنين مى شود: يهوديان آنچه از مال و منال دنيا در برابر فروختن خويش به دست آوردند، بهاى پستى بود و اين معامله با كفر به قرآن صورت گرفت.
6 - الهى بودن قرآن ، دليل ضرورت پرهيز از كفر ورزى به قرآن و پست بودن هر چيزى در مقابل از دست دادن آن ، است .
أن يكفروا بما أنزل اللّه
تعبير كردن از قرآن به «ما» و توصيف آن به «أنزل اللّه» بيانگر علت و دليل حكمى است كه در فراز قبل بيان شد; يعنى، چون قرآن كتابى است نازل شده از جانب خدا، كفر به آن موجب مى شود هر چيزى كه در مقابل از دست دادن آن دريافت شود، پست باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 4
4 - تناول از منافع به دست آمده از دين فروشى و كتمان معارف كتاب هاى آسمانى ، در حقيقت خوردن آتش و پركردن شكم از آن است .
و يشترون به ثمناً قليلا أولئك ما يأكلون فى بطونهم إلا النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 19
19 ـ حرمت سوداگرى با آيات الهى
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 35
35 ـ حرمت سوداگرى با آيات الهى و احكام دين
و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 36
36 ـ مسؤولان قضايى و عالمان دينى ، در خطر دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى
و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 1،15،18
1 ـ دين فروشى و پيمان شكنى اهل كتاب ( عالمان آنان ) ، براى رسيدن به اهداف دنيوى
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه و ايمانهم ثمناً قليلا
از مصاديق بارز «ان الّذين . .. »، به قرينه آيات سابق، اهل كتاب هستند; و چون دين فروشى و بدعت معمولا به دست عالمان دين است، در برداشت فوق، كلمه «عالمان» اضافه شده است.
15 ـ علماى اهل كتاب به لحاظ سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مورد غضب خداوند ، و محروم از سخن و نظر او در قيامت و بى بهره از تزكيه او
و منهم من ان تأمنه بدينار . .. انّ الذين يشترون ... و لا يكلّمهم اللّه و لا ينظر
18 ـ علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 13،14،17
13 ـ دين فروشى و دنياپرستى عالمان اهل كتاب
و اشتروا به ثمناً قليلاً
14 ـ سوداگرى عالمان اهل كتاب با كتب آسمانى و ميثاق الهى در برابر بهره هاى ناچيز
و اشتروا به ثمناً قليلاً
17 ـ ناآگاهى عالمان اهل كتاب ( دين فروشان ) از ارزش والاى دين و تعهّد به پيمان هاى الهى
فنبذوه . .. و اشتروا به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 11
11 ـ پرهيز از دين فروشى گروهى از اهل كتاب ، على رغم سوداگرى با آيات الهى از سوى برخى ديگر
انّ من اهل الكتب . .. خاشعين للّه لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 6
6 ـ سوداى هدايت با گمراهى از سوى عالمان دين ، امرى بس شگفت و نكوهيده
الم تر . .. يشترون الضلالة
استفهام در «الم تر»، به انگيزه تعجيب و شگفتى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 34
34 ـ خداوند بر حذر دارنده عالمان يهود از دين فروشى و سوداگرى با آيات الهى
و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 15
15 ـ ناديده گرفتن آيات بيانگر حقّانيّت قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) در تورات از سوى علماى يهود ، به خاطر متاع اندك دنيا
انّ من اهل الكتب لمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
تمجيد خداوند از عالمان مؤمن اهل كتاب، به خاطر ايمان به قرآن و سوداگرى نكردن بر سر آيات الهى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 5
5 ـ دنياپرستى ، ريشه سوداگرى بر سر عهد الهى و مسؤوليّت هاى ناشى از آن
انّ الّذين يشترون بعهد اللّه . .. ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 13
13 ـ هر بهايى كه در قبال سوداگرى با آيات الهى قرار گيرد ، اندك و ناچيز است .
لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
معمولاً افرادى كه بر سر آيات الهى سوداگرى مى كنند به قصد رسيدن به بهره هاى فراوان دنيوى است، ولى خداوند آنها را در مقابل از دست دادن دين و محروميّت از مواهب اخروى اندك مى شمارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 187 - 11،19
11 ـ سرزنش عالمان اهل كتاب از سوى خداوند به سبب ناديده گرفتن پيمان الهى و دين فروشى
فنبذوه ورآء ظهورهم و اشتروا به ثمناً قليلا
19 ـ زشتى و بدى دستاورد دين فروشى
و اشتروا به ثمناً قليلا فبئس ما يشترون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 199 - 18
18 ـ توبيخ الهى نسبت به برخى از عالمان اهل كتاب ، به خاطر سوداگرى آنان با آيات الهى
انّ من اهل الكتب لمن يؤمن . .. لا يشترون بايات اللّه ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 44 - 6
6 ـ سوداى هدايت با گمراهى از سوى عالمان دين ، امرى بس شگفت و نكوهيده
الم تر . .. يشترون الضلالة
استفهام در «الم تر»، به انگيزه تعجيب و شگفتى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 41
41 ـ منافع به دست آمده از دين فروشى ، مصداقى بارز براى سحت
اكلون للسحت . .. و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
نهى خداوند از دين فروشى در قبال منافع دنيا، پس از توصيف عالمان يهود در آيات پيش به «اكلون للسحت»، بيانگر آن است كه از مصاديق مورد نظر براى «سحت» (حرامى ننگ آور)، منافعى است كه آنان از دين فروشى به چنگ مى آورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 41 - 17
17 - پروا داشتن از خدا و نهراسيدن از غير او ، مستلزم ايمان به قرآن و پرهيز از دين فروشى است .
ءامنوا بما أنزلت . .. و لاتشتروا بأيتى ثمناً قليلا و إيّى فاتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 6
6 - دستيابى به متاع دنيا از عوامل دين فروشى و كتمان حقايق دينى است .
و يشترون به ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 18
18 ـ علماى اهل كتاب به خاطر سوداگرى بر سر عهد الهى و پيمان شكنى ، مستحق عذاب دردناك خداوند در قيامت
و من اهل الكتاب . .. انّ الذين يشترون ... و لهم عذاب اليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 174 - 3
3 - دين فروشى و كسب متاع دنيا در قبال آن ، از گناهان بزرگ است .
