احکام بازی های رایانه ای
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : صادقی، محمود، ۱۳۶۲ -
عنوان و نام پدیدآور : احکام بازیهای رایانهای/محمود صادقی؛ [به سفارش پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر].
مشخصات نشر : قم: نشر معروف، ۱۳۹۴.
مشخصات ظاهری : ۲۴۰ ص.؛ ۱۱×۵/۱۹سم.
فروست : فقه و زندگی؛ ۴۰.
شابک : ۴۳۰۰۰ ریال978-600-6612-45-4 :
وضعیت فهرست نویسی : فاپا
یادداشت : کتابنامه : ص. ۲۳۱ - ۲۴۰ ؛ همچنین به صورت زیرنویس .
موضوع : بازیهای کامپیوتری
موضوع : بازیهای کامپیوتری (فقه)
موضوع : مسائل مستحدثه
موضوع : فتواهای شیعه -- قرن ۱۴
شناسه افزوده : ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر. پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر
رده بندی کنگره : GV۱۴۶۹/۱۵/ص۲الف۳ ۱۳۹۴
رده بندی دیویی : ۷۹۴/۸
شماره کتابشناسی ملی : ۴۰۴۳۶۶۵
به سفارش: ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر
سخن پژوهشکده ...............................................15
پیشگفتار..........................................................21
بخش اول: کلیات
مقدمه................................................................27
تعریف بازی های رایانه ای ..................................29
پیشینه بازی های رایانه ای .................................29
ضرورت تحقیق ...................................................30
سخنی با والدین ...............................................31
پاسخ به یک شبهه ............................................34
بخش دوم اهداف بازی های رایانه ای خارجی
مقدمه..............................................................39
فصل اول: اهداف اعتقادی بازی های رایانه ای غربی ...41
2.نفی معاد و قیامت ..........................................43
3.تحریف ظهور حضرت مهدی ................................45 4. ترویج تفکرات غلط و انحرافی ..............................46
تغییر مفاهیم دینی .........................................47
اسلام هراسی ..............................................48
فصل دوم: اهداف ضد اخلاقی بازی های رایانه ای غربی .....................................................................52
مقدمه ...........................................................52 1 قبح زدایی از گناه ........................................53
فصل سوم: اهداف فرهنگی - اجتماعی بازی های رایانه ای غربی ........................................................57
1.ترویج سبک زندگی غربی ................................57
ب) زنان، موجوداتی فریب دهنده و جذاب ................60 ج) ترویج و تشویق به مجرد ماندن زنان .....................62
فصل چهارم: اهداف سیاسی بازی های رایانه ای غربی ........... .........................................................65
القای ناجی بودن آمریکا ..................................65
آماده سازی برای جنگ های آینده .....................66
پاک کردن جنایات مریکا....................................67
فصل پنجم: اهداف اقتصادی بازی های رایانه ای غربی68 درآمدزایی بازی ها ............................................68
استفتاء ........................................................70
فصل ششم: اهداف نظامی بازی های رایانه ای غربی 72
آموزش و پرورش دادن نیرو ..................................72
بخش سوم فواید بازی های رایانه ای
1.آموزش مفاهیم عالی انسانی............................7722.افزایش قدرت تصمیم گیری.................................78
4.کاهش استرس و افسردگی ..............................78
6.کاهش درد و بیماری ......................................79 استفتاء ........................................................81.کسب مهارت های لازم و مفید.............................82
بخش چهارم آسیب های جسمی و روحی بازی های رایانه ای
فصل اول: آسیب های اعتقادی بازی های رایانه ای ......................................................................85
فصل دوم: آسیب های ضداخلاقی بازی های رایانه ای ............ ........................................................87
فصل سوم: آسیب های اجتماعی بازی های رایانه ای 93
افزایش جرم و جنایت ..........................................93
متزلزل شدن روابط خانواده ...............................94
دوری از وظایف واقعی .....................................94
ترس از فرزنددار شدن........................................96
فصل چهارم: آسیب های روانی بازی های رایانه ای...........................98
استفتاء.........................................................107
تقلید گفتار نامناسب ......................................107
زمینه ساز از خود بیگانگی ..............................108
4.همانندسازی اتفاقات دنیای مجازی در دنیای واقعی ...............................................................109
منزوی شدن ...........................................109
قانون گریزی..............................................110
توهم زدگی ...............................................111اعتیاد به بازی .................................................111
فصل پنجم: آسیب های جسمی بازی های رایانه ای ........115
1.ضعف بینایی چشم ....................................115استفتاء .......................................................115
2.فشار به ستون فقرات..................................116
3.بیماری های پوستی.....................................116
تشدید بیماری صرع ......................................117
چاقی و اضافه وزن .......................................118
6.تحریک قوای جنسی........................................119
8.آسیب دیدن مغز..............................................121
10 ضربان قلب بالا .............................................123
راههای پیشگیری از آسیب های جسمی بازی های رایانه ای.............................................................124
فصل ششم: آسیب های امنیتی بازی های رایانه ای ................................................................127
استفتاه ...................................................128جاسوسی با بازی های رایانه ای .....................129
خراب شدن سیستم توسط بازی های رایانه ای ...........................................................130
فصل هفتم: آسیب های اقتصادی بازی های رایانه ای .................. ..........................................132
استفتاء ........................................................134
2.ضرر به اقتصاد ملی ........................................135
استفتاء .........................................................137
فصل هشتم: آسیب های تحصیلی بازی های رایانه ای ...............................................................139
أفت تحصیلی.............................................139
استفتاء ...................................................140
بخش پنجم توهین در بازی های رایانه ای خارجی
توهین به دین ها و قومیتها ...................................142
فصل اول: توهین به مقدسات ...............................143
توهین به خدای متعال ...............................143
توهین به فرشتگان الهی .............................143
3.توهین به بهشت و جهنم .................................144
توهین به پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله ).....145
توهین به قرآن کریم ....................................146
6.توهین به اهل بیت (علیهم السّلام) ..................147
فصل دوم: توهین به مسلمانان .................. ........150
فصل سوم: توهین به ملت ایران............................153
بخش ششم تولید بازی های رایانه ای
فصل اول: تولید بازی های رایانه ای داخلی.......159
ضرورت تولید ..............................................159
استفتاء.......................................................160
فصل دوم: محتوای بازی های داخلی ...............165
محتوای جذاب و اثرگذار................................165
استفتاء.....................................................166
بخش هفتم توزیع بازی های رایانه ای
فصل اول: نظارت بر سایت ها و فروشندگان بازی های رایانه ای ................................................171
لزوم نظارت جدی ......................................171
استفتاء ...................................................174
تبلیغ بازی های رایانه ای .............................174
استفتاء......................................................175
مسئولیت شرکت های اینترنتی........................176
فصل دوم: احکام فروشندگان بازی های رایانه ای 178
نقش مؤثر فروشندگان در فرهنگ .....................178
اشتغال در فروشگاه بازی های رایانه ای..............180
خرید و فروش بازی های مستهجن و انحرافی.......... 180
نگهداری بازی های رایانه ای منحرف و مستهجن181
استفتاء............................................................182
دانلود کردن .......................................................183
فروش فیلترشکن ..............................................184
رایت بازی های رایانه ای ......................................185
سوالات شرعی ...............................................186
تاییدات بنیاد ملی بازی های رایانه ای ....................188
پیک موتوری و بازی های رایانه ای ......................189
خمس بازی های رایانه ای ................................190
تولید قاب بازی های رایانه ای ...........................190
قانون بازی های رایانه ای ................................191
فصل سوم: احکام گیم نت و خدمات رایانه ای 192
امکانات گیم نت...............................................192
استفتاه .....................................................193
شرط سنی مشتریان گیم نت ............................193
استفتاء .......................................................194
درآمد گیم نت ها ...............................................195
حکم فقهی ......................................................195
استفتاء..........................................................196
بازیابی و ریکاوری بازی های رایانه ای ....................198
بخش هشتم: کاربران بازی های رایانه ای
فصل اول: بایدها و نبایدهای استفاده از بازی های رایانه ای ..........................................................201
استفتاء ....................................................202
استفاده از بازی های مبتذل و مستهجن ..............203
استفاده از بازی های انحرافی..............................205
نگهداری بازی های رایانه ای مستهجن...................206
استفاده از فیلترشکن ........................................206
استفتاء ......................................................207 دانلود بازی های رایانه ای ................................208
برد و باخت در بازی های رایانه ای ..................209قوانین قمار و شرط بندی ................................209
سوالات فقهی.........................................210
چت کردن در بازی های رایانه ای ..................212
استفتاء ...................................................213
بلوتوث کردن بازی های رایانه ای .....................213
استفتاء .....................................................214
موسیقی بازی های رایانه ای...........................214
استفتاء ......................................................215
نهی از منکر و بازی های رایانه ای.......................216
خمس بازی های رایانه ای ...............................217
بازی های رایانه ای دوبله شده ............................218
استفتاء.............................................................218
فصل دوم: والدین و بازی های رایانه ای................220
کودکان و بازی های رایانه ای...........................220
استفتاء .....................................................221
نظارت والدین بر فرزندان ....................................223 فصل سوم: توصیه هایی درباره بازی های رایانه ای ............................................................225
منایع
آدرس دفاتر مراجع تقلید ....................................231
کتاب ها .......................................................234
مجلات، ماهنامه و فصلنامه ...........................237
سایت ها ......................................................238
فقه و زندگی و سبک زندگی اسلامی
اسلامی شدن زندگی اجتماعی در مرحله شناخت سه گام دارد:
شناخت معروف و منکر در فعالیت های فردی و روابط انسان و خداوند عزوجل
شناخت معروف و منکر در حوزه روابط اجتماعی و معاملات اقتصادی
شناخت معروف و منکر در روابط دولت و ملت
در گام اول فعالیت های فقهی، اخلاقی پژوهش های اخلاق مدار فراوانی توسط عالمان و محققان پدید آمده و اصلاح و تقویت روابط عبادی، عقیدتی و معرفتی انسان با
خداوند متعال را مورد توجه قرار داده است.
گام دوم یعنی شناخت معروف و منکر در روابط اجتماعی و معاملات اقتصادی، کاری است که با وجود برخی از آثار علمی و پژوهش های ارزشمند بانگاه تخصصی به هر صنف مورد توجه قرار نگرفته است. سلسله کتاب های افقه و زندگی» به پژوهش و نگارش در حوزه اصناف خاص توجه دارد و بایدها و نبایدهای فقهی و اخلاقی و آداب اسلامی هر اتحادیه صنفی ودست اندرکاران مشاغل مختلف تولیدی، توزیعی، و خدماتی را محور پژوهش و نگارش و اطلاع رسانی خویش می داند.
گام سوم در شناخت معروف و منکر به روابط مردم و حکومت ها اختصاص دارد، اسلامی شدن روابط دولت و ملت بالاترین گام به سوی رضای خداوند متعال محسوب میشود و در سایه پیروی از رهبری الهی و تسلیم دولت و ملت در برابر قوانین قرآن و عترت امکان پذیر است.
در حدود سالهای 1372 ش با آغاز فعالیت های ستاد امر به معروف و نهی از منکر طرح پژوهشی افقه و زندگی توسط جناب حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمد
حسین فلاح زاده، در پژوهشکده باقرالعلوم (علیه السّلام)قم، پی ریزی شد. هدف طرح، تألیف و تدوین مجموعه کتاب هایی
در زمینه آداب و احکام اسلامی برای اصناف و مشاغل گوناگون اقتصادی و بازاریان کشور بود. با هماهنگی این دو نهاد فرهنگی تألیف حدود بیست جلد از این مجموعه در سال های آغاز کمک خوبی به بازاریان متدین در زمینه شناخت احکام شرعی و حلال و حرام مشاغل بشمار می رفت. اما مثل بسیاری دیگر از طرح ها این کار هم به دلایل مختلف ناتمام ماند و در زمینه احکام فقهی بسیاری اصناف اثری فراهم نیامد.
ضرورت اسلامی شدن بازار، علاقه بسیاری از کسبۀ محترم در بخش های تولید و توزیع و خدمات و پیگیری دبیر محترم ستاد امر به معروف و نهی از منکر حجة الاسلام والمسلمین زرگر دام عزه العالی سبب احیای مجدد این طرح پژوهشی کاربردی در سال 1393 ش شد و تالیف و تدوین کتبی دیگر در زمینه فقه اصناف در دستور کار پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قرار گرفت.
در سالهای آغازین، این پژوهش ها با هدایت و حمایت ستاد و نظارت علمی و فقهی برادران گرامی حجج اسلام محمد حسین فلاح زاده و محمود مهدی پور شکل گرفت و بیست و چند دفتر از آن فراهم آمد. اینک بار دیگر پس از حدود چهارده سال، این کار ناتمام و بر زمین مانده به توفیق
الهی و نظارت جناب حجة الاسلام والمسلمین آقای حاج سید محمد تقی علوی و همکاری گروهی از فضلای حوزه علمیه قم در پژوهشکده امر به معروف پیگیری می شود.
همیشه اصناف محترم و صاحبان مشاغل در انجام وظیفه خود نیاز به احکام و قوانین الهی دارند و لازم است معروف و منکرات صنفی را بشناسند. تحولات صنفی و دگرگونی ها در حوزه کسب و کار سبب می شود که احکام براساس نیازهای روز مورد بازنگری فقهی و علمی قرار گیرد وتفقه واجتهاد جدید ضرورت یابد. از این رو بار دیگر با استفاده از فتاوی مراجع بزرگوار تقلید و قوانین مصوب شورای نگهبان موضوعات کار نشده در برنامه پژوهشی قرار گرفت و بیست اثر جدید تحقیق و تولید شد. عناوین پژوهش های سال 1393 ش بدین شرح است:
احکام صنف طلا و جواهر
احکام تلفن همراه
احکام بازی های رایانه ای
احکام صنف اتوبوس رانی
احکام صنف فرش و تابلو فرش
احکام صنف کیف و کفش (سراجان)
احکام صنف ماهی فروشان
احکام صنف ناشران
احکام صنف پوشاک
احکام صنف نانوایان
احکام رایانه و اینترنت
احکام صنف پرندگان و پرنده فروشان
احکام صنف اغذیه فروشان
احکام صنف پارک ها
احکام عمومی کسب و کار
احکام صنف قهوه خانه ها
احکام صنف الکتریکی
احکام صنف عطاری و دارو گیاهی
احکام صنف لوازم صوتی و تصویری
احکام بیمه ها
این دفتر از فقه و زندگی که با تلاش برادر گرامی حجت الاسلام والمسلمین محمود صادقی پدید آمده به احکام بازی های رایانه ای اختصاص یافته است و امیدواریم محققان و بازاریان محترم با ارائه تجارب و مسائل شرعی خویش ما را در تکمیل این اثریاری کنند.
با درخواست توفیق از خداوند دانا و توانا و یاری محققان حوزوی و همراهی اصناف کشور، بسیج اصناف و مسؤلان
ستادهای امربه معروف، می توان به سوی اسلامی شدن بازار، آرامش روانی جامعه، کاهش جرم و تخلفات اقتصادی و کسب رضای حضرت حق گام هایی بلندتر برداشت.
امیدواریم با شناخت احکام الهی در تمام بخش ها و اجرای آن در زندگی فردی و اجتماعی و در سایه فقه ناب اسلامی و با هدایت حضرت بقیة الله عجل الله تعالی فرجه الشریف ، توحید و عدالت در سراسر عالم حاکم گردد. ان شاء الله
قم پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر
خیابان سمیه کوچه 12 پلاک 355
Al-adl.ir info@al-adl.ir
امروزه همگان متوجه علاقۀ افراد، به خصوص جوانان و نوجوانان به بازیهای رایانهای، اعم از بازیهایی که در رایانههای خانگی قابل اجرا هستند، یا بازیهای قابل اجرا در گوشیهای تلفن همراه و یا دستگاههای بازی خانگی مثل سگاه، پلی استیشن، سونی و... شدهایم؛ اما بیاطلاعی آنان از آسیبها، توهینها و تحریفهایی که در این بازیها وجود دارد، باعث بسی تأسف است. وقتی کسی این مطالب را برای آنان روشن کند، تازه متوجه میشوند که این بازیها فقط برای سرگرمی نیستند؛ بلکه با اهداف خاصی ساخته میشوند.
با توجه به اهمیت این موضوع و جهت آشنایی نوجوانان و جوانان به آسیبها و احکام بازیهای رایانهای، از سوی
پژوهشکدۀ امر به معروف تصمیم گرفته شد کتاب جامعی دربارۀ بازیهای رایانهای نوشته شود که در بردارندۀ مسائل و احکام این بازیها باشد.
این کتاب هشت بخش دارد که شامل مباحثی پیرامون (اهداف بازیهای رایانهای، فوائد بازیهای رایانهای، آسیبهای بازیهای رایانهای، توهین در بازیهای رایانهای، مسائل و احکام تولید، توزیع و مصرف کنندگان بازیهای رایانهای) می باشد.
برای نوشتن این کتاب با کارشناسان بازی های رایانه ای و گیمرهای حرفه ای مشورت شده است و از نظرات و پیشنهادات آنها در تهیه کتاب استفاده شده است.
در این نوشته، سوالات شرعی را از مشهور مراجع تقلید ذکر کرده ایم لذا اگر در کتاب، نظرات فقهی مرجع تقلیدی ذکر نشد یا به آن دست نیافتیم یا در این مورد نظری نداشته اند. ان شاء الله در صورتی که این نظرات را به دست بیاوریم در چاپهای بعدی اضافه می شود.
خوانندگان محترم در صورتی که در یک موضوع خاص، مسئله شرعی ای را در این کتاب پیدا نکردند حتماً به رساله مرجع تقلید خودشان رجوع شود یا از ایشان استفتاء کنند.
امید است این مجموعه بتواند رسالت خود را در جهت
روشن کردن افکار جامعه و تعلیم افراد پیرامون احکام بازیهای رایانهای و آسیبهای آن به انجام رساند و مورد قبول درگاه احدیِت قرار گیرد.
در پایان از تمام کسانی که بنده را در تهیه این اثر یاری کردند مخصوصاً حجت الاسلام محمد خلیلی و آقایان مهدی حق وردی طاقانکی و محمود بلالی تشکر می کنم و از خدای متعال موفقیت آنها را خواستارم.
محمود صادقی
اول ذیحجه 1436 برابر با 24/6/1394
شهر مقدس قم
هنگامی که خدای متعال انسان را خلق کرد، در وجود او نیازهایی را قرار داد که اگر از راه صحیح به این نیازها پاسخ داده شود، در مسیر کمال و رشد قرار میگیرد، وگرنه سبب سقوط او میشود. یکی از این نیازهای بشر، نیاز به «بازی و سرگرمی» است.
انسانها از دیرباز تا به امروز، خود را با وسایل مختلفی سرگرم و مشغول میکردند و در طول تاریخ فقط شکل بازی و سرگرمیها تغییر کرده است و در هر زمانی با سبک خاصی بازی کردهاند.
ائمۀ اطهار علیهم السلام دربارۀ چگونگی و آداب بازیها و سرگرمیها مطالب و دستورات سودمندی را بیان فرمودهاند که با استمداد از آنها میتوانیم محیطی شاد و مفرح فراهم آورده، خانواده و جامعهای سالم و مفید داشته باشیم.
در دنیای امروز بسیاری از افراد از طریق بازیهای رایانهای خود را سرگرم میکنند. بازیهای رایانهای مانند هر وسیلۀ دیگری دارای جنبههای مثبت و منفی هستند. کاربران و والدین باید توجه داشته باشند که به سمت جنبههای منفی این بازیها کشیده نشوند و از این بازیها برای رشد فکری و تعالی خود و جامعه استفاده کنند.
همچنین باید دقت داشته باشند، بسیاری از بازیهایی که از کشورهای غربی وارد کشور میشوند، متناسب با فرهنگ منحط غربی ساخته شده است و کارها و صحنههایی را نشان میدهد که با فرهنگ و دین ما مغایرت دارد. در اینگونه از بازیها مسائلی مانند: ارتباط آزاد زن و مرد، استفاده از مشروبات الکلی، زیر پا گذاشتن ارزشها و... به نمایش گذاشته میشود که در فرهنگ سازندگان این بازیها امری عادی است و برای آنها قبحی ندارد؛ ولی همین امور در کشورهای اسلامی، مخصوصاً ایران، قبیح و گناه حساب میشوند.
اگر کاربر مسلمان به اینگونه از بازیها عادت کند، به مرور مسائلی که برای او ارزشمند بودند، بیارزش شده و اموری که در فرهنگ و دین او قبیح و گناه محسوب میشوند، با گذشت زمان برای او عادی شده و دیگر قبحی ندارند، البته
ناگفته نماند که برخی از بازیها فقط برای این ساخته شدهاند که فرهنگ و دین کاربر را تضعیف کنند و یا تغییر دهند، که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود.
بازیهای رایانهای، نوعی سرگرمی تعاملی (دو طرفه) است که توسط دستگاههای الکترونیکی مجهز به پردازشگر یا «میکرو کنترلر» انجام میشود.(1)
با توجه به این تعریف، متوجه میشویم که در بازیهای رایانهای - بر خلاف بقیۀ رسانههای صوتی و تصویری که در آنها مخاطب فقط میبینید یا میشنود - کاربر علاوه بر دیدن و شنیدن، خود را در نقش شخصیت اصلی بازی قرار میدهد و به جای او تصمیم میگیرد و تلاش میکند که بازی را به پایان برساند؛ یعنی تأثیر این بازیها به مراتب بیشتر از بقیۀ رسانههاست.
در سال 1949م مهندسی جوان به نام «رالف بائر» مسئول تهیۀ یک سری برنامههای تلویزیونی شد. وی برای اینکه کاری خلاّقانه و نو انجام داده باشد، بازیهایی را در این
1) www.gerdab.ir، مقاله «ورود سریع بازیهای رایانهای خارجی و بررسی کُند محتوای آنها».
برنامهها گنجاند. او در سال 1967م به همراه گروهش، موفق به ساخت نخستین بازی تلویزیونی شد. در این فاصله افراد دیگری نیز وارد این عرصه شدند که در این میان میتوان به «ویلیام هیگن باتام» اشاره کرد که در سال 1958م، بازی «تنیس روی میز» را طراحی کرد.
در سال 1961م نیز «استیو راسل»، بازی «جنگ فضایی»(1)را تولید کرد که پدر بازیهای فضایی امروزی است . در سال 1979م بازی «ماجراها» تولید شد.(2)
به گفتۀ رئیس بنیاد ملی بازیهای رایانهای:(3)«در دنیا 46% ترافیک اینترنت در اختیار بازیهای رایانهای است».(4)هنگامی که بازیهای رایانهای این همه مخاطب دارند(5)، ضروری است که کتابی جامع در این باره نوشته شود تا نیاز کاربران را تأمین کند.
برخی از نویسندگان داخلی و خارجی دربارۀ بازیهای رایانهای کتابها یا مقالاتی نوشتهاند؛ ولی اکثر آنها تنها به ذکر فواید و آسیبهای بازیها پرداختهاند. طبق تحقیقات و جستجوهای انجام شده، کتابی که جامع فواید، آسیبها و مسائل شرعی بازیهای رایانهای باشد، نوشته نشده است. مؤلف در این نوشتار سعی نموده است که علاوه بر شمردن فواید و آسیبها، به مسائل شرعی و قانونی این بازیها نیز بپردازد.
همانطور که والدین محترم آگاه هستند، مهمترین هدف و کارکرد بازیهای رایانهای «انتقال و آموزش مفاهیم» به مخاطب میباشد. سازندگان بازیهای رایانهای با توجه به این کارکرد بازیها، تمام تلاش خود را میکنند که مفاهیم (مثبت یا منفی) را به بهترین صورت به مخاطب انتقال دهند، به طوری که کاربر به راحتی آن را بپذیرد و هیچ گونه مخالفتی در برابر آن نشان ندهد.
امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند: «الْعِلْمُ فِی الصِّغَرِ کَالنَّقْشِ فِی الْحَجَر؛(1)(ماندگاری و اثر فراگیری و) علم در دوران کودکی،
1) کنز الفوائد، محقق کراجکی، ج 1، ص 319.
مانند نقش بستن چیزی روی سنگ است.»
همچنین حضرت در روایت دیگری میفرمایند: «إِنَّمَا قَلْبُ الْحَدَثِ کَالْأَرْضِ الْخَالِیَةِ مَا أُلْقِیَ فِیهَا مِنْ شَیْءٍ قَبِلَتْه؛(1)قلب و جان نوجوان مانند زمین خالی (آمادۀ کاشتن) میباشد؛ هر چیزی که در آن انداخته شود، آن را میپذیرد.»
با توجه به این روایات، معلوم میشود که بهترین زمان یادگیری، دوران کودکی است؛ چون در این دوران، فرزندان قدرت تحلیل مطالب را ندارند و هر چیزی که به آنها گفته میشود یا میبینند، به راحتی میپذیرند و آن را صحیح میپندارند، پس والدین محترم باید توجه داشته باشند که افراد و مؤسساتی که خوراک روحی فرزندان آنها را تهیه میکنند، فقط به فکر سود بردن خودشان هستند و میخواهند با تمام قدرت، افکار شیطانی و انحرافی خود را به مخاطب خود القا کنند.
آیا تا به حال فکر کردهاید چرا بازیهایی که میلیونها دلار خرج ساختن آنها شده است،(2)با کمترین هزینهای
1) نهج البلاغۀ، صبحی صالح، ص 393، نامه 31.
2) بازیهای «Destiny» ۵۰۰میلیون دلار، معادل1750 میلیارد تومان، «Grand Theft Auto V» 265 میلیون دلار، معادل 927 میلیارد تومان، «Call of Duty: Modern Warfare 2» 250 میلیون دلار، معادل 875 میلیارد تومان و... به جیب سازندگان آنها واریز کرده است. ( www.mashreghnews.ir، مقاله «جادو، آخرالزمان دروغین و آواتارهای آدمکش در پر هزینهترین بازی جهان + تصاویر»).
در اختیار کاربران قرار میگیرد؟ آیا جز این است که آنها میخواهند تفکرات و فرهنگ خودشان را به کشورهای دیگر تحمیل کنند؟ چرا برخی والدین توجه نمیکنند که فرزندشان در بازیهای رایانهای در حال یادگیری چه مفاهیم و آموزههایی هستند؟ چرا اجازه میدهند که نیاز فطری فرزندانشان به بازی و سرگرمی، با هر وسیلهای برطرف شود؟ چرا برخی والدین محترم به جای اینکه برای فرزندان خود وقت بگذارند و آنها را با مفاهیم عالی انسانی مانند: گذشت، کمک به دیگران، نجات دیگران و... آشنا کنند، آنها را با برخی از بازیهای رایانهای که فقط رذایل اخلاقی را به نمایش میگذارند، تنها رها میکنند؟ چرا از سنتهای قدیمی که مادران برای فرزندانشان قصه میگفتند، استفاده نمیکنیم تا در هر سنی، به مقتضای آن سن، داستانهای مفیدی - مانند زندگی انبیاء، اهل بیت علیهم السلام، عالمان و پهلوانان جوانمرد - که حاوی ارزشهای اخلاقی و پیامهای سرنوشتسازی هستند برای فرزندانمان تعریف کنیم که مانند نقش روی سنگ در روح و جان آنان نقش ببندد و در زندگی آنها الهامبخش باشد؟
زمانی که برای کاربران، مخصوصاً جوانان، این انحرافات و مفاهیم قبیح پنهان شده در بازیها بیان میشود، میگویند: «ما که از این انحرافات خبر نداشتیم، پس در ما تأثیری ندارد.»
ممکن است برای شما هم این نکته مطرح شود که: «مطالب انحرافی یا توهینهایی که در این بازیها به صورت پنهانی قرار دارد، در افرادی که متوجه آنها نیستند، تأثیری ندارد؛ بلکه این آسیبها فقط برای افرادی است که از این انحرافات آگاهی دارند.»
برای توضیح این مطلب باید مقدماتی ذکر شود تا بتوانیم به نتیجه برسیم:
مقدمۀ اول: گفته شد که هدف اصلی بازیهای رایانهای «انتقال یک مفهوم به مخاطب» یا «تضعیف و تغییر باورهای مخاطب» میباشد. طراحان بازیها برای رسیدن به این هدف از بهترین تکنیکها و روشهای روانشناسی و علمی استفاده میکنند.
