روز شمار جنگ ایران و عراق جنگ محدود ایران و آمریکا در خلیج فارس 1 مهر تا 27 آبان 1366 جلد 51
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز اسناد دفاع مقدس
عنوان و نام پدیدآور : جنگ محدود ایران و امریکا در خلیج [فارس] ۱ مهر تا ۲۷ آبان ۱۳۶۶ / مهدی انصاری، محمود یزدانفام ؛ مجری موسسه مطالعات سیاسی فرهنگی اندیشه ناب، مدیریت بهره‌دهی مرکز اسناد دفاع مقدس.
مشخصات نشر : تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد دفاع مقدس،۱۳۸۷.
مشخصات ظاهری : ۹۹۲ ص.: مصور، نقشه، جدول.
فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب پنجاه و یکم.
شابک : ۱۰۰۰۰۰ ریال978-964-6315-89-1 :
وضعیت فهرست نویسی : فاپا
یادداشت : کتابنامه .
یادداشت : نمایه.
موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ گاهشماری
موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ دخالت ایالات متحده گاهشماری
موضوع : ایران روابط خارجی ایالات متحده
موضوع : ایالات متحده روابط خارجی ایران
شناسه افزوده : انصاری، مهدی ، ۱۳۳۴ -
شناسه افزوده : یزدانفام، محمود، ۱۳۴۶ -
شناسه افزوده : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب پنجاه و یکم.
رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۲/س۲۵ر۹ ۵۱.ج ۱۳۸۷
رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳۰۲
شماره کتابشناسی ملی : ۱۳۱۰۳۵۱
روزشمار جنگ ایران و عراق
کتاب پنجاه و یکم
جنگ محدود ایران و امریکا در خلیج فارس
1 مهر تا 27 آبان 1366
مهدی انصاری ، محمود یزدانفام
مرکز اسناد دفاع مقدس
( مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ )
روزشمار جنگ ایران و عراق - کتاب پنجاه‌ویکم
جنگ محدود ایران و امریکا در خلیج فارس
نویسندگان:
مهدی انصاری ، محمود یزدانفام
مجری:
مؤسسه مطالعات سیاسی فرهنگی اندیشه ناب ، مدیریت بهره‌دهی مرکز اسناد دفاع مقدس
همکاران: احمد نصرتی(تهیه گزارش روزشمار و بازبینی متن)،
سجاد نخعی(استخراج اعلام و نمونه خوانی)،
حسین مجیدی (حروفچینی)، سیدحسین امجد(صفحه‌آرایی و
گرافیک)
لیتوگرافی:
قلم‌آذین < چاپ: عقیلی
< صحافی: فرد
< ناظر چاپ:
محمد بهروزی
چاپ دوم:
1390
< تعداد: 1000 نسخه < چاپ اول: 1387
قیمت:
13500 تومان < شابک: 1- 89-
6315-964-978 ISBN:978-
964 - 6315 -89 - 1
کلیه
حقوق متعلق به مرکز اسناد دفاع مقدس است.
نقل
از کتاب با ذکر مأخذ مجاز و هرگونه بهره‌برداری دیگر منوط به اجازه کتبی این
مرکز می‌باشد.
مراکز پخش:
1- تهران، خیابان
انقلاب، خیابان12 فروردین، ساختمان ناشران، طبقه‌اول، شماره 4، تلفن: 6497227
2- تهران، خیابان انقلاب،
خیابان فخر رازی، مجتمع ناشران فخر رازی، انتشارات مرکز اسناد دفاع مقدس
3- خرمشهر, جنب مسجد جامع,
بازار شهید محمد جهان‌آرا, شماره 27.
روزشمار جنگ ایران و عراق
تهیه و نشر: مرکز اسناد دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
(مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)
زیر نظر شورای تدوین و انتشار روزشمار جنگ:
حسین اردستانی، مهدی انصاری، محسن رخصت‌طلب،
حمیدرضا فراهانی، علیرضا لطف‌الله‌زادگان، هادی نخعی
تصویر
تصویر
عنوان
صفحه عنوان صفحه
پیش‌گفتار................................................................................................................... 15
مقدمه................................................................................................................................... 17
1 مهر 1366.............................................................................................. 59
2 مهر 1366............................................................................................... 86
3 مهر 1366...................................................................................... 100
4 مهر 1366...................................................................................... 113
5 مهر 1366...................................................................................... 129
6 مهر 1366....................................................................................... 144
7 مهر 1366...................................................................................... 155
8 مهر 1366...................................................................................... 175
9 مهر 1366...................................................................................... 188
10 مهر 1366............................................................................... 200
11 مهر 1366............................................................................... 211
12 مهر 1366............................................................................... 223
13 مهر 1366............................................................................... 235
14 مهر 1366............................................................................... 250
15 مهر 1366............................................................................... 271
16 مهر 1366............................................................................... 288
17 مهر 1366............................................................................... 310
18 مهر 1366............................................................................... 331
19 مهر 1366............................................................................... 348
20 مهر 1366................................................................................ 361
21 مهر 1366............................................................................... 375
22 مهر 1366............................................................................... 393
23 مهر 1366............................................................................... 405
24 مهر 1366............................................................................... 421
25 مهر 1366............................................................................... 438
26 مهر 1366............................................................................... 454
27 مهر 1366................................................................................ 465
28 مهر 1366............................................................................... 487
29 مهر 1366............................................................................... 513
30 مهر 1366............................................................................... 523
1 آبان 1366..................................................................................... 538
2 آبان 1366..................................................................................... 552
3 آبان 1366..................................................................................... 574
4 آبان 1366..................................................................................... 585
5 آبان 1366...................................................................................... 600
6 آبان 1366...................................................................................... 627
7 آبان 1366...................................................................................... 647
8 آبان 1366...................................................................................... 659
9 آبان 1366...................................................................................... 670
10 آبان 1366............................................................................... 686
11 آبان 1366............................................................................... 696
12 آبان 1366.............................................................................. 706
13 آبان 1366.............................................................................. 716
14 آبان 1366............................................................................. 729
15 آبان 1366............................................................................. 738
16 آبان 1366.............................................................................. 748
17 آبان 1366.............................................................................. 756
18 آبان 1366.............................................................................. 767
19 آبان 1366............................................................................. 778
20 آبان 1366............................................................................. 790
21 آبان 1366............................................................................. 802
22 آبان 1366............................................................................. 809
23 آبان 1366............................................................................. 821
24 آبان 1366............................................................................. 829
25 آبان 1366............................................................................. 841
26 آبان 1366.............................................................................. 851
27 آبان 1366.............................................................................. 864
گزارش روزشمار............................................................... 881
فهرست راهنما................................................... 941
بخشی از جبهه شمال غرب............................................................................................................................................................ 61
منطقه عملیاتی شرق بصره(شلمچه)............................................................................................................. 65
محل حمله هلیکوپترهای امریکایی به کشتی ایران - اجر..................................................................................................... 83
منطقه عملیاتی ماووت....................................................................................................................................................................................... 157
منطقه مانور آزادی جزیره (شمال خلیج فارس)......................................................................................................................215
منطقه حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های گشتی ایران........................................................................ 293
شمال خلیج فارس، ساحل کویت.................................................................................................................... 527
منطقه عملیاتی دوکان................................................................................................................................................... 717
منطقه عملیاتی غرب ماووت...................................................................................................................... 791
طرح مانور عملیات نصر 8 ......................................................................................................................................... 867
هواپیمای آواکس ........................................................................................................ 69
مصاحبه مطبوعاتی رئیس‌جمهور در سازمان ملل ............................................................................................................................ 75
حمله هلیکوپترهای امریکایی به کشتی
ایران اجر و اسارت کارکنان کشتی ........................ 83
امام خمینی ............................................................................................................................ 88
میرحسین موسوی نخست‌وزیر ................................................ 89
گفتوگوی رئیس‌جمهور با دبیرکل سازمان ملل، نخست‌وزیر ژاپن و دبیرکل کنفرانس اسلامی 91
رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا ....................................... 93
توافق وزیران امورخارجه امریکا و شوروی درباره قطعنامه598 ........................................................... 94
کشتی ایران اجر ........................................................................................... 101
خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل ...... 107
جلسه مسئولان نیروی دریایی سپاه با فرمانده عالی جنگ........................................................................................... 114
سعید رجایی‌خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل ........................................................................................................ 120
انفجار خودروی بمب‌گذاری شده در بلوار کشاورز 125
آزادی یکجانبه اسیران مسن و معلول عراقی 126
جلسه فرماندهان سپاه با فرمانده عالی جنگ درباره عملیات دریایی 129
راهپیمایی دانش‌آموزان در هفته دفاع‌مقدس..... 133
طارق‌عزیز وزیرخارجه عراق ...................................................... 139
کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا ............................... 139
تجمع نیروهای بسیجی در ورزشگاه آزادی در آخرین روز هفته دفاع مقدس 146 - 147
سید مهدی هاشمی ..................................................................................... 148
علی شمخانی فرمانده نیروی زمینی سپاه 158
دیدار ائمه جمعه سراسر کشور با امام خمینی 164
علی‌اکبر ولایتی وزیر امورخارجه .................................... 166
علی‌حسن المجید پسر عموی صدام ................... 190
غلامرضا آقازاده وزیر نفت .............................................................. 198
کشتی مهندم شده در خلیج‌فارس .......................... 203
اکبر هاشمی رفسنجانی ...................................................................... 205
الکساندر هیگ وزیرخارجه سابق امریکا ...... 209
کشتی فرماندهی لاسال امریکا ......................................... 214
هواپیمای سوخوی25 ............................................................................. 219
رئیس‌جمهور در مراسم فارغ التحصیلی دانشجویان دانشکده افسری 229
محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه.............................................. 241
شیمون‌پرز نخست‌وزیر اسرائیل ....................................... 245
بمباران مناطق مسکونی و آموزشی ایلام 271
اعزام نیروهای داوطلب به جبهه‌ها ........................... 272
مصاحبه مطبوعاتی محسن رضایی ......................... 273
تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه .................................. 283
پیکر شهیدان بمباران شیمیایی سومار ......... 289
شهیدان حمله هلیکوپترهای امریکایی
به قایق‌های گشتی سپاه...................................................................... 292
دیدار قائم‌مقام وزیر خارجه ترکیه
با رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر ایران............................ 297
علی‌اکبر ولایتی وزیر امورخارجه .................................. 313
آیت‌الله موسوی‌اردبیلی رئیس قوة قضاییه ...... 315
فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه .................... 318
معمر قذافی رهبر لیبی ........................................................................ 318
تظاهرات مردم تهران در اعتراض به حمله امریکا به قایق‌های گشتی سپاه 334
رونالد ریگان ................................................................................................................... 335
سیستم موشکی استینگر ................................................................ 337
احمدطالب ابراهیمی وزیرخارجه الجزایر .. 342
آیت‌الله طاهری امام جمعه اصفهان ........................ 348
گفتوگوی نخست‌وزیر با خبرنگاران .................... 356
اعزام نیروهای بسیجی به جبهه‌ها .............................. 366
صدام حسین ................................................................................................................. 371
هلی‌کوپتر عملیاتی ام.اچ. 6 ....................................................... 386
ورنتسف قائم‌مقام وزیرخارجه شوروی ............. 399
شیخ احمد‌الصباح وزیرخارجه کویت ................... 412
رحیم صفوی جانشین فرمانده نیروی
زمینی سپاه ...................................................................................................................... 423
موشک کرم ابریشم ........................................................................................ 426
نمازجمعه تهران .................................................................................................... 429
علی‌محمد بشارتی قائم‌مقام وزیرخارجه ...... 433
لاشه هواپیمای عراقی در بانه ............................................... 439
بازگشت شهیدان و اسیران حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های گشتی ایران 444
محمدجواد لاریجانی معاون وزیرخارجه ..... 449
نخست‌وزیر و همراهان پیش از عزیمت
به سوریه ................................................................................................................................. 459
جورج شولتز وزیرخارجه امریکا ........................................ 461
هنری کیسینجر وزیرخارجه اسبق امریکا 462
عزیمت نیروهای لشکر11 امیرالمومنین به منطقه ماووت .................................................................................................... 467
سکوهای نفتی میدان رشادت پس از
حمله ناوهای امریکایی ......................................................................... 473
رئیس جمهور امریکا ................................................................................... 475
ترنر رئیس سابق سازمان سیا ................................................ 476
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران ............................................... 477
ملاقات نخست‌وزیر با حافظ اسد .................................. 477
مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلیس ........................... 479
فیدل کاسترو رهبر کوبا ..................................................................... 480
کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا ................................ 496
هاشمی رفسنجانی............................................................................................. 498
علایی فرمانده نیروی دریایی سپاه............................. 499
ترمینال سی‌ایلند کویت .................................................................... 527
حسنی‌مبارک رئیس‌جمهور مصر ................................. 530
عزیز جعفری، علی شمخانی....................................................... 539
هاشمی رفسنجانی: امیدواریم این ضربات کویت را سر عقل بیاورد 541
دلفین‌های مین‌یاب ....................................................................................... 543
سلطان‌بن‌عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان ........ 546
دیدار گورباچف رهبر شوروی و شولتز وزیرخارجه امریکا 547
رئیس‌جمهور در دیدار با رئیس مجلس هند 557
سیدعلی‌اکبر محتشمی‌پور وزیر کشور ............ 557
واینبرگر وزیر دفاع امریکا .............................................................. 559
آنتونی کردزمن رئیس اسبق سازمان اطلاعات دفاعی امریکا ............................................................................ 563
صدام حسین ................................................................................................................... 566
تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه .................................. 595
محسن رضایی فرمانده کل سپاه ................................... 603
اعزام نیروهای داوطلب به جبهه‌ها ............................ 617
رزم‌ناو امریکایی میسوری ................................................................. 637
سیستم موشکی زمین به زمین اسکاد ............ 659
شریف‌الدین پیرزاده دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی .................................................................................................. 664
ناو هواپیمابر امریکایی میدوی .............................................. 668
میدان نفتی رشادت ...................................................................................... 677
جولیو آندرئوتی وزیرخارجه ایتالیا .............................. 681
هواپیمای میگ25 و میراژ اف 1 .......................... 719
راهپیمایی سراسری 13 آبان ................................................. 722
راهپیمایی سراسری 13 آبان ................................................. 723
تأسیسات نفتی جزیره خارک .............................................. 729
استعفای وزیر دفاع امریکا................................................................. 736
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، افتتاح کنفرانس وحدت اسلامی ................................................................. 752
شیخ زاید بن‌سلطان آل‌نهیان رئیس امارات متحده عربی ..................................................................................... 753
رحیم صفوی..................................................................................................................... 758
اجلاس فوق‌العاده سران عرب در اردن ........... 763
کمال خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ 772
امام خمینی ..................................................................................................................... 784
جلال طالبانی دبیرکل اتحادیه
میهنی کردستان عراق .......................................................................... 833
جلسه مشترک هیئت وزیران، شورای عالی
دفاع و شورای عالی پشتیبانی جنگ .................. 835
سیستم موشکی هاوک .......................................................................... 869
گنشر وزیر خارجه آلمان‌غربی .............................................. 876
پیش‌گفتار
مقدمه
با توفیقات الهی، پس از چند سال تلاش، مراحل مختلف طراحی، تحقیق، تدوین، ارزیابی، ویرایش، آماده‌سازی و تهیه نقشه‌ها و عکس‌های کتاب پنجاه‌ویکم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق به پایان رسید و با عنوان "جنگ محدود ایران و امریکا در خلیج فارس" آماده انتشار شد. کتاب حاضر 57 روز از دوران جنگ ایران و عراق را در بر می‌گیرد و در مجموع شامل 933 گزارش درباره جنگ و موضوعات مربوط به آن در دورة زمانی 1/7/1366 تا 27/8/1366 می‌شود.
مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق، در 57 عنوان کتاب طراحی گردیده‌است که تا کنون کتاب‌های اول، دوم، هفتم، دهم، یازدهم، بیستم، سی‌وسوم، سی‌وهفتم، چهل‌وسوم، چهل‌وچهارم چهل‌وهفتم، پنجاهم، پنجاه‌ویکم (کتاب حاضر) و پنجاه‌ودوم از این مجموعه منتشر شده و در اختیار عموم قرار گرفته است.
برای بهره‌گیری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:
1- مقدمه کتاب شامل جمع‌بندی مهم‌ترین موضوعاتی است که طی گزارشهای مختلف در سراسر کتاب درج شده است.
2- هر روز از روزشمار به منزله یک فصل و شامل چندین گزارش و تفسیر و تحلیل از وقایع آن روز است که در پایان آن فهرست منابع و مآخذ مطالب آن روز درج شده است. همچنین برخی از توضیحات ضروری درباره بعضی گزارش‌ها که در قالب روزشمار نمی‌گنجید، با عنوان ضمیمه در پایان همان روزشمار آمده است.
3- پس از متن اصلی کتاب، چکیده‌ای از مطالب کتاب با عنوان "گزارش روزشمار" درج شده است که دارای شمارههایی نظیر شماره گزارشهای متن کتاب می‌باشد و دست‌یابی به مطالب مورد نظر را آسان می‌کند. در پایان کتاب نیز فهرست راهنمای موضوعی (اعلام) آمده‌است. همچنین نقشه‌هایی از مناطق عملیاتی مورد بحث در کتاب و عکس‌هایی از برخی صحنه‌ها و اشخاص ذکر شده در گزارش‌ها، در کتاب چاپ شده است.
4- برای آگاهی بیشتر از سیر و شیوه تحقیق و تدوین مجموعة روزشمار، مطالعة مقدمه کتاب اول (پیدایش نظام جدید) و ضمیمه کتاب دهم (هجوم سراسری) توصیه می‌شود.
در تهیه کتاب حاضر از نتایج تحقیقات میدانی و گزارشهای تدوین شدة محققان و راویان مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ از جمله برادران اسدالله احمدی، حسین اردستانی، یدالله ایزدی، سعید سرمدی، مسعود سرمدی، علی لطف‌الله‌زادگان و نادر نوروزشاد بهره‌برداری شده است.
مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ ضمن تشکر از برادران مذکور، از کلیة کسانی که در مراحل مختلف تحقیق و تدوین و آماده‌سازی کتاب با نویسندگان کتاب، مؤسسه اندیشه‌ناب و مدیریت بهره‌دهی مرکز همکاری کرده‌اند، از جمله: محمدعلی خرمی (ترجمه اسناد سازمان ملل)، محمد شیرعلیئی (بازبینی)، حسن دری، سیدهادی خاوشی و سیدعباس امجد (تهیه نقشه‌ها)، گوهرتاج اینالو و مریم شیرازی (بانک اطلاعات و عکس)، محمدعلی باغی، هادی کریم‌دهنوی، بیژن اردویی و محمد حبیبی (حروفچینی و نمونه‌خوانی)، حمیدرضا رئوفی (تهیه بخشی از عکس‌ها)، سیدکاظم انوری و حمیدرضا شهبازی (استخراج اعلام)، سپاس‌گزاری می‌کند.
مرکز اسناد دفاع مقدس
(مرکز مطالعات و تحقیقات)
1387
"جنگ محدود ایران و امریکا در خلیج فارس" عنوان کتاب پنجاه‌ویکم از مجموعه بزرگ "روزشمار جنگ ایران و عراق" است که یک دوره زمانی 57 روزه (از اول مهر تا 27 آبان 1366) از دوران جنگ را شامل می‌شود. رویارویی نظامی و نبرد امریکا و جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس موضوع محوری در وقایع این دوره است. آغاز کتاب نشانة شروع مرحله‌ای است که در آن امریکا توسل به جنگ‌افزارهای نظامی را برای اعمال سیاست‌های توسعه‌طلبانه خود در خلیج فارس برمی‌گزیند. ناکامی امریکا در شورای امنیت برای تصویب قطعنامة اعمال تحریم تسلیحاتی علیه جمهوری اسلامی ایران، مرحلة جدیدی را در رویارویی و نبرد نظامی ایران و امریکا رقم می‌زند. شروع دوره زمانی این کتاب با پایان سفر رئیس جمهوری اسلامی ایران به سازمان ملل متحد و حمله امریکا به کشتی ایران - اجر در آب‌های خلیج فارس همراه است. این دو واقعه نمادی از روند تحولات این دوره محسوب می‌شوند که اولی توجه مقامات جمهوری اسلامی ایران را به پیامدهای مثبت اتخاذ مواضعی حرفه‌ای‌تر در صحنه بین‌المللی جلب کرد و دومی به مرحله‌ای جدید از درگیری‌های نظامی میان ایران و امریکا منجر شد. دوره زمانی این کتاب با آغاز عملیات نصر8 در منطقه عملیاتی ماووت پایان می‌یابد. در طول 57 روز دورة زمانی این کتاب حوادث، وقایع، مواضع و عملکرد کشورها که به نحوی متأثر از جنگ ایران و عراق است و یا بر روند تحولات آن تأثیر می‌گذارد، به شکل روزشمار نوشته شده است.
در انتخاب اخبار و پردازش آنها معیار اصلی، میزان اثرگذاری و اثرپذیری آنها از جنگ ایران و عراق است. ابعاد نظامی، سیاسی و اقتصادی در سطوح مختلف ملی ایران و عراق، منطقه ای (کشورهای خلیج فارس و همسایه) و بین‌المللی، قدرت‌های فرامنطقه‌ای و سازمان‌های بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته است.
در سطح ملی طرحریزی عملیات‌های گسترده و محدود، اوضاع جبهه‌های جنگ در جبهه‌های زمینی با عراق، وقایع مناطق کردنشین ایران و عراق، حملات هوایی و موشکی و توپخانه‌ای علیه مناطق مسکونی، مراکز صنعتی و کارگری به همراه ابعاد سیاسی، اجتماعی و
اقتصادی جنگ در پشت جبهه‌ها و مواضع و عملکرد دو کشور در عرصه بین‌المللی برای تقویت قدرت نظامی و مواضع خود در جنگ مورد بررسی قرار گرفته است. در سطح منطقه‌ای سعی شده است مواضع و عملکرد کشورهای حوزه خلیج فارس و همسایه ایران و عراق بر روند تحولات جنگ منعکس شود و هرگونه تغییر و تحول در مناسبات آنها با دو کشور ایران و عراق با توجه به میزان اثرگذاری آن بر جنگ مورد ارزیابی قرار گیرد. انعکاس اقدامات قدرت‌های بزرگ فرامنطقه‌ای و سازمان‌های بین‌المللی، به خصوص سازمان ملل متحد، بخش سوم از گزارشهای این کتاب را به خود اختصاص داده است که به شکل اقدام مستقیم نظامی در خلیج فارس، تلاش برای اعمال تحریم تسلیحاتی و نفتی و فشارهای دیپلماتیک و روانی بر جمهوری اسلامی ایران و حمایت از عراق بروز یافته‌اند.
با توجه به محدودیت‌های موجود در نگارش وقایع به شکل روزشمار که بارزترین آن ارائه گزارش‌ها به شکل روزانه و به ظاهر جدا از هم می‌باشد، در این مقدمه تلاش شده منطق ارتباطی وقایع به شکلی قابل قبول ارائه شود و نمای کلی‌تری از اوضاع و وقایع این دوره ترسیم گردد و با اشاره به گذشته حوادث، روند تحولات آشکار شود. موضوعات پانزده‌گانه ذیل محورهای اصلی حوادث و وقایع این دوره محسوب می‌شود که در قالب گزارشهای گوناگون ارائه شده است:
1- استراتژی نظامی و عملیاتی
در استراتژی عملیاتی سپاه که در سال 1364 تنظیم و به شورای عالی دفاع ارائه شد، مناطق بصره، کرکوک و بغداد در اولویت اهداف عملیاتی جمهوری اسلامی قرار گرفت و از همان زمان علاوه بر اینکه اقدامات عملیاتی اصلی در جبهه جنوب انجام می‌شد، زمینه‌سازی برای اجرای عملیات در جبهه شمال غرب نیز آغاز گردید. پس از اجرای عملیات کربلای5 در شرق بصره در زمستان 1365 و اجرای عملیات‌های تکمیلی کربلای5 و کربلای8 در این منطقه و به‌رغم حصول نتایج مهم آن، مشخص گردید که ادامه عملیات در جنوب به شیوة کنونی با بن‌بست مواجه شده و برای دست‌یابی به اهداف استراتژیک جمهوری اسلامی ایران در جنگ، تغییر و تحولی اساسی در نظام گذشتة عملیات‌ها و جنگ ضروری است. لذا از اوایل سال 1366 به منطقه شمال‌غرب توجهی ویژه شد و ضمن طرحریزی و اجرای عملیات‌های محدود، زمینه‌سازی و طرحریزی برای اجرای عملیات‌های مهم و گسترده در این منطقه آغاز گردید. البته وجود عوامل مهمی موجب عدم پذیرش و ناباوری این تحول اساسی، یعنی انتقال تلاش اصلی از جبهة جنوب به جبهة شمال می‌شد، از جمله این عوامل، نزدیکی اهداف اصلی در جنوب (نظیر بصره)، و دور از دسترس بودن اهداف شمال غرب (نظیر کرکوک) و نیز مشکلات و کمبود تجهیزات مورد نیاز و نقائص آموزشی برای نبرد در مناطق کوهستانی، نسبت به نبرد در زمینهای هموار بود.
علاوه بر این، از اواخر تابستان 1366 جبهة نظامی جدیدی در خلیج فارس گشوده شد و قوای جمهوری اسلامی با قوای امریکا مستقیماً رو در رو شدند که هر چند محدود بود، اما تهدید بزرگی محسوب می‌گردید که نمی‌شد آن را در محاسبات نظامی نادیده گرفت.
به هر حال، افزون بر مباحثی که در جلسات فرماندهان رده اول سپاه دربارة استراتژی نظامی و عملیاتی جمهوری اسلامی بعد از عملیات کربلای5 و از اوایل سال 1366 مطرح بود، در دورة زمانی کتاب حاضر، فرمانده کل سپاه در جلسات روزهای پنجم تا نهم آبان 1366 با حضور فرماندهان سپاه مطالبی را در این باره مطرح نمود که مشروح آن در متن کتاب درج شده و در اینجا به ذکر چکیده‌ای از آن اکتفا می‌شود.
محسن رضایی ضمن تصویر موقعیت کنونی، اشاره‌ای به اهداف و وظایف قوای نظامی جمهوری اسلامی می‌کند: آمدن امریکاییها به منطقه و تهدید ما، برای شکستن ابهت جمهوری اسلامی و برای جلوگیری از الگو شدن ماست. همة دنیا بسیج شده که از هویتش در مقابل ما دفاع کند. ما هم در مقابل دنیا داریم از هویتمان دفاع می‌کنیم. … امریکاییها دوران جدیدی را علیه ما آغاز کرده‌اند، آیا ما دوران جدید را شروع کرده‌ایم؟ … نمی‌شود بگوییم در این مملکت، انقلاب فقط 400 هزار نیرو دارد ... یک عده مقاومتشان بیشتر و یک عده کمتر است. شما نیروهایی که بتوانند 2 تا 4 سال در اختیارتان باشند، پیدا کنید و روی آن سرمایه‌گذاری کنید، آموزش بدهید. … سازماندهی کنید. تغییر روش دهید و گرنه دچار بحران می‌شویم.
فرمانده کل سپاه در ادامة بحث با بیان ضرورت ایجاد تغییر و تحول در شیوه‌های گذشته، بر لزوم گسترش عملیات‌های نامنظم و اقدامات دیپلماتیک به عنوان مکمل عملیات منظم و همچنین تضمین غافل‌گیری در عملیات منظم تأکید می‌کند:
«بازنگری در مناطق و تصمیمات یک امر کاملاً طبیعی است. ما مواجه با تغییراتی هستیم که متناسب با آن باید در خودمان تغییر بدهیم. توان رزمی ما و دشمن، تصمیمات و تاکتیک‌های جدید دشمن، اعمال فشارهای جدید جزء تغییرات محسوب می‌شود. در شرایطی که دشمن دست به تغییرات می‌زند، نمی‌شود ما هیچ تغییری در خودمان ندهیم. البته تغییرات دو نوع است: استراتژیکی و تاکتیکی. جمع تغییرات تاکتیکی نیز در استراتژی مؤثرند. از طرف دیگر، اطلاعات، فهم و آگاهی‌های ما مرتب در تغییر است. بنابراین طبیعی است که ما مراحل استراتژیک‌مان را هر چند وقت یک بار تعیین کنیم و بین این مراحل هم تفاوت‌هایی باشد. پس مثلاً جایی که امسال می‌جنگیم با جای سال گذشته طبیعی است که تغییرات داشته باشد. البته یک سری اصول حاکم هست؛ مثلاً اینکه کرکوک، موصل، بغداد و بصره و تأسیسات نفت و برق و اینها جزء اهداف‌اند که در رسیدن به این اهداف تاکتیک‌ها و توان‌های مختلف به کار گرفته می‌شود. این طور نیست که اگر در اهداف ثبات باشد، در روش‌ها، برخوردها و سازمان‌دهی‌ها هم یک ثباتی باشد. اصلاً بدون تغییر ما نمی‌توانیم زندگی کنیم و به اهدافمان برسیم. ...
ما در جنگ با عراق باید از سه پارامتر مهم نظامی، سیاسی و اجتماعی استفاده کنیم. در بُعد نظامی هدف ما ماشین جنگی و اقتصاد عراق است. در بُعد سیاسی از دوستانِ دشمن بکاهیم و بر دوستانِ خودمان بیفزایم. در بعد اجتماعی هم گام به گام حاکمیت اجتماعی رژیم عراق را از صحنه عراق حذف کنیم. ... اگر ما بتوانیم در این سه بُعد پیش برویم، رژیم عراق سقوط می‌کند.»
در ادامه جلسه چند تن از فرماندهان عنوان کردند که طرح مسائل سیاسی، در توان نظامی اثر می‌گذارد؛ وقتی صحبت از صلح و سازش می‌شود، مردم بچه‌هایشان را به جبهه نمی‌فرستند، مسئولان سست می‌شوند و در مردم تردید ایجاد می‌شود.
محسن رضایی در پاسخ گفت: «این به خاطر بی‌اعتمادی خود ماست، یعنی به خاطر همین تفکری است که الان در ما هست. چرا نمی‌گویند این حرف‌هایی که مسئولین می‌زنند ممکن است برای فریب دنیا باشد؟ فعالیت سیاسی مکمل فعالیت نظامی است. کِشت ما کار نظامی است و میوه‌اش در میدان سیاست به دست می‌آید. اگر کِشت نکنیم دست ما خالی است، کسی ما را تحویل نمی‌گیرد. ما تا زمانی که قدرتمند نشویم سیاست ما، اقتصاد ما، حتی نظام دینی ما شکل نخواهد گرفت. حضرت امام هم همین را می‌گویند، می‌گویند که جهاد در رأس احکام است. در سه بُعد نظامی، سیاسی و اجتماعی؛ در تقدم اول جهاد یعنی عملیات نظامی است؛ بُعد سیاسی و اجتماعی ثمرة بُعد نظامی است، عملیات منظم و نامنظم.»
فرمانده کل سپاه در ادامة بحث بر ضرورت گسترش عملیات نامنظم تأکید کرد: «درحال‌حاضر حدود یک پنجم توانمان در عملیات نامنظم صرف می‌شود، اولین تغییر این باشد که این را افزایش دهیم و به دو پنجم برسانیم. دومین تغییر این است که باید در جنگ منظم به یک روش غافل‌گیری صددرصد مطمئن برسیم. سومین تغییر اینکه به مرور در جبهه جنوب توان زرهی، مکانیزه، آتش و این نوع مسائل را بالا ببریم و در جبهه شمال غرب، هلی‌کوپتر و نیروهای پیاده را افزایش دهیم. ... به هر صورت، دو مسئله مهم و ریشه‌ای که باید روی آن فکر کنیم یکی روش غافل‌گیری و تضمین در غافل‌گیری در جنوب است، از انتخاب زمین گرفته تا مسائل مختلف دیگر و یکی مسئله تقویت قرارگاه رمضان است.»
محسن رضایی سیاست عملیاتی جمهوری اسلامی در عملیات زمینی را چنین تشریح کرد:
«ما چهار هدف مهم داریم که هم انهدام دشمن هست و هم بُعد اقتصادی دارد: بصره، بغداد، کرکوک و موصل. و ایده‌آل این است که طوری برنامه‌ریزی کنیم که مثلاً سریع برسیم به "زبیر" و شهرها را زودتر و سالم‌تر به دست بیاوریم و این روشِ سالم بلعیدن است که باید تلاش کنیم به ایده‌آل نزدیک شویم. وضع بحرانی و نامناسب هم وضع کنونی است، یعنی روش انهدامی که قدم به قدم جلو برویم، توپخانه را جلو ببریم و با انهدام منابع اقتصادی به عراق فشار بیاوریم. البته هر دو مؤثر و نتیجه‌بخش است ولی نتایج سالم بلعیدن محاسن‌اش فراوان است، ولی چون توان نداریم، انهدامی عمل می‌کنیم.»
محسن رضایی درباره اولویت مناطق برای عملیات گفت که تا حالا یکی را (بصره) انتخاب کرده بودیم، حالا می‌خواهیم کرکوک را هم اضافه کنیم و از نظر جنگ منظم، ما کرکوک را هم کمکم وارد معادلة بصره می‌کنیم. موضوع مهم دیگر اینکه ما در زمینه‌های مختلف محدودیت داریم، لذا برنامه‌ریزی‌های ما باید متناسب با واقعیات باشد. یعنی عملیاتی که طرحریزی می‌کنیم باید شرط موفقیت را برای آن لحاظ کنیم و برای اینکه موفق شویم، ببینیم که مانورمان چگونه باشد، چطور انتخاب کنیم، چطور غافل‌گیری کنیم و متناسب با آن سرمایه‌گذاری کنیم. البته این طور نیست که در جنوب همه راهها به بن‌بست رسیده باشد. ...
البته معاون عملیات فرمانده کل سپاه (غلامعلی رشید) معتقد بود با توجه به توان و امکاناتی که دشمن دارد، همه جا می‌تواند بجنگد و به سرعت در کوهستان‌ها هم جاده می‌زند. وی گفت: «درست است که الآن در کوهستان‌ها دشمن رده‌های پدافندی متعدد ندارد ولی وقتی به کرکوک نزدیک شویم، آنجا هم مثل منطقه شلمچه می‌شود؛ ارتش عراق موانع و رده‌های پدافندی متعدد ایجاد می‌کند.»
به هر صورت، محسن رضایی با نشان دادن گوشهای از مرز آن را گره منطقه می‌داند که اگر تصرف شود، گسترش بسیاری در آن امکان‌پذیر است. وی معتقد است که در اینجا می‌توان عملیات فتح‌المبین دیگری راه انداخت. وی با بیان دو شیوه برای جنگیدن در این منطقه، تأکید می‌کند که روی ایده مذکور کار شود.
محسن رضایی در پایان بحث منطقه شمال‌غرب و تأکید بر اهمیت کرکوک، شرایط موفقیت در این منطقه را چنین ذکر کرد: ما باید از سه محور هم‌زمان شروع به پیشروی کنیم و مرتب در حال پیشروی باشیم که تداوم داشته باشد، یا اینکه یک حمله ناگهانی و سراسری به همه منطقه بکنیم. اگر این دو شرط باشد، دشمن با مشکلات زیاد مواجه می‌شود. ولی اگر بخواهیم ]فقط[ از یک منطقه آن هم با کندی پیش برویم، دشمن برای ما مشکل درست می‌کند. نمونه‌اش ماووت بود، جایی که دشمن آمادگی نداشت و اصلاً کار نکرده بود.
فرمانده کل سپاه در جلسة بعدی بررسی استراتژی عملیاتی گفت: منطقه شمال‌غرب منطقه‌ای کوهستانی است که دشمن آن را مسلح نکرده است و رده به رده خط پدافندی ندارد. دشمن اگر بخواهد در تمام این منطقه بجنگد، مطمئناً باید دو سوم قوای پیاده‌اش را از خط‌های پدافندی و احتیاط اینجا بیاورد. در اینجا از امکانات زرهی‌اش نمی‌تواند استفاده کند. از طرف دیگر، چون ما پدافندکننده هستیم، این منطقه متکی به چند نقطه است که ما اگر این نقاط را از دست دشمن دربیاوریم، می‌توانیم با نیروی کمی در اینجا پدافند کنیم. ... با گرفتن چهار تنگه پدافندی، زمین بسیار وسیعی آزاد می‌شود.
برای گرفتن این تنگه‌ها می‌توانیم به دو شیوه عمل کنیم، یک روش قبلی که مثلاً با 500 تا 1000 گردان می‌توان گرفت. دیگر اینکه از روش جدید استفاده کنیم و هر یک از این تنگه‌ها را
به یک لشکر بدهیم. فرمانده گردان‌ها و گروهان‌ها بروند داخل شناسایی کنند، آذوقه و سوخت و مهمات انبار کنند و در اولین فرصت، مثلاً از پشت، روی دولبشک و الاغلو بروند و آنجا را بگیرند.
در ادامه محسن رضایی تشریح کرد که با یک چنین عملیاتی علاوه بر اینکه ما بر زمین گسترده‌ای مسلط می‌شویم، قوای زیادی را از دست دشمن خارج می‌کنیم. ... و این مواقع است که دشمن با یک بحران استراتژیک روبهرو می‌شود. ... ما هر چه سریع‌تر و گسترده‌تر بتوانیم خودمان را به این گره‌ها برسانیم، دشمن با بحران بیشتری مواجه می‌شود. در شمال غرب خاصیتی وجود دارد که می‌شود این کار را کرد.
فرمانده کل سپاه افزود: «چرا ما در جنوب نمی‌توانیم این کار را بکنیم؛ چون زمین مسلح است و امکان غافل‌گیری نیست. ما می‌گوییم (دشمن) در شلمچه (عملیات کربلای5) و فاو (عملیات والفجر8) غافل‌گیر شده، اما اینها واقعاً عملیات غافل‌گیری نیستند. غافل‌گیری یعنی اینکه شما تا قرارگاه سپاه دشمن بروید و او برای چنین عملیاتی آمادگی نداشته باشد... مخصوصاً اگر لشکرهایمان در تنگه‌هایی که عمل می‌کنند مراکز لجستیک دشمن باشد و به قرارگاه و توپخانه دشمن بزنند و سر توپ‌های ارتش عراق را به طرف دشمن برگردانند، دشمن حداقل یک هفته وقت می‌خواهد تا دوباره آرایش بگیرد. اگر شما خط دشمن را بگیرید، 24 ساعته ترمیم می‌شود، اما اگر قرارگاه دشمن را گرفتید حداقل یک هفته وقت می‌خواهد. … در شیوة عملیات در روبهرو و از جلو به سمت عقب دشمن، پشتیبانی نیروها آسان‌تر اما کسب پیروزی مشکل است. در شیوة عملیات زدن به عقب دشمن مشکل پشتیبانی داریم، اما پیروزی سریع به دست آید. … این یک ایده است، باید جزئیات آن بررسی شود تا واقعیات به دست آید.»
2- طرح‌های عملیاتی
الف) جبهه جنوب
بعد از عملیات کربلای5، بررسی‌هایی طولانی و متعدد انجام گرفت و این نتیجه حاصل شد که در وضعیت کنونی و با توجه به توان رزمی موجود و میزان تجهیزات و امکانات قابل دسترس برای ادامة نبرد، در منطقة جنوب غافل‌گیری ارتش عراق میسّر نیست و به همین دلیل هم اجرای عملیات موفقیت‌آمیز و سرنوشت‌ساز در این منطقه امکان‌پذیر نمی‌باشد. لذا همان طور که در بحث استراتژی نظامی و عملیاتی ذکر شد، منطقه شمال غرب و عملیات‌های نامنظم بیش از پیش در دستور کار قرار گرفت، هر چند با توجه به ابهاماتی که در دست‌یابی به نتایج اساسی در منطقه شمال غرب وجود داشت، منطقه جنوب به کلی رها نشد، بلکه در دورة زمانی کتاب حاضر طرح‌هایی برای عملیات در جنوب تهیه و به بحث گذاشته شد.
فرماندهی نیروی زمینی سپاه، در شهریور 1366 به قرارگاه کربلا مأموریت داد تا طرح‌هایی برای عملیات در جبهة جنوب تهیه نماید. این قرارگاه پس از بررسی‌های مقدماتی،
در تاریخ 31/6/1366، تعداد 9 طرح عملیاتی برای مناطق هور و جزایر مجنون، جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی، منطقه ابوالخصیب و منطقه شلمچه ارائه داد. این طرح‌ها در نخستین روزهای مهر ماه در جلسات فرماندهان رده اول سپاه پاسداران به بحث گذاشته شد و بیش از همه منطقه شلمچه مورد توجه و بررسی قرار گرفت [2](1). در پی آن، در تاریخ 8/7/1366 فرمانده کل سپاه طی دستوری مأموریت‌های عملیاتی عاشورا (در منطقه شلمچه) و غدیر را در جبهة جنوب با عنوان طرح کلی عملیات گسترده و سرنوشت‌ساز آینده به نیروی زمینی سپاه ابلاغ کرد[127]. در روزهای 12 و 13 مهر با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه و فرماندهان قرارگاه‌ها و یگان‌های اصلی این نیرو، دو طرح عملیاتی مربوط به منطقه شلمچه که هدف هر دو پیشروی به سوی بصره و رسیدن به اروندرود بود، در جلساتی طولانی بررسی شد و راه‌کارها، مراحل و معایب و محاسن هر طرح به بحث گذاشته شد[194 و 213]. پس از این جلسات، قرارگاه کربلا در تاریخ 21/7/1366 دستورالعمل شماره1 خود را برای اجرای عملیات در منطقه شلمچه صادر کرد که در آن آمده است: نیروی زمینی سپاه با 9 یگان تک نموده و ضمن گرفتن سرپل از کانال ماهیگیری، تک خود را به منظور تصرف قسمت‌هایی از غرب کانال زوجی و انهدام نیروهای مستقر در شرق کانال زوجی و تصرف کامل این منطقه و جزیره صالحیه به طرف رودخانه شط‌العرب و در محور جاده شلمچه - تنومه ادامه خواهد داد و در پشت خط سبز پدافند می‌نماید [367].
در روزهای پنجم تا نهم آبان ماه در جلساتی طولانی با حضور فرمانده کل سپاه، فرمانده نیروی زمینی سپاه و فرماندهان قرارگاه‌های تابعه و فرماندهان یگان‌های مأمور برای عملیات در جنوب، به بررسی و بحث درباره دلایل انتخاب منطقه شلمچه، طرح‌های پیشنهادی، اهداف عملیات، طرح مانور و محورهای عملیات، مسئله غافل‌گیری و چگونگی غلبه بر هشیاری دشمن و وضعیت خودی و دشمن در این منطقه پرداخته شد و بر ضرورت ارائه طرح‌های ابتکاری و غافل‌گیرکنندة دشمن با شیوه‌های جدید تأکید گردید [617، 622، 642، 686]. در پی این جلسات، فرمانده نیروی زمینی سپاه، روز 17/8/1366 طی دو نامه به قرارگاه کربلا دستور داد که ظرف حداکثر 15 روز طرح عملیاتی (طرح مانور، زمان‌بندی، برآورد نیرو و تجهیزات)، شناسایی، آماده‌سازی مهندسی و لجستیک، آموزش و طرح حفاظت اطلاعات را برای دو منطقه غدیر و عاشورا تهیه نماید[787]. به این ترتیب در این دوره (مهر و آبان 1366) پس از بررسی‌ها و مباحث طولانی دو منطقة عاشورا (شلمچه) و غدیر برای اجرای عملیات در جبهة جنوب قطعی شد، لیکن در عمل به دلایل متعدد که در کتب بعدی روزشمار درج می‌گردد، به مرحله اجرا نرسید و منتفی شد.
1) شمارههایی که در این مقدمه به شکل [ ] آمده، شمارة گزارش‌هایی است که موضوع مورد اشاره، در همین کتاب و با شماره مذکور درج شده است، برای اطلاع از مشروح موضوع و سند آن می‌توانید به متن گزارش رجوع نمایید.
ب) جبهه شمال غرب
در جبهة شمال‌غرب، سلیمانیه از اهداف اصلی محسوب می‌شد و تلاش‌های دیگر در این جهت بود. حتی در طرحریزی عملیات در جنوب، از جمله اهداف مورد نظر، غافل‌گیری دشمن در شمال‌غرب بود طوری که دشمن به راحتی یقین نکند که عملیات اصلی ما در شمال غرب است و یگان‌های جمهوری اسلامی حداقل 10 تا 15 روز فرصت کافی برای دست‌یابی به اهداف و تثبیت مناطقی که تصرف می‌کنند داشته باشند. البته این هم پیش‌بینی می‌شد که بعد از شروع عملیات وقتی رژیم عراق دریافت که عملیات اصلی جمهوری اسلامی مثلاً در منطقه سلیمانیه است و یگان‌های اصلی سپاه‌پاسداران در این منطقه متمرکز شدهاند، اقدام به بازپسگیری منطقه فاو بکند، لذا برای خنثی کردن چنین اقدامی نیز باید تمهیدات لازم فراهم می‌شد[ضمیمه2]. به هر صورت، در بررسی جبهه شمال‌غرب و طراحی عملیات در این جبهه، مناطق حلبچه، سد دربندی‌خان، سلیمانیه، ماووت، سدّ دوکان و قلعه‌دیزه مطرح گردید، اما در این مقطع برای اجرای عملیات محدود، منطقه ماووت مورد نظر بود که فرمانده کل سپاه معتقد بود که غافل‌گیری دشمن نقش مهمی در موفقیت آن دارد. وی تأکید می‌کرد که منطقه دیگری هم انتخاب و برای عملیات آماده شود تا در صورت هشیاری دشمن در ماووت، در آن منطقه عملیات اجرا شود، لیکن با توجه به وضعیت نیرو و امکانات محدود، چنین اقدامی میسّر نبود. به دلیل همین کمبودها، مأموریت قرارگاه قدس در منطقه دوپازا (برای پیشروی به سوی قلعه‌دیزه، هم‌زمان با عملیات قرارگاه نجف در منطقه ماووت) لغو شد و در تاریخ 8/7/1366 مأموریت سه قرارگاه در منطقه ماووت چنین مشخص شد:
قرارگاه نجف: تصرف ارتفاعات گرده‌رش، قمیش و دشت باساوا در مرحله اول عملیات.
قرارگاه رمضان: تصرف ارتفاعات گوجار و تأمین منطقه تا پشت دشت باساوا در مرحله اول عملیات.
قرارگاه قدس: تصرف ارتفاعات دولبشک و الاغلو در مرحله دوم عملیات.
از جمله هدف‌های مورد نظر برای این عملیات، زمینه‌سازی برای عملیات گسترده در جبهة شمال‌غرب و همچنین الحاق این منطقه به منطقه تحت نفوذ قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی کردستان عراق، یعنی اتصال عقبه نیروهای منظم به عقبه نیروهای نامنظم بود. در جلسه روز بیستم مهر که در آن طرح مانور و زمان‌بندی عملیات بررسی شد، تاریخ 25/7/1366 برای آغاز عملیات تعیین گردید، لیکن به دلیل مشکلات موجود برای آمادگی نیروها و به خصوص مشکلاتی که نیروهای قرارگاه رمضان برای انتقال به داخل عراق با آن مواجه شدند، عملیات، دو روز به تعویق افتاد. فرماندهان و یگان‌ها سخت در تلاش برای آمادگی بودند تا اینکه نیروهای دشمن در 24 مهر به خط حدّ دو یگان مستقر در منطقه حمله و دو تپه را تصرف کردند[421]. روز 25 مهر نیز هواپیماهای دشمن عقبه یگان‌های مستقر در این منطقه عملیاتی، محور بانه - سردشت و روستاهای منطقه را بمباران کردند. ارتش عراق همچنین نیروی جدید وارد منطقه
کرد. با توجه به تحرکات مذکور، احتمال هشیاری دشمن داده می‌شد، به همین دلیل و به علت مشکلات دیگر و به‌رغم اینکه برخی گردان‌ها به نقطة رهایی رسیده بودند و همچنین با وجود اینکه یگان‌های قرارگاه رمضان در داخل عراق در صورت تأخیر در عملیات دچار مشکلات عدیده‌ای می‌شدند، پس از بررسی‌های طولانی، عملیات تا 24/8/1366 به تعویق افتاد. طی این مدت فعالیت‌های مهندسی ادامه یافت و یگان‌ها به شناسایی راه‌کارهای مناسب‌تر پرداختند و طرح مانور عملیات مرور شد. در بررسی مجدد، اجرای عملیات به محور گرده‌رش و به وسیله یگان‌های قرارگاه نجف محدود گردید و در نهایت زمان اجرای عملیات ساعت 2 بامداد 29/8/1366 اعلام شد[904] که شرح آن در کتاب 52 روزشمار جنگ درج شده است.
3- عملیات نامنظم
همان طور که در استراتژی عملیاتی ذکر شد، در این دوره یکی از بخش‌های مهم این استراتژی، طرحریزی عملیات‌های نامنظم، به ویژه در ابعادی گسترده و همچنین طرحریزی ترکیبی از عملیات‌های منظم و نامنظم بود. طرحریزی و اجرای عملیات‌های نامنظم را قرارگاه رمضان به عهده داشت. این قرارگاه با یگان‌های تحت امر خود و با همکاری گروه‌های معارض عراقی، به ویژه اتحادیه میهنی کردستان عراق (گروه طالبانی)، اجرای مأموریت می‌کرد. تدبیر فرماندهی کل سپاه در این دوره بر تقویت قرارگاه رمضان و طرحریزی عملیات‌های گسترده با ترکیبی از یگان‌های منظم و نامنظم بود. در مقطع زمانی کتاب حاضر، طرح‌های متعددی در داخل عراق در حال آماده‌سازی و اجرا بود. از جمله تیپ هوابرد که مأموریت اجرای طرح عاشورا و همچنین شناسایی هدف‌های مهم در شهر موصل، پایگاه هوایی و دیگر مراکز مهم این شهر را عهده‌دار بود. تیپ مالک‌اشتر طرحریزی عملیات بستن جاده زاخو و همچنین اهداف مهم دیگر را به عهده داشت و قرار بود تا پایان زمستان در عراق بماند و اجرای مأموریت کند. همچنین نیروهای تیپ ویژه پاسداران و لشکر بدر در این دوره برای اجرای عملیات در منطقه ماووت به داخل عراق رفتند. این دو یگان قرار بود با همکاری اتحادیة میهنی از پشت و هماهنگ با یگان‌های قرارگاه نجف به دشمن بزنند، که نیروهای این دو یگان در فرصت کم و با مشکلات فراوان داخل عراق رفتند و آمادة عملیات شدند، اما این عملیات به دلایلی از جمله هشیاری دشمن به تعویق افتاد. در مدت حضور این دو یگان در عراق از اواخر مهر و آبان 1366، با همکاری اتحادیة میهنی، برای انهدام گردان و پایگاه‌های ارتش عراق در منطقه دوکان و همچنین انهدام تأسیسات سدّ دوکان، عملیاتی طرحریزی شد و نیروها برای اجرا به پای کار رفتند، ولی قبل از شروع عملیات مشخص شد که توان و پایگاه‌های دشمن بیش از مقدار پیش‌بینی شده است و به‌رغم اصرار فرمانده قرارگاه فتح (زیر امر قرارگاه رمضان) برای اجرای عملیات، رهبر اتحادیه (جلال طالبانی) درخواست تعویق کرد تا این عملیات پس از آمادگی
بیشتر و با توانی بالاتر اجرا شود و به این ترتیب عملیات منتفی شد.
قرارگاه فجر از قرارگاه‌های فرعی قرارگاه رمضان که در مناطق میانی و جنوب عراق فعالیت می‌کرد، ضمن ارتباط با گروه‌های معارض عراقی در این مناطق به سازماندهی آنها و هماهنگی با آنها برای اجرای عملیات‌های چریکی می‌پرداخت. تیپ75 ظفر نیز در منطقه قره‌داغ عراق برای اجرای عملیات‌های نامنظم فعالیت می‌کرد. علاوه بر این، واحدهای شناسایی خودی مستقر در خاک عراق با شناسایی مراکز مهم نظامی و تأسیسات اقتصادی داخل عراق، آتش توپخانه‌های خودی را روی این مراکز هدایت می‌کردند، که تأثیر مناسبی در انهدام قوای دشمن و بازدارندگی از هجوم عراق به مراکز غیرنظامی داشت.[623]
در دو ماه مهر و آبان 1366 عملیات‌های چریکی بسیاری در جاده‌ها، تأسیسات، مناطق و شهرهای استان‌های مختلف عراق از جمله سلیمانیه، کرکوک، اربیل، دهوک، العماره و ... با تلاش یگان‌های قرارگاه رمضان و برخی نیز با همکاری گروه‌های معارض عراقی به اجرا درآمد که به انهدام بخشی از نیروها و امکانات ارتش عراق و یا تأسیسات اقتصادی عراق انجامید که از جملة آنها عملیات ظفر2 و عملیات ظفر3 بود. عملیات ظفر2 در 12/7/1366 در پاسخ به شرارت‌های ارتش عراق در بمباران شیمیایی و ویران کردن روستاهای کردنشین استان‌های شمالی عراق به همت رزمندگان لشکر بدر اجرا شد که در جریان آن چندین پایگاه دشمن در منطقه کفری (استان کرکوک) منهدم و عده‌ای از نیروهای ارتش عراق کشته و عده‌ای اسیر شدند.[200]
عملیات نامنظم ظفر3 در تاریخ 25/8/1366 با همت تکاوران تیپ75 ظفر (تحت امر قرارگاه رمضان) و با همکاری پیشمرگان مبارز کرد شاخه سلیمانیه در منطقه دربندی‌خان به اجرا درآمد. در این عملیات بخشی از تأسیسات سد و برق دربندی‌خان و مرکز پشتیبانی و مقر فرماندهی لشکر36 پیاده و 12 پایگاه حفاظتی دشمن منهدم شد، 700 تن از افراد دشمن کشته یا مجروح و 50 تن اسیر شدند و مقداری سلاح به غنیمت درآمد.[887]
4- خلیج فارس صحنه جنگ کم شدت، رویارویی مستقیم ایران و امریکا
گرچه پیش از این اتحاد پنهانی عراق و امریکا علیه جمهوری اسلامی تا حدودی آشکار شده بود، لیکن در این دوره از جنگ این اتحاد و همکاری برای جلوگیری از پیروزی ایران در جنگ به جایی رسید که امریکا مستقیماً وارد میدان نبرد با ایران شد، هر چند خیلی با احتیاط. پس از اینکه دشمنان جمهوری اسلامی به این نتیجه رسیدند که یکی از مناسب‌ترین راه‌های جلوگیری از موفقیت ایران، محروم کردن آن از درآمدهای نفتی است، عراق تلاش خود را برای انهدام تأسیسات نفتی و نفتکش‌های حامل نفت ایران تشدید کرد و کوشید با بین‌المللی کردن جنگ، قدرت‌های بزرگ را درگیر جنگ نماید. از سوی دیگر، برای ممانعت از واکنش ایران در مقابله با این اقدامات و به بهانه درخواست کویت از امریکا برای اسکورت نفتکش‌های کویتی، از مرداد1366
نیروی دریایی امریکا و به تدریج با درخواست امریکا، ناوگان نظامی برخی دیگر از کشورهای عضو پیمان ناتو وارد منطقه شدند، طوری که تا آخر این دوره (آبان1366) مجموع کشتی‌های جنگی امریکا در منطقه خلیج فارس و دریای عمان به 38 کشتی جنگی و 6 مین‌روب و مجموع کشتی‌های جنگی انگلیس، فرانسه، ایتالیا، هلند و ... به 31 کشتی جنگی و 16 مین‌روب رسید[908]، وضعیتی که تا این زمان سابقه نداشت.
دو ماه مرداد و شهریور 1366 با چند مورد برخورد کشتی‌ها به مین و حملة اشتباهی یا برنامه‌ریزی شدة هواپیمای عراقی به ناو استارک امریکا سپری شد و درگیری مستقیمی بین قوای نظامی ایران و امریکا رخ نداد تا اینکه در آستانة سخنرانی رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل و برای تحت‌الشعاع قرار دادن آن، هلیکوپترهای امریکایی کشتی تدارکاتی ایران - اجر را هدف قرار دادند و چند تن از خدمه آن را شهید و بقیه را اسیر کردند[ر.ک به کتاب50 روزشمار جنگ -30/6/1366]. امریکاییها پس از چند روز کشتی ایران - اجر را غرق نمودند و ادعا کردند که این کشتی در حال مین‌گذاری در خلیج فارس بوده است. این اقدام نیروی دریایی امریکا، آغاز دوره‌ای از درگیری‌های مستقیم و غیرمستقیم نظامی امریکا و ایران است که بیش از یک ماه به طول انجامید.
پس از حمله به کشتی ایران - اجر، روز اول مهر 1366 یک هلی‌کوپتر امریکایی به تعقیب سه قایق گشتی نیروی دریایی سپاه پرداخت و حتی سه موشک به سوی قایق‌ها شلیک کرد که به آنها اصابت نکرد. روز سوم مهر مجلس سنای امریکا تصویب کرد که نیروی دریایی امریکا حق دارد هر کشتی ایرانی را که سعی کند مانع از عبور هر کشتی حامل یک شهروند امریکایی شود، غرق کند[43] و روز بعد نیروی دریایی امریکا با قرار دادن مواد منفجره در کشتی ایران - اجر آن را منفجر و به قعر خلیج فارس فرستاد.[62]
در پی اقدام امریکا در حمله به کشتی غیرنظامی ایران - اجر، کشتن و اسیر کردن خدمة کشتی و سپس انهدام آن، مسئولان جمهوری اسلامی، امریکا را تهدید به تلافی کردند و آقای هاشمی در نماز جمعه 10/7/1366 احتمال درگیری با امریکا را در خلیج فارس قوی اعلام کرد و گفت: برای ما امروز هیچ هدفی شیرین‌تر و مطلوب‌تر و اسلامی‌تر از جنگیدن در مقابل تهاجم امریکاییها نیست ... امروز همه می‌دانند که امریکا نخستین گلوله را در جنگ علیه ما شلیک کرد[171]. سخنان آقای هاشمی انعکاس وسیعی در رسانه‌ها داشت، از جمله مطبوعات انگلیس این بیانات را جنگجویانه‌ترین بیانیه ایران علیه امریکا و نشانة افزایش تشنج در منطقه و نزدیکی درگیری میان دو کشور عنوان کردند.[172]
از سوی دیگر، تعدادی از قایق‌های نیروی دریایی سپاه تحرکاتی را شروع کردند که فرماندة نیروی دریایی سپاه آن را مانور و تمرینی به منظور دفاع از جزیره خارک و حوزه‌های نفتی ایران اعلام کرد[184]، اما مقامات رسمی امریکا آن را تهدیدی علیه عربستان خواندند و منابع خبری
غرب آن را قصد حملة نیروهای ایران به منطقه رأس‌الخفجی در سواحل عربستان برشمردند و رویتر گزارش داد که تهدید به گونه‌ای بود که عربستان ناچار به اعلام آماده‌باش بالای نظامی شد[185]. کردزمن(کارشناس نظامی امریکا) در این باره نوشت: «در 3 اکتبر 1987 (11/7/1366) تعداد 48 تا 60 قایق تندروی ایران در نزدیکی جزیرة خارک مستقر شدند و سپس به طرف حوزه نفتی "خفجی" حرکت کردند. هواپیماهای امریکایی اف-3 آ این تحرک نیروهای ایران را ره‌گیری کردند و فرماندهی نیروی ضربت امریکا در خاورمیانه و مراکز مهم فرماندهی در عربستان را مطلع نمودند. عربستان بلافاصله با اعزام کشتی‌های جنگی و هواپیماهای "اف-5" و "تورنادو" به سوی نیروهای ایران، از خود واکنش نشان داد. نیروی ضربت امریکا شامل کشتی فرماندهی لاسال نیز به همان سمت حرکت کرد[186].»