و يشترون به ثمناً قليلا أولئك ما يأكلون فى بطونهم إلا النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 189 - 3
3 ـ توجّه به مالكيّت و فرمانروايى مطلق خداوند ، زمينه پرهيز از شكستن ميثاق ، كتمان حقايق ، دين فروشى و خودپسندى
و اذ اخذ اللّه ميثاق الّذين اوتوا الكتب لتبيّننّه . .. و لا تكتمونه ... و اشتروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 37
37 ـ عالمان خداترسى ، وارسته از دين فروشى و تحريفگرى
و اخشون و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 9 - 8
8 ـ سوداگرى بر سر آيات الهى و دين حق ، از كردار هاى بد آدمى
اشتروا بأيت اللّه ثمناً قليلا . .. إنهم ساء ما كانوا يعملون
دينداران
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 5
5 - معتقدان به اديان الهى نبايد يكديگر را بكشند يا گروهى از آنان ، گروهى ديگر را از خانه و ديارشان بيرون رانند .
ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم و تخرجون فريقاً منكم من ديرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 5
5 - معتقدان به اديان الهى نبايد يكديگر را بكشند يا گروهى از آنان ، گروهى ديگر را از خانه و ديارشان بيرون رانند .
ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم و تخرجون فريقاً منكم من ديرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 62 - 7
7 - تهمت و تحقير ، از ترفند ها و ابزار هاى طاغيان و دشمنان دين ، عليه دينداران و مؤمنان
رجالاً كنّا نعدّهم من الأشرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 38 - 19
19ـ خالى نشدن صحنه جهان ، از حاملان دين و وفاداران به قوانين الهى
و إن تتولّوا يستبدل قومًا غيركم ثمّ لايكونوا أمثـلكم
خداوند به روى گردانان از دين و انفاق، صرفاً نفرموده است كه شما را از ميان مى بريم; بلكه فرموده است: ملتى جز شما روى كار خواهيم آورد تا چون شما با دين و احكام الهى مقابله نكنند. از اين مطلب، برداشت بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 3 - 12
12 - انسان در اين جهان ، همچون رونده اى گم كرده راه و دين راهى است درست ، و دينداران مردمى راه يافته اند .
إنّا هدينـه السبيل إمّا شاكرًا و إمّا كفورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 40 - 20
20 - ذكر و ياد خدا ، توصيه او به دين داران
يذكر فيها اسم اللّه كثيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 62 - 7
7 - تهمت و تحقير ، از ترفند ها و ابزار هاى طاغيان و دشمنان دين ، عليه دينداران و مؤمنان
رجالاً كنّا نعدّهم من الأشرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 25 - 21
21 - دين داران راستين ، كسانى اند كه به يارى خدا برمى خيزند و با دشمنان دين او به جهاد و پيكار مى پردازند ، در حالى كه او را نمى بينند .
من ينصره و رسله بالغيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 18
18 - ايمان توأم با اعمال صالح ، رمز پيروزى فراگير دين داران و موجب جلب كمك ها و امداد هاى الهى
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت ليستخلفنّهم فى الأرض و ليمكّننّ لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 5،6
5 - معتقدان به اديان الهى نبايد يكديگر را بكشند يا گروهى از آنان ، گروهى ديگر را از خانه و ديارشان بيرون رانند .
ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم و تخرجون فريقاً منكم من ديرهم
6 - معتقدان به اديان الهى نبايد در كشتن و آواره كردن همكيشان خود ، به قاتلان و آواره كنندگان يارى رسانند .
تظهرون عليهم بالاثم و العدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 85 - 28
28 - معتقدان به مكتب الهى ، در صورت كشتن يا آواره ساختن همكيشان خود ، به خوارى در دنيا و شديدترين عذاب در آخرت گرفتار خواهند شد .
فما جزاء من يفعل . .. و يوم القيمة يردون إلى أشد العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 40 - 26
26 - قدرت و عزت الهى ، ضامن نصرت قطعى دفاع كنندگان از حق و ياوران دين است .
و لينصرنّ اللّه من ينصره إنّ اللّه لقوىّ عزيز
ديندارى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 75 - 6
6- حمايت خداوند از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، منوط به پايدارى او در طريق وحى
و لولا أن ثبّتنك لقد كدتّ تركن إليهم شيئًا قليلاً. إذًا لأذقنـك ضعف الحيوة و ضعف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 2،5
2 - صبر و شكيبايى در راه دين ، در پى دارنده پاداش حتمى خداوند
إنّى جزيتهم اليوم بما صبروا أنّهم هم الفائزون
5 - دستيابى به پيروزى واقعى و رستگارى اخروى ، در گرو صبر و تحمل مشكلات در راه دين
إنّى جزيتهم اليوم بما صبروا أنّهم هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 4
4 - تأثير مثبت بيان فوايد و نتايج ايمان و دين دارى در گرايش بيشتر مردم به دين
و ألّوِاستقـموا على الطريقة لأسقينـهم ماء غدقًا
مأموريت پيامبر(صلی الله علیه و آله) به بيان فوايد دين، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 232 - 13
13 ـ قوانين الهى براى رشد و طهارت جامعه ، مفيدتر از قوانين و رسوم مردم است .
و اذا طلّقتم النّساء . .. فلا تعضلوهنّ ... ذلكم ازكى لكم و اطهر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 31 - 12
12 ـ نقش رهبران الهى در جلب محبّت خداوند به انسان *
فاتّبعونى يحببكم اللّه
پيامبر (صلی الله علیه و آله) به عنوان مرشدِ راه محبّت الهى، معرفى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 70 - 15
15 ـ كردار نارواى بنى اسرائيل على رغم انتساب آنان به دين يهود ، دليل كارساز نبودن انتساب ظاهرى به اديان الهى در سعادت انسان
إنّ الذين ءامنو و الذين هادوا . .. فريقاً كذبوا و فريقاً يقتلون
در آيه قبل بيان شد كه «ان الذين . ..» اشاره دارد به اين كه مجرد انتساب به اديان الهى در سعادت آدمى كارساز نمى باشد و اين
آيه به منزله برهانى بر آن حقيقت است، يعنى انتساب يهود و نصارا به يهوديت و نصرانيت چگونه مى تواند مايه سعادت آنان باشد با اينكه پيامبران راتكذيب كردند و گروهى از آنان را كشتند؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 171 - 10
10 ـ صلابت و جديت انسان در ديندارى ، رساننده وى به تقوا و دورسازنده وى از كردار هاى نارواست .