مقدمۀ دوم: علم ثابت کرده است، ذهن انسان این قابلیت را دارد که یک تصویر را با تمام ابعاد و زوایا به خاطر سپرده و بایگانی کند، گرچه در نگاه ابتدایی خیلی از زوایا
دیده نمیشوند؛ ولی ذهن فعال، تمام ابعاد آن تصویر را به خاطر سپرده است و در مواقع لازم از آنها استفاده میکند. به این نوع از انتقال پیام، «پیامرسانی ناخودآگاه»(1)گفته میشود که در بسیاری از فیلمها، کارتونها و بازیهای رایانهای استفاده میشود.(2)
مقدمۀ سوم: از جهت علمی ثابت شده است که ذهن انسان قابلیت دارد تصویری را که چشم میبیند، به شکلها و گونههای مختلفی بازسازی و طراحی کند؛ یعنی اگر چشم تصویر یک گل زیبا را ببیند، ذهن میتواند آن را در رنگها و شکلهای متفاوتی تصور کند، به طوری که این تصویر ذهنی به میلیونها تصویر ساختۀ ذهن میرسد.
مقدمۀ چهارم: اگر این مفاهیم و تصاویر پنهان شده در بازیها، در مخاطب تأثیرگذار نبود، چه دلیلی داشت که طراحان این بازیها میلیونها دلار خرج ساختن این بازیها کنند و این آموزهها و تصاویر را به صورت پنهانی
1) subliminal message: روشی است که پیامی را داخل محتوای یک تصویر یا عکس {یا کلامی} جاسازی میکنند، به گونهای که شما متوجه آن نمی شوید؛ اما این پیام به صورت خودکار در ناخودآگاه شما نقش میبندد و اثرات خود را بر ذهن و فکر انسان می گذارد. (همان، مقاله «شرکت والت دیزنی، چگونه ذهن کودکان دنیا را کنترل میکند؟+ تصاویر»).
2) همان.
و مخفی در بازی قرار دهند؟ قطعاً آنها اعتقاد دارند که اینگونه از مفاهیم (ولو به صورت پنهان از دید) در مخاطبان تأثیر خودش را میگذارد (گرچه مخاطب اصلاً از این موضوع اطلاع نداشته باشد).
با توجه به مقدماتی که ذکر شد، کاربر بازیهای رایانهای نمیتواند بگوید که «چون من این پیامها و انحرافات پنهان را نمیبینم، پس در من تأثیر نمیگذارد».
بازیهای رایانه ای غیر از سرگرم کردن، اهداف پنهان دیگری نیز دارند که ما از آن غافل هستیم و ناخواسته در مسیر خواستههای سازندگان و طراحان آنها حرکت میکنیم و تحت تأثیر خیلی از باورها و عقاید مورد نظر سازندگان آنها قرار گرفته، آنها را میپذیریم.
آژانس پروژههای تحقیقاتی پیشرفتۀ جاسوسی آمریکا (Iarpa) که یکی از قویترین بازوهای اجرا کنندۀ طرح کنترل ذهن، موسوم به «پروژۀ مونارش» است، اخیراً تحت عنوان «پروژۀ سیریوس»(1). Project ، برای کاهش خطاهای تحلیل و حل مشکلات اطلاعاتی خود، اقدام به ساخت بازی رایانهای با اهداف واقعی میکند. این آژانس با این عنوان که «ما بدون بازیهای رایانهای نابودیم» اعلام کرد: بازی های
1) Project Sirius.
رایانه ای - که برای اهداف آموزشی، درمانی و یا دیگر اهداف واقعی کنترل فکر ساخته شدهاند – می توانند برای بیان و کاهش جهتگیریهای شناختی، ساز و کاری مناسب ارائه دهند.(1)
1) www. puya.nashriyat.ir، مقاله «نقاب و نشانه»، علیرضا دهشیری.
به جرأت میتوان ادعا کرد که مهمترین هدف سازندگان بازیهای رایانهای غربی، تضعیف یا تغییر افکار اعتقادی مخاطبان میباشد. در اینجا به اختصار برخی از این اهداف را با هم مرور میکنیم:
در بازیهایی که با محوریت دینی و اعتقادی(1)ساخته میشوند، بیش از همه «توحید و یگانگی» خدای متعال
1) البته باید دقت شود که این بازیها با موضوع دینی ساخته نمیشوند؛ بلکه ممکن است با موضوعات اکشن، سبک زندگی و... باشند؛ ولی در آنها به صورت غیر مستقیم اعتقادات مخاطب تضعیف میشود، به همین سبب به بازیهای اعتقادی شناخته میشوند.
هدف گرفته میشود؛ چون زیربنای تمام اعتقادات، عقیده به یگانگی خدای منّان است که اگر تضعیف شود، سایر تعالیم الهی شخص نیز تضعیف میشوند.
در تمام قرآن (تقریباً در هر صفحهای) به «توحید و یگانگی» خدای متعال اشاره شده است که نشان از اهمیت مسئلۀ «وحدانیت» خدای سبحان دارد؛ اما در این بازیها با ظرافت کامل (البته در برخی از بازیها با صراحت کامل) یا وجود خدای متعال انکار شده است، یا چند خدایی ترویج میگردد و یا اعتقاد به توحید تضعیف میشود.
در بازیهایی مانند «God of War» و «Gods» به صورت مستقیم چند خدایی تبلیغ و نشان داده میشود.
این بازیها به صورت غیر مستقیم بر کاربران تأثیرات مخرّبی میگذارند که به برخی از آنها اشاره میشود:
1) خود را عین دیگری پنداشتن؛ دو روح در یک بدن بودن؛ ذات و وجود خود را عین ذات و وجود کس دیگر دانستن؛ همدلی؛ یکدلی؛ همدردی(www. parsi.wiki
خطا و اشتباهی در بازی مرتکب شود، در پس زمینۀ ذهن او این مفهوم شکل گیرد که در رابطه با مفهوم واقعی خدا نیز خطا و اشتباه وجود دارد و این امری قابل تصور میشود. این مفهوم نوعی تصور محدودیت برای خدا و رواج شرک است.(1)
*- در این بازیها امکان حمله به پیروان و کشتن آنها برای گسترش منطقۀ تحت فرمانروایی وجود دارد؛ ولی کشتن افراد و پیروان در ذهن کاربر این تصور غلط را ایجاد میکند که خدای متعال ظالم و قدرتطلب است.(2)
*- نسبت دادن محدودیت به خداوند، یکی دیگر از مصادیق پنهان در داستان بازی میباشد؛ زیرا کاربر برای رشد در بازی، وابسته به دریافت منابعی است که از بندگان به وجود می آید. این مسئله سبب میشود که او تصور کند، خداوند به بندگانش وابسته است.(3)
در آیات و روایات، مهمترین عاملی که انسان را از انجام گناهان باز میدارد، عقیده به «معاد» است. به ما دستور دادهاند که همیشه به یاد معاد باشیم تا از مسیر هدایت
خارج نشویم. امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند: «أَکْثِرُوا ذِکْرَ الْمَوْتِ فَإِنَّهُ هَادِمُ اللَّذَّاتِ حَائِلٌ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ الشَّهَوَات؛ زیاد یاد مرگ کنید؛ زیرا یاد مرگ، لذتهای (حرام) را از بین میبرد و بین شما و خواستههای حرام فاصله میاندازد.»(1)
اما در غرب؛ تفکر اصلی تعریف شده برای آنها، «اصالت لذت»(2)و «اصل آزادی» میباشد؛ یعنی هدف زندگی در غرب، فقط لذت بردن است و آنها برای رسیدن به «لذت»، آزادی مطلق دارند، مگر به حقوق دیگران تجاوز شود، لذا هر چیزی که این دو اصل را محدود کند، مورد خدشه قرار میگیرد. دین و باورهای دینی مانند «توحید» و «معاد»؛ چون آزادی بیقید و بند آنها را محدود میکند، مورد توجه قرار نمیگیرند و حتی انکار یا تضعیف میشوند.(3)
1) أمالی، مفید، ص 264.
2) Hedonism(ر.ک: www.wikifeqh.ir، مقاله «لذت گرایی»).
3) ممکن است برای برخی این شبهه مطرح شود که مگر دین با لذت بردن و آزادی مخالف است؟ اگر به منابع دینی رجوع شود، به این نتیجه میرسیم که ادیان الهی، مخصوصاً اسلام، با اصل «لذت و آزادی» مخالفت نمیکنند؛ بلکه به آنها جهت میدهند؛ یعنی «آزادی و لذتی» را جایز میداند که انسان را در راه سعادت و کمال الهی کمک کند؛ اما اگر لذت بردن سبب خروج انسان از مسیر کمال و هدایت و سقوط به جاده ضلالت و گمراهی شود، نه تنها آن را «آزادی و لذت» نمیدانند؛ بلکه آن را نوعی حبس، اسارت و بندگی حساب میکنند.
به گفته برخی از کارشناسان: «د ر بازیهای رایانهای معمولاً بهشت و جهنم وجود ند ارد و یا اینکه آنها د نیایی همانند زمین معرفی میشوند که انسانها د ر آنها همانند زند گیشان روی زمین به اد امۀ زند گی میپرد ازند. د ر بازیهای رایانهای مانند «HEEL GATE TWO» و «Metro Last Light 6» سرنوشت انسانها پس از مرگ، پوچی است و زند گی اخروی هیچ نقشی د ر زند گی آنها ند ارد. د ر روند بازی، هیچ گاه مکالمهای د ال بر وجود زند گی اخروی میان انسانها مطرح نمیشود.(1)
چون غرب و تمام ادیان حقیقت ظهور فردی دادگستر را قبول دارند و میدانند که از تبار مسلمانان است، لذا سعی میکنند با هر روشی اعتقاد مردم دنیا را نسبت به اسلام و ظهور حضرت تضعیف و تحریف کنند. یکی از بهترین ابزارهایی که آنها را به این هدف شیطانی نزدیک میکند، بازیهای رایانهای است.
این موضوع برای غرب، به ویژه یهود آنقدر مهم است که در تلآویو (پایتخت اسرائیل)، کنفرانسی(2)برای تحلیل و
بررسی «مهدویت» برگزار شد(1)و در آن به این نتیجه رسیدند که باید مفهوم صحیح و الهی «مهدویت» را تحریف و تضعیف کرد؛ وگرنه این تفکر، سراسر عالم هستی را فرا میگیرد، آنگاه دنیای غرب توان مقابله به آن را نخواهد داشت.
در برخی از بازیهای رایانهای(2)که با محوریت «آخرالزمان»(3). ؛ ساخته شدهاند، موضوع «مهدویت» و «آخرالزمان» را به شکلی که میخواهند، به نمایش در میآورند و در این زمینه آنچه را که صلاح میدانند، به مخاطب القا میکنند.(4)
در اغلب بازیهای رایانهای تفکرات و عقاید انحرافی مانند: جسم داشتن خداوند، جادوگری، شیطانپرستی(5)، ارتباط با جنّیها و... ترویج داده میشود(6)و کاربر را به سمتی
1) عقیده به مهدویت در تمام ادیان، به ویژه یهودیت و مسیحیت کاملاً وجود دارد و حتی در تورات و انجیل به آن تصریح شده است.
2) سام ماجراجو، اساسینز کرید و ... .
3) Apocalypse
4) mhta.persianblog.ir، مقاله «پنهان سازی قیام مصلح الهی».
5) مانند بازیهای «hell gate»، «Constantine»، «Devil May Cry 3» و...
6) بازی Harry Potter: در این بازی چنان القا میشود که فقط انسانهای جادوگر و فرزندانشان انسان حقیقی بوده و مابقی انسانهایی نادان و عقب ماندهاند. شخصیت دامبلدور (با ظاهر معنویش که نمایشگر یک انسان دیندار است) دین جدید را چیزی جز جادو و رجوع به کتب جادویی نشان نمیدهد و با توجه به اینکه شخصیت واقعی او یک انسان همجنسگرا است، لکهدار کردن انسانهای معنوی را در دستور کار خود دارد. (www. bayanportal.ir، مقاله «جادوگرایی در رسانهها»)
میکشاند که نسبت به اعتقادات صحیح، سست شده و به جای آن، به او القا میکنند که تنها راه سعادت، ارتباط با جنّها و شیاطین میباشد.(1)
در اغلب بازیهای رایانهای، شیطان موجودی خیرخواه و مفید معرفی میشود؛ مثلاً در بازی (El Shaddai Ascension of the Metatron) شیطان به خدای متعال مشاوره میدهد و در اداره و کنترل فرشتگان کمک میکند، در حالی که طبق صریح آیات قرآن، شیطان از درگاه الهی رانده شده و موجودی پست و شرور است: قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّکَ رَجیمٌ(2)«(پروردگار به شیطان) گفت: پس بیرون شو از بهشت پس همانا تو رانده شده هستی!»
یکی از مفاهیمی که در تمام ادیان الهی مورد توجه
پیامبران علیهم السلام و پیروان آنها قرار گرفته است، موضوع «رستگاری و سعادتمند شدن انسان» است. خدای متعال شرط سعادتمند شدن انسانها
را «ایمان به مبدأ و معاد»(1)و «عمل صالح»(2)معرفی کرده است، در حالی که در برخی از بازیهای ریانهای، راه سعادت و رستگاری «اتکا بر قدرتهای انسانی»، «ارتباط با شیاطین» و نفی «باورهای اعتقادی و اخلاقی» مانند: «یگانگی خدای متعال»، «امید به زندگی»، «وجود بهشت و جهنم» و... معرفی میشود.(3)
در بسیاری از بازیهای رایانهای، هدف اصلی طراحان و سازندگان این است که دین و مذهب، مخصوصاً اسلام را نزد کاربران، با چهرهای خشن، منفی و تنفرآمیز معرفی کنند تا کاربر را نسبت به آن بدبین نمایند. در این بازیها، از نمادها و تصاویری اسلامی، مخصوصاً نمادهای مذهب
1) «وَ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فیها خالِدُون» بقره/ 82.
2) «مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاةً طَیِّبَةً وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما کانُوا یَعْمَلُون» نحل/ 97.
3) بازیهایی مانند «HEEL GATE 2»، «Metro Last Light 6»، «Dragons Dogma»، «Rage 7»، «Ronan O'Connor» و... (www. seraj24.ir، مقاله «رخنه غرب در باورهای دینی با بازی کامپیوتری»).
شیعه، زیاد استفاده میشود.(1)
دین اسلام که آیین رحمت و مهربانی است، طوری نشان داده میشود که کاربر به صورت ناخودآگاه فکر کند این دین و پیروان آن چقدر از انسانیت دور هستند؛ مثلا در بازیهایی مانند «کانتر(2)، آی جی آی(3)، آغاز نبرد(4)، سام ماجراجو، کال آف دیوتی، اسسینز کرید، بتلفیلد و ...»
افرادی که انسانهای بیگناه را میکشند، مسلمان معرفی میشوند و هر جا کسانی که بمبگذاری میکنند یا مسلمان هستند و یا در آن محیط نمادهای اسلامی خصوصاً شیعی مانند قرآن، مسجد، احادیث و نام اهلبیت علیهم السلام، مخصوصاً حضرت علی علیه السلام و کلماتی مانند لا اله الا الله
1) بازی «یا مهدی: Persian gulf inferno»، «Assassin's Creed»، «Prince of Persia» و...
2) این بازی یکی از پرطرفدارترین بازیهای دنیاست که نسخه رایانهای آن نیز موجود است. محبوبیّت این بازی اکشن به حدّی است که «سازمان WCG: World Cyber Games» که به برگزاری مسابقات بازیهای کامپیوتری در دنیا میپردازد، آن را در رأس بازیهای خود قرار داده است. (www.mouood.org، ماهنامه موعود، مقاله «بازی های رایانه ای از جنس آخرالزمان»، مهدی حق وردی، ش 87).
3) ر.ک: www. ammargame.blogfa.com، مقاله «بازیهای رایانهای و جنگ نرم».
4) first to fight.. first to
و... وجود دارد.(1)
برخی از محققان کشورهای غربی نیز به این نتیجه رسیدهاند که سازندگان این بازیها عمداً اسلام را دینی خشن معرفی میکنند. یکی از دانشجوهای دکترای دانشکده روزنامهنگاری دانشگاه میزوری، به نام «گرت پرالت» در تحقیقی با عنوان «مذهب آر پی جی: ترسیم دین در بازیهای معاصر» میگوید: «پنج بازی ویدیویی: «Assassin s Creed»، «Final Fantasy 13»، «Mass Effect 2»، «Castlevania Lords of Shadow» و «Elder Scrolls: Oblivion» با محوریت دین ساخته شده است. سازندگان این بازیها تلاش دارند دین را به خشونت ارتباط دهند. در هر یک از این بازیها، نه تنها بر خشونتآمیز بودن دین اسلام تأکید شده؛ بلکه چنین القا میشود
1) ر.ک: ماهنامه پیام انقلاب ، ش 42، ص 73، مقاله «بازیهای رایانهای و تحریفهایش»، مهدی حق وردی؛ www.farsnews.com، مقاله «بررسی بازیهای رایانهای مروج شیطانپرستی در دانشگاه تهران»، مهدی حق وردی؛
که دین، مشکلی را ایجاد میکند که شخصیت اصلی باید بر آن غلبه کند، چه این مشکل، مقابله با متعصبان دینی باشد و چه نفرین شدن به دلیل گناهی مذهبی.»(1)
پس سزاوار است والدین و مسئولین محترم با روشهای علمی و جذاب، باورها و اعتقادات نوجوانان و جوانان را تقویت کنند تا با مواجهه با چنین بازیهای مخرب و انحرافی، از جادۀ هدایت به سمت گمراهی و بیاعتقادی کشیده نشوند.
1) www.gerdab.ir، مقاله «بازی رایانهای؛ همراهی دین با خشونت برای ایجاد هیجان».
از مهمترین اهداف طراحان بازیهای رایانهای، علاوه بر ایجاد سرگرمیهای بیفایده و از کار و زندگی انداختن کاربران، ترویج بیبند و باری، دوری از ارزشهای اخلاقی، سست شدن بنیان خانواده و... میباشد. در اینگونه بازیها با جذابیتهای جنسی و صحنههای محرک و... کاربران را به سمت گمراهی میکشانند.
برخی از اهداف ضد اخلاقی بازیهای رایانهای عبارتند از:
در تمام ادیان الهی، مخصوصاً دین مبین اسلام، اعمال خلاف عفت، مانند: زنا و همجنسگرایی، حرام بوده و با آن به صورت جدّی برخورد شده است، به طوری که برخی از اقوام و ملتهای گذشته به سبب انجام این اعمال مورد عذاب الهی واقع شده و نابود گشتهاند. خدای متعال در مورد قوم لوط میفرماید: «أَتَأْتُونَ الذُّکْرانَ مِنَ الْعالَمینَ * وَ تَذَرُونَ ما خَلَقَ لَکُمْ رَبُّکُمْ مِنْ أَزْواجِکُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عادُون».(1)
اما در بازیهای رایانهای غربی؛ چون متناسب با فرهنگ آنها ساخته شده است، خیلی از مسائلی که برای یک مسلمان قبیح و زشت است، نه تنها برای آنها قبیح نیست؛ بلکه حتی عملی خوب محسوب میشود. در این بازیها بسیاری از افعال قبیح و گناه مانند: ارتباط نامشروع با نامحرم، شرابخواری، دزدی، بیحجاب و فرهنگ لخت بودن، روابط نامشروع همجنسها و... وجود دارد.(2)
1) «آیا در میان جهانیان، شما به سراغ جنس مذکر میروید (و همجنسبازی میکنید؟ آیا این زشت و ننگین نیست؟!) * و همسرانی را که پروردگارتان برای شما آفریده است، رها میکنید؟! (حقّاً) شما قوم تجاوزگری هستید!» شعراء/ 165 - 166.
2) به عنوان نمونه میتوان بازیهای «sims» و «The Elder Scrolls V:Skyrim» را نام برد که تمام ارزشهای اخلاقی و انسانی را زیر پا گذاشته و کاربر را به انحطاط اخلاقی میکشانند. در این دو بازی همجنسگرایی تبلیغ میشود و آن را یک عمل عادی و خوب نمایش میدهند. (ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «تبلیغ همجنسگرایی در بازی (Elder Scrolls V)» و «سیمز«sims» در مقابل بنیان خانواده»).
به گفته برخی از کارشناسان(1)«این بازیها هیچ سنخیتی با فرهنگ و تربیت ایرانی و اسلامی ما ندارند، به طوری که در فضای حقیقی به فرزندمان میگوییم: «دزدی حرام است.»؛ ولی در بازیهای رایانهای مانند: (GTA) دزدی یک عمل خوب و با ارزش نشان داده میشود و حتی امتیاز دارد. مشروبخوری در اسلام حرام است؛ اما در این بازی مشکلی ندارد و حتی لازم است، لذا فرزندان ما با دیدن این مسائل، دچار تناقض می شوند. در این بازی دزدی که حرفهایتر است، پیشرفت بیشتری دارد و دزدی که ضعیفتر است، میبازد و گیماُور میشود و باید برود دزد خوبی بشود تا بتواند خوب بازی کند».(2)
یکی از محبوب ترین بازیهای حال حاضر، بازی «کلش آو کلنز» نام دارد. بازی ای که در آن تنها راه پیشرفت، غارت دهکدههای اطراف است. در این بازی هرچه بیشتر
غارت کنی، سرعت رشد دهکده ات بیشتر می شود و خشونت، غارت، دزدی، قتل، دروغ، فساد و... در آن ترویج میشود. حرف تمام این بازیها این جملۀ منفی است که: «بکش تا زنده بمانی».(1)
یکی از اهداف مهم بازیهای رایانهای غربی، به ابتذال کشیدن جوامع بشری است. در این بازیها مسائل شهوانی و جنسی به همراه تصاویر مبتذل و مستهجن به نمایش گذاشته میشوند و حتی کاراکترهای این بازیها به شکل زیرکانهای جذاب و محرک شهوت طراحی شدهاند تا کاربران را به سوی انحرافات اخلاقی بکشانند.
در غالب بازیهای رایانهای غربی، از شخصیتهای زنانی استفاده میکنند که پوشش نامناسبی دارند و قوای جنسی کاربران را تحریک میکنند. ادامۀ این بازیها باعث بلوغ زودرس شده؛ چون ذهن کاربر را پر از تصاویر محرک کرده، عواقبی مانند خودارضایی و یا اقدامات سوئی مانند تجاوز به خردسالان و محارم و... را منجر میشود و مشکلات فراوانی را برای کاربران ایجاد میکند که اگر والدین
1) www.mashreghnews.ir، مقاله «غارت کن، پیشرفت کن» با کمی تغییر و ویرایش.
دقت نداشته باشند، ممکن است صدمات جبرانناپذیری به فرزندان وارد شود.(1)
بازی معروف «GTA» به سبب افراط در آلودگیهای جنسی، اعتراض عمومی در آمریکا را برانگیخت و مسئولان را وادار به اقدام علیه شرکت سازنده نمود. تا آنجا که فروش این بازی به افراد کمتر از 18 سال را ممنوع کردند و در برخی از کشورها مانند انگلیس و استرالیا نیز فروش این بازی کاملاً ممنوع شد. این در حالی است که در کشور اسلامی و شیعی ما، این بازی به سادگی در اختیار افراد قرار میگیرد.(2)
برخی از بازیهای رایانهای با عنوان «سبک زندگی»(1)شناخته میشوند. سازندگان این بازیها، با ظرافت کامل سبک زندگی غربی را ترویج و آن را برای بشریت زندگی ایدهآلی معرفی میکنند.
در این بازی ها سبک زندگی غربی مانند: فرهنگ مصرفگرایی، آزادیهای جنسی، روابط خارج از اخلاق، بیحیایی (در گفتار و رفتار) و... را ترویج میکنند، به طوری
1) life stayle.
که کاربر بعد از مدتی ناخواسته آنها را پذیرفته و در زندگی شخصی خود اجرا میکند.(1)
به گفته برخی از کارشناسان(2)«مجموعه بازی های (باربی) که برای دختر بچهها طراحی شده است و به شکل فلش ارائه میشود. در نگاه اول شاید چندان دغدغه ساز نباشد اما در عمل نوعی از زندگی، پوشش و آرایش را به دختر بچهها یاد میدهد که زمینه ساز بازی های بعدی مانند (سیمز) است. بازی (GTA) که مخصوص آقایان است خشونت و حتی فرهنگ لیبرالیستی غرب را به طور کاملاً غیرمستقیم به کاربر آموزش می دهد. بروز پدیده بدحجابی یا بیحجابی در جامعه و اینکه دختر جوان بدحجاب در کنار مادری با پوشش برتر و حجاب چادر دیده میشود، مصداق بارزی از اثرگذاری پنهان بازی های رایانهای است».(3)
سازندگان بازیهای رایانهای با اهداف خاصی - که در ادامه به آنها اشاره میشود - از حضور «زنان» در بسیاری از
بازیها استفادۀ نامطلوبی میکنند.
در برخی از بازیهای رایانهای، «زنان» که بر اساس ساختار و ویژگیهای فطری، موجوداتی عاطفی، نرمخو و ملایم هستند و با کارهای خشن میانۀ خوبی ندارند، به عنوان موجوداتی سنگدل و خشن معرفی میشوند.
امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند: «إِنَّ الْمَرْأَةَ رَیْحَانَةٌ وَ لَیْسَتْ بِقَهْرَمَانَة؛ قطعاً زن (مانند گُلِ) خوشبو است، نه قهرمان و خشن.»(1)در این روایت، از زن به «گل» تعبیر شده است و همگی میدانیم که گل موجودی ظریف و حساس میباشد؛ ولی طراحان این بازیها برای اینکه زنان جوامع بشری را از ساختار فطری خود و کانون گرم خانواده
جدا کنند، آنها را از طریق این بازیها به انجام کارهای خشن مانند استخدام زنان در ارتش کشورهای غربی (مخصوصاً عضویت در نیروهای ویژه) و... عادت میدهند. (2)
1) نهج البلاغه، صبحی صالح، نامه 31، ص 405.
2) «لارا کرافت» در بازی «Tomb Raider»؛ «جیل ولنتاین»، «کلیر ردفیلد» و «ایدا وانگ» در مجموعه بازیهای «Resident Evil»؛ شخصیتهای اصلی بازی «Cat Woman»، «Wonder Woman»؛ و «ناریکو» در بازی «Heavenly Sword». (vgpostmortem.irwww.، مقاله «آسیب شناسی ترغیب زنان به مرد بودن در رسانه»، محمود بلالی).
در بسیاری از بازیهای رایانهای، زن موجودی معرفی میشود که با جاذبههای جنسیتیای که دارد، دیگران را فریب میدهد. در تحقیقی که بنیاد ملی بازیهای رایانهای دربارۀ کاراکترهای معروف نقش اول زن در این بازیها انجام داده است، معلوم شد که بدون استثنا بر روی جنبههای جنسی این کاراکترها تأکید شده است و لباسهای تنگ و نیمه عریان، ژستها و رفتارهای تحریکآمیز این کاراکترها به طور برجسته نمایان هستند. از جمله موارد جنسی که در بازیهای رایانهای به نمایش در میآیند، میتوان به پوششهای تحریکآمیز، عریانی های موضعی و کامل، ژست ها و رفتارهای تحریکآمیز، لمس و نوازش جنسی، رابطۀ جنسی، همجنس خواهی، لحن و صدای شهوتانگیز، رقص و... اشاره نمود.
در تحقیقی که دربارۀ محتوای 33 بازی مشهور ویدیویی شرکتهای «Nintendo: نینتندو»(1)
1) شرکت ژاپنی «Nintendo» در سال ۱۹۸۳م کار رسمی خود را با ساخت و توسعه کنسول محبوب «Famicom» آغاز کرد، این شرکت توانسته ظرف چند دهه اخیر به فروش بسیار قابل قبولی دست یابد که در این بین تمامی کنسولهای خانگی راه اندازی شده توسط این شرکت از سال اول تا کنون توانستهاند ۲۶۸ میلیون و ۹۷ هزار نسخه به فروش برسانند که در واقع این آمار در خصوص کنسولهای دستی بیشتر بوده، به طوری که تمامی کنسولهای دستی این کمپانی به فروشی بالغ بر ۳۸۵ میلیون و ۱۵ هزار نسخه در سرتاسر جهان دست یافتهاند.(www.rasekhoon.net، مقاله «شرکت Nintendo و آمار و ارقامی از فروش کنسولهایش»).