روز دوازدهم و سیزدهم مهر فرماندهان سپاه ضمن بررسی مانور مذکور، به بررسی طرح‌های عملیات دریایی و دفاع از سواحل و جزایر ایران در خلیج فارس پرداختند و بر ضرورت آمادگی سریع‌تر برای مقابله با حملات احتمالی تأکید کردند[195، 196، 214]. از سوی دیگر، وزیر دفاع امریکا در سفر به مصر، از تصمیم امریکا برای اقدام به حملات غافل‌گیرانه علیه کشتی‌های ایرانی مشکوک به مین‌گذاری سخن گفت [225]. شبکة ای.بی.سی امریکا نیز در پانزدهم مهر به نقل از منابع جاسوسی امریکا اعلام کرد: 35 تا 40 قایق تندرو در جزیرة خارک دیده شدهاند که تعداد آنها تا امروز به دو برابر افزایش یافته و سبب شده که نیروهای عربستان سعودی در حالت حداکثر آماده‌باش قرار گرفته و امریکا نیزچندین ناو جنگی خود را در حوالی منطقه آماده نگه دارد.[261]
در ساعت 22 شانزدهم مهر در حالی که سه قایق گشتی سپاه پاسداران در غرب جزیرة فارسی مشغول گشت‌زنی بودند، ناگهان چند هلی‌کوپتر امریکایی به قایق‌ها نزدیک شده و شروع به تیراندازی به آنها کردند. نیروهای گشتی بلافاصله با دوشکا و مینی‌کاتیوشا به مقابله با مهاجمان پرداختند و یک موشک استینگر نیز به سمت یکی از هلیکوپترها شلیک و آن را سرنگون کردند. در پی آن با تشدید آتش هلیکوپترهای مهاجم، همة قایق‌ها آتش گرفتند و رزمندگان به داخل دریا پرتاب شدند و در حالی که شناور بودند به مدت طولانی زیر آتش تیربارهای هلیکوپترها قرار گرفتند. در این حمله 8 تن شهید و 6 تن مجروح و اسیر شدند[279]. درپی این تهاجم، وزیر خارجة ایران در نامهای به دبیرکل سازمان ملل، پس از تشریح این جنایت آشکار و اعتراض به سیاست‌های امریکا در منطقه، نوشت: «مسئولیت شروع یک جنگ تمام عیار و پیامدهای بسیار خطرناک نقض قوانین بین‌المللی در منطقه به عهدة دولت امریکا است و تنها راه جلوگیری از گسترش تشنجات، خروج سریع نیروهای کشورهای خارجی از آب‌های خلیج فارس می‌باشد.» نمایندة ایران در سازمان ملل نیز ضمن تأکید براینکه هلیکوپترهای امریکایی آغازگر این ماجرا بوده‌اند، این اقدام را یک اعلام جنگ از جانب امریکا به ایران خواند.[294]
از سوی دیگر، ریگان رئیس‌جمهوری امریکا، در نامهای به کنگرة امریکا حملة هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایران را اقدامی دفاعی خواند و نوشت که ما این واقعه را خاتمه یافته تلقی می‌کنیم[317]. نماینده امریکا در سازمان ملل نیز در نامهای به دبیرکل این سازمان، اقدام هلیکوپترهای امریکایی را دفاعی قانونی اعلام کرد و نوشت: گشت دریایی ایران به سوی هلیکوپترهای امریکایی در آب‌های بین‌المللی خلیج فارس آتش گشودند که هلیکوپترهای امریکایی به آتش آنها پاسخ دادند. وزیر دفاع امریکا نیز ادعا کرد: حضور نظامی امریکا در خلیج فارس برای جنگ نیست، ما برای کسب اطمینان از عبور و مرور محموله‌های حیاتی در آب‌های بین‌المللی حضور داریم ... در جایی که حضور نظامی ما نتواند صلح را برقرار کند، وارد عمل می‌شویم و از مردم و کشتی‌های خود محافظت می‌کنیم[296]. در حالی که تا چند روز پس از این حادثه مقامات رسمی امریکا ادعا می‌کردند که آغازکنندة حمله، قایق‌های ایرانی بوده‌اند، روز 21/7/1366 پنتاگون اقرار کرد که سه هلی‌کوپتر عملیاتی امریکا مسلح به مسلسل و راکت و تجهیزات دید در شب، در تعقیب قایق‌های ایرانی بوده‌اند و بدون هشدار به قایق‌های ایرانی، به آنها حمله کرده‌اند.[378]
در ادامة ماجرا برخی مقامات امریکایی اهداف این کشور را روشن‌تر بیان کردند. رئیس کمیتة نیروهای مسلح مجلس نمایندگان امریکا گفت: هدف استراتژیک امریکا در خلیج فارس باید متوقف کردن ایران در گسترش انقلاب اسلامی به جهان عرب باشد، حتی اگر در این راه استفاده از نیروهای نظامی لازم شود[380]. همچنین مشاور نظامی ریگان گفت: ایرانی‌ها باید تهدیدی را که با حضور ناوهای غربی در منطقه متوجه آنهاست جدی تلقی کنند. حضور ناوگان خارجی حملات عراق علیه ایران را تسهیل می‌کند و مانع حملات ایران علیه کشورهای پشتیبان غرب می‌شود. وی افزود: عامل اصلی ادامة این جنگ، صادرات نفت ایران است و عراق قصد دارد این منبع را کاهش دهد.[380]
دولت‌های انگلیس، فرانسه و ایتالیا از حملة هلیکوپترهای امریکا به قایق‌های ایران حمایت کردند و آن را اقدامی دفاعی و قانونی خواندند[298]. هر چند دولت‌های منطقه موضع خود را در این باره ابراز نکردند، اما خبرگزاری فرانسه گزارش داد: یک مقام بلندپایه عرب اقدام امریکا را ضروری دانست. مطبوعات کویت نیز این حمله را تحسین کردند. از سوی دیگر، رهبر لیبی این اقدام را محکوم کرد[299] و رادیو مسکو حملة هلیکوپترهای امریکایی را اقدامی خودسرانه که دور‌نمایی خطرناک دارد، خواند.[301]
بُعد دیگرِ درگیری هلیکوپترهای امریکایی با قایق‌های ایران، به کارگیری موشک استینگر به وسیلة نیروهای ایران بود. این موضوع چنان شوکی بر امریکاییها وارد کرد که اصل ماجرا تحت‌الشعاع آن قرار گرفت. امریکا برای جلوگیری از خطرات احتمالی، به هواپیماهای خود دستور داد پروازهای خود را در منطقه محدود کنند. در ناوگان دریایی امریکا مرخصی نیروها
لغو و حالت فوق‌العاده اعلام شد. ماجرای مک فارلین و ارسال پنهانی سلاح از امریکا به ایران که پس از یک سال رو به فراموشی می‌رفت، مجدداً در اذهان زنده شد و یک سناتور امریکایی وجود موشک استینگر در دست ایران را بزرگ‌ترین سناریوی ممکن در خلیج فارس خواند. پنتاگون و سایر دوایر دولتی امریکا در پاسخ به این سؤال که ایران چگونه به این موشک‌ها دست یافته و از این بابت چه خطراتی متوجه نیروهای امریکایی در خلیج فارس است، به تحقیقات و اقدامات گسترده‌ای دست زدند[318 و 319]. یک هفته پس از حملة هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایران، طی 24 ساعت، دو نفتکش امریکایی هدف قرار گرفت. در سحرگاه 23/7/1366، سوپر نفتکش "سانگاری" متعلق به یک شرکت امریکایی، در حالی که در ترمینال نفتی الاحمدی کویت لنگر انداخته بود، هدف یک موشک کرم ابریشم قرار گرفت و سوراخی به بزرگی 8 متر مربع در بدنة آن ایجاد و دچار حریق شد و دود انبوهی آن را فرا گرفت. این حمله تلفات جانی نداشت و آتش‌سوزی آن پس از 5 ساعت خاموش شد[414]. در پی این حادثه، کویت با ارسال پیام‌هایی به دبیرکل سازمان ملل، دبیرکل اتحادیة عرب، دبیرکل شورای همکاری و دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، حمله به نفتکش سانگاری را تجاوز جدید ایران علیه کویت عنوان کرد و از این سازمان‌ها خواست تا ایران را از ادامة حملات بازدارند.[415]
این حادثه امریکا را با وضع پیچیده‌ای روبهرو کرد. ریگان در اولین واکنش ضمن خودداری از بیان موضع صریح در مورد این حمله، گفت: ما با هر حمله‌ای که در خلیج فارس مواجه شویم، مقابله خواهیم کرد. وزیر خارجه امریکا نیز با طرح اینکه نفتکش سانگاری در آب‌های کویت و در زمانی که تحت پوشش امنیتی نیروهای امریکایی نبوده، هدف حمله قرار گرفته است، سعی کرد امکان تلافی را منتفی بداند.[416]
دومین نفتکش که "سی‌ایل سیتی" نام داشت و پرچم امریکا روی آن برافراشته بود، صبح 24/7/1366 در بندر الاحمدی کویت هدف یک موشک کرم ابریشم قرار گرفت و 18 تن از خدمة آن مجروح شدند. این نفتکش از جمله یازده نفتکش کویتی بود که مجدداً در امریکا به ثبت رسیده بود و با پرچم و اسکورت ناوگان امریکا در خلیج فارس تردد می‌کرد[426]. به دنبال این حادثه دولت امریکا با تشکیل جلساتی، حمله به دو نفتکش امریکایی در سواحل کویت را بررسی کرد. رئیس‌جمهور امریکا از پاسخ به این سؤال که آیا حملة ایران بدون تلافی خواهد ماند، طفره رفت و وزیر خارجة امریکا، این اقدام را حمله به کویت توصیف کرد و "ویکر" سناتور امریکایی گفت: وقتی موشک به کشتی کویتی حامل پرچم امریکا اصابت کرد، همانند اصابت آن موشک به پایتخت امریکا است و گام بعدی صلح یا جنگ است که کابینه باید در این مورد پاسخگو باشد. در این حال سخنگویان کاخ سفید و وزارت خارجه امریکا گفتند: این مسئله در آب‌های کویت اتفاق افتاده، امریکا حمایت از کشتی‌های کویتی در آب‌های بین‌المللی
را بر عهده گرفته و هیچ مسئولیتی در مورد حملة اخیر به عهده ندارد و کویت مسئول حفاظت از کشتی‌های خود بوده است. سخنگوی کاخ سفید ضمن نسبت دادن حمله به ایران، گفت: امریکا راه‌های پاسخگویی به تجاوز ایران به نفتکش دارای پرچم امریکا را بررسی می‌کند.[427]
روز بعد، ریگان در نطق هفتگی خود گفت: با تهدیدات علیه واحدهای نیروی دریایی و کشتی‌های تحت مراقبت آنها در خلیج فارس، در زمان مناسب برخورد خواهد شد.[452] شولتز وزیر خارجة امریکا نیز گفت: ایران با آزمودن علاقة امریکا به منافعش در خلیج فارس، خود را در معرض خطر تلافی‌جویانه نظامی امریکا قرار می‌دهد... امریکا برای دفاع از منافع خود به خلیج فارس رفته و هرگاه صلاح بداند از منافع خود دفاع خواهد کرد.[472]
سه روز پس از هدف قرار گرفتن نفتکش حامل پرچم امریکا، در روز 27/7/1366 چهار ناو جنگی امریکا با نزدیک شدن به حوزة نفتی رشادت، به کارکنانی که مشغول بازسازی تأسیسات سکوی نفتی آر-7 بودند، 10 دقیقه مهلت دادند که سکو را تخلیه کنند و در پی آن سکوی آر-7 را هدف حملات شدید قرار دادند. ناوهای امریکایی سپس به سوی سکوی آر-4 (از حوزة نفتی رشادت) حرکت کردند و به کارکنان این سکو نیز 10 دقیقه فرصت دادند که سکو را تخلیه کنند و با گذشت این مهلت، سکوی آر-4 را نیز زیر آتش شدید قرار دادند. اجرای آتش روی سکوهای حوزة نفتی رشادت تا دو ساعت ادامه یافت. به گفتة وزیر دفاع امریکا در این حمله هزار گلوله 5 اینچی (127میلی‌متری) توپخانة دریایی به طرف سکوهای ایران شلیک شد.[479]
رئیس‌جمهور امریکا دو ساعت پس از این تهاجم با صدور بیانیه‌ای سکوهای نفتی رشادت را سکوهایی نظامی اعلام کرد که برای کمک به حمله علیه کشتی‌های تجاری مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در بیانیه اضافه شده که این اقدام پس از مشورت با رهبران کنگره و کشورهای دوست انجام گرفت و دفاع مشروع بوده که به رئیس شورای امنیت سازمان ملل نیز آگهی شده است. سخنگوی کاخ سفید پس از قرائت این بیانیه گفت: امریکا علاقه‌ای به رویارویی نظامی با ایران ندارد و علاقة خود را برای پایان فوری تنش‌ها در منطقه و خاتمة جنگ ایران و عراق از طریق اجرای فوری قطعنامه 598 به اطلاع دولت ایران رسانیده است. وزیر خارجة امریکا نیز این حمله را یک پاسخ متناسب با حمله به نفتکش "سی‌ایل سیتی" دانست و ماجرا را پایان یافته اعلام کرد و گفت ما خیال تشدید جنگ در خلیج فارس را نداریم. وزیر دفاع امریکا نیز حمله به سکوهای رشادت را واکنش متناسب با حملة ایران به نفتکش با پرچم امریکا خواند و افزود که خواهان رویارویی بیشتر با ایران نیستیم.[481]
از سوی دیگر، در پی این تجاوز آشکار، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران گفت: «ریگان با این حرکت و حمله به سکوهای نفتی ایران مرتکب اشتباه بزرگی شد و یقیناً مشکلات خود را بیشتر کرد. با این گونه حرکات، دولت امریکا قلدری و چهره خصومت‌آمیز خودش را در خلیج فارس آشکارتر کرد، زیرا آنها سکوی نفتی و مناطق کاملاً غیرنظامی را مورد حمله قرار دادند و
سکوی نفتی را منهدم و منفجر کردند و به اهداف غیرنظامی که امکانات دفاعی هم نداشت آسیب رساندند. ما قطعاً تلافی خواهیم کرد و این حرکت امریکا را بدون پاسخ نخواهیم گذاشت.» نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران نیز گفت: امریکا با حمله به سکوی نفتی ایران در خلیج فارس که از نظر نظامی دارای اهمیت نیست، قدم جدیدی در جهت تشنج علیه جمهوری اسلامی برداشت با این خیال که انجام چنین حرکتی می‌تواند ملتی را مرعوب کند. خنده‌آورتر از آن، اینکه تشنج‌آفرینی تازه خود را به اجرای مقررات سازمان ملل نسبت می‌دهد ... همان‌طور که آنها پا را از مرزهای خود فراگذاشته‌اند ما نیز برای خود این حق را طبیعی می‌دانیم که در حد ظرفیت و توانمان در سراسر جهان پاسخ دهیم.
وزارت خارجه ایران نیز در بیانیه‌ای این تجاوز امریکا را گامی خطرناک که منطقه را در آستانة یک درگیری تمام عیار قرار داد، توصیف نمود و تأکید کرد که امریکا در زمان مناسب با پاسخ قاطع و مقتضی روبهرو خواهد شد. سخنگوی سپاه پاسداران نیز گفت: سیاست ضربه در برابر ضربه از اصولی است که با پایبندی به آن، در زمان و مکان مناسب دشمنانمان را متحمل ضربات جبران‌ناپذیر خواهیم کرد.[482]
ستاد کل پدافند کشور نیز طی دستورالعملی به سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران ابلاغ کرد که تا اطلاع ثانوی کلیة یگان‌های ساحلی و دریایی آمادگی مقابله با تهاجمات احتمالی دشمن را داشته باشند. همچنین مسئولان ستاد کل سپاه پاسداران و فرماندهان نیروی دریایی سپاه طی جلسه‌ای به بررسی اقدام امریکا و اهداف آن و تدابیر لازم برای افزایش اقدامات دفاعی جهت مقابله با تهدیدات امریکا پرداختند.[480]
دولت امریکا روز بعد از تهاجم، در پیامی به دولت ایران (ازطریق سفارت سوئیس در تهران)، علت اصلی حمله به پایانة نفتی رشادت را حمله به هلی‌کوپتر امریکایی و کشته شدن دو خلبان آن ذکر کرد. دولت امریکا در پیامی نیز به دولت سوریه دلیل این حمله را تعهد به حمایت از کشتی‌های تحت پرچم امریکا و عملیات تحریک‌آمیز ایران در هفته‌های اخیر، چون آتش گشودن به سوی کشتی‌های حامل پرچم امریکا و هواپیماها، پرتاب موشک، کاشتن مین در آب‌های بین‌المللی برشمرد و اقدام خود را عاقلانه و خویشتن‌دارانه اعلام کرد. امریکا در این پیام افزوده که هیچ علاقه‌ای به افزایش مقابلة نظامی با ایران ندارد[500]. نخست‌وزیر ایران پس از بازگشت از سوریه به تهران در جواب پیام امریکا گفت: امریکا از طریق سوریه پیامی به این مضمون داده که اگر ایران جوابی ندهد و اقدامی نکند ما هم حرکت‌هایمان را متوقف خواهیم کرد... ما جوابی که دادیم خیلی صریح و روشن بود، به این مضمون که ما هیچ ضربه‌ای را بی‌پاسخ نمی‌گذاریم... ما هم بعد از اینکه ضربة تلافی‌جویانه‌مان را وارد کردیم، می‌گوییم این ضربة آخر است، اما کسی که تشنج را شروع کرده باید به این کارزار پایان دهد.[501]
آقای هاشمی سیاست کاخ سفید را سیاست سردرگم تعبیر کرد به این دلیل که ادعاها با
عمل تطبیق نمی‌کند. وی گفت: هر تجاوزی را جواب می‌دهیم و در عمل هم ثابت کرده‌ایم[502]. علاوه بر این جمهوری اسلامی ایران با ارسال پیام‌های جداگانه برای دبیرکل سازمان ملل، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی و رئیس کنفرانس وزیران خارجه جنبش عدم تعهد، خواستار محکومیت امریکا و خروج نیروهای بیگانه از خلیج فارس شد.[521]
شوروی اقدام امریکا را تجاوز نظامی و ماجراجویی خواند و آن را تقبیح کرد[483]. سخنگوی وزارت خارجة چین از افزایش تشنج در خلیج فارس ابراز نگرانی کرد و گفت از اقدام نظامی امریکا علیه سکوی نفتی ایران ابراز تأسف عمیق می‌کنیم. وی با اشاره به شلیک موشک به نفتکش کویتی، توسعه اقدامات جنگی به کشورهای ثالث را محکوم کرد[522]. دولت انگلیس از اقدام امریکا حمایت کرد و وزیر خارجة بلژیک آن را تأسف‌انگیز توصیف نمود[483]. ژاپن و فرانسه تلویحاً و برخی کشورهای اروپایی به صراحت از حملة امریکا حمایت کردند[505]. قذافی اعلام کرد که دربرابر تهاجم نیروهای امریکایی که ایران را مورد تهدید قرار داده، لیبی در کنار ایران ایستاده است. وزارت خارجه الجزایر با صدور اطلاعیه‌ای از حوادث خلیج فارس ابراز تأسف کرد. فیدل‌کاسترو رهبر کوبا گفت: دولت امریکا از نظر سیاسی باید بهای گرانی برای تجاوز خود بپردازد. از کشورهای منطقه تنها کویت اظهار نظر کرد و آن را اقدام نظامی محدود در پاسخ به حملات ایران در آب‌های بین‌المللی و قلمرو آب‌های کویت به کشتی کشورهای غیرمتخاصم توصیف کرد.[484]
تنها به فاصلة یک روز از تهاجم امریکا به سکوهای نفتی ایران، صبح روز 29/7/1366، انفجار شدیدی در سواحل جنوبی کویت در منطقة "رأس‌الزوار" واقع در مرز کویت و عربستان به وقوع پیوست. این واقعه هنگامی روی داد که یک کاروان از نفتکش‌های کویتی تحت پرچم امریکا در حوالی این محل به سوی جنوب خلیج فارس در حرکت بود. منابع کشتیرانی انفجار را ناشی از شلیک موشکی از سوی ایران اعلام کردند، لیکن ایران دخالت در این انفجار را رد کرد. علی آهنی مدیرکل امور سیاسی وزارت خارجة ایران گفت: جمهوری اسلامی ایران مسئول انفجار شنیده شده در نزدیکی "مینا السعود" واقع در کویت نیست ... ایران تصمیم گرفته حملة امریکا به دو سکوی نفتی ایران را با ضربه زدن به منافع امریکا و نه منافع کشورهای دیگر تلافی کند.[520]
صبح روز 30/7/1366 نیز پایانة برون ساحلی بندر الاحمدی کویت هدف یک موشک کرم ابریشم قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. کویت این حمله را به ایران نسبت داد و وزیر دفاع کویت ادعا کرد که نیروهای کویتی مستقر در جزیرة فیلکه، موشک کرم ابریشم را هنگام پرتاب از شبه جزیرة فاو مشاهده کرده‌اند.[534]
مقامات امریکایی تلافی این حمله را از طرف امریکا منتفی اعلام کردند. ریگان گفت: آنچه ما گفته‌ایم این است که درصورتی که مورد حمله واقع شویم ما نیز از خود دفاع خواهیم کرد. وی افزود آنچه مسلم است جنگی در بین نیست و کسی نباید دچار وحشت شود. یک مقام پنتاگون
نیز گفت: با وجودی که دولت ریگان از حملة اخیر نگران است ولی قصد هیچ‌گونه اقدام تلافی‌جویانه را ندارد. سیاست ما کاملاً روشن است، برای حفاظت از کشتی‌های با پرچم امریکا آنجا هستیم. سخنگوی وزارت خارجه امریکا نیز این حمله را "تجاوز عریان" خواند و گفت: حمله به طور واضح علیه کویت صورت گرفته است. دولت کویت مختار است پاسخ دهد.[536]
رادیو بی.بی.سی در بررسی این حملة موشکی گفت: چنانچه حملة امروز ایران به قصد تلافی حملة امریکا به یک سکوی نفتی ایران صورت گرفته باشد، در این صورت سعی ایران بر این است که مانع دست زدن امریکا به اقدام تلافی‌جویانه دیگر باشد. با توجه به اینکه ایران برای اقدام متقابل آگاهانه یک هدف امریکایی را انتخاب نکرده است، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که اکنون هر دو طرف با حفظ آبرو خواهند توانست به حملات تلافی‌جویانه پایان دهند.[538]
آقای هاشمی رفسنجانی روز بعد از اصابت موشک به بندر الاحمدی کویت، در خطبه نماز جمعه گفت: اگر کویت بی‌طرفی خود را در جنگ عراق علیه ایران اعلام کند، ما راه بازگشت را برای کویت بازگذاشته‌ایم و امیدواریم که این ضربات کویت را بر سر عقل بیاورد. وی افزود: تا زمانی که امریکا وارد منطقه نشده بود کشورهای جنوب خلیج فارس و شیوخ منطقه مشکلی نداشتند. حادثه‌ای که برای کویت پیش آمد در صورت عدم حضور امریکا رخ نمی‌داد. آقای هاشمی سپس به خساراتی که حضور امریکا برای خود آنها داشته اشاره کرد: امریکا در این درگیری‌ها دو هلی‌کوپتر، دو کشتی و یک کشتی مین‌روب از دست داده و بیش از 40 تن کشته داده است و خسارات مالی فوق‌العاده‌ای دارد. همچنین اعتبار امریکا از چند جهت مخدوش شده است: با قطعنامه شورای امنیت مخالفت کرده و خشم مسلمانان را علیه خودش تحریک کرده است. آشفتگی اقتصادی که امروز بر دنیا حاکم است ریشه‌اش در نیویورک است. تعبیر کارشناسان روشن‌ضمیر دنیا این است که امریکا الان قابل ترحم است، یعنی آن‌قدر تحقیر شده است و ابهتش شکسته که قابل ترحم است. آقای هاشمی در پایان افزود: ما واقعاً جنگ نمی‌خواهیم و جمهوری اسلامی ایران نه در جنگ پیشقدم بوده و نه در زدن شهرها و یا استفاده از سلاح‌های شیمیایی و همچنین حمله به کشتی‌ها در خلیج فارس.[549]
در مجموع امریکا با حضور نظامی خود در خلیج فارس و حمایت از حملات عراق که ریشه بحران و ناامنی محسوب می‌شد، موجب تشدید بحران و پیچیده شدن اوضاع خلیج فارس شد. عراق و امریکا با بحرانی کردن منطقه کوشیدند توجه کشورهای صنعتی را به خلیج فارس معطوف ساخته و آنها را مجبور کنند تا نقش قابل توجهی به اصطلاح در حفظ جریان آزاد نفت از منطقه ایفا نمایند. مقامات ارشد امریکا با سفر به منطقه و کشورهای اروپایی، سران اروپا را متقاعد کردند که ناوهای جنگی یا کشتی‌های مین‌روب خود را به منطقه اعزام کنند. انگلستان بعد از امریکا بیش‌ترین نیرو را در منطقه داشت که علاوه بر مشارکت در مین‌یابی، با ثبت مجدد یک نفتکش کویتی در انگلستان به اسکورت آن در خلیج فارس پرداخت. از فرانسه هم
ناو هواپیمابر "کلمانسو" به همراه چند کشتی جنگی دیگر در منطقه فعال بود. کشورهای ایتالیا، هلند و بلژیک نیز در خلیج فارس تعدادی کشتی جنگی و مین‌روب داشتند. آلمان غربی که تقاضای واشنگتن برای ارسال مین‌روب به خلیج فارس را رد کرده بود، موافقت کرد با استقرار نیروی جدید در دریای مدیترانه، فرصت لازم را برای امریکا در استفادة بیشتر از نیروهای خود در خلیج فارس فراهم آورد. ژاپن نیز ضمن حمایت مالی، طرح نصب سیستم هشداردهنده در خلیج فارس را ارائه کرد و تلاش نمود با نصب آن، به کشتی‌هایی که در این منطقه تردد می‌کنند، در زمان وجود خطر هشدارهای لازم را بدهد.
جدا از متحدین اروپایی امریکا، روابط مسکو و واشنگتن نیز تحت تأثیر تحولات خلیج فارس قرار داشت. بر اساس گزارشی که یونایتدپرس منتشر کرد: «نیروی دریایی امریکا و شوروی به دنبال برخورد نفتکش بریجتون به مین (2/5/1366)، در زمینة خطرهای احتمالی در خلیج فارس و جمع‌آوری مین‌ها به طور مرتب با همدیگر همکاری اطلاعاتی می‌کنند.» همچنین امریکا اقدامات گسترده‌ای برای تقویت نیروهای خود در خلیج فارس به عمل آورد. آنها با تصویب قانونی، دامنة حمایت خود را از کشتی‌های کویتی تحت اسکورت، به کشتی‌های دیگر امریکایی گسترش دادند و اعلام کردند در صورت درخواست کمک از سوی سایر کشتی‌ها، امریکا به کمک آنها هم خواهد شتافت. امریکا برای استقرار نیروهای خود در منطقه، یک پایگاه نظامی در بحرین ایجاد کرد. تجاوزات هوایی این کشور به حریم هوایی شهرهای جنوبی ایران افزایش یافت طوری که هر هفته گزارش‌هایی از رؤیت هواپیماهای امریکایی مخابره می‌شد. نیروهای امریکایی در کنار انتشار گزارش‌هایی مبنی بر محاصره و مین‌گذاری بنادر ایران، تمرین‌هایی برای پیاده شدن در سواحل ایران انجام دادند. تعدادی دلفین آموزش‌دیده نیز برای یافتن مین، به آب‌های خلیج فارس آورده شد. حلقة اقدامات نظامی امریکا، با اعزام زیردریایی هسته‌ای به منطقه تکمیل گردید. نیویورک تایمز نوشت: «در حال حاضر دو گروه از زیردریایی‌های نیروی دریایی امریکا در دریای عمان حضور دارند و منتظر فرمان حملة ریگان برای حمله به هدف‌هایی در ایران هستند.» روزنامة ملیت چاپ ترکیه نیز خبر داد که امریکا دستگاه‌های جدیدی روی آنتن اصلی پایگاه اینجرلیک در ترکیه نصب کرده است تا با تغییر جهت 360 درجه به کنترل بحران در منطقه خلیج فارس کمک نماید.
در مجموع گسترش جنگ در خلیج فارس و خطرات ناشی از آن به حضور و همکاری نظامی گسترده شرق و غرب با سه نوع نظام و ایدئولوژی متعارض: کمونیستی در شوروی، سرمایه‌داری در غرب و سنتی پادشاهی در کشورهای منطقه، انجامید. آنها از انقلاب اسلامی و گسترش آن احساس خطر می‌کردند. حضور گستردة نظامی آنها در منطقه که هر روز بر میزان آن افزوده می‌شد، عملاً جبهة جدیدی برای جمهوری اسلامی در مرزهای آبی جنوب به وجود آورد؛ جبهه‌ای که توانایی نظامی آن را تجزیه و درآمدهای ارزی و اقتصادی کشور را به طور کامل
تهدید می‌کرد. توان نظامی و وضعیت اقتصادی و موقعیت بین‌المللی ایران به هیچ وجه قابل مقایسه با عراق نبود. در یک طرف همة قدرت‌های بزرگ جهان قرار داشت و در سوی دیگر جمهوری اسلامی ایران. چنین وضعیتی در منطقة خلیج فارس، روند تحولات جبهه و جنگ را تحت تأثیر قرار داد و در نهایت به تصمیمات جدیدی در چگونگی تداوم و پایان جنگ منجر شد.
5- تلاش‌های دفاعی ایران در خلیج فارس
در مقابل لشکرکشی گسترده امریکا و هم‌پیمانانش به خلیج فارس، جمهوری اسلامی ایران برای دفاع از قلمرو و حاکمیت ملی خود می‌کوشید با برنامه‌ریزی و تدارک تجهیزات ممکن، تا حد مقدور آمادگی لازم را در نیروهای مستقر در جنوب و شهرها و بنادر ساحلی ایران ایجاد کند. این تلاش‌ها بعد از حملة امریکا به کشتی ایران - اجر و به خصوص پس از تهاجم هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های گشتی ایران، سرعت بیشتری به خود گرفت. از جمله طرح‌های عملیاتی متعدد ارائه شد که دربارة محاسن و معایب هر طرح، چگونگی غافل‌گیری دشمن در زمان اجرا و میزان موفقیت و آثار هریک به‌طور مفصل و در جلسات متعدد بررسی شد[214]. علاوه بر این برای ایجاد وحدت فرماندهی و هماهنگی در مقابله با تهاجمات دشمن و اجرای عملیات دفاعی و بهره‌برداری مناسب از توان و تجهیزات نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش، اقداماتی انجام گرفت. همچنین ستاد کل سپاه به نیروی دریایی سپاه دستور تشکیل پایگاه‌های عملیاتی در جزایر هنگام، سریک، ابوموسی و تنب بزرگ و آماده‌باش مستمر برای اجرای عملیات، نصب رادارهای قوی در جزایر و نصب 100 بویه چراغ دریایی را در آب‌های بین‌المللی و نیز آمادگی برای پاسخ به شرارت‌های امریکا در خلیج فارس را صادر کرد[409]. علاوه بر این، تلاش‌هایی برای تقویت دفاعی نقاط مهم از جمله جزایر ابوموسی و فارسی انجام گرفت و پس از حمله ناوهای امریکایی به سکوهای نفتی رشادت، در جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا چگونگی پاسخ به این تجاوزات بررسی شد. همچنین با توجه به پیش‌بینی همکاری امریکا و عراق و کشورهای منطقه برای بازپسگیری فاو، علاوه بر تقویت این منطقه با افزودن یکی از تیپ‌های نیروی زمینی سپاه، دستور آماده‌باش 100درصد به نیروهای مستقر در منطقه فاو و همچنین آمادگی برای مقابله با حملات گستردة هوایی، شیمیایی، هلی‌برن و حملات زمینی امریکا و عراق داده شد.[498 و518]
علاوه‌براین، با توجه به پیش‌بینی حملات احتمالی امریکا در خلیج فارس، در استان بوشهر وضعیت اضطراری و فوق‌العاده اعلام گردید و به مراکز درمانی و سایر مراکز امدادی و تدارکاتی آمادگی لازم داده شد[519]. همچنین در جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا در روز 2/8/1366، با حضور فرماندهان نیروی دریایی سپاه و ارتش ضمن بررسی چگونگی پدافند جزایر قشم، لارک و هنگام، و برآورد نیرو و امکانات و تجهیزات و تسلیحات مورد نیاز و چگونگی تأمین آن و اقدامات
مهندسی ضروری، مقرر شد سه مرکز فرماندهی در جزایر لاوان، سیری و کیش ایجاد شود[564]. در جلسة روز 3/8/1366 ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا نیز بر اولویت حفاظت از سواحل جاسک تا بندرعباس تأکید شد و مقرر گردید که سپاه سه گردان نیرو، تفنگدار، خدمه و سلاح، دو گردان توپخانه و 30 دستگاه تانک برای حفاظت سواحل جاسک تا بندرعباس مستقر نماید. همچنین با تأکید بر اهمیت منطقه چابهار، گزارش داده شد که هواپیماهای امریکایی برای گشت‌زنی در خاک ایران، از بندر گوادر و کراچی پاکستان استفاده می‌کنند. در این جلسه معاون عملیات فرمانده کل سپاه نیز خواستار توجه مسئولان به این مهم شد که فشارهای جنگ دریایی به نیرو و امکانات، اثر منفی بر جنگ زمینی گذاشته است. همچنین در جلسه مشترک فرماندهان نیروی دریایی و نیروی هوایی سپاه، چگونگی بهره‌گیری از امکانات و تجهیزات نیروی هوایی سپاه برای پشتیبانی عملیات‌های دریایی بررسی گردید.[585]
پس از بررسی‌هایی که به عمل آمد، گردان‌هایی که برای پدافند سواحل و جزایری از منطقه خلیج فارس که دفاع آن به سپاه پاسداران واگذار شده بود، و سازمان هر گردان مشخص گردید. علاوه بر این با تلاش رزمندگان نیروی دریایی سپاه، نقاط و اهداف مناسب دشمن برای حملة موشکی شناسایی شد تا برای تصویب به مسئولان ارائه گردد.[626]
تا اواخر آبان 1366 تلاش‌ها در جهت ایجاد فرماندهی واحد و هماهنگی نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش در خلیج فارس، تقویت پدافند جزایر و سواحل جمهوری اسلامی در این منطقه، طرحریزی عملیات‌های پدافندی و تلافی‌جویانه، هشیاری برای کاهش ضربه‌پذیری قوای خودی و غافل‌گیر کردن دشمن و... ادامه یافت. همچنین طرح تشکیلات و سازمان گردان‌های رزمی دریایی و نواحی پشتیبانی‌کنندة این گردان‌ها به تصویب رسید و طی حکمی از طرف فرمانده کل سپاه، نیروی دریایی سپاه عهده‌دار تأمین و پدافند جزایر قشم، هرمز، لارک، هنگام و سواحل شرقی تنگه هرمز در حد فاصل رأس‌الکوه تا کوهستک شد. [825، 771، 724، 713، 701]
6- جنگ نفتکش‌ها
لشکرکشی امریکا و هم‌پیمانانش که با ادعای ایجاد امنیت در خلیج فارس انجام گرفت، در واقع اقدامی برای فراهم کردن زمینه گسترش حملات هواپیماهای عراقی به نفتکش‌های حامل نفت ایران و تأسیسات نفتی ایران در این منطقه بود. از جمله اهداف واقعی این لشکرکشی سلب کردن امکان عملیات تلافی‌جویانه رزمندگان جمهوری اسلامی علیه نفتکش‌های کشورهای حامی عراق در منطقه بود، چرا که در پی واگذاری تجهیزات مدرن نظامی، ازجمله جنگنده‌های پیشرفته، هواپیماهای سوخت‌رسان، موشک اگزوسه و اجازه فرودآمدن هواپیماهای جنگندة عراقی در عربستان و کویت، حملات هواپیماهای عراقی علیه تأسیسات نفتی و نفتکش‌ها و دیگر شناورهای حامل کالای ایران افزایش زیادی
یافته‌بود و رژیم عراق به انحاء مختلف در این زمینه تشویق و ترغیب می‌گردید، لذا پیش‌بینی می‌شد که ممکن است درجریان انتقال مداوم نفت منطقه به سوی غرب وقفه‌ای ایجاد شود.
هر چند هدف ایجاد امنیت، ادعایی بیش نبود و با حضور ناوگان امریکا و غرب، بحران و تشنج در منطقه گسترده‌تر شد، امّا امریکا و غرب به بخشی از اهداف خود یعنی تشدید فشار بر ایران دست‌یافتند، لیکن نتوانستند جمهوری اسلامی را تسلیم کنند و خود ناچار به توقف شدند.
به هرصورت، در این دوره منابع مختلف غربی، آمارهای متعددی حاکی از افزایش حمله به کشتی‌ها ارائه کردند. بیمه لویدز لندن در گزارش روز 10/7/1366 خود اعلام کرد که از آغاز جنگ عراق علیه ایران تاکنون374 کشتی در خلیج فارس هدف قرار گرفته که106 فروند آن در سال جاری میلادی بوده است.[176]
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ نیز روز 2/8/1366 اعلام کرد در7 سال گذشته 397 کشتی تجاری و نفتکش در خلیج فارس هدف قرار گرفت که 76 مورد آن بعد از حضور نظامی امریکا در خلیج فارس، یعنی در 5 ماه گذشته انجام گرفته است[574]. خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد از 30/4/1366 تاکنون 49 حمله علیه کشتی‌ها انجام شده که نسبت به قبل از آغاز اسکورت‌ها 30 درصد افزایش نشان می‌دهد. [574]
در دورة زمانی این کتاب (اول مهر تا 27 آبان 1366) هواپیماهای عراقی شانزده نفتکش حامل نفت ایران، دو کشتی صیادی، یک کشتی غله‌بر، یک کشتی تدارکاتی، یک یدک‌کش و یک کشتی نظامی را هدف قرار دادند. در حمله روز سیزدهم مهر هواپیماهای عراقی برای نخستین‌بار با پرواز 1600 کیلومتری و سوختگیری مجدد در آسمان، خود را به سواحل شمالی تنگه هرمز رساندند و چهار نفتکش استیجاری ایران را هدف قرار دادند و تأسیسات نفتی جزایر لاوان و فارسی را بمباران کردند. رسانههای غربی با تعجب از این پرواز طولانی که در جریان آن دو هواپیمای مهاجم هدف قرارگرفت و سقوط کرد، این اقدام را حاکی از خشم بغداد در شکست عملیات متوقف کردن صادرات نفت ایران دانستند [215]. در ضمن کارشناسان حملات عراق به نفتکش‌ها را نسبت به نتایج آن بسیار پرهزینه ارزیابی کردند و مثال آوردند که عراق طی چند روز با استفاده از شش موشک اگزوسه، که هریک 3/1 میلیون دلار قیمت دارد، به سه کشتی آسیب رسانده است در حالی که تعمیر کشتی‌ها معمولاً هزینه خیلی کمتری دارد و پس از تعمیر چند هفته‌ای، دوباره وارد عمل می‌شوند.[391]
از سوی دیگر، طی همین مدت یک کشتی تجاری و پانزده نفتکش (غیر از دو نفتکش امریکایی که در بندر الاحمدی کویت هدف موشک‌های کرم ابریشم قرار گرفتند) که غالباً حامل نفت عربستان و یا عازم عربستان بودند، هدف قرار گرفتند. این حملات که بیشتر با استفاده از قایق‌های تندرو انجام می‌شد و خسارت نسبتاً کمتری داشت، به ایران نسبت داده
می‌شد و گفته می‌شد که به تلافی حملات عراق به نفتکش‌های حامل نفت ایران انجام می‌شود. ازجملة این حوادث هدف قرارگرفتن یک نفتکش ژاپنی به وسیله قایق‌های توپدار در روز 8/7/1366 بود که در پی آن سفیر ژاپن در ایران طی ملاقاتی با مدیرکل سیاسی وزارت امورخارجه از حمله به دو کشتی ژاپنی اظهار شگفتی کرد و ضمن ابراز نگرانی از تأثیر نامطلوبی که این گونه حوادث ممکن است بر روابط دوستانة دو کشور بگذارد، از دولت ایران درخواست کرد که درتأمین امنیت 9 کشتی ژاپنی که در خلیج فارس منتظر عبور از تنگه هرمز هستند، همکاری کند. به دنبال این درخواست، ستاد فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا از سپاه و ارتش خواست از حمله به این 9 کشتی ژاپنی خودداری کنند.[207]
7- حملات هوایی - جنگ شهرها
در مهر و آبان1366 حملات هوایی عراق به‌طور مداوم و گاهی با وقفه‌ای یک روزه ادامه داشت، به‌گونه‌ای که نزدیک به دوسوم روزهای این دوره، هر روز یک یا چند واحد از تأسیسات زیربنایی، اقتصادی، نفتی و مراکز صنعتی - کارگری یا مسکونی کشور بمباران شد. این بمباران‌ها افزون بر حملاتی است که در خلیج فارس به نفتکش‌های حامل نفت ایران می‌شد و در عنوان قبل ذکر گردید. پشتیبانی قدرت‌های صنعتی با پیشرفته‌ترین تجهیزات هوایی از عراق، سکوت مجامع بین‌المللی و موضع ابرقدرتها به ویژه امریکا و دیگر حامیان رژیم عراق، از جمله مشوق‌های عراق در تداوم این تجاوزات بود.
حملات هوایی گسترده عراق و تشدید آن با هدف انهدام زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی کشور و همچنین انهدام تأسیسات نفتی در جهت تشدید فشار به جمهوری اسلامی برای تسلیم شدن در برابر خواسته‌های ابرقدرتها، از جمله توقف جنگ بدون داشتن طرف پیروز و بدون تنبیه شدن متجاوز، صورت می‌گرفت. خبرگزاری خلیج هدف‌های این حملات را چنین بیان کرد: دیپلمات‌های مقیم بغداد حملات هوایی چند روز اخیر عراق را آغاز طرح عملیاتی نیروی هوایی عراق و مرحله انهدام کلی تأسیسات حیاتی ایران پیش‌بینی کردند و معتقدند اوضاع نظامی ناشی از توسعه عملیات هوایی عراق در داخل ایران و در آب‌های خلیج به منظور تشدید حلقه محاصره اقتصادی و وارد کردن شدیدترین تلفات در مرکز حیاتی ایران، این کشور را به پذیرش آتش‌بس وادار خواهد کرد[58]. خبرگزاری رویتر نیز نقش امریکا را در این جریان چنین توضیح می‌دهد: تشدید حملات هوایی عراق علیه خطوط کشتیرانی ایران در خلیج فارس و همچنین تأسیسات نفتی و اقتصادی در عمق خاک این کشور به وضوح با دیدار واینبرگر وزیر دفاع امریکا از منطقه ارتباط دارد، زیرا واینبرگر نیز همگام با عراق سرسختانه خواهان تلاش برای وادار کردن ایران به قبول آتش‌بس است. [58]
حامیان منطقه‌ای رژیم عراق ازجمله حاکمان کویت و عربستان که از ابراز آرزوهای خود
به‌طور صریح وحشت دارند، تمنیات خود را از زبان رسانه‌ها بیان می‌کنند. روزنامه کویتی القبس ضمن تهدید ایران، جنایات رژیم عراق را چنین توجیه می‌کند: بغداد قادر است با به کار بردن قدرت هوایی خود به طور گسترده، کار جنگ را یکسره کند. در جریان بمباران گسترده شهرهای ایران مهم نیست عده‌ای از غیرنظامیان از بین بروند، بلکه مهم این است که جنگ خاتمه یابد و از خون‌ریزی بیشتر جلوگیری شود.[497]
از سوی دیگر، منابع نظامی غربی اعلام کردند که تاکنون 25 تا 40 فروند جت سوخوی 25 از خرید 100 فروندی این نوع هواپیما از شوروی وارد عراق شده است [190]. همچنین قرار است به زودی 10 هواپیمای میراژ 2000 به همراه کارشناسانی از فرانسه وارد عراق شوند [420]. خبرگزاری ژاپنی کیودو نیز به نقل از منابع غربی گزارش داد که عراق موشک‌های زمین به زمین اس.اس.12 از شوروی دریافت کرده که 800 کیلومتر بُرد دارد و می‌تواند تهران را هدف قرار دهد.[803]
در این دوره بیش‌ترین حملات هوایی و بمباران‌ها متوجه پالایشگاه‌ها، تأسیسات مهم نفتی، خطوط لوله نفت، تلمبه‌خانه‌های نفت و میدان‌های نفتی بود. از جمله پالایشگاه‌های اصفهان، بیدبلند، شیراز، گچساران، باختران و مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی هدف قرار گرفت. همچنین نیروگاه‌های اصفهان، تبریز و نکا و تأسیسات سد دز و سد شهید عباسپور بمباران شد. چندین کارخانة صنعتی و ایستگاه‌های مخابراتی و فرستنده‌های رادیو و تلویزیون از دیگر اهداف هواپیماهای عراقی در این دوره بود. علاوه بر اینها تعدادی از نقاط مسکونی و تأسیسات عمومی در نقاط مختلف کشور از جمله در اهواز، باختران، ایلام، سردشت، لرستان و کامیاران هدف قرار گرفت. دو حمله موشکی به ایلام نیز موجب انهدام دو مدرسه، چند واحد مسکونی و ساختمان عمومی شد. از دیگر جنایات رژیم عراق در این دوره، بمباران نیروگاه اتمی بوشهر در روز 26/8/1366 در دو نوبت پیش از ظهر و بعد از ظهر بود. این رژیم به رغم اطمینانی که پنج ماه قبل از این تهاجم به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی داده بود، به این تأسیسات حمله کرد و در اطلاعیه‌های خود آن را حمله به مجتمع بسیار مهم فرآورده‌های شیمیایی قلمداد کرد[901 و 902]. در حملات هوایی، موشکی و گلوله‌باران مناطق غیرنظامی در این دوره بسیاری از مردم شهید یا مجروح شدند. ستاد تبلیغات جنگ در گزارشی اعلام کرد که از ابتدای شهریور 1366 تا 23/7/1367 بر اثر حملات ارتش عراق به مناطق غیرنظامی ایران، 133 غیرنظامی شهید و 1304 تن مجروح شدند.[412]
8 - اقدامات بازدارنده (حملات تلافی‌جویانه) ایران
در مقابله با شرارت‌های دشمن در حمله به نقاط غیرنظامی، جمهوری اسلامی ایران با وجود عدم تمایل به کشاندن صحنة نبرد به خارج از جبهه‌های رویارویی نظامی، تکرار و
تشدید حملات ارتش عراق به مناطق غیرنظامی، ایران را از مدت‌ها پیش ناچار کرد تا برای جلوگیری یا کاهش خسارات این گونه حملات به غیرنظامیان و نقاط مسکونی و صنعتی، دست به اقدامات بازدارنده در محدوده زمانی و مکان‌هایی که از قبل اعلام می‌شد، بزند. حتی ایران در این دوره همچون قبل، پیشنهاد کرد که طرفین موافقت نمایند که از حمله به مناطق مسکونی، صنعتی، کارگری و خطوط کشتیرانی خودداری کنند، لیکن عراق این پیشنهاد را رد کرد [217]. اقدامات بازدارندة ایران بیشتر با اجرای آتش توپخانه روی تأسیسات نظامی و صنعتی شهرهای مرزی عراق که بُرد توپخانه به آنها می‌رسید، صورت می‌گرفت و به ندرت هواپیماهای نظامی نیز به کار گرفته می‌شدند. در هنگام تشدید و گسترش حملات دشمن، با وجود محدودیت، یگان موشکی سپاه پاسداران دستور حمله به مراکز مهم نظامی و حکومتی عراق را دریافت می‌کرد.
در این دوره نیز حملات بازدارنده با هشدار و اخطار قبلی که حداقل 5 بار با اعلام ستاد تبلیغات جنگ و ذکر اینکه تا قطع شرارت‌های دشمن کلیه تأسیسات نظامی، اقتصادی و صنعتی کلیه شهرهای عراق، به جز 4 شهر امن، هدف قرار می‌گیرد، اجرا شد. اکثر این اقدامات با اجرای آتش توپخانه روی مراکز نظامی، صنعتی و اقتصادی، جاده‌های اصلی و راه‌آهن بصره، ام‌القصر، زبیر، العماره، استان اربیل، مندلی، نفت‌خانه، الحارثه و ... انجام می‌شد. در این دوره همچنین چند موشک به سوی مراکز نظامی بغداد شلیک شد و هواپیماهای جمهوری اسلامی چند مرکز اقتصادی و نظامی عراق را بمباران کردند بدین شرح:
4/7/1366: بمباران تأسیسات راداری شهر رواندوز، 9/7/1366: بمباران تأسیسات نظامی و اقتصادی اطراف شهر جلولا، 13/7/1366: شلیک موشک به سوی مرکز آموزش نیروهای گارد در بغداد، 14/7/1366: شلیک موشک به سوی مرکز آموزش نیروهای گارد در بغداد، 19/7/1366: شلیک موشک به سوی پادگان الرشید در بغداد، 19/7/1366: بمباران تأسیسات اقتصادی و نظامی استان اربیل، 21/7/1366: شلیک موشک به سوی وزارت دفاع عراق در بغداد، 8/8/1366: شلیک موشک به سوی ساختمان ستاد نیروی هوایی عراق در بغداد، 10/8/1366: بمباران تأسیسات نفتی موصل، 14/8/1366: بمباران مراکز تجمع قوای عراقی در شرهانی و زبیدات، 17/8/1366: شلیک دو موشک به سوی مراکز مخابرات و رادیو تلویزیون عراق در بغداد، 17/8/1366: بمباران پادگان نظامی اربیل و مراکز تجمع نیرو در مناطق عملیاتی، 21/8/1366: بمباران پادگان ارتش عراق در اربیل.
به طور معمول بعد از هر حملة موشکی یا اجرای آتش توپخانه، رژیم عراق ادعا می‌کرد که موشک یا گلوله‌های توپ به نقاط مسکونی اصابت کرده است و تهدید می‌کرد که در صورت تکرار به تهران حملة موشکی خواهد شد و شهرهایی از ایران با بمباران محو خواهد شد.[217، 232، 370]
9- تلاش برای پشتیبانی فراگیر از جنگ
جمهوری اسلامی ایران برای تدارک قوای خود در جنگ با عراق و امریکا صرفاً بر توان و پشتیبانی داخلی متکی بود. 90 درصد از درآمدهای کشور از فروش نفتی بود که به وسیلة کشتی‌های نفتکش از خلیج فارس صادر می‌شد. سواحل گستردة ایران در جنوب این امکان را فراهم کرده بود که به رغم حملات هوایی بی‌وقفة عراق به نفتکش‌ها و تأسیسات نفتی، صدور نفت ادامه یابد. گسترش دامنة حملات هوایی عراق به تنگة هرمز با وجود اینکه هزینة صدور نفت را برای ایران افزایش داده و حجم آن را محدود کرده بود، ولی به قطع آن منجر نشده بود. البته با ادامة این وضعیت، از درآمد نفت که در سال گذشته به کمتر از 6 میلیارد دلار کاهش یافته بود، بیش از پیش کاسته می‌شد. هر چند صدور نفت ادامه داشت لیکن با گسیل قوای نظامی امریکا و متحدانش به خلیج فارس و شروع درگیری نظامی امریکا با نیروهای جمهوری اسلامی در این منطقه، احتمال مین‌گذاری و محاصره بنادر و جزایر ایران در خلیج فارس و دریای عمان و قطع صدور نفت چیزی نبود که از ذهن مسئولان جمهوری اسلامی به دور باشد.
از سوی دیگر، آثار کاهش درآمد دولت و تحریم بسیاری از تجهیزات نظامی و غیرنظامیِ وارداتی و مشکلات روزافزون خرید آن، روز به روز در یگان‌های عملیاتی نمود بیشتری می‌یافت. در برخی یگان‌ها به نیروها دو سه روز نان خالی یا نان و مربا داده می‌شد و در برخی نیز در شبانه‌روز یک وعده غذا داده می‌شد و صبحانه و شام از برنامة غذایی حذف شده بود و تأمین پوشاک گرم برای رزمندگان میسر نبود[136، 179]. کمبودها موجب شد طی بخشنامه‌ای سهم آرد و برنج و گوشت یگان‌های آفندی سپاه به 75 درصد و یگان‌های مستقر در پشت جبهه به 50 درصد کاهش داده شود [239]. با توجه به خالی شدن انبارها، تجهیزات و جنگ‌افزارهای ناچیز وارداتی به سرعت از بنادر برای مصرف به جبهه‌های جنگ ارسال می‌شد[108]. با این حال یگان‌ها برای تأمین حداقل تجهیزاتِ اجرای مأموریت‌های خود دچار مشکل بودند. صنایع نظامی داخلی و کارگاه‌ها نیز برای اجرای طرح‌ها و تولید تجهیزات مورد نیاز جنگ با مشکلات مالی و کمبود قطعات مواجه بودند.[807]
کاهش استقبال از اعزام نیرو به جبهه نیز از معضلات این دوره بود که علل مختلفی داشت: 1- جمهوری اسلامی تاکنون هر قطعنامه‌ای که شورای امنیت سازمان ملل دربارة جنگ صادر می‌کرد، چون در آن توجهی به حقوق ایران نشده بود، بلافاصله رد می‌کرد، اما پس از صدور قطعنامة 598 ایران آن را رد نکرد و همین جوّی ایجاد کرد مبنی بر اینکه صلح نزدیک است و این وضعیت تأثیر منفی بر اعزام نیرو گذاشت. 2- کاهش پشتیبانی از جبهه‌ها که دلیل اصلی آن کاهش درآمد دولت بود و تأمین حداقل خوراک و پوشاک و تجهیزات انفرادی رزمندگان را
با مشکل مواجه کرده بود، این دیدگاه را که به دلیل نزدیک بودن آتش‌بس، از اقدامات پشتیبانی کاسته شده، تقویت می‌کرد. 3- به دلیل داوطلبانه بودن حضور در جبهه‌ها و نبودن هیچ اجباری در این امر، و حتی عدم تمایل مشمولان خدمت سربازی به انجام وظیفه و آمار فراوان غایبان خدمت وظیفه و عدم برخورد قاطع با آنان، به تدریج این حالت ایجاد شده بود که لابد در کشور تقسیم کار شده است، عده‌ای دنبال زندگی، تحصیل، درآمد و ... و عده‌ای نیز کارشان حضور در جبهه‌ها، جنگیدن و شهید شدن است. چنین وضعیتی به کاهش حضور نیرو در جبهه‌ها منجر شده بود. 4- دلایل مذکور و علل دیگر از جدیتی که قبلاً در این امر وجود داشت، کاسته بود. در این باره گفته شد: مردم از مسئولین جدّیت می‌خواهند. مردم مشکلی در انگیزه برای جنگ ندارند، فقط باید در کشور و مسئولین جدّیت ببینند تا بیایند، یعنی ببینند که می‌ارزد که بچه‌هایشان و وقتشان را بگذارند. اگر بفهمند جدی است می‌آیند. [621]
در چنین وضعیتی مسئولان کشور در صدد چاره‌جویی برآمدند:
فرماندة کل سپاه در جلسة 5/8/1366 با فرماندهان و مسئولان ردة اول سپاه ضمن اشاره به پیام امام دربارة اینکه جهاد در رأس همة احکام و در رأس همة واجبات و در رأس همة امور اجتماعی و کشوری و حکومتی است، گفت : همة دنیا بسیج شده که از هویتش در مقابل ما دفاع کند، ما هم در مقابل همة دنیا داریم از هویتمان دفاع می‌کنیم. ما می‌خواهیم بر 200 سال سرمایه‌گذاری صنعتی و علمی دنیا غلبه کنیم. ما در چنین میدان و هدف و انتخاب بزرگی قرار گرفته‌ایم و باید متناسب با آن هم مایه بگذاریم. [619]
از سوی دیگر، شورای عالی پشتیبانی جنگ، پس از اینکه امام خمینی طرح اعلام جهاد عمومی را رد کرد، راه‌های دیگر جذب نیروی انسانی مورد نیاز جبهه‌ها را بررسی کرد. این شورا در جلسة 12/8/1366 دربارة اعلام هفتة آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا، پیام شورا به مردم و چگونگی تأمین بخشی از نیروی مورد نیاز از میان دانشجویان و کارمندان دولت، موادی را تصویب کرد. روز بعد آقای هاشمی در پایان راهپیمایی سراسری 13 آبان، خطاب به انبوه جمعیت گفت: «از فردا هفتة آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا در خلیج فارس آغاز خواهد شد. در این راستا مجلس، دولت، رسانههای خبری، نیروهای مسلح، نهادها و همة امکانات ما باید در این هفته بسیج شوند برای اینکه امریکا بداند اشتباه بزرگی مرتکب شده و جای قدرت‌نمایی در کنار این ملت انقلابی نیست و ملت ما تحمل این عربده‌ها را نخواهد کرد.»[739] نخست‌وزیر نیز گفت: « اعلام این هفته نباید یک حرکت سیاسی یا تبلیغاتی تلقی شود. ما اینک در شرایط حساسی قرار داریم و بسیج تمام نیروها جهت مقابله با شیطان بزرگ یک ضرورت جدی است.»[751]
در روز 16/8/1366 سپاه پاسداران طرحی سه مرحله‌ای را برای تجهیز مردم جهت مقابله با امریکا و تأمین نیازهای جبهه‌ها به شورای عالی پشتیبانی جنگ ارائه داد. این شورا در همین
روز با حضور سران سه قوه، نخست‌وزیر و رئیس ستاد مشترک ارتش تشکیل شد که در آن بر لزوم برخورد جدی با مشمولان فراری تأکید شد و همچنین چگونگی جذب نیرو ، تبلیغات آن و تأمین ارز مورد نیاز سپاه بررسی گردید. همچنین اقشار مختلف مردم آمادگی خود را برای اعزام به جبهه اعلام کردند.[775]
در ادامة تلاش برای تأمین نیرو و پشتیبانی جبهه‌ها، سمینار فوق‌العادة "لبیک یا امام" در روز 18/8/1366 با شرکت مقامات بلندپایة کشوری و لشکری برای بررسی وضعیت جبهه‌ها، خلیج فارس و چگونگی تأمین نیرو و امکانات تشکیل شد. آقای هاشمی در افتتاحیة سمینار ضمن تأکید بر ضرورت به کارگیری قدرت نظامی، راه سیاسی را برای جلوگیری نق‌زن‌ها و آسایش‌طلب‌ها و رعایت عرف بین‌الملل لازم دانست و گفت: «فقط قدرت نظامی ما می‌تواند پیروزی سیاسی را دیکته کند و دشمن نیز تنها برای پیشگیری از یک فاجعة نظامی ممکن است به پیروزی سیاسی ما تن دهد.» وی عامل اصلی رکود جبهه‌ها را کمبود نیرو اعلام و برای تأمین نیروی انسانی، تشویق فوق‌العاده را مطرح کرد. وی افزود: ما هم اکنون 15 ماه عملیات مستمر را پیش‌بینی کرده‌ایم و فرماندهی جنگ 1500 گردان را در عرض این مدت می‌تواند به کار گیرد و بودجة این کار نیز پنجاه میلیارد تومان پیش‌بینی شده است.[806]
در پایان هفتة آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا، شورای عالی پشتیبانی جنگ در نامهای به امام خمینی خواستار صدور فرمان ایشان برای تدارک بیش از پیش جبهه‌ها شد. امام خمینی در پاسخ نوشتند:« بسمه‌تعالی - شورای عالی پشتیبانی جنگ اعزّهم الله تعالی. واضح است و کراراً گفته شده است که این جنگ تحمیلی در رأس امور واقع است و لازم است به همت همة اقشار کشور هرچه سریع‌تر با عنایت حق‌تعالی پیروزی به دست آید. بنابراین آنچه که شورای عالی پشتیبانی جنگ و متخصصان امور جنگی تشخیص داده‌اند باید عمل شود و کوتاهی نگردد...» [835] در پی این فرمان، شورای عالی پشتیبانی جنگ در پیامی به ملت ایران برای پشتیبانی جنگ دستورالعملی 10 ماده‌ای که در آن کلیات وظایفی که بر عهدة قشرهای مختلف مردم و همة دستگاه‌ها بود ذکر و مشخص کرد که هر کس در حدّ توان، به صورت حضور مستقیم در جبهه یا پشت جبهه و ناتوانان جسمی با مال، هنرمندان و گویندگان با هنر و بیان خود و دستگاه‌های دولتی با اولویت دادن به استفادة امکانات در جبهه و روحانیون با حضور خود و دستگاه‌های قضایی با ممانعت از تعدی به حقوق رزمندگان، به ایفای وظیفه بپردازند.[849]
به دنبال انتشار پیام مزبور، ستاد کل سپاه در اطلاعیه‌ای آمادگی خود را برای جذب، آموزش، سازماندهی و به کارگیری نیروهای داوطلب و چگونگی ثبت‌نام و اعزام داوطلبان اعلام کرد. رئیس ستاد مشترک ارتش و فرماندهان نیروهای سه‌گانة ارتش نیز در دیدار با رئیس‌جمهور ضمن اعلام آمادگی، برنامه‌های پیشنهادی خود را برای رویارویی با عراق و امریکا
ارائه کردند[860]. صبح روز 24/8/1366 نیز جلسة مشترک هیئت وزیران، شورای عالی دفاع و شورای عالی پشتیبانی جنگ با حضور فرماندهان سپاه و ارتش به ریاست رئیس‌جمهور تشکیل شد که ضمن بررسی موقعیت حساس کشور دربارة سازماندهی نیروهای مردمی، تأمین امکانات برای عملیات‌های پیدرپی، اعزام سراسری نیرو، تقویت آمادگی نظامی در خلیج فارس و پشتیبانی از مبارزات مردم عراق تصمیم‌گیری شد. همچنین آقای هاشمی در دیدار با فرماندهان لشکر10 سیدالشهدا و مسئولان ستاد پشتیبانی جنگ استان تهران گفت: «تصمیم گرفتیم نیروها و امکانات کشور را به گونه‌ای در خدمت جنگ درآوریم که بتوانیم برای مدت معینی تداوم عملیات داشته باشیم. برنامه‌هایتان را به گونه‌ای تنظیم کنید که جبهه از دور نیفتد و دشمن مهلت تجدید نفس پیدا نکند. در یک نقطة معینی خودمان را گرفتار نکنیم، امکانات باید به گونه‌ای تقسیم بشود که در سراسر جبهه هر جا که لازم باشد، ضربة مؤثر را وارد کنیم.» بیش از 200 نمایندة مجلس نیز در نامهای به امام پشتیبانی خود را از درخواست شورای عالی پشتیبانی جنگ اعلام کردند.
رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ (آیت‌الله خامنه‌ای) نحوة مشارکت مردم در جبهه‌ها و چگونگی مشارکت عمومی در جهاد مالی را تشریح کرد: شورای عالی پشتیبانی با در نظر گرفتن حقوق کم و ناچیز یک رزمنده، خوراک و پوشاک و برخی تجهیزات انفرادی، مخارج یک رزمنده را برای مدت 3 ماه 20 هزار تومان برآورد کرده است... جهاد مالی جای جهاد جانی را نخواهد گرفت. جهاد مالی را برای افرادی که عذرها و مشکلات بزرگ دارند گذاشته‌ایم تا بدین طریق خلأ جهاد با نفس را پرکنند[893]. امام خمینی با پرداخت مخارج 50 رزمنده در جهاد مالی اعلان شده مشارکت و آن را وارد مرحلة عملی کرد[894]. رادیو بی.بی.سی در بازتاب این اقدامات گفت: ایران در روزهای اخیر پا را از حد معمول فراتر گذاشته و قصد خود را برای سازمان دادن یک حملة بزرگ، علناً از رادیو تلویزیون اعلام کرده است.[893]
10- تلاش‌های دیپلماتیک، شکست خط تحریم، فعال شدن دبیرکل
موضع زیرکانه جمهوری اسلامی ایران در قبال قطعنامه 598 و ایفای دیپلماسی فعال در عرصة بین‌المللی، تلاش عراق در نشان دادن چهره‌ای جنگ‌طلبانه از جمهوری اسلامی ایران و کوشش امریکا برای متقاعد کردن دیگر اعضای شورای امنیت سازمان ملل برای تصویب قطعنامه تحریم تسلیحاتی علیه ایران را ناکام گذاشت و اعلام آمادگی مشروط ایران برای همکاری با شورای امنیت، زمینه‌سازی امریکا را برای اعمال مجازات‌های بین‌المللی علیه ایران در هم ریخت. وزیران خارجه دو ابرقدرت پس از مذاکرات طولانی، تعویق اِعمال تحریم علیه ایران را اعلام کردند[30 و 31]. به این ترتیب مرحلة جدیدی در تلاش‌های دیپلماتیک ایران و دبیرکل سازمان ملل دربارة جنگ ایران و عراق آغاز شد. رئیس‌جمهوری اسلامی ایران تنبیه متجاوز را
شرط اساسی ایران و شناسایی متجاوز را مقدمة آن اعلام کرد[45]. وزیر امورخارجة جمهوری اسلامی نیز در حاشیة اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در دیدار با وزیران خارجة کشورهای دیگر ضمن تأکید بر ضرورت تنبیه متجاوز، آن را گامی در جهت رسیدن به یک راه حل عادلانه توصیف نمود و اظهار کرد: «اگر قطعنامه مؤید این امر باشد، با آن می‌توانیم همکاری کنیم ولی اگر زمینهای برای فشار باشد، قطعاً آن را رد می‌کنیم. ما آمادگی همکاری با دبیرکل را داریم تا تلاش‌ها برای رسیدن به یک راه حل عادلانه ادامه یابد.»[46] شورای امنیت در روز 3/7/1366 طی جلسه‌ای اختصاصی دیدگاه‌های ایران دربارة چگونگی پایان جنگ ایران و عراق و شرایط ایران برای پذیرش آتش‌بس غیر رسمی را که به دبیرکل ارائه شده بود بررسی کرد و در پایان جلسة مشترک خود با دبیرکل ضمن تأکید بر عزم خود مبنی بر ادامة تلاش جهت اجرای کامل و سریع قطعنامة 598، اعلام مجازات علیه ایران را به یک تاریخ نامشخص موکل کرد.[47و48]
در پی آغاز ریاست ایتالیا بر شورای امنیت سازمان ملل در تاریخ 9/7/1366، دستورالعمل کار مذاکرات مجدد دبیرکل سازمان ملل با ایران و عراق تهیه شد و تعیین زمان مذاکرات دربارة قطعنامة تحریم تسلیحاتی، در صورت عدم حصول نتیجة مثبت در مورد قطعنامة 598، به جریان افتاد [157]. دبیرکل سازمان ملل پس از ده روز طرح جدید خود را برای پایان دادن به جنگ تهیه و در تاریخ 23/7/1366 برای وزیران خارجة ایران و عراق ارسال کرد و از آنها خواست تا 15 روز دیگر پاسخ کتبی خود را به آن ارائه دهند. بر اساس این طرح یکی از خواسته‌های جمهوری اسلامی ایران مبنی بر هم‌زمانی اجرای آتش‌بس و تشکیل کمیسیون تحقیق دربارة شناسایی متجاوز جامة عمل پوشید[419]. دکتر ولایتی در دیدار با وزیر خارجه ایتالیا، ضمن تصریح اینکه دولت ایران اصول قطعنامة 598 شورای امنیت را می‌پذیرد، گفت: تهران درصدد است به طرح 9 ماده‌ای دبیرکل سازمان ملل پاسخ دهد[542]. دبیرکل سازمان ملل پس از دریافت و مطالعة پاسخ دو کشور ایران و عراق - که آن را تشویق‌کننده ندانست - در تاریخ 11/8/1366 از دو طرف خواست نمایندة بلندپایة خود را با اختیارات کافی برای گفتوگو دربارة اجرای یک طرح صلح به نیویورک اعزام کنند[718]. از سوی دیگر، امریکا که از پاسخ ایران و عراق به طرح 9 ماده‌ای دبیرکل سازمان ملل خشمگین شده بود، در تاریخ12/8/1366 از شورای امنیت خواست تا برای پایان دادن به جنگ، مذاکره برای تصویب قطعنامة اعمال مجازات را آغاز نماید[832]. سخنگوی وزارت خارجة امریکا نیز اعلام کرد: تهیه و تدوین چنین قطعنامه‌ای موضع دبیرکل را در مذاکرات با ایران و عراق تقویت خواهد کرد. عراق در مقابل درخواست دبیرکل، طارق عزیز معاون نخست‌وزیر را برای مذاکره معرفی کرد، لیکن طولی نکشید که اعلام نمود فعلاً از تصمیم خود منصرف شده است. جمهوری اسلامی ایران دکتر محمدجواد لاریجانی معاون وزیر خارجه را برای این موضوع برگزید و اعلام شد که
وی از 25 آبان تا 9 آذر برای گفتوگو با دبیرکل در نیویورک خواهد بود.[845]
مسئولان جمهوری اسلامی ایران اعتماد چندانی به سازمان‌های بین‌المللی نداشتند؛ به خصوص عملکرد شورای امنیت در آغاز تجاوز عراق به جمهوری اسلامی موجب بی‌اعتمادی به آن شورا شده بود. برخی از اعضای شورای امنیت به هنگام تصویب قطعنامة 598 دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران را دریافت و به نحوی در آن منعکس کردند، لیکن خصومت شدید امریکا با جمهوری اسلامی و عملکرد قوای این کشور در خلیج فارس، به رغم توصیه قطعنامة 598 به خویشتنداری، از عوامل تشدید بدبینی ایران بودند. نقطة برجسته، اعتماد قابل توجه جمهوری اسلامی به دبیرکل سازمان ملل متحد بود که می‌توانست نقش مهمی را در فرایند صلح ایفا نماید. ایران دربارة چگونگی اجرای قطعنامة 598 همواره بر تقدم موضوع شناسایی متجاوز بر آتش‌بس پافشاری می‌کرد که انعکاسی از بدبینی جمهوری اسلامی به سازمان‌های بین‌المللی بود. رئیس مجلس شورای اسلامی آقای هاشمی رفسنجانی با اشاره به تصویب قطعنامه 598 گفت: «قطعنامه‌ای گذراندند و بندهای آن را به نوعی جابه‌جا کردند که هم نظر جمهوری اسلامی ایران تا حدی در آن گنجانده شود و هم عملی نباشد. یعنی اول اعلام آتش‌بس و بعد بررسی متجاوز. ما در میدان منطق در مجامع بین‌المللی حرفی نداریم که قابل رد کردن باشد، امّا سازمان‌های جهانی و حکام مرتجع منطقه را آن‌قدر عادل نمی‌دانیم که زیر بار این واقعیت بروند و امکان دارد بخواهند از فرصت آتش‌بس علیه منافع ما استفاده کنند.» با چنین دیدگاهی ایران معتقد بود که قطعنامة598 مجموعه‌ای یکپارچه است و اجرای همة بندهای آن باید هم‌زمان آغاز شود، لیکن عراق بر اجرای "به ترتیب" آن تأکید داشت. افزون بر این، جمهوری اسلامی به شدت بر موضوع تعیین آغازگر جنگ و تنبیه متجاوز پافشاری می‌کرد. به تعبیر روزنامة ایندیپندنت شکایت تلخ امّا موجه ایران مبنی بر شناسایی و تنبیه متجاوز، هر روز تعداد زیادی از کشورها و مجامع خبری را به خود جلب می‌کرد. بعد از وزیر خارجة آلمان که قبلاً عراق را آغازگر جنگ اعلام کرده بود، وزیر خارجة ایتالیا نیز هم‌زمان با پایان دورة ریاست یک ماهة این کشور بر شورای امنیت سازمان ملل در تاریخ 9/8/1366، عراق را آغازگر جنگ معرفی کرد. وی با موجه دانستن بدبینی ایران به شورای امنیت، گفت: ایرانی‌ها در آغاز با اصل فعالیت‌های شورای امنیت مخالف بودند و از این بابت باید به آنها حق داد. آنها تأکید دارند زمانی که قسمتی از قلمرو ایران در اشغال بود، شورای امنیت اقدامی مشابه صدور قطعنامة 598 انجام نداد. ایرانی‌ها مایلند یک کمیسیون بین‌المللی قبل از مرحلة بازگشت به مرزهای بین‌المللی، آغازگر جنگ را معرفی کند. برای شناسایی متجاوز کافی است جراید سپتامبر 1980 (شهریور و مهر 1359) مرور شوند، هیچ تردیدی باقی نمی‌ماند که اولین حمله از سوی عراقی‌ها انجام شده است.[693]
11- وضعیت تسلیحات و تجهیزات ایران و عراق
هر چند فشارهای امریکا برای تصویب قطعنامة تحریم تسلیحاتی علیه جمهوری اسلامی در شورای امنیت به نتیجه نرسید و به تاریخ نامشخص موکول شد، لیکن در عمل اقدامات این کشور و متحدین آن در محروم کردن ایران از دسترسی به تجهیزات و جنگ‌افزارهای نظامی مورد نیاز در جنگ تشدید شد. در مقابل دسترسی آسان عراق به منابع مالی و تجهیزات کشورهای منطقه و تولیدات پیشرفتة قدرت‌های شرق و غرب، جمهوری اسلامی ایران همانند سال‌های قبل با بیش‌ترین محدودیت روبهرو بود و روز به روز بر این محدودیت افزوده می‌شد. به گزارش رویتر، عراق روزانه 40 میلیون دلار خرج جنگ می‌کند، در حالی که ایران از صادرات نفتی خود روزانه تنها 20 میلیون دلار به‌دست می‌آورد[391]. برای تهیه تسلیحات مورد نیاز جنگ علاوه بر لزوم امکان دست‌یابی به بازار جنگ‌افزارهای جهانی، برخورداری از مقدار کافی اعتبارات ارزی نیز ضروری بود که از هر دو جنبه وضعیت ایران نسبت به عراق در شرایط بسیار نامناسبی قرار داشت و امریکا می‌کوشید در تحریم ایران به هر دو عاملِ کاهش درآمدهای ایران و مشکل‌تر شدن دسترسی به بازار تسلیحات توجه نماید و از همة ابزارهای رسمی چون فشارهای دیپلماتیک و وسایل غیررسمی همانند رسانه‌ها برای فشار بر فروشندگان و قاچاقچیان اسلحه استفاده کند. در اوایل این دوره دولت ریگان صدور لوازم غواصی را به ایران به این بهانه که از آنها در مصارف نظامی استفاده می‌شود، ممنوع کرد[49]. چند روز بعد سنا و کنگرة امریکا ورود نفت خام و سایر کالاها را از ایران تحریم نمودند[607]. آنها معتقد بودند که تحریم تسلیحاتی ایران بدون تحریم نفتی ایران میسر نیست؛ لذا می‌کوشیدند سایر کشورها را نیز به تحریم خرید نفت ایران متقاعد نمایند. 30 شرکت نفتی که برای انگلستان، امریکا و فرانسه نفت می‌خریدند اعلام کردند که از اواخر شهریور 1366 از خرید نفت ایران خودداری کرده‌اند[124]. فرانسه خرید نفت از ایران را 90 درصد کاهش داد[398]. امریکا از دولت ژاپن خواست از خرید نفت ایران خودداری نماید. امریکاییها معتقد بودند بدون همراهی ژاپن تحریم نفتی ایران مشکل خواهد بود. البته ژاپن به رغم اینکه اعلام کرد از شرکت در محاصرة اقتصادی ایران خودداری می‌کند، محدودیت‌هایی در مورد صادرات و واردات برخی کالاها اعمال کرد. دولت ژاپن همچنین اعلام کرد که شرکت‌های ژاپنی را راهنمایی می‌کند که از فعالیت برای خرید نفت ایران پس از اجرای محاصرة اقتصادی خودداری کنند. [697]
از سوی دیگر، امریکاییها چون می‌دانستند که جمهوری اسلامی ایران نفت خود را به صورت غیرمستقیم در بازارهای بین‌المللی به فروش می‌رساند، برای تحریم کامل و اعمال فشار بیشتر به راه حل‌های دیگر نیز توجه داشتند. که یکی از آنها ضربه زدن به توان تولید و صدور نفت ایران بود. آنها با حمایت از حملات عراق به مراکز صدور نفت در خلیج فارس و
نفتکش‌های حامل نفت ایران، موجب کاهش توان ایران در تولید و صدور نفت شدند. بر خلاف عراق که یک میلیون بشکه در روز بیش از سهمیة خود در اوپک نفت تولید می‌کرد، جمهوری اسلامی ایران از مجموع 317/2 میلیون بشکه سهمیة تعیین شدة خود در اوپک، حداکثر می‌توانست 2/2 میلیون بشکه نفت در روز تولید کند که این مقدار در مواقعی به 5/1 میلیون بشکه کاهش می‌یافت. افزون بر مشکلات تولید، صدور و فروش، تحریم خرید نفت ایران موجب کاهش توان چانه زنی ایران در تعیین قیمت نفت نیز شده بود. علاوه بر این، حامیان منطقه‌ای عراق با افزایش تولید و عرضة آن به بازار، موجب افت شدید قیمت نفت شده و سعی می‌کردند با به راه انداختن به اصطلاح جنگ قیمت‌ها، درآمدهای ایران را بیش از پیش کاهش دهند. پیشنهاد مین‌گذاری بنادر و جزایر ایران، راه حل دیگری برای قطع صدور نفت ایران بود که برخی مطبوعات غربی مطرح می‌کردند که به مرحلة اجرا در نیامد. [489]
دستة دیگر اقدامات امریکا نه برای کاهش توان مالی ایران در خرید تسلیحات، بلکه مستقیماً با هدف محروم کردن ایران از بازارهای جهانی تسلیحات و تشدید فشار بر کشورها و شرکت‌های عرضه کنندة جنگ‌افزار به ایران اعمال می‌شد. دولت امریکا در نخستین گام با افزایش تلاش‌های دیپلماتیک در اروپا، قدرت‌های غربی را تشویق کرد مانع ارسال هرگونه سلاح به ایران شوند. انگلستان دفاتر خرید ایران را در لندن تعطیل کرد[16]. در آلمان نمایندگان حزب سبزها با به راه انداختن راهپیمایی خواستار جلوگیری از ارسال ژنراتورهای نیروگاه اتمی بوشهر به ایران شدند و با فشار اعضای حزب دمکراسی پرولتاریای ایتالیا، دولت این کشور از صدور تجهیزات برای نیروگاه مزبور جلوگیری کرد[731]. افشای ماجرای ارسال 450 هزار گلوله توپ به ایران از طریق شرکت لوشر فرانسه در سه چهار سال قبل، به بحرانی گسترده تبدیل شد.
بیش‌ترین فشارها متوجه دولت چین بود؛ امریکا با اعزام معاون وزارت خارجة خود به چین، این کشور را تهدید کرد که در صورت تداوم ارسال موشک به ایران، واشنگتن تحریم‌هایی را علیه چین بر قرار خواهد ساخت. در این حال دولت چین اعلام کرد که مستقیماً هیچ موشکی به ایران نفروخته است[544]. در پی اصابت دو موشک کرم ابریشم به نفتکش‌های امریکایی در بندر الاحمدی، امریکا اعلام کرد که مانع صدور فن‌آوری پیشرفته به چین خواهد شد. دولت چین در پاسخ به خواسته‌های امریکا، بار دیگر ضمن تکذیب ارسال سلاح به ایران، اعلام کرد که فروش موشک کرم ابریشم را به بازارهای بین‌المللی متوقف خواهد کرد.[859]
هم‌زمان با فشار قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران و تلاش برای تحریم خرید نفت یا فروش سلاح و لوازم و کالاهای با مصارف دوگانة نظامی و غیرنظامی به ایران، عراق با بیش‌ترین تسهیلات، پیشرفته‌ترین سلاح‌های قدرت‌های شرق و غرب را دریافت می‌کرد. درست چند روز پس از تعطیلی دفاتر خرید جمهوری اسلامی ایران در لندن، وزیر
صنعت و بازرگانی انگلستان اعلام کرد این کشور مبلغ 175 میلیون پوند اعتبار جدید اضافه بر اعتبارات قبلی برای واردات عراق از انگلستان در اختیار بغداد قرار داده است. امریکا جدا از حمایت‌های مستقیم و غیرمستقیم نظامی در خلیج فارس و در اختیار گذاشتن اعتبار‌های مالی، میزان خرید نفت خود را از عراق افزایش داد. فرانسه و شوروی دو کشور عمدة تأمین کنندة تسلیحات جنگی عراق بودند. در این دوره اعلام شد که 25 هواپیمای پیشرفتة سوخوی25 از یک قرار داد خرید 100 فروندی به عراق ارسال شده است[190]. همچنین شوروی و فرانسه سه فروند کشتی حامل گلوله‌های توپ، خمپاره، مسلسل‌های سنگین، تانک‌های پیشرفته و چند نوع موشک‌انداز به عراق ارسال کردند[420]. فرانسه آخرین دستاوردهای تکنولوژی هوایی خود را در اختیار عراق قرار می‌داد که برای نمونه می‌توان از هواپیماهای پیشرفتة میراژ 2000 نام برد. شوروی و فرانسه علاوه بر ارسال تجهیزات جنگی، با اعزام کارشناسان نظامی خود به عراق، بغداد را در استفاده از این جنگ‌افزارها کمک می‌کردند. اعتبارات ارائه شده به وسیلة فروشندگان اسلحه، کمک‌های مالی کشورهای عرب منطقه از جمله کویت و عربستان و درآمدهای ناشی از فروش نفت، منابع اصلی عراق در تجهیز ارتش عراق و تأمین هزینه‌های جنگ بود [420]. به گزارش خبرگزاری فرانسه ارسال تسلیحات برزیلی به عراق از آغاز جنگ به سه برابر رسیده است[559]. خبرگزاری ژاپنی کیودو نیز گزارش داد عراق موشک‌های زمین به زمین اس.اس.12 از شوروی دریافت کرده که حدود 800کیلومتر بُرد دارد و می‌تواند تهران را هدف قرار دهد.[802]
12- مواضع اعراب، اجلاس امان
موضع اکثر کشورهای عربی در مورد جنگ ایران و عراق همچنان بر حمایت از عراق استوار بود. این کشورها در این دوره تلاش کردند با اعمال فشار بر سوریه و بازگرداندن مصر به جهان عرب موضعی منسجم‌تر و فعال‌تر اتخاذ کرده و جمهوری اسلامی ایران را به قبول آتش‌بس وادارند. تهدیدات آنها علیه جمهوری اسلامی ایران تشدید شد و در مواقعی حتی رنگ و بوی نظامی به خود گرفت. شاذلی قلیبی، رئیس اتحادیة عرب، ابراز عقیده کرد که «اعراب در مقابل جنگ ایران باید یک طرح نظامی برای پیروزی در جنگ بیابند و یا اینکه برای تحقق صلح خلیج [فارس] یک طرح مسالمت‌آمیز ارائه دهند.» وی با اظهار اینکه جنگ ایران و عراق در اولویت مطلق مسائل جهان عرب قرار گرفته است[33]، دشمنی اسرائیل را به فراموشی سپرد. مجله"الکفاح العربی" از گفتوگوی مقامات عرب و امریکا دربارة استفادة واشنگتن از بمب‌های اتمی کوچک علیه ایران خبر داد[189]. کشورهای عرب حوزة خلیج فارس با هدف افزایش مهارت‌های نظامی و هماهنگی بیشتر اقدام به برگزاری مانور مشترک کردند.[44]
کمک‌های نظامی اعراب به عراق بسیار گسترده و سخاوتمندانه بود. بنادر کویت در خلیج فارس
در اختیار عراق قرار داشت تا تسلیحات و لوازم مورد نیاز خود را از این طریق وارد نماید[163]. سفر غیرمنتظرة دو تن از بلندپایه‌ترین مقامات عراق (رمضان و طارق‌عزیز) به عربستان و کویت و تمدید یک روزة اجلاس وزیران خارجه شورای همکاری خلیج فارس برای گفتوگو با مقامات عراقی، موضوع درخواست عراق از کویت برای واگذاری جزایر بوبیان، فیلکه و وربه و هماهنگی بیشتر برای اجرای عملیات نظامی علیه ایران را بر سر زبان‌ها انداخت [605]. کمک‌های مالی عربستان و کویت یکی از منابع اصلی عراق در تأمین نیازهای تسلیحاتی جنگ بود. دولت مصر نیز علاوه بر ارسال قطعات تسلیحات ساخت شوروی به عراق، در تأمین نیروی انسانی مورد نیاز جنگ به عراق کمک می‌کرد.
حمایت‌های سیاسی و دیپلماتیک اعراب از عراق همچنان به طور گسترده ادامه داشت. حامیان عراق در جهان عرب کوشیدند که سوریه و لیبی را از ایران جدا کرده و با بازگرداندن مصر به جهان عرب، موضع واحد و محکمی در مقابل جمهوری اسلامی ایران اتخاذ نمایند. تلاش دیپلماتیک آنها در مجامع بین‌المللی به خصوص در شورای امنیت برای تحریم تسلیحاتی ایران ادامه داشت و اوج فعالیت‌های دیپلماتیک آنها در قالب اجلاس سران کشورهای عضو اتحادیه عرب در امان بروز یافت. عربستان از چند ماه قبل از تشکیل اجلاس امان تلاش کرد تا در این اجلاس جبهه متحدی علیه ایران به وجود آورد و به امریکا نشان دهد که اعراب یکپارچه مصمم به مخالفت با ایران هستند. دولت امریکا هم خواستار حمایت سران کشورهای عرب از اجرای کامل قطعنامه 598 سازمان ملل متحد بود. معمر قذافی با اشاره به اینکه امریکا تشکیل دهنده این کنفرانس است از شرکت در آن خودداری کرد[809]. شرکت‌کنندگان به دو گروه تقسیم شدند. در گروه نخست کشورهای سوریه، الجزایر، یمن جنوبی و لیبی بودند و در رأس آنها سوریه قرار داشت. سوریه ضمن حمایت از جمهوری اسلامی ایران معتقد بود که این جنگ ریشه در توطئه‌های امپریالیستی و صهیونیستی دارد و سران عرب نباید در مورد ریشه‌های بحران منطقه دچار توهم شوند و سراغ دشمن غیرواقعی بروند. گروه دوم در پی عمده کردن خطر ایران بود. اکثر کشورهای عربی در این گروه جای داشتند و امریکا از آنها حمایت می‌کرد. برخی از آنها خواهان آن بودند که پیمان دفاع مشترک عربی احیا و به اجرا گذاشته شود و برخی دیگر خواستار قطع روابط دیپلماتیک با ایران بودند که با مخالفت گروه نخست مواجه شد[798]. در اجلاس امان در پشت درهای بسته، بازگشت مصر به جهان عرب و آشتی حافظ اسد و صدام حسین مورد بحث و گفتوگو قرار گرفت. شاه اردن بر این موضوع تأکید داشت که "آشتی میان سوریه و عراق راه را برای موفقیت اجلاس امان هموار می‌سازد" و بازگشت مصر به جهان عرب موجب تقویت مواضع اعراب و انسجام بیشتر آنها می‌شود. حامیان عراق تهدید می‌کردند در صورت نپذیرفتن بازگشت مصر، آنها به تنهایی اقدام به برقراری مجدد روابط دیپلماتیک با قاهره خواهند کرد[808 و 819]. هنوز میهمانان امان به کشورشان بازنگشته
بودند که عراق و مصر تجدید روابط دیپلماتیک خود را اعلام کردند[856]. اجلاس امان بعد از چهار روز بحث و گفتوگو با صدور بیانیه‌ای پایان یافت. آنها هماهنگ با سیاست‌های منطقه‌ای امریکا تلاش کردند جهت اصلی توجه و مبارزه اعراب را از اسرائیل به منطقه خلیج فارس و جنگ ایران و عراق تغییر دهند و با هموار کردن راه بازگشت مصر به جهان عرب، در تضعیف جبهه ضد اسرائیلی گام برداشته و به گسترش سیاست کمپ‌دیویدی در منطقه کمک نمایند[832]. کوشش آنها در بهبود روابط سوریه و عراق به‌رغم ملاقات صدام و اسد به نتیجه نرسید و سوریه با اینکه نامش در پایان بیانیه بود بر موضع اصولی خود در حمایت از جمهوری اسلامی ایران پافشاری کرد.[846]
کشورهای عربی حامی عراق به شیوة سابق بر فعالیت‌های انفرادی و گروهی خود در جلب حمایت قدرت‌های بزرگ برای پشتیبانی از عراق و اعمال فشار بر ایران ادامه دادند. کویت و عربستان با استفاده از قدرت مالی خود کوشیدند مانع صدور سلاح از چین به ایران شوند. سفر شاه حسین اردنی به امریکا و شوروی برای نزدیک ساختن مواضع و اقدامات دو ابرقدرت در قبال جنگ، نمونة دیگری از فعالیت اعراب در حمایت از عراق محسوب می‌شود. جدا از دولت‌های حامی عراق، نزدیکی طرابلس به بغداد و درخواست پایان جنگ به همراه فشار دولت‌های عرب و شوروی به سوریه برای نزدیکی به عراق و پایان دادن به حمایت‌های خود از ایران، محورهای دیگر برخورد اعراب با جنگ ایران و عراق بود. سوریه با شرکت در اجلاس امان، هر چند مسئله فلسطین را در دستور جلسه سران عرب قرارداد و به تعدیل مواضع علیه ایران کمک کرد، لیکن در همین حال با امضای بیانیه نهایی و اعلام حمایت از کویت و عربستان و محکوم کردن حملات موشکی در خلیج فارس و هرگونه اشغال قلمرو عراق توسط ایران، تا حدودی با دیگر دولت‌های عرب هماهنگ شد و کوشید مانع انزوای خود در جهان عرب شود که هر روز سایه وحشت آن بیشتر می‌شد.
13 - تحرکات مشکوک در مرزهای ایران
جمهوری اسلامی ایران در مرزهای غربی خود درگیر جنگی تمام عیار با عراق بود. در مرزهای آبی جنوب حضور امریکا و متحدان آن جبهة گسترده و نامتعادلی را به وجود آورده بود که هر روز بحران در آن تشدید می‌شد و امکان درگیری وسیع با امریکا در جنوب بیشتر می‌گردید. در چنین وضعیتی که بر اهمیت مرزهای دیگر جمهوری اسلامی افزوده می‌شد، خبرهایی از اجرای سلسله تحرکات نظامی در مرزهای مشترک با ترکیه، افغانستان و شورای همکاری خلیج فارس منتشر می‌گردید. دو سازمان چریک‌های فدایی خلق و مجاهدین خلق ایران با همکاری سازمان اطلاعات افغانستان و حمایت شوروی، فعالیت‌های خود را در مرزهای ایران با افغانستان و تا حدودی پاکستان گسترش دادند. چریکی‌های فدایی خلق پایگاه‌های جدیدی در خاک
افغانستان ایجاد کردند[513]. مرز ایران و افغانستان در این دوره در بیشتر ایام شاهد اقدامات و شرارت گروه‌های ضدانقلاب ایرانی، ملیشیای افغانستان و اشرار و قاچاقچیان محلی بود که به ناامنی مرزهای شرقی ایران دامن می‌زدند. در پاکستان عناصر مجاهدین خلق در تلاش بودند سازمان خود را بازسازی نمایند. برخی افراد برجسته پاکستان و مطبوعات این کشور از افزایش نیروی نظامی پاکستان در مرزهای ایران خبر دادند و با طرح مسائل بلوچستان پاکستان اعلام کردند که «با ادامه جنگ ایران و عراق، پای پاکستان نیز به بحران کشیده می‌شود.» روزنامة پاکستانی "نوای وقت" نوشت: برخی عقیده دارند که امریکا پاکستان را جهت حمله به ایران تحت فشار قرار داده است، اما پاکستان تاکنون نخواسته است مستقیماً در جنگ خلیج فارس دخالت نماید. [73]
در مرزهای ترکیه اقدامات بیشتر دولتی و نمایشی بود. همکاری دولت ترکیه با عراق نمودهای تازهای یافت. نیروی هوایی ترکیه در موارد متعددی وارد فضای شمال عراق شد و پایگاه‌ها و مراکز تجمع کردها را بمباران کرد[355]. همچنین ترکیه مانورهایی را در مرزهای ایران برگزار کرد که یکی از آنها با مانور مشترک چند کشور عضو ناتو در دریای سیاه هم‌زمان بود[92]. تجهیز پایگاه اینجرلیک ترکیه و تحت پوشش قراردادن قلمرو جمهوری اسلامی ایران به وسیلة نیروهای نظامی امریکا، اقدام دیگر این کشور بود که در مجموع این پیام را دربر داشت که ایران در صورت درگیری با امریکا، مرزهای چندان مطمئنی با کشورهای دیگر نخواهد داشت. با این حال در وضعیت موجود جمهوری اسلامی ایران تلاش کرد با گسترش مناسبت اقتصادی با پاکستان و ترکیه و صدور بیشتر نفت از طریق شوروی، از میزان وابستگی خود به بنادر خلیج فارس و دریای عمان بکاهد.
14 - اقدامات گروه‌های محارب و مقابله با آنها
گروه‌های مسلح ضدانقلاب از جمله حامیان رژیم عراق در جنگ با ایران بودند. این گروه‌ها با پشتیبانی همه‌جانبه به وسیلة دولت عراق، در چند جهت تلاش می‌کردند. سازمان مجاهدین خلق از سال 1365با استقرار در داخل عراق و سازماندهی افرادش، به جمع‌آوری اطلاعات نظامی از خطوط تماس و جبهه‌های درگیری، شبیخون به خطوط پدافندی ضعیف و گرفتن اسیر و نیز راهنمایی یگان‌های ارتش عراق می‌پرداخت و همچنین با شنود تماس‌های بی‌سیمی و رادیویی یگان‌های جمهوری اسلامی و نیز اعزام جاسوس و خرابکار به داخل کشور به همکاری با ارتش و رژیم عراق اقدام می‌کرد. گروه‌های دیگر از جمله کومهله و حزب دمکرات که بیشتر در داخل کشور و در مناطق کردنشین فعال بودند، از یک طرف با ناامن کردن جاده‌ها و محورهایی که به جبهه‌های نبرد ختم می‌شد و از طرف دیگر با کمین زدن به نیروهای درحال نقل و انتقال یا شبیخون به پایگاه‌های نیروهای نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی در داخل و
ایجاد ناامنی، بخشی از توان و تجهیزاتی را که باید صرف مقابله با تجاوز ارتش عراق می‌شد، به خود مشغول می‌کردند. این گروه‌ها همچنین با جمع‌آوری اطلاعات از تحرکات و نقل و انتقال نیروهای خودی در منطقه شمال غرب، با دشمن همکاری می‌کردند.
سازمان مجاهدین خلق از اردیبهشت 1366 با تشدید حملات خود به خطوط پدافندی راکد و ضعیف در غرب کشور، همکاری با ارتش عراق را گسترش داد. دلایل اصلی موفقیت نسبی این حملات چنین بود: آشنا نبودن نیروهای پدافندکننده با شیوه‌های عملیاتی چریکی و ضد چریکی، عدم وحدت فرماندهی در مناطق هدف، نبودن توپخانه در این مناطق برای پشتیبانی از پایگاه‌های درگیر، تکیه بر اطلاعات کافی و دقیق، حمله به یگان‌های ضعیف و تازه تأسیس، هجوم به مناطق دارای خطوط ناپیوسته و غیرحساس، پشتیبانی توپخانه عراق از مهاجمان [371]. حملات عناصر سازمان مجاهدین خلق در مهر و آبان 1366 عبارت بود از:
8/7/1366: حمله به یک گردان ارتش در منطقه قصرشیرین. 9/7/1366: حمله به یک پایگاه ارتش در سرپل ذهاب و یک پاسگاه ژاندارمری در میمک. 11/7/1366: حمله به گردان ارتش در منطقه قصرشیرین. 20/7/1366: حمله به دو پاسگاه ژاندارمری در منطقه دهلران. 21/7/1366: حمله به دو پاسگاه ژاندارمری در آبدانان و دهلران. 23/7/1366: حمله به مقر گردان ارتش در منطقه پنجوین. در این حمله از نیروهای خودی 18 تن اسیر، 19تن شهید و 35 تن مجروح شدند. 4/8/1366: حمله ناموفق به نیروهای خودی در جبهه مهران.
دو گروه کومهله و دمکرات نیز در این دوره فعالیت خود را گسترش دادند که مهم‌ترین دلایل آن چنین ذکر شده است: 1- فشار رژیم عراق به این گروه‌ها و دادن امکانات سرشار به آنها برای ایجاد ناامنی بیشتر در ایران. 2- عملکرد دوگانه نیروهای سپاه از یک طرف و نیروهای ارتش و ژاندارمری از طرف دیگر در برخورد با گروه‌های ضدانقلاب. 3- تلاش گروه‌های ضدانقلاب برای کسب پایگاه مردمی و استفادة درست از آن. 4- وجود مشکلات اقتصادی، اجتماعی و بیکاری که از عوامل مهم نارضایتی و ایجاد زمینه برای ضدانقلاب بود[79]. 5- اعزام سربازان آموزش ندیده و مسئله‌دار به منطقه و برخورد غلط آنها [146]. 6 - کمبود حقوق سربازان و پرداخت نشدن به موقع. 7- کمبود نیروی رسمی در منطقه.
8 - باز بودن بخش‌هایی از مرز، از جمله حدود 100 کیلومتر از مرز شمال سردشت تا مرز ترکیه. [239]
از جمله اقدامات اصلی دو گروه کومهله و دمکرات در این دوره چنین بود:
7/7/1366: حملة دو واحد از حزب دمکرات به پایگاه گردان امام حسن(ع) واقع در روستای نوبار بوکان و درگیری شدید 2 ساعته که 53 تن از نیروهای پایگاه شهید و 24 تن اسیر شدند [113 و 239]. 13/7/1366: حمله عناصر کومهله به پایگاه کسری در منطقه سنندج و اسارت 14 نیروی پایگاه. 16/7/1366: دو حمله شبانه ناموفق افراد کومهله به پایگاه خاشت در
محور بیساران. 20/7/1366: رزمندگان گردان جندالله مریوان هنگام گشت در منطقه مریوان به کمین عناصر کومهله افتادند که یکی شهید و 14 تن اسیر شدند. 5/8/1366: در کمین تیم‌های حزب دمکرات بر سرراه نیروهای جندالله سپاه سردشت، 15 تن از رزمندگان شهید شدند.
گفتنی است که در اغلب اقدامات گروه‌های ضدانقلاب در مناطق کردنشین، با توجه به مقاومت و مقابلة رزمندگان، این گروه‌ها نیز دچار تلفاتی می‌شدند و در بسیاری از این اقدامات نیز بدون دست‌یابی به هدف، فرار می‌کردند.
از سوی دیگر، سپاه‌پاسداران در مقابله با گروه‌های ضدانقلاب در این دوره دست به اقداماتی زد که مهم‌ترین آن چنین بود:
8/7/1366: کمین در مسیر عبور عناصر حزب دمکرات. 11/7/1366: در اجرای طرح ضربه به تشکیلات ضدانقلاب کردستان، 25 تن از عناصر کومهله در مریوان دستگیر شدند و اسناد و مدارکی از آنها کشف شد [182]. 12/7/1366: اجرای آتش توپخانه روی مقر سازمان مجاهدین خلق در منطقه نکیسر عراق که 35 تن از افراد این گروه کشته و 54 تن مجروح شدند و ساختمان و 4 خودروی آنها منهدم گردید [201]. 30/7/1366: کمین در مسیر افراد سازمان مجاهدین خلق در محور چنگوله و حمله به گروهی دیگر از عناصر این سازمان که جمعاً 15 کشته از آنها به جا ماند. حمله به گروهی دیگر از این سازمان در منطقه دهلران[530]. 30/7/1366: اجرای آتش روی مقر گروه‌های کومهله، دمکرات و رزگاری در منطقه بیاره و هانی‌گرمله که تلفات زیادی به آنها وارد کرد[531]. 9/8/1366: درگیری رزمندگان با عناصر حزب دمکرات هنگام خروج از مرز و کشته شدن 15 تن از افراد دمکرات.
15- اوضاع داخلی عراق: درگیری در مناطق کردنشین، کمبود نیرو، مشکلات اقتصادی
علاوه بر نظام سیاسی، اوضاع داخلی عراق شدیداً تحت تأثیر جنگ قرار داشت. با توجه به تلاش‌های گروه‌های مبارز در مناطق مرزی شمال شرقی عراق و اقداماتی که این گروه‌ها با همکاری ایران در انهدام ستون‌ها، پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی و تأسیسات نفتی و اقتصادی عراق انجام می‌دادند، بخشی از نیروهای نظامی و امنیتی عراق درگیر مقابله با این تحرکات بودند. رژیم عراق برای مقابله با این وضعیت از اوایل سال 1366 شروع به انتقال ساکنان این مناطق به نقاط دیگر و انهدام روستاها و نقاط مسکونی آن کرد. نیویورک‌تایمز در اوایل مهر1366 نوشت: رژیم عراق با مخالفت روزافزون نیروهای داخلی روبه‌روست که در واکنش به این مسئله در شش ماهة اخیر 500 روستای کردنشین را از بین برده است[69]. مسئول بسیج مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق نیز گفت: ارتش عراق تاکنون 2000 روستاهای محل تردد مجاهدین عراقی را در شمال عراق بمباران یا با خاک یکسان کرده است[115].
آسوشیتدپرس نیز گزارش داد: رژیم عراق هزاران روستای کردنشین عراق را با خاک یکسان کرده است[148].
روزنامه ترجمان چاپ آنکارا نیز نوشت: رژیم عراق 50 تن از اهالی کرکوک و روستاهای اطراف آن را تیرباران کرده و اهالی روستاها و قصبات حومه کرکوک را مجبور به مهاجرت و این مناطق را با خاک یکسان کرده است. مأمورین عراقی نیز 314 تن زن کرکوکی را از کودکان و شوهرانشان جدا کرده و به مناطق کردنشین شمال تبعید کرده‌اند[235]. روزنامه لوموند نیز در 30/7/1366 نوشت: از ماه مه (اردیبهشت) رژیم عراق برای مقابله با عملیات‌های کماندویی پیشمرگان کرد، صدها روستا و دهکده را در مسیر جاده‌ها و محورهای اصلی با خاک یکسان کرده و بعضی روستاها که دسترسی به آن مشکل بوده را با بمب‌های فسفری و سلاح‌های شیمیایی بمباران کرده است. [533]
از دیگر معضلات رژیم عراق کمبود نیروی انسانی و مشکلات اقتصادی بود، هر چند این رژیم از جنبه اقتصادی و مالی نسبت به ایران مشکل کمتری داشت. تلفات انسانی بسیار عراق در عملیات کربلای5 در منطقه شرق بصره و گشوده شدن جبهه‌ای جدید و گسترده در کردستان عراق، کمبود نیروی ارتش عراق را تشدید کرد. همچنین موجب شد ارتش عراق علاوه بر اینکه تاکنون هیچ سربازی را ترخیص نکرده بود، باقی ماندة عراقی‌های 14 تا 35 ساله را نیز به خدمت ارتش فرا خواند.[115]
از سوی دیگر، هر چند حمایت مالی بی‌دریغ کشورهای ثروتمند عرب منطقه، فروش نفت بیش از سهمیه، فروش نفت منطقه بی‌طرف و واریز درآمد آن به حساب عراق و همچنین کمک‌های اقتصادی و اعتباری قدرت‌های بزرگ اروپا و امریکا در حفظ رژیم عراق و پشتیبانی از ماشین جنگی آن بسیار مؤثر بود، لیکن هزینه‌های جنگی اقتصاد عراق را به شدت تحت تأثیر قرارداده بود و عراق توان پرداخت بدهی‌های خود به کشورهای خارجی را نداشت. همین موجب شد دولت آلمان با صدور ضمانت‌نامه‌های دولتی جدید برای عراق مخالفت کند. البته به‌رغم اینکه تا این زمان بازپرداخت حداقل سه وام اروپایی به تعویق افتاده بود، ولی امریکا به کمک‌های اقتصادی خود به عراق ادامه می‌داد. در اواخر مهر 1366 در سفر وزیر کشاورزی امریکا به بغداد، تصویب اعتبار یک میلیارد دلاری امریکا به عراق اعلام شد تا عراق را به بزرگ‌ترین دریافت کننده اعتبارات امریکا برای خرید مواد غذایی تبدیل نماید. [438]
درآمدهای حاصل از فروش نفت عراق به طور کامل به واردات تسلیحات و تجهیزات جنگی اختصاص می‌یافت و نیازهای عمومی از محل اعتبارات اعطایی دولت‌های دیگر تأمین می‌شد و
به وام‌دهندگان خارجی گفته می‌شد که برای دریافت طلبشان باید صبر کنند تا جنگ پایان یابد. همین موضوع عملاً افزایش فشار بخش اقتصادی کشورهای غربی را به دولت‌های خود برای پایان دادن به جنگ ایران وعراق به همراه داشت. [911] مجله امریکایی "اخبار امریکا و گزارشهای جهان" دربارة اوضاع اقتصادی عراق نوشت: معضلات عمیق اقتصادی عراق می‌تواند به مراتب خطری جدی‌تر از جنگی که صدام شخصاً علیه ایران به راه انداخته، برای عراق مطرح سازد. نتیجة این جنگ تبدیل ذخایر ارزی 35 میلیارد دلاری عراق در سال 1980 به یک بدهی عظیم 60 میلیارد دلاری، به علاوة بدهی عراق به بلوک کمونیست می‌باشد.[823]
موضوعات مهمی که به اختصار توضیح داده شد در پی نشان دادن فضای عمومی حاکم بر دوره زمانی کتاب حاضر است و به معنای کم اهمیت بودن سایر موضوعات نیست و نمی‌تواند جایگزین شیوه بررسی و مطالعه روزشماری کتاب و گزارشهای مستند و دقیق آن باشد. گزارشهای داخل کتاب ابعاد مختلف جنگ و مسائل مهم آن را به شکل روزانه ارائه می‌نماید و برای خواننده این فرصت را فراهم می‌سازد که محورهای موضوعی یا تمام ابعاد جنگ را در طول زمان مطالعه کند. گستره مطالب و دقت و اعتبار گزارش‌ها به نحوی است که هیچ محققی نمی‌تواند بی‌نیاز از آن باشد. گزارشهای کتاب طوری انتخاب و تدوین شدهاند که کثرت موضوع موجب پراکندگی مطلب نشده و برای خواننده کسالت‌آور نباشد. اصل اساسی در انتخاب و تدوین گزارش‌ها، ارتباط آنها با جنگ ایران و عراق است و بر این اساس خبرهای صرف نظامی در ابتدای روزشمارها ارائه شده است. وقایع خلیج فارس، مسائل داخلی ایران و عراق، موضع‌گیری و مناسبات خارجی آنها گزارشهای بعدی روزشمار را تشکیل می‌دهند. اقدامات و مواضع دیگر کشورهای مؤثر در جنگ ایران و عراق در مرتبه بعدی قرار دارند و در ادامه گزارشهای خبری و تحلیل‌ها در خصوص جنگ درج شده است. در خود گزارش‌ها هم سعی شده است ابتدا وقایع سپس پیامدها، مواضع و بازتاب آنها نوشته شود. با توجه به اهمیت خبر و حجم مطالب، هر موضوع در یک یا چند گزارش درج شده است. در تنظیم گزارشهای روزانه سعی شده ضمن در نظر داشتن چارچوب فوق‌الذکر به اهمیت خبر نیز توجه لازم مبذول گردد تا موضوع فدای چارچوب مشخص شده، نگردد، لیکن تعیین اهمیت و جایگاه خبرها و گزارش‌ها به راحتی میسّر نیست. تعدد متغیرهای مؤثر و دیدگاه‌های متفاوت ارزیابی‌های متفاوتی را به همراه دارد. لذا برای اجتناب از پیش‌داوری سعی شده خبرها بیشتر به شیوه
یکسان در چارچوب روزشمار ارائه شود و ترتیب خبرها و گزارش‌ها با توجه به اهمیت آن در داخل مجموعه موضوعی جابه‌جا گردد. به این ترتیب در نوشتن گزارش‌ها و تنظیم آنها از یک شیوه ترکیبی استفاده شده است که در آن هم چارچوب روزشمار مشخص است و هم در درون موضوعات به میزان اهمیت خبر توجه شده است.
در اینجا لازم است از اعضا و همکاران مرکز مطالعات و تحقیقات به ویژه شورای روزشمار جنگ، و همچنین مؤسسه اندیشه‌ناب که در مدت طولانی تحقیقات و تدوین کتاب، محققان و نویسندگان کتاب را یاری کردند و نیز از راویان مرکز در دوران جنگ، که بدون وجود دفترچه‌های ثبت وقایع جنگ و نوارهای ضبط شدة آنها، جمع‌بندی و نگارش دقیق و مستندِ تلاش‌ها، اقدامات و وقایع نظامی بسیار مشکل یا غیرممکن بود، سپاس‌گزاری شود. ضمن گرامی‌داشت یاد و خاطره راویان شهید مرکز، از راویانی که از تحقیقات میدانی آنها در این کتاب استفاده شده است و نام آنها در پیش‌گفتار ذکر شد، تشکر می‌شود. همچنین از برادران رضا نعیما، سیدمحمد حسنی، پیمان کریمی‌نیا و قاضی قمردوست که در مراحل مختلف با نویسندگان همکاری کردند، قدردانی می‌شود.
آرزومندیم تهیه این اثر مورد رضایت حق جلَّ و عَلا بوده باشد و در تهیه منابع اولیه تاریخ دفاع مقدس و رفع بخشی از نیاز محققان و جلوگیری از تحریف تاریخ جنگ تحمیلی و انقلاب اسلامی مفید و مؤثر باشد.
مهدی انصاری ، محمود یزدانفام
خرداد 1387
11
امروز سه جلسه با حضور فرماندهان سپاه پاسداران برگزار گردید. در جلسه اول طرح‌های عملیاتی منطقه شمال غرب و محاسن و معایب و مشکلات هر طرح بررسی شد. جلسه دوم به بررسی طرح‌های عملیاتی منطقه جنوب و ضرورت غافل‌گیری دشمن برای موفقیت در عملیات‌ها، اختصاص یافت و در جلسه سوم درباره مسئلة هزینه‌ها و بودجه سپاه و مشکلات کمبود بودجه گفتوگو شد.
نخستین جلسه در ساعت 8 صبح با حضور برادران محسن رضایی(فرمانده کل سپاه)، علی شمخانی(جانشین فرمانده کل و فرمانده نیروی زمینی سپاه)، غلامعلی رشید(مسئول معاونت عملیات فرمانده کل سپاه)، احمد غلامپور(فرمانده قرارگاه کربلا)، عزیز جعفری(فرمانده قرارگاه قدس)، نورعلی شوشتری(فرمانده قرارگاه نجف)، مصطفی ایزدی(معاونت عملیات نیروی زمینی سپاه)، محمد باقری(معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه)، احمد وحیدی(معاونت اطلاعات ستاد کل سپاه)، غلامرضا محرابی(معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا) و ابراهیم سنجقی(رابط فرماندهی سپاه و آقای هاشمی) تشکیل شد.
در بررسی جبهه شمال غرب و طراحی عملیات در این جبهه، مناطق حلبچه، سدّ دربندی‌خان، سلیمانیه، ماووت(1)و سد دوکان مدّ نظر بود. در منطقه عملیاتی ماووت(شمال سلیمانیه) یگان‌های قرارگاه نجف مستقر بودند و یگان‌های قرارگاه قدس در غرب سردشت با استقرار روی ارتفاعات دوپازا، بر شهر قلعه‌دیزه عراق تسلط داشتند. (2)
طی بحث‌های جلسات گذشته، منطقه ماووت برای اجرای عملیات انتخاب شده بود. بحث اصلی این جلسه، چگونگی غافل‌گیر کردن و فریب دشمن در این منطقه بود؛ زیرا این امر در موفقیت عملیات نقش مهمی داشت. در ابتدا محسن رضایی با بیان اینکه ما مثل سابق نمی‌توانیم عملیات غافل‌گیرانه انجام بدهیم، از فرماندهان حاضر سؤال کرد: «آیا می‌توانید هم‌زمان با
آماده‌شدن برای اجرای عملیات در منطقه ماووت، منطقه دیگری مثل حلبچه را آماده کنید تا در صورتی که منطقه قرارگاه نجف(ماووت) لو رفت، یگان‌های این قرارگاه بیایند در منطقه حلبچه بجنگند؟»(1)عزیز جعفری با بیان اینکه امکان جابه‌جایی نیست و شوشتری با گفتن اینکه منطقه حلبچه آماده نیست و در آنجا جاده نداریم، به فرمانده سپاه پاسخ منفی دادند.
محسن رضایی پیشنهاد دیگری داد: «منطقه "هانی‌غول" و "چناره" را به عنوان منطقه یدک برای منطقه اصلی قرار بدهید تا چنانچه یک هفته قبل از عملیات احساس کردید منطقه لو رفته است بیایید در منطقه یدک عمل کنید. از همین حالا هم 30 درصد از یگان‌هایتان در منطقه یدک کار را شروع کنند.» عزیز جعفری:«تا به حال سابقه نداشته که ما یک جا پای کار برویم و وقتی دیدیم لو رفت آنجا را رها کنیم. این اصلاً با خصوصیات ما سازگار نیست.» مصطفی ایزدی هم اضافه کرد: «در برف عبور از چناره و ... میسّر نیست؛ ما در زمستان جیرة شش ماهه به نیروهایمان می‌دهیم.»
فرمانده سپاه مجدداً مشکل هشیاری دشمن را یادآور شد: «الان منطقه ماووت به گونه‌ای است که با توجه به اینکه فصل زمستان روی "گوجار" را برف می‌گیرد، فریب دشمن ممکن نیست؛ اگر عقبه شما در بانه باشد دشمن در "گرده‌رش" و "قمیش "متمرکز می‌شود و اگر عقبه‌تان در سردشت باشد، روی منطقه بانی‌گداره و … متمرکز می‌شود.» وی افزود: «دشمن جهت تک شما را در ماووت فهمیده است و وقتی فهمید دیگر نمی‌شود با او جنگید. می‌توانید تضمین بدهید نفهمد؟ ... البته هر هشیاری دشمن دلیل این نیست که عملیات صددرصد لو رفته است.»
عزیز جعفری در پاسخ گفت: «الان دشمن شک دارد که ما از قلعه‌دیزه می‌رویم یا از ماووت. در غرب فریب دشمن امکان دارد. از دلایل آن این است که دشمن هنوز عملیات گسترده - آن هم در زمستان - از ما ندیده است و این یک عامل بزرگی برای فریب دشمن است.»
در ادامه مصطفی ایزدی با بیان اینکه قرارگاه رمضان اعلام کرده می‌تواند "بالامبو"، "شیندروی" و ... را بگیرد، پیشنهاد داد: «"سونی‌هرات"، "شنام" و ... را بگیریم و در آنجا مستقر شویم و وقتی این مناطق از دست عراقی‌ها خارج شود، یک مرتبه تمام جبهه دشمن در سلیمانیه و قلعه‌دیزه متزلزل می‌شود و می‌توانیم جادة "پنج‌قله" را که به طرف پایین آمده است به عقبه دشمن در حلبچه متصل کنیم ولی در زمستان نمی‌توانیم از این جاده استفاده کنیم.»
محسن رضایی نیز برای کاهش مشکلات عملیات در غرب، استفاده بیشتر از امکان اجرای عملیات نامنظم را با همّت قرارگاه رمضان مطرح کرد: «شما اگر دویست فرمانده گروهان خوب داشته باشید و از داخل کردستان به دشمن بزنید، یک مرتبه دشمن متزلزل شده و از هم می‌پاشد. اگر می‌توانستیم این کار را بکنیم مانور سخت فعلی‌مان تغییر می‌کرد. فقط باید فرمانده گروهان و فرمانده تیپ قوی باشند. اول باید به انبار مهمات و قرارگاه‌ها حمله کنند و کمکم به طرف کرکوک و موصل برون-د. در این صورت دش-من خود ب-ه خود من-اطق مرزی را ره-ا کرده،
1) 2. سند شماره 1515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی (اسدالله احمدی)، 31/6 تا 11/7/1366، ص17.
به طرف شهرهای مذکور میرود.» فرمانده سپاه در پایان چگونگی ادامه کار در جبهه شمال‌غرب را چنین مشخص کرد: «هم عملیات محدودتان را انجام بدهید و هم عملیات گسترده را، منتها چند یگان هم در "دزلی" بگذارید تا منطقه چناره و هانی‌غول را آماده کند.» وی باز هم در مورد هشیاری دشمن چنین هشدار داد: «خطری که شما را تهدید می‌کند این است که دشمن از حالت شک و تردید فعلی خارج بشود و متوجه شود که شما می‌خواهید در منطقه ماووت عملیات کنید.»(1)
1 2
در جلسه دوم فرماندهان سپاه که در ساعت 9:30 صبح امروز آغاز شد، طرح‌های پیشنهادی قرارگاه کربلا برای عملیات در جنوب و چگونگی غافل‌گیری دشمن در اجرای هر طرح به بحث گذاشته شد. ادامه جلسه به بررسی کلی عملیات در جنوب و شمال غرب و استراتژی کلی عملیاتی گذشت. در این جلسه علاوه بر حاضران در جلسه اول، برادران رحیم صفوی(جانشین فرمانده نیروی زمینی)، یعقوب زهطی (فرمانده توپخانه سپاه)، علیرضا عندلیب(مسئول مهندسی نیروی زمینی سپاه) و رسول یاحی (مشاور فرمانده کل سپاه) شرکت داشتند. در جلسه روز گذشته قرارگاه نیروی زمینی سپاه، قرارگاه کربلا 9 طرح برای اجرای عملیات در جبهه جنوب ارائه کرد که مورد بحث و بررسی قرار گرفت. از بین آنها پنج طرح مربوط به منطقه هور و جزایر مجنون، یک طرح برای محور جزایر ام‌الرصاص و ام‌البابی، یک طرح برای محور ابوالخصیب و دو طرح دیگر در مورد منطقه شلمچه پیشنهاد شده بود. البته این طرح‌ها بیشتر به عنوان طرح‌های عملیات یدک، برای عملیات اصلی منطقه جنوب، مدّ نظر بود.(2)
نخستین بحث اصلی این جلسه، منطقه شلمچه و چگونگی اجرای عملیات در این منطقه در عین غافل‌گیری دشمن بود. ابتدا فرمانده قرارگاه کربلا درباره طرح گفت: «تلاش اصلی را برای عبور از کانال ماهی و کانال زوجی گذاشتیم. برای این کار یک جای پا در کانال زوجی می‌گیریم تا همچون عملیات کربلای5 تمام ذهن دشمن متوجه این سمت بشود و فرصت خوبی داشته باشیم تا از محور نخلستان و جزیرة صالحیه به کانال زوجی برسیم و از جای پای شرق کانال زوجی برای حرکت به جنوب استفاده کنیم.» فرمانده کل سپاه این طرح را چنین ارزیابی کرد: «این قسمت حساس‌ترین نقطه منطقه است و تلاش شما از آن طرف کانال ماهی روی کانال زوجی موفق نخواهد بود. یعنی تمام حواس و ذهن دشمن متوجه این نقطه است؛ چون اگر این گوشه را از دست بدهد هر دو جبهه نخلستان و غرب کانال زوجی متزلزل می‌شود و آنها را از دست می‌دهد.»
بحث در این زمینه ادامه یافت و با توجه به هشیاری و حساسیت دشمن در این منطقه، بررسی‌ها به سمت چگونگی غافل‌گیری دشمن کشیده شد. محسن رضایی با بیان اینکه این منطقه پوشش ندارد و نمی‌توانیم حفاظت را رعایت کنیم، تأکید کرد که برای غافل‌گیری
دشمن باید شیوه حفاظت را تغییر دهیم. وی افزود: «موفقیت‌های ما در آفند جایی بوده که غافل‌گیری را رعایت کرده‌ایم. باید توجه کرد که در جنوب، دشمن احتمال تک ما را در همة مناطق می‌دهد ... پایه مانورمان را روی ضمانت غافل‌گیری بگذاریم همراه با یک تک فریب. در منطقه جنوب 80 درصد از موفقیت به دلیل غافل‌گیری است.»
فرماندهان برای غافل‌گیری دشمن پیشنهادهایی ارائه کردند. احمد غلامپور: «منطقه که لو رفته است، فقط امکان دارد دشمن را در مورد زمان عملیات غافل‌گیر کنیم که برای این کار باید حفاظت را رعایت کنیم.» عزیز جعفری: «یک روش این است که خط حد یگان‌ها مشخص شود و یگان‌ها از حالا در خط مستقر شوند و منطقه را آماده کنند و به هیچ وجه خط حد را عوض نکنیم.»
فرمانده سپاه برای غافل‌گیری دشمن طرح دیگری ارائه داد: «یک عملیات دیگر از آب‌گرفتگی بوبیان تا کانالی که آب‌گرفتگی زید را به کانال پرورش ماهی وصل می‌کند، اجرا کنید.» محاسن و معایب این طرح نیز بررسی شد که از جمله محاسن آن آمادگی کمتر دشمن در این محور، ذکر گردید. پس از آن فرمانده سپاه اضافه کرد: «دشمن 48 ساعت وقت می‌خواهد تا: 1- جهت تک را بفهمد. 2- تمرکز قوا بدهد. 3- توپخانه و آتش خود را متمرکز کند تا بتواند به ما پاتک بکند. لذا اگر ما نگذاریم دشمن این فرصت را پیدا کند، نمی‌تواند پاتک ]مؤثری[ بکند.» وی افزود که برای اجرای این طرح نیز باید دو یگان برای این محور بگذاریم که جمعاً پنج یگان می‌شود.
در این جلسه دو اشکال کلی بر طرح‌های فوق وارد شد: فرمانده نیروی زمینی: «تصمیم‌گیری باید بر مبنای مأموریت‌های غرب و جنوب باشد. به نظر ما اجرای عملیات در سه جا امکان ندارد.» فرمانده قرارگاه قدس: «به هر یگان بیش از یک مأموریت نمی‌شود داد.»(1)
محسن رضایی در پاسخ گفت: «عمدة پدافند شما در شلمچه و ماووت است. در ماووت که دارید برای عملیات آماده می‌شوید. در شلمچه هم که پدافند و عملیات شما در یک راستا است. آن چیزی هم که برای منطقه فاو می‌گذارید هم با پدافند شما جور درمی‌آید. اتفاقاً پدافند‌های شما با آفند‌ها در کنار هم افتاده است.» در اینجا وقتی علی شمخانی و رحیم صفوی مشکل چگونگی تقسیم یگان‌ها بین مناطق مختلف و همچنین مسئله واگذاری دو مأموریت متفاوت به یک یگان در غرب و در جنوب را مطرح کردند؛ محسن رضایی ضمن تأکید بر اینکه یگان‌های عمل‌کننده در غرب و در جنوب باید جداگانه باشند، افزود که اگر عملیات در شلمچه و در فاو میسّر نشد و در غرب موفقیت کسب شد، همه یگان‌ها را درغرب وارد عمل می‌کنیم. با طرح این موضوع، مسئله چگونگی انتقال یگان‌ها از جنوب به شمال غرب و زمان و امکانات لازم برای این کار و همچنین تجهیزات زمستانی ضروری برای شمال غرب مطرح گردید و علی شمخانی تأکید کرد: «انتقال از جنوب به غرب غیرممکن است ولی انتقال از غرب به جنوب ممکن است.»
1) 5. مأخذ 2، ص24 تا 35.
غلامعلی رشید در پاسخ به برخی مسائل مطرح شده، نکاتی را بیان کرد: «ما به توان خودمان توجه کمی می‌کنیم و به توان و قدرت کارایی دشمن هم توجه نمی‌کنیم. اگر برداشت درستی از توان و قدرت جابه‌جایی امکانات خودمان داشته باشیم، این همه سؤال نمی‌کنیم که برای انتقال چقدر زمان نیاز داریم. یا اینکه آیا می‌توانیم ده یا بیست یگان را از سه یگان در خط عبور دهیم. همین‌طور در مورد دشمن، بحثی از سپاه‌های ششم، سوم یا هشتم دشمن نکردیم و در بحث مانور به توان آنها و میزان احتیاط آنها و زمان لازم برای انتقال احتیاطشان( پس از پی بردن آنها به منطقه عملیات اصلی) و همچنین نیروهای احتیاط کلی که در دست ستاد کل ارتش عراق است، با کم‌توجهی از اینها رد می‌شویم. البته منطقه شلمچه یک حُسن سیاسی دارد و آن اینکه جناحی که الان در ارتش عراق حاکم شده، اینها یک شکست خیلی سخت می‌خورند، چون اینها برای گرفتن همین سرپل یک فشار عظیمی به ارتش عراق وارد کردند و همین منشأ اختلافاتی در ارتش عراق شد. دست‌یابی ما به این سرپل و به خصوص توسعه آن، مثل واقعه کربلای4 می‌شود که ما آن طرف(منطقه کربلای5) رفتیم و دشمن آمد و خیالش از کل منطقه راحت شد. همچنین بعد خواهند گفت ]جناح‌های ارتش عراق[ که "ما این همه تلفات دادیم؛ به شما گفتیم که ارتش عراق را از بین نبرید؛ شما رفتید یک سرپل گرفتید و آخر هم این همه زمین را دوباره از دست دادید." از نظر روحی این نوع مسائل در ارتش عراق تشدید می‌شود و اختلافات آنها عمیق‌تر می‌شود. یک تأثیر سیاسی هم اینجا دارد.»(1)
در ادامه جلسه مباحث دیگری درباره جبهه غرب و جنوب، اهمیت و میزان موفقیت در هر جبهه، امکان غافل‌گیری دشمن و اولویت هر جبهه مطرح شد و همچنین احتمال حملة دشمن به فاو در صورت انتقال یگان‌های اصلی به غرب و اینکه آیا عراق سلیمانیه یا کرکوک را به فاو ترجیح می‌دهد یا برعکس، بیان گردید.(2)] ضمیمه دارد[
فرمانده کل سپاه در پایان این جلسه، مباحث را چنین جمع‌بندی کرد: «روی این فکر کنیم که چه کنیم که ضمانت بیشتری داشته باشیم. اگر غافل‌گیری دشمن در شلمچه کاملاً رعایت شد، طوری که دشمن در خط هشیار نباشد و بتوانیم، اینجا را عمل می‌کنیم و با همین 100 گردان حداقل تا کانال زوجی می‌رویم و به جزیره صالحیه می‌رسیم. مرحلة بعد به جزیره برویم و مرحلة بعدی را باید فکر کرد که به سمت تنومه یا آن طرف برویم. اینجا(شلمچه) آمادگی داشته باشید که اگر دیدیم در شمال به خاطر غافل‌گیری یا به خاطر برف زمستان نشد، اولویت اول این است که در صورت موفقیت در شلمچه، نیروهای شمال را هم اینجا بیاوریم و عملیات در اینجا را به عملیات در شمال تقدم بدهیم. یعنی اول شلمچه را مورد امتحان و عمل قرار دهیم اگر دیدیم هر دو شرایط مساوی دارند؛ یعنی اگر در هر دو غافل‌گیری و وضعیت در حد ایده‌آل و مناسب بود، هر دو را با هم عمل می‌کنیم. اگر دیدیم شرایط ما در اینجا ]شلمچه[ بهتر بود و اگر مثلاً آنجا ]شمال[ قبل از شروع عملیات یا همان شب اول با مشکلات مواجه بشویم، همه آن نیروها را اینجا می‌آوریم.
اگر دیدیم اینجا با مشکلات مواجه می‌شویم، چه قبل از عملیات و چه شب اول، دیگر تردید نمی‌کنیم و اینجا را به عنوان یک عملیات فریب تلقی می‌کنیم و همه نیروهای ما پشت سر هم به شمال می‌روند و آنجا وارد عمل می‌شوند. البته مشکلاتی دارد، ازجمله آموزش جنگ در کوهستان است که لشکرهایی که در جنوب هستند باید این آموزش‌ها را ببینند و آمادگی به آنها داده شود. تجهیزات پشتیبانی را هم باید قرارگاه نیروی زمینی و وزارت سپاه آماده کنند.»(1)
گفتنی است که در حین این جمع‌بندی، از احتمال عملیات در منطقه فاو نیز سؤال شد که فرمانده سپاه پاسخ داد در هر دو منطقه ( فاو و شلمچه) عملیات نمی‌کنیم بلکه در یکی از این دو منطقه که مناسب‌تر باشد وارد عمل می‌شویم.
1 3
جلسه سوم امروز فرماندهان سپاه در بعد از ظهر با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه و جانشین وی و فرماندهان قرارگاه‌های کربلا، نجف و قدس و همچنین رئیس ستاد کل سپاه (محمد فروزنده) برای بررسی مشکلات بودجه تشکیل گردید. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در نیروی زمینی سپاه(اسدالله احمدی) که ثبت و ضبط جلسات امروز را به عهده داشت، درباره این جلسه نوشته است: «رئیس ستاد کل سپاه ابتدا از وضعیت بودجه سپاه و کاهش آن به علت تقسیم مبلغ 25 میلیارد تومانی که در سال‌های قبل، اضافه بر بودجه عادی سپاه برای کمک به هزینه‌های جنگ پرداخت می‌شد و امسال 12 میلیارد آن به ارتش پرداخت شده است، گزارش داد. وی افزود با توجه به اینکه پرداخت بودجه را هم ملزم به حسابرسی کرده‌اند، این موجب شده تا در پرداخت دیون تأخیر ایجاد شود. علاوه بر آن، نظارت مسائل مالی جنگ را به گروه ده نفره‌ای متشکل از 5 عضو کمیسیون دفاع و 5 عضو کمیسیون بودجه مجلس داده‌اند و هزینه کردن بودجه دفاعی سخت‌تر شده است. مشکل دیگر این است که سپاه هم مرتب در حال گسترش سازمان است.
فرمانده نیروی زمینی سپاه در ادامه بخشی از مشکلات را که کمبود بودجه ایجاد کرده از جمله مشکلات تأمین هزینه‌های مختلف یگان‌ها و نواحی سپاه - که امکان مسئله‌دار شدن و بدبینی فرماندهان را ایجاد می‌کند - مطرح کرد. محمد فروزنده برای حل بخشی از مشکل بودجه پیشنهاد کرد که برای نیروی زمینی سپاه سازمان و تشکیلات تعریف شود و به ثبت برسد تا بر اساس آن بودجه دریافت شود. مثلاً مشخص شود که نیروی زمینی سپاه 400 گردان نیروی سازمانی دارد، هزینه هر گردان در ماه مثلاً 500 هزار تومان است، در سال هزینه‌اش این قدر می‌شود، این یکی از راه‌حل‌هاست. وی از جمله مسائلی را که موجب بروز مشکلات بودجه می‌شود، نحوة هزینه کردن آن و بعضاً خرج آن در غیر از موارد مشخص شده، مثلاً صرف بودجه حقوق یا موادغذایی برای ساختمان‌سازی دانست و خواستار جلوگیری از چنین مواردی شد.»(2)
1 4
بحران خلیج فارس که در پی حملات روزهای گذشته هواپیماهای عراقی به تأسیسات نفتی ایران و نفتکش‌ها در خلیج فارس و به‌ویژه با حمله نیمه شب 30/6/1366 هلیکوپترهای امریکایی به کشتی " ایران - اجر" تشدید شده بود ]ضمیمه دارد[، امروز ادامه یافت. تلاش ایران برای مقابله با تهدیدات امریکا، درگیری هلیکوپترهای امریکایی با قایق‌های سپاه پاسداران، برخورد یک کشتی پانامایی با مین و توقف کاروان کشتی‌های تحت اسکورت ناوهای امریکایی از جمله وقایع امروز خلیج فارس است.
فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران (حسین علایی) امروز درصدد مقابله با تهدیداتی که متوجه جزیره فارسی است، برآمد. وی در نامهای به فرمانده کل سپاه پاسداران نوشت: «همان‌گونه که مطلعید امریکا اولین حمله خود را در خلیج فارس هم‌زمان با سالروز آغاز جنگ تحمیلی(شب 31 شهریور) با هدف قرار دادن کشتی ایران - اجر آغاز نمود. به نظر می‌رسید که امریکا درصدد است به مقابله جدی با تلاش‌های جمهوری اسلامی برای مقابله به مثل بپردازد، لذا پیش‌بینی می‌شود که امریکاییها طرحی را برای به تصرف درآوردن جزیره فارسی در دست دارند و در حال زمینه سازی برای این کار هستند؛ از جمله اینکه هر زمان که حمله‌ای علیه کشتی‌های عازم کویت یا عربستان در منطقه شمال خلیج فارس صورت می‌گیرد آنها مدعی می‌شوند که این کار توسط قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه که از جزیره فارسی جدا شدهاند، صورت گرفته است؛ لذا خواهشمند است به منظور بررسی رویدادهای احتمالی، اقدامات جدی صورت گیرد و طرح‌های نیروی دریایی سپاه در این رابطه آماده ارائه می‌باشد و چنانچه جلسه‌ای بدین منظور تشکیل شود مناسب خواهد بود.»(1)
فرمانده نیروی دریایی سپاه همچنین جریان درگیری امروز نیروهای سپاه با نیروهای امریکایی را در خلیج فارس چنین گزارش کرده است: «بنابر گزارش منطقه یکم دریایی در ساعت 13:30 مورخ 1/7/1366 دو فروند نفتکش به نامهای "اوشن هامونی" با ملیت پانامایی و "فوجی کاماور" با ملیت کره ای که به وسیله یک ناو امریکایی حامل یک فروند هلی‌کوپتر به شماره 504 در سمت 170 درجه و در 16 مایلی جزیره ابوموسی اسکورت می‌شدند، مورد شناسایی رزمندگان گشت نیروی دریایی سپاه مستقر در جزیره ابوموسی قرار گرفتند. نیروهای ما که با سه فروند قایق عاشورا کاروان امریکایی را تحت نظر داشتند، به سمت یکی از دو نفتکش نزدیک می‌شوند که بلافاصله هلی‌کوپتر امریکایی از عرشه ناو به طرف قایق‌های ما به پرواز درمی‌آید و به تعقیب قایق‌ها می‌پردازد و سه فروند موشک به سمت قایق‌ها پرتاب می‌نماید که به آنها اصابت نمی‌کند. قایق‌های ما تا فاصله 11 مایلی جزیره توسط هلی‌کوپتر امریکایی تعقیب می‌شدند. برادران مستقر در قایق‌ها با ناو الوند از نداجا (نیروی دریایی ارتش) که در 9 مایلی جزیره استقرار داشت تماس می‌گیرند و با هماهنگی با برادران نداجا به سمت
1) 10. سند شماره 438776 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرمانده نیروی دریایی سپاه به فرمانده کل سپاه، 1/7/1366.
هلی‌کوپتر تیراندازی می‌نمایند که هلی‌کوپتر مسیر خود را تغییر داده و در 12 مایلی جزیره بر عرشه ناو امریکایی - که در کنار یک فروند کشتی آسیب‌دیده لیبریایی پهلو گرفته بود - فرود می‌آید. در ساعت 16:30 ناو مذکور خود را از کشتی موشک خورده جدا و در سمت 190 درجه و 15 مایلی جزیره به گشت‌زنی می‌پردازد. مراتب جهت اطلاع به آگاهی می‌رسد.»(1)
از سوی دیگر، نیروی دریایی سپاه اعلام کرد که یک کشتی مخصوص نقشه‌برداری به نام "ماریا" که با پرچم پاناما حرکت می‌کرد، در آب‌های خلیج فارس با یک مین برخوردکرد.(2)بیمه لویدز محل این برخورد را 30 مایلی شمال جزیره العربیه اعلام کرد و نوشت: کشتی ماریا غرق شده است.(3)بر اثر این حادثه چهار تن از سرنشینان این کشتی مفقود شدند.(4)سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ بعداً در گفتوگویی غرق شدن این کشتی را ماجرایی پرابهام و مشکوک عنوان کرد و گفت: «غرق شدن کشتی برخلاف عرف موجود دو روز بعد اعلام شد. این تأخیر پنجاه و چند ساعته دسترسی به شواهد لازم برای بررسی ادعای غرق شدن کشتی پانامایی بر اثر برخورد با مین را از بین برده است و سؤال این است که چرا شواهد قابل بررسی این حادثه باید از بین برود؟ در صورت واقعیت داشتن این مسئله بازهم سؤال مطرح است که چگونه ناوهای امریکایی مستقر در خلیج فارس با انواع تجهیزات پیچیده متوجه غرق شدن این کشتی نشده‌اند. تأخیر در اعلام خبر در حالی است که امریکاییان مدعی هستند در ساعت 23 شب دوشنبه مین‌گذاری در آب‌های بین‌المللی خلیج فارس توسط کشتی ایران - اجر را شاهد بوده‌اند، اما اکنون راجع به غرق شدن این کشتی مهر سکوت بر زبان خود زده‌اند و این نکات از جمله ابهامات ماجرا است.» سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ با اشاره به نزدیکی این حادثه با حمله امریکا به کشتی ایران - اجر افزود: «این حرکات می‌تواند بیان‌کننده آغاز یک حرکت مشکوک توسط امریکا در خلیج فارس باشد.»(5)
منابع کشتیرانی در مورد وضعیت و حرکت کشتی‌ها در خلیج فارس پس از حمله امریکا به کشتی ایران - اجر گزارش دادند که کشتی‌های جنگی ایران فعالیت در خلیج فارس را به شدت افزایش داده‌اند و کشتی‌های تجاری برای پرهیز از حمله قایق‌های توپدار ایران، در آب‌های بسیار نزدیک به سواحل عمان حرکت می‌کنند.(6)
در همین حال دهمین کاروان کشتی‌های کویتی تحت اسکورت ناوهای امریکا، با وجود اعلام برنامه حرکت آن، به دلیل بروز اوضاع بحرانی در خلیج فارس از حرکت بازماند. رادیو امریکا در این باره گفت: «حرکت این کاروان در شرایط کنونی از اهمیت بیشتری برخوردار است. این کاروان برخلاف برنامه اعلام شده از حرکت منصرف شد و تا تاریخ 6/7/66 در بندر الاحمدی کویت باقی می‌ماند تا آرامش نسبی مجدداً برقرار شود. نفتکش کویتی"گاز پرنس" از جمله نفتکش‌های این کاروان است.»(7)
1) 11. سند شماره 67906 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه فرمانده نیروی دریایی سپاه به فرمانده کل سپاه،2/7/1366.
2) 12. سند شماره 91540 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نیروی دریایی سپاه، آمار کشتی‌های آسیب دیده.
3) 13. روزنامه اطلاعات، 4/7/1366، ص17، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
4) 14. روزنامه رسالت، 4/7/1366، ص12، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
5) 15. مأخذ 13، ص18.
6) 16. روزنامه رسالت، 2/7/1366، ص12، دوبی - خبرگزاری رویتر.
7) 17. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 188، 2/7/1366، ص19، رادیو امریکا، 1/7/1366؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی،2/7/1366، ص3، یونایتدپرس.
1 5
امریکا و انگلستان درصدد گسترش فعالیت‌های اطلاعاتی و نظامی خود در منطقه خلیج فارس هستند. در این باره مجله الشهید به نقل از منابع آگاه عربستان نوشته است که تعدادی از کادرهای خدماتی آواکس‌های مستقر در پایگاه ظهران برکنار شدهاند که این اقدام ناشی از تصمیم‌گیری امریکا برای محول کردن مأموریت‌های نظامی تازه به آواکس‌ها می‌باشد. مأموریت‌های نظامی محول شده به آواکس‌ها مربوط به مرکزی جدید‌التأسیس سرّی در بحرین است تا از این طریق هواپیماهای آواکس اطلاعات ویژه و مورد نیاز را به ناوهای امریکایی مستقر در آب‌های منطقه منتقل کنند.(1)
واینبرگر وزیر دفاع امریکا نیز در خاطرات خود درباره فعالیت هواپیماهای جاسوسی آواکس نوشته‌است: «آواکس‌ها از آغاز جنگ ایران و عراق، در عربستان پروازهای خود را آغاز کردند که این فعالیت فقط شامل قسمت شمالی خلیج ]فارس[ و خطرهای احتمالی هواپیماهای ایرانی برای حوزه‌های نفتی عربستان می‌شد و این پوشش حافظ کشتی‌های امریکا در خلیج ]فارس[ نبود چیزی که ما احتیاج داشتیم این بود که دامنه فعالیت خود را گسترش دهیم تا قسمت پایین خلیج ]فارس[ را نیز در برگیرد و این مستلزم استفاده سعودی‌ها از آواکس‌های خود، برای تکمیل پروازهای ما در حمایت از عملیات اسکورت بود.»(2)واینبرگر با اشاره به مذاکرات خود با مقام‌های سعودی در پاریس، افزوده است: « سعودی‌ها امتیازاتی اساسی دادند و با شرکت در عملیات ما از جمله گشت‌زنی آواکس‌ها، به گونه‌ای مستقیم‌تر از آنچه رسم آنها در گذشته بود موافقت کردند.»(3)وی ضمن یادآوری ترس اعراب از همکاری نزدیک و آشکار با امریکا در خلیج فارس نوشته است: «مذاکرات خیلی مشکل بود و حتی نزدیک‌ترین دوستان عرب ما در خلیج ]فارس[ نمی خواستند چنین به نظر رسد که همکاری نظامی خیلی نزدیکی با امریکا دارند. من تمام سعی خود را برای کسب موافقت سعودی‌ها جهت استفاده از آواکس‌های آنها کردم؛ زیرا ما هر قدر زودتر از حملات ایران باخبر می‌شدیم به همان میزان زودتر می‌توانستیم آماده مقابله شویم و خط سیر هواپیماهای جنگی ایران را مشخص کنیم.»(4)
از سوی دیگر، انگلستان ساخت یک پایگاه نیروی دریایی را در منطقه طویله ابوظبی آغاز کرده است. به نوشته مجله "مید" ساخت این پایگاه یک میلیارد دلار هزینه دارد و دارای
شش اسکله برای سلاح‌های موشک‌انداز و حمل نیرو، دو اسکله برای خدمات عمومی و یک اسکله برای ترخیص تجهیزات نظامی سنگین است. همچنین برای این پایگاه تسهیلاتی از قبیل تعمیرگاه، انبار اسلحه و تجهیزات، ساختمان‌های آموزشی، اداری و مسکونی در نظر گرفته شده است. عربستان برای ساخت این پایگاه کمک مالی خواهد کرد. گفته می‌شود که این پایگاه بزرگ‌ترین پایگاه دریایی در منطقه خلیج فارس خواهد بود.(1)
1 6
بیست‌و‌شش تن از خدمه کشتی ایران - اجر که دو روز پیش هدف حمله هلیکوپترهای امریکایی قرار گرفته بود، پس از انتقال به یک ناو امریکایی به هلال احمر عمان تحویل داده شدند. مسئولان استان هرمزگان تأکید کردند در صورتی که انتقال خدمه کشتی ایران - اجر از طریق هوایی میسر نشود، آنها با یک کشتی مسافربری که به این منظور آماده شده، از طریق دریا از عمان به ایران منتقل می‌شوند.(2)
گفتنی است که امریکا برای کاهش میزان تنش موجود، پس از استفاده تبلیغاتی گسترده از ماجرای حمله به کشتی ایران اجر، در فاصله کوتاهی اعلام کرد که خدمه این کشتی به ایران برگردانده می‌شوند. وزیر دفاع امریکا با این توجیه که ما با ایران در جنگ نیستیم و فقط از خود دفاع می‌کنیم، در یادداشت‌های خود نوشته است: من دستور دادم تا خدمه کشتی را به ایران بازگردانندکه کشور دوست ما "عمان" لطف نمود و به صورت واسطه در این موضوع کمک کرد.(3)
2 7
وزیر دفاع امریکا در آستانه سفر به منطقه خلیج فارس و دو روز پس از حمله به کشتی ایران - اجر، جمهوری اسلامی را تروریست خواند و ایران را به حمله مجدد تهدید کرد. وی گفت: انتظار دارد ایران حمله امریکا به یک کشتی ایرانی را تلافی کند، اما اگر شرایط مشابه باشد، مجدداً دستور حمله خواهد داد. واینبرگر افزود: «فکر می‌کنم آنها همواره تلافی کرده‌اند؛ آنها همیشه تروریسم را اعمال می‌کنند.» خبرگزاری رویتر در ادامه این خبر، اضافه کرده که سفر وزیر دفاع امریکا به خلیج فارس - که چند هفته پیش برنامه‌ریزی شده بود - شامل دیدار از عربستان سعودی، بحرین و توقفی کوتاه در مصر می‌شود. وی همچنین از نیروهای امریکایی در نزدیکی و داخل خلیج فارس دیدن خواهد کرد.(4)سخنگوی کاخ سفید نیز درباره احتمال حملات تلافی‌جویانه ایران گفت: «تشخیص ما این است که منافع امریکا در سراسر جهان در معرض خطر بیشتری قرار گرفته است، از سفارتخانههای خود می‌خواهیم اقدامات مناسبی را در این زمینه اتخاذ نمایند.»(5)
3 8
شوروی خواستار تشکیل نیروی حافظ صلح سازمان ملل در خلیج فارس شد تا حفاظت از خطوط کشتیرانی در این منطقه به یک نیروی دریایی بین‌المللی تحت پرچم سازمان ملل
1) 22. سند شماره 148129 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: وزارت امور خارجه، سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در دوبی، 10/7/1366، ص2.
2) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 188، 2/7/1366، ص3و4، بندرعباس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/7/1366.
3) 24. مأخذ 19، ص39و40.
4) 25. مأخذ 23، ص20و21، واشنگتن - خبرگزاری رویتر، 1/7/1366.
5) 26. مأخذ 16، ص12، تهران - واحد مرکزی خبر.
متحد واگذار شود.(1)وزیر خارجه شوروی با ارائه این طرح گفت: امنیت کشتیرانی به کل جامعه بین‌المللی و به نام این جامعه به سازمان ملل متحد مربوط می‌شود و در صورت لزوم نیروهای لازم و کافی باید در اختیار سازمان ملل متحد گذاشته شود.(2)
خبرگزاری رویتر در گزارشی از منطقه خلیج فارس به نقل از دیپلمات‌ها طرح شوروی را مانوری برای منحرف کردن اذهان عمومی از طرح اعمال تحریم تسلیحاتی علیه ایران دانست و نوشت: « شوروی سعی دارد با ارائه این طرح، تشنج در خلیج فارس را خنثی کرده و بر حرارتی که امریکا و انگلیس برای اعمال تحریم تسلیحاتی علیه ایران ایجاد کرده‌اند، آب سردی بریزد. انتظار نمی‌رود امریکا و انگلیس با این طرح روس‌ها موافقت کنند.»(3)
طرح شوروی برای امنیت خلیج فارس با استقبال هلند روبهرو شد، لیکن امریکا و انگلیس به مخالفت با آن برخاستند. وزیر خارجه هلند پس از سخنان وزیر خارجه شوروی گفت: هلند آماده است که در یک نیروی دریایی سازمان ملل برای حفاظت از کشتیرانی در خلیج فارس مشارکت کند و دولت هلند روشن ساخته که مایل است شاهد قبول این مسئولیت از سوی این سازمان جهانی باشد و در عین‌حال به کار پاکسازی مین‌ها از این آبراه کمک می‌کند.(4)در مقابل، مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلیس ضمن مخالفت با طرح شوروی گفت: «تجربه نشان داده است که سازمان ملل با حضور نیروهایش در یک منطقه بحرانی نتوانسته است از وقوع جنگ جلوگیری کند یا با شرایط جنگی به مقابله برخیزد. تازه اگر چنین نیرویی نیز تشکیل شود کشورهایی به تشکیل آن کمک می‌کنند که اکنون در خلیج فارس نیروی دریایی مستقر کرده‌اند در حالی‌که امکان به وجود آوردن یک سرفرماندهی مشترک وجود ندارد.» تاچر وضعیت فعلی را که در آن نیروهای مستقر در خلیج فارس بین خود هماهنگی ایجاد می‌کنند، راه‌حلی بهتر خواند.(5)سخنگوی کاخ سفید نیز با رد طرح شوروی گفت: «این طرح در نهایت به مقاصد آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر ایران کمک می‌کند. یعنی امریکا را کاملاً از خلیج فارس و خلیج عمان که نیروی دریایی ما 40 سال آزادانه در آنجا حضور داشته بیرون می‌راند.» وی افزود: «این طرح در زمانی مطرح شده که سیاست امریکا در خلیج فارس در حال ثمر دادن است.»(6)
1 9
حملات هوایی عراق که در پی وقفه چند روزه مجدداً از 25/6/1366 آغاز شده بود ]ضمیمه دارد[، امروز با حمله به مراکز و تأسیسات صنعتی ایران ادامه یافت و پنج واحد صنعتی - کارگری در استان باختران و منطقه‌ای در اسلام‌آباد هدف حمله شدید هواپیماهای عراق قرار گرفت. در ساعت 12:10 چندین هواپیمای دشمن با تجاوز به استان باختران، کارخانه سیمان غرب، کارخانه قند بیستون، نیروگاه برق باختران، دکل مخابراتی تلویزیون و یک پست برق دیگر را بمباران کردند. بر اثر حمله هواپیماهای عراقی به کارخانه سیمان غرب، پست برق و الکتروفیلتر کارخانه آسیب کلی
1) 27. Sreedhar. Kapil kaul. Tanker war, Aspect of Iraq-Iran war (1980-1988). New Delhi, ABC, Publishing House, 1989, p. 59.
2) 28. مأخذ 13، ص آخر، نیویورک - خبرگزاری فرانسه.
3) 29. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره 189، 3/7/1366، ص28، بحرین - خبرگزاری رویتر، 2/7/1366.
4) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره 190، 4/7/1366، ص13، سازمان ملل - خبرگزاری رویتر، 2/7/1366.
5) 31. همان، ص14، رادیو بی‌بی‌سی، 3/7/1366.
6) 32. مأخذ 14، ص1، واشنگتن - خبرگزاری رویتر.
دید و به سنگ شکن، کارگاه نوسازی و مخازن سوخت آن خسارت وارد شد.(1)در حمله به کارخانه قند بیستون چون اکثر کارگران در غذاخوری بودند، تنها چهار تن مجروح شدند. در این حمله دو انبار شکر محتوی 2500 تن شکر و یکصدهزار گونی خالی از بین رفت و 50 درصد سقف‌های کارخانه و یک کوره بخار جدید منهدم شد.(2)
در حمله هواپیماهای عراقی به نیروگاه برق باختران، شش بمب به تأسیسات و یک بمب به اتاق فرمان آن اصابت کرد و خسارات کلی به بار آورد.(3)در حملات امروز، عده‌ای غیرنظامی شهید و 26 تن مجروح شدند.(4)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از باختران به نقل از یک مسئول پدافند هوایی تعداد هواپیماهای مهاجم امروز دشمن را حداقل 10 فروند اعلام کرد. این خبرگزاری با مخابره خبر حملات هوایی عراق به مراکز صنعتی - کارگری باختران میزان حملات هوایی و موشکی عراق به این شهر را در طول یک سال گذشته مورد بررسی قرار داد و نوشت: با احتساب بمباران‌های امروز دفعات بمباران شهر باختران از ابتدای جنگ تحمیلی تاکنون به 121 نوبت بمباران و 21 مورد حمله موشکی رسید که بر اثر اصابت 19 فروند موشک در شهر باختران مجموعاً 1166 واحد مسکونی، 200 واحد تجاری، 110 باب مدرسه و دو پاساژ عمومی، یک گاراژ و یک سینما ویران شده است.(5)
امروز همچنین یک روستای ترکیه در 7 کیلومتری مرز ترکیه و عراق هدف حمله هوایی عراق قرار گرفت. رادیو صدای کردستان وابسته به حزب دمکرات با اعلام این خبر افزود: گلوله و راکت هواپیماهای عراقی وسط روستا اصابت کرد و سبب کشته شدن سه تن و مجروح شدن 8 تن دیگر از ساکنان روستای مذکور گردید.(6)وزارت امور خارجه ترکیه با احضار سفیر عراق در آنکارا متن اعتراضیه‌ای را در این باره تسلیم وی کرد که در آن آمده است: دولت ترکیه حق دریافت خسارت‌های جانی و مالی ناشی از تجاوز جنگنده‌های عراقی را برای خود محفوظ می‌دارد.(7)
1 10
گلوله‌باران مراکز صنعتی و نظامی عراق در تلافی حملات هوایی دشمن به مناطق مسکونی و مراکز صنعتی - کارگری کشورمان امروز نیز ادامه یافت. مراکز اقتصادی و صنعتی و نظامی ام‌القصر، بصره و زبیر، از ساعت 16 روز گذشته هدف آتش سنگین توپخانه‌های خودی قرار دارد.(8)
نماینده عراق در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان ادعا کرد که نیروهای ایران در روز 21 سپتامبر 1987 (30 شهریور 1366) تعداد 97 گلوله به بصره زده‌اند که بر اثر آن 3 تن کشته و 29 تن مجروح شدند. در روز 22 سپتامبر (31 شهریور) نیز 369 گلوله به بصره زده‌اند که 11 تن کشته و 47 مجروح شدند و 10 خودرو خسارت دید. در این روز همچنین 12 گلوله به بدره و 4 گلوله به خانقین اصابت کرد که خساراتی نداشت.(9)
1) 33. سند شماره 102865 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر سیاسی نمایندگی امام در قرارگاه نجف، 2/7/1366؛ و - سند شماره 102833 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران (رکن 3)، مرکز فرماندهی، به دفتر نخست‌وزیری، 1/7/1366.
2) 34. سند شماره 135151 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد کل سپاه، معاونت عملیات، 3/7/1366، ص4.
3) 35. سند شماره 102866 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر سیاسی نمایندگی امام در قرارگاه نجف، 2/7/1366.
4) 36. سند شماره 102829 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی سپاه - ناحیه باختران، به دفتر فرماندهی سپاه، روابط عمومی، 1/7/1366.
5) 37. مأخذ 23، ص3، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1/7/1366.
6) 38. سند شماره 060428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه "رادیوهای بیگانه"، رادیو صدای کردستان عراق (وابسته به حزب دمکرات عراق)، 3/7/1366، ص2.
7) 39. روزنامه کیهان، 2/7/1366، ص آخر، به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی.
8) 40. روزنامه جمهوری اسلامی، 2/7/1366، ص2.
9) 41. سندشماره S/19152 شورای امنیت سازمان ملل، 23 سپتامبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
1 11
در منطقه شلمچه نیروهای عراقی با اجرای یک تک محدود، دو سنگر کمین نیروهای ایران را در محور انگشتی(شمال جزیره صالحیه) اشغال کردند. افراد دشمن ضمن جمع‌آوری مین و بازکردن معبر(1)از ساعت 5 تا 6 صبح آتش نسبتاً سنگینی روی دو سنگر کمین لشکر33 المهدی ریختند، سپس حمله کردند. نیروهای لشکر33 المهدی که به تازگی در منطقه مستقر شده بودند و آشنایی کامل به منطقه نداشتند، افراد خود را به عقب کشیدند. پس از آن دشمن توانست دو سنگر جلویی را - که هر یک گنجایش دو نیرو دارد - تصرف کند.(2)معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا در گزارشی در این‌باره نوشت: «دشمن سعی دارد با حرکت لاک‌پشتی این منطقه را در کنترل و تصرف خود در آورد که تا حدود زیادی در این کار موفق بوده است. اگر این حرکت دشمن همچنان ادامه یابد، تهدید جدی برای عقبه و همچنین برای یگان‌های دیگر مستقر در غرب کانال می‌باشد.»(3)
2 12
پیشمرگان کُرد عراقی امروز طی دو حمله جداگانه در دو استان دهوک و اربیل، تعدادی از نیروهای دشمن را کشته و عده‌ای را اسیر کردند. به گزارش سپاه رمضان، در منطقه زاخو از استان اربیل گروهی از پیشمرگان حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) به همراهی گروهی از نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) به سیزده پایگاه اطراف شیرانیش اسلام حمله کردند و آنها را به تصرف خود درآوردند. در این حمله تعدادی از نیروهای دشمن کشته و 9 تن اسیر شدند، پنج خودروی نظامی ارتش عراق به آتش کشیده شد و تعدادی سلاح به غنیمت مبارزان درآمد.(4)نیروهای اتحادیه میهنی همچنین در استان اربیل با حمله به 14 پایگاه ارتش عراق در منطقه بادنیان تعدادی از افراد آن را کشتند و 9 تن را اسیر کردند. همین گزارش حاکی است که در استان کرکوک پیشمرگان کُرد با حمله به خط دفاعی دشمن ده تن از نیروهای بعثی را کشتند و چهار تن را اسیر کردند.(5)
3 13
واحد اطلاعات سپاه پاسداران در گزارشی اعلام کرد که عناصر حزب دمکرات با نفوذ به پایگاه "کانی‌باغ" در محور پسوه(حوالی شهرستان مهاباد) با نیروهای مستقر در آن درگیر شدند که بر اثر آن از نیروهای ژاندارمری دو تن شهید و ده تن مجروح گردیدند.(6)افراد حزب دمکرات همچنین با ورود به روستای "حاجی علی کند " از توابع بوکان، با نیروهای خودی درگیر شدند و یکی از سربازان را با خود بردند. این درگیری پس از یک ساعت پایان یافت و تلفاتی در بر نداشت.(7)
4 14
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران امروز در پایان سفر خود به سازمان ملل متحد طی کنفرانسی مطبوعاتی در مقر سازمان‌ملل در نیویورک مواضع جمهوری اسلامی ایران را درباره حمله امریکا
1) 42. سند شماره 029256 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا، 2/7/1366، ص1.
2) 43. سند شماره 029286 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه کربلا، معاونت عملیات، 6/7/1366.
3) 44. سند شماره 029258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا، 2/7/1366، ص1.
4) 45. سند شماره 097550 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، معاونت اطلاعات، 10/7/1366؛ و - سند شماره 029283 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، معاونت اطلاعات، 6/7/1366؛ و - سند شماره 029289 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: روابط عمومی فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، 7/7/1366.
5) 46. همان، سند سوم.
6) 47. واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نشریه "گزارش روزانه"، شماره 262، ص1، 8/7/1366؛ و - سند شماره 102862 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اداره اطلاعات ناجا، 2/7/1366.
7) 48. سند شماره 010356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 7/7/1366.
به کشتی ایران - اجر، اقدامات ایران در قبال تهدیدات امریکا، روند مذاکرات صلح، تنبیه متجاوز، عملکرد شورای امنیت، مسئله گروگان‌های غربی در لبنان و روابط با کشورهای جهان تشریح کرد.
رئیس‌جمهوری اقدامات خصمانه دولت امریکا را عامل تیرگی روابط دو کشور دانسته و با اشاره به حادثه کشتی ایران - اجر گفت: «سفر من چگونه می‌تواند باعث بهبود در روابط دو کشور شود در حالی‌که هم‌زمان با ورود من به نیویورک، امریکا به یک کشتی ایرانی حمله کرده و تعدادی را به قتل می‌رساند. اگر فرضاً مین در آن کشتی بود آیا نیروی دریایی امریکا نمی‌توانست آن را محاصره کند و کسی را نکشد؟ البته چنین مواردی در گذشته نیز بارها توسط امریکا صورت گرفته است.»
وی در پاسخ به این سؤال که آیا شما خود را در حال جنگ با امریکا می‌بینید، گفت: «نه، ولی این نگرانی را داریم که ممکن است امریکا ما را به جنگ بکشاند. حضور امریکا در خلیج فارس نشانه جنگ است. این همه کشتی جنگی و ناوگان دریایی به خاطر دفاع نیست بلکه به منظور حمله در آنجا مستقر شدهاند. علامت صلح و عدم بروز جنگ این است که امریکا نیروهای خود را از خلیج فارس خارج کند. … فکر می‌کنم اولین قدم‌ها را دولت امریکا در راه یک جنگ برداشته. ما به هیچ وجه مایل نیستیم یک جنگ تمام عیار بین ما و امریکا رخ بدهد اما اگر چنین چیزی پیش آید ما ناگزیر با قدرت از خودمان دفاع خواهیم کرد.»(1)
آیت‌الله خامنه‌ای درباره حمله امریکا به کشتی ایران - اجر گفت: «تهاجم اخیر نیروهای امریکایی به یک کشتی باربری ایرانی، یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات دولت ریگان بود و طبق ارزیابی این اشتباه حتی از اشتباه ماجرای مک‌فارلین هم بزرگ‌تر بود. امریکا در انتخاب زمان این حرکت و نوع تبلیغاتی که برای آن به راه انداخته، مصلحت اندیشی‌هایی داشته است، اما نوع حادثه و طبیعت خونین و زشت آن چشم‌انداز حوادث خونینی را در مقابل افکار عمومی مردم امریکا به وجود خواهد آورد. برخلاف تبلیغات وسیع امریکا کشتی ایرانی مورد تهاجم امریکا یک کشتی باری با نام معین و ثبت شده تجاری بوده نه یک ناو نظامی. امریکا می‌گوید این کشتی تجاری حامل مین بوده و به فرض حرف آنها درست باشد، گرچه این تبلیغات صحت ندارد ولی مین را می‌توان از هر کشتی به کشتی دیگر حمل کرد. اگر فرض کنیم این کشتی حامل مین بوده آیا دولت امریکا موظف است یا اجازه دارد هر کشتی حامل سلاح را در خلیج فارس مورد تهاجم قرار دهد! اگر امریکا می‌خواست که این کشتی در خلیج فارس مین‌گذاری نکند می‌توانست آن را محاصره و مین‌هایش را مصادره نماید. اما کشتن چند انسان چه فایده‌ای داشت. آیا دولت امریکا در مقابل این اقدام می‌تواند از خود دفاع کند؟ به این دلایل معتقدم دولت امریکا برای این اقدام هیچ توجیهی نه در مقابل ملت امریکا و نه در مقابل ملت ما که مظلوم واقع شده است، ندارد.»(2)
رئیس شورای عالی دفاع با اشاره به اینکه امریکا به عنوان بانی قطعنامه 598 اولین نقض کننده آن هم بود، بر محفوظ بودن حق تلافی برای جمهوری اسلامی در مقابل حمله امریکا به کشتی ایران - اجر تأکید کرد. وی در پاسخ به این سؤال که چه ضرورتی داشت که شما امریکا را تهدید کنید؟ آیا این تهدید کمی جسورانه و مغرورانه نیست که کشوری در حد ایران، کشور قدرتمندی چون امریکا را تهدید کند؟ اظهار کرد: ما گفتیم که ممکن است به آن حملات پاسخ دهیم و این کار را هم می‌کنیم. باید اضافه کنم که بزرگ بودن به معنی آسیب‌ناپذیر بودن نیست؛ دولت امریکا و مخصوصاً در خلیج فارس بسیار آسیب‌پذیر است.(1)
رئیس‌جمهوری درباره چگونگی امکان پایان دادن به جنگ، با تأکید بر اینکه «راه مذاکرات را ما مطمئناً نبسته‌ایم» درباره تداوم مذاکرات در چارچوب قطعنامه 598 گفت: ما فرمول استفاده از این قطعنامه را برای رسیدن به یک آتش‌بس تهیه کرده‌ایم و در اختیار دبیرکل قرار داده‌ایم. نکته اصلی مسئله تنبیه متجاوز است، اگر این مسئله حل بشود مطمئناً همه‌چیز حل خواهد شد. وی افزود: ما شورای امنیت را رد نمی‌کنیم. شورای امنیت یعنی مجموعه‌ای و هیئتی برای حفظ امنیت بین‌المللی، هیچ‌کس این را رد نمی‌کند و بیشتر از همه، ما که امنیتمان مورد تعرض و تجاوز قرار گرفته است. ما به شورای امنیت اعتراض داریم که چرا طبق وظایف خودش از اول جنگ عمل نکرده. من دیروز در سخنرانی گفتم در حالی‌که ده لشکر و صدها فروند هواپیمای عراقی به ما حمله کردند شورای امنیت که طبق اولین ماده منشور موظف به مقابله با تجاوز است،
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در پایان سفر خود به سازمان ملل متحد طی کنفرانسی مطبوعاتی در مقر این سازمان در نیویورک، مواضع ایران را درباره حمله امریکا به کشتی ایران - اجر، اقدامات ایران در قبال تهدیدات امریکا، روند مذاکرات صلح، تنبیه متجاوز، عملکرد شورای امنیت، مسئله گروگان‌های غربی در لبنان و روابط با کشورهای جهان تشریح کرد.
1) 51. مأخذ 49، ص28.
هیچ نگفت و تنها بعد از گذشت چندین روز که ما کاملاً غافل‌گیر شده بودیم و هزاران کیلومتر از زمینهای ما غصب شده بود، شورای امنیت از ما و عراق می‌خواست که از توسل بیشتر به زور خودداری کنیم، یعنی از عراق می‌خواست که بیشتر پیش نیاید و از ما می‌خواست که با قدرت نظامی عراق را عقب نزنیم. بنابراین ما به شورای امنیت اعتراض داریم به‌خاطر این که به وظایف خود عمل نکرده. اگر قرار باشد که شورا به وظایف خود عمل کند ما بیش‌ترین طرفداری را از او خواهیم کرد، چون ما به امنیت خودمان، امنیت ملی خودمان نهایت احتیاج را داریم.(1)
1 15
قدرت‌های بزرگ مذاکرات ایران با دبیرکل سازمان‌ملل را برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق مثبت ارزیابی کردند. علاوه بر این شوروی و چین از قدرت‌های غربی خواستند قطعنامه 598 را محترم بشمارند.
رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری درباره گفتوگوهای انجام شده در پشت درهای بسته شورای امنیت سازمان ملل، گفت: «امریکا تلویحاً آمادگی خود را برای به تعویق انداختن درخواست تحریم تسلیحاتی ایران تا زمانی که تلاش‌های دیپلماتیک ادامه دارد، به اطلاع شورای امنیت رسانده است. در حالی‌که امریکا دلیل تغییر موضع ایران را کسب آمادگی نظامی بیشتر می‌داند، دبیرکل سازمان ملل، شوروی و چین به مفید بودن گفتوگوها معتقدند.»(2)
"گنشر"، وزیر خارجه آلمان، نیز با بیان اینکه پافشاری ریگان به نظرهای خود در اجرای تحریم تسلیحاتی موجب اختلال در وحدت اعضای دائمی شورای امنیت می‌شود، گفت: «به‌رغم سخنرانی‌های تند و مناقشات پیش‌آمده در سازمان ملل، هیچ یک از طرفین درهای مذاکره را به طور قطع و کامل مسدود نساخته‌اند.»(3)
از سوی دیگر، "ادوارد شواردنادزه" وزیرخارجه شوروی، از دولت‌های غربی خواست در جنگ ایران و عراق خونسردی خود را حفظ کرده و اوضاع را در خلیج فارس - که با وارد کردن نیروهای دریایی انبوه در این منطقه به طور خطرناکی بحرانی کرده‌اند - مسموم نکنند. وی با تأکید بر لزوم حفظ وحدت شورای امنیت، از کلیه کشورهای عضو شورا درخواست کرد که قطعنامه 598 شورای امنیت را محترم شمارند. وزیر خارجه شوروی ضمن موافقت با برقراری فوری آتش‌بس بین ایران و عراق بر تشکیل یک کمیسیون مأمور تحقیق درباره مسئولیت آغاز جنگ تأکید کرد و گفت: «پذیرفته شدن آتش‌بس و تشکیل کمیسیون تحقیق امکان خواهد داد که نیروهای دریایی خارجی به آسانی خلیج فارس را ترک کنند.»(4)
وزیرخارجه چین نیز در این باره گفت: «اوضاع خلیج فارس با رویارویی‌های شدید در منطقه بسیار آشفته‌تر می‌شود و چین شدیداً نگران این موضوع است. چین در این رابطه یک موضع بی‌طرفانه اتخاذ کرده، اما از ایران و عراق خواسته تا هرچه زودتر به جنگ پایان دهند. قطعنامه 598 شورای امنیت که شامل درخواست آتش‌بس فوری می‌باشد، زمینه‌های خوبی را برای یک
راه‌حل صلح آمیز تأمین می‌کند. چین از ابرقدرتها می‌خواهد تا به حضور نظامی خود در خلیج فارس پایان دهند تا کشورهای منطقه بتوانند مشکلات خود را از طریق گفتوگو و مشورت حل و فصل کنند.»(1)
1 16
دولت انگلستان سه دفتر واسطة خرید سلاح برای ایران را در لندن تعطیل کرد. "سر جفری هاو" وزیرخارجه انگلستان در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل ضمن حمایت از حمله امریکا به کشتی ایران - اجر، حمله به نفتکش انگلیسی جنتل بریز(2)را یک اقدام تجاوزکارانه و شرم‌آور توصیف کرد. وی ضمن اعلام دستور بستن دفاتر ایران در لندن، درباره علت آن گفت: «حمله ایران به نفتکش انگلیسی جنتل بریز آخرین عامل مؤثر در تصمیم‌گیری انگلیس برای بستن دفاتر نظامی ایران در لندن بوده است.»(3)رادیو بی‌بی‌سی نیز با پخش این خبر افزود: بریتانیا، ویزای 3 تن از افسران ارتش را که در این دفاتر برای تهیه سلاح در اروپا استفاده می‌کردند لغو می‌کند.(4)
رئیس‌جمهور ایران بسته‌شدن دفتر خرید نظامی ایران در لندن را بی‌اهمیت خواند و گفت: «این چندان چیز مهمی نیست و در روند جنگ تأثیری نخواهد داشت.(5)محمدمهدی آخوندزاده کاردار ایران در لندن نیز گفت: «اقدام انگلیس در همسویی این کشور با امریکا و حمایت آن از رژیم عراق شکل گرفته است.» وی افزود: «آنچه که به انقلاب اسلامی عزت بخشید توان و ایمان مردم می‌باشد نه سلاح‌های پیچیده غرب و شرق.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از لندن آورده است: «رسانههای گروهی انگلیس به ویژه در یک سال اخیر گزارش‌ها و برنامه‌های خبری متعددی در زمینه فعالیت‌های دفاتر تدارکات نظامی ایران تهیه کرده‌اند.»(6)
2 17
تعطیلی دفاتر خرید ایران در لندن و آثار آن بر توان نظامی ایران و همچنین مسئله تحریم تسلیحاتی ایران مورد بررسی رسانه‌ها و تحلیلگران قرار گرفت. رادیو بی‌بی‌سی بسته شدن دفتر خرید تسلیحاتی ایران در لندن را تنها موجب مشکل شدن تهیه سلاح برای ایران دانست: «چنین به نظر می‌رسد که تعطیلی این دفتر تهیه اسلحه برای ایران را با مشکلات مواجه خواهد ساخت، زیرا دفتر مذبور مرکز ارتباط شبکه‌های جهانی خرید تسلیحات مورد نیاز ایران بوده است. با توجه به جوّ موجود مبنی بر درخواست تحریم اسلحه علیه ایران، برای ایرانی‌ها مشکل خواهد بود که بتوانند دفتری در یک چنین سطحی را در نقطه دیگری در غرب باز کنند. البته
1) 56. مأخذ 18، ص آخر.
2) نفتکش انگلیسی جنتل بریز(Gentel Breeze) در روز 30/6/1366 در اطراف جزیره فارسی در خلیج‌فارس هدف حمله قایق‌های توپدار قرارگرفت و دچار آتش‌سوزی شد؛ این حمله به ایران نسبت داده شد.]برای اطلاعات بیشتر ر.ک. به کتاب 50 روزشمار جنگ (اسکورت نفتکش‌ها) ص 715 و 716[
3) 57. مأخذ 23، ص60، سازمان ملل - خبرگزاری رویتر، 1/7/1366.
4) 58. مأخذ 23، ص79، رادیو بی‌بی‌سی، 1/7/1366.
5) 59. مأخذ 50، ص2.
6) 60. مأخذ 29، ص44، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/7/1366.
این نتیجه‌گیری بدین معنا نیست که خرید اسلحه توسط ایران کاملاً متوقف خواهد شد، بلکه تنها تهیه آن برای ایران مشکل‌تر خواهد شد. در دنیای تجارت اسلحه - که بی‌اندازه پیچیده است - ایران زیرکی خود را به اثبات رسانده است، طوری که حدس‌زده می‌شود ایران در حدود دو سوم اسلحه مورد نیاز خود را مستقیماً از دولت‌ها خریداری می‌کند و یا به هر حال دولت‌ها در جریان آن قرار دارند. اگرچه اظهار نظرهای عمومی مؤید این حقیقت نیست. متجاوز از چهل کشور فروشنده اسلحه به ایران بوده‌اند و دولت امریکا که اکنون بیش از هر کشور دیگری برای تحریم اسلحه علیه ایران جنجال به راه انداخته است، همان طوری که ماجرای ایران گیت(1)به وضوح نشان داد خود یکی از فروشندگان اسلحه به ایران بوده است.»(2)
خبرگزاری رویتر در گزارشی از بحرین با تشریح نقاط ضعف و قوت ایران در مقابل تحریم تسلیحاتی، چنین نتیجه‌گیری کرد: «تحریم تسلیحاتی تأثیر چندانی ندارد و تنها راه مؤثر برای از کار انداختن ماشین جنگی ایران، تحریم خرید نفت از این کشور می‌باشد. استفاده ایران از بازار آزاد و پرداخت دو برابر قیمت، طولانی بودن مرزها و سواحل ایران که کنترل آن ممکن نیست و در نهایت استفاده ایران از خلاقیت‌ها و استعداد‌های داخلی در تولید برخی سلاح‌ها و ادوات جنگی از عوامل مهمی تلقی می‌شوند که میزان موفقیت تحریم‌های احتمالی را شدیداً کاهش می‌دهند، تعمیر و نگهداری برخی سلاح‌های پیشرفته امریکایی و اروپایی خریداری شده در زمان شاه عمده‌ترین مشکل ایران به شمار میرود.» رویتر به نقل از دیپلمات‌ها افزود: «بدین ترتیب اعمال تحریم تسلیحاتی علیه ایران نمی‌تواند چیزی بیش از یک نمایش باشد ولی چیزی که مؤثر است تحریم نفتی ایران می‌باشد. اتکاء تقریباً کامل ایران به نفت برای تأمین هزینه‌های جنگی، بزرگ‌ترین نقطه ضعف این کشور به‌شمار میرود و نیروی هوایی عراق این مطلب را به اثبات رسانده است. اعمال تحریم نفتی کار آسانی نیست اما این اقدام حداقل سبب خواهد شد که ایران در ضعیف‌ترین نقطه خود قرار گیرد.»(3)
"روح‌الله رمضانی" استاد روابط بین‌المللی دانشگاه ویرجینیای امریکا درباره تحریم تسلیحاتی ایران با اشاره به تولیدات داخلی ایران می‌گوید: «ولی اینها برای ادامه جنگ کافی نیست. با این تکنولوژی، ایران قطعه یدکی تانک‌ها، وسایل و تجهیزات هوایی و رادارها را نمی‌تواند تولید کند ولی شکی نیست تأثیر تحریم تسلیحاتی بر ایران خیلی زیاد است و ایران را مجبور می‌کند که اگر بخواهد به جنگ ادامه بدهد این جنگ را بیشتر در شمال، در منطقه کردستان و در استان‌های سلیمانیه و کرکوک عراق از طریق جنگ‌های چریکی ادامه بدهد. ضمن اینکه در جبهه‌های دیگر حملات محدودی را انجام بدهد.»(4)
1) منظور ماجرای مک‌فارلین است - که امریکاییها به آن ماجرای ایران گیت می‌گویند - و در جریان آن دولت امریکا برای آزادی گروگان‌های امریکایی در لبنان، مقداری سلاح به ایران فروخت. برای اطلاع بیشتر به کتاب 44 روزشمار جنگ "ماجرای مک فارلین" مراجعه کنید.
2) 61. مأخذ 29، ص41، رادیو بی‌بی‌سی، 2/7/1366.
3) 62. مأخذ 23، ص34، بحرین - خبرگزاری رویتر، 1/7/1366.
4) 63. مأخذ 23، ص40، رادیو بی‌بی‌سی، 1/7/1366.
1 18
بر اساس اعلام وزارت کشور جمهوری اسلامی، دولت افغانستان علاوه بر حمایت از اشرار مناطق مرزی ایران و افغانستان و گلوله‌باران این مناطق، اخیراً گروهی را به سرپرستی شخصی به نام "جهانگیر" جهت خرابکاری از هرات به داخل جمهوری اسلامی ایران اعزام کرده است. از این گروه تاکنون حدود 50 تن به طور غیر مجاز وارد ایران شدهاند و در حدود یک تُن مواد منفجره نیز با خود به ایران انتقال داده‌اند.(1)
2 19
در پی اجازه امام خمینی به دولت مهندس میرحسین موسوی مبنی بر استفاده از حکم تعزیرات حکومتی در اجرای ضوابط و تعیین قیمت‌ها و برخورد قاطع با گرانی، گران‌فروشی و احتکار در سوم مرداد 1366، آیین‌نامه اجرایی این موضوع تهیه و برای اجرا ابلاغ شد. براین اساس هر روز خبرها و گزارشهای گوناگونی از اجرای طرح مبارزه با گران‌فروشی در رسانههای داخلی منعکس و منتشر می‌شود که برای نمونه خلاصه‌ای از گزارشهای امروز ارائه و به دلیل همگون نبودن گزارش‌ها از تکرار آن در روزهای بعد خودداری خواهد شد.
در استان مازندران 105 مورد بازرسی از اصناف گرگان به عمل آمد. در استان بوشهر 20 واحد متخلف صنفی در دشتستان مشمول تعزیرات حکومتی گردیدند. تعزیرات حکومتی در مورد 17 گران‌فروش در ایلام اجرا و 70 واحد صنفی به دلیل تخلف در استان آذربایجان شرقی تعطیل شد. همچنین در استان فارس 157 واحد صنفی مشمول تعزیرات حکومتی شدند و در ساوه یک گران‌فروش جریمه شد.(2)
ضمیمه گزارش 2: بررسی اهمیت جبهه شمال غرب و مقایسه با جبهه جنوب
در جلسه 1/7/1366 فرماندهان سپاه، علاوه بر مطالبی که در متن آمده، مباحث مشروحی درباره جبهه شمال‌غرب مطرح شد که در اینجا درج می‌شود:
رحیم صفوی: بحث جنوب و غرب را بیشتر توجه بکنیم؛ فکر می‌کنم که ما یک حرکت از اهداف اصلی و ارزشمند در غرب را شروع می‌کنیم ولی وقتی به آن اهداف نزدیک می‌شویم توان ما تمام می‌شود. من معتقدم که اگر در غرب بیشتر سرمایه‌گذاری بشود، ما به پیروزیهای روشن و قاطع‌تری می‌رسیم و در جنوب فکر نمی‌کنیم که به این پیروزی‌هایی که روشن و معلوم باشد برسیم. تلفات ما در جنوب بیشتر و در غرب کمتر است. امکان غافل‌گیری دشمن در غرب بیشتر است و در جنوب کمتر. باید روی مسئله غرب و جنوب یک بحث دیگری بشود طوری‌که تجارب جنوب در غرب تکرار نشود. به نظر من آن هدف‌هایی که در غرب قابل دسترس است، در جنوب قابل دسترس نیست، ما به طور مشخص اگر توان اصلی را در غرب ببریم، یعنی توان عمده سپاه را ببریم، می‌توانیم به هدف‌های خوبی دسترسی پیدا بکنیم. ولی در جنوب اگر همه توانمان را هم بیاوریم، نمی‌توانیم به یک هدف روشن و قاطعی دسترسی پیدا کنیم.
محسن رضایی: اینجا (شمال‌غرب) دو تا خطر هست. دو چیز شما را تهدید می‌کند، که ممکن است کل پاییز و زمستان را از دست بدهید و اگر این مسئله نبود، هیچ تردیدی نمی‌کردیم که آنجا(غرب) عملیات بکنیم. یکی فصل زمستان است که نمی‌دانیم چه اثری می‌گذارد. ممکن است مثل والفجر4 باشد که تا
آذرماه مسئله‌ای پیدا نشود و وضع خیلی خوبی داشته باشیم، یا ممکن است فصل طوری باشد که یا اصلاً عملیات نشود یا نتوانیم توسعه بدهیم. چون هرچه که شما نیروی بیشتری وارد عمل کنید، در فصل زمستان امکانات زمستانی بیشتر و جاده‌های بهتری می‌خواهید. بعضی وقت‌ها هم ممکن است راه‌کار شما را اصلاً ببندد. حداقلش این است که شما محدود می‌شوید که توان کمی را به میدان و پای کار ببرید.
مسئله دوم غافل‌گیری است. یعنی همین الان این تهدید وجود دارد که غافل‌گیری در منطقه ماووت از بین برود. علت اینکه الان ماووت قابل عمل است این است که دشمن تردید دارد، هم فکر می‌کند که شما می‌خواهید به سوی قلعه‌دیزه بروید، هم فکر می‌کند که می‌خواهید به طرف ماووت بروید، لذا نمی‌تواند به صورت قاطع یک برنامه‌ریزی جدّی بکند. موفقیت شما در شمال موقعی است که دشمن به صورت جدّی تک شما را در جنوب بداند ]یقین کند که تک شما در جنوب است[ که مثل سال‌های قبل تمام امکاناتش را به جنوب ببرد، آن موقع شما می‌توانید یک موفقیت قابل توجه در شمال به دست بیاورید که آن هم حاصل نمی‌شود، مگر اینکه یک عملیات جدّی در شمال انجام بدهید. یا اینکه یک فریب جدّی انجام بدهید. … به نظر ما در شرایطی که دشمن به شدت در شمال درگیر شده و در آنجا حضور دارد و برای حمله آمادگی دارد و خیالش از جنوب راحت شده است، کارایی صد گردان در جنوب برابر دویست سیصد گردان است، با همان دویست سیصد گردان خیلی کار می‌شود کرد. ما در عملیات کربلای10 با یک تیپ کم استعداد ارتفاعات بسیاری را گرفتیم و ماندیم. یا در والفجر9 با توان کم جاهای زیادی را گرفتیم. بنابراین عملیات جنوب قطعاً به عملیات شمال کمک می‌کند. ضمن اینکه در شمال دو مسئله وجود دارد هم می‌ترسیم غافل‌گیری حاصل نشود و هم اینکه به زمستان سخت برخورد کنیم و اصلاً کل عملیات آنجا برای بهار بیفتد. آن موقع هم پاییز را از دست داده‌ایم و هم زمستان را، و این برای ما یک شکست بزرگی می‌شود.
عزیز جعفری: ترس اینجا(جنوب) که بیشتر است.
محسن رضایی: اگر لشکر آنجا(شمال) آماده باشد که با پانزده روز فاصله پشت سر ما می‌آید. ]خودش را در جنوب به ما می‌رساند[.
عزیز جعفری: نه، آماده نیست. باید یگان‌ها بمانند تا آماده کنند.
محسن رضایی: قطعاً اگر با تجمعی که دشمن در اینجا(جنوب) کرد، دیدیم که عملیات لو رفته است، به خط می‌زنیم، منتها ادامه نمی‌دهیم، چون اولین بار است که نمی‌خواهیم در پاییز مثلاً در جنوب عمل کنیم، اگر ما اینجا [جنوب] یک حمله‌ای به خط داشته باشیم و تجمع خودمان را دیگر علنی کنیم، اگر نگرفت، آن موقع قطعاً ما به شمال می‌رویم و دشمن هم بخواهد بیاید، دیگر شرایط مساوی خواهیم داشت. چون دشمن دیر قبول می‌کند که ما جنوب را به طور قطعی ترک کرده‌ایم، چون کربلای4 را عمل کردیم و دوباره پانزده روز بعد در جنوب عمل کردیم. این تصور برای او هست که ما اگر اینجا هم ناکام شدیم، می‌خواهیم به سوی زید برویم، یا به طرف جزیره مجنون برویم، یا در منطقه کربلای4 وارد عمل شویم. تا بخواهد خیالش از جنوب راحت شود و بخواهد عمده قوایش را از جنوب به شمال منتقل کند و روبه‌روی ما بگذارد، زمان زیادی طول می‌کشد.
رحیم صفوی: اینکه تلاش اصلی کجاست یک مطلب اساسی است، یعنی وقتی که تلاش اصلی مشخص شد می‌توان روی ترکیب یگان‌ها، پشتیبانی و آماده‌سازی کار کرد. یعنی اگر تلاش اصلی روشن بشود، تمام چیزها در آن جهت سیر می‌کند و فرمانده با توجه به آن همه کار‌هایش را می‌کند. دوم، در مورد غافل‌گیری، اگر فرماندهان عراقی پیش صدام بروند و قسم بخورند که ایرانی‌ها امسال می‌خواهند تلاش اصلی‌شان را در غرب بگذارند، می‌گوید که شما دروغ می‌گویید، ایرانی‌ها می‌خواهند در جنوب حمله کنند.
علی شمخانی: نه، حالا این‌طور نیست. سپاه یکم آنجاست.
رحیم صفوی: آنها باورشان نمی‌شود. اصلاً نمی‌توانند تصور بکنند که ما در جنوب عملیات نمی‌کنیم.
محسن رضایی: الان می‌گویند که احتیاط‌های فاو را به قلعه‌دیزه برده است. لشکر هفتم را به قلعه‌دیزه برده است.
رحیم صفوی: خُب، اینها را بر می‌گرداند.
محسن رضایی: آنجا الان اطلاعات‌رسانی به دشمن خیلی زیاد است.
رحیم صفوی: آنکه تلاش اصلی، یعنی عمده قوای سپاه در غرب بخواهد عمل بکند، برای آنها قابل تصور نیست.
محسن رضایی: حرفی نیست، برای اول کار این طور است، اما اگر حرکتی در جنوب از ما ببینند، خیلی زود ممکن است باورشان بشود. اصلاً علت اینکه می‌گوییم امسال در شمال عمل کنیم همین است. همین که دشمن آمادگی ذهنی ندارد. اما آمادگی ذهنی برای چند روز ندارد؟ برای 48 ساعت یا پانزده روز؟ بحث ما این است. ما می‌خواهیم کاری بکنیم که اگر هم در شمال می‌خواهیم پیشروی عمده بکنیم، حداقلش این باشد که آمادگی ذهنی دشمن را در آنجا طولانی کنیم و خیلی دیر امکاناتش را به پای کار بیاورد. این حداقل تلاش و هدفی است که ما از عملیات جنوب داریم(اگر موفقیت مناسبی به دست نیاید.)
رحیم صفوی: بله، این خیلی خوب است، منتها باید همین به یگان‌های جنوب گفته بشود که شما باید همه کارتان را برای غرب آماده کنید.
علی شمخانی: در این وضعیت، دیگر مشکل است که به یگان‌ها بگوییم روی آماده‌سازی منطقه جنوب کار کنند.
عزیز جعفری: این هم امکان ندارد. یگان‌هایی که از جنوب می‌آیند، نمی‌توانند در غرب عقبه آماده کنند.
محسن رضایی: با فاصله وارد عمل می‌کنیم.
عزیز جعفری: با فاصله هم بعید است.
محسن رضایی: ما از نظر مانور حل کنیم، بعد به سنگر ]عقبه[ برسیم. من فکر می‌کنم مشکل مانور است. سنگر قابل حل است. مسئله مانور این است که بعد از شلمچه که ما چند عملیات محدود انجام دادیم، بعد از کربلای5، آنها موفق‌تر بودند؛ در کربلای8 همین که از نهر جاسم رد شدیم، آن طرف یک سرپل که می‌گرفتیم، کار کردیم، آنها موفق‌تر بودند. یعنی نشان می‌دادکه ما تا یک حدی بعد از اولین ضربت قادر به پیشروی هستیم، اما آن محدود است. مثلاً ده روز، پانزده روز ما می‌توانیم، البته اگر این زیادتر بشود و به یک ماه برسد، آن دیگر سخت می‌شود. مثلاً اگر ما صد گردان بتوانیم در شمال یک جای پای محکم به دست بیاوریم، دشمن تا بیست سی روز نمی‌تواند رخنه‌ها و معابر و همه اینها را پُر بکند و در این مدت ما می‌توانیم لشکرهایمان را از پایین به بالا ببریم و تا آن مدت هم شما مطمئن باشید که هفتاد درصد آن لشکرهای شما تمام شده است. همه آنها را اصلاً آزاد می‌کنیم و حداقل از پنجاه شصت درصد مکان‌ها و امکانات آنها می‌توانیم برای لشکرهای جدید استفاده کنیم.
علی شمخانی: نه، دو تا محدودیت داریم، یکی اینکه ما در به کارگیری تسلسلی یگان‌ها توأم با زمان، مشکل نیرو داریم. چون اعزام ما سراسری است و نیروها هم‌زمان می‌آیند و معمولاً هم اینها را در ماه سوم به کار می‌گیریم، در این وضعیت یگان‌های جنوب خواهند گفت که زمان مأموریت نیروهایشان تمام شده و اینها دارند می‌روند، یعنی فقط می‌توانند آفند کنند. اگر خیلی به او فشار بیاورید می‌گوید که من آفند می‌کنم اما توان یک لحظه نگهداری نیروها را ندارم، چون باید بروند. دوم اینکه آموزش برای عملیات در جنوب و شمال 180 درجه با هم تفاوت دارد. این را ما نمی‌توانیم آماده کنیم. این محدودیت خودمان است، یک محدودیت هم دشمن برای ما ایجاد می‌کند. اگر دشمن رضایت داد که سلیمانیه را از دست بدهد ولی فاو را پس بگیرد، برای ما مشکل می‌شود، یعنی با یک توقف دشمن در جنوب با تهدید پس گرفتن فاو، همه چیز زیر سؤال میرود.
محسن رضایی: اتفاقاً این خودش حکایت از این دارد که ما حتماً باید در جنوب قوا داشته باشیم.
عزیز جعفری: سه، چهار تا لشکر را باید بگذاریم.
محسن رضایی: ما باید در جنوب قوا داشته باشیم. بحث بعد، بحث احتمالات است، که الان یک بخش آن را گفتیم. بعد از این عملیاتی که ما در شمال انجام می‌دهیم، آیا واقعاً دشمن به جنوب حمله نخواهد کرد؟
علی شمخانی: من می‌گویم که این دو تا تناقض است. این قابل جمع نیست.
محسن رضایی: یعنی اگر واقعاً تا نزدیک سلیمانیه رفتیم، دشمن به فاو یا جای دیگر حمله نخواهد کرد؟
عزیز جعفری: چرا، حمله می‌کند.
محسن رضایی: چون می‌بیند دیگر(از مقابله در شمال) عقب افتاده است و ضمناً اینکه عمده قوایش را هم شما می‌گویید به جنوب می‌آورد.
عزیز جعفری: اگر ما کربلای5 را یک شب دیرتر انجام می‌دادیم، دشمن فاو را زده بود، می‌خواست فاو را بگیرد.
علی شمخانی: داشت می‌رفت، به طرف فاو، ولی جریان زدن یک شب، دو شب نبود. مگر فاو را الکی می‌شود گرفت؟
یعقوب زهطی: شب قبل آن باران آمد و عمل نکرد.
عزیز جعفری: آقای باقری، تو بگو دشمن بعد از کربلای4 چطوری برای فاو آماده می‌شد، هرچه یگان آورد از فاو آورد.
غلامرضا محرابی: نه، برای فاو آماده نمی‌شد.
محمد باقری: می‌ترسید ما حمله کنیم.
یعقوب زهطی: برادر محسن هیچ وقت هم این فکر را نمی‌کنند که سلیمانیه را ول کنیم و پایین برویم. در سلیمانیه که حداکثر باید جلوی پیشروی ما را بگیرد.
محسن رضایی: سلیمانیه را که ما نمی‌توانیم. شما که می‌دانید. قبل از رسیدن به سلیمانیه او به چنین فکری می‌افتد.
علی شمخانی: آقا محسن، او می‌گوید زمین‌ها قبلاً دست طالبانی‌ها بود، حالا دست ایرانی‌ها است.
محسن رضایی: به هر حال برای چنین احتمالی هم که هست، ما باید همیشه نیرویی در جنوب داشته باشیم. نیروی ما هم اگر برای عملیات در جنوب بیاید خوبی آن این است که تا قبل از روی دور افتادن، یعنی تا قبل از تهدید سلیمانیه ...، و اگر نه ما سلیمانیه برویم، آن بعید است که کاری بکند.
عزیز جعفری: آقای شمخانی، حضور طالبانی‌ها را در سلیمانیه تحمل می‌کند، اما حضور ما را نمی‌تواند تحمل کند، چون حضور ما در سلیمانیه یعنی بعد آن کرکوک است.
علی شمخانی: شما خودت را بگذار جای صدام. بگو من فاو را می‌گیرم و سلیمانیه را از دست می‌دهم.
محسن رضایی: کرکوک چی؟
عزیز جعفری: فاو را که به این سادگی نمی‌تواند بگیرد که شما باشید.
علی شمخانی: ما به عنوان ایران، آیا به خاطر خرمشهر حاضر به از دست دادن سنندج بودیم؟
محمد باقری: ارزش ندارد که به خاطر نرسیدن به سلیمانیه آن را از دست بدهد.
علی شمخانی: چرا، اگر تصمیم بگیرد، چون لشکر27 اینجاست، لشکر8 اینجاست، لشکر25 اینجاست، می‌گوید بروم فاو را بگیرم.
محسن رضایی: آقای شمخانی، کرکوک را چرا، ولی سلیمانیه را حاضر نیست. به نظر من صدام حاضر است سلیمانیه را بدهد و فاو بگیرد.
عزیز جعفری: ما یک پیروزی بزرگ مثل سلیمانیه در این دو سه سال نداشتیم.
محسن رضایی: به هر حال، باید روی این احتمالات فکر کنیم. اینجا این حرف منطقی است که البته آموزش اینها فرق می‌کند. آموزش و آمادگی اینها برای عملیات فرق می‌کند.
رحیم صفوی: برادر من تدارکات آنها چطور است؟
محسن رضایی: باید آن عقبه‌هایی که آنجاست، لشکرهایی که مثلاً گردان‌های آنها تمام شده است، باید کلاً بگوییم آنها به جنوب بیایند و اینها جای آنها بروند.
رحیم صفوی: ضمن اینکه ما زرهی‌ها را هم می‌توانیم در فاو و شلمچه بگذاریم. یعنی چطور الان ما با پیاده حفظ کرده‌ایم؟ الان این زرهی‌ها را بگذاریم و گردان‌های وظیفه را هم کنار آنها بگذاریم و با حفظ خطوط توسط یگان‌های زرهی، و یک کمی از گردان‌های پیاده، فاو و شلمچه را حفظ بکنیم. یعنی برای تحرک احتمالی دشمن در فاو یا شلمچه، تقویت این مناطق با یگان‌های زرهی باشد.