خذوا ما ءاتينكم بقوة . .. لعلكم تتقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 175 - 12
12 ـ شيطان ناتوان از گمراه كردن كسانى كه معارف و آيات الهى را بخوبى بشناسند و به آنها پايبند باشند .
فانسلخ منها فأتبعه الشيطن
از اينكه شيطان پس از فاصله گرفتن بلعم باعورا به تعقيب او مى پرازد، معلوم مى شود پيش از آن به وى دسترسى نداشته و از گمراه كردن او ناتوان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 176 - 4
4 ـ التزام به آيات و معارف الهى مايه رسيدن به منزلت هاى والا و وسيله تقرب به درگاه خداوند است .
و لو شئنا لرفعنه بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 15 - 6
6 - نقش دين دارى و خوشبينى به تأييدات الهى ، در دلگرمى به ادامه حيات و رهايى از پوچى و بن بست در زندگى
من كان يظنّ أن لن ينصره اللّه. .. فليمدد... هل يذهبنّ كيده ما يغيظ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 11
11 - اطاعت از خدا و رسول او و پذيرش داورىِ متكى بر احكام الهى ، موجب رستگارى و پيروزى است .
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا . .. ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و أطعنا و أُولـ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 52 - 3
3 - تسليم حكم پيامبر بودن و پذيرش داورى بر مبناى تعاليم دين ، نشانه خدا ترسى ، تقواپيشگى و مطيع خدا و رسول بودن است .
إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و أطعنا . .. و من يطع الل
برداشت ياد شده، از ارتباط ميان دو آيه فوق استفاده گرديده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 4
4 - توبه و رويكرد به دين و تحمل سختى هاى آن ، زمينه ساز جلب غفران و آمرزش الهى
قالوا ءامنّا بربّ العـلمين . .. قالوا لاضير إنّا إلى ربّنا منقلبون . إنّا نطمع أ
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه ساحران پس از ايمان به خدا و پذيرش شكنجه هاى فرعون، نسبت به غفران و آمرزش الهى اظهار اميدوارى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 148 - 4
4 - بهره مند شدن از موهبت هاى دنيايى ، از فوايد و بركات ايمان و دين دارى
فــَامنوا فمتّعنـهم إلى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 11
11 - خيرخواهى ، تبليغ دين و ارشاد مردم به راه درست زندگى ، از مقتضيات ايمان و ديندارى
و قال الذى ءامن يـقوم اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
توصيف مؤمن آل فرعون به مؤمن بودن و تكرار آن در سه نوبت (آيه هاى 28، 30 و 38) مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 2،3
2 - ايمان و دين دارى ، موجب نزول باران و فراهم آمدن آب فراوان
و ألّوِاستقـموا على الطريقة لأسقينـهم ماء غدقًا
3 - ايمان و دين دارى ، موجب وفور نعمت و بركت و رفاه عالى است .
و ألّوِاستقـموا على الطريقة لأسقينـهم ماء غدقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 12 - 3
3 - برخوردارى از اموال و ثروت بدون ايمان و دين دارى ، بى ارزش در نظام ارزشى قرآن
و جعلت له مالاً ممدودًا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، درصدد محكوم كردن كسى است كه از ثروت و اموال برخوردار بوده; ولى از ايمان بى بهره است و در مقابل دين، موضع مخالف گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 14 - 4
4 - برخوردارى از امكانات زندگى و وسايل معيشت ، بدون بهره مندى از ايمان و دين دارى ، بى ازش در نظام ارزشى قرآن
و مهّدت له تمهيدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 37 - 3
3 - « دين دارى » ، موجب پيشرفت و تكامل و « بى دينى » ، موجب انحطاط و سقوط است .
لمن شاء منكم أن يتقدّم أو يتأخّر
مقصود از تقدم و تأخر در آيه شريفه ـ به قرينه نظير آن در آيه 19 از سوره قبل (إنّ هـذه تذكرة فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً) ـ ممكن است سبقت در اتخاذ راه خدا و عقب افتادن با تخلّف از آن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 3 - 9
9 - پيمودن راه دين ، شكر نعمت خداوند و انحراف از آن ، ناسپاسى او است .
إنّا هدينـه السبيل إمّا شاكرًا و إمّا كفورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 88 - 3
3- تمامى ثروت ها ، امكانات و جلوه هاى زندگى دنيا ، در مقايسه با دين دارى و شناخت حقايق نورانى قرآن ، ناچيز و بى فروغ است .
و لقد ءاتينك سبعًا من المثانى و القرءان العظيم . لاتمدّنّ عينيك إلى ما متّعنا به
نهى از چشم دوختن به متاعها و امكانات مادى دنيا، پس از يادآورى اعطاى نعمت بزرگ قرآن به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، مى تواند بيانگر برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 50 - 8
8 - تحمل دشوارى ها در راه دين ، محفوظ در نزد خدا و مايه ارجمندى
قالوا لاضير إنّا إلى ربّنا منقلبون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه اگر رنج ها تأثيرى در سرنوشت انسان و تقرّب وى به خدا نداشت، خود زيانى انكارناپذير بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 35 - 8
8ـ ضرورت حفظ مواضع و ابراز پايبندى به عقايد دينى ، دربرخورد با مخالفان دين
إن افتريته فعلىّ إجرامى و أنا برىءٌ مما تجرمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 5،10،17
5ـ شرايط مكه براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان صدراسلام ، شرايطى دشوار و دين دارى امرى مشكل و نيازمند استقامت و پايدارى بوده است .
فاستقم كما أُمرت و من تاب معك
10ـ توجه به قضاوت و داورى خداوند در قيامت و باور به پاداش و مجازات در آن سرا ، آدمى را به استقامت در راه دين وامى دارد .
لقضى بينهم . .. إنّ كلاًّ لما ليوفينّهم أعمـلهم ... فاستقم كما أُمرت
17ـ توجّه و باور به آگاهى و نظارت خداوند بر اعمال و رفتار انسانها ، موجب پايدارى و استقامت در راه دين است .
فاستقم كما أُمرت و من تاب معك . .. إنه بما تعملون بصير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 113 - 5،12
5ـ مسلمانان نبايد در پايدارى بر دين و پيشبرد اهداف آن بر ستمگران ، اتكا كنند و از آنان يارى طلبند .