و «سگا»(1)
به عمل آمد، معلوم شد که در 41 درصد بازیهای مزبور، زنان وجود نداشتهاند و در 28 درصد دیگر نیز زن به عنوان یک هدف جنسی مطرح شده است. علاوه بر این، 18 درصد بازیهای مزبور با پرخاشگری توأم بودند که در 21 درصد موارد اخیر، پرخاشگریها متوجه زنان بوده است. الگوهای زن این بازیها از نظر جنسی بسیار جذاب هستند.(2)
در بازیهای مبارزهای، معمولاً مبارزان زن دارای جذابیت ظاهری نظیر اندامی بسیار زیبا، لباسهایی بدن نما و حرکاتی جذاب هستند. (3)
1) شرکت سگا در سال 1940م در شهر هونولولوی کشور هاوایی، توسط «مارتین بروملی» و «اروینگ برومبرگ» با معیت «جیمز هامپرت» تحت نام «Standard Games» تأسیس شد. (www.yjc.ir، مقاله «۳۰۰ کارمند شرکت سگا اخراج خواهد شد»).
2) www. puya.nashriyat.ir ، مقاله «شوالیههای مجازی هنر هشتم»، آرزو نیکوئیان.
3) www.vgpostmortem.ir، مقاله «آسیب شناسی نقش زنان در رسانههای غربی»، محمود بلالی.
در بسیاری از بازیهایی که زنان به عنوان شخصیت اصلی یا شخصیت دوم حضور دارند، زنان یا مجردند(1)یا در رابطۀ مادری و همسری ضعیف هستند.(2)
به این نکته باید توجه شود که یکی از ارکان اصلی خانواده؛ بلکه مهمترین رکن آن، زن است. اوست که کانون خانواده را با مهر و محبت گرم نگه میدارد و سبب میشود که شوهر و فرزندان آسایش داشته باشند؛ اما در این بازیها چنان القا میشود که زنان نیازی نیست ازدواج کنند و تشکیل خانواده دهند و اگر هم خانوادهای تشکیل شد، زن وظیفهای در قبال شوهر و فرزندان خویش ندارد و باید به فکر رسیدن به اهداف و آرزوهای خویش باشد.
غرب برای اینکه باورها و اعتقادات خود را به دنیا القا کند، از ابزارهایی مانند: فیلم، کتاب، بازی رایانهای و... استفاده میکند. یکی از بهترین راههایی که میتوان اندیشهای را به دیگران القا کرد، موضوع «الگوسازی»
است. در تمام فرهنگها افرادی به عنوان «الگو» معرفی میشوند تا دیگران با تأسی به آنها حرکت کنند و به هدف خاصی برسند. در فرهنگ اسلامی ایرانی کشورمان، معمولاً بزرگان دینی و به تبع آنها، پهلوانان به عنوان اسوه و الگو معرفی شدهاند؛ ولی در غرب «اسطوره و قهرمان» را الگو معرفی میکنند؛ قهرمانان و اسطورههایی که اولاً اغلب غیر قابل دسترسی هستند و کسی نمیتواند به آنها برسد. ثانیاً آنها از هر وسیلهای (ولو ابزارهای غیر مجاز و غیر الهی) برای رسیدن به اهداف خود استفاده میکنند؛ اما الگوهای اسلامی - ایرانی افرادی هستند که از درون مردم برخاستهاند و در دل مردم جا دارند و پیوسته در صدد برطرف کردن مشکلات مردم بودهاند و فقط از راههای
انسانی و الهی برای رسیدن به اهداف خود استفاده میکرده و میکنند. قرآن، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله (که مظهر ویژگیهای مثبت است) را الگوی مسلمانان بلکه جهانیان معرفی کرده است است و میفرماید: «لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَریصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنینَ رَؤُفٌ رَحیم»(1)
1) «یقیناً پیامبری از جنس خودتان به سویتان آمد که به رنج و مشقت افتادنتان بر او دشوار است، اشتیاق شدیدی به [هدایتِ] شما دارد، و نسبت به مؤمنان رئوف و مهربان است.» توبه/ 128.
اسطورهها و قهرمانان غربی مانند: بت من، مرد عنکبوتی، سیندرلا و... انسانهایی شهوتران و غیر اخلاقی میباشند و اگر به دیگران یا جامعه خدمتی میکنند، برای جلب نظر مردم و محبوب شدن بین آنهاست؛ ولی الگوهای اسلامی ایرانی؛ اولیای الهی، علما و پهلوانانی مانند: پوریای ولی، پهلوان تختی و... هستند که بر محور اخلاق زندگی میکردند.
طراحان بازیهای رایانهای افرادی را به عنوان قهرمان معرفی میکنند و کاربر بعد از مدتی که در نقش آنها بازی میکند، به مرور زمان اخلاق و رفتار آنان را میپذیرد و سعی میکند طبق روش و منش این قهرمانان و الگوهای پوشالی عمل کند.(1)
1) ر.ک: www.vgpostmortem.ir، مقاله «پهلوان علیه قهرمان»، محمود بلالی.
در بسیاری از بازیها، مسلمانان تروریست و عامل مشکلات جهان معرفی میشوند؛ ولی شخصی که مشکلات جوامع بشری را حل میکند، از کشورهای انگلیسی زبان، مخصوصاً آمریکا معرفی میشوند. در اینگونه بازیها، معمولاً کشورهایی که همفکر و همسو با آمریکا نیستند، تروریست و محوریت شرارتها معرفی میشوند؛ ولی آمریکاییها را به عنوان ناجی القا میکنند.(1)
مثلاً در بازی «کال آف دیوتی» این تفکر القا میشود
1) کانتر، کال آف دیوتی، بتلفیلد، رزیدنت اویل 5؛ مرد عنکبوتی؛ THE GAME24؛ James Bond 007؛ Batman و... .
که هر جا اتفاقی میافتد، آمریکا باید خود را وارد ماجرا کند. همان دیالوگی که فرماندۀ ارتش آمریکا «جنرال شفرد» در بازی اعلام میکند: «هر جنگی، جنگ ماست.»(1)
سازندگان بازیهای رایانهای در برخی از بازیها مانند «کال آف دیوتی چهار،(2)سقوط احمدی نژاد(3)، بتلفیلد سه(4)و ...» به صورت غیر مستقیم کاربران و مردم جهان را برای اشغال و حمله به کشورهای دیگر آماده میکنند و این تفکر را به کاربران القا مینمایند که اولاً حمله به برخی از کشورها جایز؛ بلکه لازم است، ثانیاً آمریکا این حق را دارد که به هر کشوری بخواهد، حمله کند و کاربران نیز این مطلب را میپذیرند.
1) www.mashreghnews.ir، مقاله «جادو، آخرالزمان دروغین و آواتارهای آدمکش، در پرهزینهترین بازی جهان + تصاویر».
2) ر.ک: www.vgpostmortem.ir، مقاله «تحلیل بازی کال آف دیوتی 4»، محمود بلالی.
3) durka 3d the fall of Ahmadinejad (ر.ک: mhta.persianblog.ir، مقاله «تصاویر بازی رایانهای دورکا: سقوط احمدینژاد»، مهدی حق وردی)
4) ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «حمله مجازی تفنگداران آمریکا به تهران + عکس».
کشورهای استعمارگر و ظالمی مانند آمریکا برای اینکه ذهن مردم دنیا را نسبت به کارهای غیر انسانی خود مانند تجاوز به کشورهای دیگر و کشتار انسانهای بیگناه آماده کنند، بازیهایی(1)را طراحی میکنند که در آنها کاربران را نسبت به تجاوز و کشتار عادت می دهند.(2)در واقع به کاربران چنین القا میشود که هر کشتار و جنایتی که آمریکا در کشورهای دیگر انجام میدهد، کاری درست و در جهت ایجاد و برقراری صلح جهانی است.
1) بازی «Blackwater Worldwide»: بلک واتر وورلدواید، نام یک تیم مزدور آمریکایی است که دهها شهروند بیدفاع و غیرنظامی عراقی را در زمان حمله آمریکا به عراق به کشتن داده است. لازم به ذکر است که در سال ۲۰۰۷م کارکنان شرکت بلک واتر که توسط آمریکا در عراق به عنوان مزدور به کار گرفته شده بودند، در یک تیر اندازی ۱۷ شهروند عراقی را کشته و بسیاری دیگر را زخمی کردند. در حادثه دیگری در سال ۲۰۰۶م، یکی از مزدوران بلک واتر، در حالی که به دلیل نوشیدن مشروبات الکلی مست بود، به یکی از محافظان امنیتی رئیس جمهور عراق شلیک کرد و وی را به قتل رساند. (www.mashreghnews.ir ، مقاله «ننگی که قرار است به افتخار تبدیل شود»).
2) ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «هدف آمریکا از ایجاد بازیهایی با محتوای جنگ و خونریزی».
بازیهای رایانهای یکی از ده صنعت برتر درآمدزا در جهان به حساب میآید، حتی برخی از کارشناسان ادعا میکنند که رشد اقتصادی بازیهای ویدیویی از سینما بیشتر است،(1)لذا باید گفت: یکی از مهمترین اهداف
1) درآمد به دست آمده از هالیوود 5/9 میلیارد دلار را پشت سر گذاشت و پیشبینیها نشان میدهد، میزان فروش بازیهای رایانهای همچنان رو به رشد است. گزارشها نشان میدهد تنها در سال 2007م گردش مالی این صنعت حدود 42 میلیارد دلار بوده است. در سال 2007م حدود 240 میلیون نسخه بازی در جهان به فروش رسیده است. (www.hamshahrionline.ir، مقاله «ضربه سنگین به تولید بازیهای رایانهای در ایران»، حمید ضیایی پرور، 31/1/1389).
سازندگان بازیهای رایانهای، کسب درآمد و مسائل اقتصادی است.
سازندگان این بازیها از هر وسیله و طرحی استفاده میکنند تا مخاطبان بیشتری را به خود جذب کنند. حتی تا چند سال پیش در بازیهای رایانهای از زنان کمتر استفاده میشد که همین امر سبب شده بود بیشتر مخاطبان این بازیها فقط مردان باشند؛ ولی در چند سال اخیر شاهد هستیم که زنان در بازیهای رایانهای جایگاه خاصی پیدا کردهاند و در برخی از آنها نقش اول بازی را یک زن ایفا میکند که این چرخش در بازیها سبب شده زنان نیز به این بازیها علاقمند شده و از مخاطبان آنها باشند. علاوه بر جذب زنان، مردان بیشتری (به خاطر جذابیتهای جنسیتی زنان) مشتاق این بازیها میشوند که در نتیجه سود این شرکتها بیش از پیش میشود.(1)
برخی از شرکتهای سازندۀ بازیهای رایانهای برای کسب سود بیشتر، بازیهایی را طراحی میکنند که به امکانات و قطعات جدیدتری نیاز دارد که همین امر سبب میشود کاربران سیستمهای رایانهای خود را ارتقا دهند و
1) ر.ک: mhta.persianblog.ir، مقاله «توجه غربیها به موضوع تبعیض جنسی در بازیهای کامپیوتری».
در نتیجه به سود شرکتهای سازندۀ کامپیوتر و بازیهای رایانهای تمام میشود.
سازندگان بازیهای کامپیوتری نوعی از بازیها را ترویج میکنند تا با آن ذائقه و علاقۀ مخاطب را تغییر دهند و در نتیجه مخاطبان آن موضوع بیشتر شوند. مثلاً خشونت را در برخی از بازیها مانند «God of War» قرار میدهند تا وقتی کاربر در این بازیها به خشونت علاقه پیدا کرد، به صورت ناخودآگاه به سمت بازیهای خشن کشیده شود و هر بازی خشنی را خریداری کند و در نتیجه، سازندگان بازیهای خشن سود بیشتری ببرند.(1)
سوال: به گفته کارشناسان، با هربار ورود به برخی از سایت ها مانند سایت بازی های رایانه ای آن لاین، ارزش مالی این سایت ها بالا می رود، اگر با اینکار دشمنان اسلام مانند آمریکا و اسرائیل رشد مالی پیدا کنند و تقویت شوند، استفاده از این سایت ها جایز است؟
جواب: اگر شخص علم و یقین داشته باشد که ورود او سبب رشد دشمنان اسلام مانند صهیونیسم و اسرائیل می شود،
1) شبکه خبر، برنامه صبح با خبر، موضوع «خشونت در بازیهای رایانهای»، 25/7/1392.
جایز نیست.(1)
آیت الله سیستانی: اگر مستلزم حرامی شود مانند اینکه ترویج برای شرکتی باشد که کار او حرام است، جایز نیست (استفتاء پیامکی از دفتر،11/7/1394)
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 1/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 4/5/1394. آیت الله شبیری زنجانی: در صورتی که تأیید و کمک ظالم در ظلم کردن نباشد و موجب تضعییف اسلام یا تقویت کفر یا تقویت کفار در جنگ با مسلمانان نشود، اشکالی ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 18989؛ 3/5/1394) آیت الله خامنه ای: اگر خلاف قانون نبوده و مفسده ای نداشته باشد، اشکالی ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 3/5/1394).
سازندگان بازیهای رایانهای برخی از بازیها را برای اهداف نظامی مانند: جذب نیرو برای ارتش، آموزش سربازان، آموزش تروریست در سراسر جهان و... طراحی میکنند.
دولت چین بازی رایانهای جنگی جدیدی را برای استفادۀ عموم روی اینترنت قرار داده است که هدف آن، تقویت حس میهنپرستی و جذب مردم به ارتش است. این بازی رایانهای تاکنون بیش از یک میلیون بار دانلود شده است و تا قبل از این، برای آموزش نظامی نیروهای ارتش چین
استفاده میشد.(1)
بازی رایانهای «جداسازی قطعات سلاح»(2)یکی از این بازیهاست که طریقۀ باز و بسته کردن هر نوع سلاحی را به کاربر خود آموزش میدهد، به طوری که بعد از مدتی کاربر میتواند آن سلاحی را که در بازی روش باز و بسته کردن آن را تمرین کرده است، به راحتی باز و بسته کند.
برخی از کارشناسان معتقدند که اینگونه بازیها برای آموزش تروریستها ساخته شدهاند تا بتوانند بدون کمترین
هزینهای آنها را آموزش دهند. این مطلب زمانی جالبتر میشود که ارتش عراق فاش میکند: در کشفیات خود از تروریستها، گوشیهایی را به دست آورده است که این بازی روی آنها نصب بوده است!.(1)
1) www.vgpostmortem.ir، مقاله «نقدی بر بازی رایانهای (Gun Disassembly)»، محمود بلالی.
کارشناسان و پزشکان برای بازیهای رایانهای، با تمام مضراتی که دارد، فوایدی را ذکر کردهاند که به اختصار برخی از آنها بیان میشود:
یکی از بهترین ابزارهایی که میتواند مفاهیم بسیار عالی انسانی را به مخاطب خود القا کند، بازیهای رایانهای است. با کمک این بازیها میتوانیم نکات مفید و کاربردی مانند مسائل دینی و علمی، مهارتهای مورد نیاز زندگی فردی یا اجتماعی و... را به بهترین صورت به کاربران منتقل کنیم.
برخی از دانشمندان(1)معتقدند که انجام بازیهای رایانه ای سبب تمرین مغز برای تصمیمگیری سریع میشود. بازیهایی نظیر شبیهسازی موقعیتهایی که باید در آن به سرعت تصمیم گرفت، کاربر را عادت میدهد تا به سرعت اطلاعات محیطی را بررسی و بلافاصله نسبت به آنها واکنش نشان دهد.(2)
بر اساس نتایج تحقیقات انجام شده در کشورهای مختلف جهان، افرادی که از بازیهای آموزشی استفاده میکنند، نسبت به سایر افراد مشابه ۴۰ درصد رشد یادگیری بهتری داشتهاند.(3)
طبق پژوهشی که در سال 2009م منتشر شد، انجام بازیهای رایانهای میتواند به افرادی که از مشکلاتی
نظیر استرس یا افسردگی رنج میبرند، کمک کند تا بتوانند تا حدی بر این مشکلات غلبه کنند. این پژوهش نشان داد که برخی افراد با تیپ شخصیتی (A)(1)با انجام این بازیها میتوانند فرصتی برای آرامش بیابند و به این ترتیب از میزان استرس آنها کاسته شود.(2)
برخی از کارشناسان(3)میگویند: انجام بازیهای رایانهای مناسب میتواند بچههای خجالتی را از پیلۀ خودشان خارج کند و از آنها، بچههایی اجتماعی بسازد.»؛ البته اگر بازیهای رایانهای به صورت دسته جمعی انجام شوند، بیشتر و بهتر میتوانند روی این کودکان تأثیر بگذارند.(4)
دانشمندان دانشگاه واشینگتن نوعی بازی طراحی کردهاند که به بیمارانی که از درد شدیدی رنج میبرند،
امکان میدهد از درد خود بکاهند. این بازی که «دنیای برفی» نام دارد، نوعی بازی واقعیت مجازی است که در آن فرد خود را در یک سرزمین پوشیده از برف میبیند و میتواند گلولههای برفی را به سمت پنگوئنها و آدم برفیهایی که میبیند، پرتاب کند. به این ترتیب حواس بیمار از درد به طرف بازی معطوف میشود. بررسیها نشان داده است بیمارانی که از این بازی استفاده کردهاند، نیازمند داروی مُسکّن کمتری بودهاند.(1)
پژوهشگران «دانشگاه یوتا» سال گذشته تحقیقی را منتشر ساختند که نشان میداد، انجام منظم بازیهای رایانهای توسط بچههای دارای بیماری و اختلالاتی نظیر «اوتیسم»(2)، افسردگی و «پارکینسون»(3)سبب افزایش استقامت و روحیۀ
1) www.asriran.com، مقاله « 7فایده بازیهای رایانهای»، صالح سپهری فرد.
2) Autism: نوعی اختلال رشدی است که با رفتارهای ارتباطی - کلامی غیر طبیعی مشخص میشود. علایم این اختلال در سالهای اول عمر بروز میکند و علت اصلی آن ناشناخته است. این اختلال در پسران شایعتر از دختران است و بر رشد طبیعی مغز در حیطه تعاملات اجتماعی و مهارتهای ارتباطی تأثیر میگذارد. (www.yjc.ir، مقاله «با بیماری اوتیسم آشنا شوید»).
3) parkinson"s: به طور معمول سلولهای عصبی یک ماده شیمیایی مهم به نام «دوپامین» میسازند که به قسمتی از مغز پیامی را برای کنترل حرکتهای ما صادر میکنند. این ماده به ماهیچهها کمک میکند که به نرمی حرکت کنند و آنچه شما از آنها میخواهید، انجام دهند. در زمان ابتلا به پارکینسون، این سلولهای عصبی شکسته میشوند و دوپامین به میزان کافی وجود ندارد و شما برای حرکتهایی که میخواهید انجام دهید، با مشکل مواجه میشوید. (همان، مقاله «بیماری پارکینسون چیست؟»).
مقاومت آنها در برابر مشکلات ناشی از بیماری میشود.
دانشمندان بر این باورند که اینگونه بازیها بر روی ساز و کارهای عصبی تأثیر گذاشته، موجب ایجاد هیجانات مثبت می شوند. به این ترتیب، کودک یا نوجوان درگیر بیماری مزمن، بهتر میتواند با پیامدهای ناشی از بیماری خود مبارزه کند.(1)
سؤال: به گفتۀ پزشکان، برخی از بازیهای رایانهای درد بعضی از بیماران مانند سرطانیها را برای مدت کوتاهی کم میکند (چون مشغول بازی میشوند، درد را فراموش میکنند.) اگر در این بازیها تصاویر مستهجن یا موسیقی حرام وجود داشته باشد، آیا بازی کردن این بیماران جایز است؟
جواب: اگر این بازیها دارای تصاویر مستهجن و محرک
1) www.asriran.com، مقاله « 7فایده بازیهای رایانهای»، صالح سپهری فرد.
باشند، بازی کردن(1)و نگاه کردن به این تصاویر جایز نیست.(2)
آیت الله سیستانی: نگاه با شهوت، حرام است بلکه بنابر احتیاط واجب، بدون آن نیز جایز نمی باشد(استفتاء پیامکی از دفتر، 9/2/1394)
آیت الله صافی گلپایگانی: انسان مومن با توکل و صبر و تفکر در اینکه دنیا دار امتحان است، درد و رنج خود را تسکین می دهد(استفتاء پیامکی از دفتر، 9/2/1394)
بنا به گفتۀ بعضی از کارشناسان،(3)زمانی که کودکان و نوجوانان از بازیهای رایانهای مفید و مرتبط با سبک زندگی اسلامی - ایرانی استفاده میکنند، مهارتهای لازم را برای زندگی آینده فرا میگیرند. کودکانی که از این بازیهای مفید و متناسب با سن خود استفاده میکنند، دو تا سه سال زودتر از سایر کودکان مشابه خود تجربۀ روابط اجتماعی را درک میکنند،(4)البته زمانی این بازیها مفیدند که اولاً آن بازی مناسب با فرهنگ و مذهب آنان باشد؛ ثانیاً کاربران از آسیبها و خطرات بازیها در امان بمانند.
1) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنهای، 9/2/1394.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 14931)، آیت الله خامنهای، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم و آیت الله صافی گلپایگانی، 9/2/1394.
3) معاون مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانههای دیجیتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
4) www.farsnews.com، مقاله « 80درصد بازیهای رایانهای مفید هستند».
بازیهای رایانهای علاوه بر فوایدی که برای برخی از آنها ذکر کردهاند، ضررها و آسیبهایی را نیز به جسم و روان کاربران وارد میکنند که در برخی اوقات این ضررها قابل جبران نیستند و ممکن است کاربران را به کام نیستی و نابودی بکشانند. در ادامه به این آسیبها اشاره می شود.
اولین و مهمترین آسیبی که بازیهای رایانهای به کاربران وارد میکنند، آسیبهای اعتقادی است. همانطور که قبلاً نیز اشاره شد، در بسیاری از بازیهای رایانهای، سازندگان آنها آموزههای انحرافی را به صورت مستقیم یا غیر مستقیم به مخاطب خود القا کرده، باورها و دستورات ادیان الهی (مخصوصاً اسلام) را تضعیف میکنند.
«اگر در جریان بازیها، بحثی از دین و معنویت به میان آمده باشد، این مفاهیم با خشونت و خرافهپرستی توأم شده، تصویر ناخوشایند و نامطلوبی را در اذهان مخاطبین بازیهای رایانهای بر جای میگذارند. طرح مسائلی مانند جادو، جادوگری، خون آشامی و... از جمله مواردی هستند که حتی در اذهان
افراد متعادل نیز مشکل ایجاد میکنند و در آنها نسبت به جهانبینی الهی، دین و دینداری و معنویت و معنا، کراهت و وازدگی ایجاد میکند.»(1)
1) www. puya.nashriyat.ir، مقاله «شوالیههای مجازی هنر هشتم»، آرزو نیکوئیان.
از منظر قرآن، نفس و روح انسان هنگام خلقت، مشمول بزرگترین کرامت الهی؛ یعنی تعلیم اسماء الله و کسب مقام خلیفة اللهی قرار گرفت و از این رو، مسجود ملائکه شد.(1)قرآن مکرر به عداوت شیطان و دستورالعملهای وی برای سلب این مقام از انسان و به ورطۀ شهوت و غضب انداختن - که پستترین مقام حیوانی نفس است - هشدار
1) «وَ إِذْ قُلْنَا لِلْمَلَئکَةِ اسْجُدُواْ لاَدَمَ فَسَجَدُواْ إِلَّا إِبْلِیسَ أَبیَ وَ اسْتَکْبرَ وَ کاَنَ مِنَ الْکَافِرِین»؛ «و (به یاد آر) هنگامی که به فرشتگان گفتیم: به آدم سجده کنید و خضوع نمایید. همه سجده کردند جز ابلیس که سرباز زد و تکبّر ورزید و او از کافران بود (که کفر خود را پنهان میداشت).» بقره/ 34.
داده است و میفرماید: «أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یا بَنی آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّیْطانَ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبین».(1)
فضایلی مانند: عدالت، نیکی و علم، که با اسماء الله و مقام خلافت انسان همخوانی دارند، مورد سفارش خداوند هستند و رذایلی چون: فحشا و منکر، ظلم و خشونت و... که با رتبۀ حیوانی نفس همخوانی دارند، خواستۀ شیطان میباشند.(2)
خدای متعال در قرآن کریم از سیاست «گام به گام» شیطان پرده بر میدارد و میفرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطان»(3)«ای کسانی که ایمان آوردهاید! از گامهای شیطان پیروی نکنید.» و گوشزد میکند که مراقب وسوسهها و فریب شیطان باشید؛ چراکه او مرحله به مرحله افراد را به گمراهی میکشاند و به تدریج انسان را از مسیر حق و هدایت خارج میکند؛ یعنی ابتدا سعی میکند
زشتی گناه و کارهای ناپسند را از ذهن انسان پاک کند تا وی آن کار را قبیح نداند و بعد او را به انجام آن کار تشویق میکند: «وَ مَنْ یَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّیْطانِ فَإِنَّهُ یَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ»(1)و بعد از انجام کار زشت، برای اینکه انسان دچار عذاب وجدان نشود، عمل او را زینت داده، حتی کار خوبی جلوه میدهد: «زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ ما کانُوا یَعْمَلُون»(2)و در نهایت، عملی که سابقاً برای انسان زشت و قبیح بود، به یک عمل خوب و زیبا تبدیل میشود و فرد از انجام آن هیچ گونه نگرانی و عذاب وجدانی نخواهد داشت.
اغلب سازندگان بازیهای رایانهای، برای اینکه قبح و زشتی کارهای ناپسند و حرام را از بین ببرند، همگام با شیطان، سیاست گام به گام او را اجرا میکنند؛ یعنی در مراحل مختلفی از این بازیها، مسائل خلاف عفّت و حیا را قرار میدهند، تا کاربر به مرور زمان به دیدن این تصاویر و انجام آنها در محیط مجازی عادت کند. بعد از اینکه این امور برای او عادی شد، دیگر کارهای خلاف و قبیح مانند سابق برای او قبیح نیستند و به راحتی ممکن است آنها را در عالم
واقعیت انجام دهد.
مثلاً ممکن است نگاه به تصاویر زنان برای خیلی از افراد زشت و قبیح باشد و حتی در ابتدا نگاه نکنند؛ ولی به مرور زمان بر اثر تکرار این بازیها، دیدن تصاویر مستهجن برای آنها به یک امر عادی تبدیل شود و این دقیقاً همان چیزی است که طراحان این بازیها به دنبال آن هستند؛ زیرا آنها میدانند که نگاه شهوتآلود مقدمۀ بسیاری از گناهان بعدی میشود و میخواهند زشتی گناه برای کاربران بازیهای رایانه ای از بین برود.(1)
در بازیهایی که سازندگان آنها کشورهایی هستند که با دین، انسانیت و فضایل اخلاقی دشمنی دارند، هیچ یک از فضایل متعالی روح زن مانند عطوفت، رحم، نجابت و حیا به چشم نمی خورد.(2)
بر اساس معارف الهی، انسان معجونی از فضایل و رذایل اخلاقی می باشد. در زندگی واقعی، بسیاری از افراد خیلی
از کارهای خلاف و غیر انسانی مانند قتل، مبارزه با قانون، تخریب اماکن عمومی، غارت و... را نمی توانند به سبب موانعی انجام دهند؛ اما ممکن است همیشه در صدد انجام آنها باشند؛ ولی بازیهای رایانه ای این امکان را به کاربر می دهد که هر کاری را که در زندگی واقعی از انجام آن عاجز است، به راحتی انجام دهد و هیچ گونه مانعی برای او وجود نداشته باشد؛
اما باید توجه داشته باشیم، این امکانی را که بازیهای رایانه ای به کاربر می دهد، در عین حال که می تواند امکان انجام خیلی از کارهای مفید را برای کاربر فراهم کند، میتواند باعث شود که فرد رذایل اخلاقی دورنی خود را در عالم مجازی تجربه کرده و به مرور زمان به انجام آن عادت کند و حتی گاهی در واقعیت آن را تجربه نماید. در بازی «GTA» که کاربر در آن هرگونه خلافی را به راحتی انجام می دهد و هیچ عاملی (حتی قانون) نمی تواند جلوی ارتکاب آن را بگیرد، شخص عملاً «قانون گریزی» را تجربه می کند و کم کم در محیط بیرون و فضای واقعی؛ یعنی در زندگی روزمرۀ خود به چنین اعمالی دست بزند و یا دست کم زمینۀ انجام چنین کارهایی را داشته باشد.