نورعلی شوشتری: ما اینجا( غرب) هم زرهی نیاز داریم و زرهی هم زیاد نداریم.
رحیم صفوی: نه، آن لشکرها زرهی خودشان را اینجا(غرب) بیاورند کفایت می‌کند.(1)
1) 66. مأخذ 6، ص7 تا 14.
ضمیمه گزارش 4: حمله هلیکوپترهای امریکایی به کشتی ایران - اجر
امریکا در واکنش به تلاش‌های سیاسی ایران در عرصه بین‌المللی از جمله با هدف تحت تأثیر قرار دادن سخنان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران که قرار بود در 31/6/1366 در مجمع عمومی سازمان ملل ایراد شود، هم‌زمان با نطق ریگان در این جمع، با دو هلی‌کوپتر و پشتیبانی ناوهای امریکایی، در حدود ساعت 23 در تاریخ 30/6/1366کشتی ایران - اجر را هدف رگبار مسلسل‌ها و راکت‌ها قرار داد. در این حمله غافل‌گیرانه از 31 تن سرنشین کشتی، سه تن شهید، دو تن مفقود و بقیه - که تعدادی مجروح شده بودند - به اسارت نیروهای امریکایی درآمدند.(1)
در پی این حمله وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در مورخ 22 سپتامبر 1987 (31 شهریور 1366) نامهای برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد متن نامه چنین است:
«همان‌طور که مطلعید در ساعت 23:30 به وقت محلی یا 20:05 به وقت گرینویچ مورخ 21 سپتامبر 1987 یک هلی‌کوپتر توپدار امریکایی بدون هیچ هشداری به کشتی تجاری ایران به نام ایران - اجر حمله کرد. در این اقدام غیرقابل توجیه تجاوزگرانه، تعدادی از مردم شهید شدند و مابقی پرسنل توسط نیروهای امریکایی به گروگان گرفته شدند و در حال حاضر هیچ اطلاعاتی در مورد سرنوشتشان در دسترس نیست.
سیاست آتش‌افروزی در خلیج فارس توسط عراق آغاز شده و به‌طور دائم از سوی ایالات متحده حمایت و تشویق می‌گردد که تجاوز فعلی امریکا نیز در این راستا می‌باشد و منطقه را در وضعیت بحرانی بی‌سابقه و در حال اشتعال قرار داده است.
پس از حمله هلیکوپترهای امریکایی به کشتی ایران - اجر شناور نظامی امریکا به کشتی نزدیک شده
و نظامیان امریکایی با حمله به کشتی، سرنشینانی که جان سالم به در برده‌اند را اسیر می‌کنند.
محل حمله هلیکوپترهای امریکایی به کشتی تدارکاتی ایران - اجر در خلیج فارس در حدود ساعت 23 تاریخ 30/6/1366
1) 67. محمود یزدانفام، کتاب پنجاهم روزشمار جنگ ایران و عراق، اسکورت نفتکش‌ها (تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، 1378)، ص714 تا 715.
تحت شرایط خطرناک فعلی، مایلم توجه جناب‌عالی و شورای امنیت را به موارد ذیل جلب نمایم:
1- جمهوری اسلامی ایران هیچ عکس‌العملی نداشته جز آنکه پاسخ مؤثر و مناسب را مورد ملاحظه قرار دهد. به هرحال، مسئولیت کامل این وضعیت و حوادث به دنبال آن متوجه دولت ایالات متحده می‌باشد.
2- قطعنامه 598 شورای امنیت به‌طور آشکار نقض شده است و ایالات متحده صلح و امنیت منطقه و تصمیمات شورا را به استهزا گرفته است.
3- تجاوز اخیر امریکا تلاش جدی دیگر جهت سد نمودن فعالیت سازنده جهت دست‌یابی به حل عادلانه و پایدار از جمله فعالیت‌های اخیر دبیرکل می‌باشد.
4- تجاوز امریکا که نقض آشکار این نامه و روح منشور سازمان ملل می‌باشد مسئولیت جدی و بدون ابهامی را برای شورای امنیت ایجاد می‌کند تا این اقدام تجاوزگرانه امریکا را محکوم نماید و اقدامات لازم را جهت پایان بخشیدن به این قبیل اقدامات جنایت‌کارانه اتخاذ کند.
علی‌اکبر ولایتی وزیر امورخارجه - جمهوری اسلامی ایران»(1)
برای اطلاعات بیشتر به کتاب پنجاهم روزشمار جنگ ایران و عراق (اسکورت نفتکش‌ها) مراجعه کنید.
ضمیمه گزارش 9: حملات هوایی عراق در پایان شهریور
حملات هوایی عراق که به دلیل سفر دبیرکل سازمان ملل به منطقه، پنج روز متوقف بود، از 25/6/1366 مجدداً آغاز شد. طی روزهای پایانی شهریور 1366 عراق به تأسیسات متعدد نفتی و صنعتی از جمله جزیرة خارک، تأسیسات کرنج خوزستان، تلمبه‌خانه مارون، تأسیسات نفتی آغاجاری و منطقه نفتی بهرگان، لاوان، تأسیسات نفتی رازان و ازنا(لرستان)، کارخانه دان طیور باختران، پست انتقال برق چشم‌سفید باختران، موتورخانه ازنا، تلمبه‌خانه اهواز - ری، جزیره سیری و همچنین مناطق مسکونی اطراف مریوان، ازنا(لرستان) و ایستگاه و میدان راه آهن این شهر حملة هوایی کرد. در بمباران روز 30/6/1366 شهر ازنا 21 تن شهید و 196 تن مجروح شدند.(2)
201
امروز تأسیسات سد "دز" در اندیمشک و سد "شهید عباسپور" در مسجد سلیمان هدف حمله هوایی عراق قرار گرفت و مناطق سومار و تنگاب بمباران شد.
در ساعت 11:45 دوازده هواپیمای عراقی با پرتاب هشت راکت به کلیدخانه (سوئیچینگ) سد دز خسارت بسیاری به این بخش از نیروگاه سد وارد کردند. در این حمله منبع آب شهرک سد نیز مورد اصابت واقع شد. این حمله خسارت جانی نداشت.(1)
در ساعت 11:50 نیز دو هواپیمای دشمن کلیدخانه نیروگاه سد شهید عباسپور را هدف هشت راکت قرار دادند که خسارت زیادی به این تأسیسات وارد شد و یکی از کارگران دچار موج‌گرفتگی گردید.(2)
یک مقام آگاه در وزارت نیرو خسارات ناشی از این حملات را شدید اعلام کرد و گفت شبکه سراسری برق در چند روز آینده با مشکل کمبود برق مواجه خواهد شد و خاموشی‌ها در کشور گسترش می‌یابد. وی افزود: صدمات اصلی به کلیدخانه نیروگاه‌های این دو سد وارد شده که جزو مهم‌ترین بخش‌های سد و نیروگاه می‌باشد.(3)
هواپیماهای دشمن امروز همچنین مناطق سومار و تنگاب را بمباران کردند.(4)امروز توپخانه عراق علاوه بر اجرای آتش شدید روی خطوط مقدم، در ساعت 19 اقدام به پرتاب 2 گلوله شیمیایی در حوالی نیم ایستگاه نود (جاده اهواز - خرمشهر) کرد.(5)
در همین حال حملات تلافی‌جویانه توپخانه ایران روی مراکز صنعتی و نظامی عراق که از دو روز پیش شروع شده، همچنان ادامه دارد. توپخانه مشترک ارتش جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران مراکز صنعتی و نظامی عراق را در استان‌های جنوبی عراق و شهرهای زرباطیه، مندلی و بانمیل هدف آتش خود قرار داده و خساراتی به دشمن وارد نمودند.(6)
2 21
در منطقه عملیاتی شلمچه درگیری محدود میان نیروهای خودی و دشمن در محور "انگشتی" که از شب گذشته آغاز شده، همچنان ادامه دارد. دو سنگر کمین که امروز مجدداً به
1) 1. سند شماره 294066 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: هنگ ژاندارمری اهواز، رکن 3، 2/7/1366.
2) 2. سند شماره A294066 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: هنگ ژاندارمری اهواز، رکن 3، 2/7/1366.
3) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 189، 3/7/1366، ص4، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/7/1366.
4) 4. روزنامه اطلاعات، 4/7/1366، ص18.
5) 5. سند شماره 120402 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گردان اطلاعات 72 ثارالله، شلمچه، از 1/7/1366 الی 3/7/1366، ص2.
6) 6. روزنامه جمهوری اسلامی، 4/7/1366، ص2.
تصرف نیروهای خودی درآمده بود، ساعت 9 شب شدیداً زیر آتش دشمن قرار گرفت و به مدت نیم ساعت به تصرف آنها درآمد ولی نیروهای خودی با اجرای آتش سنگین، این دو سنگر را پس گرفتند و در آن مستقر شدند.(1)
در شرق جزیره مجنون نیز دشمن روی سنگرهای پیاده و خطوط مواصلاتی اقدام به اجرای آتش سنگین کرد.(2)
در خطوط لشکر8 نجف و لشکر 21 امام رضا(ع) سه فروند موشک شلیک شد که بر اثر آن دو تانک عراقی منهدم گردید.(3)
1 22
به منظور کاستن از شرارت گروه‌های ضد انقلاب و کم کردن از همکاری این گروه‌ها با رژیم عراق - که حداقل همکاری آنها درگیر نگه‌داشتن بخشی از نیروهای جمهوری اسلامی می‌باشد - سپاه پاسداران در منطقه کردستان به خانواده‌هایی که فرزندانشان با گروه‌های ضد انقلاب همکاری می‌کنند، اخطار کرد که آنها را معرفی کنند. در نقاط مختلف منطقه، به این طرح واکنش‌های متفاوت نشان داده شده، بعضی ضمن مخالفت به آن اعتراض کردند و در تعدادی از روستاها نیز اهالی به طرق مختلف سعی کردند افراد ضد انقلاب را معرفی یا تسلیم نمایند. در همین حال گروه‌های ضد انقلاب مردم را به مقاومت در برابر این طرح فراخواندند. حزب دمکرات اعلام کرد که در صورت اجرای طرح، باید خانواده‌هایی که نظام جمهوری اسلامی آنها را مسلح کرده، منطقه را ترک نمایند؛ در غیر این صورت در معرض تهاجم قرار خواهند گرفت.(4)
از سوی دیگر، "ملاحسن شیره‌صل" فرمانده هیز کیاهرنگ (یگان نظامی گروه کومهله) به افراد خود دستور داد که ایران را ترک کنند و به منطقه "میدان" واقع در شمال سلیمانیه عراق بیایند. پایگاه جدید این گروه در "سونه" در منطقه میدان واقع شده و 45 تا 50 نفر استعداد دارد.(5)
امروز عناصر حزب دمکرات در منطقه قولنجی از بخش انزل ارومیه با کمین در مسیر یک آمبولانس سپاه، روی آن آتش گشودند که بر اثر آن دو تن از سرنشینان خودرو شهید شدند و یک تن مجروح گردید.(6)
2 23
در روز سوم از هفته دفاع مقدس، امروز در بهشت زهرا طی مراسمی از شهیدان، مفقودان، اسیران، جانبازان و خانواده آنها تجلیل شد. در این مراسم - که جمعی از مسئولان و زائران گلزار شهدا حضور داشتند - پیام امام خمینی، خطاب به ایثارگران دفاع مقدس قرائت شد.(7)در قسمتی از پیام با اشاره به آیات قرآن درباره مجاهدین فی سبیل‌الله آمده است: «این اجر عظیم که به قلم با عظمت عظیم مطلق وعده داده شده است چگونه آن را با فکر ناچیز بشر می‌توان تحلیل کرد.
1) 7. سند شماره 029286 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه کربلا، معاونت عملیات، 6/7/1366.
2) 8. سند شماره 029364 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه، گزارش نوبه‌ای شماره 6080، 11/7/1366 و سند شماره 029288 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا)، 7/7/1366.
3) 9. سند شماره 127980 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: شلمچه، فرماندهی قرارگاه، گردان 201 ائمه، 3/7/1366.
4) 10. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش"، شماره 58، 24/7/1366، ص45و46.
5) 11. سند شماره 029499 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، معاونت اطلاعات، 29/7/1366.
6) 12. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش"، شماره 57، 10/7/1366، ص73.
7) تاریخ پیام امام خمینی 31 شهریور 1366 است، که به دلیل قرائت آن در روز 2 مهر 1366، در اینجا درج شده است.
تصویر
گویی این اجر عظیم همان حب خداوند تعالی است. ... محبوبیت نزد بارگاه احدی را کدام فیلسوف توانا یا عارف علمی بزرگ دانا می‌تواند درک کند، تا از آن سخن گوید و یا به سخن قلم درآورد؟ ... بارالها این وصف مجاهدان فی سبیل‌الله و اجر عظیم آنان است که در صحنه‌های کارزار با دشمنان تو و دشمنان رسول معظم تو و دشمنان قرآن کریم تو به شهادت رسیده‌اند یا در این راه پیروز گردیده‌اند و تو خود شاهدی که در این سال ما جانبازان و مهاجران و مجاهدانی داشتیم که به سوی تو و به سوی خانه امن تو که از صدر خلقت تاکنون مأمن هر موجودی بوده است هجرت کردند و در پیش چشمان حی-رت‌زده مسلمان-ان کشوره-ای جه-ان ب-ه دست پلید
امریکا که از آستین آل‌سعود به در آمده است به خاک و خون کشیده شدند و در آستانه عاشورای ولی‌الله اعظم (سلام‌الله‌علیه) عاشورایی دیگر با ابعاد مختلف در جوار تو و خانه امن تو در جمعه خونین پدید آوردند که ای کاش نبودم تا آن را ببینم و یا بشنوم؛ نه برای شهادت عزیزانی مجاهد و مهاجر - که شهادت امری است که آرزوی عزیزان ما است و شهدی است آشنا برای زنان و مردان و کودکان ما که در یورش‌های مغولانه صدام عفلقی شدیدتر و فجیع‌تر آن را چشیده‌اند و دیده‌ایم - بلکه برای مصیبتی است که نه تنها برای پیغمبر اسلام (صلوات‌الله علیه) که برای تمامی انبیا و مرسلین از آدم تا خاتم پیش آمد و به فرمان کاخ سیاه به دست ناپاک آل‌سعود این شقی‌ترین جانیان عصر بالاترین مقام قدس الهی شکسته شد. ...
خداوندا امروز تمامی قدرت‌ها و ابرقدرتها مصمم شدهاند تا ریشه اسلام ناب رسول گرامیمان (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) را قطع کنند. بارالها امروز صدامیان با کینه‌ای که از دین تو دارند دست در دست تمامی شیاطین جهان داده‌اند تا صدای اسلام محمدی را خاموش سازند. از تو می‌خواهم تا ما را در راهت صبورتر و شکیبایی خانواده‌های عزیز و بزرگوار شهدا، جانبازان، مفقودین و اسرامان را بیشتر گردانی… .(1)
1 24
امروز کاروان دوهزار نفریِ رزمندگان اسلام با نام کاروان "از جبهه تا جماران" پس از 15 روز پیاده‌روی به جماران رسیدند و با تقدیم تابلوی "هیهات من الذله"، بار دیگر با امام تجدید پیمان کردند.(2)
به دنبال طرح راه‌حل‌هایی که مجامع جهانی برای پایان دادن به جنگ مطرح کردند و اظهار تمایل بعضی گروه‌های داخلی به این امر، تعدادی از رزمندگان جبهه‌های جنگ ضمن تأکید بر ضرورت دست‌یابی به پیروزی نهایی و تنبیه متجاوز، راهپیمایی خود را با پای پیاده از جبهه‌های
جنگ تا جماران آغاز کردند. آنها عمدتاً از برادران سپاه و تعدادی نیز ارتشی و جهادی هستند که از جبهه‌های فاو، مهران و ماووت حرکت کرده‌اند و با عبور از شهرهای بین راه در قم با آیات عظام منتظری، مشکینی و مظاهری دیدار کردند.(1)راه‌پیمایان در شهرهای مختلف ضمن اجتماع در میادین اصلی شهر آمادگی خود را برای مقابله با هرگونه توطئه شیطان بزرگ اعلام نمودند. در قسمتی از قطعنامه این کاروان در همدان بر ادامه جنگ علیه دشمن متجاوز تا پیروزی نهایی تأکید شده و هرگونه زمزمه سازش‌کارانه که از حلقوم لیبرال‌ها و منافقین برمیآید محکوم گردیده است. این گروه امروز پس از 15 روز به جماران رسیدند و با امام امت ملاقات کردند. علی شمخانی فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران طی سخنان کوتاهی ضمن معرفی شرکت‌کنندگان گفت:
«اینها به نمایندگی از مجموعه رزمندگان اسلام اعم از ارتش و سپاه با ترکیب ارتش و سپاه و جهاد سلول‌های بدن‌های رزمندگان را کنار هم گذاشتند و لوحه "هیهات من الذله" را آورده‌اند تا در جماران نصب کنند. ما مصممیم به حول و قوه الهی با حرکت عقربه‌های ساعت، صفحه سیاست را به نفع اسلام تغییر دهیم. امریکا باید منتظر باشد، حکام مرتجع منطقه اگر دست از همکاری با صدام برندارند باید منتظر باشند تا هم سقوط صدام و هم آتش خاموش ناشدنی خلیج فارس را مشاهده کنند.»(2)
امروز همچنین هم‌زمان با اعزام کاروان‌های تدارکاتی حماسه‌سازان عاشورا، نمایشگاه غنائم و اختراعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با حضور فرمانده کل سپاه در پارک شهر تهران افتتاح شد. در این مراسم محسن رضایی با اشاره به حمله امریکا به کشتی ایران - اجر گفت: «بهترین فرصت به دست ما آمده است که جواب قهرآمیز به دشمن داده شود.» وی درباره تحریم تسلیحاتی نیز گفت: «تحریم تسلیحاتی نمی‌تواند نقشی در عزم راسخ امت اسلام داشته باشد؛ ما الآن با همان امکاناتی می‌جنگیم که از قبل داشتیم و دشمن مطمئن باشد که با آغاز این تحریم ما با غنایمی که از عراق خواهیم گرفت با آنان می‌جنگیم.»(3)
1 25
سمینار دو روزة "خلیج فارس و جنگ تحمیلی" با هدف بررسی موقعیت جغرافیایی خلیج فارس، حضور بیگانگان و نقش سیاسی - نظامی جمهوری اسلامی ایران و دیگر کشورهای منطقه، امروز با پیام نخست‌وزیر آغاز شد. در پیام مهندس موسوی با اشاره به حضور نیروهای امریکایی در منطقه، آمده است:
«امروز تمامی کفر در برابر قامت استوار اسلام صف‌آرایی کرده است تا بگوید عدالت‌خواهی
1) 15. سند شماره 1519 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (حمیدرضا مشهدی‌فراهانی)، 23/6/1366 تا 24/6/1366، گزارش سمینار - باختران، ص39و40؛ و - روزنامه اطلاعات 24/6/1366، ص14؛ و - روزنامه اطلاعات 31/6/1366، ص3.
2) 16. روزنامه اطلاعات، 24/6/1366، ص14؛ و - روزنامه اطلاعات 4/7/1366، ص18.
3) 17. مأخذ 4، ص17، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
نابخشودنی و استقامت گناه بزرگ و استقلال ذنب تاریخی ملت آزاده و خداپرست ایران است ... رسالت ما دریدن سینه ببرهای کاغذی است. امریکا به منطقه آمده تا بگوید من یک پهلوان پنبه نیستم و این همان دروغی است که باید آن را تکذیب کنیم... ما با قامتی به بلندای ابدیت و با صلابتی درخور ایمان نهفته در سینه‌های بسیجی راهی جز این پیشِ روی‌مان نیست که یا باید با دستان خالی به سینه کفر بزنیم و یا قدم به قدم و سنگر به سنگر از قله‌های استقلال و آزادی عقب‌نشینی کنیم.»(1)
علی‌اکبر محتشمی وزیر کشور نیز در این سمینار با تشریح شرایط و پیامدهای رودررویی با امریکا در خلیج فارس، درباره علت حضور امریکا گفت: اگر نیروهای خارجی وارد خلیج فارس شدهاند برای نابود کردن اسلام و انقلاب اسلامی و ملت‌های مسلمان و چپاول ثروت‌های کشورهای اسلامی است. اگر ما در خلیج فارس توانستیم با امریکا و همه ابرقدرتها بجنگیم دیگر نیازی نیست ملت‌ها با ایادی و مزدوران آنها در کشورهای مختلف دنیا مبارزه کنند. اگر امریکا را در خلیج فارس شکست دادیم به یقین آل‌سعود در حجاز ضربه خواهد خورد. وقتی آل‌سعود پشتوانه امریکا را نداشته باشد، این ببرهای کاغذی که با سرانگشت استعمار امریکا حرکت می‌کنند در هم می‌ریزند و در آن وقت صدام هم نمی‌تواند به جنایات بی‌سابقه خود ادامه دهد.
در ادامه سمینار، تیمسار صیادشیرازی (نماینده امام در شورای عالی دفاع) اوضاع جبهه‌های جنگ را تشریح کرد و کارشناسان شرکت‌کننده به بررسی تحولات منطقه خلیج فارس و جایگاه آن در جنگ پرداختند. سمینار با بررسی استراتژی ابرقدرتها در خلیج فارس و نقش مهم این منطقه در تأمین انرژی جهان ادامه یافت.(2)
1 26
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران پس از شرکت در چهل و دومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد، امروز به تهران بازگشت. رئیس‌جمهور در مدت اقامت خود در نیویورک، علاوه بر سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد با دبیرکل سازمان ملل متحد، رئیس شورای امنیت، نخست‌وزیر ژاپن، وزیر امورخارجه آلمان غربی و دبیرکل کنفرانس اسلامی دیدار و گفتوگو کرد. وی همچنین با شرکت در چند مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی، مواضع جمهوری اسلامی ایران را در قبال تحولات منطقه‌ای و جهانی تشریح کرد.
آیت‌الله خامنه‌ای هنگام ورود به تهران مورد استقبال رئیس مجلس شورای اسلامی، نخست‌وزیر و دیگر مقامات لشکری و کشوری قرار گرفت. رئیس‌جمهور ضمن تشریح نتایج سفر خود به سازمان ملل، با اشاره به حمله امریکا به کشتی "ایران - اجر" گفت: «این امر یک شاهد مثالی شد برای ما که متجاوز بودن امریکا را به مردم بگوییم. آنها اساساً این کار را کردند تا تأثیر مثبت سفر را کم کنند و تحت‌الشعاع قرار دهند ولی به خواست پروردگار قضیه درست به عکس شد.»(3)
تصویر
تصویر
تصویر
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در مدت اقامت خود در نیویورک، علاوه بر سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، با دبیرکل
این سازمان، نخست‌وزیر ژاپن (ناکازونه)، دبیرکل کنفرانس اسلامی (پیرزاده) و وزیر امورخارجه آلمان غربی دیدار و گفتوگو کرد.
1 27
واحدهای نیروی دریایی امریکا یک کشتی ایرانی را تحت تعقیب قرار دادند. کشتی تجاری "ایران - تختی" که دارای محموله تجاری است، از یکی از بنادر ژاپن بارگیری کرده و به طرف بندر چابهار در حرکت است. کشتی و هواپیمای جنگی امریکایی مراقبت خود از کشتی ایران - تختی را از اقیانوس هند شروع کرده و هلیکوپترهای امریکایی با پرواز بر فراز آن، از حرکات کشتی مرتب فیلمبرداری می‌کنند. یک مقام آگاه در نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد به چند یگان هوایی نیروی دریایی دستور داده شده جهت بررسی وضعیت به طرف کشتی حرکت کنند.(1)
2 28
فیلم‌های مورد ادعای امریکا از نحوه عملیات مین‌گذاری کشتی "ایران - اجر" در خلیج فارس، ظاهر نشدند. امریکا پس از سه روز جنگ تبلیغاتی شدید علیه ایران، امروز اعلام کرد: مقداری نوار فیلم مادون قرمز در دست بوده که ظاهراً در زمان عملیات تهیه شده اما این فیلم‌ها ظاهر نشده است. مارلین فیتز واتر سخنگوی کاخ سفید افزود: «به نظر من فیلم‌ها و عکس‌هایی وجود دارد اما دارای آنچنان کیفیتی نیستند که قابل ارائه باشند. فیلم‌ها برخی اوقات ظاهر می‌شوند و برخی اوقات نمی‌شوند. چند شاهد تصویری از اشیاء موجود روی آن قایق در دست داریم که شواهد محکمی هستند.(2)
در پی انتشار این سخنان سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ اعلام کرد: «این اظهارات دلیل روشنی بر بی‌اساس بودن ادعای امریکاییان مبنی‌بر مین‌گذاری خلیج فارس توسط کشتی ایران - اجر است. هر چند که از ابتدا هم مینی در کار نبوده و این ادعا نیز زاییده توهمات هیئت حاکمه امریکا است.»(3)با این همه بنابر اعلام شبکه تلویزیونی سی‌بی‌اس امریکا، طبق یک نظرسنجی افکار عمومی امریکا از اقدام این کشور در حمله به کشتی ایران - اجر حمایت می‌کند.(4)(ضمیمه دارد)
از سوی دیگر، امروز پنتاگون ادعا کرد: واحد هوا - دریای امریکا تاکنون سه مین از شش مینی را که کشتی ایران - اجر در آب ریخته، برداشته است که این سه مین همان شماره سری ده مین یافت شده در روی عرشه ایران - اجر را روی خود دارند.(5)
3 29
رئیس‌جمهور امریکا برای جلوگیری از قوّت گرفتن موضع کنگره این کشور - که خواستار اجرای قانون اختیارات ریاست جمهوری در زمان جنگ است - و جلوگیری از تأثیرات ناگوار حمله هلیکوپترهای امریکایی به کشتی ایران - اجر در روابط کنگره با دولت امریکا و امریکا با ایران در خلیج فارس، با ارسال پیامی به کنگره، این حمله را خاتمه یافته تلقی کرد. ریگان در این پیام نوشته است: امریکا برای بازگرداندن بازماندگان ایرانی این حمله اقداماتی صورت داده است.
تصویر
وی ضمن تأکید بر وجود منافع امریکا در منطقه خلیج فارس در دهه‌های گذشته، اعلام کرد که جنگ ایران و عراق و استمرار رفتار ستیزه‌جویانه ایران در منطقه منافع امریکا را تهدید می‌کند و ایران با اقدامات تجاوزگرانه نظامی و تروریسم به کوشش‌های خود برای بستن آب‌های خلیج فارس به روی کشتی‌های بی‌طرف و صدور آمیزه‌ای بی‌ثبات کننده از مذهب و سیاست در منطقه و حتی خارج از منطقه ادامه داده است. وی یک خط مشی سه‌مرحله‌ای را برای تضمین آزادی کشتیرانی و جریان نفت در خلیج فارس اعلام کرد:
1- افزایش مداوم فشار بین‌المللی برای دست‌یابی به خاتمه جنگ از طریق مذاکره و کمک به کشورهایی که ستیزه‌جو نیستند.
2- استمرار با ثبات کمک به کشورهای غیرمتخاصم منطقه خلیج [فارس] برای دفاع از خود در مقابل تهدیدات ایران.
3- پیگیری محتاطانه کوشش‌ها در جهت همکاری با کشورهای عضو شورای‌همکاری خلیج[فارس] و دیگر دوستان برای حفاظت از کشتی‌های تحت پرچم امریکا و جلوگیری از اختلال جدی در آزادی کشتیرانی غیرمتخاصم از جانب ایران.
ریگان افزوده است: هدف عمده ما صلح و ثبات در منطقه است ما هیچ علاقه‌ای به تحریک ایران یا هر کس دیگر را نداریم، هر چند که به هنگام ضرورت از خود دفاع خواهیم کرد. ... امریکا به ایران گفته است که امیدوار است با کاهش خصومت‌طلبی ایران و تشنج‌ها در منطقه، روابطی عادی‌تر بروز کند.(1)
از سوی دیگر واینبرگر وزیر دفاع امریکا و طرفدار سرسخت حضور نظامی این کشور در خلیج فارس، درحالی‌که بیش از چند روز از حمله هلیکوپترهای امریکایی به کشتی ایران - اجر نمی‌گذرد و ایران تهدید به تلافی کرده است، سفر خود را به منطقه آغاز کرد. وزیر دفاع امریکا امروز در پایگاه هوایی ظهران واقع در شرق عربستان فرود آمد و مورد استقبال مقام‌های سعودی قرار گرفت. واینبرگر در این سفر علاوه بر دیدار و گفتوگو با مقام‌های کشورهای عربستان، کویت و بحرین، گزارش فرماندهان نیروی دریایی امریکا را درباره حمله به کشتی ایرانی دریافت خواهد کرد.(2)
1 30
وزیران خارجه امریکا و شوروی در نشست امروز خود درباره اتخاذ تدابیر جدید برای وادار ساختن ایران به اجرای قطعنامه 598 و تأخیر در اعمال مجازات‌های بین‌المللی علیه ایران به توافق رسیدند.
تصویر
جورج شولتز وزیر خارجه امریکا با بیان اینکه شانس ایران در استفاده از فرصت دیگری برای قبول آتش‌بس یک در میلیون است گفت: «شورای امنیت ضرب‌الاجلی برای ایران به منظور قبول آتش‌بس تعیین نکرده است، لیکن در بیانیه شورا واژه سرعت قید شده است.» وی افزود: «ایران ایده آتش‌بس را پذیرفته است درحالی‌که ایده آنها از آتش‌بس پاسخگویی به قطعنامه شورای امنیت نیست با این وصف آنان تمایلی در گذشته برای ابراز آن نداشتند.» به عقیده وی آمیخته‌ای از عزم و شکیبایی مورد نیاز است و میزان شکیبایی بالنسبه محدود می‌باشد. امریکا بیش از تحریم، خواهان خاتمه جنگ است.(1)
وزیر خارجه شوروی نیز با تأکید بر تداوم تلاش پنج کشور عضو دائمی شورای امنیت برای یافتن راه‌حلی جهت پایان دادن به جنگ ایران و عراق گفت: «تحریم تسلیحاتی یک اقدام مؤثر برای پایان جنگ نیست. پذیرفته شدن آتش‌بس بین ایران و عراق و تشکیل کمیسیون تحقیق درباره مسئولیت آغاز جنگ، امکان خواهد داد که نیروهای دریایی خارجی به آسانی خلیج فارس را ترک کنند.»(2)"رابرت هانتر" مشاور امنیتی سابق کارتر نیز با تأکید بر اینکه در صورت اصرار امریکا بر برقراری تحریم ارسال اسلحه به ایران، شوروی از ایران حمایت خواهد کرد، درباره موضع شوروی گفت: «شوروی از یک طرف می‌گوید منازعه خلیج فارس را باید به دست سازمان ملل سپرد و از طرف دیگر به ایران می‌گوید: "نگران نباشید اگر امریکا برای شما مسئله ایجاد می‌کند ما برای کمک هستیم." اینجا سیاست چماق و حلوا در کار است. چماق از سوی امریکا و حلوا از سوی شوروی.»(3)
1 31
توافق امریکا و شوروی درباره تأخیر در اعمال مجازات‌های بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران، مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. هفته‌نامه المستقبل چاپ انگلستان در مقاله‌ای با اشاره به توافق امریکا، انگلستان و فرانسه با اعمال مجازات‌های بین‌المللی علیه ایران، توافق دو ابرقدرت را بر خلاف انتظار غرب ذکر کرد و به نقل از منابع آگاه اروپای غربی مطالب وزیر خارجه شوروی در مذاکره با همتای امریکایی خود را که به توافق فوق منجر شد، به شرح زیر عنوان کرد:
«1- رهبریت سیاسی شوروی اطلاعات دقیق و مفصلی در مورد وجود جریان سیاسی قوی در داخل دستگاه رهبری ایران دارد که خواستار توقف جنگ با عراق و حل آن از طریق صلح‌آمیز است و این جریان سیاسی بود که در را به روی قطعنامه 598 شورای امنیت باز گذاشت.
2- شوروی در مورد به پایان رساندن سریع جنگ عراق و ایران بدون برنده و بازنده و همچنین جلوگیری از صدور انقلاب ایران به خارج مصمم است.
3- اعمال محاصره تسلیحاتی بین‌المللی علیه ایران باعث پایان دادن به جنگ نخواهد شد. چون ایران می‌تواند از بازار سیاه اسلحه مورد نیاز خود را به دست آورد. لذا نباید اعمال مجازات را به کار برد مگر تمامی تلاش‌های دیپلماتیک و صلح‌آمیز به شکست انجامد.
4- به تفاهم رسیدن پنج عضو دائمی شورای امنیت و فعالیت‌های مشترک آنان جهت اجرای قطعنامه 598 شورای امنیت برای پایان دادن به جنگ لازم و ضروری است. هرگونه تک‌روی اتفاق نظر پنج عضو را در معرض خطر قرار می‌دهد.
5 - پیشنهاد ایران در مورد قطعنامه 598 اولین گامِ این کشور در جهت پذیرفتن اصل متوقف کردن جنگ با عراق بر اساس این قطعنامه است لذا باید ایرانیان را در این خط مشی صلح‌آمیز از طریق به تأخیر انداختن تصمیم اعمال مجازات و دادن مهلت اضافی دیگر به دبیرکل سازمان ملل جهت بررسی چگونگی اجرای قطعنامه 598، تشویق کرد.
6- شوروی با هرگونه تغییر در قطعنامه 598 مخالف است ولی با اجرای مرحله به مرحله آن مخالفتی ندارد. همچنین شوروی با ایده تشخیص مسئولیت آغازکننده جنگ در ابتدا مخالف است؛ چون این مسئله باید به عهده یک کمیته بین‌المللی بی‌طرف که وظیفه آن پیگیری این مسئله خواهد بود، گذاشته شود.»
هفته‌نامه المستقبل افزوده است: «وزیر خارجه امریکا با نظر شوروی موافقت کرد ولی در مقابل از شوروی این وعده را گرفت که چنانچه ایران طی هفته‌های نزدیک با آتش‌بس موافقت نکرد، شوروی با تصمیم اعمال مجازات‌های بین‌المللی علیه ایران و اجرای تمامی بندهای قطعنامه 598 موافقت کند.»(1)
روزنامه "تایمز مالی" نیز در گزارشی به قلم سردبیر خاورمیانه‌ای خود با اشاره به سخنان رئیس‌جمهور ایران و هماهنگی موجود میان اعضای دائمی شورای امنیت در مورد جنگ، به بی‌تأثیر بودن تحریم تسلیحاتی و پافشاری ایران بر مجازات متجاوز تأکید کرده و نوشته است: «شورای امنیت می‌تواند برای پایان دادن به این بحث رأساً عراق را طرف متجاوز معرفی کند؛ زیرا هیچ‌یک از اعضای شورای امنیت در واقعیت تاریخی این موضوع تردیدی جدی ندارد و خودداری آنها از اعلام این واقعیت چیزی جز عدم تمایل آنها به دادن امتیاز به ایران نمی‌باشد.» در این گزارش تحریم تسلیحاتی ناکافی اعلام شده و آمده است: «تحریم نفت صادراتی ایران می‌تواند راهی مستقیم‌تر و مؤثرتر علیه ایران باشد.»(2)
1 32
وزیر خارجه ایتالیا (جولیو آندرئوتی) که کشورش از ماه آینده ریاست شورای امنیت را به عهده خواهد گرفت، درباره اقدامات شورای امنیت برای پایان دادن به جنگ گفت: «اگر ایران یا عراق آتش‌بس درخواستی شورای امنیت را رعایت نکنند، تدابیر جدیدی باید آغاز گردد. تدابیر جدید، درخواست تعیین متجاوز را به برقراری آتش‌بس پیوند می‌زند. وی گفت: «به نظر من جست‌وجوی
صلح میان ایران و عراق حول رابطه میان آتش‌بس و برقراری یک اوضاع عادی در مرزهای دو کشور و همچنین تعیین مسئولیت طرف دیگر در آغاز یا گشایش جنگ دور می‌زند. درصورتی‌که تلاش‌های دبیرکل و اقدام حمایت‌آمیز ما بی‌ثمر جلوه کنند تدابیر جدیدی باید اتخاذ شود.»
آندرئوتی در خصوص تعیین متجاوز و اولویتی که تهران برای این روند قائل است، تصریح کرد: «تعیین مسئولیت‌ها مسئله بسیار پیچیده‌ای است. من فکر می‌کنم که امکان تفکیک آنان به دو مرحله نیاز داشته باشد: مرحله نخست تعیین طرفی که خصومت‌ها را آغاز کرده و مرحله بعد تعیین علل عمیق و نزدیک منشأ جنگ است.»(1)
1 33
دبیرکل اتحادیه عرب بر این عقیده است که اعراب باید یک طرح نظامی برای پیروزی در جنگ با ایران بیابند و یا اینکه برای تحقق صلح خلیج [فارس] یک طرح مسالمت‌آمیز ارائه دهند. "شاذلی قلیبی" گفت: «اعراب برخورد نظامی با ایران را بر پیمودن راه صلح ترجیح نمی‌دهند اما اگر جنگ متوقف نشود تعهداتی برای اعراب به‌وجود می‌آید.» وی با اشاره به اینکه ادامه جنگ ایران و عراق تمدن و امنیت قومیت جهان عرب و شیوه زیست اعراب را به خطر می‌اندازد گفت: «جنگ ایران و عراق در اولویت مطلق مسائل جهان عرب قرار گرفته است.»(2)وی افزود: «این جنگ مانند آتشی است که در گوشهای از خانه اعراب شعله‌ور شده و در مرحله فرا گرفتن تمام خانه است.»(3)
2 34
با وجود فروش گسترده تسلیحات شوروی به عراق، محافل و مطبوعات کشورهای عربی طرفدار صدام بعضاً خبرهایی درباره فروش تسلیحات نظامی شوروی به ایران منتشر می‌کنند که هدف آنها تحت فشار قرار دادن شوروی و کشورهای عربی نزدیک به شوروی و همچنین مشکل‌تر و پرهزینه‌تر کردن دسترسی ایران به سلاح در بازارهای جهانی است. مطبوعات کویت و بعضی از کشورهای خلیج فارس اخیراً گزارش‌هایی منتشر کرده‌اند مبنی بر اینکه شوروی و ایران در حال گفتوگو درباره فروش یک محموله تسلیحاتی بزرگ به ایران هستند. از جمله، گزارش‌هایی درباره عرضه بیش از یک هزار موشک زمین به هوا و موشک‌های تاکتیکی زمین به زمین با برد حدود یکصد کیلومتر منتشر شده است.
سخنگوی وزارت خارجه شوروی این گزارش‌ها را جعلیات بی‌اساس خوانده و گفته است: «خط مشی شوروی در توسعه همکاری با کشورهای عرب غیرقابل تغییر و مستحکم است و تابع نوسانات نیست. ما هیچ دلیلی برای تغییر موضع خود در جنگ ایران و عراق نداریم. شوروی به طور قاطع خواستار پایان فوری این جنگ و اجرای قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل است.»(4)سفیر شوروی در قاهره نیز گفت: «شوروی خواستار تداوم روابط خوب با ایران و کشورهای عرب است. اصل حسن همجواری با ایران به ضرر اعراب نخواهد بود. این اصل‌ها ما را از ابراز نظرمان درباره لزوم پایان دادن به جنگ میان ایران و عراق باز نداشته است.»(5)
1 35
هم‌زمان با تحرکات و تبلیغات وسیع جهانی در زمینه تحریم تسلیحاتی ایران و بسته شدن دفاتر وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران در لندن، معاون وزیر بازرگانی و صنایع انگلیس اعلام کرد که دولت این کشور مبلغ 175 میلیون پوند (290 میلیون دلار) اعتبار جدید اضافه بر اعتبارات قبلی جهت تسهیل واردات عراق از انگلیس در اختیار دولت عراق قرار داده است. بر اساس این پروتکل، از اعتبار مذکور 100 میلیون پوند به خرید کالاهای پزشکی و دیگر کالاهای بشردوستانه اختصاص داده شده است.(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی اعلام کرد: «مشخص شده است که بخشی از اعتبارات جدید صرف خرید دارو و کامپیوتر برای ارتش عراق خواهد شد.»(2)
علاوه بر این، عراق اخیراً از فرانسه تقاضای خرید تعدادی موشک "ا - اس -30" که با اشعه لیزر هدایت می‌شود، کرده است. هفته‌نامه فرانسوی "کاناره انشنه" با اعلام این خبر، نوشت: «این موشک‌ها گل سرسبد تکنولوژی تسلیحاتی فرانسه محسوب می‌شود و به وسیله هواپیمای میراژ اف - 1 روی اهداف دریایی و زمینی پرتاب می‌شود. تنها عیب این موشک‌ها آن است که قیمتشان بسیار گران می‌باشد و کارخانه سازنده آن فقط قادر است ماهانه دو عدد از این موشک‌ها را تحویل دهد.»(3)
2 36
در آغاز هشتمین سال جنگ عراق علیه ایران، محافل مختلف به بررسی و ارزیابی آن پرداختند. روزنامه تایمز لندن در مقاله‌ای حمله به ایران را با حمله هیتلر به شوروی مقایسه کرده و آن را اشتباه بزرگ صدام نامیده است. این روزنامه پس از بیان این مطلب نوشته است: «ولی اکنون مسئله این است که آیا شورای امنیت سازمان ملل به درخواست ایران در مورد معرفی کشور متجاوز تفاهمی نشان خواهد داد یا خیر. دولت‌های غربی که اکنون به خلیج فارس نیروی دریایی آورده‌اند، به خوبی می‌دانند که در مدت 7 سال گذشته جریان ماوقع چه بود ولی این واقعیت را تأیید نمی‌کنند، در این صورت به دلایل اخلاقی می‌توان این سؤال را مطرح کرد که چرا تحریم فروش اسلحه فقط در مورد ایران باید اعمال بشود؟ چرا این همه افراد باید جان خود را در خلیج فارس به خطر بیندازند؟»(4)
رادیو بی‌بی‌سی به نقل از روزنامه ایندیپندنت گفت: «استراتژی عراق همواره بر آن بوده که جنگ خلیج فارس را بین‌المللی کند و به‌ویژه پای امریکا را به جنگ بکشاند تا حدی هم موفق شده است. عراق به خوبی درک می‌کند که ایران در خلیج فارس آسیب‌پذیر است اگر جلوی صدور نفت ایران از خلیج فارس گرفته شود این کشور پولی برای ادامه جنگ نخواهد داشت. به این دلیل عراق حملات خود را روی هدف‌های دریایی متمرکز کرده است. عراق می‌داند که علی‌رغم برتری سلاح‌های خود، به دلیل تعداد بیشتر نیروهای ایران، در زمین [در حملات زمینی] شانسی ندارد.»(5)
1) 38. روزنامه کیهان، 4/7/1366، ص آخر، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
2) 39. مأخذ 4، ص آخر، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
3) 40. مأخذ 38، ص آخر، پاریس - هفته‌نامه فرانسوی کاناره‌انشنه.
4) 41. روزنامه جمهوری اسلامی، 2/7/1366، ص3، رادیو بی‌بی‌سی، به نقل از روزنامه تایمز.
5) 42. مأخذ 3، ص22، رادیو بی‌بی‌سی، به نقل از ایندیپندنت، 2/7/1366.
خبرگزاری فرانسه نیز در گزارشی به نقل از کارشناسان نظامی غرب به تحلیل جنگ ایران و عراق پرداخته و نوشته است: «عراق پس از دوازده ماهی که از منازعه‌آمیزترین و مهلک‌ترین ماههای جنگ هفت‌ساله ایران و عراق بوده، بار دیگر ابتکار را در این جنگ در دست گرفته است. در دوازده ماه اخیر نکات برجسته عبارت بوده‌اند از افزایش بی‌سابقه حملات هوایی عراق به داخل ایران و خلیج فارس، نبرد سه ماهه شدید پیاده نظام در مقابل بصره از ژانویه تا مارس [دی تا فروردین] و همچنین ضربات مداوم ایران علیه خطوط دفاعی این بندر جنوبی عراق که هرگز حملات بسیاری که در این هفت سال جنگ انجام گرفته به چنین آمار سنگینی منجر نشده بودند. کارشناسان عقیده دارند این هفتمین سال به عراق امکان داده که ابتکار را در جنگ در دست بگیرد. رهبران عراق برای دست‌یابی به این نتیجه به اندازه فشار نظامی، روی فشار دیپلماتیک نیز حساب می‌کنند.»(1)
ضمیمه گزارش 28: نتایج نظرسنجی از مردم امریکا در مورد حمله به کشتی ایران - اجر
خبرگزاری رویتر گزارش داد: به موجب یک نظرخواهی عمومی که به وسیله شبکه تلویزیونی سی.بی.اس امریکا و روزنامه نیویورک تایمز به عمل آمده است، 75 درصد از افرادی که مورد پرسش قرار گرفته‌اند حمله هلیکوپترهای امریکایی به یک کشتی ایرانی را مورد تأیید قرار داده‌اند و تنها 8 درصد این اقدام را رد کرده‌اند. 60 درصد از افراد مورد پرسش، حمایت نیروی دریایی امریکا از نفتکش‌ها در خلیج فارس را تأیید کرده‌اند و 23 درصد آن را تأیید نکرده‌اند. از سوی دیگر 55 درصد معتقدند که اعزام ناوگان امریکایی به خلیج [فارس] امریکا را درگیر جنگ خواهد کرد و 53 درصد نیز معتقدند که پرزیدنت ریگان باید برای حفظ ناوگان امریکایی در خلیج [فارس] موافقت کنگره را جلب کند. در این نظرخواهی میزان محبوبیت ریگان به 54 درصد رسیده که از اکتبر گذشته تاکنون سابقه نداشته است.»(2)
1 37
برای سومین روز در منطقه عملیاتی شلمچه، شمال جزیره صالحیه دو سنگر کمین برای چندمین بار بین نیروهای ایران و عراق دست به دست شد. عراقی‌ها صبح امروز با اعزام شش دستگاه تانک به جلوِ خط، با اجرای یک مانور، آتش‌تهیه سنگینی روی نیروهای خودی ریختند. پس از آن نیروهای دشمن خاکریز و سنگر کمین محور انگشتی را به تصرف خود درآوردند و از ساعت 10 در آن مستقر شدند.(1)همچنین توپخانه عراق در منطقه شلمچه در محور کانال ماهی و در منطقه فاو روی خطوط سمت نخلستان، آتش نسبتاً سنگین اجرا کرد.(2)
2 38
پادگان آموزشی شهید حبیب‌اللهی واقع در جاده اهواز - خرمشهر در ساعت 10:50 امروز هدف حمله چهار هواپیمای دشمن قرار گرفت و به شدت آسیب دید. هواپیماهای عراق در این حمله پمپ بنزین، محل استقرار ماشین‌آلات سنگین، پل‌های پیش‌ساخته شناور و محل ستاد فوریت‌های پزشکی و محل استقرار قایق‌های تندرو را در پادگان هدف قرار دادند.(3)بر اثر این حمله یک تن شهید و یک تن مجروح شدند و خسارت‌هایی بر ساختمان‌ها و تجهیزات پادگان وارد گردید.(4)ارتش عراق با صدور اطلاعیه‌ای پادگان فوق را کارخانه اعلام کرد که هواپیماهای عراقی در سه نوبت آن را بمباران کردند.(5)
از سوی دیگر، آتش مقابله به مثل سپاه که از روز گذشته روی مراکز صنعتی و نظامی جنوب عراق اجرا می‌شد از ساعت 8 متوقف شد. تیپ خاتم‌الانبیا سپاه با اعلام این خبر افزود در این مدت تعداد 402 گلوله روی هدف‌های مذکور شلیک شده است.(6)
3 39
در محور "دوآب" نوسود گروه گشتی سپاه پاسداران با افراد ضدانقلاب درگیر شد. مهاجمان با تیربار به سوی یکی از خودروهای حامل گروه مذکور آتش گشودند که لاستیک آن پنچر و خودرو متوقف گردید و دو تن از رزمندگان طی درگیری با آنها شهید شدند. اتومبیل دیگر این گروه که حامل پنج سرنشین بود، سالم از منطقه دور شد.(7)
1) 1. سند شماره 029286 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه کربلا، معاونت عملیات، 6/7/1366؛ و - سند شماره 029297 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گردان اطلاعات 72 ثارالله، گزارش نوبه‌ای شماره 69، 8/7/1366، ص 5.
2) 2. همان.
3) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 190، 4/7/1366، ص 5، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
4) 4. سند شماره 102877 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ژاندارمری جمهوری اسلامی، رکن3، مرکز فرماندهی، 3/7/1366؛ و - سند شماره 102904 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه ششم، 4/7/1366.
5) 5. سند شماره 102875 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی، رکن2، معاونت اطلاعات، 3/7/1366.
6) 6. سند شماره 127313 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، تیپ 13 خاتم‌الانبیا، 4/7/1366.
7) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 191، 5/7/1366، ص34، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/7/1366.
در محور بوکان - مهاباد حمله عناصر حزب دمکرات به پایگاه روستای کلیچه با مقاومت نیروهای پایگاه مواجه گردید و در نتیجه آن دو تن از افراد پایگاه شهید و 49 تن مجروح شدند. بر اثر حمله دیگر عناصر دمکرات به پایگاه کانی‌باغ در محور پسوه دو تن از نیروهای ژاندارمری مستقر در آن شهید و ده تن مجروح شدند.(1)
همچنین امروز اعلام شد که یکی از نیروهای گروهان ویژه عملیات که چند روز قبل به اسارت افراد کومهله درآمده بود، به دست این گروه به شهادت رسیده است.(2)
1 40
در خلیج فارس امروز هلی‌کوپتر امریکایی به یک قایق سپاه حمله کرد و یک نفتکش قبرسی هدف حمله قرار گرفت. یک قایق سپاه پاسداران در حال مأموریت در نزدیکی جزیره ابوموسی، هدف حمله یک هلی‌کوپتر امریکایی قرار گرفت ولی موشک شلیک شده به خطا رفت و به این قایق تندرو آسیبی نرسید.(3)
در ساعت 12:55 نیز در حالی‌که وضعیت جزیره خارک زرد اعلام گردیده بود، نفتکش قبرسی "مرلین" در 40 مایلی این جزیره هدف حمله هواپیماهای عراق قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. موشک شلیک شده به زیر سینه میانی نفتکش اصابت کرد و مخزن کشتی به طور کامل از بین رفت ولی تلفات جانی در بر نداشت.(4)عراق با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد که هواپیماهای عراقی صبح امروز یک هدف بزرگ دریایی را مورد حمله قرار دادند.(5)بنابر گزارش خبرگزاری جمهوری‌اسلامی، آتش‌سوزی نفتکش ظهر روز بعد از حمله مهار گردید.(6)
2 41
وزیر دفاع امریکا (کاسپار واینبرگر) پس از دیدار از عربستان، از ناوگان ایالات متحده در خلیج فارس بازدید نمود و اعلام کرد که امریکا در نظر دارد کشتی ایران - اجر را منهدم کند. وی گفت: به هر حال این کشتی به دولت ایران برگردانده نخواهد شد و من امیدوارم که حمله این هفته هلیکوپترهای امریکایی به کشتی مین‌گذاری ایران سبب گردد که دولت تهران از این پس از مین‌گذاری در آب‌های خلیج فارس منصرف شود.(7)
گفتنی است که ایران مکرراً مین‌گذاری در آب‌های بین‌المللی را تکذیب کرده است. دستور انهدام کشتی ایرانی به‌وسیله واینبرگر، در امریکا با اعتراضاتی مواجه شده است؛ معترضان استدلال می‌کنند که این اقدام تحریک‌آمیز بوده و به جنگ دامن خواهد زد و این یک تشنج‌آفرینی غیرموجه است.(8)
1) 8. سند شماره 135151 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد کل سپاه، معاونت عملیات 3/7/1366، ص5.
2) 9. سند شماره 97542 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 9/7/1366.
3) 10. مأخذ8، ص2.
4) 11. سند شماره 106009 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی نیروی دریایی سپاه، 4/7/1366؛ و - مأخذ 7، ص5.
5) 12. مأخذ5.
6) 13. سند شماره 227186 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات سپاه پاسداران، "نشریة گزارش روزانه"، شماره 262، 8/7/1366، ص1.
7) 14. مأخذ 7، ص38، رادیو امریکا، 4/7/1366.
8) 15. مفیدی طباطبایی، مهران، نبرد در خلیج فارس (فصلی از کتاب خاطرات کاسپار واینبرگر)، تهران: نشر صریر، بهار 1370، ص41-42.
با وجود گذشت چند روز از حمله امریکا به کشتی ایران - اجر موضع‌گیری‌ها و تفسیرها در این‌باره همچنان ادامه دارد. علامه فضل‌الله از روحانیون سرشناس لبنان گفت: «امریکا هنوز هیچ دلیل قاطعی بر نظامی بودن کشتی ایرانی ارائه نداده و از این حمله چند هدف را دنبال می‌کرد که از جمله این هدف‌ها تحت‌الشعاع قراردادن سخنرانی مهم ریاست‌جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل و ابراز قدرت خود به مزدورانش در منطقه بود.»(1)"نیکولای چائوشسکو" رئیس‌جمهور رومانی نیز گفت: «اقدام ناوگان امریکا در آتش گشودن به سوی یک کشتی باری ایرانی، احتمالاً درگیری در خلیج فارس را به‌طور جدی شدت خواهد بخشید.»(2)
همچنین خبرگزاری یونایتدپرس اقدام امریکا را در حمله به کشتی ایرانی تا حدودی ناشی از شکست دبیرکل سازمان ملل برای برقراری آتش‌بس طی دیدارش از ایران و عراق دانسته و به نقل از یک منبع امریکایی گزارش داده است: «ایرانیان دکوئیار را فریب دادند. ایران با دبیرکل به عنوان شخصیتی ویژه برخورد کرده است و او فریب این را خورد. ایرانیان پیش چشمان او پرده کشیدند.»(3)
از سوی دیگر شبکه‌های عمده رادیو و تلویزیونی امریکا تأکید دارند که دولت امریکا تهدیدهای ایران را جدی گرفته و تمام سفارتخانه‌ها و تأسیسات نظامی خود را در خارج به علت افزایش خطر حملات تروریستی ایران، در حالت آماده‌باش قرار داده است. تمامی گزارشهای رسانههای امریکا درباره احتمال اقدام ایران برای تلافی حمله امریکا طوری تنظیم شده که افکار عمومی فقط انتظار یک اقدام تروریستی را از جانب ایران داشته باشند تا مقام‌ها و دستگاه‌های تبلیغاتی امریکا به راحتی بتوانند هرگونه اقدام نظامی تلافی‌جویانه علیه امریکا را به عنوان یک اقدام تروریستی ایران جلوه دهند.(4)
1 42
دولت مصر ضمن رد محترمانه درخواست امریکا در مورد استفاده از پایگاه‌های این کشور برای تقویت ناوگان امریکا در خلیج فارس، از گسترش جنگ در این منطقه و احتمال درگیری شدیدتر میان ایران و امریکا ابراز نگرانی کرد. خبرگزاری کویت به نقل از روزنامه السفیر گزارش داده است: «وزارت جنگ امریکا در یک پیام فوری از مصر خواسته است اجازه دهد یگان هوایی وابسته به لشکر77 نیروهای دلتا در قسمت شرقی خلیج سوئز مستقر شود. پنتاگون در این پیام اعلام کرده است هدف از استقرار در این منطقه آمادگی برای مداخله در صورت ناامن شدن اوضاع در خلیج فارس و تقویت حضور نظامی در این منطقه است. پنتاگون درخواست کرد دولت مصر پاسخ خود را سریعاً طی همان روز اعلام کند تا در صورت موافقت، یگان هوایی یاد شده از پایگاه‌های هوایی پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در اروپا به مصر اعزام شود.» روزنامه السفیر نوشته است: «همان روز هیئت دولت مصر جلسه فوری تشکیل داد و پس از یک ساعت بدون اتخاذ تصمیمی خاتمه یافت. در پی آن حُسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر با ارسال پیامی
برای ریگان، بر خواستة رهبران مصر مبنی‌بر خودداری از تبدیل منطقه سوئز به پلی برای عزیمت نیروهای امریکایی - که ممکن است به بین‌المللی شدن جنگ منجر گردد - تأکید کرد و خواست که استقرار یگان هوایی نیروی دلتا در منطقه خلیج سوئز به تمرین‌های معمولی محدود گردد. مبارک همچنین از گسترش جنگ خلیج فارس، در پی وقوع درگیری احتمالی میان امریکا و ایران در این منطقه، ابراز نگرانی کرده است.» (1)
1 43
سنای امریکا با 91 رأی موافق در مقابل 4 رأی مخالف اصلاحیه‌ای را تصویب کرد که در آن آمده است: «نیروی دریایی امریکا حق دارد هر کشتی ایرانی را که سعی کند مانع از عبور هر کشتی دیگر حامل یک شهروند امریکایی گردد، غرق کند.» خبرگزاری رویتر در ادامه گزارش خود آورده است: «در این لایحه - که سناتور جمهوریخواه" جس هلمز" از کارولینای شمالی آن را عنوان کرد - شرایط دقیق اجرای این قانون تشریح نشده است و چنین به‌نظر می‌رسد این اصلاحیه از محدوده‌های سیاست ریگان در قبال خلیج فارس فراتر میرود.»(2)
2 44
کشورهای حوزه خلیج فارس علاوه بر تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق، در تلاشند فعالیت‌های نظامی خود را بیش از پیش هماهنگ کنند. خبرگزاری خلیج گزارش داده است: «دول عرب حوزه خلیج ]فارس[ امروز تمرین‌های ]مانور[ هوایی مشترکی را در عمان آغاز کردند تا مهارت جنگی، فنی و اداری خود را بهبود بخشند... هواپیماهای جنگی و هلیکوپترها و تیم‌های فنی شش کشور عضو شورای همکاری خلیج ]فارس[ صبح امروز برای این تمرین‌ها که نام "شاهین شبه‌جزیرة1"به آن داده شده، وارد عمان شدند.»(3)
3 45
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران گزارش مفصلی از سفر خود به سازمان ملل‌متحد را در خطبه‌های نماز جمعه امروز تهران ارائه کرد. آیت‌الله خامنه‌ای حمله امریکا به کشتی ایران - اجر را ناشی از دستپاچگی امریکا دانست و درباره انگیزه‌های آن گفت: «سه انگیزه از این عمل خودشان داشتند که در هر سه آنها شکست خوردند. یکی توجیه حضور ناوگان امریکا با چندین هزار پرسنل بود. مردم امریکا این حضور را نمی‌پذیرند و رغبتی به آن ندارند. این حادثه می‌تواند نشان دهد که اگر ما آنجا نباشیم آنها راه‌های آبی را تهدید می‌کنند. این عمل نه‌تنها حضور امریکا را توجیه نکرد بلکه بالعکس اعتراض و سؤال دیگری در ذهن مردم ایجاد کرد. هدف دوم امریکا ابراز قدرت بود؛ زیرا رهبری برای مردم امریکا محبوب است که نشان دهد قدرتمند است اما این هدف هم برآورده نشد. اول اعلام کردند یک قایق تندرو بوده بعد معلوم شد کشتی تجاری غیرمسلح بوده و حمله به یک کشتی تجاری غیرمسلح چندان قهرمانی هم نمی‌خواهد. هدف سوم امریکا از زدن کشتی "ایران - اجر" تحت تأثیر قرار دادن سفر ما به
سازمان ملل و سخنرانی در مجمع عمومی این سازمان بود که می‌خواستند با حادثه‌آفرینی از شدت تأثیر سخنان ما کم کنند که این هم قطعاً موفق نبود زیرا خود این مسئله باعث شد که چشمهای بیشتری از مردم جهان متوجه ما بشود و ما با استفاده از این فرصت و در گفتوگو با خبرنگاران و مصاحبه‌ها این سؤال را از ریگان کردیم که چرا دست به این اقدام زد. دولت امریکا یکی از شکست‌ها را برای خودش به دست خودش تهیه کرد چون آنها همه کارها را با میل به ظلم و زورگویی انجام می‌دهند.
ما در امریکا در مصاحبه خودمان سه سؤال ساده و ابتدایی مطرح کردیم: اولاً، به چه دلیل می‌توانید ثابت کنید که کشتی ایرانی حامل مین بوده است؟ می‌شود این مین‌ها را از روی ناو امریکایی به کشتی ایران - اجر انتقال داد. آنها جواب برای این سؤال ندارند.
سؤال شد چه استدلالی دارید برای اینکه هر کشتی حامل سلاح و مهمات را شما می‌توانید به آن حمله کنید؟ در خلیج فارس خیلی کشتی‌ها اسلحه حمل می‌کنند آیا صرف اینکه یک کشتی حامل سلاح بوده به شما اجازه حمله و تصرف آن کشتی را می‌دهد. اگر شما می‌توانید چنین کاری کنید آیا ما هم می‌توانیم؟ یا اینکه شما چون زورگو هستید می‌توانید و دیگران نباید چنین کاری کنند؟ سؤال سوم که مطرح شد اینکه اگر این کشتی سلاح و مین داشت و شما می‌خواستید مانع مین‌گذاری شوید چرا متوسل به آدم‌کشی شدید؟ می‌خواستید بروید و مچ آنها را بگیرید. به چه مجوزی دست به این کشتار زدید؟ در مقابل همه این سؤال‌ها آنها پاسخ نداشتند. افکار عمومی جهان این سؤال‌ها را دارد و آنها پاسخ ندارند و وامانده‌اند! به این حادثه از هر طرف که نگاه شود، امریکا محکوم است ... ملت ما در مقابل آتش‌افروزی‌های شما عقب نکشید و در مقابل این حادثه و حوادث نظیر این ذره‌ای نترسیده و ضربه را به شما زده و از این پس هم وارد خواهد کرد.»
امام جمعه تهران درباره قطعنامه 598 و تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ و اینکه امریکا می‌خواست سفر دبیرکل به ایران و تلاش‌های دیپلماتیک آن را قطع کند، گفت: «ظرافت دیپلماسی ایران جلو اینکار را گرفت و تنبیه متجاوز که شرط اساسی ایران است گفته شد… از نظر ما مسئله شناسایی ]متجاوز[ مقدمه برای تنبیه متجاوز است. فقط معرفی شورای امنیت کافی نیست بلکه باید دادگاه صالحی تشکیل شود تا متجاوز را تنبیه و مجازات کند. ما آتش‌افروز و ادامه دهنده جنگ نیستیم، ما مظلوم هستیم؛ مظلومی که قاطعانه مظلومیت را از خودش رفع می‌کند و ظلم را به ظالم برمی‌گردانیم. آنها می‌خواستند فعالیت دبیرکل را حذف کنند و ما اعلام کردیم که او می‌تواند به فعالیت خود ادامه دهد و ملاقات ما با او و جریان مصاحبه تأثیر خودش را بخشید و دبیرکل فهمید که او می‌تواند به تلاش خود ادامه دهد. البته طبیعی است که ما آن قاطعیت و صراحتی که در برابر امریکا داریم، در کسی دیگر نیست و ما تسلیم جو فشار امریکا برای خط دادن به دبیرکل و سازمان ملل نخواهیم شد و این تلاش
امریکا ناکام خواهد ماند. … ما گفتیم ملت ما هرگز زیر فشار و تهدید قرار نمی‌گیرد. کسانی که با ما صحبت می‌کردند نظر امریکا را منتقل می‌کردند ما هم نظر خودمان را که حق است اعلام و تأکید می‌کردیم که نظر امریکاییها در ملت ما هیچ تأثیری ندارد بلکه فشار آنها ملت ما را مقاوم‌تر خواهد کرد و یقیناً ضربات آنها را قوی‌تر به خودشان بر خواهد گرداند.»
آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر ضرورت تنبیه متجاوز، به نقش قدرت‌های بزرگ در جنگ اشاره کرد و گفت: «بسیاری از حقایقی را که می‌خواستند پرده‌پوشی کنند گذشت زمان و حوادث جنگ برملا کرد. رژیم عراق می‌خواست چهره حق‌طلبانه و ضد استکباری به خود بگیرد، اما رسوا شد. امریکا می‌خواست چهره بی‌طرفی در جنگ به خود بگیرد و بگوید طرفدار صلح در منطقه است، اما رسوا شد و این حوادث حقایق را به مردم نشان داد. انگلیس و اروپایی‌هایی که در این مسائل شرکت داشتند، رسوا شدند؛ تمام پرده‌پوشی‌ها در حوادث جنگ بر ملا شد. اما آنچه برای ما مهم است اینکه استکبار مایل است پشت سر عراق در جنگ بایستد و مانع از پیروزی ما شود. ما همیشه گفته‌ایم این‌طور است و آنها کتمان می‌کردند ولی این حقیقت روشن شد. آنان که پشت سر عراق قرار گرفتند رسوا شدند از جمله منافقین ...»(1)
1 46
وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران که برای شرکت در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک به سر می‌برد با وزیران خارجه کشورهای پاکستان، بنگلادش، امارات متحده عربی، لهستان، یونان، سومالی، گینه گوناکری، رومانی، یوگسلاوی، اتیوپی، آلبانی و کنگو به‌طور جداگانه دیدار و مواضع جمهوری اسلامی ایران را در قبال تحولات اخیر در منطقه خلیج فارس و جنگ تحمیلی تشریح کرد. وی ضمن تأکید بر ضرورت تنبیه متجاوز آن را گامی در جهت رسیدن به یک راه‌حل عادلانه اعلام کرد و گفت که اگر قطعنامه مؤید این امر باشد، با آن می‌توانیم همکاری کنیم، ولی اگر زمینهای برای فشار باشد قطعاً آن را رد می‌کنیم. دکتر ولایتی با بی‌اثر خواندن هرگونه تحریم تسلیحاتی افزود: ما آمادگی همکاری با دبیرکل را داریم تا تلاش‌ها برای رسیدن به یک راه‌حل عادلانه ادامه یابد. در این دیدارها وزیرخارجه یونان ضمن اعلام مخالفت یونان با حضور نظامی نیروهای خارجی در خلیج فارس گفت: «ما معتقدیم این حضور تشنج در منطقه را افزایش می‌دهد. بدین خاطر ما از اعزام کشتی جنگی به خلیج فارس امتناع کردیم.» وزیر امورخارجه امارات متحده عربی نیز گفت: «کشورهای منطقه باید با یکدیگر همکاری کنند و خود امنیت منطقه را تأمین کنند. بسیاری از کشورها اعتقاد دارند که آمدن کشتی‌های جنگی امریکا به منطقه نقض قطعنامه بود زیرا بند پنجم این قطعنامه از همه کشورها خواسته بود که از اقدامات تحریک‌آمیز که به افزایش تشنج در منطقه می‌انجامد خودداری کنند. ما باید دبیرکل را ترغیب کنیم که به حرکت خود ادامه دهد و نباید مانعی بر سر راه وی ایجاد شود.»(2)
1 47
بنا به درخواست دبیرکل سازمان ملل متحد، امروز (3/7/1366) شورای امنیت با تشکیل جلسه‌ای اختصاصی نظر ایران را درباره جنگ و قطعنامه598 بررسی کرد. دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد در این جلسه نظر ایران را که محمدجواد لاریجانی به او ارائه کرده بود در هفت بند مطرح کرد:
«1- ایران به همکاری خود با دبیرکل سازمان ملل متحد در چارچوب قطعنامه 598 برای اجرای تمامیت آن علی‌رغم نواقصی که در این قطعنامه وجود دارد ادامه می‌دهد.
2- ایران گزارش دبیرکل به شورا را به عنوان مواضع اعلام شده ایران در تهران به دبیرکل تلقی می‌نماید.
3- ایران اقدام هم‌زمان دو مرحله مقدماتی را ضروری می‌داند: رعایت آتش‌بس، تعیین یک کمیسیون تحقیق بی‌طرف.
4- بر اساس مواضع ایران، نخستین وظیفه این کمیسیون تعیین متجاوز است که یک مسئله تاریخی سیاسی است و نیاز به وقت زیادی ندارد. وظیفه دوم این کمیسیون پس از پایان بردن وظیفه نخست، تعیین نتایج مسئولیت است که چون یک کار حقوقی است می‌تواند در زمان طولانی‌تری انجام گیرد.
5 - در جریان مرحله نخست، ایران آماده قبول آتش‌بس بر اساس توافق اعلام نشده با دبیرکل است. از آغاز مرحله دوم ایران آماده قبول آتش‌بس خواهد بود.
6- ایران آماده خواهد بود تدابیر کنترلی توافق شده را در جهت رعایت آتش‌بس بر اساس تفاهم با دبیرکل بپذیرد.
7- ایران معتقد است آتش‌بس به تنهایی صلح را تأمین نخواهد کرد. اگر منظور تحقق روند صلح است باید هرچه سریع‌تر به مرحله سیاسی تعیین متجاوز پرداخت.»
خبرگزاری فرانسه در گزارشی با مخابره موارد مذکور افزود: «دکوئیار به اطلاع اعضای شورای امنیت رسانیده است که در جریان مذاکراتش با آقای خامنه‌ای از وی سؤال کرده است آیا ایران نتایج تحقیقات را هرچه باشد می‌پذیرد.... آقای خامنه‌ای پاسخ داده است تصور نمی‌رود کسی متجاوز را نشناسد. هر نوع نتیجه‌گیری که غیر از این باشد ایران را وادار به تردید در مورد بی‌طرفی کمیسیون خواهد نمود.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی در بررسی مواد پیشنهادی ایران به نقل از دیپلمات‌های سازمان‌ملل گفت:«موضع جدید ایران برای متوقف کردن اقدامات امریکا در جهت تحریم فروش اسلحه به ایران کافی بوده است.»(2)روزنامه الخلیج چاپ شارجه نیز با درج مواد هفتگانه فوق آن را پاسخ شفاهی ایران به قطعنامه 598 توصیف کرده و نوشته است: «طرح جدید ایران در مقایسه با موضع قبلی ایران که در جریان سفر دبیرکل به منطقه مطرح شده بود تفاوت چندانی ندارد.»(3)
تصویر
ازسوی دیگر، دبیرکل سازمان ملل متحد درباره مواضع عراق گفت: «مواضع قبلی عراق در مورد قطعنامه 598 تغییر نکرده و این کشور مخالف هرگونه تغییر در ترکیب بندهای اجرایی قطعنامه می‌باشد و تمام بندهای اجرایی این قطعنامه باید یکباره و توسط طرفین متخاصم به اجرا گذاشته شود. در مورد ترکیب کمیسیون تحقیق، عراقی‌ها معتقدند که این کمیسیون باید درصدد تحقیق درباره شناسایی "مسئولیت درگیری" باشد و بر اساس قطعنامه 598، آغاز کننده و تداوم جنگ مورد توجه قرار گیرد» وی افزود: «مواضع دو کشور ایران و عراق در مورد اجرای قطعنامه 598 با هم اختلاف دارد. مشکل اساسی تحلیل قطعنامه 598 می‌باشد و خصوصاً این سؤال که آیا کمیسیون تحقیق می‌تواند هم‌زمان با اجرای آتش‌بس تفاهمی منعقد کند یا نه و آنچه مسلم است تحلیل یک چنین مسئله‌ای بر عهده شورای امنیت می‌باشد.» (1)
1 48
طرح امریکا برای تحریم تسلیحاتی ایران با شکست مواجه شد. به گزارش خبرگزاری فرانسه وزیران خارجه پنج عضو دائمی شورای امنیت امروز در پایان یک دیدار استثنایی با دبیرکل سازمان ملل، که به جنگ ایران و عراق اختصاص داشت، بیانیه‌ای صادر کردند که در آن بر اجرای قطعنامه 598 شورای امنیت به عنوان تنها بنیان یک راه‌حل عادلانه، شرافتمندانه و پایدار برای جنگ ایران و عراق تأکید کردند. در این بیانیه پنج قدرت بزرگ ضمن تأکید بر عزم خود مبنی بر ادامه تلاش جهت اجرای کامل و سریع قطعنامه شورای امنیت که در آن آتش‌بس میان ایران و عراق خواسته شده است، اعمال مجازات علیه ایران را به یک تاریخ نامشخص موکول کردند.
خبرگزاری فرانسه در بررسی بیانیة مذکور، آورده است که ناظران دیپلماتیک در این عبارت هیچ‌گونه راه بازی را در مورد مجازات‌ها مشاهده نمی‌کنند، بلکه معتقدند که این عبارت تنها تأکید مجدد بر یکی از نکات اساسی قطعنامه 598 است.(2)
امریکا پس از تصویب قطعنامه 598 تلاش‌های دیپلماتیک خود را جهت حفظ وحدت
اعضای دائمی شورای امنیت در مورد جنگ ایران و عراق گسترش داد و سعی کرد با استفاده از اهرم‌های نظامی و فشارهای اقتصادی شورای امنیت را به تصویب قطعنامه‌ای جدید و تحریم تسلیحاتی ایران وادار سازد، که نشست امروز اعضای دائمی شورای امنیت و دبیرکل، شکست این تلاش‌ها را اعلام کرد. به گزارش آسوشیتدپرس جرج شولتز، وزیرخارجه امریکا که در کسب حمایت برای اعمال یک تحریم تسلیحاتی جهانی علیه ایران شکست خورد، تصمیم امروز قدرت‌های بزرگ را قائل شدن فرصت بیشتر برای دیپلماسی توصیف کرد. وی گفت: «ما به دنبال مجازات نیستیم ما در جست‌وجوی این هستیم که قطعنامه 598 پذیرفته شود و اینکه آتش‌بسی برقرار گردد. ما داریم در مورد وسیله رسیدن به این هدف صحبت می‌کنیم.» وی ضمن ابراز تردید از اینکه ایران طرح صلح سازمان ملل را کاملاً بپذیرد گفت: «ترکیبی از عزم و صبر خواسته شده و درجه صبر محدود است.» شولتز افزود: «عراقی‌ها اساساً این قطعنامه را پذیرفته‌اند ولی ایرانیان نپذیرفته‌اند، اگرچه چیزهای مثبتی گفته‌اند.»(1)وزیرخارجه شوروی نیز با اشاره به مذاکرات امروز گفت: «پنج عضو خواهان اجرای قطعنامه به همان صورت مصوب هستند.»(2)
1 49
در ادامة فشار بر جمهوری‌اسلامی، امریکا صدور تجهیزات غواصی را به ایران ممنوع کرد. وزارت بازرگانی امریکا امروز اعلام کرد: پرزیدنت ریگان مخاطراتی را که فروش این قبیل تجهیزات به ایران برای امنیت خلیج فارس به همراه خواهد داشت، متذکر شد و گفت برای همین از این پس فروش تجهیزات غواصی به ایران مستلزم دریافت مجوز صادرات خواهد بود. پرزیدنت ریگان ضمن اعلام دستور قطع صدور این قبیل تجهیزات به ایران گفت: شواهدی در دست است که نشان می‌دهد ایران در جنگ هفت ساله خود با عراق از این تجهیزات استفاده‌های نظامی می‌کند و می‌تواند در حملات خود به دکل‌های حفاری و احتمالاً خطوط کشتیرانی از آن استفاده کند. ریگان افزود: «ممنوعیت صادرات، تهدیداتی را که متوجه منافع امریکا در منطقه است کاهش داده و کمکی به امریکا خواهد بود تا بتواند دیگر کشورها را به قطع صدور تجهیزات مشابه به ایران ترغیب کند.»(3)
ریچارد آلن، مشاور ریگان در امنیت ملی نیز بهره‌گیری از دیپلماسی خصوصی برای کاستن از فروش اسلحه به ایران را لازم دانست و گفت: «امریکا می‌تواند برای متوقف کردن جریان اسلحه از چین، از روابط بازرگانی‌اش با پکن برای اعمال فشار بهره ببرد. امریکا نمی‌تواند کره شمالی را از فروش جنگ‌افزار به ایران باز دارد
اما واشنگتن می‌تواند فشار را در جای دیگری بگذارد. امریکا باید بر اتحاد شوروی نیز به گونه‌ای فشار بی‌امان بگذارد.»(4)
در این حال لوس‌آنجلس‌تایمز با اشاره به پایگاه مردمی نظام جمهوری اسلامی، تحریم تسلیحاتی علیه ایران را غیرعملی دانست و نوشت: «یک تحریم تسلیحاتی علیه ایران قابل
اعمال نمی‌باشد و جنگ مدت‌های بسیار ادامه خواهد یافت. بقای رهبران ایران به رغم تلفات عظیم جنگ و محکومیت‌های داخلی، ظاهراً نمایانگر حمایت مردمی برای پافشاری آنان در ادامه جنگ می‌باشد. چون که تازه‌ترین سلسله فعالیت‌های سیاسی بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ به گونه ای قابل پیش‌بینی به شکست می‌گراید ... بنا به گزارش‌ها ایران خود را برای یک حمله نهایی دیگر در صحنه پیکار زمینی با عراق آماده می‌سازد.»(1)
1 50
سازمان توسعه بین‌المللی مستقر در وین که نقش مشاوره‌ای با سازمان ملل متحد دارد از فروش تسلیحات نظامی اتریش به ایران ابراز نگرانی کرد. "هانس کوفلر" رئیس این سازمان، با صدور بیانیه‌ای در وین، فروش توپخانه دوربرد شرکت‌های دولتی اتریش را به ایران، به شدت محکوم کرد. در این بیانیه آمده است: «این نه فقط به وخیم‌تر شدن جنگ خلیج فارس منجر خواهد شد بلکه ضایعات انسانی را تشدید خواهد کرد.» وی افزود که معاملات تسلیحاتی محرمانه، مخالف قوانین اتریش و مغایر با وضعیت بی‌طرفی این کشور است.(2)
هفته‌نامه اکونومیست در سرمقاله خود ضمن اذعان به آغاز جنگ به وسیله صدام، خواستار تداوم فشارهای سیاسی نظامی غرب به ایران شد. اکونومیست نوشته است: «تجمع ناوگان‌های غربی در خلیج فارس و تلاش برای تحریم فروش اسلحه به ایران باید ادامه یابد و کنار گذاشتن این دو اهرم فشار حماقت‌آمیز خواهد بود و بزرگ‌نمایی نرمش ایران خطا خواهد بود. برای پایان دادن به جنگ، کشورهای خارجی باید دندان‌هایشان را بفشارند و ایرانی‌ها را به پذیرش مفاد قطعنامه 598 بکشانند.» این هفته‌نامه انگلیسی افزوده است که تندروهای ایران می‌خواهند بین امریکا و شوروی دو عضو کلیدی شورای امنیت شکاف بیندازند و همبستگی شورا را از بین ببرند. ایجاد اختلاف میان مسکو و واشنگتن معمولاً دشوار نیست زیرا روسیه و غرب هنوز در خلیج فارس رقیب یکدیگر هستند ولی با این حال شانس همکاری شرق و غرب برای پایان دادن به جنگ اکنون از هفت سال پیش بیشتر است.
اکونومیست در ادامه آورده است: «اگرچه حمله عراق درپی درگیری‌های ضروری صورت گرفت، ایرانی‌ها حق دارند پرزیدنت صدام حسین را آغازگر جنگ بنامند.» این هفته‌نامه معتقد است که یک محکمه بی‌طرف بدون شک عراق را آغازگر جنگ معرفی خواهد کرد و به منظور ترغیب ایران می‌توان نام اعضای این محکمه را قبل از عقب‌نشینی نیروهای ایرانی اعلام نمود، اما سپس سربازان ایرانی باید از خاک عراق خارج شوند.(3)
2 51
در چهارمین روز از هفته دفاع مقدس، روز جنگ و کمک‌های مردمی، کاروان‌های تدارکاتی حماسه‌سازان عاشورا از استان‌های تهران، خوزستان، خراسان، مرکزی و فارس به جبهه‌های جنگ ارسال شد. کاروان کمک‌های مردمی استان تهران متشکل از صدها کامیون به ارزش
بیش از 260میلیون ریال بود(1)و هدایای مردمی استان خوزستان نیز بیش از 120میلیون ریال ارزش داشت. از استان خراسان 15 کامیون خواربار و پوشاک حامل کمک پرسنل ژاندارمری این استان و از استان مرکزی 120 کامیون به ارزش 40میلیون ریال اهدایی مردم این استان به جبهه‌های جنگ ارسال شد. هدایای مردمی استان فارس نیز با 150 کامیون و تریلی در میان فریادهای "جنگ جنگ تا پیروزی" نمازگزاران نماز جمعه شیراز راهی مناطق جنگی شد. روز گذشته نیز هدایای مردم کرج به ارزش 100میلیون ریال با یکصد کامیون به سوی جبهه‌های جنگ ارسال گردید.(2)
1 52
پنج فرمانده ارشد ارتش عراق و وزیر جوانان این کشور از کار برکنار شدند. سپهبد "اسماعیل تابه‌النعیمی" رئیس اسبق ستاد ارتش و فرمانده سابق سپاه یکم ارتش عراق، سپهبد خلبان "محمد حسام الجبراوی"، سپهبد "سعدی طعمه الجبوری" جانشین رئیس ستاد ارتش، سرلشکر "سالم محمد" و سرلشکر "طارق راضی" از فرماندهان سپاه‌های یکم و دوم به دلیل عدم توانایی برای مقابله با نیروهای اسلام از کار برکنار شدند.(3)
همچنین به دنبال تغییرات سازمانی در عراق برای آزادسازی اقتصادی، وزارت جوانان این کشور منحل شد و "عبدالفتاح محمد امین" وزیر جوانان دولت عراق پس از برکناری به سمت مشاور در دفتر سازمان‌های مردم تابعه شورای فرماندهی انقلاب عراق منصوب گردید. وی پنجمین وزیر رژیم عراق است که در خلال ده روز گذشته از کار برکنار می شود. طی ده روز اخیر وزیر صنایع سنگین، وزیر دارایی، وزیر کشاورزی و وزیر آبیاری از کار برکنار شدهاند. خبرگزاری فرانسه با اعلام این خبر، به نقل از دیپلمات‌های مستقر در بغداد نوشت: «این تغییرات در کابینه عراق که از بهار گذشته شروع شده بیانگر اراده صدام حسین برای محدود کردن دخالت دولت در حیات اقتصادی و واگذاری بیشتر ابتکار عمل به بخش خصوصی است. به موازات این تغییرات صدام حسین به تغییر ساختار شرکت‌های عمومی که تمامی فعالیت‌ها را در عراق تحت کنترل دارند و حذف سندیکاها دستور داد. از سوی دیگر، دولت عراق درصدد است تا طی ماههای آینده 49 درصد از سرمایه شرکت ملی هواپیمایی عراق را واگذار کند و بهره‌برداری از فرودگاه‌های کشور را به شرکت‌هایی با سرمایه‌های مشترک بسپارد. مقام‌های عراقی قصد دارند با کنار کشیدن دولت از اداره کل اقتصاد کشور و دادن نقش بیشتر به بخش خصوصی، فعالیت اقتصادی را مجدداً به حرکت اندازند. در این حال از کارمندان عراقی خواسته شده تا رژیم غذایی بگیرند و ضمن کارآمد بودن، مراقب وزن خود نیز باشند. براساس یک حکم رئیس‌جمهور عراق مقام‌های بلندپایه و افسران عراقی سه ماه فرصت دارند تا وزن خود را کاهش دهند در غیر این‌صورت مجازات اداری خواهند شد.»(4)
1 53
دانش‌آموزان عراقی در تابستان امسال یک دوره آموزش نظامی سه هفته‌ای را طی کردند. خبرگزاری فرانسه نوشت: «تعطیلات تابستان امسال در عراق مانند تعطیلاتی که باید باشد نبوده است. دانش‌آموزان طی سه هفته یک آموزش نظامی فشرده دیده‌اند و یک بخشنامه رسمی کسانی را که از انجام آن سر باز زنند تهدید به اعزام فوری به جبهه کرده است. این نخستین بار است که دانش‌آموزان این چنین بسیج می‌شوند.»(1)
2 54
میلیشیای مستقر در پاسگاه بنیاد افغانستان با دو قبضه توپ و یک قبضه خمپاره در ساعت 19 امروز به طرف ساختمان گروهان ژاندارمری و کمیته انقلاب اسلامی آتش گشودند و حدود بیست گلوله به داخل خاک ایران پرتاب کردند. این عمل تا ساعت 22 چندین بار تکرار گردید و بر اثر انفجار گلوله‌های پرتاب شده، شیشه‌های ساختمان گروهان ژاندارمری شکسته شد.(2)
1 55
در جلسه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیا با حضور فرمانده کل سپاه (محسن رضایی)، معاونت عملیات فرمانده کل سپاه (غلامعلی رشید)، فرمانده نیروی زمینی سپاه (علی شمخانی)، وزیر سپاه (محسن رفیق‌دوست)، مسئول مهندسی قرارگاه خاتم‌الانبیا (محمد فروزنده)، مسئول مهندسی نیروی زمینی سپاه (علیرضا عندلیب)، فرمانده قرارگاه کربلا (احمد غلامپور) و معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا (غلامرضا محرابی) به بحث و بررسی درباره مسائل مهندسی و پشتیبانی عملیات در منطقه فاو و خورعبدالله پرداخته شد و ضمن آن نیز به طرح مانور عملیات در این منطقه و منطقه عملیاتی کربلای5، اشاره گردید.
در ابتدای جلسه مشکل تردید و عدم باور یگان‌ها به اجرای عملیات در منطقه فاو و خورعبدالله و اکراه آنها از عملیات در این منطقه مطرح گردید و به تأکید آقای هاشمی بر جدی بودن عملیات در این منطقه اشاره شد. علی شمخانی از جمله راه‌های حل این مشکل را اقدامات عملی چون ایجاد اسکله‌های لازم و تأمین تجهیزات ضروری برای عملیات در این منطقه ذکر کرد. محمد فروزنده نیز گزارشی از اقدامات مهندسی در منطقه از جمله آماده شدن بیمارستان منطقه فاو در آینده‌ای نزدیک و اشکالی که به علت نشست زمین در ساختمان بیمارستان ایجاد شده است و همچنین اقدام برای دپو کردن سنگرهای سیمانی و نیز ساختن 400 هدف کاذب، تهیه فرش باتلاقی و تولید پل پی‌ام‌پی، احداث زاغه مهمات و همچنین ساخت انواع شناورهای سبک و سنگین و مشکلات و کمبودهایی که در این زمینه وجود دارد از جمله کمبود زمان و بودجه بیان کرد. محسن رفیق‌دوست نیز با توجه به گستردگی اقدامات و امکانات مورد نیاز برای این عملیات گفت: «مهندسی این عملیات باید به عهده فروزنده باشد و پشتیبانی‌اش هم به عهده من، چون کار بزرگی است.» وی در ضمن بیان مشکلات بودجه و کمبودها، اضافه کرد که اسپانیا جلوی صدور مواد اولیه خریداری شده را گرفته است.
در ادامه جلسه درباره پشتیبانی نیروهای عمل‌کننده از جنبه آب، سوخت، مهمات،
استحکامات، تغذیه، تسلیحات سبک و نقل و انتقالات بحث شد و محسن رضایی بر پیش‌بینی و تأمین موارد فوق تأکید کرد.
طرح مانور عملیات در منطقه کربلای5 و منطقه فاو و خورعبدالله و یگان‌های انتخاب شده برای عملیات در هر منطقه و یگان‌های پشتیبانی آن و بهطورکلی چهار موضوع: آموزش نیروها، تک فریب، تک پشتیبانی و سازمان رزم بحث پایانی جلسه امروز بود.(1)
1 56
اوضاع خلیج فارس، عملیات‌ها و فعالیت‌های دریایی، چگونگی پاسخگویی به اقدام امریکا در حمله به کشتی ایران - اجر و همچنین راه‌های جلوگیری از پشتیبانی عراق به‌وسیله حامیان منطقه‌ای، امروز در دو جلسه مورد بررسی قرار گرفت.
جلسه اول با شرکت چند تن از مسئولان نیروی دریایی سپاه از جمله فرمانده این نیرو (حسین علایی) در حضور فرمانده عالی جنگ (آقای هاشمی‌رفسنجانی) برگزار شد. در این جلسه موضوع مانور و عملیات دریایی و چگونگی مقابله با دشمنان حاضر در خلیج فارس مطرح گردید و سپس مسائل لجستیک و تجهیزات لازم برای نیروی دریایی سپاه و اقداماتی که در پیش دارد و کمبودها بیان شد. از جمله مشکلات، کمبود شناورهای مناسب و همچنین سلاح‌های مناسب برای عملیات دریایی و مقابله با شرارت قوای موجود در منطقه مطرح گردید و تجهیزات موشکی "سهند" و "استینگر" از مهم‌ترین سلاح‌های مناسب و مورد نیاز ذکر شد.(2)
حسین علایی، اکبر هاشمی، علی فدوی
در جلسه امروز مسئولان نیروی دریایی سپاه با فرمانده عالی جنگ، عملیات دریایی و چگونگی مقابله با دشمنان در خلیج فارس بررسی شد.
1) 1. سند شماره 1515/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی (اسدالله احمدی)، تاریخ 31/6 تا 11/7/1366، ص50 تا 63؛ و - سند شماره 20761/پ.ن: جلسه بررسی منطقه جنوب برای عملیات (قرارگاه خاتم، 4/7/1366، نوار 26118).
2) 2. سند شماره 1551/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت راوی نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 31/6 تا 6/7/1366، ص137 تا 140.
در جلسه دوم با حضور فرمانده کل سپاه و فرماندهان نیروی دریایی سپاه و چند تن دیگر از فرماندهان سپاه، موضوع عملیات دریایی، ضرورت پاسخگویی سریع‌تر به حمله امریکا به کشتی "ایران - اجر"، واکنش‌های احتمالی امریکا و همچنین اوضاع جوی برای عملیات، بررسی شد. محسن رضایی با اشاره به فشار موجود برای مقابله با اقدامات امریکا در خلیج فارس گفت که هر طور شده باید عمل کنیم؛ مردم می‌گویند غرور ما شکسته است.
در این جلسه همچنین مشکل کمبود تجهیزات و تسلیحات دریایی مورد نیاز و چگونگی تأمین آن بررسی شد.(1)
1 57
امروز تأسیسات نفتی آغاجاری، مرکز صدا و سیمای اهواز و دو فروند کشتی در نزدیکی خارک هدف حملات هوایی عراق قرار گرفت. پس از ناامیدی عراق از فشارهای دیپلماتیک در شورای امنیت و تعلیق تحریم تسلیحاتی ایران در جلسه روز گذشته اعضای دائمی شورای امنیت، هواپیماهای دشمن هم‌زمان با سفر واینبرگر به خلیج فارس، برای فشار به ایران با ایجاد محاصره اقتصادی، به ویژه جلوگیری از صدور نفت، حملات شدید و گسترده‌ای را آغاز کردند. هواپیماهای عراقی ساعت 10:40 با تجاوز به حریم هوایی آغاجاری چند راکت به سوی تأسیسات نفتی بهره‌برداری شماره2 آغاجاری پرتاب کردند. در این حمله تأسیسات مذکور دچار آتش‌سوزی شد که پس از چند ساعت مهار گردید.(2)در ساعت 13:30 نیز چند هواپیمای عراقی فرستنده 800 کیلوواتی صدا و سیمای مرکز اهواز را بمباران کردند. این فرستنده که در 20 کیلومتری جاده اهواز - خرمشهر قرار دارد، بر اثر این حمله خسارت دید و قادر به ادامه فعالیت نیست. در این بمباران هواپیماهای دشمن آسایشگاه محافظان فرستنده را نیز هدف قرار دادند که در این حمله ده تن شهید و تعدادی مجروح شدند.(3)
همچنین در خلیج فارس یک نفتکش با پرچم قبرس در حوالی جزیره خارک هدف هجوم هواپیماهای دشمن قرار گرفت و آسیب دید.(4)بیمه لویدز لندن اعلام کرد که نفتکش حامل پرچم قبرس به نام "کورال اکیپ" در واقع به ایران تعلق دارد و در شمال خلیج فارس هدف یک موشک اگزوسه شلیک شده از هواپیمای عراقی قرار گرفت. لویدز به نقل از یک پیام رادیویی افزود که در این حمله موتورخانه نفتکش به شدت آسیب دید.(5)به‌علاوه یک کشتی صیادی به نام "خیبر" در همین منطقه مورد هجوم هواپیماهای عراقی قرار گرفته و از ناحیه دکل و اطاقک‌های صیادان دچار آسیب شد.(6)
ارتش عراق نیز با صدور بیانیه‌ای حمله هواپیماهای عراقی به یک هدف بزرگ دریایی را اعلام کرد.(7)روزنامه القادسیه چاپ بغداد نیز ضمن تهدید جمهوری اسلامی، حملات هوایی عراق را پاسخی به ایران برای نپذیرفتن اراده بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ عنوان کرد و نوشت: «پس از اینکه رژیم ایران قطعنامه اخیر شواری امنیت را قولاً و عملاً رد کرد، عراق
1) 3. همان، ص157 تا 162.
2) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 191، 5/7/1366، ص5، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/7/1366.
3) 5. همان، ص5، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/7/1366.
4) 6. سند شماره 102888 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نهاجا2، معاونت اطلاعات، 4/7/1366؛ و - سند شماره 102900: دفتر فرماندهی نیروی دریایی سپاه، 5/7/1366.
5) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 192، 6/7/1366، ص7، لندن - خبرگزاری فرانسه، 5/7/1366.
6) 8. همان، ص4، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/7/1366.
7) 9. مأخذ 6، و - واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن "رادیوهای بیگانه"، رادیو بغداد، 4/7/1366.
عناصر برتری کنونی خود را برای بازداشتن همه‌جانبه دشمن و اعمال مجازات شدید و وارد آوردن ضربات کوبنده به آن در هوا، دریا و زمین به کار خواهد گرفت.»(1)
1 58
دیپلمات‌های مقیم بغداد حملات هوایی چند روز اخیر عراق را آغاز طرح عملیاتی آینده نیروی هوایی عراق و مرحله انهدام کلی تأسیسات حیاتی ایران پیش‌بینی کردند و معتقدند: «اوضاع نظامی ناشی از توسعه عملیات هوایی عراق در داخل ایران و در آب‌های خلیج عرب [فارس] به منظور تشدید حلقه محاصره اقتصادی و وارد کردن شدیدترین تلفات در مرکز حیاتی ایران، این کشور را به پذیرش آتش‌بس وادار خواهد کرد.»(2)
خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی حملات عراق را سنگین‌ترین سلسله عملیات هوایی عراق علیه نفتکش‌های ایرانی از زمان شروع جنگ نفتکش‌ها در سال 1981 اعلام کرد و افزود: «کشتی‌های تجارتی خارجی به‌دلیل وحشت از حملات تلافی‌جویانه ایران، چسبیده به سواحل کشورهای عرب حوزه خلیج فارس حرکت می‌کنند و خدمه آنها برای غافل‌گیر نشدن در مقابل حملات قایق‌های توپدار ایران نگهبانی می‌دهند.» رویتر به نقل از تحلیلگران جنگ، درباره دلیل تشدید حملات اضافه کرد: «تشدید حملات هوایی عراق علیه خطوط کشتیرانی ایران در خلیج فارس و همچنین تأسیسات نفتی و اقتصادی در عمق خاک این کشور به وضوح با دیدار کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا از منطقه ارتباط دارد؛ زیرا واینبرگر نیز همگام با عراق سرسختانه خواهان تلاش برای وادار کردن ایران به قبول آتش‌بس است.»(3)
2 59
تأسیسات راداری شهر "رواندوز" عراق واقع در استان سلیمانیه در ساعت 13:55 امروز به وسیله جنگنده بمب‌افکن‌های ایران بمباران شد. پس از این حمله - که به تلافی حملات عراق به نقاط مسکونی و مراکز اقتصادی ایران صورت گرفت - کلیه هواپیماها سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(4)به علاوه تأسیسات برق و سد دوکان در همین استان زیر آتش توپخانه سپاه پاسداران قرار دارد.(5)
3 60
در حمله منافقین به پایگاه کریم‌آباد و حمله عناصر کومهله به گردان حسن‌آباد، تعدادی از نیروهای خودی شهید و مجروح شدند. ساعت 3 بامداد امروز نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با آتش پشتیبانی ارتش عراق به پایگاه کریم‌آبادِ تپه‌سرخ واقع در منطقه سردشت - که در اختیار نیروهای ارتش بود - حمله کردند و آن را به سقوط کشاندند. در این حمله تعدادی از افراد مستقر در پایگاه به شهادت رسیدند، جمعی مجروح و چند تن نیز اسیر شدند.(6)
همچنین چته‌های کومهله نیز با اجرای کمین در گردنه کرسی واقع در 25 کیلومتری جنوب سنندج، دوازده تن از نیروهای گردان حسن‌آباد را به شهادت رساندند. در این عملیات عناصر
1) 10. مأخذ 4، ص7، بغداد - خبرگزاری عراق، 4/7/1366.
2) 11. مأخذ 4، ص3، بغداد - خبرگزاری خلیج، 4/7/1366.
3) 12. مأخذ 7، ص7، بحرین - خبرگزاری رویتر، 5/7/1366.
4) 13. روزنامه کیهان، 5/7/1366، ص18.
5) 14. همان، ص2.
6) 15. سند شماره 029451 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اطلاعات نیروی زمینی سپاه پاسداران، 25/7/1366؛ و - سند شماره 102906: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء، 5/7/1366.
کومهله ابتدا دو تن از افراد تأمین جاده را خلع سلاح نمودند سپس با استفاده از لباس آنها دو دستگاه تویوتا را متوقف کردند و در پی آن با اسیر کردن راننده خودروها و با کمک عناصر دیگر کومهله بر سر راه نیروهای گردان حسن‌آباد کمین گذاشتند که حدود ساعت 6 بعدازظهر با آنها درگیر شدند. در این درگیری که چند ساعت طول کشید 12 تن شهید و 7 تن مجروح شدند. نیروهای ضد انقلاب پس از به آتش کشیدن 5 دستگاه تویوتا فرار کردند.(1)
1 61
در یک سند به دست آمده از نیروهای عراقی با طبقه‌بندی به‌کلی سری، راه‌کارهای عملیات احتمالی ایران در منطقه عمومی "سیدصادق" (روبه‌روی مریوان)، بررسی شده است. سرتیپ ستاد "احمد حسن عبید" در نامهای به محفل دفاع‌الوطنی برای اجرای عملیات و تصرف شهرهای سیدصادق، خورمال، حلبچه به وسیله ایران، شش راه‌کار پیش‌بینی می‌کند. راه‌کار اول: تعرض با تلاش اصلی در منطقه "بالی بنوک" و اشغال ارتفاعات، پیشروی به سوی سیدصادق و محاصره یگان‌های لشکر همراه با تثبیت بقیه مناطق. راه‌کار دوم: تعرض با تلاش اصلی در منطقه "احمد آوا" از سمت دره ظلم، به منظور اشغال خورمال و پیشروی به سوی سیدصادق و محاصره یگان‌های لشکر هم‌زمان با تثبیت بقیه مناطق. راه‌کار سوم: تعرض با تلاش اصلی در منطقه عارضه سُرام به منظور اشغال شهر بیاره و قطع جاده بیاره - طویله و پیشروی به سوی خورمال و جداساختن یگان‌ها در منطقه هم‌زمان با تثبیت بقیه مناطق. راه‌کار چهارم: تعرض با تلاش اصلی در ارتفاعات مهم منطقه طویله جهت اشغال آن و رسیدن به جاده و پیشروی به سمت خورمال، سیدصادق و جداساختن یگان‌های همراه با تثبیت بقیه مناطق. راه‌کار پنجم: تعرض با تلاش اصلی در منطقه کوه "بفره‌میری" و تلاش ثانوی به سمت سازان به منظور اشغال حلبچه. راه‌کار ششم: تعرض با تلاش اصلی در منطقه کوه بالامبو و دهانه "سوردین" و تلاش ثانوی به سمت دهانه کانی کروشکان به منظور اشغال قصبه حلبچه. در پایان این نامة سرتیپ عراقی آمده است: هم‌زمان با هر یک از راه‌کارهای فوق مزدوران ایران از داخل نیز عملیات خواهند کرد.(2)
2 62
امریکا کشتی تجاری "ایران - اجر" را در خلیج فارس غرق کرد. نیروی دریایی امریکا با قراردادن مواد منفجره در کشتی ایران - اجر، در ساعت 2 بامداد امروز آن را منفجر کرد و به عمق آب‌های خلیج فارس فرستاد. سخنگوی وزارت دفاع امریکا گفت: کشتی در محلی که هیچ‌گونه خطری برای کشتیرانی بین‌المللی ندارد منفجر گردید.(3)
رئیس‌جمهور اسلامی ایران در جلسه امروز هیئت دولت درباره اقدام امریکا گفت: «منهدم کردن کشتی تجاری ایرانی نشان داد که کار امریکا در تهاجم به این کشتی یک دزدی دریایی بوده است نه یک کار نظامی که دارای اهداف معقول باشد. اگر حقیقتاً امریکاییها دروغ
1) 16. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، بولتن "گزارش"، شماره 57، 10/7/1366، ص73و74؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 195، 9/7/1366، ص17، سنندج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/7/1366؛ و - سند شماره 029451: اطلاعات نیروی زمینی سپاه پاسداران، 25/7/1366؛ و - سند شماره 097557: سپاه یازدهم امام حسن عسگری کردستان، اطلاعات، 11/7/1366.
2) 17. سند شماره 029271 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده لشکر28 پیاده (سرتیپ ستاد احمد حسن عبید)، به محفل دفاع‌الوطنی 5، 4/7/1366.
3) 18. روزنامه اطلاعات، 4/7/1366، ص آخر، بحرین - خبرگزاری آسوشیتدپرس.
نمی‌گفتند و می‌توانستند برای این کار خودشان توجیه منطقی دست و پا کنند، هیچ نیازی به منفجر کردن کشتی نداشتند. رئیس‌جمهوری تأکید کرد امریکا با از بین بردن آثار جرم خود، صحت ادعاهای قبلی‌اش را نزد افکار عمومی امریکا و جهان به طور جدی زیر سؤال برده است.»
رئیس مجلس شورای اسلامی نیز درباره این اقدام امریکا گفت: «امریکا اگر کشتی (ایران - اجر) را به ما پس می‌داد بعدها مشخص می‌شد که این کشتی تجاری است و اگر کشتی را هم به ما پس نمی‌داد، باز هم جای سؤال بود که چرا پس نمی‌دهد؟ آنها فکر کردند که اگر کشتی را نگه دارند ما از مراجع بین‌المللی خواهیم خواست کشتی را از نزدیک ببینند که آیا نظامی است؟ ولی با یک عمل احمقانه آن را غرق کردند. آنها تأکید می‌کردند ما از کار مین‌گذاری کشتی مزبور فیلمبرداری کردیم که بعد انکار کردند و گفتند فیلم‌ها خراب شده است. قدرت‌نمایی امریکا در این عمل تبدیل به ضعف شده است ما زمانی که انتقام این کشتی را از امریکا گرفتیم آن موقع باید جوابگو باشند.»(1)
وزیر امورخارجه ایران نیز امروز با ارسال نامهای برای دبیرکل سازمان ملل، با اشاره به حضور گسترده نظامی امریکا در خلیج فارس که موجب تشدید بحران در منطقه شده است و تهدید جدی جمهوری اسلامی، و از طرف دیگر خویشتنداری ایران؛ و توجه دادن دبیرکل به اقدامات خطرناک امریکا، از جمله حمله به کشتی "ایران - اجر"، ضمن درخواست از جامعه بین‌المللی برای محکوم نمودن این اقدامات امریکا و درخواست از شورای امنیت برای تحقیق در این‌باره، تأکید می‌کند که امریکا باید وادار به جبران خسارات و ترک منطقه شود (متن نامه وزیر امور خارجه ایران در ضمیمه همین خبر در صفحه 127 درج شده است).(2)
1 63
کارکنان کشتی "ایران - اجر" که در حمله هلیکوپترهای امریکایی به این کشتی به گروگان نیروهای امریکایی درآمده بودند، ساعت 20:05 وارد تهران شدند. همراه این 26 تن از کارکنان کشتی که سه تن آنها هم مجروح هستند، پیکرهای 3 تن از شهیدان این حمله نیز به ایران تحویل داده شدند.(3)این افراد ظهر امروز در اختیار هلال‌احمر عمان قرار گرفتند و با یک فروند هواپیمای ایران عازم تهران شدند.(4)در مراسم استقبال از پرسنل کشتی ایران - اجر گروهی از مسئولان لشکری و کشوری حضور داشتند. یکی از کارکنان کشتی ایران - اجر که از چندین ناحیه مجروح بود، جزئیات حمله نیروهای امریکایی به کشتی ایران - اجر را تشریح کرد. وی گفت: «پس از حمله نیروهای امریکایی به کشتی ایران - اجر کلیه پرسنل و مجروحین توسط قایق‌های نجات از داخل کشتی به سوی منطقه‌ای دورتر حرکت داده شدند. در مدتی که قایق‌های حامل مجروحین و پرسنل کشتی روی آب قرار داشتند هلیکوپترها و هواپیماهای نظامی امریکایی در اطراف قایق‌ها به عملیات گشت‌زنی نظامی پرداختند. امریکاییها صبح روز بعد افراد باقی‌مانده کشتی را به‌عنوان گروگان به داخل یک ناو امریکایی منتقل کرده و تحت کنترل شدید افراد مسلح قرار دادند.»
1) 19. روزنامه اطلاعات، 6/7/1366، ص2و4.
2) 20. سندشماره S/19161، 29 سپتامبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
3) 21. روزنامه اطلاعات، 5/7/1366، ص2؛ و - مأخذ 4، ص40، منامه - خبرگزاری فرانسه، 4/7/1366.
4) 22. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 190، 4/7/1366، ص25، واشنگتن - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 3/7/1366.
یکی دیگر از کارکنان ایران - اجر در این مصاحبه اعلام کرد: «مشخص نیست که نیروهای نظامی امریکایی به چه دلیل و به چه جرمی ده هزار گلوله و شش راکت به سوی این کشتی کوچک پرتاب کردند. حمله هلیکوپترهای امریکایی بدون هیچ‌گونه اخطار و یا هشداری صورت گرفت.» وی افزود: «بر اثر حمله هلیکوپترهای امریکایی بخش قابل توجهی از کشتی دچار آتش‌سوزی شد و موتورخانه و قسمت دیگری از آن که بیشتر حملات متوجه آن بود، متحمل خسارات سنگینی شد.»
یکی از کارکنان کشتی ایران - اجر نیز طی مصاحبه‌ای با خبرنگاران چگونگی بازجویی و تحت آزار قراردادن پرسنل کشتی را در مدت بازداشت در ناو امریکایی تشریح کرد. وی گفت: «کلیه پرسنل باقی‌مانده کشتی مذکور در مدت اسارت خود نزد امریکاییان به صورت دست و پا بسته و در گرم‌ترین محل ناو یعنی پاشنه آن قرار داشتند.» وی فاش کرد که امریکاییان به او و دیگر پرسنل کشتی ایران - اجر پیشنهاد پناهندگی سیاسی کردند تا بدین وسیله یک حربه تبلیغاتی برای خود به‌دست آورند اما به گفته وی، خودداری پرسنل کشتی از هرگونه مذاکره در این زمینه با امریکاییان و پاسخ منفی دادن به آنها، امریکاییان را واداشت تا بر شدت اذیت و آزار خود بیفزایند.(1)
1 64
برژینسکی مشاور امنیت ملی کارتر (رئیس‌جمهور سابق امریکا) دخالت‌های امریکا در خلیج فارس را برای اعتبار امریکا ضروری دانست و هشدار درباره دخالت امریکا در این منطقه را احمقانه خواند. وی گفت: «افرادی که چنین هشدارهایی را می‌دهند نمی‌دانند یا نمی‌خواهند بدانند که خلیج [فارس] از نظر استراتژیک برای ما اهمیت دارد و باید منافع امریکا در آنجا حفظ شود. مقایسه وضع فعلی خلیج [فارس] با اوضاع ویتنام نیز درست نیست و تنها نوعی قیاس است. کشورهای عرب منطقه خلیج [فارس] طی چند ماه گذشته در رابطه با اعتبار امریکا دچار مسائل و تردیدهای زیادی بودند که اینک باید این تردیدها رفع شده باشد. امریکا برای به‌دست آوردن مجدد اعتبار خود بهایی را نپرداخته و تنها روابط با ثبات‌تر شده و اوضاع خلیج [فارس] نیز آرام‌تر شده است. به نظر من جنگ خلیج [فارس] نفس‌های آخرش را می‌کشد؛ زیرا چنین برمیآید که ایران درک کرده که نمی‌تواند پیروز شود. اظهارات ایران در مورد اینکه عراق باید به عنوان متجاوز در جنگ مجازات شود نیز طبیعی است و انتظار حرف دیگری را نباید از آنها داشت. ایران که نمی‌تواند ناگهان بگوید ببخشید من نظرم را در مورد پایان جنگ عوض کردم. این گفته ایران نشانه آن است که این کشور اینک وارد مرحله جدیدی شده و واقعیت‌های جنگ را درک کرده است و اوضاع اینک از نظر کیفی کاملاً تغییر کرده است.»(2)
2 65
رادیو مسکو در تحلیلی درباره حمله امریکا به کشتی "ایران - اجر" آن را تلاش تحریک‌آمیز برای ابدی ساختن حضور خود در خلیج فارس دانست و گفت: «این اقدام که گامی بی‌نهایت
خطرناک به سوی برپا کردن عملیات جنگی در خلیج فارس و به سوی بین‌المللی کردن جنگ منطقه‌ای میان ایران و عراق بود، ناگزیر از نمایش کذایی بین‌المللی نیروهای نظامی کاخ سفید - که به بهانه تأمین امنیت کشتیرانی در منطقه خلیج فارس سازمان داده بود - ناشی می‌شود. رویداد کنونی نشان داد که تمام ادعاهای امریکا دروغ و کذب محض است و به‌طور قانع‌کننده‌ای ثابت کرد که دولت امریکا به تأمین آزادی کشتیرانی و به پیشگیری از بروز رویدادهای خطرناک نظامی تمایلی ندارد و برعکس با تمام وسایل می‌کوشد عملیات تحریک‌آمیز گوناگونی انجام دهد تا اینکه از دامن‌زدن به آتش دخالت، برای ابدی ساختن حضور نظامی خود در آب‌های خلیج فارس استفاده کند. ... امریکاییها همچنین تلاش می‌ورزند با کمک نیروی اسلحه، رژیم موجود در ایران را عوض کرده عناصر امریکایی مآب را به زمامداری برسانند و سرانجام سلطه خود را که در نتیجه انقلاب ایران از دست داده بودند، در آنجا احیا کنند. هرقدر دولت امریکا و متحدانش زودتر از این منطقه خارج شوند به همان نسبت هم زودتر تشنجات منطقه از میان میرود و امکان‌های واقعی برای حل و فصل پایان دادن به جنگ خونریزانه ایران و عراق فراهم می‌گردد.»(1)
1 66
نماینده ایران در سازمان ملل متحد (دکتر رجایی‌خراسانی) در یک مصاحبه مطبوعاتی نتایج سفر رئیس‌جمهوری اسلامی ایران به سازمان ملل، حمله امریکا به کشتی ایران - اجر و شرایط ایران برای رسیدن به صلح پایدار را تشریح کرد. وی گفت: «مجموعاً کلیه شرایط و اهدافی که ما برای این جنگ و برای پایان این جنگ داشتیم هیچ فرقی نکرده و همه چیز به قوت خود باقی است. ما باید الان آن اجزایی را مطرح بکنیم که قابل وصول است و وصول آنها مقدمه‌ای می‌شود برای وصول مراحل بعدی و در این روند من گمان می‌کنم معرفی متجاوز قدم اول است.»(2)رجایی‌خراسانی در پاسخ به این سؤال که "به چه دلیل قدرت‌های بزرگ از اینکه ایران قطعنامه را رد کند خوشحال خواهند شد"، گفت: «دلیلش این است که آنها می‌خواهند مستمسکی به دست آورند تا فشار سیاسی را علیه ما افزایش دهند و ما را در موضع دفاعی قرار بدهند درحالی‌که با این برخورد هوشمندانه‌ای که ما با این قطعنامه کردیم هم‌اکنون فشار سیاسی، روی عراق است، عراق در موضع دفاعی است.»(3)
1 67
جلسه اعضای دائمی شورای امنیت و طرح پیشنهادی ایران برای پایان جنگ، بازتاب وسیعی در رسانههای جهان داشته است. اغلب این محافل نتیجه آن را شکستی برای امریکا توصیف کردند. ایندیپندنت نوشت: «برای واشنگتن و لندن و تا حدودی پاریس، نتیجه روشن جلسه تاریخی وزیران خارجه 5 عضو دائمی شورای امنیت با دبیرکل سازمان ملل، یک عقب‌نشینی بود. مسکو و پکن برای دادن امتیاز به ایران تمایل بیشتری نشان داده‌اند.»(1)گاردین نیز نوشت: «بسیاری از دیپلمات‌ها معتقدند طرح ایران مقدمه‌ای برای برقراری آتش‌بس زودرس می‌باشد. این طرح از حمایت شوروی برخوردار است. روز گذشته امریکا و انگلیس با اکراه مجبور شدند که با تلاش جهت پیگیری طرح شوروی و ایران موافقت کنند. حال آنها می‌کوشند میزان واقعی شکست دیپلماتیک خود را بپوشانند. واشنگتن و لندن همچنان نسبت به مقاصد ایران بسیار بدبین هستند و معتقدند تهران بدون داشتن قصد جدی برای اجرای قطعنامه شورا، هنوز می‌خواهد زمان بیشتری به‌دست آورد.»(2)
مطبوعات کویت نیز از تعویق اجرای مجازات علیه ایران به شدت انتقاد کردند و آن را اتلاف وقت دانستند. روزنامه القبس در سرمقاله امروز خود نوشته است: «چیزی که ما از درک آن قاصریم و آن را نمی‌پذیریم توافق دو کشور بزرگ بر سر به تأخیر انداختن مجازات ایران می‌باشد. … طفره رفتن از اجرای بند مجازات ایران در قطعنامه 598 جز تلف کردن وقت چیز دیگری نیست.» القبس شوروی را برای آنچه که آن را طرفداری از یک طرف جنگ خوانده، مورد انتقاد قرار داد.
"السیاسه" دیگر روزنامه کویتی نیز در سرمقاله امروز خود به شدت موضع شوروی در قبال قطعنامه 598 و به تعویق انداختن مجازات ایران را مورد حمله قرار داد و نوشت ما انتظار داشتیم امریکا این موضع را بگیرد نه شوروی.(3)
2 68
رئیس مجلس شورای اسلامی (آقای هاشمی‌رفسنجانی) در دیدار اعضای واحد نظامی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق با اعلام این مطلب که «سیاست جنگی کنونی ما این است که هر کس بخواهد داخل عراق بجنگد و آماده باشد در آنجا با نظام صدام درگیر باشد، او را مسلح می‌کنیم»، به کمک‌های رژیم‌های مرتجع عرب و امریکا به صدام اشاره کرد و گفت: «الان دیگر چهره حزب بعث روشن شده است. می‌دانیم اگر کویت، اردن و عربستان به عراق راه، پول و بندر ندهند و حمایت نکنند عراق ظرف سه روز ممکن است سقوط بکند. این رژیم آن‌قدر وابسته است که دیگر نمی‌تواند روی پای خود بایستد. پس آنهایی که دارند حزب بعث را حفظ می‌کنند واقعاً عمّال امریکا هستند. البته شرقی‌ها هم
در آنها منافعی دارند و آنها هم حفاظت می‌کنند و اینها گروهی هستند که ماهیت اینها برای ملت مسلمان عراق روشن شده است.» وی مبارزه با رژیم بغداد را - که تلاقی همه اهداف استکبار جهانی است - مقدس‌ترین جهاد و روشن‌ترین راه، توصیف کرد و افزود: «جمهوری اسلامی مصمم است تا آزاد کردن مردم عراق دست از جهاد برندارد و از مدت‌ها پیش و در حال حاضر، برای مردم عراق و برای اینکه مردم عراق و ایران با هم همکاری بکنند، برای عظمت اسلام و مسلمین و نجات منطقه مشغول ادامه جنگ هستیم و فکر می‌کنیم که راهی به‌جز این برای امنیت منطقه وجود ندارد.»(1)
1 69
رژیم بغداد در داخل عراق با مبارزه شیعیان و کردها روبهرو است. "آلن کراول" خبرنگار روزنامه نیویورک‌تایمز در گزارشی از بغداد مبارزات کردها در شمال عراق و جنبش زیرزمینی شیعیان عراق را بررسی کرده و نوشته است: «حکومت عراق با مخالفت روزافزون نیروهای داخلی روبه‌روست و بغداد در واکنش به این مسئله دست‌کم 500 روستای کردنشین را در شش ماه اخیر از بین برده است تا چریک‌های کرد را از دسترسی به پناهگاه محروم سازد. تخریب روستاها و کوچ اجباری یکصد تا پانصد هزار کُرد یک تحول بسیار عجیب اجتماعی سیاسی است که در شش ماه اخیر ادامه داشته است. به گفته یک دیپلمات غربی، رهبران عراق تصمیم گرفته‌اند مشکل اکراد را از طریق نظامی حل کنند. از طرف دیگر تندروهای شیعه عراق خطر جدی دیگری تلقی می‌شوند.»
نیویورک‌تایمز با اشاره به حمله نیروهای مبارز شیعه به مراسم رژه در بعقوبه(2)و مبارزات زیرزمینی دیگر نوشته است: «جنبش شیعیان و شورش‌های شمال عراق دو پدیده مختلف و با دو ریشه تاریخی متفاوت هستند. به گفته دیپلمات‌ها رژیم بعثی موفق شده با خشونت و بی‌رحمی که در 19 سال حکومت نشان داده در مقابل ناآرامی‌های داخلی دوام بیاورد. به گفته یک دیپلمات خارجی چند روز بعد از تیراندازی در بعقوبه (مرکز استان دیالی عراق) بیش از یکصد نفر مورد مؤاخذه و بازجویی قرار گرفتند و چهار نفر به دار آویخته شدند.» روزنامه نیویورک‌تایمز افزوده است: «اقدامات دولت عراق در شمال آن کشور تلاش بی‌رحمانه‌ای در جهت ایجاد تفرقه و شکاف در میان اکراد است. به گفته کارشناسان زد و خورد و جنگ در مناطق نفت‌خیز شمال عراق بالا گرفته و شورشیان کُرد به همراه پاسداران انقلاب ایران با نیروهای دولتی مقابله می‌کنند. به گفته یک دیپلمات غربی به نظر می‌رسد که تابستان امسال نظامیان عراق در جبهه زمینی جنگ، اعتماد به نفس بیشتری کسب کرده‌اند ولی در شمال عراق جنگ شدت گرفته و
دخالت ایران بیشتر شده است. به دنبال تخریب روستاهای کردنشین مقاومت شورشیان کُرد بیشتر شده است.»
نیویورک‌تایمز به نقل از یک کارشناس مسائل عراق نوشته است: «اینک مقاومت عموم در برابر ارتش عراق در شمال آن کشور روبه‌افزایش گذاشته است. چریک‌های کهنه‌کار، ناراضیان، فراریان از ارتش و کسانی که روستاهایشان با خاک یکسان شده علیه رژیم بغداد به مقابله برخاسته‌اند. به گفته کارشناسان در یک‌سال اخیر بر تعداد فراریان از خدمت در ارتش عراق نیز افزوده شده است.... در ابتدای آغاز جنگ ایران و عراق برخی بر این باور بودند که اکثریت شیعه عراق به حمایت از انقلاب اسلامی ایران برخواهند خاست و حکومت بعثی عراق را سرنگون خواهند کرد. واکنش و سرکوب‌گری شدید دولت عراق نیز نمایانگر این واهمه بود. در سال 1979، محمدباقر صدر رهبر "الدعوه" در ملاء عام اعدام شد.(1)در همان سال 200هزار شیعه ایرانی‌تبار نیز از خاک عراق اخراج شدند. از آن تاریخ تاکنون قیام شیعیان عراقی تحقق نیافته و در چند نبرد سربازان شیعه عراقی در برابر هجوم نیروهای ایرانی به مقابله پرداخته‌اند.» نیویورک‌تایمز در خاتمه به نقل از یک کارشناس عراقی سنی مذهب نوشته است: «حتی شیعه‌ها نیز فکر و عقیده جمهوری اسلامی متکی به ایران را نمی‌پذیرند.»(2)
1 70
نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران با توجه به تحریم‌ها و فشارهای بین‌المللی سعی دارند در تجهیز یگان‌ها از حداکثر ظرفیت داخلی استفاده نمایند. فرمانده منطقه هوایی "شهید بابایی" گفت: «از ابتدای جنگ تحمیلی تاکنون بیش از 2600 نوع از قطعات مورد نیاز هواپیماهای پیشرفته شکاری در داخل ایران ساخته شده است. اخیراً اسلحه جدیدی روی هواپیمای اف-14 نصب و مورد استفاده قرار داده شده که به مراتب قدرت رزمی هواپیما را افزایش داده است.» وی تأسیس دانشکده خلبانی را یکی از دستاوردهای جنگ تحمیلی ذکر کرد و گفت: «دایر کردن این دانشکده در شرایط عادی حدود 10 میلیارد تومان بودجه نیاز داشت اما هم‌اکنون با بهره‌گیری از امکانات موجود، این دانشکده راه‌اندازی شده است و تاکنون افراد زیادی با کیفیت بسیار عالی آموزش داده شدهاند.»(3)
1) آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر همراه خانواده‌شان در اواسط فروردین 1359 به دست عوامل رژیم عراق در نجف دستگیر شدند. چند روز خبری دقیق از سرنوشت ایشان در دست نبود تا اینکه با گذشت یک هفته به تدریج اخباری مبنی‌بر در خطر بودن ایشان و شهادت ایشان منتشر شد. ظاهراً رژیم عراق برای بررسی واکنش مردم و جلوگیری بروز مشکل، اخبار را به صورت شایعه و از مجاری غیررسمی منتشر می‌کرد. سرانجام در روزهای اول اردیبهشت به طور قطعی مشخص گردید که آیت‌الله صدر و خواهرش (بنت‌الهدی صدر) در 20/1/1359 به دست عوامل صدام به‌طور مخفیانه به شهادت رسیده‌اند. برای اطلاعات بیشتر به کتاب هفتم روزشمار، جلد1 مراجعه نمایید.
2) 32. مأخذ 4، ص11، رادیو امریکا، 4/7/1366.
3) 33. مأخذ 26، ص2، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
1 71
محمدجواد ایروانی (وزیر امور اقتصادی و دارایی) در مصاحبه‌ای وضعیت وصول مالیات در کشور و فرار برخی از بنیادها و مؤسسات از پرداخت مالیات و اخلال در اوضاع اقتصادی کشور را تشریح کرد. وی با تأکید بر اینکه وزارت امور اقتصادی و دارایی به شدت با اخلال‌گران اقتصادی مقابله خواهد کرد گفت: «به دنبال تشکیل حوزه مالیاتی خاص برای تشخیص و وصول مالیات‌های کلان و تحت نظر قرار دادن دارندگان درآمدهای بالا هستیم که میزان درآمد خود را به شیوه‌های گوناگون پنهان می‌کنند. اخیراً چند مورد کشف و پیگیری شده است.»
وی افزود: «در شرایط فعلی که کشور با جنگ تحمیلی و توطئه‌های مختلف روبهرو است فرار از مالیات و عدم اجرای قوانین، غیرقابل تحمل می‌باشد و جمهوری اسلامی ایران اجازه نمی‌دهد که عده‌ای در روند اقتصادی کشور اخلال کنند و عملاً علیه نظام عمل نمایند و ما با آنها به‌عنوان جنایتکار اقتصادی زمان جنگ برخورد خواهیم کرد.» وزیر اقتصادی و دارایی افزود: «اخیراً با اطلاعاتی که از طریق مردم حاصل گردید و روش‌های خاصی که اتخاذ شد، مؤسسه‌ای که تحت عنوان بنیاد نبوت به فعالیت‌های غیرقانونی اشتغال داشته مورد توجه قرار گرفت. این بنیاد با اهدافی از قبیل امور خیریه و عام‌المنفعه و از طریق ایجاد مراکز فرهنگی، مذهبی و درمانی، مبادرت به فعالیت می‌کرده و در همین پوشش با فرار از مالیات و خلاف‌کاری‌های اقتصادی متعدد به اقتصاد کشور لطماتی وارد کرده است.»
آقای ایروانی در ادامه به وضعیت وصول مالیات‌های کشور پرداخت: «طی پنج ماهه اول سال جاری کل وصولی مالیات‌ها 5 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد داشته است. در همین مدت رشد وصولی مالیاتی مستقیم بالغ بر 10 درصد بوده است درحالی‌که مالیات‌های غیرمستقیم تقریباً ثابت مانده و رشدی نداشته است. در همین مدت وصولی مالیات‌های مشاغل نسبت به مدت مشابه سال گذشته 40 درصد رشد کرده و مالیات حقوق 11 درصد افزایش نشان می‌دهد. ... افزایش میزان وصولی مالیات‌ها در پایان شهریورماه نسبت به مدت مشابه سال گذشته، بالغ بر 13 میلیارد ریال بوده است.»(1)
2 72
امروز بسته‌ای جاسازی شده در یک اتومبیل ژیان، در بلوار کشاورز تهران منفجر شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در ساعت 14:55 امروز بسته‌ای تخریبی که داخل یک اتومبیل ژیان تعبیه شده بود، در بلوار کشاورز، کوچه سعید، منفجر شد. انفجار در نزدیکی ساختمانی رخ داد که محل کار طهماسب مظاهری معاون نخست‌وزیر و سرپرست بنیاد مستضعفان است. محلی که اتومبیل پارک شده بود تا دفتر سرپرستی بنیاد حداکثر 5 متر فاصله دارد. از سوی دیگر، با توجه به برگزاری نمایشگاه دستاوردهای بنیاد مستضعفان در
1) 34. روزنامه جمهوری اسلامی، 5/7/1366، ص11.
تصویر
ارتباط با جنگ تحمیلی در نزدیکی محل انفجار، به نظر می‌رسد هدف تروریست‌های بمب‌گذار احتمالاً این نمایشگاه بوده است... بر اثر این انفجار اتومبیل ژیان به‌کلی منهدم شد و شدت انفجار به حدی بود که تکه‌های ماشین را به اطراف پراکنده ساخت. در این حادثه حداقل هفت اتومبیل متعلق به اهالی و نیز اتومبیل سرپرست بنیاد مستضعفان متحمل خساراتی شد و چند نفر بر اثر اصابت شیشه‌های خرد شده مجروح شدند. این حادثه تلفات جانی نداشته است.(1)
گفتنی است که بعد از گذشت حدود یک ماه از این انفجار، عوامل آن در آذربایجان‌غربی به همراه یک عنصر ارشد عراقی دستگیر شدند. آنها قصد داشتند با استفاده از مواد منفجره در نقاط حساس و پرجمعیت بمب‌گذاری و خرابکاری نمایند.(2)
1 73
تحرکات نظامی در مرزهای شرقی جمهوری اسلامی ایران، آثار جنگ ایران و عراق در پاکستان و شرارت‌های مسلحانه در نقاط مرزی ایران و افغانستان از دیگر گزارشهای امروز است.