فاستقم كما أُمرت و من تاب معك . .. و لاتركنوا إلى الذين ظلموا
نهى از تمايل به ستمگران و اتكاى بر آنان ، پس از امر به استقامت در راه دين ، توجه دادن مؤمنان است به اين كه مبادا براى رسيدن به اين مقصود (استقامت در راه دين و پيشبرد اهداف آن) بر ستمگران تكيه كنند و از آنان يارى بخواهند.
12ـ تنها با اتكا بر خدا و يارى طلبيدن از او ، مى توان بر دين دارى پايدارى كرد و اهداف دين را پيش برد .
فاستقم كما أُمرت . .. و ما لكم من دون الله من أولياء
برداشت فوق ، مقتضاى ارتباط «فاستقم . ..» با «ما لكم من دون الله من أولياء» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 114 - 4
4ـ اقامه نماز ، تكيه گاهى براى استقامت در راه دين و ابلاغ آن
فاستقم كما أُمرت . .. و أقم الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 115 - 3،7
3ـ پايدارى بر دين ، پرهيز از طغيان گرى و تمايل نداشتن و تكيه نكردن بر ستمگران ، امورى نيازمند به صبرپيشگى
فاستقم كما أُمرت . .. و لاتركنوا إلى الذين ظلموا ... واصبر
7ـ پايدارى بر دين ، پرهيز از طغيان گرى ، تكيه نكردن بر ستمگران و اقامه نماز ، نيكوكارى و درپى دارنده اجر و پاداش الهى است .
فاستقم . .. و لاتركنوا ... أقم الصلوة ... فإن الله لايضيع أجر المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 22 - 1
1ـ لزوم استقامت ورزيدن و صبر پيشه ساختن در اجراى احكام و فرمان هاى الهى
والذين صبروا
عبارت «ابتغاء وجه ربهم» (براى دستيابى به رضايت خدا) مى رساند كه متعلق «صبروا» احكام و فرمانهاى خداست ; يعنى: «صبروا على ما أمرهم الله به و عمّا نهاهم عنه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 24 - 4
4ـ صبر و استقامت بر پيروى از فرمان هاى خدا درپى دارنده ورود به بهشت
سلـم عليكم بما صبرتم
حرف «باء» در «بما صبرتم» سببيه و «ما» در آن مصدريه است. متعلق «صبرتم» امورى است كه در آيات گذشته («الذين يوفون» تا «يدرءون بالحسنة السيئة») مطرح شد كه مى توان از آنها به «طاعة الله» تعبير كرد. بنابراين بما صبرتم ; يعنى: «بسبب صبركم على طاعة الله».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 36 - 9
9- پايبندى به دين و عمل به دستورهى آن ، معيار ارزشمندى و ملاك ديندارى است ، نه صرف ادعا و سخنورى .
فمن تبعنى فإنه منّى
«تبع» و «اتبع» به معناى گام نهادن در جاى پاى كسى و پيروى كردن همراه با دستورگيرى است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 2
2- خداوند ، نسبت به مهاجرانى كه با هجرت ، جهاد و صبر ، دين خود را حفظ كردند ، بسيار بخشنده و مهربان است .
ثمّ إن ربّك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثمّ جـهدوا و صبروا
خبر «إن ربّك للذين . ..» محذوف است كه «لغفور رحيم» بر آن دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 4
4 - مقاومت روحى در برابر استهزا و مضحكه كافران و حق ستيزان و پايبندى بر ارزش هاى دينى و الهى ، از مصداق هاى بارز صبر و شكيبايى
فاتّخذتموهم سخريًّا . .. و كنتم منهم تضحكون . إنّى جزيتهم اليوم بما صبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام فايده و نقش ايمان و دين دارى در زندگى انس و جن
و ألّوِاستقـموا على الطريقة لأسقينـهم ماء غدقًا
جمله «و ألّوِاستقاموا. ..» عطف بر «أنّه استمع...» است; يعنى، «قل اُوحى إلىّ ألّوِاستقاموا...». گفتنى است كه مقصود از «طريقة»، راه ايمان و اسلام و پيروى از قرآن كريم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 66 - 5
5- آگاه كردن مردم به سودمندىِ دين دارى و يا زيان بى دينى ، روشى پسنديده و مفيد در تبليغ دين و هدايت انسان ها
قال أفتعبدون من دون اللّه ما لاينفعكم شيئًا و لايضرّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 66 - 5
5- آگاه كردن مردم به سودمندىِ دين دارى و يا زيان بى دينى ، روشى پسنديده و مفيد در تبليغ دين و هدايت انسان ها
قال أفتعبدون من دون اللّه ما لاينفعكم شيئًا و لايضرّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 114 - 11
11ـ لزوم پايدارى بر دين ، پرهيز از طغيان و سركشى و تمايل نداشتن و تكيه نكردن بر ستمگران ، از مواعظ و پند هاى مهم خداوند است .
فاستقم كما أُمرت . .. و لاتطغوا ... و لاتركنوا إلى الذين ظلموا... ذلك ذكرى للذكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 8
8 ـ باور به پاداش هاى عظيم الهى ، زمينه پايبندى به ارزش ها و گذشت از منافع مادى براى دين و ديندارى
لاتخونوا اللّه . .. و اعلموا ... و أن اللّه عنده أجر عظيم
هدف از بيان پاداش دهى خداوند پس از تكاليف ياد شده، ايجاد زمينه پايبندى به آن تكاليف است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 73 - 4
4 ـ حمايت نكردن از مسلمانانى كه براى دينشان مورد هجوم كافران هستند ، موجب فتنه و فسادى بزرگ خواهد شد .
فعليكم النصر . .. إلا تفعلوه تكن فتنة فى الأرض و فساد كبير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 35 - 8
8ـ ضرورت حفظ مواضع و ابراز پايبندى به عقايد دينى ، دربرخورد با مخالفان دين
إن افتريته فعلىّ إجرامى و أنا برىءٌ مما تجرمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 73 - 14
14- حفظ ارزش هاى الهى ( تعاليم وحى شده بر پيامبر ـ صلى الله عليه و آله ـ ) در هر شرايط و هر كجا ، از همه چيز مهمتر و ارزشمندتر است .
و إن كادوا ليفتنونك عن الذى أوحينا إليك . .. و إذًا لاَتّخذوك خليلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 58 - 1
1 - ترك شهر و ديار خود و هجرت به ديار غربت به منظور حفظ دين ، عملى شايسته و محبوب خداوند
و الذين هاجروا فى سبيل اللّه . .. ليرزقنّهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 37 - 16
16 - بهره نبردن از عمر و فرصت هاى مناسب ، در جهت دين دارى و در سايه تعاليم آسمانى ، ظلم به خويشتن است .