فراموش نمیکنیم، زمانی که در کودکی بازیها یا فیلمهای رزمی
مانند «بروس لی» را میدیدیم، تا چند روز بعد از فیلم احساس قدرت میکردیم و در بازی با هم سن و سالان خود سعی میکردیم حرکات کاراکترها و هنرپیشههای اینگونه فیلمها را تقلید کنیم.
برخی از بازیهایی که چنین اثراتی دارند و در آنها مسائل اخلاقی مانند حیا و عفت تضعیف می شوند و در عوض، قانون گریزی، خشونت، طغیان، خیانت، ظلم، بیعفتی و... رواج مییابند، عبارتند از: «Far Cry»، «MAX PAYNE»، «GTA»، «Catwoman»، «Tomb Raider»، «Sim City»، و ... .
متخصصین بسیاری از جمله هنری جنکینز از انستیتو تکنولوژی ماساچوست معتقد است: «جرم و جنایت میان نوجوانان همزمان با عرضه بازی های محبوبی چون «Death Race»، «Mortal Kombat»، «Doom» و «GTA» افزایش یافته است. او به این نتیجه رسیده است که این نوجوانان، پس از اتمام بازی قادر به پشت سر گذاشتن تاثیرات احساسی نبوده اند. دقیقا، بسیاری از پرونده های جنایت در میان نوجوانان، مربوط به افرادی است که ساعات بسیاری به
انجام بازی های ویدیویی می پرداخته اند.(1)
در بسیاری از بازیهای رایانهای خارجی، سست شدن بنیان خانوادهها یکی از اهداف سازندگان آنها میباشد. ضمن آسیبهایی که بدان اشاره شد، گرفته شدن وقت خانوادهها، توجه نکردن به دیگر اعضای خانواده در حین بازی، نرسیدن به کارها و وظایف خانوادگی، برانگیختن حساسیت همسر و... میتواند زمینهساز سردی روابط اعضای خانواده، به ویژه زن و شوهرها نسبت به یکدیگر و در نتیجه، مشاجره و دلخوری از یکدیگر باشد که خود اینها باعث بروز اختلافاتی جدی در خانوادهها میشود و گاه حتی به جدایی عاطفی و طلاق منجر میگردد.(2)
وقتی والدین مشغول بازیهای رایانهای باشند، کم کم وظایف خود در قبال خانواده و اعضای آن را فراموش کرده یا حداقل
1) www.yjc.ir، مقاله «بازی های ویدیویی چه تاثیراتی روی فرزندان ما دارند؟»
2) طبق آمار رسمی منتشر شده توسط قوه قضائیه، گرایش افراطی زن و شوهرها به بازی «کلش آو کلنز» در سال های اخیر به یکی از عوامل اصلی اکثر طلاق ها و سرخوردگی فرزندان این دست از خانواده ها تبدیل شده است(www. vgpostmortem.ir، مقاله «تحلیل بازیClash of Clans»، محمود بلالی)
کم رنگ میشود. مثلاً در برخی از بازیها، مانند «Pou» مادر خانه به جای اینکه نیازهای واقعی فرزندان خود را برطرف کند، فقط به فکر این است که ببیند فرزند مجازیاش چه نیازهایی دارد و در صدد برطرف کردن نیازهای اوست و خانوادۀ واقعی خویش را فراموش میکند. یا پدر به جای اینکه وظایف پدری یا شوهر بودن را به بهترین صورت انجام دهد، مشغول برطرف کردن نیازهای فرزند مجازی خود میشود.
بعضی از روانشناسان معتقدند: «وقتی بچۀ مجازی جز نیازهای مادی توقعی از پدر و مادرش ندارد و با اندکی غذا و کمی بازی میتوان او را راضی نگه داشت، ناخودآگاه این تفکر و این ذهنیت در زندگی عادی برای انسان نهادینه میشود؛ تحملش را در برابر خواستههای دیگر از دست میدهد و توجهی به نیازهای معنوی اطرافیان، مخصوصاً
فرزند واقعی خود ندارد.»(1)
در گزارشات آمده است: مرد جوانی مشغول بازی رایانهای بود که دختر نوزادش شروع به گریه کرد. زمانی که صدای گریه بند نیامد، او کنترل خود را از دست داد و به طور ناگهانی دخترش را به شدت تکان داد؛ حرکتی که
1) www. tavvabin313.blogfa.com، مقاله «پو (pou) خطری که این روزها در کمین دختران و زنان جوان است + عکس».
منجر به مرگ نوزاد شد.(1)
به گزارش «آسوشیتد پرس» یک زوج آمریکایی آنقدر مشغول اینترنت و بازیهای ویدیویی بودند که بچههایشان (یک پسر 22 ماهه و یک دختر 11 ماهه) را در گرسنگی و بیماری رها کرده به طوری که به شدت دچار سوء تغذیه و مشرف به مرگ شدند.(2)
شوهر یکی از بازیکنان بازیهای رایانه ای درباره آسیبهای بازی «کلش آو کلنز» می گوید: «همسر و فرزندم بسیار عصبی و بیحوصله شدهاند و هر دوی آنها روزانه 9 ساعت درگیر بازی هستند. پسرم پرخاشگر شده و به درسهایش اهمیتی نمیدهد و همسرم نیز نسبت به این وضعیت اعتراضی ندارد.به خاطر این بازی با همسرم مشکل پیدا کردهام.(3)
برخی از بازیها آنقدر بر روی کاربران خود اثرات منفی میگذارند که حتی از نیازهای فطری خود غافل میشوند.
مثلاً زنانی که بازی «پو» را انجام میدهند، به اندازهای از تربیت فرزند مجازی خود خسته میشوند که حاضر نمیشوند فرزنددار شوند، در حالی که با این تصمیم غلط، خود و جامعه را از نعمت فرزندان مفید محروم میکنند.
برخی از کارشناسان میگویند: در برخی از کشورهایی که کاربران آنها به بازی «پو» معتاد بودند، برخی از زنان از ترس اینکه بچهدار شوند، دچار مشکل روانی شده، کارشان به بیمارستان کشیده شده است.(1)
1) www.mashreghnews.ir، مقاله «ترس زنان معتادِ به بازی «پو» از بچهدار شدن».
مهمترین مشخصۀ بازیهای رایانهای، وجود حالت خشونت در اکثر آنهاست؛ یعنی فرد باید برای رسیدن به مرحلۀ بعدی بازی، با نیروهای به اصطلاح دشمن بجنگد. استمرار چنین بازیهایی کابران مخصوصاً کودکان را پرخاشگر و ستیزهجو بار میآورد.
«خشونت» مهمترین محرکهای است که در طراحی جدیدترین و جذابترین بازیهای کامپیوتری به حد افراط از آن استفاده میشود. چهرههای معروف هالیوود که در فرهنگ ما انسانهای ضد ارزش و غیراخلاقی هستند، در
این بازیها به صورت قهرمانهای شکستناپذیر جلوه میکنند.(1)
کارشنان معتقدند: «مشاهدۀ حوادث خشونتآمیز از تلویزیون (و بازیها) سطح هیجان کودک را بالا میبرد و در نتیجه، موجب بروز افکار و احساسات پرخاشگرانۀ بیاساسی نسبت به اطرافیان خود میشود. در مرحلهای شدیدتر، تماشای خشونت ممکن است بر باورها و ارزشهای کودک تأثیر بگذارد. برای مثال، کودک این باور را پیدا کند که در تعارضات با دیگران، خشونت روش مناسبی برای حل این اختلافات میباشد و در تعامل با همسالان خود به پرخاشگری رو میآورد».(2)
برای برای توجه بیشتر والدین و کاربران، چند نمونه از اتفاقات وحشتناکی را که به سبب انجام بازیهای رایانهای رخ داده است، ذکر میکنیم:
بسته بود، غالباً به بازیهای رایانهای خشن میپرداخته است.(1)
در یکی از بدترین نمونههای بازیهای رایانهای به نام «Manhunt» که چند سال پیش تولید و توزیع شد، مخاطب با صحنههای وحشتناک و تکاندهندهای از اعمال خشونتبار و انجام قتل با ابزارهایی نظیر کیسه پلاستیکی، تکه شیشه و تکهای سیم به شکلی کاملاً حرفهای روبرو میشود. موج منفی این بازی به اندازهای بود که در انگلستان، یک نوجوان 17 ساله با تأثیرپذیری از این بازی، اقدام به قتل یکی از همسالان خود کرد.(2)
«آدام لنزا» که طبق گزارشات یک «گیمر» بوده است، ۲۶ نفر، از جمله مادر خود را به قتل رسانید.(3)
یک پسر 14 ساله اهل اوکلاهاما، به نام «کریستن ریورا» در حال بازی کردن با «Call Of Duty» دست به جنایتی عجیب و دلخراش زد. او در حال بازی بود که خواهر کوچکترش به گریه افتاد و همین حواس او را به هم زد و باعث شد تا در بازی بمیرد. او با این حال عصبانی شد و خواهر 9 ماههاش را خفه کرد. این دختر بچه سریعاً به بیمارستان فرستاده شد؛ اما سه روز بعد به خاطر اثرات خفگی جان باخت و کریستین به زندان رفت و یک سال
در آنجا ماند.(1)
در سال 2010م دو نوجوان12 و 16 ساله اهل ماساچوست آمریکا در اقدامی بسیار عجیب، پس از بازی کردن «GTA» سعی کردند با استفاده از کوکتل مولوتوفهای(2)دست ساز، یک پارکینگ و آپارتمان را به آتش بکشند. بازی به حدّی در آنها تأثیر گذاشته بود که سعی در دزدیدن خودرو هم کرده بودند. کوکتلهای آنها به حدی زیاد بود که میتوانستند به راحتی کل خیابان را آتش بزنند.(3)
یک جوان 20 سالۀ فرانسوی، پس از کشته شدن در بازی «کانتر» دست به اقدامی عجیب زد. او در بازی توسط یک شخصیت دیگر کشته شد. پس از 6 ماه جستجوی او را پیدا کرد. در اولین لحظۀ برخورد با آن فرد، یک چاقو را در سینۀ او فرو کرد تا انتقام کشته شدنش در بازی را از او گرفته باشد.(4)
در بازی «GTA 3» یک مرحلۀ جداگانه وجود دارد که بازیکن باید هر تعداد انسان را که میتواند، از پشت بام با
استفاده از تفنگ تک تیرانداز بکشد. «ویل» و «جوش باکنر» نیز بعد از بازی کردن این مرحله تصمیم گرفتند خودشان آن را تست کنند. این دو نوجوان با استفاده از تفنگ پدرشان که مخصوص شکار بود، به پشت بام رفتند و شروع به شلیک کردند. آنها یک موتور سوار را کشته و یک عابر را نیز زخمی کردند.(1)
«ایونات ساوین» زمانی که تنها 15 سال داشت، به بازی «کانتر» معتاد شد و بیشتر وقتش را صرف انجام این بازی کرد. او بیش از 200 روز از مدرسه را غیبت و با تمام دوستانش قطع رابطه کرد. مادر او به خاطر این حرکتش اینترنت خانه را قطع کرد؛ ولی او با اینکار عصبانی شد و 17 بار با چاقو به مادرش ضربه زد. او سپس تمام پولهای مادرش را برداشت و به کافی نت رفت تا بازی خود را ادامه دهد. وی پس از 4 ساعت بازی، خودش را تسلیم پلیس کرد.(2)
در شهر لستر انگلیس، یک نوجوان 17 ساله به نام «وارن لبانس»، در حالی که تحت تأثیر یک بازی خشن به نام «Manhunt» بود، دوست 14 سالۀ خود را با ضربات
چکش به قتل رساند. قتل به وسیلۀ چکش، دقیقاً همان چیزی بود که در بازی آموزش داده میشد.(1)
این آمار برای یک شخص غیر نظامی از لحاظ دقت تیراندازی بسیار عالی است که البته باید گفت: این دقت مرگبار او خونینترین روز نروژ پس از پایان جنگ دوم جهانی را رقم زد. (2)
39 ساله، پس از باختن در بازی کامپیوتری، دخترش را مورد ضرب و شتم قرار داد. این مرد گفت: تمام تمرکزم را روی این بازی گذاشته بودم؛ اما در لحظات آخر باختم و چون عصبانی شده بودم، کنترل رفتارم را از دست دادم.(1)
1) www. isna.ir، مقاله «پدری فرزندش را به دلیل باخت در بازی کامپیوتری مورد ضرب و شتم قرار داد».
2) یک کنسول ویدیویی است که توسط شرکت «نینتندو» عرضه شده است. به عنوان مشخصه برجسته و بارز این کنسول میتوان به دستههای «controller» بیسیم آن اشاره کرد. این دستهها با نام «Wii Remote» شناخته میشوند و به عنوان یک دستگاه اشارهگر دستی مورد استفاده قرار میگیرند. از دیگر ویژگیهای آنها میتوان به قابلیت تشخیص حرکت و چرخش در سه بعد مختلف اشاره کرد. مشخصه قابل توجه دیگر نیز ورودی کنسول «WiiConnect24» است که دستگاه به کمک آن میتواند پیامهای مختلف را دریافت کرده، سیستم را به صورت اینترنتی به روز کند. www.digikala.com).
گروه بعدی نیز به بازی «قارچ خور» مشغول شدند.
پس از انجام 20 دقیقه بازی، این دانشآموزان به یک سالن تیراندازی با کُلت بادی برده شدند که بایستی 16 گلوله را به آدمکی به ارتفاع 1.8 متر در فاصلۀ 6 متری خود شلیک میکردند. کاربرانی که از سیستم کنترلی شبیه به سلاح استفاده کرده بودند، بیشترین اصابت به سر را داشتند و توانسته بودند 7 گلوله را با موفقیت به سمت سر شلیک کنند. نکتۀ جالب اینجاست که این گروه بدون اینکه به آنان گفته شود به سمت سر شلیک کنند، این کار را انجام داده بودند و در عین حال، به سایر بخشهای هدف مورد نظر توجه نداشته و تنها به سمت بالا تنه و خصوصاً سر شلیک کرده بودند. سایرین که بازیهای غیر خشن را انجام داده بودند، به صورت میانگین دو اصابت به سر داشتند.(1)
اینها آماری بود که در کشورهای خارجی اتفاق افتاده بود. ممکن است در کشور ما نیز چنین مسائلی اتفاق افتاده باشد و یا بیفتد که ما از آنها بیخبریم.
بر اساس تحقیقات کارشناسان و روانشناسان، میتوان اثرات بازیهای رایانهای خشن را چنین بیان کرد:
1) www.gerdab.ir، مقاله «ندای وظیفه؛ تمرینی برای آدمکشی در دنیای حقیقی».
*· راههای خشونتآمیز فکر کردن را به شما یاد می دهند؛
*· به شما اجازه میدهد پرخاشگر بودن را تمرین کنید؛
*· حساسیت شما را به رنج و درد دیگران کم می کنند؛
*· اطلاعات خطرناکی را به شما یاد می دهد که در زندگی هم برایتان خطرآفرین است. مثل نحوۀ ساختن بمب دستی یا راههای منفجر کردن موتورخانۀ یک ساختمان و...؛(1)
در این قسمت نام برخی از بازیهای رایانهای خشن را ذکر میکنیم تا والدین مراقب باشند که فرزندانشان از آنها استفاده نکنند:
«Counter Strike»، «Ever quest»(2)/، «Manhunt»، «God of War»، «GTA»،
«DOOM»(3)، «Max payne»، «Mafia»، «Hitman» و «IGI».
1) www.hamshahrionline.ir، مقاله «پرندگان خشمگینت را بکش».
2) دادگاه برزیل فروش بازیهای «Counter Strike» و «Ever quest» را به دلیل ترویج خشونت، غیر مجاز اعلام کرد. (همان، مقاله «ممنوعیت فروش دو بازی خشن در برزیل»، محمد رسولی).
3) بر اساس گزارشات رسانهها، دو تیرانداز به نامهای «اریک هریس؛ Eric Harris» و «دیلان کیبولد؛ Dylan Kiebold» از انجام بازی «DOOM» که از جانب ارتش ایالات متحده به منظور آموزش سربازان برای کشتن مؤثرتر و کارآمدتر مجوز و پروانه گرفته بود، لذت می بردند (mhta.persianblog.ir، مقاله «تأثیر بازیهای اینترنتی خشونت آمیز بر کودکان و نوجوانان»، کارن اولیویر).
سؤال: اگر بازیهای رایانهای سبب شود کاربر به مرور زمان خشن و عصبی شود، بازی کردن برای او جایز است؟
جواب: اگر این بازیها مفسده یا ضرر قابل اعتنایی داشته باشند، بازی کردن کاربر جایز نیست و باید اجتناب کند.(1)
یکی از شیوههای یادگیری در کودکان، از طریق مشاهده است؛ یعنی وی به وسیلۀ مشاهدۀ رفتار یا گفتار دیگران، یاد میگیرد که چگونه رفتار کند. هرچه فرد دارای اعتبار بیشتری نزد کودک باشد، احتمال تقلید کودک از وی بیشتر است. بنابراین، زمانی که قهرمان اصلی بازی در گفتار خود کلمات نامناسبی را به کار میبرد، زیاد مشاهده شده که کودک نیز همان کلمات را به کار میبرد، حتی در زمانهایی که بازی را انجام نمیدهد، ممکن است مرتب کلمات یاد گرفته را به کار برد. این عبارات ممکن است در رابطۀ فرد با خانواده، دوستان و
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 15/1/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 16/1/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 13931)، 23/1/1394.
همکلاسی ها تأثیرات منفی باقی بگذارد و حتی باعث طرد شدن وی از سوی دوستانش شود.(1)
شخصی که در بازی رایانهای مفاهیم و خواستههای سازندگان بازیهای رایانهای را میپذیرد و آنها را صحیح تلقی میکند، خواسته یا ناخواسته و به مرور زمان، مفاهیم فرهنگی و ارزشهای دینی خود را به فراموشی میسپارد و باورهای القا شده در بازیهای رایانهای را اعتقاد و ارزش خود حساب میکند و بعد از مدتی فرد، دچار از خود بیگانگی شده، مانند آنها میاندیشد.
برای نوجوانی که در حال بازی است، فرقی نمیکند که دشمن کیست؛ زیرا دشمن همانی است که بازی میگوید. در میان انبوه بازیهای رایانهای که اکنون به آسانی در دسترس کودکان قرار میگیرند، بازیهایی وجود دارند که در آن مسائل اعتقادی، فرهنگی، اجتماعی
و سیاسی کشورهای مسلمان، به ویژه ایران، و علی الخصوص شیعیان مورد گستاخی قرار میگیرد.(2)
بر اساس تحقیقات انجام شده در دانشگاه «ناتینگهام ترنت» انگلستان و دانشگاه «استکهلم» سوئد، تعداد زیادی از کاربران(1)بازیهای ویدیویی از تجربیات دنیای مجازی در زندگی واقعی استفاده کرده و برای حل مشکلات خود از «راهحلهای خشونتآمیز» استفاده میکنند.
به گفتۀ کاربران، تقریباً هر کدام از آنها برخی از افکار غیر ارادی در رابطه با بازیهای ویدیویی را تجربه کرده بودند. به گفتۀ 50 درصد شرکت کنندگان در این مصاحبه، آنها بسیاری از اوقات آرزوی استفاده از اتفاقات بازی ویدیویی را برای حل یک مشکل در زندگی واقعی داشتهاند.(2)
برخی از کارشناسان معتقدند(3)که ایجاد حس انزواطلبی از دیگر معایب بازیهای رایانهای خشن است. به اذعان کارشناسان، کودکانی که مدام با این بازیها درگیرند، درونگرا و منزوی هستند و در برقراری ارتباط اجتماعی با
دیگران ناتوان میشوند که ایجاد این روحیه موجب جدایی کودک از گروه همسالان و سرآغازی برای بروز ناهنجاریهای دیگر است.(1)
مادری میگوید: فرزندم به بازیهای رایانهای معتاد شده است. او هر روز خود را به تلویزیون میرساند و از دنیای بیرون به کلی بیخبر است، حتی متوجه رفت و آمد میهمانان نمیشود و همیشه بعد از دست کشیدن از این برنامه، با سر درد و کسالت مواجه میشود.(2)
اینگونه از والدین باید تلاش کنند فرزندان خود را با راهکارهای جذابی مانند تفریحات سالم، ورزش و مخصوصاً کوهپیمایی، شنا و... از انزوا و تنهایی خارج کنند.
یکی از اثرات بازیهای رایانهای با موضوع خشونت، مثل «GTA» قانونگریزی است؛ چون در اینگونه از بازیها هیچ قانونی توان مقابله با شخصیت اصلی بازی را ندارد و همین امر، کاربر را قانونگریز تربیت میکند و به او میآموزد که برای رسیدن به هدف از هر وسیلهای میتواند استفاده
کند و هیچ چیزی نمیتواند مانع رسیدن او به هدفش شود.
فضای حاکم بر برخی از بازیهای رایانهای، مانند «silent hill» آنقدر وحشتناک و توهمی است که کاربر را به توهم وارد میکند. در طول بازی، فضای مه و خاکستر، ترکیب رنگ مشکی، نارنجی و قهوهای، استفاده مداوم از آتش در تمام ارکان شهر و... فضایی توهمی را در ذهن کاربر متبادر میکند. همان گونه که از داستان بازی مشخص است، رنج و درد پایه و اساس بازی به شمار میرود. این عوامل را کنار صدای ممتد زنگ یا خشخش رادیو و همچنین فضای تاریکی که بازیکن را مجبور به استفاده از چراغ قوه میکند، بگذارید. بازی، سعی در رعبانگیز کردن فضا در بالاترین سطح ممکن دارد. نوجوانی که این بازی را طی چند روز و حتی چند ماه تمام میکند، یا باید اعصابی از فولاد داشته باشد یا ذهنی کاملاً فرو ریخته که چنین فضایی را بتواند در مدت زمانی طولانی تحمل کند.(1)
از آسیبهای جدی و مهم بازیهای رایانهای - که
1) www.gerdab.ir، مقاله «توهمزدگی، حاصل بازیهای رایانهای . (silent hill)»
متأسفانه کمتر مورد توجه و دقت قرار میگیرد - «اعتیاد» به این بازیها است. شاید بتوان تمام آسیبهای ذکر شده را نتیجه و اثر اعتیاد به این بازیها حساب کرد.
به گفتۀ مدیر گروه سلامت روانی - اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی تهران(1)نوجوانان به تدریج به بازیهای رایانهای معتاد میشوند و مثل یک معتاد به مواد مخدر، وقتی که به هر علتی امکان بازی کردن نداشته باشند، احساس میکنند که چیزی کم دارند و به دنبال امکانی برای بازی بر میآیند و در این مسیر ممکن است حتی قراردادهای عرفی خانواده و جامعه و قوانین جاری را زیر پا بگذارند. آنها چون معتادان به مواد مخدر، منزوی میشوند و تمام وقت و نیروی خود را صرف بازیهای رایانهای و تهیۀ بازیهای جدیدتر و مهیجتر میکنند. اخیراً در یکی از کشورهای غربی، در پی افزایش آمار معتادان رایانهای، کلینیک ترک اعتیاد رایانهای راه اندازی شده است. کودکان و نوجوانانی که ساعتهای طولانی به بازیهای رایانهای میپردازند، برای درس خواندن و به ویژه فراگیری نکات و مباحث جدید وقت کم میآورند. برخی از آنها در مدرسه برای تعطیل شدن و بازگشت به منزل لحظه
1) دکتر شهرام خرازی ها.
شماری میکنند تا هرچه زودتر خود را در عالم بازیهای رایانهای غرق کنند. گاه حتی از رفتن به میهمانیهای فامیلی و یا دوستانۀ مرسوم سر باز میزنند.(1)
برای اینکه والدین محترم بدانند در چه حالتی فرزندانشان به این بازیها اعتیاد پیدا کردهاند، برخی از علایم و نشانههای آن را ذکر میکنیم:
· بیشتر وقت آزاد آنها در ساعتهایی که مدرسه نیستند، به بازیهای کامپیوتری یا ویدیویی میگذرد؛(2)
· اغلب ضعف دارند و در مدرسه به خواب میروند؛(3)
· دچار اُفت تحصیلی محسوسی میشوند؛(4)
· کارهای اجتماعی، مثل عضویت در گروهها، باشگاهها یا شرکت در ورزشها را رها میکنند؛(5)
· وقتی بازی نمیکنند، عصبی، کلافه و بیتوجه هستند؛(6)
· وقت زیادی را به فکر کردن به بازیهای کامپیوتری اختصاص میدهند و دایم در حال فکر کردن به راهحلهایی هستند که میتواند آنان را در یک مرحلۀ بازی برنده کند؛(1)
· ممکن است به خاطر ادامۀ بازی، از خوردن غذا، خوابیدن یا حمام رفتن چشمپوشی کنند؛(2)
· به سر درد یا شانه درد، خشکی چشم و کمر درد، بعد از پایان بازی دچار میشوند.(3)
چشمان فرد به دلیل خیره شدن مداوم به صفحۀ نمایش رایانه یا تلفن همراه، به شدت تحت فشار قرار می گیرد و دچار عوارض و ضعف بینایی می شود.(1)
سوال: اگر بازی های رایانه ای موجب شوند کاربر به بیماری هایی مانند «ضعف بینایی، کبودی انگشتان دست و ...» مبتلا شود، آیا بازی کردن برای او جایز است؟
1) www. isna.ir، مقاله «مهمترین عوارض اعتیاد به بازیهای رایانهای».
چون بازیکن در وضعیتی ثابت تا ساعتها می نشیند، ستون فقرات و استخوانبندی او دچار مشکل می شود و در دراز مدت، مبتلا به آرتروز و انحراف ستون فقرات می گردد. همچنین احساس سوزش و سفت شدن گردن، کتفها و مچ دست، از دیگر عوارض کار نسبتاً ثابت و طولانی مدت با رایانه است.(3)
متخصصان و پزشکان معتقدند: فردی که با رایانه کار می کند، پوستش در معرض مداوم اشعه هایی قرار می گیرد
1) آیت الله شبیری زنجانی: صرف ضعف بینایی و کبودی انگشتان دست، ضرر اساسی حساب نمی شود. (استفتاء، کد استفتاء: 19799، 17/5/1394)
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، آیت الله سیستانی، 17/5/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 19799)، 17/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 18/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 19/1/1394.
3) www. isna.ir، مقاله «مهمترین عوارض اعتیاد به بازیهای رایانهای».
که از صفحۀ رایانه پخش می شود {و همین امر سبب بیماریهای پوستی می گردد.}.(1)
به نظر برخی از متخصصان اعصاب و روان، بازیهای پرهیجان رایانه ای که طی آن، صفحۀ نمایشگر رایانه، از فلاشها و شعاعهای خیره کنندۀ نوری پوشیده میشود، سبب بروز هیجانهای شدید عصبی در نوجوانان میشود که از نظر عصبی ضعیف هستند و برای ابتلا به صرع آمادگی دارند.(2)
به گفتۀ پزشکان: دلیل عمدۀ ناراحتی صرع، مربوط به کسانی می شود که نسبت به نور حساسیت دارند و تحمل چشمکهای پی در پی نور در بازیهای رایانه ای برای آنان دشوار است.(3)
به گفتۀ انجمن بیماران صرع انگلیس: حدود یک درصد از نوجوانان غیر مبتلا به بیماری صرع، به نور حساسیت دارند، در حالی که این رقم در میان افراد مبتلا به این بیماری، پنج درصد است که حتی در مواردی هنگام
بازی صرع منجر به مرگ گزارش شده است.(1)
مادر یک نوجوان 14 سالۀ انگلیسی میگوید: پسرم بر اثر بازیهای رایانه ای «نینتندو» جان سپرد. وی افزود: پسرم پس از یک ساعت بازی، دچار تشنج شد و به زمین افتاد و چند دقیقه بعد، جان سپرد.(2)
از دیگر عوارض جسمانی که بر اثر استفادۀ زیاد از رایانه و برنامه های رایانهای در مقابل این دستگاه به وجود میآید، چاق شدن کودکان و نوجوانان به علت کم تحرکی است.