وزیر دارایی سابق پاکستان (دکتر معتبر حسن) در سمینار بررسی سیاست خارجی پاکستان ضمن اعلام این مطلب که پاکستان به دستور امریکا نیروهای نظامی خود را در مرزهای ایران مستقر کرده است، خواستار همکاری کشورش با جمهوری اسلامی ایران جهت حفظ امنیت منطقه خلیج فارس بدون نیاز به حضور قدرت‌های بزرگ در منطقه شد.(3)برخی از مطبوعات پاکستان نیز با بررسی اوضاع بلوچستان ایران و پاکستان اعلام کردند که با ادامه جنگ ایران و عراق ممکن است پای پاکستان نیز به بحران کشیده شود.
روزنامه اردو زبان "نوای وقت" در گزارشی از "کویته" مرکز بلوچستانِ پاکستان نوشته است: «برخی عقیده دارند که امریکا پاکستان را برای حمله به ایران تحت فشار قرار داده است، اما پاکستان
تاکنون نخواسته است مستقیماً در جنگ خلیج [فارس] دخالت نماید.» این روزنامه اضافه کرده است: «نمی‌توان احتمال این مسئله را نیز مردود دانست زیرا آثار زیانبار جنگ خلیج فارس می‌تواند پای پاکستان را هم وارد بحران نماید، چراکه منطقه بلوچستانِ پاکستان به خلیج فارس ارتباط دارد.» این مقاله ضمن بررسی نسبتاً دقیق مرزهای آبی و خاکی پاکستان در منطقه بلوچستان و منافع موجود در آن می‌نویسد: «در "مکران" با کمک خارجی‌ها یک طرح بزرگ برای بلوچستان تدارک دیده شده بود که هنوز کار خود را آغاز نکرده است. سازمان دانشجویان بلوچ در "مکران"، "چاغی" و "خاران" از اهمیت خاصی برخوردارند. طرح اعزام دانشجویان بلوچستان به ویژه دانشجویان منطقه "مکران" به امریکا آغاز شده است و تاکنون جمع کثیری از آنها اعزام شدهاند.»
در ادامه این مقاله آمده است: «قبل از انقلاب ایران مرکز فرماندهی سازمان نوجوانان ملی‌گرای بلوچستان در عراق بود که اکنون این مرکز در آنجا نیست ولی در "مکران" افراد حامی ایران اندک هستند ... اگرچه قاچاق، روابط اهالی دو بلوچستان را به هم نزدیک‌تر ساخته است ولی اگر آتش جنگ خلیج[فارس] بلوچستان پاکستان را نیز فراگیرد، بلوچ‌های مرزنشین یقیناً به نفع پاکستان وارد کارزار خواهند شد....»(1)
قرارگاه ثامن‌الائمه گزارش داد: «در مرز افغانستان تعدادی تانک از قوای 4 زرهی افغانستان به سمت "اسلام قلعه" حرکت کرده و میلیشیاهای دلاور از "کلاته قاضی"، انور هفت بلا"، "کمبودانی" و "قدوس‌آباد" در آماده‌باش به سر می‌برند.» در ادامه گزارش آمده است: «با ربوده شدن 700 رأس گوسفند به وسیله "فضل احمد گرگ" و همچنین ربوده شدن 10 تن از اهالی "چاه داور پناه" و تحرکات نیروهای میلیشیای افغانستان و اعلام همکاری با نیروهای دولتی، احتمال درگیری و مین‌گذاری وجود دارد.»(2)
74
امروز یکصد تن از اسیران مسن و معلول عراقی به‌طور یکجانبه آزاد شدند. این اسیران در فرودگاه مهرآباد به نمایندگان صلیب‌سرخ جهانی تحویل شدند تا از طریق ترکیه عازم کشورشان شوند.(3)
امروز تعدادی از اسیران مسن و معلول عراقی به طور یکجانبه آزاد شدند.
ضمیمه گزارش 62: نامه وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران
خطاب به دبیرکل
همان‌طور که جناب‌عالی مطلعید مدت زمانی است که از حضور گسترده کشتی‌های نظامی دولت ایالات متحده در خلیج فارس سپری شده است و باعث تشدید بحران در منطقه گردیده است. هر روز که سپری می‌شود قوانین و مقررات مربوط به تردد آزاد کشتی‌ها و پرواز هواپیما در آب‌های خلیج فارس و دریای عمان را آشکارا نقض می‌کند و این دولت به تهدید جدی جمهوری اسلامی ایران متوسل شده است. نگرش‌های قلدرمآبانه ایالات متحده در این منطقه حساس وضعیت انفجارآمیزی را ایجاد کرده است و هر لحظه احتمال میرود صلح و امنیت بین المللی به‌طور جدی و غیرقابل کنترل به مخاطره افتد.
جمهوری اسلامی ایران جهت جلوگیری از گسترش بیش از بیش یاغی‌گری، تاکنون خویشتنداری بسیاری از خود نشان داده است. در هرحال توجه جناب‌عالی را به اقدامات جدی و خطرناک ایالات متحده جلب می‌نماییم. کشتی باری ایران - اجر با ثبت تجاری در حال حمل مواد خوراکی و خواربار در ساعت 23:35 مورخ 21 سپتامبر 1987 در آب های بین‌المللی از سوی یک هلی‌کوپتر توپدار کشتی‌های نظامی ایالات متحده مورد حمله واقع شد. تعدادی از کارکنان آن شهید و تعدادی نیز توسط نیروهای امریکایی به اسارت گرفته شدند. ایالات متحده هماهنگ با این اقدامات ادعا کرد که از این کشتی در حال مین‌گذاری در آب‌های منطقه‌ای تصویربرداری کرده است. متعاقب آن مدعی شد که تصاویر را نمی‌توان نسخه‌برداری کرد. به‌علاوه ایالات متحده جهت از بین بردن اسناد جنایات خویش کشتی را به آب‌های سرزمین بحرین انتقال داد و سپس ادعاهای واهی نمود. دولت ایالات متحده که مدعی بی‌طرفی در جنگ تحمیلی علیه جمهوری اسلامی ایران می‌باشد نمی‌تواند هیچ دلیل قانونی در ارتکاب چنین جنایات وحشیانه خود در نقض کلیه اصول و مقررات بین‌المللی ارائه دهد. بدیهی است که انگیزه اصلی در ورای این چنین ماجراجویی نظامی خطرناک از سوی ایالات متحده تنها به منظور وارد ساختن فشار سیاسی و دخالت در امور جمهوری اسلامی ایران صورت می‌گیرد.
پرواضح است که ادعای ایالات متحده مبنی بر اینکه کشتی در حال مین‌گذاری در آب‌ها بوده، کاملاً کذب می‌باشد و صرفاً جهت وارد ساختن خدشه به اعتبار جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است. چگونه این کشتی که از سرعت کمی برخوردار است و یک کشتی تجاری و غیرنظامی است به منظور مین‌گذاری استفاده شود؟ در حقیقت، ایالات متحده با این ادعاهایش با استناد به استدلال‌هایش خود عامل بی‌ثباتی است که به این کشتی حمله کرده است و نهایتاً اسناد جنایات خود را که مهم‌ترین سند در بی‌اساسی ادعاهایش می‌باشد را محو نموده است.
دولت جمهوری اسلامی ایران تحت چنین شرایطی مؤکداً از جناب‌عالی و جامعه بین‌المللی درخواست می‌نماید که شدیداً این‌گونه اقدامات تجاوزگرانه ایالات متحده را محکوم نمایید و ضمن درخواست از شورای امنیت جهت تحقیق، توجه آن را به این تجاوز آشکار جلب می نماید که به‌شدت صلح و امنیت بین‌المللی را به مخاطره افکنده است. همچنین دولت ایالات متحده می‌بایست وادار شود که خسارات وارده را جبران نماید و نیروهایش از منطقه عقب‌نشینی کنند.
علی‌اکبر ولایتی - وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران(1)
1) 41. مأخذ 20.
1 75
طرح‌های عملیات دریایی و چگونگی پاسخ به حمله امریکا به کشتی "ایران - اجر" و همچنین هشدار به حامیان منطقه‌ای عراق، امروز در جلسه فرماندهان سپاه با فرمانده عالی جنگ (آقای هاشمی رفسنجانی) بررسی شد. در این جلسه بر ضرورت تسریع در پاسخگویی به حمله امریکا تأکید گردید.
آقای هاشمی نیز بر ضرورت مشارکت نیروی دریایی ارتش در اقدامات دریایی تأکید کرد. در این جلسه همچنین نحوه فعالیت، میدان عمل و میزان دقت آواکس‌ها و رادارهای امریکا و حامیان منطقه‌ای عراق و چگونگی استفاده از نقاط کور این رادارها بررسی شد.(1)
اکبر هاشمی رفسنجانی، حسین علایی، محسن رضایی
در جلسه امروز فرماندهان سپاه با فرمانده عالی جنگ، طرح‌های عملیات دریایی و چگونگی پاسخ به حملات امریکا در خلیج فارس بررسی شد.
1) 1. سند شماره 1551/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 31/6 تا 6/7/1366، ص 178 تا 200.
1 76
حملات هوایی عراق امروز با حمله به تأسیسات گاز "بیدبلند"، تأسیسات نفتی بهرگان و حمله به دو نفتکش و یک کشتی تجاری در خلیج فارس ادامه یافت.
دو هواپیمای عراقی ساعت 9:15 صبح تأسیسات گاز "بیدبلند" واقع در حوزه بهبهان را هدف ده بمب چتری خود قرار دادند که بر اثر آن هفت تن از کارکنان و دو تن از افراد گارد حفاظت به طور سطحی مجروح شدند. همچنین دستگاه تصفیه گاز و بخشی از ساختمان اداری به میزان 30درصد آسیب دید. این حمله تلفات جانی نداشت.(1)در ساعت 9 صبح نیز چند هواپیمای دشمن پس از تجاوز به حریم هوایی ایران در خلیج فارس و مواجه شدن با آتش پدافند هوایی، تأسیسات منطقه نفتی بهرگان را بمباران کردند.(2)در این حمله مخزن نفت شماره6، مخزن ذخیره و انتقال گازوئیل، پمپ‌های مربوط به نفت خام و لوله خروجی مخزن شماره8 خسارت دید.(3)در این حمله یکی از هواپیماهای مهاجم دشمن از نوع "میراژ" نیز هدف قرار گرفت و سرنگون شد.(4)
از سوی دیگر، دو نفتکش "شیروان" و "کورال اکیپ" برای بار دوم در هفته اخیر هدف حملات هوایی عراق قرار گرفتند. نفتکش "شیروان" که بر اثر حمله هفته قبل آسیب دیده بود ]ر.ک به 29/6/1366[ و یدک کشیده می‌شد، در ساعت 5:36 صبح امروز بار دیگر در نزدیکی جزیره خارک هدف موشک هواپیمای دشمن قرار گرفت. موشک به قسمت راست موتورخانه این نفتکش اصابت کرد و دچار آتش‌سوزی شد.(5)هواپیماهای عراقی همچنین علاوه بر حمله دیشب به نفتکش "کورال اکیپ"، برای بار دوم در ساعت 10:29 این نفتکش را هدف حمله قرار دادند. نفتکش کورال اکیپ با پرچم قبرس حرکت می‌کرد و پس از بارگیری از خارک عازم بندرعباس بود. این حمله زمانی که آتش‌سوزی ناشی از حمله نخست مهار شده بود و کشتی به طرف بندرعباس حرکت می‌کرد صورت گرفت.(6)
سومین حمله امروز دشمن به شناورها، حمله به کشتی تجاری غلّه‌بر "ایران - سپاه" بود. این حمله در ساعت 18:15 در مسیر جزیره لاوان به بوشهر انجام گرفت. موشک پرتاب شده به سوی این کشتی از نوع اگزوسه بود که به قسمت موتورخانه آن اصابت کرد و موجب آتش‌سوزی شد. در این حمله یکی از کارکنان کشتی شهید و یک تن دیگر مفقود شد. محموله این کشتی گندم بود. پس از این حمله کشتی به سوی جزیره لاوان یدک کشیده شد.(7)
2 77
پس از تصرف محدوده "انگشتی" در شمال جزیره صالحیه واقع در منطقه عملیاتی شلمچه به دست افراد دشمن و پس از درگیری‌های سه روز گذشته در این محدوده، امروز نیروهای خودی تلاش کردند آن را بازپس گیرند. در ساعت 17:30، قبل از تاریک شدن کامل هوا، دو دسته از
1) 2. سند شماره 102894 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا - ر 3، مرکز فرماندهی، به: دفتر نخست‌وزیر، 5/7/1366؛ و - واحد اطلاعات سپاه پاسداران، "گزارش روزانه"، شماره 262، 8/7/1366، ص 1؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 192، 6/7/1366، ص 4.
2) منطقه نفتی بهرگان در خلیج‌فارس، یکی از نزدیک‌ترین مراکز و تأسیسات نفتی ایران به عراق می‌باشد که بارها هدف حملات هوایی عراق قرار گرفته است.
3) 3. سند شماره 102895 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا - ر 3، مرکز فرماندهی، 5/7/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، همان. ص 4.
4) 4. سند شماره 102899 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا - ر 3، مرکز فرماندهی، به دفتر نخست‌وزیر، 5/7/1366.
5) 5. سند شماره 102989 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نیروی دریایی سپاه، 5/7/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره 192، 6/7/1366، ص5.
6) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 192، 6/7/1366، ص5.
7) 7. سند شماره 102935 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی نیروی دریایی سپاه، به دفتر فرماندهی کل سپاه، 6/7/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 193، 7/7/1366، ص 2.
نیروهای خودی به‌همراه چند تانک سعی کردند دشمن را غافل‌گیر کنند ولی به محض شروع عملیات، تانک اول ترکش خورد و رادیاتور آن سوراخ شد و متوقف گردید. نیروهای پیاده نیز که از دو محور چپ و راست وارد عمل شده بودند، با آتش پرحجم دشمن و مین‌هایی که دشمن به تازگی روی زمین پخش کرده بود، روبهرو گردیدند و تعدادی شهید و مجروح شدند. نیروهای دو محور هنگامی در محدودة انگشتی الحاق کردند که امکان پشتیبانی از آنها نبود. در پی آن دشمن با اجرای آتش شدید خمپاره 60 و ادوات سنگین توانست مجدداً انگشتی را در ساعت 8 شب تصرف نماید.(1)
قرارگاه کربلا که مسئولیت پدافند منطقه عملیاتی کربلای5 را به عهده دارد، در ادامه گزارش خود از این درگیری آورده است: «به‌طور کلی این منطقه از زمان عملیات کربلای5 به بعد به‌دلیل بدی شکل پدافند و باتلاقی بودن زمین و مَدهای بلند آب، از کار مهندسی محروم بود و در عوض دشمن در این مدت 6 ماه توانسته خط خودش را محکم کرده و این زائده را از ما پس بگیرد. در مجموع در این مدت ما در این منطقه فقط درگیر مهار آب و خشک کردن زمین بوده‌ایم و بیش‌ترین تلفات را هم این منطقه از ما گرفته است؛ چرا که دشمن هم از طرف صالحیه و هم از طرف مقابل در این منطقه بر نیروهای خودی مسلط بوده و خاکریزهای ما کوتاه و سنگرهای ما ضعیف باقی مانده و خمپاره60 که مدام روی آنها ریخته، از بین رفته‌اند.»(2)
1 78
در کردستان ایران چند تن از نیروهای خودی در درگیری‌های امروز با عناصر ضدانقلاب به شهادت رسیدند. عناصر کومهله در جاده کوره‌کوزه به بانه با حمله به نیروهای تأمین جاده - که جمعی ژاندارمری بودند - دو تن از آنها را به شهادت رساندند.(3)در منطقه بوکان نیز نیروهای پاسگاه "خالو شیخان" با افراد دمکرات درگیر شدند که در این درگیری یکی از نیروهای خودی به شهادت رسید.(4)
2 79
عملیات گروه‌های ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب کشور برخلاف سال‌های قبل، امسال حدود چهارماه زودتر و با توانی بیشتر آغاز شده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از سنندج به بررسی این موضوع پرداخته است: «چند پایگاه سپاه از جمله پایگاه روستای "توریوکه" در محور دیواندره - سنندج سقوط کرده و کمین‌های ضدانقلاب در محور سنندج - همدان به شدت افزایش یافته است. هیزهای بیستون، شاهو و زاگرس (از واحدهای نظامی حزب دمکرات) به اطراف کامیاران هجوم آورده و بیش از 30 تن از نیروهای خودی را به شهادت رسانده‌اند و درگیری‌ها در اطراف سنندج افزایش یافته است. عناصر ضدانقلاب با خانواده‌های خود در اماکن مختلف مثل پارک‌های سنندج بعد از نیمه‌شب‌ها دیدار دارند.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در ادامه برای فعالیت زودرس گروه‌های ضدانقلاب چهار دلیل ذکر کرده که خلاصه آن چنین است:
«1- فشار رژیم بغداد به گروه‌های ضدانقلاب و دادن امکانات سرشار به آنها برای ایجاد
1) 8. سند شماره 029286 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه کربلا، معاونت عملیات، به فرماندهی نیروی زمینی، معاونت عملیات؛ و - سند شماره 029297: گردان اطلاعات 72 ثارالله، 8/7/1366، ص 5.
2) 9. سند شماره 029286 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه کربلا، معاونت عملیات، 6/8/1366.
3) 10. سند شماره 97543 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 9/7/1366.
4) 11. همان.
ناامنی بیشتر در ایران، به ویژه در تقابل با عملیات‌های ایران در چهار استان شمال عراق.
2- عملکرد دوگانه در برخورد با ضدانقلاب.
3- تلاش گروه‌های ضدانقلاب برای به‌دست آوردن پایگاه مردمی و استفاده درست از آن.
4- مشکلات اقتصادی و اجتماعی به‌ویژه وجود بیکاری بیش از حد و نبودن اشتغال لازم در منطقه از عوامل مهم نارضایتی و ایجاد زمینه فعالیت گروه‌های ضدانقلاب است. علاوه بر آن، می‌توان ایجاد جوّ نارضایتی توسط کارکنان ادارات را برشمرد که البته این نارضایتی‌تراشی به‌وسیله کارکنان بومی صورت می‌گیرد. همچنین مشکلات قضایی مردم نیز یکی از مسائلی است که هیچ‌گاه برخورد اصولی و یکنواخت با آن نشده است.»(1)
1 80
نشریه انگلیسی "ساندی تلگراف" در گزارشی از اوضاع جنگ نوشته است: «بسیاری از دیپلمات‌های مقیم تهران معتقدند ایران خود را برای حملات وسیع جدید آماده می‌سازد. انتظار میرود این عملیات علیه بندر حیاتی بصره در جنوب عراق صورت گیرد. در پاسخ به درخواست فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای جذب نیرو، سیل جوانان به سوی جبهه‌ها جاری شده است.» این نشریه ضمن اظهار تعجب از هیجان و اشتیاق داوطلبان جنگ، افزوده است: «حمله امریکا به کشتی ایران - اجر احساسات میهن‌دوستی مردم ایران را مجدداً به نقطه جوش رسانده است. آمادگی ایران برای حمله درحالی است که اقدامات دیپلماتیک برای خاتمه‌دادن به جنگ متوقف شده است.»(2)
2 82
در ششمین روز از هفته دفاع‌مقدس میلیون‌ها دانش‌آموز در سراسر کشور با راه‌پیمایی‌های گسترده بر ادامه جنگ تا پیروزی نهایی تأکید کردند. دانش‌آموزان پسر و دختر تهرانی نیز با حضور در مراسم راهپیمایی "روز جنگ و مدرسه" درحالی‌که شعارهایی مبنی بر پشتیبانی از رزمندگان اسلام سرمی‌دادند، پلاکاردهایی با مضمون "ما تا آخر ایستاده‌ایم"؛ "ما به اسلام و امام وفادار خواهیم ماند"؛ "خلیج فارس ایران را گورستان متجاوزین خواهیم کرد" با خود حمل می‌کردند. همچنین جمعی از برادران و خواهران دانش‌آموز درحالی‌که کفن پوشیده و هرکدام یک جلد کلام‌الله مجید در دست داشتند، در پیشاپیش راه‌پیمایان در حرکت بودند. در این حال، جمعی از اعضای بسیج کارگری و انجمن اسلامی کارخانجات مختلف تهران نیز که در دانشگاه تهران حضور یافته بودند، با شعارهای اسلامی و انقلابی از دانش‌آموزان استقبال کردند. آدمک‌های به دار آویخته شده ریگان، صدام و فهد از صحنه‌های دیدنی راهپیمایی دانش‌آموزان بود. علی شمخانی فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران، در جمع راه‌پیمایان طی سخنانی با اشاره به "تز جنگ بدون برنده" که امریکا از دو سال پیش طرح و دنبال می‌کرد، گفت: «با انجام عملیات موفقیت‌آمیز کربلای5 و انهدام ماشین جنگی رژیم صدام این تز به کلی زیر سؤال رفت و سپاهیان اسلام ثابت کردند که می‌توانند جنگ را با پیروزی قاطع نظامی به اتمام برسانند.»(3)
تصویر
تصویر
در ششمین روز از هفته دفاع مقدس دانش‌آموزان کشور در پشتیبانی از رزمندگان راهپیمایی کردند.
1 82
مردم ایران علاوه برحضور داوطلبانه در جنگ، با کمک‌های نقدی و غیرنقدی نقش مهمی در پشتیبانیِ جنگ ایفا می‌نمایند. علی‌پور معاون اجرایی "ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی به جبهه‌های جنگ" در مصاحبه‌ای عملکرد این ستاد را تشریح کرد: «از شروع جنگ تحمیلی، امت همیشه در صحنه و ایثارگرمان بنا به تعهد الهی خود تشخیص دادند که باید پشتیبانی جبهه و جنگ را به عهده بگیرند و جایی که دولت نمی‌تواند وارد عمل شود، مستقیماً ایثارگرانه وارد می‌شوند. در سال 65 از مردم، کمک‌های بسیار ارزنده جمع‌آوری شد. در این سال استان‌ها و شهرستان‌های زیر پوشش این ستاد جمعاً حدود 32 میلیارد ریال شامل کالا و وجه نقدی جهت ارسال به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل در اختیار ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی قرار دادند، که تفکیک آن بشرح زیر می‌باشد.
1- استان تهران حدود 19 میلیارد ریال که حدود 7 میلیارد ریال آن جمع‌آوری شده در گلزار بهشت‌زهرا(س) و ایام‌الله می‌باشد.
2- کمک‌های استان‌ها و شهرستان‌های هماهنگ با این ستاد (مازندران، گیلان، خوزستان، آذربایجان‌غربی، کردستان، کاشان، قزوین، گرگان، تنکابن، تاکستان، آبیک، شاهرود) حدود 12 میلیارد ریال می‌باشد.
3- کمک‌های خارج کشور جمعاً مبلغ 943 میلیون ریال می‌باشد که از کشورهای حوزه خلیج فارس جمع‌آوری گردیده است.»
علی‌پور در ادامه مصاحبه به نمونه‌ای از ایثارگری‌های خانواده شهیدان اشاره کرد: «اخیراً در یکی از روستاهای تاکستان چیزهایی را دیدیم که بی‌نظیر بود. این روستا بیشتر از تعداد خانوارش شهید داده است. خانواده‌های شهدا در مدت شبانه‌روز بخش عظیمی از نان جبهه‌ها را تأمین می‌کنند. حرکتی که در تاریخ بی‌نظیر است.»(1)
2 83
در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی سخنرانان قبل از دستور موضوع کشتار زائران حرم امن الهی به دست رژیم آل سعود، سخنان رئیس‌جمهور در سازمان ملل متحد، موضوع جنگ و مسائل داخلی از جمله مبارزه با گران‌فروشی، حمایت از محرومان و مقابله با ثروت‌اندوزی را مورد توجه قرار دادند. "رسول منتجب‌نیا" نماینده مردم شیراز با بیان اینکه امروز قوی‌تر از روز آغاز جنگ هستیم، هرگونه مداهنه و سازش را خلاف اسلام و روح انقلاب و مغایر با اهداف و ارزش‌های شهدا دانست و تأکید کرد: «هم‌اکنون که دشمنان ما در جهان به طور منسجم و هماهنگ در برابر ما و دین و انقلاب ما ایستاده و قصد شکست و نابودی همه ما را کرده‌اند، عقلاً و شرعاً بر فردفرد ما واجب و ضروری است که دست در دست هم داده و همه امکانات و نیروهای خود را بسیج کرده و از حریم اسلام و انقلاب دفاع کنیم و در این راستا از باندبازی، تحزب و گروه‌گرایی که موجب
1) 15. روزنامه رسالت، 5/7/1366، ص6.
اتلاف و تشتت نیروهای ما شده، پرهیز نماییم.»(1)در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی همچنین اصلاحیه طرح قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران پس از اظهار نظر شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفت و ایرادهای وارد شده برطرف گردید.(2)
1 84
سومین گردهمایی ائمه جمعه سراسر کشور امروز با هماهنگی دبیرخانه ائمه جمعه در قم آغاز شد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی اولین سخنران این گردهمایی آیت‌الله منتظری بود که بخشی از سخنان ایشان از طریق دبیرخانه مرکزی ائمه جمعه در اختیار این خبرگزاری قرار گرفت. خبرگزاری جمهوری اسلامی در ادامة گزارش خود آورده است: «قائم‌مقام رهبری بخش عمده‌ای از سخنان خود را به جریان مکه اختصاص داده و تلویحاً از اینکه دنیای اسلام عمیقاً مسئولیت خود را در برابر حوادث مکه نشان نداده، گله و شکایت کردند. ایشان از اعضای سمینار دعوت کردند طرح مشترکی تهیه شود که با نظر و مشورت علمای دنیای اسلام نسبت به خلع ید حکام آل‌سعود از ادارة حرمین شریفین اقدام شود ... آیت‌الله منتظری تأکید ویژه‌ای در مورد ساده‌زیستی ائمه جمعه و پرهیز از تجملات مادی داشتند و فرمودند: هنگامی که ائمه جمعه مانند قشرهای محروم زندگی کنند، این امر باعث حفظ ارزش‌های انقلاب در جامعه می‌شود و مردم بهتر به انقلاب و اسلام خدمت می‌کنند ... ائمه جمعه باید اعتراض‌ها و انتقادها را با جان و دل پذیرا باشند و سعی‌شان بر این باشد که خود را گرفتار خط‌بازی سیاسی نکنند ... امروز جامعه هنوز تشنه مسائل اعتقادی و فقهی است و لزومی ندارد که ما این همه خود را در مسائل صرفاً سیاسی و یا جبهه‌گیری علیه افراد درگیر نماییم. فقیه عالیقدر در مورد نقش ائمه جمعه در انتخابات آینده مجلس اظهار داشتند: از آنجا که این برادران عزیز نقش مهمی در حفظ ارزش‌های اسلام و انقلاب به عهده دارند، نباید کاملاً در مورد انتخابات بی‌طرف بمانند، چه بسا ممکن است عناصر ضدانقلاب و معلوم‌الحال در این جریان نفوذ کنند و خدای ناکرده در آینده ضربه‌هایی به اسلام و انقلاب وارد سازند. به هر حال ائمه جمعه باید به شکلی معقولانه در این جریان نظارت داشته باشند. ایشان همچنین به ائمه جمعه توصیه کردند که باید مردم را در انتخاب کاندیداها آزاد بگذارند.»(3)
در ادامة گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی آمده است: «آیت‌الله مشکینی نیز در اولین روز سمینار گفت: متأسفانه عده‌ای از روحانیون به تجملات زندگی پرزرق و برق تمایل و عادت کرده‌اند. این امر سبب بدبینی مردم شده است و باید هر چه زودتر ائمه جمعه که گرفتار این گونه مسائل هستند زندگی ساده‌ای را در پیش بگیرند. ... باید مشکلات خود را بی‌پرده مطرح کنیم تا انقلاب اسلامی همچنان به پیش رود، ما اگر در این جلسات دردهای موجود را نگوییم این خیانت به انقلاب است.»
حجت‌الاسلام مقتدایی عضو شورای عالی قضایی در ادامه سمینار طی سخنانی درباره
مشکلات قضایی کشور گفت: «به دلیل حساسیت امر قضا و کافی نبودن حقوق قضات، جذب نیروهای مورد نیاز همواره با مشکلاتی روبهرو است و علاوه بر آن هنوز قضاتی که مشغول خدمت هستند در بررسی پرونده‌های قضایی اشکالات شرعی و قانونی دارند و به خوبی نمی‌توانند دقیقاً پرونده‌ها را بررسی و مطالعه نمایند. ... در موارد دیگری خلأ قانونی وجود دارد که دستگاه قضایی باید با در نظر گرفتن مصلحت انقلاب عمل نماید. ...»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در ادامة گزارش خود آورده است: «حجت‌الاسلام محتشمی وزیر کشور نیز در این گردهمایی گفت: در برخی از شهرها جوسازی‌های زیادی علیه وزارت کشور می‌شود و من از ائمه محترم جمعه درخواست می‌کنم که واقع‌بینانه مسائل را درک کنند و به افراد فرصت‌طلب اجازه ندهند که از موقعیت مردمی ائمه جمعه برای رسیدن به اهداف مورد نظر خود بهره‌برداری سوء نمایند. در شرایطی که یک عنصری را در یک شهر عزل یا نصب می‌کنیم، براساس دلایل و شواهد قانع کننده است و نباید عده‌ای از این گونه اقدامات ما دلگیر شوند ... به دلیل حجم گسترده کارها در استانداری‌ها و فرمانداری‌ها ما همواره در جذب نیروهای مورد نیاز دست به عصا هستیم، برخی از پست‌ها در مناطق مختلف کشور خالی است و از دوستان و افراد متعهد همیشه مصراً می‌خواهیم که پست‌های خالی را پر کنند ... وی در پایان تأکید کرد: یک هدف عمده در وزارت کشور بها دادن واقعی به پابرهنه‌ها است و ما شدیداً با مواردی که با اقشار محروم در نهادهای اجرایی برخورد نامناسب شود، برخورد خواهیم کرد.»(1)
1 85
شرط همکاری جمهوری اسلامی با سازمان‌های بین‌المللی، تأیید متجاوز بودن عراق، اعلام شد. در حالی‌که رسانههای جهان در گزارشهای خود از عقب‌نشینی ایران از مواضع خود برای پایان جنگ، خبر می‌دهند. آقای هاشمی رفسنجانی در مصاحبه با شبکه تلویزیونی ای.تی.ان انگلیس اعلام کرد: «جمهوری اسلامی ایران تصمیم گرفته است قبل از آنکه عراق به‌عنوان متجاوز معرفی شود هیچ‌گونه همکاری با سازمان‌های بین‌المللی انجام ندهد و هرکس که مایل است که واقعاً در خاتمه‌دادن به جنگ قدم بردارد، نخست باید عراق را به‌عنوان متجاوز اعلام کند. با وجود این به دبیرکل سازمان ملل متحد اعتماد داریم و به وی گفته‌ایم حاضریم روی این مبنا (معرفی متجاوز) همکاری کنیم.»
رئیس مجلس شورای اسلامی در پاسخ به این سؤال که "آیا گمان نمی‌کند در شرایط حاضر خطر یک برخورد جدی و بزرگ در خلیج فارس موجود است، گفت: «من فکر می‌کنم چنین خطری وجود دارد ... تابه‌حال که اینجا نتوانستند کار زیادی بکنند. اگر راه این است که عراق شرارت نکند تا خلیج فارس امن شود نیازی به حضور کشتی‌ها [کشتی‌های نظامی] ندارد آنها می‌توانند به عراق فشار بیاورند شرارت نکند. طبعاً ما هم کاری نخواهیم کرد. اگر فرض کنیم آنها نخواهند دست عراق را ببندند یا فرض کنیم زورشان نمی‌رسد و عراق خودش عمل
1) 19. همان، ص31 تا 33.
می‌کند، ناامنی در خلیج فارس با حضور کشتی‌ها کمتر نمی‌شود که بیشتر هم خواهد شد. آن‌موقع کسانی که کشتی‌ها را فرستادند شاید وادار بشوند که عکس‌العمل از خود نشان بدهند که در این صورت، به‌نظر خطر بیشتر خواهد شد.»(1)
وی افزود: «ایران برای مقابله با حوادث احتمالی در خلیج فارس برنامه‌های متناسب دارد و اگر تحرکات در همین حد فعلی باشد، عکس‌العمل ما نیز در همین حد خواهد بود، ولی چنانچه درگیری وسیع‌تر شود، طبعاً ما هم به همان میزان عکس‌العمل نشان می‌دهیم. ما بنا نداریم برای بدتر شدن اوضاع در خلیج فارس پیشقدم شویم. اما اگر جلوی صدور نفت ما را در خلیج فارس بگیرند، ما هم جلوی صدور نفت شرکای عراق را می‌گیریم و برای اینکار وسایل و ابزار لازم را دراختیار داریم.»(2)
آقای هاشمی رفسنجانی درمورد اعزام مین جمع‌کن از انگلستان به خلیج فارس گفت: «اولین اثر اعزام مین جمع‌کن از سوی کشور بریتانیا به خلیج فارس این است که ملت ما را که بدبین است به سیاست انگلیس، بدبین‌تر می‌کند، ما اکنون انگلیس را به صورت یک دنباله‌رو سیاست امریکا می‌بینیم و کینه شخصی را دارند نشان می‌دهند، لزومی نداشت این کینه را ابراز کنند چون هیچ حسنی هم برای آنها نخواهد داشت، یعنی کاری هم در کم کردن خطر مین‌ها نمی‌توانند انجام دهند و تشنج را هم درمنطقه زیاد می‌کنند.»(3)وی درباره واکنش ایران درقبال تلاش احتمالی دولت‌های غربی برای جلوگیری از صدور نفت ایران گفت: «اگر چنین اتفاقی بیفتد ما هم جلوی صدور نفت شرکای عراق را خواهیم گرفت.»(4)آقای هاشمی درباره روابط ایران با شوروی گفت: «ما فکر می‌کنیم روابط ما با روس‌ها به‌حد نصاب مطلوب برسد. مسئله اسلحه روس‌ها هم حل می‌شود. به‌هرحال ما چون همسایه هستیم و باهم مرزهای طولانی داریم، دو کشور به‌این نتیجه رسیدند که نمی‌توانیم روابط دوستانه نداشته باشیم.»(5)
1 86
ناظران غربی تأکید رئیس مجلس شورای اسلامی بر لزوم اعلام متجاوز بودن عراق به‌عنوان یکی از شرط‌های اساسی خاتمة جنگ را نشانة سخت‌تر شدن موضع ایران برشمردند. این موضوع در مطبوعات انگلیس انعکاس قابل‌توجهی داشته است. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از لندن، در هفته‌های اخیر رسانه‌ها و برخی از دولت‌های غربی این تصور را در افکار عمومی ایجاد کرده بودند که ایران اکنون برکناری صدام را ضروری نمی‌داند.
روزنامه "تایمز مالی" در این باره نوشته است:«تأکید آقای رفسنجانی تلاش‌های صلح سازمان ملل را در تاریکی فرو برده است. اگر برکناری صدام واقعاً یکی از شروط اساسی ایران باشد، تمام تلاش‌های دیپلماتیک بیهوده خواهد بود؛ زیرا نه‌تنها عراق بلکه پنج عضو دائمی شورای امنیت نیز این خواسته را غیرقابل قبول می‌دانند.» این روزنامه انگلیسی همچنین معتقد است که موضع جدید ایران ممکن است باعث از سرگیری تلاش‌ها به‌منظور تحریم فروش اسلحه به ایران شود.
روزنامه "دیلی‌تلگراف" نیز در این باره نوشته است: «سخت شدن شرایط صلح ایران، حرکت سازمان ملل برای برقراری آتش‌بس را از مسیر خود خارج کرده است ... در اجلاس جمعه گذشته شورای امنیت، موفقیت شوروی و چین در متقاعدساختن سایر اعضای شورا به پذیرفتن ادامه تلاش‌های دیپلماتیک بر این پایه قرار داشت که ایران با کنارگذاشتن درخواست سرنگونی صدام، شاخه زیتون ارائه کرده است. اما آقای رفسنجانی با تأکید مجدد بر این شرط و اعلام تعهد نسبت به اجرای یک جنگ طولانی، این نظر بدبینان را تأیید کرد که ایران صرفاً به‌دنبال کسب وقت بیشتری می‌باشد.»
روزنامه ایندیپندنت نیز نوشته است: «در شرایطی که تلاش صلح سازمان ملل رفته‌رفته از هم پاشیده می‌شود، انتظار میرود جنگ در هفته‌های آینده شدت بگیرد.»(1)
1 87
دکتر ولایتی وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران پس از یک سفر نسبتاً طولانی به نیویورک به‌منظور فراهم‌کردن زمینه حضور و سخنرانی رئیس‌جمهور در مجمع عمومی سازمان ملل متحد و مذاکره با رهبران و مقام‌های کشورهای دیگر، به ایران بازگشت. وی در گفتوگوی کوتاهی اهمیت اجلاس مجمع عمومی و دستاوردهای آن را تشریح کرد: «اجلاس سال‌جاری سازمان ملل به‌خاطر شرکت هیئت ایرانی و طرح مسئله جنگ تحمیلی و اوضاع خلیج فارس، در مرکز توجهات بین‌المللی قرار داشت که شرکت آقای خامنه‌ای ریاست جمهوری شکل خاصی به فعالیت جمهوری اسلامی داده بود. تلاش هیئت ایرانی مانع از تحمیل سازش به جمهوری اسلامی ایران و جلوگیری از تصویب قطعنامه دیگری برای تحریم فروش سلاح به ایران گردید.»(2)
2 88
طارق عزیز معاون نخست‌وزیر و وزیر امورخارجه عراق در یک مصاحبه اختصاصی با رادیو امریکا، رضایت عراق را از تصمیم دو روز قبل اعضای دائمی شورای امنیت دربارة تعویق تحریم تسلیحاتی ایران ابراز کرد و گفت: «از تصمیمات شورای امنیت بسیار راضی‌ام. نکته مهم دیدار وزیران خارجه پنج قدرت بزرگ جهان این است که آنها در مورد خلیج فارس هم رأی مانده‌اند … دل نگرانی ما این بود که آنها تصمیم به تکه پاره کردن قطعنامه598 بگیرند. این قطعنامه باید همان‌طور که نوشته شده اجرا شود و نه به نحوی که جمهوری اسلامی مایل است آن‌را تعبیر کند. عراق خواستار اجرای کامل قطعنامه است و میلی‌متری موضعش را تغییر نخواهد داد. اولین نکته قطعنامه آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروها به مرزهای شناخته شده بین‌المللی است.» وی همچنین گفت: «با اینکه 5 عضو شورای امنیت در مورد اجرای جنگ هم رأی باقی مانده‌اند، برخی از آنان در مورد قطعنامه 598 دچار تردید هستند. ولی این اعضا به‌زودی به واقعیت پی خواهند برد. برخی از اعضای شورا مایلند که ایران را راضی نگاه دارند و در ضمن منابع مالی‌شان را نیز از دست ندهند. بدین ترتیب به ایران پیش از آنچه لازم است وقت می‌دهند.»
تصویر
طارق عزیز افزود: «ولی به زودی کلیه اعضای شورا به این نتیجه خواهند رسید که ایران حاضر به پذیرفتن قطعنامه نیست. شورا نمی‌تواند ماه‌ها صبر کند.»
رادیو امریکا نیز در این‌باره گفت: «طارق عزیز از موضع فرانسه در مورد جنگ ایران و عراق راضی است ولی با سختی با موضع شوروی در این مورد مخالفت می‌کند. وی با وجود اینکه می‌گوید شکی ندارم که ایران مایل به خاتمة جنگ نیست، ولی به آینده خوشبین است و در مورد آن می‌گوید: دلیل خوش‌بینی من در مورد وضع شورای امنیت است. تا چند روز قبل گمان می‌کردم که شورا تصمیم به تغییر دادن قطعنامه 598 خواهد گرفت ولی می‌بینیم که شورا هم راضی باقی مانده است.»(1)
1 89
وزیر دفاع امریکا (کاسپار واینبرگر) که به‌منظور اطمینان دادن به کشورهای مرتجع عرب از تداوم عملیات امریکا در خلیج فارس به منطقه سفر کرده است، در مصاحبه با شبکه "ای.بی.سی" امریکا گفت: «آنچه که در منطقه انجام می‌گیرد به‌خاطر حفظ آزادی دریاها، کشتیرانی و حمل و نقل کالاهای مهمی است که باید به آب‌های بین‌المللی برسند. کاری که درحال حاضر انجام می‌گیرد باید ادامه یابد.» وی درباره هدف امریکا از حضور نظامی گسترده در منطقه گفت: «هدف امریکاییها مقابله با مین‌گذاری در آب‌های آزاد و بین‌المللی نیست بلکه پاسخ دادن به درخواست کشورهای دوست امریکاست که از ما تقاضای کمک کرده‌اند. به عقیده من آنچه که ما انجام می‌دهیم از آن نظر اهمیت دارد که ایران دریابد که جنگ به پایان می‌رسد و آنها نمی‌توانند با تهدید و ارعاب پیروز شوند. اما باید کاری انجام دهیم که کالاها و کشتی‌ها از خلیج بگذرند و درغیر این صورت باید اعتراف و قبول کنم که ایران با تهدید و ارعاب می‌تواند از عبور کشتی‌ها و کالاهای مهم جلوگیری کند.»
واینبرگر دولت ایران را غیرمنطقی خواند و تلویحاً خواستار نابودی آن شد و گفت: «امیدوارم که به‌زودی سازمان ملل بدون تأخیر بیشتر، تحریم تسلیحاتی را که به اجرا گذاشته شده، مورد تصویب قرار دهد تا به‌تدریج
1) 27. مأخذ 6، ص12.
توانایی جنگی ایران به پایان برسد، اگر چنین شود شاید در درازمدت دولت متفاوتی در ایران برسر کارآید؛ زیرا هیچ‌کس نمی‌تواند با یک دولت فناتیک و غیرمنطقی که اکنون وجود دارد سروکار داشته باشد، ولی امیدواریم که تلاش‌های دیپلماتیک سازمان ملل به نتیجه برسد.»(1)
در همین حال یونایتدپرس گزارش داد که به هنگام دیدار واینبرگر از بحرین واشنگتن متعهد گردیده است درقبال هرگونه گسترش جنگ ایران و عراق از قلمرو بحرین دفاع کند. "ساموئل زاکم" سفیر امریکا در بحرین گفت: «ریگان به امیر این شیخ‌نشین اطلاع داده است که امریکا از این‌کشور در مقابل تهاجم کشورهای خارجی دفاع می‌کند.» یونایتدپرس افزوده است که تضمین امریکا زمانی است که دول عرب خلیج فارس در بعضی موارد به درستی درباره عزم امریکا به ماندن در منطقه نگرانی دارند. زاکم گفت: «من دریافته‌ام که اگر شما عزم ادامه نبرد را نشان دهید، ایرانیان به‌خاطر آن به‌شما احترام می‌گذارند و زمانی‌که فرار کنید نه فقط احترام مخالفان خود بلکه اعتماد متحدانتان را نیز ازدست می‌دهید.»(2)
1 90
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سخنان خصمانه و مداخله‌گرانه واینبرگر، امریکا را ناقض قوانین و مقررات بین‌المللی و تعهدات مندرج در بیانیه الجزایر اعلام کرد و گفت: «اظهارات وی مبنی بر امکان حمله مجدد علیه کشتی‌های ایران توسط امریکا دلیل آشکاری بر روحیه ماجراجویانه هیئت حاکمه امریکا و اهداف آنان در متشنج کردن اوضاع خلیج فارس و ناامن نمودن تردد کشتیرانی در آب‌های بین‌المللی است. همان‌گونه که ما پیش‌بینی کرده بودیم حضور نیروهای بیگانه به‌ویژه نیروهای مداخله‌گر امریکا موجب افزایش تشنج و درگیری در منطقه حساس خلیج فارس شده است و اگرچه جمهوری اسلامی ایران تصمیم و توان مقابله با این‌گونه تجاوزات را داراست اما روند مداخله امریکا و حرکت‌های ماجراجویانه این کشور هشداری برای سایر کشورهای منطقه است که یا باید تابع بی‌چون و چرای تسلط و حضور نظامی امریکا در منطقه باشند و یا قربانی باج‌گیری آن شوند.»(3)
2 91
اهداف وزیر دفاع امریکا از سفر به منطقه مورد بررسی بسیاری از رسانههای داخلی و خارجی قرار گرفته است. نشریه "گزارش" در این‌باره نوشته است: «سفر واینبرگر به‌منطقه در وضعیتی که جّوِ بی‌اعتمادی به امریکا گسترش یافته، در پاسخ به این سؤال صورت گرفته است که آیا کشورهای کوچک‌تر منطقه متقاعد شدهاند که امریکا در منطقه باقی خواهد ماند یا نه و در حالی است که فشارهای داخلی امریکا برای محدود کردن اختیارات رئیس‌جمهور هنوز پایان نیافته است و آسیب‌پذیری امریکا و کشورهای منطقه درقبال اقدامات ایران هر روز بیشتر آشکار شده و امریکا سیاست محافظه‌کارانه‌ای در پیش گرفته است. سعودی‌ها و کویتی‌ها که در بین اعضای شورای همکاری بیش‌ترین تلاش را در دعوت از نیروهای امریکایی داشتند به‌این
نتیجه رسیده‌اند که امریکا به‌دنبال کسب منافع و مصالح خود بوده و از درگیری جدی با ایران پرهیز می‌کند. در چنین اوضاعی "واینبرگر" با هدف متقاعدکردن آنها به ادامه حضور نیروهای امریکا در خلیج فارس، ابلاغ معذرت‌خواهی ریگان به فهد به‌خاطر لغو معامله فروش موشک‌های ماوریک - که پنج‌ماه قبل کنگره با فروش آنها مخالفت کرد - و دادن روحیه به نظامیان امریکا در خلیج فارس به منطقه سفر کرده است.(1)
رادیو بی.بی.سی نیز درباره هدف این سفر گفت: «واینبرگر به این‌منطقه آمده بود که کشورهای منطقه را مطمئن سازد که فشارهای داخلی در امریکا باعث نخواهد شد این کشور از حمایت آنها دست بردارد. برای کشورهای منطقه خلیج فارس نکته مهم، آسیب‌پذیری آنان در مقابل ایران است. آنها طی شش‌سال گذشته کوشیده‌اند یک سیاست ملایم درقبال ایران درپیش گیرند تا دچار تلافی‌جویی این کشور نشوند. به‌هرجهت برای کشورهایی نظیر کویت و بحرین خطر تلافی‌جویی ایران و درگیری با این‌کشور به حدی زیاد شده است که چاره‌ای جز درخواست کمک از امریکا نداشتند. برای کشورهایی نظیر امارات عربی متحده که خود را آسیب‌پذیرتر احساس می‌کنند، حضور نظامی آشکار امریکا در خلیج[فارس] ناراحت‌کننده است؛ زیرا ممکن است باعث تلافی‌جویی‌هایی شود که این‌کشورها همیشه از آن اجتناب کرده‌اند. کشورهای منطقه خلیج[فارس] به‌طور خصوصی از برقراری تحریم ارسال اسلحه به ایران حمایت می‌کنند و معتقدند چنین‌کاری از توان جنگی ایران خواهد کاست ولی این حرف‌ها تنها به‌طور خصوصی مطرح می‌شود، چون به‌طور آشکار از آنجا که این کشورها خود را آسیب‌پذیر احساس می‌کنند نمی‌خواهند در هرگونه اقدامی علیه ایران در کنار دشمنان آن کشور قرار گیرند.»(2)
خبرگزاری رویتر نیز به‌نقل از دیپلمات‌ها گزارش کرده است: «مقام‌های عرب در جنوب خلیج[فارس] یک مرز محتاطانه‌ای بین امریکا و ایران قائل می‌شوند. آنها در خفا از حضور امریکا در خلیج [فارس] خشنود هستند ولی از کاهش حساب شده نیروهای خارجی در منطقه ناراحت نخواهند شد. ملحق شدن نیروهای اروپایی به نیروهای امریکایی در خلیج فارس سبب خواهد شد کشورهای عرب منطقه در مقابل بمباران‌های تبلیغاتی ایران در این مورد که آنها بازیچه دست شیطان بزرگ هستند، بیشتر مقاومت کنند.»(3)
1 92
علامه حسین فضل‌الله از روحانیون برجسته لبنان با تشریح اهداف امریکا از حمله به کشتی "ایران - اجر" امکان هرگونه موفقیت برای نیروهای امریکایی را در خلیج فارس بعید دانست و فشارهای استکبار جهانی را موجب به‌آتش کشیده شدن خاورمیانه اعلام کرد. وی گفت: «امریکاییها خود از عدم امکان حصول هرگونه موفقیتی برای نیروهایشان در این منطقه آگاه هستند و بعید به‌نظر می‌رسد که به ریسک‌های خطرناک جدیدی دست بزنند. … خود امریکاییها نیز حاضر به ادامه این ریسک نخواهند بود چرا که آنها هم‌اکنون در یک تنگنای دشوار
قرار گرفته‌اند و تنها به‌دنبال وسیله‌ای هستند تا بدون آبروریزی پای خود را از معرکه بیرون بکشند.» وی هدف امریکا از حمله به کشتی ایران - اجر را تحت‌الشعاع قراردادن سخنرانی مهم ریاست جمهوری ایران در سازمان ملل دانست و افزود: «اینکار امریکا ابراز قدرت به مزدورانش در منطقه بود که از تأثیر اقدامات امریکا به شک افتاده بودند. هدف دیگر امریکا از این حمله یافتن راهی برای خروج از این بن‌بستی است که به‌دنبال حضور خود درمنطقه با آن مواجه شده‌بود و در نهایت هدف امریکا ایجاد زمینه تبلیغاتی برای مجازات بین‌المللی ایران است.»(1)
1 93
ارتش ترکیه در منطقه‌ای نزدیک به‌شمال عراق و مرز ایران یک مانور یک‌هفته‌ای برگزار کرد. در این مانور یگان‌هایی از نیروی زمینی ارتش ترکیه با ترکیب دو لشکر پیاده، تیپ زرهی و مکانیزه به‌استعداد 40 هزار تن و تعدادی هواپیمای شناسایی جهت عکس‌برداری و تعدادی هواپیماهای شکاری برای پشتیبانی نزدیک هوایی در مانور شرکت داشتند. این مانور در منطقه اشگاله، اردانوج، ساری قمیش، اتونس و تاتوان برگزار شد.(2)
2 94
فشارهای سوریه بر نیروهای ایرانی در لبنان و حزب‌الله لبنان - که از زمان نزدیکی این‌کشور به امریکا و کشورهای مرتجع عرب آغاز شده بود - با برگزاری جلسات متعدد و از بین رفتن شرایط منطقه‌ای از جمله شکست در نزدیکی سوریه به عراق، تا حدودی کاهش یافته است. سپاه لبنان در گزارشی از نتایج جلسه امروز خود با "نعمان مقدم" معاون وزیر خارجه سوریه نوشت: سوریه با آمدن پرواز به دمشق موافقت کرد ولی درمورد باز شدن راه برای تردد از لبنان و آمدن نیروها به آنجا هنوز مشکل حل نشده باقی مانده‌است.(3)
1) 34. مأخذ 14، ص3، به‌نقل از خبرگزاری لیبی.
2) 35. سند شماره 102883، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهداء، 4/7/1366.
3) 36. سند شماره 102930، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه لبنان، به فرماندهی کل سپاه، 7/7/1366؛ و - سند شماره 102855: از فرماندهی سپاه لبنان، به: ستاد مرکزی سپاه، دفتر - پشتیبانی لبنان، 2/7/1366.
1 95
اوضاع جبهه‌ها امروز نسبتاً آرام بود و به رد و بدل شدن آتش گذشت. در منطقه ماووت در جبهه شمال غرب و منطقه شلمچه در جبهه جنوب نیز اقدامات آماده‌سازی و فعالیت‌های شناسایی برای اجرای عملیات ادامه دارد. (ضمیمه دارد) در ساعت 17:30 امروز در منطقه شلمچه در خط لشکر19 فجر یک دستگاه تانک "تی.55" دشمن هدف یک موشک خودی قرار گرفت که دود غلیظ ناشی از انهدام آن تا مدت‌ها مشاهده می‌شد. همچنین یک خودرو تویوتا از دشمن بر اثر آتش منهدم شد. از طرف دیگر، امروز 30 گلوله تفنگ 106 میلی‌متری به خط لشکر21 امام رضا(ع) اصابت کرد.(1)
2 96
گروه‌های ضدانقلاب که اخیراً فعالیت‌های خود را در مناطق شمال غرب کشور افزایش داده‌اند،(2)امروز نیز در چند جا با نیروهای خودی درگیر شدند.
نیروهای ضدانقلاب در ساعت 16:50 پایگاه‌های زیوه، نارست و گلو واقع در شمال سردشت را زیر آتش سنگین سلاح‌های دوشکا، آر.پی.جی و تیربار گرفتند. پس از پانزده دقیقه درگیری، پایگاه زیوه به دلیل شدت حمله و قطع ارتباط سقوط کرد. در این حمله از نیروهای خودی 5تن شهید، 2تن مجروح و 10تن اسیر شدند که 2تن از اسیران آزاد شدند. همچنین 17 قبضه سلاح سبک، یک تیربار و یک خمپاره 60 میلی‌متری به غنیمت اشرار درآمد.(3)ناصر صفرزاده فرمانده سپاه سردشت ضعف استحکامات و سنگرهای پایگاه را عمده‌ترین عامل سقوط این پایگاه اعلام کرد و گفت: «برای اولین بار بود که ساعت 5/5 بعدازظهر و بعد از اینکه نیروهای تأمین برداشته شده بود، به ما حمله کردند. ابتدا با 6 پایگاه درگیر شدند و سپس به زیوه هجوم آوردند. این حمله که فیلمبرداری شده بود از تلویزیون عراق نمایش داده شد.»(4)
در جنوب بیجار نیز گردان دیواندره پس از اطلاع از حضور عناصر کومهله در روستای کپک به آنجا رفته و با آنها درگیر شدند. در این درگیری یکی از نیروهای خودی شهید شد و سه تن مجروح گردیدند. از چته‌های کومهله نیز فردی به‌نام "نجم‌الدین الله‌وردی" با نام مستعار "جمال سنندجی"، مسئول دسته سازمانده سارال کشته شد.
1) 1. سند شماره 127977 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گردان 201 شملچه، 6/7/1366؛ و - سند شماره 124833 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: "گزارش نوبه‌ای،" شماره 120، 4/7/1366 الی 6/7/1366، ص1.
2) 2. سند شماره 97621 مرکز مطالعات تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی امام در سپاه یازدهم امام‌حسن عسگری(ع)، 13/7/1366.
3) 3. سند شماره 97543 مرکز مطالعات تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه سیدالشهداء، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 9/7/1366؛ و - واحد اطلاعات سپاه پاسداران، "گزارش روزانه"، شماره 263، 14/7/1366، ص2.
4) 4. سند شماره 1516 مرکز مطالعات تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، از 11 تا 20/7/1366، ص 81 و 82.
در منطقه بانه نیز چته‌های دمکرات از "هیز اربابا" با اجرای کمین در راه یکی از سربازان خودی، او را به طرز فجیعی به شهادت رساندند. این فرد که خدمتش تمام شده بود، برای خداحافظی به پایگاه صدبار می‌رفت.(1)
1 98
به مناسبت گرامی‌داشت هفته دفاع مقدس در اکثر شهرهای ایران نمایشگاه‌هایی از جنگ‌افزارهای نظامی، غنایم جنگی، اقدامات فرهنگی و هنری در خصوص جبهه و جنگ برپا شد و مانورهای گوناگونی از عملیات رزمندگان به اجرا درآمد. در تهران مانور عملیات کربلای5 از بعدازظهر دومین روز هفته دفاع مقدس در محل پارک ارم تهران آغاز گردید که در آن گوشهای از حماسه‌آفرینی‌های رزمندگان دلیر اسلام در عملیات کربلای5 برای امت حزب‌الله به نمایش گذاشته شد. نخستین مرحله از این مانور تصویرگر اوج جانبازی‌های سلحشوران ظفرمند سپاه اسلام بود که در حضور جمع کثیری از مردم مسلمان تهران و با شرکت جمعی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و مقام‌های نظامی برگزار شد. در این مانور جمعی از رزمندگان نیروی زمینی سپاه پاسداران با همکاری برادران ارتش جمهوری اسلامی و جهاد سازندگی شرکت دارند.(2)
در کرمان سه گردان از لشکر41 ثارالله با همکاری تیپ هوابرد و جهاد سازندگی، مانور حماسه‌سازان ثارالله را برگزار کردند که بیش از 110 هزار نفر از آن دیدن کردند. در اهواز مانور آبی - خاکی در رودخانة کارون به نمایش درآمد. در شهرهای آبیک، ورامین، اراک، ابهر، لواسانات، ملایر، درگز، لنگرود، همدان، طالش، اسلام‌شهر، بابل، یزد، بندرانزلی، ارومیه، خرم‌آباد، زنجان، سوسنگرد، آبادان، مراغه، شیراز، بندرعباس، مرند و ... نمایشگاه‌هایی از دستاوردهای جنگ و ماکت عملیات‌های متعدد رزمندگان اسلام به نمایش گذاشته شد و در آخرین روز هفته دفاع مقدس نیروهای بسیجی، سپاهی و ارتشی با اجرای مانورهای آبی - خاکی، مقابله با سلاح‌های شیمیایی، احیا و بازسازی صحنه برخی عملیات‌های انجام شده و اجرای برنامه‌های دیگر، ضمن تقویت توان خود، جلوه‌ای از اقدامات و شکوه رزمندگان را در معرض دید مردم قرار دادند.(3)
2 97
در آخرین روز از هفته دفاع مقدس، از هشت استان کشور نیروهای بسیجی عازم میدان‌های نبرد شدند. از تهران نیروهای بسیجی منطقه1 ثارالله در روز "جنگ و بسیج" در مجموعه ورزشی آزادی طی مانوری توان رزمی خود را به نمایش گذاشتند و سپس به جبهه‌های جنگ عزیمت کردند. حجت‌الاسلام رحمانی، مسئول واحد بسیج سپاه‌پاسداران با اعلام آمادگی نیروهای رزمنده برای مقاومت و نابودی دشمن همانند روزهای اول جنگ، درباره مانور امروز گفت: «علاوه بر برادران بسیجی، قریب به سه‌هزار نفر از خواهران بسیجی حضور داشتند و آنان همدوش براداران بسیجی خود رژه رفته و آمادگی خود را در یاری رساندن به نیروهای اسلام در پشت جبهه‌ها اعلام کردند.» وی آنگاه با اشاره به عملکرد واحد بسیج سپاه پاسداران در طول
سال گذشته گفت: «ظرف یک سال گذشته بیش از 500 هزار نفر از مردم خداجوی کشورمان در پایگاه‌ها و نواحی مقاومت بسیج، آموزش نظامی را فراگرفته‌اند. همچنین در این مدت بیش از 200هزار نفر نیروی بسیجی آموزش‌دیده به جبهه اعزام شدهاند.»
واحد بسیج مستضعفین سپاه پاسداران نیز امروز اعلام کرد: «چندین گردان از استان‌های چهارمحال و بختیاری، مازندران، باختران، خوزستان، ایلام، فارس و کردستان امروز رهسپار میدان‌های نبرد شدند.»(1)
در آخرین روز هفته دفاع مقدس، روز جنگ و بسیج، نیروهای بسیجی در مجموعه ورزشی آزادی توان رزمی خود را به نمایش گذاشتند.
1) 8. روزنامه کیهان، 6/7/1366، ص1 و 2.
1 99
در روز "جنگ و بسیج" روزنامه اطلاعات طی مقاله‌ای با اشاره به تاریخچه، وظایف و اهداف تشکیل بسیج، عملکرد بسیج را در دوران جنگ مورد بررسی قرار داد: «امام امت در پنجم آذرماه 1358 فرمان تشکیل بسیج ارتش بیست میلیونی را صادر کردند. پس از صدور این فرمان هسته‌های مقاومت محلی و مراکز آموزش نظامی توده‌های مردم یکی پس از دیگری در سراسر کشور شکل گرفت و مجلس شورای اسلامی با تصویب طرح ادغام بسیج در سپاه پاسداران با عنوان "بسیج مستضعفین"، جایگاه قانونی آن‌را مشخص کرد. در این طرح سپاه پاسداران وظایفی چون ارائه آموزش عقیدتی، سیاسی، آموزش نظامی و ارائه خدمات برای بسیج را پذیرفته است. اهداف اولیه تشکیل بسیج به شرح زیر خلاصه می‌شود:
1- پاسداری از نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی و پشتیبانی قاطع و سازش‌ناپذیر از اصل ولایت فقیه در کنار ارتش و سپاه. 2- دفاع از تمامیت ارضی کشور و مقابله با دشمنان. 3- جذب و سازماندهی نیروهای مؤمن و مخلص در سطح مملکت در ارتباط با قوای مسلح جمهوری
حضور نیروهای بیسجی در مجموعه ورزشی آزادی (تهران)
اسلامی ایران. 4- دادن توانایی ایدئولوژیک جهت پاسداری از فرهنگ غنی و سرشار اسلامی درسرتاسر کشور. 5- تشکیل یک سازمان مستحکم و منسجم جهت اهداف فوق‌الذکر. 6- همکاری مؤثر و همه جانبه با مردم برای کمک‌رسانی و تدارک احتیاجات جبهه در کلیه زمینه‌ها، اعم از غذایی و دارویی و تهیه وسایل زندگی. 7- رسیدگی به وضع خانواده‌های رزمندگان جبهه‌ها.»
این مقاله در ادامه، با بررسی عملکرد بسیج در جنگ نوشته است: «بسیج مستضعفین پس از ادغام در سپاه پاسداران مفهوم واقعی خود را در راستای دفاع از انقلاب و میهن اسلامی یافت و به صورت تشکیلاتی درآمد که امروز نام و آوازه آن پشت ابرقدرتها را می‌لرزاند.»(1)
1 100
به حکم دادگاه ویژه روحانیت، سیدمهدی هاشمی به عنوان محارب و مفسد به اعدام محکوم و حکم صادره صبح امروز به اجرا درآمد. سیدمهدی هاشمی یک سال پیش به اتهام قتل، ذخیره اسلحه، توطئه علیه نظام جمهوری اسلامی دستگیر شد که دادگاه ویژه روحانیت طی جلسات متعددی در مردادماه امسال به پرونده رسیدگی و در نهایت حکم اعدام وی را صادر کرد [ر.ک.به: کتاب 50 گزارش 384]. هم‌زمان با اعدام سیدمهدی هاشمی، مهندس میرحسین موسوی (نخست‌وزیر) با آیت‌الله منتظری دیدار و گفتوگو کرد.(2)گفتنی است که سیدمهدی هاشمی برادر داماد آیت‌الله منتظری بود.
خبر اعدام سیدمهدی هاشمی انعکاس وسیعی در رسانههای غرب داشت و خبرگزاری‌ها با تفصیل زیاد آن را اعلام کردند. رسانههای غرب اعدام او را به "ماجرای ایران گیت"(3)ربط داده(4)و از آن به عنوان مبارزه قدرت میان هواخواهان حفظ انقلاب در ایران و طرفداران "صدور انقلاب به خارج" یاد کردند.(5)این رسانه‌ها بازداشت و اعدام مهدی هاشمی را موجب تضعیف موقعیت آیت‌الله منتظری تلقی کرده و آن را نشانة مرحله تازهای در عادی‌سازی انقلاب ایران دانستند.(6)نشریة "مید" چاپ لندن با اعلام این خبر نوشت: «نحوه دستگیری مهدی هاشمی مقام آیت‌الله منتظری را لکه‌دار کرد. اما مقامات عالی‌رتبه از زمستان گذشته تاکنون سعی کرده‌اند بیش‌ترِ صدمات وارده را جبران کنند. بسیاری از این مقامات از جمله میرحسین موسوی نخست‌وزیر در روز اعدام هاشمی با قائم‌مقام رهبری دیدار کردند.»(7)
1) 9. روزنامه اطلاعات، 6/7/1366، ص5.