و الذين كفروا . .. أوَلم نعمّركم ما يتذكّر فيه من تذكّر و جاءكم النذير فذوقوا فم
برداشت ياد شده به اين خاطر است كه خداوند كسانى را كه به قرآن و كتاب هاى آسمانى ايمان نياورده اند و از انذار پيامبران پند نگرفته و به دعوت آنان پاسخ مثبت نداده اند، با عنوان ظالم ياد كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 14
14 - وجود شرايط مناسب و مساعد براى ديندارى ، تقواپيشگى و احسان ، از معيار هاى شايسته و بايسته در انتخاب وطن و محل زندگى
يـعباد الذين ءامنوا اتّقوا ربّكم . .. و أرض اللّه وسعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 6
6 - رهايى از دلبستگى به اموال و اولاد و ترجيح دين دارى بر وابستگى به آنها ، داراى پاداش بزرگ الهى است .
و اللّه عنده أجر عظيم
يادآورى پاداش بزرگ الهى، پس از هشدار درباره وابستگى به اموال و اولاد خويش، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 8 - 7
7 - دين دارى ، در عين زندگى خواهى و معنويت توأم با توسعه زندگى مادى ، از توصيه هاى قرآن
إنّ لك فى النهار سبحًا طويلاً . و اذكر اسم ربّك و تبتّل إليه تبتيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 12 - 4
4 - دين دارى و نيل به كمالات معنوى و سعادت ابدى ، نيازمند به صبر و شكيبايى است .
جزيهم بما صبروا جنّة و حريرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 15
15ـ استقامت در دين و پايدارى بر توحيد ، درپى دارنده پاداش الهى است .
فاستقم . .. إنه بما تعملون بصير
يادآورى علم و آگاهى خداوند به اعمال بندگان پس از امرها و نهى ها ، اشاره به پاداش دهى و كيفر رساندن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 15 - 10
10- رنج هاى تكوينى نيز همانند تحمل سختى در راه دين ، زمينه برخوردارى از اجر و پاداش الهى است .
إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه ثمّ استقـموا . .. أُولـئك أصحـب الجنّة ... و وصّينا
از ارتباط و پيوستگى اين آيه با آيات پيشين، مى توان استفاده كرد كه خداوند هيچ نوعى از سختى ها را ناديده نگرفته و در قبال هر رنجى، پاداشى در خور توجه قرار داده است; پاداش موحدانى را كه در طريق ايمان استقامت كنند و دشوارى ها را پشت سر بگذارند، بهشت قرار داده و مادران را نيز كه به حكم تكوين، ناگزيرند رنج باردارى و زايمان را تحمل كنند با توصيه به فرزندان، از خدمت هاى آنان بهره مند ساخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 18 - 10
10 - تقواپيشگان ، مورد حفاظت خداوند از گرفتارى به جهنم ، در قبال تلاش آنان براى حفظ ارزش هاى الهى در دنيا
إنّ المتّقين . .. و وقيهم ربّهم عذاب الجحيم
با توجه به اين كه ريشه «متقين» و «وقاهم» از يك ماده مى باشد، ممكن است تعبير «وقاهم» اشاره به مطلب بالا داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 17 - 19
19- پيشينه داشتن انديشه هاى دينى ، زمينه ارتجاعى شمرده شدن آن از سوى كافران *
فيقول ما هـذا إلاّ أسـطير الأوّلين
تعبير «الأولين» نشانگر پرسابقه بودن عقيده به معاد در ميان جوامع است و تعبير «أساطير»، اشاره به ارتجاعى بودن انديشه معاد دارد. قرين آمدن اين دو تعبير، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 8
8 - تبيين فوايد ايمان و دين دارى ، از روش هاى تبليغى و هدايتى
استغفروا ربّكم . .. يرسل السماء عليكم مدرارًا . و يمددكم بأمول و بنين ... و يجعل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 5
5 - بيان فوايد و نتايج ايمان و دين دارى ، از روش هاى هدايتى و تبليغى قرآن
و ألّوِاستقـموا على الطريقة لأسقينـهم ماء غدقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 143 - 13
13 ـ تظاهر به ديندارى ( ايمان ) و پنهان كردن كفر و تكذيب دين ، از اوصاف منافقان
مذبذبين بين ذلك
امام رضا(ع) در توضيح آيه فوق فرمود: . .. يظهرون الايمان و يسرون الكفر و التكذيب لعنهم اللّه.
تفسير عياشى، ج 1، ص 282، ح 294; نورالثقلين، ج 1، ص 565، ح 631.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 93 - 9
9 - ضرورت صلابت و جديت در ديندارى و اهتمام به كتاب هاى آسمانى
خذوا ما ءاتينكم بقوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 63 - 12
12 - صلابت و جديت انسان در ديندارى ، شرط اساسى براى رسيدن به مرحله تقواپيشگى است .
خذوا ما ءاتينكم بقوة . .. لعلكم تتقون
برداشت فوق از قيد «بقوة» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 25
25 - كفر و ارتداد ، پس از ديدن حاكميت دين و دين داران و امنيت و آرامش زير سايه آن ، نشان فسق و تبه كارى و خروج از راه حق و صواب است .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم . .. ليستخلفنّهم ... و ليمكّننّ لهم دينهم ... يعبدون
در اين كه مقصود از «كفر» در آيه شريفه چيست؟ ميان مفسران دو ديدگاه وجود دارد: 1ـ مقصود ارتداد است; يعنى، چنانچه هر كس پس از ديدن حاكميت و امنيت زير سايه دين و نيز اتمام حجت الهى، مجدداً راه كفر را بپيمايد، او حقيقتاً فاسق و تبه كار است. 2- مراد كفران نعمت است; يعنى، آن كس كه نعمت حاكميت و امنيت تحت لواى دين را مشاهده كند و در عين حال به جاى شكرگزارى، راه ناسپاسى را بپيمايد، او حقيقتاً فاسق و تبه كار است. برداشت ياد شده، بنابر ديدگاه نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 85 - 6
6 - لزوم ناديده گرفتن پيوند خويشاوندى ، در دفاع از اصول دين و مبارزه با انحرافات عقيدتى
إذ قال لأبيه و قومه ماذا تعبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 35 - 12
12- دعا براى فرزندان و توجه به سرنوشت اخروى و ديانت و سعادت آنان ، امرى مهم و ارزشمند است .