برخی از کودکان هنگام انجام بازیهای رایانه ای، از مواد خوراکی(3)استفاده می کنند که همین موضوع، علاوه بر بی تحرکی کودکان، موجب چاق شدن سریعتر آنها می شود، لذا والدین محترم سعی کنند که فرزندان خود را به بازیهای جسمی که به تحرک نیاز دارد، تشویق کنند تا سلامت و نشاط آنها تأمین شود.
متأسفانه در بیشتر بازیهای رایانه ای از تصاویر مستهجن زنان استفاده شده است و یا مسائل جنسی و شهوانی به نمایش گذاشته می شود که سبب تحریک قوای جنسی افراد و بروز شهوت در آنان می شود.
«مسائل جنسی» از مضامین دیگری است که در این بازیها از آن استفاده می شود. فیلمهای نبردهای تن به تن دختران نیمه عریان، رقص و موسیقی غربی، به تصویر کشیدن روابط نامشروع و... در دیسکتهای پلی استیشن و سی دیها، بدون هیچ گونه مشکلی در فروشگاه ها به معرض فروش گذاشته شده است. بعضی از بازیهای رایانه ای از مراحل ساده شروع می شود و در پایان به تصاویر مستهجن می رسد، به طوری که اگر بازیکن در بازی برنده شود، عکسهای مستهجن به عنوان جایزه بر صفحۀ تلویزیون ظاهر می شود.(1)
یکی از مهمترین عوامل «بلوغ زودرس»(2)دیدن تصاویر و
صحنه های جنسی و تحریک کننده می باشد که قطعاً در بازیهای رایانه ای زیاد مشاهده می شود. مداومت بر این بازیها نیروی جنسی افراد را که به صورت غریزی در همه وجود دارد، تحریک می کند که در نتیجه، شخص قبل از سن لازم، به بلوغ جنسی می رسد که اغلب اوقات باعث انحرافات اخلاقی و جنسی میشود.
برخی از کارشناسان(1)معتقدند: بسیاری از خانوادهها همیشه نسبت به اینکه فرزندانشان در مسائل جنسی، زودتر از وقت تعیین شده کنجکاو شوند، حساسیت دارند. به ویژه اینکه آگاهی زودرس، به دنبال خود کنجکاوی پنهان و بلوغ زودرس جنسی را در پی دارد. فضای این بازیها چنین مسائلی را برای یک نوجوان به دنبال خواهد داشت.
باید توجه داشت که در شرایط جدید، والدین دیگر نمیتوانند روی این بازیها به شیوۀ گذشته نظارت کنند و به این ترتیب، نوجوانان به یکباره با آموزه های جنسی فراوانی روبرو می شوند، و پس از این شستشوی ذهنی که توسط این بازیها صورت می گیرد، سؤالات بی شمار جنسی افکار این نوجوانان را {احاطه کرده و آنها را} به سوی جذابیت های
1) رهام سجادی، روانشناس و استاد دانشگاه.
جنسی میکشاند که با توجه به سن و نپختگی آنها، به بیراهه کشیده می شوند.(1)
تحقیقات نشان می دهد که بازیهای رایانه ای موجب صدمات مغزی طولانیمدت می شوند. این بازیها قسمتهایی از مغز را که به بینایی و حرکت اختصاص دارد، تحریک می کنند و به تکامل دیگر نواحی مغز کمکی نمی کند. افرادی که ساعتهای زیادی را به بازی اختصاص می دهند «لوب فرونتال»(2)
مرکز کنترل اعمال حرکتی عضلات اسکلتی که در جلوی شیار مرکزی (رولاندو) قرار دارد؛ مرکز تکلم در نیمکره غالب (ناحیه بروکا) که در جلوی شیار جانبی (سیلویوس) واقع شده است؛ مرکز کنترل ادرار و مدفوع و... . (www. barzkar2.persianblog.ir، مقاله «لوب فرونتال و اعمال آن»، ابراهیم برزکار).
آنها تکامل پیدا نمی کند. «لوب فرونتال» نقش به سزایی در تکامل حافظه، احساس و یادگیری دارد. افرادی که «لوب فرونتال» آنها تکامل زیادی پیدا نکرده، بیشتر مستعد اعمال خشونتآمیز هستندو کمتر توانایی کنترل رفتارهایشان را دارند.(1)
یکی از دانشمندان(2)نوار مغز 240 نفر، بین سنین 6 تا 29 سال را مورد بررسی قرار داد. او دریافت، افرادی که به طور مرتب به بازیهای رایانه ای و ویدیویی می پردازند، در شرایط فعال ادراکی، موج فعالیت مغزی بتای لوب پیشانی شان، کمتر از افراد معمولی است. آنچه بیشتر نگرانکننده بود، این بود که بررسیها نشان داد، نوار مغزی بازی کنندگان، شبیه نوار مغزی افرادی است که دچار زوال عقل شدهاند.(3)
یکی از مسائلی که والدین را نگران می کند، مسئلۀ «شب ادراری» کودکانشان است. والدین محترم دقت داشته باشند که یکی از دلایل شب ادراری در کودکان، بازیهای رایانه ای ترسناک می باشد.(4)
1) www.tebyan.net، مقاله «از خشونت تا اعتیاد»، فهیمه کهتری.
2) پروفسور «آکیو موری»، متخصص عصب جمجمهای از دانشگاه نیهون در توکیو.
3) www.gerdab.ir، مقاله «بازیهای ویدیویی؛ نابودکننده مغز کودکان».
4) mhta.persianblog.ir، مقاله «بازیهای رایانهای؛ از خشونت تا اعتیاد»، به نقل از «هفته نامه سروش، شماره 1234».
یکی از کارشناسان(1)می گوید: اندازۀ ضربان قلب و ترشح هورمونها در حین بازیهای رایانه ای افزایش می یابند و کسانی که تنها به بازی نگاه می کنند و حتی در آن شرکت نمی کنند، فشارهای عصبی زیادی را متحمل می شوند.(2)
در پژوهشی که انجام شد، معلوم گشته که بازیهای رایانه ای می توانند هیجانهای زیادی را به کودکان تحمیل کنند. تجربۀ طولانیمدت هیجانهای شدید ناشی از بازیهای رایانهای، احتمالاً از طریق افزایش کورتیزول(3)، موجب ضعف ایمنی ارگانیزم بدن در مقابل هجوم آسیب زاهای محیطی خواهد شد (و بدن را در مقابل بیماریها بیدفاع میکند). از طرفی؛ چون افزایش کورتیزول باعث اختلالات آشکار در سوخت و ساز چربیها می شود، برخی از دشواریهای قلبی و عروقی را نیز می توان به تجارب هیجانی شدید استناد کرد.(4)
هیجان همیشگی هنگام بازی، بر روی ارگانیسم فرد
تأثیر گذاشته و بر دستگاه گردش خون و گوارش پیامدهای منفی به جا میگذارد، همچنین این هیجانهای کاذب، سلامت روانی کودک را به خطر می اندازد.(1)
برای اینکه از ضررها و خطرات جسمی استفاده از بازیهای رایانه ای در امان باشیم، باید به نکاتی که متخصصین بیان کرده اند، دقت کنیم:
سر را بالای تنه و عمودی نگهدارید، نه خمیده به جلو یا عقب؛(2)
هر چند وقت یکبار تغییر وضعیت دهید و سر را در وضعیت تکیه به صندلی قرار دهید؛(3)
به تناوب از نرمش و حرکات کششی سر و گردن استفاده کنید. از ورزشهایی که عضلات پس گردن و پشت را تقویت می کند، بهره بگیرید؛(4)
نور محیط (از پنجره و لامپ) آنقدر زیاد نباشد که
چشمتان را دچار خیرگی کند. اگر چنین است، از پردۀ ضخیم و لامپهای ضعیفتر استفاده کنید. به علاوه، در تاریکی کامل نیز با کامپیوتر کار نکنید تا ناچار نشوید دایم به صفحه خیره شوید. میتوانید از فیلترهای ضد خیرگی چشم که انعکاسهای اضافی نور را جذب میکنند، استفاده کنید؛(1)
پلک زدن را فراموش نکنید تا دچار خشکی و قرمزی چشم نشوید. هر نیم ساعت یکبار، ده بار پشت سر هم پلک بزنید و یا چشمانتان را برای مدتی ببندید. اگر هوای اتاق خشک است، به طریقی رطوبت آن را زیاد کنید؛(2)
برای جلوگیری از خستگی چشم، در هر 2 ساعت 15 دقیقه به چشمانتان استراحت دهید و هر 20 دقیقهای به مدت 20 ثانیه به تصویری {غیر از صفحه} کامپیوتر نگاه کنید تا عضلات چشمتان استراحت کند؛(3)
در صورت بروز گزگز و کرختی، یا درد و سوزش در انگشتان و مچ و ساعد، تایپ کردن را قطع کنید و به مچتان استراحت دهید؛(4)
از صندلیهایی با قابلیت تنظیم ارتفاع استفاده کنید، به طوری که کف پایتان کاملاً روی زمین قرار گیرد. اگر صندلی دسته دارد، بهتر است موقع کار با صفحه کلید (تایپ) دستههای صندلی زیر ساعدها قرار گیرند تا تحمل وزن دستها بر عهدۀ شانه و کتف نباشد؛(1)
کف صندلی سفت باشد تا ستون مهرهها دچار انحراف جانبی نشود.(2)
نکات دیگری نیز وجود دارد که ما به همین مقدار بسنده کردیم.
از مهمترین آسیبهای بازی های رایانه ای، خطرات امنیتی این ابزار می باشند. غالب افراد یا از این مشکلات خبری ندارند یا نسبت به آن بی اهمیت هستند ولی هر دو گروه در معرض خطر و آسیب قرار می گیرند.
در بسیاری از بازی هایی که در رایانه و موبایل اجرا می شوند از افراد خواسته می شود که در برابر استفاده از این بازیها به صاحبان و طراحان اجازه داده شود که به اطلاعات و امکانات موبایل یا رایانه آنها دسترسی داشته باشند.
سوال: برای نصب برخی از بازی های رایانه ای و موبایل باید به شرکت سازنده اجازه داده شود تا به اطلاعات خصوصی و مهم گوشی دسترسی داشته باشد یا از ابزار گوشی مانند دوربین، ضبط صوت استفاده کند، آیا استفاده از این بازی ها و اجازه دسترسی داشتن آنها به اطلاعات رایانه و موبایل جایز است؟
جواب: هرگاه این کار خلاف قانون بوده یا سبب تقویت دشمنان اسلام گردد یا مفاسد اخلاقی، اعتقادی و اجتماعی داشته باشد(1)
آیت الله صافی گلپایگانی: بستگی به افراد دارد، می توانند اجازه ندهند(استفتاء پیامکی از دفتر، 25/3/1394).
آیت الله نوری همدانی: به مقتضای قوانین عمل شود(استفتاء پیامکی از دفتر، 23/3/1394)
یا سبب افشاء سر و هتک حرمت شخص یا دیگری شود(2)جایز نیست.رئیس پلیس فتا غرب استان تهران(3)درباره خطرات امنیتی بازی های رایانه ای می گوید: متاسفانه در بازی
«کلش آو کلنز»(1)نیز مثل دیگر بازی های اندرویدی امکان به سرقت رفتن اطلاعات شخصی کاربران وجود دارد. چرا که افراد سودجو میتوانند با هک این بازی موجب به سرقت رفتن اطلاعات شخصی افراد شوند.(2)
«کینکت» نام یک بازی جدید میباشد که از سوی شرکت مایکروسافت تولید شده است. مهمترین ویژگی این بازی آن است که میتواند حرکات بدن کاربر را در صحنۀ بازی نمایش دهد؛ یعنی کاربر به جای اینکه حرکات را از طریق دستۀ ابزار انجام دهد، خودش همان نقش را بازی میکند. این اتفاق، گرچه از نظر تکنولوژیک یک حرکت رو به جلو محسوب میشود؛ اما دارای عواقب فرهنگی خاصی نیز هست؛ به دلیل برخورداری از یک دوربین قدرتمند، این دستگاه توانایی ضبط تصاویر را دارد. در دورانی که از دوربین تلفن همراه، دوربین و میکروفن لپ تاپ گرفته تا مکالمات تلفنی، ایمیلها و... به ابزاری برای جاسوسی تبدیل شدهاند و به وسیلۀ آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) کنترل میشوند و این موضوع صرفاً به افراد سیاستمدار یا
افراد خاص جامعۀ آمریکا اختصاص ندارد و برای افراد تمام جوامع در سراسر دنیا در نظر گرفته شده است تا رفتار و مکالمات هر کسی را در هر جایی تحت پوشش قرار دهند، کینکت پر زرق و برق مایکروسافت آمده تا کمکی باشد برای رسالت سازمانی و مأموریت (NSA) که کنترل روابط و اطلاعات افراد در سراسر دنیاست.(1)
برخی از بازی های رایانه ای مانند «کال آف دیوتی»(2)چون دارای حفره های امنیتی هستند امکان به سرقت رفتن اطلاعات افراد را برای هکرها آسان می کند: «کارشناسان موسسه امنیتی (ReVuln) که برای اولین بار این آسیب پذیریها را شناسایی کرده اند معتقدند مشکلات یاد شده به هکرها و حتی دیگر کاربران بازیهای رایانهای امکان میدهد تا به اطلاعات شخصی کاربران دیگر دسترسی پیدا کنند».(3)
به گزارش اپل اینسایدر، یک بدافزار که ظاهراً یک بازی ویدیویی است، برای کاربران سیستم عامل ویندوز موبایل
ارسال میشود. در صورت نصب این بدافزار، این محصول مخرب به طور خودکار شماره تلفنهای راه دور متعددی را شمارهگیری میکند و با این کار صدها هزار دلار خرج روی دست کاربران میگذارد. کارشناسان امنیتی مؤسسۀ «Lookout» که اولین بار متوجه این مشکل شدند، میگویند: این بدافزار اثر مخرب دیگری ندارد و تنها با هدف افزایش رقم مخارج کاربران طراحی شده است، لذا نمیتوان آن را یک ابزار هکری دانست.(1)
1) www.asriran.com، مقاله «ویروس جدید در لباس بازی رایانهای».
بازی های آنلاین به دلیل جذابیتی که دارند افراد را طوری به سمت خود جذب می کنند که به راحتی نمی توانند از آن جدا شوند؛ لذا اعتیاد شدیدی به این بازی ها پیدا می کنند. «{این} افراد با عادت کردن به پرداخت {پول} برای بهتر شدن شرایط بازی و پیشرفتی که هرگز اقناعشان نخواهد کرد؛ در یک فرآیند رقابتی منفی میافتند. در چنین محیطی بازیکن هرچقدر هم هزینه کند بالاخره یکی پیدا میشود که از او جلوتر باشد و این مساله رقابت را پایان ناپذیر میکند. بازی در گسترهای جهانی انجام میشود و
{شخص} برای عقب نماندن از چند میلیون رقیب خود پیاپی هزینه میکند و این هزینه کردن پایانی ندارد. از همین روست که این هزینهها وارد فاز جدیدی میشود و آن خرید و فروش اکانت است. یعنی فردی که از هزینه کردنهای پیاپی خسته شده بجای ماهانه چند صد هزار تومان هزینه کردن و انتظار کشیدن، به یک باره چند میلیون تومان میپردازد و یک اکانت پیشرفته را خریداری میکند».(1)
مثلا در بازی «کلش آو کلنز» بسیاری از افراد برای پیشرفت در مراحل، هزینه های سنگینی را می پردازند که نتیجه ای جز ضرر به اقتصاد شخص ندارد. یکی از بازی کنان این بازی که اکانت مرحله ۱۷۰ را از طریق معرفی در سایت، به قیمت هشت میلیون تومان فروخته می گوید: «حدود یک سال و نیم وقت گذاشتم تا به این مرحله برسم. بعضی روزها تا هشت ساعت هم بازی میکردم، بعضی روزها هم کمتر».(2)
طبق اظهارات یکی از کاربران فعال این بازی، وی تا کنون مبلغ هفتاد میلیون تومان بابت خرید «Gem»(3)پول
صرف کرده و همچنان در صدد ادامه این روند است!.(1)
سؤال: آیا خرید و فروش اکانت(2)بازیهای آنلاین مانند کلش آو کلنز جایز است؟
جواب: خرید و فروش اکانت جایز نیست.(3)
آیت الله خامنه ای: جایز است ولی اگر قانونی در این زمینه وجود دارد، باید رعایت شود. (استفتاء پیامکی از دفتر، 15/2/1394).
برخی از افراد برای خرید اکانت یا امکانات بازی «کلش آو کلنز» اقدام می کنند ولی با کاربران شیّادی روبرو می شوند که در قبال دریافت پول، اکانت را به آنها تحویل نمی دهند لذا باید از خرید این اکانتها از سایتهای غیر مجاز خودداری کنند.
کاربرانی که در مقابل دریافت پول، اکانت را به مشتری تحویل نمی دهند خیال نکنند که گرفتار مجازات قانون
1) www. vgpostmortem.ir، مقاله «تحلیل بازی Clash of Clans»، محمود بلالی.
2) شخصی برخی از مراحل بازی آنلاین را تمام کرده و این امتیاز را میفروشد تا خریدار از همین مرحله ادامه دهد و از مراحل قبلی شروع نکند.
3) آیت الله مکارم: www.makarem.ir ، آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوال ها و جواب ها، بازیهای کامپیوتری؛ آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 368؛ استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی، 13/2/1394
نمی شوند بلکه باید دقت داشته باشند که پلیس فتا آنها را شناسایی کرده و مجازات می کند.(1)
سوال: فروختن یک اکانت مثلا اکانت بازی «کلش آو کلنز» به چند نفر اشکال دارد؟ پول دریافتی حلال است؟
جواب: فروش یک اکانت به چند نفر حرام است و پول دریافتی حلال نیست و باید به صاحبانش برگردانده شود.(2)
اگر مسئولین در صدد تولید بازیهایی با کیفیت بالا و محتوایی مناسب با دین و فرهنگ کشورمان نباشند، کاربران داخلی به بازیهای خارجی رو میآورند و در نتیجه پول و ارز از کشور خارج میشود که به نفع کشورهای تولید کننده میباشد.
مثلاً بازیهای «کلش آو کلنز»(3)یا «مزرعه
1) ر.ک: www.cyberpolice.ir، مقاله «شناسایی عامل هک و کلاهبرداری از کاربر کلش آف کلنز»
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء:21391)، آیت الله خامنه ای، آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله جوادی آملی، آیت الله مکارم، 18/6/1394.
3) طبق گزارش مالی شرکت «Supercell» که طراح و سازنده بازی است، این شرکت در سال ۲۰۱۴ به میزان ۱.۸ میلیارد دلار از بازی جنگ قبایل سود دهی داشته که نه تنها بیشترین میزان سود دهی یک بازی موبایلی بوده، بلکه بیشترین رشد در زمینه درآمدهای جنگ قبایل نیز در همین سال به دست آمده است. اگر شما این مبلغ را به ۳۶۵ روز سال تقسیم کنید، خواهید دید که این شرکت به طور متوسط در هر روز تنها از بازی جنگ قبایل خود ۵ میلیون دلار درآمد خالص دارد!(www. vgpostmortem.ir، مقاله «تحلیل بازیClash of Clans »، محمود بلالی)
داری» (1)در آوریل ۲۰۱۳م
حدود ۲۷۹ میلیون دلار درآمد کسب کرده، روزانه 4/2 میلیون دلار درآمد داشته است که از هشت و نیم میلیون کاربر به دست میآید.(2)
بازی آلمانی «Travian» بازی ای است که نه تنها تهاجم و غارت را ترویج میدهد؛ بلکه روزانه با فروش مجازی خود میلیونها دلار ارز را از کشور خارج میکند. با یک حساب سرانگشتی میتوان فهمید که حداقل ماهی نیم میلیارد تومان طلای مجازی در این بازی فروخته میشود؛ چراکه طبق اعلام سایت تراوین، حدود 100 هزار ایرانی، کاربر این بازی هستند. طبق استانداردهای جهانی، حدود 10 درصد کاربران بازیهای آنلاین فعال بوده و از این تعداد 9 درصد پرداخت آنلاین خواهند داشت. بنابراین، اگر روزی حداقل یک درصد از کاربران تراوین؛ یعنی حدود هزار نفر از ارزانترین طلای بازی (2 تا 5 یورو) خرید کنند، ماهی 500 میلیون تومان و البته سالی 6 میلیارد تومان، درآمد شرکت
خارجی است.(1)این پولها به سرعت به دلار تبدیل و از بانکهای کشور خارج شده و به حساب اصلی شرکت مدیریت کننده بازی در خارج از کشور منتقل میشود و به همین راحتی حجم بالایی از ارز کشورمان در ازای دریافت هیچ چیز یا بدتر، در ازای هدر دادن وقت جوانانمان خارج میشود و مسئولین نه تنها در برابر چنین فاجعه پنهانی سکوت کردهاند؛ بلکه اکثر این بازیهای آنلاین خارجی با مجوز ارگانهای ذی ربط فعالیت میکنند!.(2)
سؤال: در برخی از بازیهای آنلاین، برای اینکه شخص به مراحل بعدی برود، باید برخی از امکانات بازی را از سایت این بازیها خریداری کند. این کار باعث میشود پول مملکت از کشور خارج شود و به اقتصاد کشور ضرر وارد گردد. آیا انجام اینگونه از بازیها جایز است؟
جواب: جایز است(3)
آیت الله خامنهای: اشکال ندارد؛ اما بهتر است به ضرر کشور کاری انجام نشود؛ اما اگر باعث انحراف فکری و عقیدتی شود، بازی کردن جایز نیست. (استفتاء پیامکی از دفتر، 4/3/1394).
مگر به اقتصاد کشور ضرر بزند یا1) www.yjc.ir، مقاله «این بازی اینترنتی سالی 6 میلیارد ارز از کشور خارج میکند».
2) www.gerdab.ir، مقاله «ماجرای ارزی که از کشور خارج میشود و فرصتی که باز نمیگردد/ وقت و سرمایه خود را آنلاین هدر بدهید! ».
3) آیت الله صافی گلپایگانی: اگر محتوای منفی و خلاف شرع داشته باشد، بازی کردن جایز نیست؛ وگرنه صرف خروج پول از کشور موجب حرمت بازی نمیشود. (استفتاء پیامکی از دفتر، 4/3/1394)
دارای مفسده برای کاربر باشد، که در اینصورت اشکال دارد.(1)
آیت الله شبیری زنجانی: در این موارد بنابر احتیاط مطابق قانون عمل شود(استفتاء از دفتر، کد استفتاء: 15656، 5/3/1394)
آیت الله نوری همدانی: به صورت کلی بازیهایی که برد و باخت دارند، جایز نیست (استفتاء پیامکی از دفتر، 3/3/1394)
1) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 3/3/1394.
به دلیل جذابیت بالایی که این بازیها دارند، بچهها وقت و انرژی زیادی را صرف بازی با آنها میکنند و حتی بعضی از آنان صبح، زودتر از وقت معمول بیدار میشوند تا قبل از مدرسه کمی بازی کنند و وقتهای تلف شده را هم بدین صورت جبران میکنند.
یکی از والدین میگوید: در سال گذشته پسرم بهترین نمرات را داشت؛ اما از وقتی که برایش رایانه خریدیم، روزی 2 الی 3 ساعت وقت خود را صرف بازی میکند و از لحاظ
تحصیلی اُفت کرده است.(1)
سوال: اگر انجام بازی رایانه ای سبب اُفت شدید تحصیلی یا مردود شدن شود، آیا در اینصورت بازی کردن جایز است؟
جواب: از افراط و زیاده روی در انجام بازی رایانه ای باید اجتناب شود.(2)
آیت الله خامنه ای: اُفت تحصیلی سبب حرمت انجام بازی رایانه ای نمی شود مگر برای کسی که درس خواندن برای او واجب باشد.(استفتاء پیامکی از دفتر، 5/6/1394)
آیت الله شبیری زنجانی: اگر عنوان حرامی مثل اذیت کردن پدر و مادر یا اسراف در اموال و ... بر آن مترتب شود، جایز نخواهد بود (استفتاء پیامکی از دفتر، کد(20653)، 6/6/1394)
آیت الله سیستانی: به خودی خود حرام نیست(استفتاء پیامکی از دفتر، 8/6/1394)
سازندگان برخی از بازیهای رایانهای، به شکلهای مختلفی به اقوام، ملتها، فرهنگها و ادیان الهی توهین میکنند. در این بازیها بیشتر به مسلمانان، مخصوصاً ایرانیان توهین صورت میگیرد. در ادامه به مهمترین توهینهایی که در بازیهای رایانهای متوجه مسلمانان و ایرانیان میشود، اشاره میکنیم:
در برخی از بازیهای رایانهای، مانند: « Black & White» و «El Shaddai: Ascension of the Metatron» خداوند، ناتوان و به شکلی مادی توصیف شده است که عاری از خطا نیست و حتی توان لازم برای رسیدگی به امور بندگان خود را ندارد.(1)
در بازی «El Shaddai: Ascension of the Metatron»
1) ر.ک: vgpostmortem.blogfa.com، مقاله «توهین هایی که دیده نشدند و فریادهایی که در گلو ماسیدند»، محمود بلالی.
فرشتگان سقوط کرده و در زمین فساد به پا کردهاند و با ایجاد لایهای از غبار، مانع کنترل خداوند بر بشر شدهاند. خداوند نیز برای تنبیه آنها با مشاورۀ شیطان (Lucifel)(1)ادریس نبی علیه السلام(2)را راهی مأموریتی مینماید تا فرشتگان خطاکار را برای تنبیه به عرش بازگرداند. در این میان، شیطان لحظه به لحظه مأموریت ادریس را از طریق تلفن همراه به خداوند گزارش و او را در جریان وقایع قرار میدهد.(3)
در بازی «Dante's Inferno» که برداشتی از کتاب کفرآمیز «دانته آلیگیری» است، شخصیت دانته برای نجات روح معشوقهاش سفری به دوزخ، برزخ و بهشت آغاز میکند و در این راه با موجودات جهنمی درگیر میشود. در این بازی جهنم مکانی مادی توصیف میشود و بازیکن با قرار گرفتن در نقش دانته، باید با موجودات شرور جهنم که قصد نگهداری او در این مکان را دارند، درگیر شود و پس از نابودی آنها!! راه خود را به سمت بهشت هموار کند. در
این بازی، جهنم مکانی نمایش داده میشود که میتوان از آن گریخت و خود را به بهشت رساند. این دیدگاه دقیقاً بر خلاف آموزههای اسلام و سایر کتب آسمانی است.(1)
در بازی «هیتمن»(2)و «IGI2»(3)نام دو تن از رهبران گروه تروریستی، «احمد ظاهر» و «محمد امین» است برگرفته از اسامی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله هستند. آیا واقعاً انتخاب اسامی این دو تروریست یعنی «احمد» و «محمد» تصادفی است؟ یا از بغض و کینۀ دشمنان نسبت به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سعی آنها در تخریب وجهۀ ایشان حکایت میکند؟
در نسخۀ چهارم بازی «رزیدنت اویل» در یکی از مراحل که در یک قلعه رخ میدهد، با حل یک معما قفل در باز میشود و شما وارد یک اتاق میشوید. اگر با دقت به طرح دربی که از آن میگذرید، نگاه کنید، متوجه نام پیامبر صلی الله علیه و آله
بر روی طرح آن میشوید.(1)
در اولین نسخۀ بازی «LittleBigPlanet»، در یکی از مراحل آن، (Toumani Diabate: تومانی دیاباته) خوانندۀ آفریقایی عرب زبان، با آهنگ و موسیقی آیۀ: «کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ثُمَّ إِلَیْنَا تُرْجَعُونَ»(1)«هر انسانی طعم مرگ را میچشد، سپس شما را به سوی ما باز میگردانند.» را میخواند. این در حالی است که خواندن آیات قرآن با ساز و به صورت آهنگین، عملی حرام و گناهی بزرگ محسوب میشود.(2)
در یکی از مراحل بازی پرطرفدار «Angry Birds» بازیکن باید به خوکهایی که درون مسجد پناه گرفتهاند، حمله کند و آنها را نابود سازد!(1)
1) همان.
در بسیاری از بازیهای رایانهای مسلمانان عامل شرارت و بدبختی جهان معرفی میشوند و در مقابل، آمریکاییها انسانهایی خیّر و بشردوست نمایش داده شدهاند. در ادامه به اسامی برخی از این بازیهای توهینآمیز اشاره میشود:
1) همان.