و إذ قال إبرهيم ربّ . .. اجنبنى و بنىّ أن نعبد الأصنام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 5
5- خدا و رسولش ، فراخوان مردم به استفاده صحيح و بهره بردارى كافى از فرصت ها و امكانات زندگى براى هدايت و ديندارى
و أنذر الناس . .. فيقول الذين ظلموا ربّنا أخّرنا إلى أجل قريب نجب دعوتك و نتّبع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور به دعوت مردمان به اقامه دين و پرهيز از اختلافات و تفرقه در آن
أن أقيموا الدين و لاتتفرّقوا فيه . .. فلذلك فادع
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «ذلك» اشاره به جمله «أقيموا الدين و. ..» باشد. گفتنى است كه بر اين مبنا لام «لذلك» به معناى «إلى» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 123 - 7
7 ـ بيگانگى برخى مسلمانان صدر اسلام و اهل كتاب ، با روح ديانت و مقررات الهى
ليس بامانيكم و لا امانى أهل الكتب من يعمل سوءاً يجز به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 19 - 5
5 ـ تاريخ شاهد دين دارى و گرايش به خدا از روز آغازين پيدايش انسان
و ما كان الناس إلا أمة وحدة فاختلفوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 3
3 ـ حمايت از دين و ارزش هاى الهى در شرايط سخت و دشوار ، داراى ارزشى برتر
و السبقون الأولون من المهجرين و الأنصار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 112 - 5
5ـ شرايط مكه براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان صدراسلام ، شرايطى دشوار و دين دارى امرى مشكل و نيازمند استقامت و پايدارى بوده است .
فاستقم كما أُمرت و من تاب معك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 98 - 3
3- در وجود ذى القرنين بينش توحيدى و الهى همراه ، با قدرت علمى و فنى ، تبلور داشت .
ما مكّنّى فيه ربّى خير . .. هـذا رحمة من ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 118 - 6
6 - پيمودن راه و دين دارى ، شرط رهبرى جامعه اسلامى
و هدينـهما الصرط المستقيم
خداوند در توصيف موسى و هارون (عليهماالسلام) ـ كه پيامبر و رهبر امت خويش بودند ـ مسأله بر صراط مستقيم بودن آنان را مطرح فرمود. طرح اين مسأله، مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 21 - 11
11 - تأثير سازنده آگاهى و پيمودن راه دين ، در تبليغات دينى و گرايش دادن مردم به دين دارى
اتّبعوا من لايسئلكم أجراً و هم مهتدون
مقصود از جمله «و هم مهتدون» (آنان ره يافته اند) اين است كه پيامبران، راه دين را شناخته و آن را پيموده اند و طبيعى است كسانى كه راه دين را پيموده باشند، در تبليغ دين موفق تر خواهند بود و مردم نيز دعوت آنان را بهتر خواهند پذيرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 2
2- خداوند ، نسبت به مهاجرانى كه با هجرت ، جهاد و صبر ، دين خود را حفظ كردند ، بسيار بخشنده و مهربان است .
ثمّ إن ربّك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثمّ جـهدوا و صبروا
خبر «إن ربّك للذين . ..» محذوف است كه «لغفور رحيم» بر آن دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 18 - 1
1 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) رهيافته به مسير دين و مصمم به هدايت خلق ، به اراده الهى
ثمّ جعلنـك على شريعة من الأمر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 12 - 1
1 - حضرت مريم ( ع ) ، نمونه بارز و مثال زدنى براى ايمان و دين دارى
ضرب اللّه مثلاً للذين ءامنوا . .. و مريم ابنت عمرن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 1
1 - « حرف شنوا و مطيع هستيم » ، تنها سخن هميشگى مؤمنان راستين در برابر فرا خوانده شدن آنان به پذيرش حكم خدا و داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و
فعل مضارع «يقولوا» همراه با فعل «كان» بر استمرار و كلمه «إنّما» ـ كه اصطلاحاً آن را قصر افرادى مى گويند ـ بر حصر دلالت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 3 - 3
3 - مؤمنان واقعى ، پايبند به تكاليف فردى و اجتماعى و داراى بينشى ژرف در عقايد دينى
الذين يقيمون الصلوة و يؤتون الزكوة و هم بالأخرة هم يوقنون
«نماز» برقرار ساختن پيوند عبوديت و بندگى با خدا و «زكات» ايجاد ارتباط با مردم پيرامون خود و دستگيرى از نيازمندان جامعه است. بنابراين آوردن «پرداخت زكات» پس از «اقامه صلاة» بيانگر اين حقيقت است كه مؤمنان واقعى تنها به فكر خود نيستند; بلكه با مردم جامعه خود نيز ارتباطى مسؤولانه دارند. گفتنى است كه «يقين به آخرت» ـ كه عبارت از اعتقاد قطعى است ـ بيانگر آن است كه مؤمنان واقعى در مسائل اعتقادى داراى بينشى عميق و ترديدناپذيراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 39 - 2
2 - مؤمنان ، داراى عزم دينى و حضور مؤثر اجتماعى و هميارى نسبت به يكديگر در قبال متجاوزان
و الذين إذا أصابهم البغى هم ينتصرون
برخى از مفسران «إنتصار» را به معناى «تناصر» (تعاون و هميارى) گرفته اند; يعنى، مؤمنان راستين آنانند كه هر گاه مورد ستم و تجاوز قرار گيرند ـ براى دفع آن ـ به يارى هم برمى خيزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 7 - 16
16 - حركت مؤمنان راستين در طريق ايمان و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براساس عشق و محبت به دين و نه تحميل و تحكّم
و لـكنّ اللّه حبّب إليكم الإيمـن و زيّنه فى قلوبكم
از اين كه خداوند در باز داشتن مؤمنان از تحميل آراى شخصى بر پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به «حبّب إليكم الإيمان» تكيه كرده است; استفاده مى شود كه نيرو و جاذبه محبت، اصلى ترين و نيرومندترين محرك مؤمنان براى حركت به سمت ايمان و اطاعت از رسول اللّه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 2
2- خداوند ، نسبت به مهاجرانى كه با هجرت ، جهاد و صبر ، دين خود را حفظ كردند ، بسيار بخشنده و مهربان است .
ثمّ إن ربّك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثمّ جـهدوا و صبروا
خبر «إن ربّك للذين . ..» محذوف است كه «لغفور رحيم» بر آن دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 8 - 8،12
8 - روحيه خداجويى و دين ياورى ، از ويژگى هاى بارز مهاجرانِ صدراسلام
المهـجرين الذين . .. يبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا و ينصرون اللّه و رسوله
12 - مهاجرانِ خداجو و دين باور صدراسلام ، نمونه مؤمنان راستين
المهـجرين الذين . .. أُولـئك هم الصـدقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 2
2 - همسر فرعون ( آسيه ) ، نمونه بارز و مثال زدنى براى ايمان و دين دارى است .
ضرب اللّه مثلاً للذين كفروا ءامنوا امرأت فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 49 - 6
6 - منافقان ، تنها در چارچوب منافع خويش به دين روى مى آورند و در برابر فرمان هاى خدا و رسول او ، مطيع و منقاد مى شوند .
و إذا دعوا إلى اللّه و رسوله ليحكم بينهم إذا فريق منهم معرضون 0 و إن يكن لهم الح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 38 - 10
10 ـ لزوم ايجاد اميد به مغفرت و رحمت الهى در دل گمراهان براى گرايش دادن آنان به دين و ديندارى
قل للذين كفروا إن ينتهوا يغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 6
6 - توجّه به در اختيار خداوند بودن همه موجودات عالم و نيز نعمت هاى اِعطا شده به انسان ، تبعيت از تعاليم آسمانى را اقتضا مى كند .
ألم تروا أنّ اللّه سخّر . .. و أسبغ عليكم نعمه ... اتّبعوا ما أنزل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 53 - 11
11 - توجه به فرجام امور و بازگشت تمامى موجودات به سوى خداوند ، موجب طرد مكاتب انحرافى و روى آورى به دين الهى است .
صرط اللّه . .. ألا إلى اللّه تصير الأُمور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 94 - 6
6- حرمت فراهم آوردن زمينه بى اعتقادى مردم نسبت به دين و ارزش هاى دينى
و لاتتخذوا أيمـنكم دخلاً بينكم فتزلّ قدم بعد ثبوتها و تذوقوا السوء
برداشت فوق، به خاطر اين نكته است كه نهى از «حنث قسم» از آن جهت صورت گرفته كه سبب سست شدن عقيده ديگران مى شود و در ذيل آيه شريفه، اين عمل «صد عن سبيل الله» و داراى «عذاب عظيم» شناخته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 2
2 - وابستگى و دلبستگى به اموال و اولاد ، زمينه ساز لغزش انسان ها و ممانعت از دين دارى است .
إنّما أمولكم و أولـدكم فتنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 80 - 16
16 - مجرد انتساب به آيين الهى ، موجب مصونيت از آتش دوزخ نخواهد شد .
و قالوا لن تمسنا النار إلا أياماً معدودة قل أتخذتم عند اللّه عهداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 47 - 4
4 - اطاعت و فرمان برى از خدا و رسولش ، لازمه جداناپذير ايمان راستين و شرط دين دارى است .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا
تأكيد و اصرار منافقان بر اطاعت و فرمان برى از خدا و رسول او، پس از اظهار ايمان، حاكى از اين است كه اطاعت و فرمان برى از خداوند و پيامبر(صلی الله علیه و آله) در كنار ايمان، امرى مسلم و پذيرفته شده ميان همگان بود. از اين رو منافقان براى پوشاندن ماهيت پليد خود، مسأله اطاعت و فرمان برى خود را به صراحت اظهار مى داشتند. گفتنى است ذيل آيه ـ كه آنان را مؤمن ندانسته است (و ما أُولـئك بالمؤمنين) ـ مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 20 - 14
14 - عمل به مقتضاى دين و اقتدا به پيامبران ، شرط دين دارى و سعادتمندى است .
قال يـقوم اتّبعوا المرسلين
تصريح به اقتدا و پيروى از پيامبران ـ به جاى ايمان آوردن به آنان و. .. ـ مى تواند حاكى از برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 2
2 - دستيابى به اهداف دينى ، محتاج به صبر و شكيبايى و پرهيز از حركت هاى شتابزده است .
اللّه الذى سخّر لكم . .. و سخّر لكم ما فى السمـوت ... قل للذين ءامنوا يغفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 12 - 4
4 - دين دارى و نيل به كمالات معنوى و سعادت ابدى ، نيازمند به صبر و شكيبايى است .
جزيهم بما صبروا جنّة و حريرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 115 - 2،3
2ـ لزوم پيشه ساختن صبر در مشكلات راه دين
فاستقم كما أُمرت . .. واصبر
3ـ پايدارى بر دين ، پرهيز از طغيان گرى و تمايل نداشتن و تكيه نكردن بر ستمگران ، امورى نيازمند به صبرپيشگى
فاستقم كما أُمرت . .. و لاتركنوا إلى الذين ظلموا ... واصبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 22 - 1
1ـ لزوم استقامت ورزيدن و صبر پيشه ساختن در اجراى احكام و فرمان هاى الهى
والذين صبروا
عبارت «ابتغاء وجه ربهم» (براى دستيابى به رضايت خدا) مى رساند كه متعلق «صبروا» احكام و فرمانهاى خداست ; يعنى: «صبروا على ما أمرهم الله به و عمّا نهاهم عنه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 24 - 4
4ـ صبر و استقامت بر پيروى از فرمان هاى خدا درپى دارنده ورود به بهشت
سلـم عليكم بما صبرتم
حرف «باء» در «بما صبرتم» سببيه و «ما» در آن مصدريه است. متعلق «صبرتم» امورى است كه در آيات گذشته («الذين يوفون» تا «يدرءون بالحسنة السيئة») مطرح شد كه مى توان از آنها به «طاعة الله» تعبير كرد. بنابراين بما صبرتم ; يعنى: «بسبب صبركم على طاعة الله».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 14 - 2
2 - دستيابى به اهداف دينى ، محتاج به صبر و شكيبايى و پرهيز از حركت هاى شتابزده است .