در بازی «کانتر» تروریستها شبیه مسلمانان نشان داده میشوند؛(1)
در بازی «StrongHold Crusader» شخصی به نام خلیفه - که دارای عمامۀ مشکی است - کشورش را با خشونت و با استفاده از ابزار شکنجه اداره میکند که نشان میدهد مسلمانان خشونتطلب هستند و دارای منطق نیستند.(2)
در این بازی همیشه راه مذاکره با دیگران باز میباشد. شما میتوانید در هر لحظه با دوستان و دشمنان خود وارد مذاکره شده، بر سر صلح و جنگ یا مبادلۀ کالا مذاکره کنید. هر کدام از نژادهای بازی به گونهای به درخواست شما پاسخ میدهند؛ اعراب تحت هیچ شرایطی حاضر به مذاکره نبوده و تقریباً به اکثر درخواستهای شما پاسخ رد میدهند ولی در مقابل، «ریچارد» با روی باز از شما استقبال میکند!.(3)
قیمت سربازان مسلمان از قیمت سربازان غیر مسلمان خیلی ارزانتر است که این خود نوعی توهین به مسلمانان
حساب میشود.
در بازی موهن «حمله به منارهها»(1)مخاطبان باید مانع از ساخت مناره شوند و مؤذنان مساجد را از بین ببرند. صدای اذان در تمام طول بازی به گوش میرسد و اگر کاربران موفق به از بین بردن مناره و یا مؤذنی نشوند، مؤذن به بالای مسجد رفته، اذان میگوید و کاربر گیم اُور میشود و یا امتیاز از دست میدهد.(2)
بازی «Generals» از لحاظ نمادها و سمبلهای اسلامی به کار رفته برای تروریستها، یکی از غنیترین بازیهای موجود است، تا جایی که مرکز فرماندهی گروه تروریستی «ارتش آزادی بخش جهانی» به شکل مسجد طراحی شده است.(3)
1) حزب مردمی سوئیس (SVP) که طرح همه پرسی برای مخالفت با ساخت منارهها در این کشور را به راه انداخته است، در جدیدترین اقدام ضد اسلامی خود، بازی رایانه ای «حمله به منارهها» را طراحی و توزیع کرد. ( www.tebyan.net، مقاله «انتشار بازی رایانهای موهن به اسلام در سوئیس»، هومن بهلولی).
2) همان.
3) www.gerdab.ir، مقاله «بازنمایی تروریسم در نسل سوم بازیهای رایانهای»، حسین رجبعلی پور.
در اغلب بازیهایی که مسلمانان، تروریست و خشن معرفی میشوند، غالباً این افراد یا ایرانی هستند و یا با ایران ارتباط مستقیم داشته و یا ایرانیان در پشت پرده نقش دارند. در اینجا به اسامی برخی از این بازیها اشاره میشود:
در نسخۀ الحاقی بازی (Angry Birds Space) بازیگر در مراحلی باید ساختمانهایی را تخریب کند که ترکیب شکل و طراحی مراحل آن به نوعی کاملاً شبیه به نقشۀ ایران، برج میلاد تهران و حتی مساجد ایران است.(1)
در بازی «Splinter Cell: Blacklist» یک گروه
1) WWW. hamshahrionline.ir، مقاله «اعتراض بنیاد ملی بازیهای رایانهای به پرندگان خشمگین در فضا».
تروریست که خود را مهندس میدانند، با حمله به پایگاهی آمریکایی در گوام، آنجا را با خاک یکسان میکنند و تهدید مینمایند تا زمانی که ایالات متحده نیروهای نظامی خود را از کشورهایی که در آن است و به خصوص خاورمیانه بیرون نکند، این حملات هر هفته به نقاط حساسی از آمریکا ادامه خواهد یافت. در این بازی، از اول تا آخر، مدام نام «سپاه قدس»(1)شنیده میشود و مدام سعی شده این نیروی وابسته به جمهوری اسلامی ایران با تروریستها و خرابکاران مرتبط معرفی و به نوعی بزرگترین حامی تروریستهای خطرناک جهان شناخته شود.
در یکی از مرحلههای این بازی «سام فیشر» و افرادش، به مدارکی مبنی بر دست داشتن ایران و سپاه قدس در حملههای اخیر به آمریکا دست پیدا میکنند و تصمیم میگیرند که به مرکز فرماندهی سپاه قدس واقع در سفارت آمریکای سابق(2)نفوذ کنند تا بتوانند اطلاعات حملۀ بعدی مهندسین را پیشبینی کرده، آن را خنثی کنند.(3)
انقلاب اسلامی به عنوان همکاران تروریستها و حامیان گروههایی همچون «داعش» معرفی میشوند.
در این بازی، ایران حامی تروریسم و همدست با القاعده و اسرائیل معرفی میشود! همچنین سپاه قدس جمهوری اسلامی ایران عنصری خودرأی و خرابکار نمایش داده شده است که حتی برای رسیدن به اهداف خود، ایرانیان را نیز قربانی میکند!. در این بازی، گروه تروریستی داعش نیز به نوعی تشکلیافته و ساخته توسط سپاه قدس جمهوری اسلامی ایران معرفی میشود و از آنها به عنوان عامل این نهاد برای پیشبرد اهداف آشوبگرانه در منطقه یاد میشود.(1)
1) www.mehrnews.com، مقاله «عربستان، بازی آنلاین ضد ایرانی ساخت».
با توجه به اهداف پنهان و آشکار بازیهای رایانهای خارجی و آماری که بنیاد ملی بازیهای رایانهای دربارۀ استفاده از این بازیها اعلام کرده است(1)مسئولین محترم باید سعی کنند نیاز این همه مخاطب را با ساخت و طراحی بازیهای رایانهای مثبت که در بردارندۀ فضایل اخلاقی و محتوای عالی انسانی هستند و با فرهنگ ما هم خوانی
1) مینایی؛ رئیس بنیاد ملی بازیهای رایانهای: 20 میلیون نفر از مردم کشور روزانه از سرویس «گیم» استفاده میکنند و وقتی که برای بازی رایانهای در ایران مصرف میشود، بالغ بر 40 میلیون ساعت در روز تخمین زده میشود. (خبر 20:30، 4/11/1393).
دارند، برطرف کنند، وگرنه دشمنان اسلام و ایران نیاز آنها را با بازیهای رایانهای انحرافی برطرف میکنند.
حوزههای علمیه نیز باید محتوای اسلامی - ایرانی بازیهای رایانهای را تهیه و نظارت کنند و با دانشگاه و متخصصین در این رابطه تعامل کنند تا آنها نیز بازیهایی را طراحی کنند که از جهت کیفیت و محتوا با محصولات مشابه خارجی رقابت کرده، بتوانند مخاطبان خود را به سوی اینگونه بازیها جذب کنند.
سؤال: در شرایطی که بازیهای رایانهای خارجی مخاطبان زیادی داشته و کشورهای غربی بازیهایی را تولید میکنند که متناسب با فرهنگ خودشان است (و غالباً مفسده دارند)، آیا بر متخصصین داخلی واجب است وارد این عرصه شوند و بازیهایی را تولید کنند که متناسب با فرهنگ و دین خودمان باشد تا جلوی انحرافات و مفسدههای بازیهای خارجی را بگیرند؟
جواب: اگر تنها راه مقابله با دشمنان، طراحی بازیهای رایانهای باشد، در این صورت بر متخصصین داخلی لازم
است نسبت به تولید این نوع از بازیها اقدام نمایند،(1)
آیت الله مکارم: اگر متخصصین داخلی توانایی ساخت بازیهای رایانهای را داشته باشند، در این صورت نسبت به تولید این نوع از بازیهای اقدام نمایند. (استفتاء پیامکی از دفتر، 19/1/1394).
آیت الله شبیری زنجانی: شایسته است مومنین نسبت به تهیه اسباب تفریحات سالم جامعه اقدام نمایند. (www. zanjani.net، استفتائات، س 332)
آیت الله خامنه ای: واجب نیست(استفتاء پیامکی از دفتر، 18/1/1394)
در غیر این صورت واجب نیست.(2)در جواب این سؤال که: «چرا برخی از نهادهای مسئول، خطر این بازیهای خارجی را احساس نمیکنند و از خواب غفلت بیدار نمیشوند؟» باید کلام مقام معظم رهبری به مسئولین فرهنگی کشور دربارۀ ضرورت تولید بازیهای رایانهای مفید و جذاب را یادآوری کرد که فرمودند: «تهاجم فرهنگی یک حقیقتی است که وجود دارد؛ {دشمنان} میخواهند بر روی ذهن ملت ما و بر روی رفتار ملت ما (جوان، نوجوان، حتی کودک) اثرگذاری کنند. این بازیهای اینترنتی از جملۀ همین است. تولید بازیهای رایانهای مفید، ترویج بازیهای پر تحرک، باید در دستور کار قرار گیرد!»(3)
مقام معظم رهبری در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی با ایشان، نوسازی نظام آموزشی و تصحیح مدل قدیمی رایج، توجه بیش از پیش به علوم پایه و علوم انسانی در مراکز علمی، برنامهریزی برای تولید محصولات فرهنگی جدید، همچون بازیهای رایانهای مناسب و اهتمام ویژه به امر نخبگان برای شناسایی و سازماندهی آنان، به منظور بهرهگیری بهتر از این قشر ممتاز و همچنین تأمین نیازمندیهای آنان را از جمله رویکردهای مهم شورای عالی انقلاب فرهنگی دانستند.(1)
مسئولین محترم بنیاد ملی بازیهای رایانهای سعی کرده است تا به این کلام رهبری معظم جامۀ عمل بپوشاند؛ ولی این مقدار کافی نیست؛ بلکه دولت هم باید به کمک متخصصین داخلی بیاید و آنها را با حمایتهای مالی و فکری، یاری کند تا در برابر کمپانیهای معروف جهانی بازیهای رایانهای قرار گیرند و بازیهایی سالم، جذاب و با کیفیتی را تولید و روانۀ بازار کنند.
یکی از راههای گسترش بازی های رایانه ای مفید و آموزنده ایرانی و جلب نظر کاربران این است که مسئولین با
1) همان.
ساختن انیمیشن و فیلمها آن بازی مفید را تبلیغ کنند تا مردم با آن بازیها آشنا شوند و به جای اینکه به سراغ بازیهای غربی بروند با این بازیها فرزندان خود را سرگرم کنند.
مقام معظم رهبری در این باره فرمودند: «من چقدر سر قضیّهی تولید اسباببازی داخلیِ معنیدار و جذّاب حرص خوردم. دوستان ما آمدند در یکی از دستگاههای فعّال و مسئول، عروسکهای خوبی درست کردند؛ خوب هم بود؛ اوّل هم حسّاسیّت طرف مقابل را - یعنی مخالفین را، خارجیها را - برانگیخت که اینها آمدند در مقابل باربی و مانند اینها، این (عروسکها) را درست کردند؛ ولی نگرفت. من به اینها گفتم که اشکال کار شما این است که شما آمدید به فلان نام، یک پسری را، یک دختری را آوردید در بازار، این عروسک شما را بچّهی ما اصلاً نمیشناسد - ببینید، پیوست فرهنگی که می گوییم اینها است - خب، یک عروسک است فقط، در حالی که مرد عنکبوتی را بچّهی ما می شناسد، بتمن را بچّهی ما می شناسد. ده بیست فیلم درست کردهاند، این فیلم را آنجا دیده، بعد که می بیند همان عروسکی که در فیلم داشت کار می کرد، در مغازه هست، به پدر و مادرش می گوید این را برای من بخرید؛ عروسک را میشناسد؛ این پیوست فرهنگی [است]. شما
بایستی این عروسک را که ساختید، در کنار ساخت عروسک، ده بیست فیلم کودک درست می کردید برای اینکه این عروسک معرّفی بشود پیش بچّهها؛ بعد که معرّفی شد، آنوقت خودشان می خرند، [ولی] وقتی معرّفی نشد، بازار ندارد و ورشکست می شود؛ و ورشکست شد. یعنی یک چنین دقّتهایی را بایست کرد. به هرحال این تهاجم فرهنگی به این شکل یک واقعیّتی است».(1)
1) همان، بیانات در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، 19/9/1392.
سزاوار است مسئولین محترم در برابر تبلیغ بازیهای خشونتبار خارجی که جز خشن کردن مخاطبان هیچ هدفی ندارند،
فرهنگ رفیع «شهادت» و «دفاع از ارزشها و وطن» را در قالب بازیهای جذاب جنگی قرار دهند تا مخاطبان متوجه شوند که «جنگ» اگر برای اهداف انسانی و دفاع از ارزشها و حفظ وطن و عقیده باشد، اشکال ندارد؛ بلکه از مهمترین امور است.(1)
1) دقت شود که اسلام با اصل «جنگ» مخالف نیست؛ بلکه با جنگی که برای اهداف دنیایی و رسیدن به قدرت و از روی ظلم باشد، مخالف است؛ اما اگر کشور ظالمی به کشور دیگری حمله کرد، دفاع و جنگیدن با او برای حفظ مقدسات و وطن، کار بسیار با ارزشی حساب میشود.
البته مسئولین محترم و دلسوز باید دقت کنند که مانند غربیها فقط به فکر ساخت و طراحی بازیهای جنگی و اکشن نباشند؛ بلکه میتوانند به جای فرهنگ «کشت و کشتار» که در بازیهای غربی فراوان دیده میشود، فرهنگ «نجات دادن» و «استکبار ستیزی» را در بازیها قرار دهند، به طوری که کاربر در برابر نجات افراد، امتیاز بگیرد و تا تعداد مشخصی از افراد را نجات ندهد، به مرحلۀ بعدی نرود.
مسئولین مربوطه باید دقت کنند که چه مسئولیت مهمی دارند، به طوری که اگر کوتاهی کنند، در تمام آسیبها و خطراتی که کاربران را تهدید میکند، شریک هستند و حتی گنهکار حساب میشوند؛ ولی اگر برای رضای خدای متعال بازیهایی را طراحی کنند که در رشد و سعادت کاربران و جامعه مؤثر باشد، نزد خدای منّان اجر و پاداش
دارند.(1)
سؤال: آیا سازندگان بازیهای رایانهای در تأثیرات منفی و آسیبهایی که از طریق این بازیها به کاربران وارد میشود، شریک هستند و گناهکار حساب میشوند یا خیر؟
جواب: اگر این بازیها از بازیهایی باشند که در آنها
1) آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 332.
خلاف شرع وجود داشته(1)و برای کاربران مفسده و خطر داشته باشد،(2)سازندگان، مسئول و گناهکار هستند.(3)
سؤال: در برخی بازیهای رایانهای غربی فرهنگ غلط «تجمل گرایی» ترویج و تبلیغ میشود. اگر این بازیها باعث شود که سبک زندگی مردم کشورهای اسلامی تغییر کند، تولید آنها جایز است؟
جواب: اشاعه و ترویج تجمل گرایی، اسراف و اموری که بر خلاف موازین شرعی میباشند، جایز نیست.(4)
آیت الله خامنه ای: سبک زندگی از ساده زیستی به تجمل گرایی تغییر کند، کار خوبی نیست(استفتاء پیامکی از دفتر)
در برخی از بازیهای رایانهای غربی، از موسیقی هایی نامناسب استفاده میشود. مسئولین محترم باید دقت کنند که از این آهنگها در بازیهای رایانهای داخلی استفاده نکنند.
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، 17/1/1394.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 17/1/1394، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 13987)، 18/1/1394، آیت الله مکارم، 19/1/1394.
3) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله نوری همدانی، 17/1/1394، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 13987)، 18/1/1394؛ آیت الله مکارم، 19/1/1394.
4) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 31/2/1393.
مشاهده میشود برخی از سایتها، بازیهای رایانهای غربی - که غالباً مبتذل و مضرّ هستند - را به صورت رایگان در اختیار افراد قرار میدهند. مسئولین فرهنگی کشور باید بر اینگونه از سایتها -که قطعاً با اهداف خاصی این بازیها را منتشر میکنند - نظارت خود را چند برابر کنند و جلوی این تهاجم فرهنگی را بگیرند.
یکی از مهمترین راههای ورود بازیهای رایانه ای مستهجن و مفسده دار غربی، قاچاق اینگونه از بازیها به
داخل کشور است(1)که باید به شدت جلوی آن گرفته شود و گرنه خانواده ها، نوجوانان و جوانان مملکت با آسیبهای جدی و خطرناکی مواجه می شوند.
یکی از مهمترین وظایف مسئولین و دست اندرکاران بازیهای رایانهای، پاکسازی بازیهای غربی و وارداتی از صحنهها و محتوای غیر اخلاقی است، لذا باید افرادی را برای این کار انتخاب کنند که دارای ایمانی قوی باشند و از آسیبها و آلودگیهای این کار مهم در امان بمانند.
سؤال: نظارت کارمندان بنیاد ملی بازیهای رایانهای بر انواع بازیهای رایانهای، برای تشخیص موارد مجاز آنها، با توجه اینکه نظارت، مستلزم دیدن تصاویر مبتذل و مستهجن میباشد، چه حکمی دارد؟
جواب: دیدن و گوش دادن به آنها توسط مأمورین نظارت، در مقام انجام وظیفۀ قانونی به مقدار ضرورت، اشکال ندارد؛ ولی باید از قصد لذت و ریبه احتراز کنند و واجب
1) بر اساس آمارهای اعلام شده از سوی مراکز پژوهشی، سالیانه بیش از ۲۵ میلیون بازی رایانه ای خارجی غیرقانونی در دسترس مردم ایران قرار می گیرد. (www.gerdab.ir، مقاله «وقتی بازی ها جاسوس می شوند»، امید صدرایی).
است افرادی که برای نظارت و بررسی گمارده میشوند، از جهت فکری و روحی زیر نظر و راهنمایی مسئولین باشند.(1)
آیت الله شبیری زنجانی: نگاه کردن به این تصاویر جایز نیست (حتی برای سانسور کنندگان)، مگر اینکه امر اهمی وجود داشته باشد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 10/2/1394).
آیت الله سیستانی: نگاه کردن با شهوت حرام است؛ بلکه بنا بر احتیاط واجب، بدون شهوت هم جایز نیست. (استفتاء پیامکی از دفتر، 10/2/1394).
اگر به مغازههای خدمات کامپیوتری یا فروشندگان بازیهای رایانهای سر بزنیم، متوجه میشویم که هر گونه بازی ای در این مکانها وجود دارد و حتی بازیهایی که کاملاً با احکام شرعی و فرهنگی کشورمان منافات دارد، به راحتی در انظار مردم قرار گرفته و افراد با کمترین هزینهای آنها را تهیه میکنند، پس مسئولین فرهنگی باید نظارتهای خود را جدیتر و با قوّت بیشتری دنبال کنند.
والدین محترم نیز باید دقت داشته باشند از فروشگاههایی بازی رایانهای تهیه کنند که از فروش بازیهای مبتذل و غیر قانونی خودداری میکنند و در صورت مشاهدۀ بازیهای نامناسب، به مسئولین مربوطه خبر دهند تا جلوی انتشار بیشتر این بازیهای منحرف
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله نوری همدانی، 11/2/1394، با استفاده از أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنهای، ص 263، س 1202.
کننده گرفته شود و با بیتفاوتی از کنار این موضوع مهم رد نشوند.
سوال: برخی از مسئولین و کارمندان اداره اماکن و وزارت ارشاد در نظارت بر توزیع کنندگان و فروشندگان بازی های رایانه ای کوتاهی می کنند مثلا در بازدید و نظارت از شرکتها و مغازه های عرضه بازی های رایانه ای به تصاویر مبتذل و نامناسب روی قاب و کاور بازی ها کاری نداشته و یا بازی های نامناسب را توقیف نمی کنند. آیا کار و درآمد این افراد حرام است؟
جواب: اگر در انجام وظیفه شرعی و قانونی خود کوتاهی کنند، عمل حرامی را مرتکب شده اند(1)و درآمد آنها نیز حرام(2)است.(3)
از مهمترین راههای تبلیغ بازی های رایانه ای، نمایش و
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 28/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 2/6/1394.
2) تمام درآمد آنها حرام نیست بلکه فقط آن مقدار از درآمد حرام است که در برابر کوتاهی در انجام وظیفه دریافت کرده است.
3) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 28/5/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20335)، 31/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 2/6/1394.
تبلیغ آنها در برنامه های تلویزیونی و برپایی نمایشگاههای محصولات فرهنگی می باشد ولی مسئولین باید دقت داشته باشند که در این برنامه ها و نمایشگاهها، بازیهایی که دارای تصاویر مبتذل و محتوای مفسده دار هستند به نمایش در نیامده و تبلیغ نشود.
سؤال: در برخی از برنامههای تلویزیون، بازیهای رایانهای تبلیغ میشود که دارای تصاویر مبتذل یا مطالب انحرافی هستند (البته در این مقداری که نشان داده میشود، تصاویر مبتذل وجود ندارد؛ ولی در اصل بازی، این تصاویر وجود دارد و کاربر آنها را مشاهده میکند)، آیا تبلیغ کردن اینگونه از بازیها جایز است؟
جواب: اگر این بازیها دارای تصاویر مبتذل یا مطالب انحرافی باشند و برای کاربر مفسده داشته باشند، تبلیغ و نمایش آنها جایز نیست.(1)
آیت الله مکارم: اگر این افراد در تلویزیون، از این تصاویر و مطالب انحرافی اطلاع ندارند، اشکال ندارد؛ ولی باید کسانی که اطلاع دارند، تذکر دهند تا تبلیغ و نمایش داده نشود. (استفتاء پیامکی از دفتر، 29/2/1394).
1) آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س350؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 29/2/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 30/2/1394.
سوال: برپا کردن نمایشگاه بازی های رایانه ای در حالی که برخی از آن بازی ها دارای تصاویر مبتذل و محتوای حرام هستند، جایز است؟
جواب: اگر برپا کردن نمایشگاه موجب ترویج و نشر بازی های مفسده دار و حرام شود، دایر کردن چنین نمایشگاهی حرام است.(1)
آیت الله مکارم: فروش بازیهایی که محتوای ضد اسلامی و ضد اخلاقی دارند، جایز نیست(استفتاء پیامکی از دفتر، 1/6/1394)
سؤال: آیا شرکتهای اینترنتی که اینترنت میفروشند در برابر رفتن مشترکین به سایتهای غیر مجاز برای انجام بازیهای رایانهای آنلاین مستهجن مسئول هستند؟
جواب: چون اینترنت، استفادۀ صحیح و ناصحیح دارد، از آلات و ابزار مشترک حساب میشود، پس فروش آن جایز است و فروشنده در قبال رفتن مشتری به سایتهای غیر اخلاقی و منحرف مسئولیتی ندارد،(2)
آیت الله شبیری زنجانی: در صورتی که این شرکتها چنین قصدی نداشته باشند اشکال ندارد(استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 7056؛ 23/6/1393)
مگر طوری باشدفروشندگان محترم بازیهای رایانهای باید بدانند که چه نقش مهم و به سزایی در امور فرهنگی کشور دارند و محصولات آنها چه تأثیراتی در کاربران دارد! اگر فروشندهای در محل کارش محصولاتی را برای فروش قرار دهد که سبب انحراف و انحطاط مشتریان شود، در گناه و نتایج آن سهیم است.
در قرآن کریم میخوانیم که برخی از افراد تمایل دارند کارهای زشت و ناروا در جامعه پخش و منتشر شود. خدای متعال به این افراد هشدار میدهد که اگر از این کار دست بر
ندارند، عذاب شدیدی در انتظار آنهاست: «إِنَّ الَّذینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشیعَ الْفاحِشَةُ فِی الَّذینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَلیمٌ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُون»(1)اگر فروشندگان این محصولات توجه نداشته باشند که چه بازیهایی را در اختیار کاربر و خریدار قرار میدهند، ناخواسته در انتشار و شیوع مسائل مستهجن و انحرافی شریک میشوند و تا زمانی که این بازی در جامعه وجود داشته باشد و افراد از آن استفاده کنند، در نامه اعمال آنها گناه ثبت و نوشته میشود.
اگر این افراد برای رضای خدای متعال از فروش این بازیها خودداری کنند، مطمئن باشند که روزی آنها از جانب خدای متعال تأمین میشود و زندگی با برکتی خواهند داشت. خدای متعال میفرماید: «وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً * وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِب»(2)«و هر کس تقوای الهی پیشه کند، خداوند راه نجاتی برای او فراهم میکند * و او را از جایی که گمان ندارد،
روزی میدهد.»
سؤال: حکم اشتغال در فروشگاههایی که محل عرضه، فروش بازی رایانه ای و محصولات فرهنگی به جامعه است، چیست؟
سؤال: آیا خرید و فروش بازیهای کامپیوتری که دارای صحنههای مبتذل هستند، جایز است؟
جواب: جایز نیست(3)و درآمد آن نیز حرام است(4)همچنین نگاه کردن به چنین تصاویری حرام و از مصادیق اشاعۀ فحشا محسوب میشود و لازم است به طور جدی از انجام آن اجتناب شود.(5)
1) مثل نگاه به تصاویر مستهجن بازیگران، رایت CD یا DVD غیر مجاز یا مبتذل و... .
2) با استفاده از استفتائات، آیت الله بهجت، ج 3، ص 220، س 4081.
3) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، 10/3/1393؛ آیت الله خامنهای، آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله نوری همدانی، 10/12/1393.
4) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنهای،10/12/1393.
5) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 10/3/1393.
سؤال: آیا خرید و فروش بازیهای رایانهای که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین میکنند، جایز است؟
جواب: جایز نیست.(1)
سوال: درآمد حاصل از فروش و نصب بازی های رایانه ای مبتذل و مستهجن بر روی رایانه دیگران، حلال است؟
جواب: چون مخالف مقررات حکومت اسلامی است و مفاسد اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و ... دارد و خوف آلوده شدن به گناه وجود دارد کسب درآمد از این راه جایز نیست و پول به دست آمده حرام است.(2)
متأسفانه برخی از فروشندگان، بازیهایی را در قفسههای مغازه قرار میدهند که دارای تصاویر مستهجن هستند و افرادی که برای خرید محصولات فرهنگی به این مغازهها مراجعه میکنند، ممکن است با دیدن این تصاویر
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 26/8/1393؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 9213)، 3/9/1393 و آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 24/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 25/5/1394.
به گناه آلوده شوند، لذا آنان باید از قرار دادن اینگونه بازیها در قفسه مغازه خودداری کنند تا در گناه دیگران شریک نشوند.
سؤال: آیا نگهداری بازیهای رایانهای مستهجن در مغازه یا منزل یا رایانه، جایز است؟
جواب: نگهداری اینگونه بازیهای رایانهای حرام است، و بر حاکم شرع لازم است که آنها را جمعآوری کرده، از بین ببرد، و این کار تعزیر(1)دارد. (2)
سؤال: نگهداری بازیهای رایانهای که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین میشود، در رایانه یا مغازه جایز است؟
1) تعزیر به مجازاتی میگویند که از حد شرعی کمتر است و تعیین مقدار و نوع آن به حاکم شرع واگذار شده است. مثلاً حد شرعی شراب هشتاد تازیانه است؛ ولی کسی که در تهیه شراب برای دیگران نقش داشته، به حکم حاکم شرعی از ده تا هفتاد و نه شلاق (بنا به تشخیص حاکم شرع و شدت جنایت شخص) محکوم میشود؛ یعنی کمتر از هشتاد ضربه.(با استفاده از www. rc.majlis.ir، قانون مجازات اسلامی، ماده 18)
2) آیت الله مکارم: www.makarem.ir؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد: 7346) و آیت الله سیستانی، 5/7/93.
جواب: جایز نیست(1)
آیت الله شبیری زنجانی: صرف نگهداری اگر مستلزم استفاده حرام یا تأیید منکر نباشد، اشکال ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 9213، 2/9/1393).
و باید آنها را از بین بُرد.(2)آیت الله سیستانی: در صورتی که مصلحتی در نگهداری نباشد و احتمال استفاده نامشروع وجود داشته باشد، باید از بین برود. (استفتاء پیامکی از دفتر، 2/9/1393).
سؤال: آیا دانلود(3). کردن بازیهای رایانهای(4)برای فروش آنها، جایز است؟
جواب: این کار بدون اجازۀ صاحبان اصلی جایز نیست.(5)
آیت الله خامنهای و آیت الله شبیری زنجانی: بنابر احتیاط واجب جایز نیست(استفتاء پیامکی از دفاتر، 14/7/1394؛ کد استفتاء:7586؛ 15/7/1393)
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 1/9/1393.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله مکارم، 1/9/1393.