اللّه الذى سخّر لكم . .. و سخّر لكم ما فى السمـوت ... قل للذين ءامنوا يغفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 57 - 8
8 ـ ربوبيت خداوند ، مقتضى حركت انسان به سوى او و برگزيدن راه الهى ( دين )
إلاّ من شاء أن يتّخذ إلى ربّه سبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 6
6 - تأثير و نقش اساسى استقامت و پايدارى بر مواضع دينى ، در به ثمر نشستن ايمان و دين دارى
و ألّوِاستقـموا على الطريقة لأسقينـهم ماء غدقًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 7
7 - تبيين فوايد ايمان و دين دارى ، از سوى نوح ( ع ) براى مردم
استغفروا ربّكم . .. يرسل السماء عليكم مدرارًا . و يمددكم بأمول و بنين ... و يجعل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 87 - 12
12 ـ ضرورت حركت در چارچوب قوانين و مقررات تبيين شده از سوى خداوند
لاتحرموا . .. و لاتعتدوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 119 - 8
8 ـ مرتبه « صادقين » برترين مرتبه ايمان و ديندارى
اتقوا اللّه و كونوا مع الصدقين
دستور خدا به همراهى و همگامى با صادقان ـ پس از توصيه به تقواپيشگى ـ بيانگر اين حقيقت است كه «مرتبه صادقين» مرتبه اى فراتر از مرتبه كسانى است كه در راه تقوا گام مى نهند و به تعبير ديگر «صادقين» كسانى هستند كه در اوج رعايت تقوايند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 32 - 11
11 - تفاوت درجات دين دارى و هدايت پذيرى انسان ها ، در فرهنگ قرآن
ثمّ أورثنا الكتـب . .. فمنهم ظالم ... و منهم سابق بالخيرت
برداشت بالا از تقسيم شدن مردم در برابر قرآن به سه گروه ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 36 - 9
9- پايبندى به دين و عمل به دستورهى آن ، معيار ارزشمندى و ملاك ديندارى است ، نه صرف ادعا و سخنورى .
فمن تبعنى فإنه منّى
«تبع» و «اتبع» به معناى گام نهادن در جاى پاى كسى و پيروى كردن همراه با دستورگيرى است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 7
7 - جلوگيرى مؤمنان از دين دارى و انجام تكاليف دينى ( همچون جهاد ، هجرت و . . . ) ، دشمنى با آنان محسوب مى شود .
عدوًّا لكم فاحذروهم
برداشت ياد شده، با توجه به تاريخ و شأن نزول اين آيه است. امام باقر(ع) مى فرمايد «وقتى برخى از مردان مى خواستند هجرت كنند، پسر و همسرش دامن او را مى گرفتند و مى گفتند: تو را به خدا سوگند كه هجرت نكن...»، (برگرفته از نورالثقلين، ج 5، ذيل آيه).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 70 - 4
4 ـ التزام به دين الهى، امرى فطرى و آميخته با فطرت آدمى است.
و ذر الذين اتخذوا دينهم لعبا و لهوا
انتساب دين به كافران (دينهم) حكايت از آن دارد كه دينى براى آنان فرض شده است. بنا بر يك احتمال اين دين همان نداى فطرت است كه آنان را به توحيد و تدين فرامى خواند ; چنانكه صاحب الميزان فرموده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 44 - 38
38 ـ عالمان بيمناك از دشمنى مردم ، در خطر ترجيح رفاه و آسايش بر ديندارى و نگهبانى از كتاب خدا
فلاتخشوا الناس . .. و لاتشتروا بايتى ثمناً قليلا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 21 - 14
14 - شيطان ، بازدارنده انسان ها از تبعيت از دين است .
اتّبعوا ما أنزل اللّه قالوا بل نتّبع . .. أوَ لو كان الشيطـن يدعوهم إلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 8
8 - دوستى و پيوند خويشاوندى ، نبايد مانع ديندارى و انجام تكاليف شرعى ( همچون جهاد ، هجرت و . . . ) شود .
يـأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولـدكم عدوًّا لكم فاحذروهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 4
4 - علاقه و دلبستگى به اموال و اولاد ، نبايد مانع از دين دارى و انجام تكاليف الهى شود .
إنّما أمولكم و أولـدكم فتنة
برداشت ياد شده، با توجه به تاريخ و شأن نزول آيات است كه در آيه قبل توضيح داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 48 - 6
6 - پذيرش داورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، نشانه ايمان راستين به خدا و رسول او و فرمان برى از ايشان و التزام عملى به دين است .
و يقولون ءامنّا باللّه و بالرسول و أطعنا ثمّ يتولّى . .. و ما أُولـئك بالمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 113 - 3
3 - احسان و نيكوكارى ، مظهر ايمان و مصداق بارز دين دارى
و من ذرّيّتهما محسن
بيشتر مفسران بر اين عقيده اند كه تقسيم نسل ابراهيم و اسحاق(عليهماالسلام) به دو گروه محسن و ظالم، به اين منظور است كه نشان دهد برخى از آنان مؤمن و برخى ديگر كافر شدند و «احسان» اشاره به ايمان و «ظلم به خويشتن»، اشاره به كفر و شرك آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 43 - 4
4 - نماز ، از اركان عملى دين و نشانه اصلى دين دارى است .
و قد كانوا يدعون إلى السجود و هم سـلمون
به گفته مفسران، مقصود از سجود و فراخوانده شدن كافران به آن، نماز است كه در آيات گوناگون، همگان به اين عبادت فراخوانده شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 31 - 3
3 - نماز ، مظهر دين دارى و تصديق عملى دين
فلاصدّق و لاصلّى
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه خداوند، پس از بيان تصديق نشدن اصل دين از سوى كافران، تنها به ترك فريضه نماز از سوى آنان بسنده كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 55 - 26
26 - كفران و ناسپاسى نعمت حاكميت دين داران و امنيت در پناه دين ، نشان فسق و تبه كارى و خروج از راه حق و صواب است .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم . .. ليستخلفنّهم ... و ليمكّننّ لهم دينهم ... يعبدون
«فسق» به معناى عصيان و ترك فرمان هاى الهى و خروج از راه حق است (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 64 - 10
10 ـ نفاق و دورويى در دين ، استهزاى دين است .
يحذر المنفقون . .. قل استهزءوا
قبل از «استهزءوا» سخن خاصى از منافقان ذكر نشده كه حاكى از استهزا باشد ; بدين جهت احتمال مى رود كه نفس حالت نفاق، استهزا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 36 - 12
12- ديندارى ، معيار اصلى وحدت ، دوستى و تنظيم روابط ميان انسانهاست .
فمن تبعنى فإنه منّى و من عصانى