3) عمل انتقال یا کپی کردن یک فایل، برنامه و... از یک سیستم کامپیوتری بزرگتر به کامپیوتر و یا دستگاه دیگر را دانلود گویند. (www.merriam-webster.com).
4) در صورتی که این بازی ها دارای تصاویر مبتذل و محتوای حرام نباشند وگرنه حتی اگر صاحبان بازی ها اجازه دانلود را داده باشند، دانلود آنها حرام است.
5) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، 24/2/1393؛ آیت الله شبیری زنجانی، 15/7/1393.
سؤال: دانلود کردن از کفار حربی چه حکمی دارد؟
جواب: چون کفار حربی اموالشان محترم نیست، اشکال ندارد.(1)
سوال: آیا نصب فیلتر شکن بر روی رایانه دیگران و درآمد از این راه جایز است؟
جواب: اگر نصب فیلتر شکن بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد(2)و شخص نصب کننده بداند(3)یا بترسد که دیگری وارد سایتهای منحرف و مستهجن می شود و برای او مفسده دارد(4)، نصب کردن و درآمد آن حرام است.(5)
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله مکارم و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 7079)، 23/6/93.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 24/5/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 25/5/1394، آیت الله خامنه ای، 22/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394.
3) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 21/5/1394.
4) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی (کد استفتاء: 20002)، 24/5/1394.
5) آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 429؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 24/5/1394؛ آیت الله نوری همدانی، آیت الله سیستانی، 24/5/1394، آیت الله خامنه ای، 22/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394.
برخی از مراجع تقلید به صورت فتوا(1)
آیت الله صافی گلپایگانی: «رایت در صورتی جایز نیست که در ضمن عقد فروش سیدی یا ضمن عقد لازم دیگری، شرط عدم رایت و شکستن قفل سیدی شده باشد». (www. safi.ir، سؤالاتی که بیشتر پرسیده می شود، کپی رایت).
یا احتیاط واجب(2)فرموده اند «حق صاحب اثر باید محترم شمرده شود»(3)یعنی بدون اجازه صاحبان اصلی از آن استفاده نشود. در صورت استفاده بدون اجازه، ضامن خسارتی است که به تولید کننده وارد کرده است مگر از کفار حربی باشد که در این صورت اشکال ندارد و ضامن نیست.(4)آیت الله شبیری زنجانی: در صورتی ضامن است که عرفاً ضامن حساب شود.(استفتاء پیامکی از دفتر، 2/12/1393)
آیت الله صافی گلپایگانی: اگر در ضمن عقد لازم شرط شده باشد که رایت نشود، ضامن است و گرنه ضامن نیست. (استفتاء، 2/12/1393).
1) آیت الله سیستانی: www.sistani.org؛ آیت الله وحید خراسانی: www. wahidkhorasani.com؛ استفتائات، آیت الله جوادی آملی، ص 107؛ استفتائات، آیت الله بهجت، ج 3، ص 226، س 4106؛ استفتاءات جدید، آیت الله مکارم، ج3، ص 555، س 1547.
2) أجوبة الاستفتاءات، آیت الله خامنه ای، ص 297، س 1335.
3) ر.ک: فقه و زندگی، رایانه و اینترنت، مولف.
4) استفتائات، آیت الله بهجت، ج 4، ص 333، س 5723؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 3/3/1393؛ آیت الله نوری همدانی، 2/12/1393.
سوال: سی دی هایی که تکثیر و رایت آن ها جایز نیست، اگر برای استفاده شخصی و حفظ سی دی اصلی، آن را رایت کنیم جایز است؟
جواب: با اجازه صاحب آن جایز است.(1)
آیت الله نوری همدانی: به حسب شرط ضمن قرارداد عمل کند(استفتاء پیامکی از دفتر، 8/10/1393)
آیت الله خامنه ای: بنابر احتیاط واجب بدون اجازه صاحب اصلی جایز نیست(استفتاء پیامکی از دفتر، 8/10/1393)
آیت الله سیستانی و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 10626): جایز است.(استفتاء پیامکی از دفتر، 8/10/1393).
آیت الله صافی گلپایگانی: «کپی و رایت اشکال ندارد مگر در ضمن یک معامله، شرط شود که رایت و کپی صورت نگیرد». (www. safi.ir، سؤالاتی که بیشتر پرسیده می شود، کپی رایت).
سوال: آیا رایت سی دی های مستهجن و مبتذل و غیر اخلاقی جایز است؟
جواب: جایز نیست.(2)
سوال: آیا خرید و فروش و استفاده از بازی های رایانه ای
ایرانی که توسط دیگران رایت شده است جایز است؟
جواب: بدون اجاز صاحبان اصلی نرم افزار جایز نیست.(1)
آیت الله وحید خراسانی؛ آیت الله خامنه ای: بنابر احتیاط واجب جایز نیست. (www. wahidkhorasani.com، استفتائات، س 518؛ أجوبة الاستفتاءات، ص 297)
آیت الله صافی گلپایگانی: «در صورتی {که شخصی سی دی را} رایت {کند} یا {قفل آن را بشکند}، برای افراد بعدی خرید و فروش و استفاده از آن مانعی ندارد». (www. safi.ir، سؤالاتی که بیشتر پرسیده می شود، کپی رایت).
سوال: بازیهای رایانه ای که مدل به روز شده آنها به بازار آمده و شرکت سازنده از مدل های گذشته پشتیبانی فنی نمیکند (یعنی از اعتبار ساقط شده و وقت آن گذشته است) آیا رایت آنها اشکال دارد؟
جواب: فقط با اجازه سازنده آنها اشکال ندارد.(2)
آیت الله مظاهری: چون سازندگان از پشتیبانی آنها اعراض نموده اند، جایز است. (www.almazaheri.ir).
آیت الله سیستانی: برای استفاده شخصی، اشکال ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 3/12/1393).
سوال: اگر خرید سی دی رایت شده بازیهای رایانه ای ایرانی منجر شود رایت کننده سی دی های بیشتری را بدون اجازه صاحب اصلی آن تکثیر کند، آیا خرید جایز است؟
جواب: خرید جایز نیست.(1)
آیت الله خامنه ای: بنابر احتیاط واجب خرید جایز نیست. (استفتاء پیامکی از دفتر، 20/7/1393).
آیت الله شبیری زنجانی: اگر خرید سی دی رایت شده اشکال نداشته باشد، این کار مانعی ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 12424، 28/11/1393).
آیت الله صافی گلپایگانی: اشکال ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 28/11/1393).
سؤال: آیا کپی کردن بازی های رایانه ای خارجی که متعلق به کفاری است که مال آنان محترم نیست؛ ولی توسط موسسات داخلی دوبله شدهاند، جایز است؟
جواب: جایز نیست.(2)
سؤال: توزیع و عرضۀ بازیهای رایانه ای که مورد تأیید بنیاد ملی بازیهای رایانه ای هستند، چه حکمی دارد؟
جواب: اگر این بازیها به نظر تقلید کننده مشتمل بر {محتوای حرام مانند} غنا یا موسیقی مطرب و لهوی
مناسبِ با مجالس لهو و گناه {یا دارای تصاویر مبتذل و مستهجن باشد}، توزیع و عرضۀ آنها و همچنین دیدن و گوش دادن به آنها جایز نیست(1)و مجرّد تأیید بعضی از ادارات مربوطه دلیل شرعی برای جواز محسوب نمیشود(2)و شخص باید بر اساس نظر مرجع تقلید عمل شود.(3)
سؤال: بنده در پیک موتوری کار میکنم. گاهی برخی از فروشندگان بازیهای رایانهای از ما میخواهند بازی رایانهای را برای مشتری به درب منزل آنها ببریم. اگر من بدانم این بازی دارای تصاویر و محتوای مستهجن است، درآمد من اشکال دارد؟ آیا من در گناه فروشنده و خریدار شریک هستم؟
جواب: هر کاری که حرام باشد، درآمد آن هم حرام است(4)
آیت الله مکارم: اگر به مستهجن بودن بازی یقین دارید، از قبول شفارشات آنها اجتناب نمایید. (استفتاء پیامکی از دفتر، 13/2/1394).
آیت الله شبیری زنجانی: درآمد شما حلال است و شما گناهی ندارید؛ لکن در صورت وجود شرایط، نهی از منکر کنید. (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 15069؛ 13/2/1394)
آیت الله نوری همدانی: اگر بداند، جایز نیست(استفتاء پیامکی از دفتر، 15/2/1394)
1) با استفاده از أجوبه الاستفتائات، آیت الله خامنهای، ص 264، س 1207.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 21/6/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 21464)، 19/6/1394.
3) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 21464)، 19/6/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 20/6/1394.
4) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، 13/2/1394؛ آیت الله خامنهای، 15/2/1394.
سؤال: بنده مغازه فروش بازیهای رایانه ای دارم و تعدادی از سی دیهای بازی را برای نمونه گذاشتهام و ممکن است چند سال آنها را داشته باشم. اگر سال خمسی بر آنها بگذرد، خمس دارند یا نه؟
جواب: اگر سیدی ها دارای برنامههای نرمافزاری مشروع و به عنوان سرمایۀ کاری باشند، بعد از گذشت سال، باید خمس آنها را بدهید.(3)
سوال: من برای شرکت های تولید و توزیع بازی های
رایانه ای کاور و قاب تهیه می کنم. در برخی از بازیها تصاویر نامناسبی از زنان وجود دارد که برخی از آنها را بر روی قاب این بازی های قرار می دهم. آیا این کار جایز است و در آمد بنده حلال است؟
جواب: اگر تصاویر درون بازی های رایانه ای، مبتذل و مستهجن باشند، چاپ آنها بر روی قاب و کاور جایز نیست(1)و درآمد به دست آمده حرام است.(2)
بر اساس قانون جرایم رایانهای، فروش بازیهای رایانهای که دارای محتوای مجرمانه(3)هستند، جرم است و مجازات دارد.(4)
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 27/5/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20284)، 28/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 29/5/1394.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 27/5/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20284)، 28/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 29/5/1394.
3) دارای صحنههای مستهجن باشد یا اعتقادات اسلام را زیر سؤال ببرد یا شبهات و افکار انحرافی را در ذهن کاربر ایجاد کند یا... .
4) www. internet.ir، فهرست مصادیق محتوای مجرمانه؛ محتوای مجرمانه مربوط به امور سمعی و بصری و مالکیت معنوی.
مسئولین گیم نتها نیز باید دقت کنند که بازیهای مبتذل و مستهجن را به هیچ وجه در اختیار مشتریها قرار ندهند؛ چون این صنف در جامعه دارای تأثیرگذاری خاصی هستند و لذا احکام شرعی مسائل مربوط به کسب و کار آنها مطرح میشود تا این اشخاص با اطلاعات شرعی لازم، در خدمت رسانی به افراد تلاش کنند.
فضای معمول گیم نتها اصلاً مناسب نیست و اکثر آنها چون نور خیلی کمی دارند، سبب بیماریهای چشمی میشوند، لذا مسئولین باید برای این مشکلات چارهاندیشی
کنند و کیفیت اینگونه فضاها را کنترل نمایند.
سوال: بسیاری از گیم نت ها، دارای فضای تاریکی هستند، آیا اگر این تاریکی محیط موجب ضعیف شدن چشم کاربر شود، صاحبان گیم نت ها در برابر این ضرر جسمی مسئول هستند؟
جواب: اگر تاریکی محیط گیم نت بر خلاف قوانین نباشد(1)و کاربر با اختیار خودش در این مکان تاریک بازی کند(2)، صاحبان گیم نت ها در برابر ضررهای جسمی کاربران مسئول و ضامن نیستند.(3)
افرادی که در گیم نت ها مشغول به فعالیت هستند باید توجه داشته باشند که اجازه ندهند کودکان نابالغ از بازیها استفاده نکرده و از آنها پولی دریافت نکنند چون اگر دریافت شود باید به والدین ایت افراد پول را پس دهند.
سوال: با توجه به اینکه از شرایط فروشنده و خریدار بالغ بودن است؛ آیا گرفتن پول از افراد نابالغ در قبال انجام بازیهای رایانه ای در گیم نت جایز است؟
جواب: جایز نیست (اگر چه پدر یا جدّ او اجازه داده باشند که معامله کند) (1)
آیت الله وحید خراسانی، آیت الله شبیری زنجانی و آیت الله سیستانی: معامله با بچۀ نابالغ که مستقل در معامله باشد، در مال خودش باطل است.(توضیح المسائل، ص 411، م2110؛ توضیح المسائل، ص 433م 2090؛ توضییح المسائل، م 2092).
آیت الله بهجت: اگر بچه نابالغ چیزی را با اجازه پدر یا جد پدری خود بخرد یا بفروشد، در صورتی که بتواند معامله کند، بنابر اظهر صحیح است ولی اگر بچه نابالغ نمیتواند انشاء معامله نماید و یا قبلًا نمیتوانسته ولی حالا شک داریم که میتواند انشاء معامله کند یا نه، اگر چه با اجازۀ ولیّ باشد معاملهاش صحیح نیست.(توضیح المسائل، ص 324، م 1657)
مگر در سه صورت:1) با استفاده از توضیح المسائل، امام خمینی، ص 427، م 1974؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج1، ص 267، س 1072؛ توضیح المسائل، آیت الله سبحانی، ص 385، م 1713؛ توضییح المسائل آیت الله صافی گلپایگانی، م ۲۰۹۰؛ آیت الله خامنه ای: farsi.khamenei.ir، رساله آموزشی، ج2، خرید و فروش، شرایط فروشنده و خریدار.
2) با استفاده از توضیح المسائل، امام خمینی، ص 427، م 1974؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج1، ص 267، س 1072؛ توضیح المسائل، آیت الله سبحانی، ص 385، م 1713؛ توضییح المسائل، آیت الله سیستانی، م 2092؛ توضییح المسائل، آیت الله نوری همدانی، م2076.
طفل وسیلهای باشد که پول را به فروشنده بدهد و جنس را به خریدار برساند یا برعکس؛ البته باید فروشنده و خریدار یقین داشته باشند که طفل جنس و پول را به صاحب آن میرساند؛(1)
{خریدار یا فروشنده} یقین داشته باشند که این کار با رضایت ولی انجام میگیرد در این صورت تصرّف در چنین اجناسی شرعاً جایز است.(2)
اگر صاحبان گیم نت ها از افراد نابالغ (در صورتی که معامله با آنها صحیح نباشد) {پولی در قبال انجام بازی رایانه ای دریافت کنند}، باید آن را در صورتی که مال خود آن افراد باشد به ولیّ آنها بدهند، و اگر صاحب آن را نمی شناسند و برای شناختن او هم وسیلهای ندارد، باید چیزی را که از بچه ها گرفته شده است، از طرف صاحب آن بابت
ردّ مظالم به فقیر بدهند.(1)
سؤال: بنده مغازۀ فروش و بازی بازیهای رایانهای دارم. بعضی از افراد به صورت دو یا چند نفری با هم بازی میکنند و طبق قرار خودشان، فرد بازنده هزینۀ بازی را پرداخت مینماید، آیا گرفتن این پول برای من اشکال دارد؟ و اگر این پول دارای اشکال است، حکم شرعی مبلغی را که طی این مدت با جهل به مسئله دریافت کردهام و با دیگر درآمدها مخلوط شده است، چیست؟
جواب: پول گرفتن حرام است(2)و باید به مقداری که یقین دارید، به صاحبانش برسانید و اگر آنها را نمیشناسید، از طرف آنها در راه خدا صدقه دهید و چنانچه نه مقدار و
1) با استفاده از توضیح المسائل، امام خمینی، ص 427، م 1975؛ توضیح المسائل، آیت الله فاضل، ص 352، م 1519؛ توضیح المسائل، آیت الله سبحانی، ص 385، م 1714؛ توضیح المسائل، آیت الله وحید خراسانی، ص 412، م 2111؛ توضیح المسائل، آیت الله شبیری زنجانی، ص 433، م 2091؛ توضیح المسائل، آیت الله مکارم، ص 331، م 1777؛ توضییح المسائل آیت الله نوری همدانی، م2077؛ توضییح المسائل آیت الله صافی گلپایگانی، م۲۰۹۰.
2) آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوال ها و جواب ها، بازیهای کامپیوتری؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 1/7/93.
نه صاحبش معلوم است، با دادن خمس آن، اموال پاک میشود.(1)
سؤال: اگر صاحبان گیم نت بازیهایی را در اختیار افراد قرار دهند که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین میشود، آیا پول دریافتی برای آنها حلال است؟
جواب: حلال نیست.(2)
سؤال: آیا پول دادن در قبال بازیهای رایانهای که دارای مطالب انحرافی یا صحنههای تحریک کننده است، جایز است؟
جواب: حرام است و باید از این کار جداً اجتناب شود.(3)
سؤال: آیا درآمد به دست آمده از قمار(4)حلال است؟
جواب: حرام است.(5)
1) آیت الله مکارم: www.makarem.ir.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای،آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء:9350)، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 3/9/1393؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394.
3) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله شبیری زنجانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 28/8/1393؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394.
4) ر.ک: مجله فقه اهلبیت علیهم السلام، ج 18 و 17، صص 320 - 384.
5) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 8/8/1393؛ آیت الله شبیری زنجانی، 11/8/1393.
سوال: من مغازه خدمات رایانه ای دارم برخی از افراد به ما مراجعه کرده و می خواهند تا فایلهای حذف شده آنها را ریکاوری (بازیابی) کنیم اگر بدانیم که در این فایلهای حذف شده، فایلهای حرام مانند فیلم، عکس و بازیهای مستهجن وجود دارد، آیا ریکاوری کردن جایز است؟ درآمد به دست آمده حلال است؟
جواب: بازیابی و ریکاوری این بازیها حرام است و درآمد به دست آمده نیز حلال نیست.(1)
سزاوار است افرادی که در خدمات رایانه ای مشغول به فعالیت هستند در امانت خیانت نکرده و از اطلاعات خصوصی دیگران سوء استفاده نکنند، لذا اگر اطلاعات شخصی افرادی که به این عزیزان مراجعه میکنند، بر روی کامپیوتر فروشنده بماند، باید آنها را سریعاً و به طور کامل حذف کنند.
1) آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 446؛ استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 10/6/1394.
این بخش مهمترین قسمت کتاب را تشکیل می دهد چرا که بیشتر مخاطبین بازی های رایانه ای، کاربران و استفاده کنندگان هستند لذا باید به صورت دقیق و علمی، احکام و مسائل این کاربران و بازیکنان مطرح شود تا بتوانند با آگاهی بیشتر به سراغ بازی های رایانه ای بروند و از آسیبها و خطرات آنها در امان بمانند.
انسان در همه چیز باید اعتدال را رعایت کند «خَیْرُ الْأُمُورِ أَوْسَطُهَا»(1)و از هر گونه افراط و تفریط در رفتار و گفتار خویش اجتناب کند.
اسلام به مسلمانان دستور می دهد که از هر کاری (حتی کارهای مستحبی) که سبب فوت و ترک واجبات می شود باید اجتناب شود: «إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ فَارْفُضُوهَا».(2)
اما با نهایت تأسف مشاهده می شود که برخی از افراد خود را با کارهایی مانند بازی های رایانه ای که هیچ سودی برای دنیای و آخرت آنها ندارند مشغول می کنند و آنچنان در این امور غرق می شوند که واحبات آنها مانند نماز خواندن، صله رحم، گوش دادن به دستورات والدین و ... ترک می شوند در حالی که این سرگرمی جایز نیست.
سؤال: اگر انجام بازیهای رایانهای موجب شود نماز انسان قضا شود، بازی کردن جایز است؟
جواب: بازی کردن جایز نیست(1)
آیت الله صافی گلپایگانی: ترک کردن عبادت حرام است و انسان در برابر اتلاف عمر در بازیهای رایانهای باید در آخرت جوابگو باشد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 18/3/1394).
و لازم است به امور واجب پرداخته شود.(2)سوال: اگر انجام بازی های رایانه ای موجب شود انسان از کارهای واجب (مانند اطاعت از دستورات والدین، صله رحم، تحصیل علم و ...) باز بماند، آیا بازی کردن جایز
است؟
جواب: در این صورت انجام بازی رایانه ای حرام است.(1)
آیت الله خامنه ای: بازی رایانه ای اگر از نوع حلال آن باشد با ترک صله رحم یا ترک اوامر والدین، حرام نمی شود ولی باید بداند هر کاری که موجب اذیت و آزار والدین شود، حرام است و گناه کرده است ولی خود بازی حرام نمی شود(استفتاء پیامکی از دفتر، 1/6/1394)
آیت الله صافی گلپایگانی: ترک نماز و قطع رحم، حرام است(استفتاء پیامکی از دفتر، 5/6/1394)
کاربران محترم بایدتوجه داشته باشند که در برابر نعمت های الهی مسئول هستیم و باید در قیامت از نوع مصرف آنها پاسخگو باشیم؛ لذا باید از انجام کارهای بیهوده و بی فایده اجتناب کنیم.
سوال: اگر بازی رایانه ای موجب ضایع شدن و هدر رفتن عمر شود، انجام بازی جایز است؟
جواب: انسان در برابر هدر دادن عمر در قیامت مسئول و جوابگو خواهد بود.(2)
سوال: استفاده از بازی های مبتذل که از ابتدا روی موبایل نصب شده اند و قابل حذف شدن نیستند، جایز
است؟
جواب: اگر استفاده از این بازی بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد یا دارای مفسده بوده و یا ترس به گناه افتادن وجود داشته باشد استفاده از آن جایز نیست.(1)
سوال: آیا هدیه دادن بازی رایانه ای مبتذل به دیگری جایز است؟ و هدیه گیرنده مالک آن می شود؟
جواب: هدیه دادن جایز نیست(2)
آیت الله سیستانی: ترویج و نشر فساد، حرام است(استفتاء پیامکی از دفتر، 8/6/1394)
و هدیه گیرنده مالک آن نمی شود.(3)آیت الله خامنه ای: اگر نرم افزار از سخت افزار قابل جدا شدن باشد، هدیه گیرنده مالک آن می شود ولی باید بازی را از روی رایانه و موبایل پاک کند. (استفتاء پیامکی از دفتر، 2/6/1394)
سؤال: گاهی در بازیهای رایانهای با تصاویر مبتذل یا مستهجن برخورد میکنیم، تکلیف چیست؟
1) با استفاده از سایت آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، 12/6/93، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 22/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 1/6/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20479)، آیت الله خامنه ای، 2/6/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 3/6/1394؛ آیت الله جوادی آملی، 10/6/1394.
3) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 1/6/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20479).
جواب: نگاه کردن عمدی و از روی شهوت، جایز نیست.(1)
آیت الله سیستانی: بدون شهوت هم بنا بر احتیاط واجب جایز نیست. (www.sistani.org، با استفاده از سؤالها و جوابها، تصویر).
سؤال: اگر شخصی علم داشته باشد که در بازیهای رایانهای به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین و بیاحترامی میشود، آیا جایز است در آن بازیها شرکت کند؟
جواب: جایز نیست(2)و باید از انتشار آن خودداری شده، فوراً از روی سیستم پاک شوند. به دیگران هم اطلاعرسانی کنید که بازی نکنند و علاوه بر حرام بودن و گناه، تأثیرات نامطلوب و مخربی بر افکار و عقاید و روح انسان دارند.(3)
1) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله مکارم، 7/2/1394، آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله نوری همدانی، 8/2/1394؛ با استفاده از سایت آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سؤالها و جوابها، تصویر؛ استفتائات، آیت الله بهجت، ج 4، ص 213، س 5365.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 9099)، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 28/8/1393؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394.
3) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنهای، 28/8/1393.
برخی از افراد ممکن است در رایانه یا موبایل خود بازیهای مبتذل و مستهجن داشته باشند لذا باید توجه داشته باشند که انجام این بازیها و نگهداری آنها حتی اگر استفاده نکنند حرام است و باید سریعا از روی سیستم خود حذف کنند.
سؤال: آیا نگهداری عکس، فیلم و بازیهای رایانهای مستهجن در رایانه یا موبایل، جایز است؟
جواب: حرام است(1)و باید آنها را از بین بُرد(2)و تخلف از آن موجب تعزیز است.(3)
برخی از سایتها به دلیل داشتن مطالب انحرافی و ضد اخلاقی توسط مسئولین کشور فیلتر شده اند ولی بعضی از افراد برای استفاده از بازیهای آنلاین این سایتها از فیلتر شکن استفاده می کنند که این کار بر خلاف قوانین کشور است و از جهت شرعی نیز اشکال دارد.
سوال: آیا خریدن و نصب فیلتر شکن(1)
الف) فروش یا انتشار یا در دسترس قرار دادن گذرواژه یا هر دادهای که امکان دسترسی غیر مجاز به دادهها یا سیستمهای رایانهای یا مخابراتی متعلق به دیگری را فراهم کند؛
ب) آموزش نحوه ارتکاب جرایم دسترسی غیر مجاز، شنود غیر مجاز، جاسوسی رایانهای و تخریب و اخلال در دادهها یا سیستمهای رایانهای و مخابراتی.
تبصره: چنانچه مرتکب، اعمال یاد شده را حرفه خود قرار داده باشد، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد. (www.rc.majlis.ir، قانون جرایم رایانهای، بخش اول، فصل هفتم، ماده 25).
طبق این ماده قانونی، انتشار، خرید و فروش فیلتر شکن ها جرم است. (همان، فهرست مصادیق محتوای مجرمانه، موضوع ماده 21 قانون جرایم رایانهای).
(برای ورود به سایت های فیلتر شده) بر روی رایانه شخصی جایز است؟جواب: اگر خریدن و نصب فیلتر شکن بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد یا دارای مفسده بوده و یا ترس به گناه افتادن وجود داشته باشد خریدن و نصب کردن آن جایز نیست.(2)
1) هر کس مرتکب اعمال زیر شود، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد:
2) آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir؛ آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 429؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، 12/6/93، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 22/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394.
سوال: استفاده از فیلتر شکن که از ابتدا روی موبایل نصب شده اند و قابل حذف شدن نیستند، جایز است؟
جواب: اگر استفاده از فیلتر شکن بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد یا دارای مفسده بوده و یا ترس به گناه افتادن وجود داشته باشد استفاده از آن جایز نیست.(1)
سؤال: برخی از سایتها بازیهای رایانهای را به صورت رایگان برای دانلود در سایت خود قرار میدهند، آیا میتوانیم این بازیها را دانلود کنیم؟
جواب: بدون اجازۀ سازندگان بازی رایانهای جایز نیست، مگر از کفار حربی باشد.(2)
سؤال: آیا دانلود بازیهای رایانهای مستهجن و مبتذل جایز است؟
جواب: دانلود اینگونه از بازیها حرام و از مصادیق اشاعۀ فحشا میباشد و باید به صورت جدی از این کار
اجتناب شود.(1)
از احکام و مسائل مهم بازی های رایانه ای که بین بازیکنان اتفاق می افتد مسئله «شرطبندی و برد و باخت» در بازیهای رایانه ای است که غالب افراد از احکام فقهی، قوانین و آسیبهای(2)آن بی خبر هستند و بعد از مدتی دچار مشکلاتی می شوند که خروج از آنها سخت و دشوار است.
در قانون برای قماربازی قوانین و مجازات سخت و سنگینی وضع شده است که به اختصار بیان میشود:
قماربازی با هر وسیلهای ممنوع و مرتکبین آن به یک تا شش ماه حبس و یا تا 74 ضربه شلاق محکوم میشوند و در صورت تجاهر به قماربازی، به هر دو مجازات محکوم میگردند؛
هر کس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بخرد یا حمل یا نگهداری کند، به یک تا سه ماه حبس یا تا پانصد هزار تا یک میلیون و پانصد هزار ریال جزای نقدی
محکوم میشود؛
هر کس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بسازد یا بفروشد یا در معرض فروش قرار دهد یا از خارج وارد کند یا در اختیار دیگری قرار دهد، به سه ماه تا یک سال حبس و یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال جزای نقدی محکوم میشود؛
هر کس قمارخانه دایر کند یا مردم را برای قمار به آنجا دعوت نماید، به شش ماه تا دو سال حبس و یا از سه میلیون تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم میشود؛
تمام اسباب و نقود متعلق به قمار حسب مورد معدوم یا به عنوان جریمه ضبط میشود.(1)
سؤال: آیا بازی با آلات قمار مانند پاسور، تخته نرد و... از طریق کامپیوتر با کامپیوتر، جایز است؟
جواب: اگر با آلات قمار و شرطبندی (برد و باخت) باشد، حرام است.(2)
آیت الله مکارم: اشکال ندارد (www.makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات)
آیت الله سیستانی: اگر در عرف محل این وسایل از آلت قمار شمرده شوند بنابر احتیاط واجب بدون برد و باخت هم جایز نیست. (آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوال ها و جواب ها، بازیهای کامپیوتری).
آیت الله خامنه ای: در قمار و شرطبندی باید دو نفر با هم بازی کنند ولی در بازی با کامپیوتر، چون شخص با خودش بازی می کند، اشکال ندارد(www. farsi.khamenei.ir، رساله آموزشی، ج2، قمار و غش و نَجَش)
1) قانون تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده، ماده 208 تا 212، مصوب 2/3/1375.
2) آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوال ها و جواب ها، بازیهای کامپیوتری؛ استفتائات، آیت الله بهجت، ج 4، ص 554، س 6444؛ جامع الأحکام، آیت الله صافی گلپایگانی، ج 1، ص 303، س 1043؛ استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی، 12/12/1393.
سوال: آیا بازی رایانه ای فوتبال که در آن با رایانه مسابقه می دهیم و برد و باخت هم وجود دارد جایز است؟
جواب: در قمار و شرطبندی باید دو نفر با هم بازی کنند ولی در بازی با کامپیوتر، چون شخص با خودش بازی می کند، اشکال ندارد.(1)
سوال: آیا بازی با آلات قمار مانند پاسور و تخته نرد و ... از طریق کامپیوتر یا اینترنت با شخص دیگری، جایز است؟
جواب: اگر با آلات قمار و شرط بندی (برد و باخت) باشد، حرام است.(2)
سوال: بعضی از سایتهای خارجی بازیهای اینترنتی دارند که باید ابتدا مقداری پول داد تا وارد بازی شد اگر ببریم اصل پولمان و جایزه به ما تعلق میگیرد و اگر ببازیم پول خود را از دست میدهیم. بازی کردن و پول دادن به این سایتها چگونه است؟
جواب: جایز نیست.(3)
سوال: آیا بازی «کلش آو کلنز» جایز است؟
جواب: اگر دارای تصاویر مبتذل و محتوای حرام و مفسده دار نباشد(4)و قانون آن را ممنوع نکرده باشد(5)، اشکال ندارد.(6)
1) آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوالها و جوابها، بازیهای کامپیوتری؛ همان.
2) أجوبة الاستفتاءات، آیت الله خامنه ای، ص247، س1124؛ استفتاءات، آیت الله بهجت، ج4، ص 554، س 6444؛ جامع الأحکام، آیت الله صافی گلپایگانی، ج1، ص 303، س 1043؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 12/12/1393.
3) آیت الله خامنه ای: www.leader.ir، استفتائات جدید، قمار.
4) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 8/6/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 9/6/1394.
5) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 8/6/1394.
6) آیت الله شبیری زنجانی: اگر اعتباری که برنده به دست می آورد، قابل خرید و فروش باشد (ولو برنده نخواهد آن را بفروشد) بازی مذکور حرام است.( www. zanjani.net، استفتائات، س 368)
برخی از بازیهای اینترنتی مانند «کلش آو کلنز» چون به صورت جمعی انجام می شوند، سازندگان این بازی برای ارتباط بیشتر کاربران، امکان گفتگوی اینترنتی را برای آنها
فراهم کرده است و افراد با یکدیگر به صورت آنلاین چت می کنند لذا اگر بازیکنان از احکام گفتگوهای اینترنتی آگاه نباشند ممکن است دچار آسیب و فعل حرام شوند.
سوال: آیا چت کردن با جنس مخالف اشکال دارد؟
جواب: اگر ترس آلوده شدن به گناه نباشد و از مطالب تحریک کننده و شهوانی استفاده نشود، اشکال ندارد.(1)
سوال: حکم چت کردن با شخصی که از جنسیت او بی اطلاع هستیم چیست؟
جواب: اگر خوف وقوع در حرام یا تحریک شهوت وجود داشته باشد جایز نیست.(2)
یکی از راههای گسترش بازی های رایانه ای، بلوتوث
1) آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوالها و جوابها، اینترنت؛ آیت الله نوری همدانی: www.noorihamedani.com، استفتائات منتخب، ش 10341؛ آیت الله خامنه ای: www.leader.ir؛ استفتائات جدید، احکام نگاه، ارتباط با نامحرم؛ آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 295؛ استفتاءات، آیت الله بهجت، ج4، ص 197، س 5302؛ با استفاده از استفتاءات جدید، آیت الله مکارم، ج3، ص 256، س 683.
2) آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوالها و جوابها، اینترنت؛ آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 295.
کردن آنها از طریق رایانه و موبایل می باشد. امروزه افراد از راه بلوتوث کردن، نرم افزارها و بازیهای رایانه ای را برای همدیگر ارسال می کنند و به یکی از سرگرمی های محافل تبدیل شده است ولی متأسفانه گاهی فایلها و بازیهای مبتذل و مستهجنی را ارسال می کنند که موجب آلوده شدن افراد و فروپاشی خانواده ها می شود؛ لذا افراد باید از این کار جداً احتناب کنند و خود را به گناه آلوده نکنند.
سوال: بلوتوث کردن بازی های رایانه ای مبتذل و مستهجن برای دیگران، جایز است؟
جواب: چون مخالف مقررات حکومت اسلامی است و مفاسد اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و ... دارد و خوف آلوده شدن به گناه وجود دارد حرام است.(1)
استفاده از موسیقی در جهان به حدّی رسیده است که برخی از افراد نمی توانند بدون موسیقی زندگی کنند. طراحان و سازندگان بازیهای رایانه ای در بسیاری از
1) با استفاده از استفتاء پیامکی «نصب بازی های رایانه ای مستهجن بر روی رایانه دیگران» از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 24/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 25/5/1394.
بازیها از موسیقی های تند و تحریک کننده ای استفاده می کنند که ممکن است افراد را به گناه و انجام کارهای غیر عاقلانه مبتلا کنند لذا باید از اینگونه آهنگها پرهیز شود.
سؤال: آیا گوش دادن به موسیقی هایی که در برخی از بازیهای رایانهای پخش میشود، جایز است؟
جواب: اگر موسیقی پخش شده مناسب با مجلس گناه باشد، گوش دادن به آن جایز نیست.(1)
سؤال: اگر برای کاربر بازیهای رایانهای هیچ نوع آهنگ و موسیقیای تحریک کننده نباشد و در او تأثیر منفی نداشته باشد، گوش دادن او جایز است؟
جواب: ملاک حرام بودن موسیقی این است که در نوع افراد تأثیر منفی داشته باشد (خواه این شخص تحریک شود
1) با استفاده از استفتائات امام خمینی، ج 2، ص 13، س 28؛ استفتائات جدید، آیت الله تبریزی، ج 2، ص 212، س 957؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج 1، ص 243، س 988؛ سایت آیت الله وحید خراسانی: www. wahidkhorasani.com؛ استفتائات، آیت الله بهجت، ج 1، ص 394، س 1406؛ أجوبة الاستفتائات، آیت الله خامنهای، ص 247، س 1127؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله شبیری زنجانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 28/3/1393.
و در او اثر منفی داشته باشد، یا نداشته باشد).(1)
سؤال: آیا افرادی را که مشغول بازیهای رایانهای هستند که در آن به مقدسات مسلمانان توهین و جسارت میشود، باید نهی از منکر بکنیم یا لازم نیست؟
جواب: در صورتی که شرایط نهی از منکر وجود داشته باشد، واجب است که نهی از منکر انجام شود.(2)
سوال: آیا حذف کردن بازی های رایانه ای مبتذل و مستهجن از روی رایانه و موبایل دیگران بدون اجازه و اطلاع آنها از باب نهی از منکر جایز است؟
جواب: اگر بدون اجازه وارد رایانه و موبایل دیگران شود و تجسس کند تا بازی مبتذل را پیدا کرده و حذف کند، جایز نیست(3)
آیت الله شبیری زنجانی: جایز نیست مگر اینکه جلوگیری از منکر، متوقف بر حذف کردن باشد در اینصورت اشکال ندارد ولی باید لحاظ شود که مفسده دیدن این بازی رایانه ای مبتذل (برای حذف کردن) بیشتر است یا مفسده تصرف در اموال دیگران. (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 20422؛ 1/6/1394)
آیت الله جوادی آملی: امر به معروف مراحلی دارد؛ از تذکر زبانی شروع می شود ولی تصرف در لوازم شخصی دیگران جایز نیست. تذکر زبانی کافی است.(استفتاء پیامکی از دفتر، 4/6/1394)
اما اگر حذف کردن بازی بدون تجسس1) استفتائات جدید، آیت الله مکارم، ج 3، ص 153، س 457؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج 1، ص 245، س 996؛ استفتائات، آیت الله بهجت، ج 4، ص 523، س 6325؛ أجوبة الاستفتائات، آیت الله خامنهای، ص 248، س 1131.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنهای، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 9493)، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 8/9/1393.
3) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، 1/6/1394.
باشد(1)و مفسده ای (مانند اختلاف و درگیری) نداشته باشد اشکال ندارد(2)ولی بهتر است در صورت امکان ابتدا با زبان نرم و ملایم آنها را ارشاد کنند که خودشان حذف کنند.(3)
سؤال: سیدی بازیهای رایانهای بعد از نصب، تا زمانی که مشکلی پیش نیاید، مورد استفاده واقع نمیشوند و اگر این سیدیها تا سال خمسی بدون استفاده بماند، آیا به آنها خمس تعلق میگیرد؟
1) مثلا خود شخص بازی مبتذل را نشان دهد یا خودش تعریف کند که چنین بازی رایانه ای مبتذل و مستهجنی در رایانه و موبایلش وجود دارد و یا از راههای دیگری غیر از تجسس، علم پیدا شود که اینگونه از بازی ها وجود دارد.
2) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 31/5/1394.
3) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 31/5/1394.
جواب: اگر cd در معرض استفاده(1)باشد، به آن خمس تعلق نمیگیرد.(2)
آیت الله نوری همدانی: اگر زائد بر نیاز باشد و سال بر آن بگذرد، خمس دارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 31/6/93).
کاربران محترم باید دقت داشته باشند که برخی از بازیها در خارج از کشور دوبله شده و وارد مملکت می شوند ولی ممکن است افراد و بازیکنان خیال کنند توسط مسئولین داخلی دوبله شده اند و تصاویر مبتذل و مطالب انحرافی آنها را حذف کرده اند در حالی که اینگونه نیست و نباید فریب بخورند و این بازیها را خریداری کنند و به گناه آلوده شوند.
سوال: آیا دوبله کردن بازیهای رایانه ای بدون اجازه تولید کننده، جایز است؟
جواب: بدون اجازه تولیده کننده، جایز نیست(3)
آیت الله شبیری زنجانی: اگر عقلا برای تولید کننده حقی قائل باشند بنابر احتیاط بدون اجازه جایز نیست و اگر قانونی در این زمینه وجود دارد بنابر احتیاط مراعات شود(استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 21584؛ 22/6/1394)
مگر ازکفار حربی باشند که در اینصورت اشکال ندارد.(1)
آیت الله جوادی آملی: مگر صاحب فیلم تصریح کند که استفاده عموم از آن جایز است در اینصورت دوبله کردن جایز است(استفتاء از دفتر، 23/6/1394)
سوال: بعضی از شرکتهای داخلی بازهای خارجی را دوبله می کنند. اگر این بازی ها بر روی اعتقادات و ... مخاطب تأثیر منفی داشته باشد، آیا دوبله این اثر برای آنها حق و مالکیت ایجاد می کند؟
جواب: دوبله کردن اینگونه از بازی های رایانه ای جایز نیست و حق مالکیت ایجاد نمی کند.(2)تکثیر و پخش این نوع بازی ها هر چند با اجازه دوبله کننده باشد جایز نیست.(3)
بارها در تبلیغات تلویزیونی، «تبلت و موبایل» به عنوان یک وسیله سرگرمی و تفریح برای کودکان معرفی شده است و همین امر کودکان را تشویق به خریدن این ابزار می کند و والدین هم چاره ای جز انجام این کارندارند در حالیکه بسیاری از کودکان در این سن نباید از تبلت و موبایلهای پیشرفته استفاده کنند زیرا توان تحلیل محتوای این بازیهایی که در تبلت و موبایل اجرا می شود را ندارند در نتیجه در معرض آسیبهای اخلاقی و اعتقادی این وسایل قرار می گیرند.
بارها مشاهده شده است که کودکان زیر پنج سال (که در تمام دنیا قوانین خاصی برای آنها وجود دارد و از داشتن خیلی از امکانات آنها را موقتاً محروم می کنند)(1)با داشتن تبلت و موبایلهای پیشرفته به اینترنت وصل شده و از بازیهای آن لاین استفاده می کنند و متأسفانه برخی از والدین این کار را نشانه رشد و تکامل فرزند می دانند در حالی که با دست خویش کودکان پاک و معصوم خود را آلوده کرده و از اجتماع و تحرک و فعالیتهای بدنی محروم می کنند.
سوال: آیا در اختیار قرار دادن کامپیوتر برای کودکان و نوجوانان در صورتی که احتمال مفسده توسط سایت های غیر اخلاقی برود جایز است؟
جواب: تا زمانی که یقین نداشته باشید که در راه حرام استفاده می کنند اشکال ندارد(2)ولی اگر یقین داشته باشید به انجام گناه کمک می کنید(3)یا ترس دارید که به فساد
کشیده شوند جایز نیست.(1)
سوال: آیا استفاده از اینترنت، رایانه و تبلت برای کودکان جایز است؟
جواب: اگر ترس کشیده شدن کودکان به گناه باشد و ترس تاثیر {منفی} در تربیت دینی کودکان وجود داشته باشد، حرام است.(2)
سوال: آیا خرید اینترنت پر سرعت برای منزل جایز است؟ (در حالیکه فرزندان با اینترنت پرسرعت می توانند به بازیهای آن لاین با سرعت و کیفیت بیشتری دسترسی داشته باشند ولی دسترسی به مطالب و سایتهای منحرف و مستهجن راحت تر می شود).
جواب: در صورتی که مفسده نداشته باشد(3)و ترس افتادن به حرام نباشد اشکال ندارد.(4)
آیت الله نوری همدانی: مانعی ندارد(استفتاء پیامکی از دفتر،13/11/1393)
1) آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوالها و جوابها، رایانه؛ استفتاء، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 6980)، 20/6/93.
2) همان، سوالها و جوابها، رایانه.
3) استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 13/11/1393.
4) استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 11936).
سوال: آیا بر والدین واجب است برای اینکه از طریق اینترنت و بازی های رایانه ای، به فرزندان آنها آسیبهای اخلاقی و اعتقادی وارد نشود، اطلاعاتشان را درباره رایانه، اینترنت و شبکه های اجتماعی زیاد کنند و در دوره های آموزشی شرکت کنند؟
جواب: در صورتی که تنها راه تربیت، این راه نباشد، واجب نیست(1)
آیت الله مکارم: اگر برای پیشگیری از خطرات و تربیت فرزندان به این کار نیاز باشد لازم است اقدام کنند و همچنین فرزندان خود را طوری تربیت کنند که در برابر این خطرات در امان بمانند(استفتاء پیامکی از دفتر، 9/3/1394).
ولی سزاوار است والدین اموری را که در تربیتِ بهترِ فرزندان مفید است، یاد بگیرند.(2)سوال: برخی از والدین برای اینکه به فعالیتها و بازیهای اینترنتی فرزندان خود اشراف و آگاهی داشته باشند نرم افزارهایی(3)را بر روی رایانه نصب می کنند تا مواظب آنها باشند و در صورت نیاز به آنها تذکرات لازم را بدهند. آیا این کار جایز است؟ از مصادیق تجسسِ حرام
محسوب می شود؟
جواب: اگر مصالح و امور تربیتی فرزندان مشروط به این کار باشد اشکال ندارد(1)ولی نباید به واسطه این کار در
امور دیگرِ فرزندان تجسس شود.(2)
سؤال: آیا شکستن و انهدام بازیهای رایانهای مبتذل و مستهجن توسط والدین جایز است؟
جواب: چون این سیدی ها مالیت ندارند، انهدام و شکستن آنها اشکال ندارد.(3)
آیت الله سیستانی: اگر نهی از منکر مستلزم اتلاف مال غیر یا ایراد ضرب باشد باید با اذن حاکم شرع باشد بنابر احتیاط واجب. (www.sistani.org، سوالها و جوابها، رایانه)
والدین و کاربران محترم باید توجه داشته باشند که ضررها و آسیبهای یاد شده تمام آنها را تهدید میکند. برای اینکه از همه یا بخش مهمی از این آسیبها در امان باشند، سزاوار است به توصیههایی که ذکر میشود، عمل کرده و فرزندان خود را حفظ کنند.
در روز مقداری از وقت خود را برای گفتگوی و ارتباط با فرزندان قرار دهید و نگذارید به خاطر کمبود حضور شما، وقت خود را با اینترنت و بازیهای رایانه ای پر کنند.
اگر در عنوان و عکسهای روی بستهبندی بازیها، موارد خشونت و موضوعات جنسی وجود دارد، از خرید
اینگونه بازیها خودداری کنیم.(1)
زمان بازی رایانهای فرزندان خود را تعیین و محدود کنید (توصیه میشود بیش از یک ساعت در روز نباشد).(2)
لازم است والدین به همان اندازه که در خصوص (تماشای) تلویزیون آگاهی و هشدار میدهند، در مورد بازیهای ویدیویی و رایانهای نیز این هشدار را اعمال نمایند؛(3)
اگر چنانچه قرار است از بازیهای رایانهای استفاده کنید، بهتر است بازیهای تصویری خلاّق باشد که کودکان باید به وسیلۀ آنها، معماهایی را حل کنند؛(4)
1) www. ircg.ir، مقاله «نقش نظارتی والدین بر بازیهای رایانهای».
2) همان.
3) همان.
4) www.tebyan.net، مقاله «اثر بازیهای رایانهای بر کودکان و نوجوانان».
5) باید توجه شود که معنای این کلام این نیست که همه بازیهای ابرانی بدون مشکل هستند بلکه بسیاری از آسیبهای محتوایی بازیهای غربی را ندارند و مسئولین سعی کرده اند این بازیها را متناسب با دین و فرهنگ کشورمان بسازند لذا دارای تصاویر مبتذل، موسیقی های تند و حرام و عقاید انحرافی نیستند.
6) www. Cyber Police.ir، مقاله «استفاده زیاد از اینترنت باعث افسردگی میشود».
بهتر است کودکان زیر 3 سال اصلاً با بازیهای ویدیویی و رایانهای آشنا نشوند و تا آنجا که ممکن است، با اسباب بازیهای قابل لمس و واقعی مثل خانه سازی و... سرگرم شوند؛(1)
برای رهایی از تنهایی و منزوی شدن فرزندان، بازیهایی را انتخاب کنید که بیش از یک بازیکن در آنها بازی میکنند؛ چراکه باعث میشود دو یا سه نفر با هم بازی کنند و این کار تا حدی ضررها را کمتر میکند؛(2)
بهتر است خانوادهها رایانه را به یک وسیلۀ اجتماعی تبدیل کنند. بهترین نرم افزار موجود در این خصوص «Lapware» ذکر شده است که به شما و کودکتان اجازه میدهد از رایانه تجربهای مشترک داشته باشید؛(3)
اگر والدین نسبت به محتوای بازیها اطلاعاتی ندارند، بهتر است قبل از خریدن هر بازی ای با اشخاص مطمئن و متدین دربارۀ خریدن یا نخریدن آن مشورت کنند و از اینکه خود فرزند بازی ای را پیشنهاد کند، فوراً استقبال نکنند.
قبل از خرید بازی، در صورت امکان آن را به طور
خصوصی تماشا کنید تا بتوانید شخصاً نسبت به خریدن یا نخریدن آن تصمیم درستی اتخاذ کنید؛(1)
با استفاده از نرم افزارهای فیلترینگ خانگی (کنترل والدین) بر فعالیت رایانه ای فرزندانتان نظارت داشته باشید.
به فرزندان خود بیاموزید به درخواست کاربرانی که نمیشناسند، پاسخ ندهند و تحت هیچ عنوان اطلاعات شخصی و مالی خود را ارسال نکنند.(2)
اگر برای فرزندانتان در خانه اینترنت پرسرعت تهیه می کنید، سعی کنید با نظارت خودتان مورد استفاده قرار گیرد.(3)
از مهمترین مواردی که جنبه پیشگیرانه دارد، نصب و راهاندازی رایانه در محلی است که قابلیت کنترل فیزیکی و چشمی توسط والدین بر عملکرد فرزندان میسر باشد.(4)
اگر از فرزندانتان در محیط مجازی خطایی سرزد از
1) www. ircg.ir، مقاله «نقش نظارتی والدین بر بازیهای رایانهای».
2) www. Cyber Police.ir، مقاله «نظارت والدین در استفاده از رایانه، طی اوقات فراغت فرزندان».
3) www.gerdab.ir، مقاله «آمار بازدید ایرانی ها از صفحات سکسی، فریب و حیله غربی هاست»، 3/7/1389.
4) www. Cyber Police.ir، مقاله «نظارت والدین در استفاده از رایانه، طی اوقات فراغت فرزندان».
اصل «تغافل»(1)استفاده کنید و در زمانی مناسب با مهربانی و صمیمیت آن آسیب را برطرف کنید.
برای استفاده فرزندتان از رایانه و اینترنت برنامه ریزی، زمانبندی و هدف گذاری داشته باشید.(2)
آسیبهای اینترنت و بازی های رایانه ای را برای آنها با زبانی نرم و مهربان بیان کنید.
حتماً در دوره های آموزشی رایانه و اینترنت شرکت کنید.
در نصب بازی روی گوشی خود، از بازیهایی که برای نصب شدن، طلب دسترسی به «PHONEBOOK» را دارند بپرهیزید.(3)
1) گاهی لازم است انسان در برابر اشتباه و خطاهای دیگران چشم پوشی کند یعنی خود را به نداستن نشان دهد. اما در موقع خوبی شخص خطاکار را با روشهای مناسب و مفید به اشتباه بودن کارش آگاه کند و به او بفهماند از فعل اشتباهش دست بردارد و گرنه با مشکلات جدی ای رو به رو می شود. در همین رابطه علی (علیه السلام) فرمودند: «لَا حِلْمَ کَالتَّغَافُل؛ هیچ بردباری ای مانند تغافل نیست». (عیون الحکم و المواعظ، لیثی، ص 531، ح 9658)
2) www. Cyber Police.ir، مقاله «نظارت والدین در استفاده از رایانه، طی اوقات فراغت فرزندان».
3) همان، مقاله «چگونه از حملات هکرها به سیستم شخصی در امان باشیم؟»
سایت: www. leader. ir.
نشانی الکترونیکی : info_ leader@liader.ir
تلفن : 37746666 (025)
سایت: www. sistani. org
نشانی الکترونیکی: farsi@sistani.org
تلفن: 37741415 (025)
استفتاء پیامکی: 09198507500
سایت: www.zanjani.ir
نشانی الکترونیکی: zanjani.tamas@gmail.com
تلفن: 37740323 (025) – 37740322 (025) – 37740321 (025)
استفتاء پیامکی: 50001040
سایت: www.Makarem.ir
تلفن : 37840003 (025)
استفتاء پیامکی: 10000100
سایت : www.wahidkhorasani.com
تلفن: 37740611 (025) - 37742445 (025)
سایت: www.noorihamedani.com
تلفن: 37741850 (025)
استفتاء پیامکی: 30004844
سایت: www.saafi.net
تلفن: 37479 (025)
استفتاء پیامکی: 30007479
1.أمالی، مفید، محمد بن محمد، محقق / مصحح: استاد ولی، حسین و غفاری علی اکبر، ناشر: کنگره شیخ مفید، قم، چاپ اول، 1413 ق.
2.استفتائات، سید روح الله موسوی خمینی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، 1422ق.
3.استفتائات جدید، ناصر مکارم شیرازی، انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب علیه السلام، چاپ دوم، 1427ق.
4.استفتائات، محمدتقی بهجت فومنی گیلانی، دفتر حضرت آیة الله آیت الله بهجت، چاپ اول، 1428ق.
5.أجوبة الاستفتائات، سید علی حسینی خامنهای، دفتر معظم له، قم، چاپ اول، 1424ق.
6.استفتائات جدید، جواد بن علی تبریزی، چاپ اول.
7.توحید، ابن بابویه، محمد بن علی، محقق / مصحح: حسینی،
هاشم، ناشر: جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، 1398 ق.
8.توضیح المسائل، خمینی، سید روح اللّه موسوی، چاپ اول، 1426 ه ق.
9.توضیح المسائل، جعفر سبحانی تبریزی، مؤسسه امام صادق علیه السلام، قم، چاپ سوم، 1429 ه ق.
10.توضیح المسائل، حسین وحید خراسانی، مدرسه امام باقر علیه السلام، قم، چاپ نهم، 1428 ه ق.
11.توضیح المسائل، سید موسی شبیری زنجانی، انتشارات سلسبیل، قم، چاپ اول، 1430 ه ق.
12.جامع الاحکام، لطف الله صافی گلپایگانی، انتشارات حضرت معصومه سلام الله علیها، چاپ چهارم، 1417ق.
13.جامع المسائل، محمد فاضل لنکرانی موحدی، انتشارات امیر قلم، چاپ یازدهم.
14.حقوق مدنی، حبیب الله طاهری، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1418 ه ق، چاپ دوم.
15.عیون الحکم و المواعظ، علی بن محمد لیثی واسطی، محقق و مصحح: حسین حسنی بیرجندی، دار الحدیث، چاپ اول، 1376ش.
16.کافی، کلینی، محمد بن یعقوب، محقق / مصحح: غفاری علی اکبر و آخوندی، محمد، ناشر: دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407 ق.
17.کنز الفوائد، کراجکی، محمد بن علی، محقق / مصحح: نعمة، عبد الله، ناشر: دارالذخائر، قم، چاپ اول،1410 ق.
18.نهج البلاغه (صبحی صالح)، محمد بن حسین شریف رضی، محقق و مصحح: فیض الإسلام، انتشارات هجرت، چاپ اول، 1414ق.
1.پیام انقلاب ، ش 42 ، دی ماه 89.
2.پژوهش نامه اخلاق، ش 14، زمستان 90.
3.رهاورد نور، زمستان 1384، ش 13.
4.فقه اهل بیت علیهم السلام، جمعی از مؤلفان، ناشر: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم، چاپ اول، صاحب امتیاز و مدیر مسئول: سید محمود هاشمی- سردبیر: عبد الرضا ایزدپناه.
5.موعود، ش 87.
1.www.leader.ir
www. farsi.khamenei.ir2.
3.www.makarem.ir
www.sistani.org4.
www. zanjani.net5.
www. wahidkhorasani.com6
7.www. safi.ir
www.almazaheri.ir 8.
www.farsnews.com 9.
www.psyop.ir 10
www. javanonline.ir11.
vgpostmortem.irwww12..
www.rasad.org 13
www.rasekhoon.net 14
www.yjc.ir 15
www.tebyan.net16
www.persianacademy.ir17.
www.hamshahrionline.ir 18
www.irinn.ir 19
20.www.asriran.com
www. tavvabin313.blogfa.com21.
www. isna.ir22
www.digikala.com23
www.jahannews.com24
25www. barzkar2.persianblog.ir
www.cyberpolice.ir26
www.forbes.com27
vgpostmortem.blogfa.com 28
www.shia-news.com29
30www. gamefa.com
31www. sahebnews.ir
www. rc.majlis.ir3233
34www.merriam-webster.com
www. internet.ir35
www.gerdab.ir36
www.mehrnews.com37
www.mashreghnews.ir38
www. puya.nashriyat.ir39
www. seraj24.ir
www.wikifeqh.ir40
mhta.persianblog.ir41
www. bayanportal.ir42
www.serajgame.ir43
www.mouood.org44
www. ammargame.blogfa.com45
www.tasnimnews.com46
www. parsi.wiki47