2) 10. مأخذ8، ص1.
3) ماجرای مک‌فارلین که در امریکا به ماجرای ایران گیت معروف شد. برای اطلاع بیشتر به کتاب 44 روزشمار جنگ (ماجرای مک‌فارلین) مراجعه نمایید.
4) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 194، 8/7/1366، ص45، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/7/1366؛ و - نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 193، 7/7/1366، ص35، رادیو بی.بی.سی، 6/7/1366.
5) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 194، 8/7/1366، ص47، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/7/1366.
6) 13. همان، ص45، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/7/1366.
7) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 198، 12/7/1366، ص51، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/7/1366 به نقل از "نشریه مید".
1 101
امروز در دومین و آخرین روز گردهمایی ائمه جمعه سراسر کشور، نخست‌وزیر و چند تن از ائمه جمعه و نماینده امام سخنرانی کردند. کار این گردهمایی با صدور قطعنامه‌ای پایان یافت.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، شرکت‌کنندگان در سمینار در قالب چهار کمیسیون که عمدتاً در محورهای: مسائل جنگ، هماهنگی ائمه جمعه و مسئولان، مسائل قضایی و ارتباط با روحانیت اهل تسنن خلاصه می‌شد، تقسیم شدند. این خبرگزاری افزوده است: عدم حضور رئیس‌جمهور یا رئیس مجلس که طبق سنت هر ساله در این گونه جلسات حضور می‌یافتند، سبب شد که این گردهمایی پایان نداشته باشد. به ویژه آنکه ائمه جمعه به شدت علاقه‌مند بودند که در جریان آخرین تحولات جنگ و خلیج فارس قرار بگیرند. در بخش‌های عمده‌ای از این سمینار آیت‌الله مشکینی امام‌جمعه قم و حجت‌الاسلام توسلی عضو دفتر امام متناوباً حضور داشتند.
صبح امروز مهندس موسوی نخست‌وزیر در این گردهمایی سخنرانی کرد. وی پس از بر شمردن تحریکات امریکا در خلیج فارس، در مورد سیاست خارجی ایران گفت: پس از فاجعه مکه، کشورهای عربی در قبال ایران سیاست‌های جدیدی اتخاذ کرده‌اند؛ مثلاً امارات عربی مرموزانه شیطنت‌هایی را به عمل آورده است و ما نیز بنا بر دلایل خاص منطقه‌ای با عمان روابط خود را تا حدودی گسترش داده‌ایم. در مورد اقتصاد، با توجه به فشار فزاینده امریکا و عراق علیه مناطق حساس اقتصادی و صنعتی و حمله به کشتی‌ها، سیاست ما این است که بخش عظیمی از صادرات خود را از طریق یک خط لوله نفت خام از طریق دریا به خاک شوروی صادر نماییم و برای کاهش حجم واردات کالاهای مورد نیاز، سعی‌مان این است که از اتکا به بنادر خلیج فارس بکاهیم و از طریق دریای سیاه در شوروی و بنادر بلغارستان نسبت به ورود کالاهای مورد نیاز اقدام کنیم. در شرایط فعلی درآمدهای نفتی ما به شدت کاهش پیدا کرده است.
نخست‌وزیر افزود: از سوی دیگر، طبق پیش‌بینی، ما اگر بتوانیم در آینده روزانه 9/1 میلیون بشکه نفت صادر کنیم، باز هم صدوچهل میلیون تومان کسر خواهیم داشت، از سوی دیگر، حجم گسترده خسارات ناشی از حملات هوایی عراق نیز به بار مشکلات دولت افزوده است. ما چند روز گذشته تنها 19 کشتی موشک خورده داشتیم و مراکز حساس نفتی‌مان مکرراً از سوی عراقی‌ها بمباران شده که جبران این خسارات نیاز به بودجه‌های هنگفتی دارد که در حال حاضر فراهم کردن آن یک مشکل بزرگ محسوب می‌شود.
آقای موسوی افزود: طرح اعزام و آموزش گسترده نیروهای مردمی - که شورای عالی پشتیبانی جنگ آن را تصویب کرد - به دلیل اختصاص بودجه قابل توجهی به این امر، در تخصیص بودجه برای دولت به سایر بخش‌ها طبیعتاً محدودیت‌هایی پدید آورده است.
وی خاطرنشان کرد: وضعیت کنونی در جامعه به خصوص از آن روی که دولت نمی‌تواند به طور کلی ریشه‌های این کمبود و اولویت‌های لازم را اعلام نماید، باعث گردیده سوءتفاهم‌هایی در جامعه
پدید آید. در حال حاضر پس از مسئله جنگ اولویت‌ها متوجه مواد غذایی و دارو است و ما نمی‌توانیم برای مصارف زندگی لوازم خانگی بیشتری تولید و یا وارد نماییم، آنچه که مهم است، غذا و دارو است. البته ما به درستی می‌دانیم که کمبودهایی در جامعه هست که باید جبران شود، لیکن با وضع فعلی این امر مقدور نیست؛ مثلاً ما در سال گذشته فقط 30 میلیون دلار برای وارد کردن مواد اولیه پودر لباسشویی اختصاص دادیم، در صورتی که می‌بایست این رقم 210 میلیون دلار می‌بود.
نخست‌وزیر در بخش دیگری از سخنان خود گفت: مشکلات موجود باعث پدید آمدن فضای مناسبی جهت رشد خلاقیت‌ها شده است. مثلاً ما وقتی موشک ضدتانک تاو را می‌ساختیم هماهنگی بی‌نظیری بین واحدهای فنی جامعه مشاهده کردیم و در کنار این تلاش و موفقیت‌ها در موارد دیگری در کنار این خلاقیت‌ها و نوآوری‌ها نتایج خوبی در زمینه‌هایی فنی به دست آوردیم که در خودکفایی سهم بسزایی دارد.
آقای نخست‌وزیر در پایان از ائمه جمعه خواست تا دولت را در مبارزه پیگیر خود علیه گران‌فروشی و احتکار یاری نمایند. در آخرین مرحله سمینار آیت‌الله طاهری اصفهانی امام‌جمعه اصفهان در سخنانی خاطرنشان کرد شرایط فعلی کشور به گونه‌ای است که ابعاد گوناگون جامعه از حالت جنگ و انقلاب خارج شده است و در این شرایط ارزش‌های اسلامی به تدریج کم رنگ‌تر می‌شود. برخی از مسئولین و فرماندهان نظامی لشکرها به شدت از وضعیت موجود نگران هستند و بر این اعتقادند که کمتر کسی به حرف امام عمل می‌کند. وی افزود: الان هم باید تمامی اولویت‌ها برای جنگ باشد. ما پارک نمی‌خواهیم، باید بلدوزر آن برود به جبهه‌ها تا جان صدها رزمنده را نجات بدهد. وی تأکید کرد: تا آنجا که ممکن است پروژه‌های اقتصادی و صنعتی که فعلاً مورد نیاز نیستند به تأخیر انداخته شود، اگر ما امروز علناً از آرمان‌های اسلامی در قبال امریکا دفاع نکنیم، امریکا از اسلام ناب، اسلام امریکایی را هم قیچی خواهد کرد. ما نمی‌خواهیم نان، پنیر و کره زیاد شود ولی عزت نداشته باشیم. ما باید یک بار دیگر امریکا را با حمله به کشتی‌های این ابرقدرت در خلیج فارس به ذلت بکشانیم و اسلام را به پیروزی برسانیم. اگر ما این کار را کردیم، عزت ایدی نصیب ما شده است و امریکا برای همیشه از ابرقدرتی خواهد افتاد.
پس از سخنان آیت‌الله طاهری، حجت‌الاسلام توسلی یکی از اعضای دفتر امام و نماینده ایشان در این سمینار با بیان مطالبی اهمیت گزینش امام جمعه از نظر حضرت امام را مورد تأکید قرارداد و گفت: برای پیشبرد بخشی از مشکلات ائمه جمعه، در سال جاری 45 وسیله پیکان به ائمه جمعه داده شده است که این حتی بیشتر از سهمیه بنیاد شهید است. وی با اشاره به انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی افزود: موضع‌گیری ائمه جمعه در این مورد به موقع از سوی امام امت اعلام خواهد شد.(1)
شرکت‌کنندگان در گردهمایی ائمه جمعه با صدور قطعنامه‌ای در 10 بند به کار خود پایان دادند. در این قطعنامه از پیام حج امام خمینی حمایت و ائمه جمعه مجدداً بیعت خود را با امام
1) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 196، 10/7/1366، ص33 تا 35.
برای اجرای فرامین ایشان اعلام و جنایت امریکا و آل‌سعود را در کشتار حجاج محکوم کرده‌اند و خواستار آزادی حرمین شریف از دست دشمنان اسلام و ادارة آن به دست علما و شخصیت‌های جهان اسلام شدهاند.
در این قطعنامه همچنین موارد غیرعادلانه قطعنامه598 شورای امنیت محکوم و تنها راه صلح، اجرای عدالت و معرفی و محاکمه متجاوز اعلام شده است. همچنین از سخنان رئیس‌جمهور در مقر سازمان ملل حمایت و حمله امریکا به کشتی ایران - اجر محکوم شده است. شرکت‌کنندگان در سمینار ضمن اعلام آمادگی برای حضور در جبهه‌ها از مردم خواستار ادامه حضور در جبهه و حمایت مالی و جانی از رزمندگان شدهاند. همچنین ضمن حمایت از مسئولان کشور خواستار تأمین نیازها و حل مشکلات مردم شدهاند و با تقدیر از تلاش‌های مسئولان قضایی خواستار برخورد قاطع با عوامل فساد شدهاند.
ائمه جمعه در این قطعنامه ضمن حمایت و تقدیر از دولت در مبارزه با گران‌فروشی، خواستار قاطعیت بیشتر در مبارزه با احتکار و گران‌فروشی و سایر سوء استفاده‌های اقتصادی شده اند و نیز خواسته‌اند که توجه جدی‌تری به مسائل و مشکلات نسل جوان بشود.(1)
1 102
با هدف مبارزه جدی با توطئه‌های استکبار جهانی در خلیج فارس، امروز سمیناری با حضور کلیه فرماندهان پایگاه‌های مقاومت و بسیج سپاه‌پاسداران منطقه دوم دریایی استان بوشهر و مقامات لشکری و کشوری استان در بوشهر برگزار شد. در این سمینار فرمانده نیروی دریایی سپاه با اشاره به کشتار زائران خانه خدا به دست رژیم آل سعود [ر.ک.به: کتاب 50 گزارش 150] و حمله امریکا به کشتی "ایران - اجر" در خلیج فارس گفت: «امریکا و هم‌پیمانانش تصمیم گرفته‌اند امسال ما را نابود کنند. اینها در بوق‌های تبلیغاتی خود طوری عمل می‌کنند که عمق فاجعه و حساسیت مسئله را مردم ما درک نکنند و وانمود می‌کنند که مسئولین ایرانی در حال صلح با صدام هستند.» حسین علایی افزود: «وظیفه ما این است که توطئه امریکا را برای مردم تشریح کنیم که فکر نکنند آینده به‌سوی صلح با صدام پیش میرود. استان‌های بوشهر و هرمزگان در وضعیت سال 59 استان خوزستان واقع شده و ما باید در مقابل هر حمله امریکا به تعدادی که از ما گروگان گرفته‌اند از آنها گروگان بگیریم و به تعدادی که از ما کشتند، بکشیم و این مقابله به مثل ماست و باید امریکا را در دنیا خوار و ذلیل کنیم.»
در قسمتی از قطعنامه پایانی این سمینار نیروهای بسیجی ضمن تجدید بیعت با امام امت، اعلام کردند تا آخرین قطره خون در مقابل تمامی توطئه‌های استکبار جهانی در خلیج فارس ایستاده‌ایم.(2)
2 103
سمینار یک روزه "عشایر و دفاع مقدس" با حضور فرمانده کل سپاه و وزیر راه و ترابری در شهرکرد برگزار شد. محسن رضایی طی سخنانی با اشاره به مقاومت و استقامت ملت ایران در طول هفت سال
جنگ و لشکرکشی امریکا به خلیج فارس و قتل عام حجاج بیت‌الله الحرام گفت: «چرا در آستانه پیروزی کامل لشکریان اسلام و سقوط صدام چنین اتفاقاتی پیش می‌آید. پیداست که امریکا به چه دلیل وارد میدان شده، واقعیت این است که ما تمام خطوط مقدم امریکا در منطقه را فتح کرده‌ایم و اکنون در چند قدمی توطئه‌گر اصلی قرار داریم. اکنون با آمدن امریکاییان به منطقه دو افتخار بزرگ برای ملت ما در تاریخ به ثبت رسیده است. اول اینکه همه فهمیده‌اند که به پیروزیهای بزرگی دست یافته‌ایم و ایرانی‌ها در اوج قله پیروزی قرار گرفته‌اند و دوم اینکه ناوگان امریکا به‌همراه ناوگان کشورهای عضو پیمان ناتو به خلیج فارس آمده‌اند و این بدان معناست که امریکا به تنهایی حریف رزمندگان ایران اسلامی نمی‌شود. از آن وقتی‌که کشتی تجاری ایران در خلیج فارس مورد هجوم امریکاییان قرار گرفته، آنها مرتباً برای ما پیام می‌فرستند که این حادثه را نادیده بگیریم.»(1)
1 104
چند مین شناور در محل اصلی عبور کشتی‌ها در خلیج فارس در شرق دوبی در نزدیکی یک حوزه نفتی دیده شدند. این منطقه را مشترکاً ایران و امارات عربی متحده اداره می‌کنند و محل تردد کشتی‌های تجاری است.(2)
Sreedhar, kpil kaul. Tanker War: Aspect of Iran-Iraq War (1980_88) New Delhi: ABC publishing house 1989). P. 56.
منابع نظامی امریکا این مین‌گذاری‌ها را به جمهوری اسلامی ایران نسبت داده و مدعی شدند ایران به فعالیت‌های مین‌گذاری خود به دنبال حمله دوشنبه شب امریکا به یک کشتی ایرانی شدت بخشیده است.(3)در همین حال سخنگوی وزارت دفاع انگلیس اعلام نمود که مین جمع‌کن‌های نیروی دریایی سلطنتی درحال حاضر در حال عملیات در خلیج فارس هستند.(4)امریکا هم تهدید کرد در صورت ادامه عملیات مین‌گذاری به وسیله ایران، به کشتی‌ها و بنادر ایرانی حمله خواهد کرد. شبکه ان.بی.سی. امریکا به نقل از یک مقام نظامی این کشور گفت: «نیروهای امریکا در خلیج [فارس] هر کشتی ایرانی حامل مین را غرق خواهند کرد و دیگر به انتظار غافل‌گیر ساختن آنها در حین انجام عمل مین‌گذاری نخواهند نشست.» در بخش دیگری از گزارش این شبکه به نقل از مقام‌های امریکایی آمده است: «ایران قادر است مین‌گذاری در خلیج فارس را به مقادیری بیش از آنچه بتوان کشف کرد گسترش دهد. بنابراین امریکا مجبور است کشتی‌های مشکوک را مورد تهاجم قرار داده و چنانچه مین‌های بیشتری در خلیج [فارس] پیدا شدند آن وقت امریکا دستور حمله به بنادر ایرانی را خواهد داد. مقامات دولت ریگان به‌طور خصوصی تأکید می‌کنند که ممکن است چنین حملاتی تنها راه‌حل جهت متوقف ساختن مین‌گذاری‌ها باشد.»
در همین حال شبکه تلویزیونی سی.بی.اس. امریکا نیز امشب به نقل از یک مقام ارشد دولت ریگان، گزارشهای ارائه شده از رسانه‌ها مبنی بر قصد امریکا برای حمله علیه ایران را تکذیب کرد و افزود: «سیاست امریکا در منطقه اجازه هیچ‌گونه حمله پیشگیرانه در خلیج[فارس] را نمی‌دهد.»(5)
2 105
ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان با ابراز نگرانی از وضع به‌وجود آمده در خلیج فارس، گفت: «احتمال گسترش تشنج موجود در خلیج [فارس] بسیار زیاد است.» وی که در کویته پاکستان
1) 18. روزنامه اطلاعات، 8/7/1366، ص18، واحد مرکزی خبر.
2) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 193، 7/7/1366، ص17، بحرین - خبرگزاری رویتر، 6/7/1366؛ و -
3) 20. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 193، 7/7/1366، ص17، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه به نقل از شبکه تلویزیونی NBC، 6/7/1366.
4) 21. روزنامه رسالت، 7/7/1366؛ ص12، خبرگزاری یونایتدپرس.
5) 22. مأخذ 12، ص10، شبکه تلویزیونی NBC، 7/7/1366؛ و - مأخذ 20، ص17، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه به نقل از شبکه CBS، 6/7/1366.
سخن می‌گفت، بدون اینکه از حضور نظامی غرب در خلیج فارس انتقاد کند بر حل مسالمت‌آمیز اختلافات تأکید کرد و گفت: «ابرقدرتها دارای منافع اقتصادی در منطقه هستند. پاکستان نسبت به این وضع نگران است و علاقه دارد مسئله به‌طور مسالمت‌آمیز حل شود.» وی ابراز امیدواری کرد به‌دلیل وساطت سازمان ملل متحد و تلاش‌های صمیمانه ابرقدرتها و همچنین با کوشش‌های سایر عناصر علاقه‌مند به اوضاع، این مسئله به‌طور مسالمت‌آمیز حل شود؛ در غیر این‌صورت عواملی که اوضاع را شعله‌ور سازد وجود دارد.(1)
همچنین وزیر خارجه یوگسلاوی ورود نیروهای خارجی به خلیج فارس را موجب انفجارآمیز شدن اوضاع منطقه دانست و گفت: «ادامه این وضع می‌تواند به شعله‌ور شدن و گسترش جنگ به منطقه وسیع‌تری بینجامد و صلح منطقه و سراسر جهان را به خطر اندازد.» وی قطعنامه 598 را پایه و اساس خوبی برای تلاش جهت حل عادلانه درگیری و استقرار صلح بادوام در منطقه دانست.(2)
1 106
دولت آلمان غربی خبر انتقال دفتر خرید اسلحه ایران به فرانکفورت را که روزنامه انگلیسی ساندی تایمز اعلام کرده بود، رد کرد. سخنگوی وزارت خارجه آلمان گفت: «پس از بسته شدن دفتر خرید اسلحه ایران در لندن، این کشور هیچ‌گونه شانسی برای گشایش دفتری مشابه در آلمان غربی نخواهد داشت.» وی افزود: «گشایش این دفتر در آلمان غربی غیرممکن است؛ زیرا از نظر قانون کنترل تسلیحات، هرگونه معاملات اسلحه در آلمان غربی حتی مذاکره دو کشور دیگر در آنجا غیرقانونی است.»(3)
از سوی دیگر، هم‌زمان با ورود یک هیئت بازرگانی آرژانتین به ایران، رادیو بی.بی.سی اعلام کرد ایران خواستار خرید اسلحه از آرژانتین است. این رادیو با بیان اینکه آرژانتین این درخواست را مورد بررسی قرار می‌دهد به نقل از منابع دیپلماتیک افزود: «اگر آرژانتین پاسخ مثبت به درخواست ایران بدهد باید در انتظار عواقب این تصمیمش باشد که از جمله در روابط قدرت‌های بزرگ غربی شامل امریکا و بریتانیا با این کشور بی‌تأثیر نخواهد بود.»(4)
ضمیمه گزارش 95: گزارش یک تیم شناسایی
از جمله اقدامات برای آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات، شناسایی مناطق مورد نظر از جنبه‌های مختلف است که هر یگان با توجه به وضعیت و وسعت منطقه مأموریت، یک یا چند تیم را به دفعات برای شناسایی اعزام می‌کند. در اینجا به عنوان نمونه گزارش تیم شناسایی شهید آقاجانی از لشکر32 انصارالحسین(ع) در یکی از محورهای ارتفاعات قمیش درج می‌گردد:
«به یاری خداوند متعال شناسایی خود را در ساعت 19:05 از مختصات 700/36 - 400/71 شروع کردیم و پس از طی 2100 قدم، در ساعت 19:30 به رودخانه در مختصات 800/35 - 300/71 رسیدیم. در طول این مسیر تا 1800 قدم، زمین مسطح و پس از آن تا رودخانه زمین دارای موانع طبیعی مانند صخره و پرتگاه بود. پس از آن 15 دقیقه برای عبور از رودخانه و استراحت صرف کردیم و در ساعت 19:45، از بالای یال شروع به حرکت کردیم و پس از طی 2200 قدم در ساعت 20:30 به صخره‌های بالای رودخانه در مختصات 500/35 - 600/71 رسیدیم. ابتدای این مسیر حدود 200 قدم شیب تند و پس از آن راه مالرو بود که بعد از طی 900 قدم در مالرو به شیار متصل به یال در مختصات 500/35 - 800/71 رسیدیم و از
شیب تند شیار به طرف بالا کشیدیم که طول این مسیر پوشیده از علف‌های خشک بود. پس از گذشتن از این مسیر به بالای یال (مختصات 000/35 - 500/71) رسیدیم. مدت 20 دقیقه در آنجا استراحت کردیم و نماز خواندیم و سپس در ساعت 50 :20 به طرف پایین یال حرکت کردیم و در ساعت 21:05 پس از طی 440 قدم به داخل شیار در مختصات 800/34 - 400/71 رسیدیم که این مسیر شیب تندی داشت. در داخل شیار 160 قدم به سمت چپ حرکت کردیم و در ساعت 21:10 به اول شیار متصل به هدف با مختصات 900/34 - 300/71 رسیدیم و در شیار متصل به هدف شروع به حرکت نمودیم و مقداری پیش رفتیم که به علت پرتگاه‌ها و صخره‌های تند به یال سمت راست کشیدیم و پس از حدود 1000 قدم، داخل شیار رفتیم و از آنجا خود را به یال سمت چپ کشیدیم و از این یال به طرف هدف ادامه راه دادیم. در ساعت 1:40 بامداد به نزدیکی هدف در مختصات 400/33 - 700/70 رسیدیم. چون منظور ما فقط بررسی هدف بود، زیاد به هدف نزدیک نشدیم. مسیر پوشیده از علف‌های خشک بود و در جاهای کم درخت سنگلاخ و همراه با شیب تند بود. در موقع برگشت یکی از بچه‌ها از صخره سقوط کرد که از ناحیه سر زخمی شد که جراحت او باعث شد با مشکلات زیادی روبهرو شویم چون به‌حال خود نبود؛ گاهی بی‌هوش و گاهی بی‌حال می‌شد و از حال خود خارج بود طوری که با مشکلات بسیار خود را به عقبه رساندیم.»(1)
1) 27. سند شماره 402465 مرکز مطالعات تحقیقات جنگ: گزارش شناسایی تیم شهید آقاجانی از لشکر32 انصارالحسین(ع) 6/7/1366.
1 107
امروز در قرارگاه شهید بروجردی واقع در روستای بوالحسن شهر بانه، فرمانده نیروی زمینی سپاه (علی شمخانی) طی جلسه‌ای با فرمانده قرارگاه نجف (نورعلی شوشتری) و چند تن از مسئولان این قرارگاه و تعدادی از فرماندهان یگان‌هایی که برای عملیات در منطقه ماووت مأمور شده بودند، وضعیت آمادگی یگان‌ها و مشکلات آنها را بررسی کرد. نخست برادر شوشتری با گزارشی از وضعیت یگان‌ها از جمله نداشتن نیروی کافی برای عملیات، گفت: «تنها یگانی که شناسایی‌اش کامل است، 4 گردان نیرو دارد، مشکلی ندارد و برای عملیات روزشماری می‌کند، لشکر57 حضرت ابوالفضل(ع) است.» وی که امروز منطقه عملیاتی را از نزدیک بررسی کرده بود، پیشنهاد می‌کرد که به جای اجرای عملیات از طرف ارتفاعات گرده‌رش و قمیش، عملیات از تنگه بین ارتفاعات قمیش و دولبشک اجرا شود، چون دشمن هیچ مواضعی بین این دو ارتفاع ندارد و با توجه به وضعیت زمین، امکان احداث جاده نیز وجوددارد. وی افزود: «الان اگر توان داشته باشیم به راحتی می‌توانیم روی ارتفاعات الاغلو و قمیش برویم و ارتفاع گوجار را هم طالبانی‌ها بروند.» فرمانده قرارگاه نجف با توجه به نزدیک بودن فصل سرما و بارش برف در منطقه، افزود که هیچ کار زمستانی در خط نشده است و چیزی از امکانات ترابری، مهندسی و استحکامات ضروری برای زمستان در منطقه نیست.(1)
در ادامة جلسه، یکی از برادران اطلاعات با اشاره به وضعیت دشمن و چگونگی گسترش ارتش عراق در منطقه، گفت: «از وقتی تحرکات ما در منطقه زیاد شده، فعالیت دشمن افزایش یافته و یک رادار رازیت روی قلة گرده‌رش گذاشته و جاده را کنترل می‌کند و سیم‌خاردار بسیاری گذاشته است. روی قلّة قمیش هم حساسیت‌اش بیشتر شده و روی قلّه‌های پایین قمیش به طرف یال سنگر احداث کرده است.»(2)
فرمانده لشکر21 امام رضا(ع)، نیز سؤال کرد: که «واقعاً زمستان اینجا می‌خواهیم بجنگیم؟» علی شمخانی پاسخ داد: «بله، خیلی وقت است که به برادران گفته‌ایم و چون احساس کردیم برادران باور ندارند، خودمان آمدیم که اینجا مستقر بشویم. محور قرارگاه قدس (دوپازا) را نیز تعطیل کردیم و
آنها را به اینجا می‌آوریم، چون در غرب دو جا را نمی‌توانیم برای عملیات آماده کنیم … چون دشمن در غرب دنبال ما نمی‌گردد [احتمال نمی‌دهد که عملیات اصلی ما در غرب باشد] ما می‌توانیم اینجا آماده شویم. همة یگان‌های سپاه را اینجا می‌آوریم و جنگمان اینجاست. دشمن زمستان در این منطقه مشکلات بسیاری خواهد داشت.»(1)
فرمانده لشکر57 ابوالفضل(ع) در این جلسه نتایج اقدامات شناسایی قلة اصلی قمیش را چنین گزارش داد: «ابتدا شناسایی را از سمت جنوب قلّه، از طرف یال‌ها، شروع کردیم که دشمن راه‌کارهایمان را بست. از طرف ژاژیله یک راه‌کار پیدا کردیم. بچه‌ها شش ردیف مین والمر و سیم‌خاردار توپی را رد کردند و تا ارتفاع اصلی رفتند و در آنجا از کنار نگهبان عبور کردند و تا 100 متری قلّة اصلی رفتند. این مسیر را سه‌بار رفته‌اند. هر بار حدود 5/6 ساعت طول کشیده است. آخرین بار ساعت 5/7 شب حرکت کرده‌اند که ساعت 2 بعد از نیمه‌شب به قلّه رسیده‌اند. در جریان این شناسایی یکی از برادران روی مین میرود، یک خمپاره خودی هم وسط بچه‌ها می‌خورد. دشمن در ابتدای دشت "باساوا" تعدادی از افراد خود و تعدادی سگ برای کمین گذاشته است.»(2)
در ادامة جلسه مسائل مهندسی و چگونگی احداث سریع جاده و اتصال هدف و عقبه بررسی شد و درباره مشکلات آن از جمله سنگی و صخره‌ای بودن مسیرها - که جاده‌سازی را خیلی دشوار می‌کند - بحث شد. فرماندهان بر این نظر بودند که با توجه به نامناسب بودن وضع زمین، در این منطقه قبل از اینکه دشمن با ما بجنگد، زمین با ما می‌جنگد. همچنین مشکل محدودیت راه‌کارها و نیز خودکفا بودن سنگرهای نیروهای عراقی و چگونگی مقابله با هلیکوپترهای دشمن به‌وسیله موشک سهند مطرح گردید. علی شمخانی نیز گفت: «در جنگ کوهستان وقتی نیروها قاطی شوند، تصمیم فرمانده است که به پیروزی منجر می‌شود. یعنی تا نقطه درگیری نیرو را خوب توجیه و هدایت کند و به‌موقع با دشمن درگیر کند و هنگام برخورد با کمین، محکم و قاطع مشکل را حل کند.»(3)
1 108
ضرورت ایجاد تحول در یگان‌های رزم و افزایش توان رزمی آنها به‌رغم وجود مشکلات و کمبودها، لزوم تلاش بیشتر برای بازسازی یگان‌ها، احتمال افزایش کمبودها و مشکلات پشتیبانی و ضرورت تحول معنوی و برخورد صادقانه، از جمله نکاتی بود که فرمانده نیروی زمینی سپاه در پایان جلسه امروز قرارگاه نجف به فرماندهان حاضر در جلسه متذکر شد. علی شمخانی گفت: «اگر توان عملیات و زمان عملیاتمان را افزایش ندهیم، دشمن به ما حمله می‌کند؛ یعنی اگر ما به ماووت حمله نمی‌کردیم، قطعاً دشمن به فاو حمله می‌کرد. عراق بعد از کربلای5 همة نیروهای ژاندارمری و شهربانی خود را وارد جنگ کرده است. یکی از برادرانی که تا بغداد رفته است می‌گوید فقط یک دژبانی نزدیک بغداد بوده است، در حالی‌که قبلاً از سلیمانیه تا بغداد 16 دژبانی داشت و بازرسی دقیق انجام می‌داد، ولی حالا همان یک دژبانی هم بازرسی نکرده است.
تصویر
تصویر
توان بازسازی عراق بیشتر از ما است، لذا نباید به او فرصت بدهیم؛ باید در یگان‌های رزم و همین‌طور در پایگاه‌ها و نواحی تحول ایجاد بکنیم. تحول یکی از نظر اخلاقی و معنوی است، از جمله آنچه داریم صادقانه بگوییم.
شعاری که پارسال دادیم [مبنی بر سال تعیین سرنوشت و سال آخر جنگ] موجب شد طالبانی‌ها از عراق قطع امید بکنند و به ما بپیوندند...
مردم هم هر چه می‌توانستند از نظر جنس و نیرو کمک کردند به همین خاطر پارسال، سال شکوفایی یگان‌های ما بود، ولی امسال خبری نیست، لذا باید در یگان‌ها تحول ایجاد کنیم. همان‌طور که امسال اوضاع یگان‌ها بدتر از پارسال است، وضع دولت و انبارها نیز مثل یگان‌هاست؛ یعنی آنچه ما پارسال استفاده می‌کردیم از انبارها بود ولی امروز (وسایل و مهمات و ...) از کشتی به خط می‌آید که آن هم به اندازة کفاف نیست. نمی‌شود انتظار یگان‌ها مثل سال قبل باشد. نمی‌شود انتظار اعزام نیرو مثل سال گذشته را داشته باشیم. ظلم به اسلام و انقلاب است که کسی وضعیت فعلی انقلاب را درک نکند. اگر توقف کنیم دشمن تقویت شده و باقی خواهد ماند. یگان‌ها باید تحول ایجاد کنند و [در این کار] مسابقه بدهند.
امریکا برای تهدید نیامده، بلکه برای عمل آمده و من در این شکی ندارم. اگر قبل از اینکه در منطقه جا می‌گرفت به او فرصت نمی‌دادیم، این‌طوری نمی‌توانست بیاید. احساس کرده صدام رفتنی است، لذا خودش آمده است. ابتدا در داخل خودش وحدت نظر ایجاد کرد و سپس در کشورهای دیگر این کار را کرد؛ یعنی ابتدا ابهت‌شکنی کرد، سپس خودش آمد و پس از آن انگلیس و فرانسه و ... هم آمدند.
امریکا با تز "جنگ بدون برنده" به میدان آمده است و دست از این تز هم نخواهد کشید. امریکا تحلیل می‌کند که مردم ازجنگ خسته شدهاند، البته تحلیل درستی‌نیست. امریکا پله‌پله ابهت‌شکنی کرد و کمکم کشتی ما را زد و حتی آن را منهدم کرد. امریکا برنامه‌ریزی کرد تا به‌تدریج ما را تحت فشار و محاصره قرار بدهد تا صدام را حفظ کند...
این آمارهایی که یگان‌ها دارند دیگر قابل تحمل نیست، همان‌طور که به کل مملکت فشار می‌آید یگان‌ها هم باید به خودشان فشار بیاورند ... مشکل ما مشکل پشتیبانی و مهندسی و ... است و در یک کلام مشکل ما توان است.»(1)
1) 6. همان، ص 88 تا 92.
1 109
به‌منظور جلوگیری از پی بردن دشمن به منطقه اصلی عملیات آتی و اهداف آن، قرارگاه نجف امروز دستورالعمل زیر را به یگان‌های تابع خود ابلاغ کرد:
«با توجه به دید دشمن روی عقبه و جاده‌های منطقه به خصوص دید ارتفاع گامو روی جاده مسیر بوالحسن به پل سیدالشهدا (جاده دامنه کاگر)، لذا برای از بین بردن حساسیت منطقه موارد ذیل به مورد اجرا درآید:
1- از هرگونه ستون‌کشی به منطقه خودداری گردد.
2- یگان‌ها به هنگام انتقال نیرو مجازند تا موقعیت شهید بروجردی از اتوبوس و مینی‌بوس استفاده نمایند.
3- جهت انتقال نیرو از دژبانی مستقر در "کاگر" به سمت خط از اتوبوس و مینی‌بوس استفاده نگردد. در مواقع ضروری از قبل با این قرارگاه هماهنگی لازم به عمل آید.
فرماندهی قرارگاه نجف - علی شوشتری»(1)
2 110
درپی ناامیدی رژیم عراق از تلاش‌های امریکا در شورای امنیت برای تحریم تسلیحاتی ایران، عراق حملات هوایی خود را علیه مراکز اقتصادی ایران تشدید کرد. نیروگاه شهید سلیمی نکا، کارخانه صنعتی پارچین تهران، تلمبه‌خانه پل "باباحسین" در استان لرستان، و پادگان پیرانشهر از اهداف حملات هوایی امروز دشمن در خشکی بودند.
سه هواپیمای دشمن در ساعت 15:59 بدون اینکه در رادارها رؤیت شوند وارد فضای مازندران شده و واحد شماره3 نیروگاه شهید سلیمی نکا را با پرتاب 6 راکت و بمب هدف قرار دادند که دو عدد از آنها بین واحد 2 و 3 اصابت کرد و در کنار هریک از تأسیسات انبار، تعمیرگاه و ساختمان نیروگاه یک عدد دیگر منفجر شد. نیروگاه شهید سلیمی که یکی از بزرگ‌ترین نیروگاه‌های کشور است، به‌هنگام حمله 1330 مگاوات برق در 3 واحد خود تولید می‌کرد که در این حمله آسیب کلی دید و این تولید از شبکه برق خارج شد. منابع وزارت نیرو اعلام کردند درنتیجه این‌حمله و حملات گذشته هواپیماهای عراقی به دیگر نیروگاه‌های بخاری و آبی کشور، در مجموع 2000 مگاوات خاموشی در شبکه خواهیم داشت.(2)در حمله امروز دشمن 20 تن از کارکنان نیروگاه شهید و 71 تن مجروح شدند که حال برخی از مجروحان وخیم گزارش شده است.(3)گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به‌نقل از فرمانده پدافند هوایی بابلسر حاکی است که درجریان حمله هوایی دشمن یکی از هواپیماهای متجاوز عراقی هدف آتش پدافند هوایی نیروهای مستقر در منطقه قرار گرفت و سرنگون شد.(4)همچنین اعلام شد که ورود و خروج هواپیماهای دشمن در پوشش راداری قرار نداشت.(5)
همچنین در ساعت 13 امروز شش هواپیمای دشمن با استفاده از روش ارتفاع پست و
1) 7. سند شماره 313034 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه نجف، به یگان‌های تابعه، 7/7/1366.
2) 8. سند 102655 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه ناحیه مازنداران - اطلاعات، 8/7/1366؛ و - سند 135147 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد کل سپاه - مرکز فرماندهی سپاه، "گزارش نوبه‌ای"، 9/7/1366، ص 2؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 194، 8/7/1366، ص 4.
3) 9. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 195، 9/7/1366، ص 3.
4) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 194، 8/7/1366، ص 4.
5) 11. دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، واحد سیاسی، نشریه "گزارش"، شماره 58، 24/7/1366، ص 20.
غافل‌گیرکردن واحدهای پدافندی، منطقه صنعتی پارچین را در جنوب شرقی تهران، هدف حمله هوایی خود قرار دادند که در این حمله به قسمت‌هایی از این واحد صنعتی از جمله باروت‌سازی، آزمایشگاه و سالن غذاخوری آسیب رسیده و حداقل 40 تن شهید و بیش از 100 تن مجروح شدند.(1)شدت حمله چنان بود که برای کمک به بمباران‌شدگان تقاضای هلی‌کوپتر شد.(2)
تلمبه‌خانه "باباحسین" واقع در مسیر خط لوله اهواز - ری در 25 کیلومتری جنوب شرقی خرم‌آباد از دیگر هدف‌های امروز هواپیماهای عراق بود که در ساعت 12:33 بمباران شد.(3)در این‌حمله که دشمن از بمب‌های خوشه‌ای استفاده کرد، به دو مخزن حاوی فرآورده‌های نفتی آسیب رسید و تعدادی از کارگران این واحد شهید و مجروح شدند.(4)
همچنین بر اثر بمباران امروز روستای چغاحمام در استان باختران، دو کشاورز مجروح شدند.(5)
علاوه بر مراکز صنعتی - کارگری، هواپیماهای عراق در ساعت 12 و ساعت 15 در دو نوبت پادگان پیرانشهر را بمباران کردند.(6)
1 111
هم‌زمان با تشدید حملات عراق به مراکز اقتصادی در قلمرو خشکی، در خلیج فارس نیز امروز یک نفتکش ایرانی بنام "خارک4" در فاصله 16 مایلی جزیره خارک در ساعت 16:30 هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت. این نفتکش که پس از بارگیری از جزیره خارک به‌سوی بندرعباس در حرکت بود از ناحیه موتورخانه هدف یک فروند موشک واقع شد و دچار آتش‌سوزی گردید.(7)خسارات وارد شده به این نفتکش جزئی بود طوری که توانست حرکت خود را به‌سوی مقصد مورد نظر ادامه دهد.(8)
به گزارش رویتر، ایران در پاسخِ حمله عراق به نفتکش "خارک4"، یک نفتکش یونانی را هدف حمله قرار داد. طبق این گزارش قایق‌های تندرو ایران در جنوب خلیج فارس و در نزدیکی جزیره فارسی در یک اقدام تلافی‌جویانه نفتکش "کوریانا" را هدف قرار داده و به آن آسیب رساندند. این حمله هیچ‌گونه تلفاتی درپی نداشت.(9)
Sreed har. Kapil Kaul Tanker War, Aspect Of Iraq Iran War (1980-88) New Delhi, ABC, Publishing house, 1989.
خبرگزاری فرانسه با اعلام خبر حمله به نفتکش کوریانا در سه‌شنبه شب، آن را پاسخی به حمله عراق به نفتکش خارک4 و بمباران اهداف اقتصادی در حوالی تهران و شمال ایران دانست.(10)
2 112
در پاسخ به جنگ‌افروزی‌های رژیم عراق در بمباران مراکز صنعتی - کارگری ایران، تأسیسات واقع در استان‌های بصره و العماره عراق زیر آتش سنگین توپخانه‌های دوربرد رزمندگان نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفت. در این گلوله‌باران‌ها ده‌ها مرکز صنعتی و اقتصادی ازجمله نیروگاه‌های برق، تلمبه‌خانه‌ها، پارک‌های موتوری، کارخانجات، ایستگاه‌های سوخت‌رسانی، تأسیسات مخابراتی و مواضع و استحکامات پدافندی دشمن درهم کوبیده شد.(11)
از سوی دیگر، هم‌زمان با بمباران مراکز صنعتی - کارگری ایران به‌وسیله هواپیماهای
1) 12. سند شماره 102927 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا - مرکز فرماندهی، به دفتر نخست‌وزیر، 7/7/1366؛ و - سند شماره 135152 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد کل سپاه - مرکز فرماندهی، "گزارش نوبه‌ای"، 8/7/1366، ص 1.
2) 13. مأخذ 10، ص 4.
3) 14. مأخذ 10، ص 5.
4) 15. مأخذ 9، ص 4.
5) 16. روزنامه جمهوری اسلامی، 8/7/1366، ص 2.
6) 17. سند شماره 97543 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء، 9/7/1366.
7) 18. سند شماره 102668 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر فرماندهی نیروی دریایی سپاه، 8/7/1366؛ و - مأخذ 10، ص 7، منامه - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 7/7/1366.
8) 19. مأخذ 10، ص 5.
9) 20. روزنامه رسالت، 8/7/1366، ص 12، به نقل از خبرگزاری رویتر؛ و -
10) 21. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 196، 10/7/1366، ص 44، منامه - خبرگزاری فرانسه، 9/7/1366.
11) 22. مأخذ 16، ص 2.
عراقی، سفیر این‌کشور در سازمان ملل متحد برای جلوگیری از هرگونه آثار احتمالی منفی این اقدامات در مجامع بین‌المللی، امروز با ارسال سه‌نامه خطاب به دبیرکل سازمان ملل متحد، ایران را متهم کرد که مناطق غیرنظامی عراق را گلوله‌باران کرده است. عصمت کتانی در نامه مربوط به روز 21 سپتامبر 1987 (30 شهریور 1366) مدعی شده است که در این روز نیروهای ایران 79 گلوله به مناطق مسکونی بصره و 18 گلوله به ناحیه بدره زده‌اند که در مجموع 3 کشته و 31 مجروح داشته و به چند ساختمان غیرنظامی خسارت وارد شده است. نمایندة عراق در نامة دیگر ادعا کرده است که در روز 24 سپتامبر 1987 به مناطق غیرنظامی استان‌های بصره، دیاله، واسط و سلیمانیه بیش از 380 گلولة توپ اصابت کرده و موجب کشته شدن 19 تن و جراحت 72 تن شده است و خسارات مادی نیز وارد گردیده است. وی در این نامه افزوده که در روز 25 سپتامبر نیز 45 گلوله به نقاط مختلف استان بصره اصابت کرده و به مرگ 2 تن و جراحت 17 تن دیگر منجر شده است.
عصمت کتانی در آخرین نامة امروز خود مدعی شده است که در روزهای 26، 27 و 28 سپتامبر (4 و 5 و 6 مهر) توپخانة ایران به مناطق غیرنظامی استان‌های بصره، سلیمانیه، دیاله و واسط و ناحیه دوکان جمعاً 205 گلوله شلیک کرده است که بر اثر آن 2 کشته و 26 تن مجروح شدهاند و به تعدادی ساختمان خسارت وارد شده است.(1)
1 113
براساس گزارش سپاه پاسداران بوکان، در ساعت 1:30 بامداد امروز حزب دمکرات کردستان با یک لک* از هیز* بیان و یک لک از هیز پیشوا(2)به پایگاه گردان امام حسن(ع) واقع در روستای نوبار بوکان حمله کردند و پس از محاصره پایگاه به داخل آن نفوذ کردند و سپس پایگاه را به آتش کشیدند. درگیری نیروهای پایگاه با افراد ضدانقلاب تا ساعت 3:30 ادامه داشت. طبق گزارشی که در همین روز اعلام شد، در این هجوم غافل‌گیرانه 53 تن شهید شدند که 41 تن از شهیدان شناسایی شدند و 12 تن دیگر به علت سوختگی شدید شناسایی نشدند. بقیه نیروهای پایگاه نیز اسیر شدند.(3)
در پی اطلاع سپاه بوکان از این تهاجم، گردان نبی اکرم(ص) و گردان جندالله برای تعقیب ضدانقلاب به منطقه درگیری اعزام شدند که در ارتفاعات طرقه (طراغه) با مهاجمان به مقابله پرداختند. سرانجام پس از چهار ساعت درگیری، نیروهای مهاجم عقب‌نشینی کردند و از تلفات آنها اطلاعاتی به دست نیامد در این درگیری از نیروهای خودی سه تن مجروح شدند و یک تن اسیر گردید.(4)اطلاع بعدی حاکی است که "احمد خورسوار" فرمانده هیز پیشوا در این درگیری کشته شده‌است.(5)
از جمله دلایلی که برای موفقیت نیروهای ضدانقلاب در این حمله گفته شده است اینکه این
1) 23. سندهای شماره S/19163، S/19164، S/19165 شورای امنیت سازمان ملل، مورخ 30 سپتامبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
2) سازمان نظامی حزب دمکرات کردستان چنین است: دسته 10 نفر، پل 20 نفر، لک 70 تا 80 نفر، هیز 500 نفر. یک هیز شامل 6 لک است. (سندشماره 287728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اظهارات یکی از پناهندگان عضو حزب دمکرات کردستان)
3) 24. سند شماره 366914 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه بوکان به قرارگاه شهید بروجردی، 8/7/1366؛ و - سند شماره 366968 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه بوکان، 7/7/1366.
4) 25. همان.
5) 26. سند شماره 88282 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه، "گزارش روزانه"، 18/7/1366.
پایگاه فرمانده ثابتی نداشته بلکه یکی از نیروها به سرپرستی آن مشخص شده است و در آن شب پایگاه کمین نداشته و تعداد نگهبانان آن کم بوده است.(1)
در جاده بانه - سقز نیز تعداد 20 نفر از چته‌های کومهله که دو نفرشان دختر بودند، در ساعت 20:30 دستگاه‌های راه‌سازی مستقر در دهانه تونل را به‌آتش کشیدند که دستگاه‌ها دچار حریق شده و منهدم گردید. واحد اطلاعات سپاه با اعلام این خبر افزود: افراد مستقر در پاسگاه ژاندارمری که درنزدیکی حادثه قرار داشتند، هیچ‌گونه عکس‌العملی از خود نشان ندادند.(2)
1 114
پیشمرگان مبارز کرد عراق امروز با اجرای عملیات کمین در جاده عمومی سورداش - سلیمانیه نزدیک روستای کانی میران ضمن به هلاکت رساندن 10 مزدور عراقی، یک دستگاه خودرو را به آتش کشیدند و یک خودرو و یک قبضه کلاش به غنیمت گرفتند. در این درگیری سه نیروی عراقی نیز به‌اسارت پیشمرگان مبارز کرد درآمدند.(3)
بنا به گزارش امروز قرارگاه رمضان، پیشمرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق در هفته گذشته در جاده‌های تق‌تق به کرکوک و توزخورماتو به کرکوک و چمچال به سنکاو، چندین کمین علیه نیروهای عراقی اجرا کردند که در جریان این کمین‌ها 97 تن از مزدوران و نظامیان عراقی کشته و 11 تن اسیر شدند و مقداری سلاح و مهمات به غنیمت گرفته شد. پیشمرگان اتحادیه همچنین با حمله به خط دفاعی عراق در استان کرکوک، 10 نیروی بعثی را کشته و 4 تن را اسیر کردند.
قرارگاه رمضان در ادامة گزارش امروز خود آورده است: «پیشمرگان حزب دمکرات کردستان عراق با همکاری پیشمرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق در روزهای گذشته با حمله به مرکز گردان و 13 پایگاه اطراف بخش "شیرانش اسلام" از توابع شهر زاخو واقع در استان دهوک عراق، موفق شدند با تصرف پایگاه‌های فوق، مزدوران مستقر در آنها را کشته یا زخمی نمایند و 9 تن را نیز اسیر کنند. همچنین 5 خودروی ارتش عراق به آتش کشیده شد و 13 بی‌سیم و مقداری مهمات و سلاح سبک غنیمت گرفته شد. علاوه بر این پیشمرگان کرد در دو عملیات دیگر در استان دهوک تعدادی دیگر از مزدوران بعثی را کشته و تجهیزات آنها را منهدم کردند.»(4)
2 115
رژیم عراق برای جبران کمبود نیروی انسانی، به خصوص پس از عملیات کربلای5، علاوه بر به‌کارگیری نیروهای نظامی در جنگ و فراخوانی دوره‌های سنی مختلف به خدمت نظام وظیفه، از ابتدای جنگ تاکنون از صدور کارت پایان‌خدمت جلوگیری کرده است. مسئول بسیج مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در این‌باره گفت: «ارتش عراق از آغاز جنگ تاکنون هیچ سربازی را ترخیص نکرده و عراقی‌های 14 تا 35 ساله را به‌خدمت ارتش فراخوانده است. وی افزود: «علی‌رغم وجود جوخه‌های اعدام در پشت خطوط مقدم جبهه و تدابیر شدید برای کنترل
1) 27. مأخذ 24، ردیف سوم.
2) 28. سند شماره 97563 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام‌حسن عسگری(ع)، اطلاعات، 12/7/1366؛ و - سند 97551 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات ژاجا، به وزارت کشور، 10/7/1366؛ و - واحد اطلاعات سپاه پاسداران، "گزارش روزانه"، نشریه 263، 14/7/1366، ص 3.
3) 29. سند شماره 046220 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، 18/8/1366.
4) 30. سند شماره 451640 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: روابط عمومی قرارگاه رمضان، 7/7/1366.
نظامیان، در منطقه جنوب عراق قریب 30هزار تن از ارتش عراق گریخته‌اند و بالغ بر 35 هزار تن از پرسنل ارتش عراق جهت مبارزه با مجاهدین و پیشمرگان کرد و رزمندگان اسلام در کردستان عراق بسیج شدهاند.»(1)
مسئول بسیج مجلس اعلای عراق به کمک‌های بیمارستانی کویت به عراق در عملیات کربلای5 اشاره کرده و درباره استراتژی رژیم عراق در برخورد با مشکل کردها در شمال عراق و گشایش جبهه دوم در این منطقه گفت: «ارتش عراق روستاها و آبادی‌های محل تردد مجاهدین عراقی را به‌وسیله بولدوزر تخریب و با خاک یکسان می‌کند که تاکنون بالغ بر دو هزار روستای شمال عراق به‌وسیله هواپیماهای عراقی بمباران شده و یا توسط بولدوزر با خاک یکسان شده است.»(2)
1 116
در ادامه عزیمت نیروهای رزمنده مردمی به جبهه‌های جنگ تحمیلی امروز نیز نیروهای آموزش دیده رزمی و تخصصی در قالب کاروان حماسه‌سازان عاشورا از استان‌های کردستان، یزد، فارس و خوزستان و ناحیه قم راهی صحنه‌های نبرد شدند.(3)از استان تهران نیز علاوه بر اعزام نیروهای رزمی در روز گذشته، امروز سومین گروه فنی - تخصصی سپاه یکم ثارالله به استعداد یک گردان رهسپار جبهه‌های نبرد شد.(4)
از سوی دیگر، رادیو اسرائیل در بخش خبری خود با اشاره به اعزام نیروهای تازه‌نفس ایران به جبهة جنوب و تجمع آنها در این جبهه به استعداد 200هزار تن گفت: «ایران قصد دارد درآینده نزدیک حمله گسترده تازهای را علیه بصره، قبل از شروع باران‌های زمستانی، آغاز کند. ایرانیان می‌کوشند برتری نظامی عراق را با استفاده از اوضاع نامساعد جوّی خنثی کنند.» این رادیو به‌نقل از یک کارشناس نظامی اسرائیل گفت: «احتمال زیاد میرود که جنگ ایران و عراق در یک سال آینده به نقطه پایان برسد. به گفته این کارشناس اسرائیلی از جمله علل احتمال پایان جنگ عبارت است از دخالت ابرقدرتها، دشواری‌های اقتصادی دوکشور به ویژه ایران، ناتوانی طرفین در نیل به پیروزی و بالا رفتن تعداد قربانیان و همچنین خستگی و ناخرسندی شدید ملت ایران از ادامه جنگ.»(5)
2 117
امام خمینی امروز در دیدار با ائمه جمعه سراسر کشور در سخنان کوتاهی با اشاره به ضدیت دنیا با اسلام، بر وحدت بیشتر میان اقشار مختلف مردم تأکید کردند: «... من دعا می‌کنم خداوند تبارک و تعالی ما را از قید و بند نفس اماره نجات بدهد. من عرض می‌کنم که خداوندا ما گرفتار هستیم؛ گرفتار در دست خودمان هستیم؛ گرفتار به نفوس خودمان هستیم و گرفتار به نفوس خبیثه‌ای که بر ضداسلام و مسلمین عمل می‌کند، ما را و همه را از این گرفتاری نجات بده ... ما امروز گرفتار هستیم به چه گرفتاری‌هایی؛ تمام تبلیغات بر ضد ماست، تمام دنیا به ضد اسلام قیام کرده‌اند. ما باید برای خاطر خدا، برای به‌دست آوردن حسنه، خودمان با هم
باشیم، تمام قشرهای ملت با هم باشند، تمام علمای اعلام و تمام ائمةجمعه باهم باشند؛ پشتیبان هم باشند، پشتیبان دولت باشند، پشتیبان مجلس باشند، پشتیبان قوة قضایی باشند، پشتیبان قوة اجرایی باشند. آنها خدمتگزار باشند به مردم و ما هم خدمتگزار. اینها بندگان خدا هستند. خدمت به‌بندگان خدا خدمت به خداست. و خدمت به بندگان خدا امروز این است که همه مجتمعاً درصدد این باشند که با کلمه واحده از اسلام و مسلمین و خصوصاً از مستضعفان جهان و ملت شریف ایران، پشتیبانی کنند. ...»(1)
خبرگزاری آسوشیتدپرس با مخابره سخنان امام آن را در ارتباط با اعدام مهدی هاشمی عنوان نمود و گزارش داد: «آیت‌الله روح‌الله خمینی رهبر ایران روز سه‌شنبه از مردم کشورش خواست وحدت خود را حفظ کنند، از دولت حمایت کرده و از مناقشه بپرهیزند. اظهارات وی که خطاب به جمعی از ائمه جمعه و جماعات در تهران ایراد شد درست روز بعد از اعدام مهدی هاشمی، یعنی وزیر دست راست جانشین انتخاب شده [امام] خمینی ]آیت‌الله منتظری[ به اتهام توطئه واقع شد.» آسوشیتدپرس در ادامه گزارش خود با ارائه شرح حال مهدی هاشمی افزود: «اگرچه [امام] خمینی در سخنان خود اشاره‌ای به این اعدام نکرد، ولی هم‌زمانی سخنان وی با این واقعه می‌تواند نشان‌دهنده علاقه رهبر 87 ساله ایران به جلوگیری از رشد اختلافات داخلی و غیرقابل کنترل شدن جنگ قدرت باشد.»(2)
امام خمینی در دیدار ائمه جمعه: من دعا می‌کنم که خداوند تبارک و تعالی ما را از قید و بند نفس اماره نجات بدهد.
1 118
رزمندگان کاروان "راهیان از جبهه تا جماران" در دومین روز از حضور خود در تهران و تجدید بیعت با امام خمینی، امروز با رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار کردند. آقای هاشمی رفسنجانی در این دیدار روند جنگ تحمیلی، اوضاع خلیج فارس و تلاش‌های جهانی برای فشار به جمهوری اسلامی را تشریح کرد. وی تلاش‌های استکبار جهانی در چندماه اخیر را در سه‌محورِ ایجاد جنگ روانی، حرکت‌های سیاسی جهانی و آماده‌شدن برای برخورد مستقیم نظامی عنوان کرد و گفت: «تمامی تلاش‌های مذکور برای نجات صدام و حزب بعث عراق صورت گرفته و نتیجه طبیعی روند پیروزمند ضد جنگ تحمیلی بوده است.»(1)
رئیس مجلس شورای اسلامی تلاش‌های سیاسی دیپلماتیک مسئولان کشور را در جهت بیان موضع جمهوری اسلامی مبنی بر معرفی متجاوز قبل از آتش‌بس، اعلام کرد و درباره احتمال درگیری ایران و امریکا گفت: «امروز در روند تلاش‌های گسترده امریکا و حامیانش برای نجات صدام و حزب بعث، ملت ما با شرارت‌های استکبار در آب‌های خلیج فارس و احتمال رویارویی مستقیم با آنان در این منطقه مواجه است. اگرچه بعید می‌دانیم که امریکا و حامیانش آن‌قدر احمق باشند که جرئت مقابله مستقیم با رزمندگان شهادت‌طلب و جان‌برکف ما را به‌خود بدهند، ولی این فرض ناممکن نیست و احتمال وقوع این رویارویی وجود دارد. جمهوری اسلامی باتوجه به این احتمال خود را برای مقابله با رویارویی مستقیم آماده کرده و تصمیم قاطع دارد که با اتکال به قدرت الهی، نیروی مردم و رزمندگان و الهام از رهنمودهای امام امت، از امکانات بالقوه خویش به‌محض ایجاب شرایط استفاده کند و به کم‌ترین شرارت در آب‌های خلیج فارس، به بهترین وجه پاسخ گوید.»(2)
نمایندگان مجلس شورای اسلامی امروز در سخنان قبل از دستور، جنگ ایران علیه عراق را جنگی دفاعی و برای تنبیه متجاوز عنوان کردند و با تأکید بر اینکه برای رسیدن به هدف، مرعوب حضور نظامی امریکا در خلیج فارس نخواهند شد، اعلام کردند: «قضیه جنگ با معرفی متجاوز و تنبیه آن حل خواهد شد نه با تهدید، زیرا شکست دادن ملتی که با عزم راسخ و با ایمان به خدا به دفاع از خود برخاسته، امکان ندارد.» در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی رسیدگی به گزارش کمیسیون امور دفاعی در خصوص طرح قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران اعاده شده از شورای نگهبان پیگیری و موادی از آن اصلاح و تصویب شد.(3)
2 119
وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران با توجه به اقدامات اخیر شورای امنیت و مسائل مربوط به قطعنامه598 و همچنین گسترش مناقشه در منطقه، نامهای برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد. نمایندگی ایران در سازمان ملل امروز نامة وزیر امورخارجه ایران و نامة دیگر دربارة حمله مورخ 21 سپتامبر 1987 (30 شهریور 1366) هواپیماهای عراقی برای دبیرکل ارسال کرد. در این نامه آمده است که در 21 سپتامبر 1987 هواپیماهای جنگندة عراقی به شهرهای باختران و
تصویر
ازنا حمله کردند که بر اثر آن 21 غیرنظامی شهید و 100 تن مجروح شدند.(1)
متن نامة وزیر امور خارجه به دبیرکل چنین است:
«گسترش اخیر مناقشه در منطقه و اقدامات شورای امنیت این‌جانب را وادار ساخته که توجه جناب‌عالی را به نکات ذیل جلب نمایم.
1- جمهوری اسلامی ایران همکاری خود را با جناب‌عالی جهت اجرای قطعنامه 598 -1987- با حسن نیت و نگرش مثبت آغاز کرده به امید آنکه چنین تلاش‌هایی بتواند صلح و امنیت را به منطقه بازگرداند و ریشه‌های تجاوز را بخشکاند. چنین تلاشی را علی‌رغم اشکالات اساسی در قطعنامه مذکور شروع کرد. جمهوری اسلامی ایران در این روند موضع سازنده و دائمی خود را جهت نیل به حل و فصل عادلانه و همه‌جانبه حفظ کرده است.
2- عراق علی‌رغم ادعای پذیرش قطعنامه 598، از هیچ فرصتی جهت ایجاد موانع مختلف در اجرای طرح جناب‌عالی فروگذاری ننموده است. برای مثال در طرح جناب‌عالی، قطعنامه 598 به‌عنوان مجموعه‌ای لاینفک مورد بحث قرار گرفته است و اجزاء آن تماماً به‌طور برابر مهم هستند و اقدامات می‌بایست جهت اجرای کلیه مفاد صورت پذیرد. در حالی که عراق صریحاً چنین عقیده‌ای را رد کرده است و معتقد است که قطعنامه می‌بایست براساس سیر ترتیبی آن اجرا شود. بدیهی است رژیم متجاوز عراق نه تنها با اجرای قطعنامههای همانند قطعنامه 598 مخالف است بلکه این قطعنامه را هم در گفتار و هم در عمل رد کرده است.
3- نقش سازمان ملل جهت کمک به تلاش‌های دبیرکل حائز اهمیت می‌باشد و می‌بایست مورد توجه واقع شود. دولت ایالات متحده از هیچ فرصتی جهت سنگ اندازی در اقدامات دبیرکل دریغ ننموده است. به‌علاوه، هنوز رایزنی‌های دبیرکل در تهران پایان نیافته بود که دولت ایالات متحده اعلام کرد که رایزنی‌های وی هیچ ثمره‌ای در برنداشته است. در حالی‌که رئیس جمهوری اسلامی ایران در پیام خود به مجمع عمومی مورخ 22 سپتامبر 1987 اعلام کرد که مأموریت دبیرکل به تهران و گزارش وی به شورای امنیت "سازنده" و "هدف‌دار" بوده است. دولت ایالات متحده با تبلیغات سیاسی از پیش تعیین شده اعلام کرد که ایران قطعنامه را رد کرده است که تلاش‌های دبیرکل با ناکامی مواجه شود و شورای امنیت به سوی اتخاذ قطعنامه دیگری جهت اعمال مجازات‌هایی علیه جمهوری اسلامی ایران گام بردارد. طراحان این قبیل جنگ تبلیغاتی به‌نظر می‌رسد که فراموش کرده‌اند که جمهوری اسلامی ایران بدون توجه
1) 41. سند شماره S/19166 شورای امنیت سازمان ملل، 30 سپتامبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
به هیچ قدرتی قطعنامه 598 را رد کرد که هیچ نقطه مثبت و عملی در قطعنامه نیافت.
چنین حرکت و اقدامی از سوی دولت ایالات متحده به‌وضوح نشان‌دهنده آن است که علی‌رغم اظهارات بی‌صبرانه خود جهت اجرای قطعنامه، در واقع مقامات امریکایی هیچ تمایلی به اجرای قطعنامه ندارند، بلکه آنها مایل‌اند دستگاه سازمان ملل را جهت تعقیب سیاست خصمانه خود علیه جمهوری اسلامی ایران به‌کار گیرند. در این روند، ایالات متحده از افزایش فشار به سایر کشورها نیز جهت انجام اقدامات هماهنگ در مانع‌تراشی در تلاش‌های دبیرکل فروگذاری ننموده است.
4- دولت ایالات متحده عملاً نخستین نقض‌کننده قطعنامه 598 می‌باشد. اعزام نیروهای نظامی ایالات متحده به خلیج فارس تنها پس از چند ساعت از تصویب قطعنامه، جدی‌ترین ضربه به اعتبار قطعنامه و نقض پاراگراف 5 آن می‌باشد.
حضور ناوگان بزرگ ایالات متحده در خلیج فارس و اقدامات تحریک آمیز نظامی آن به‌ویژه حملات غیرقابل توجیه‌اش علیه یک کشتی غیرنظامی ایران و کشته و مجروح شدن خدمه آن نقض آشکار حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران به‌شمار میرود و تهدید مهمی علیه امنیت منطقه است و با ایجاد هاله‌ای از ارعاب، نقض صلح محسوب می‌گردد. جمهوری اسلامی ایران براساس ماده 51 منشور سازمان ملل حق دفاع از خویش را محفوظ نگه می‌دارد و به موجب آن اعلام می‌نماید که ایالات متحده می‌بایست مسئولیت کامل پیامدهای ماجراجویی‌های تجاوزگرانه خود را بپذیرد.
با توجه به مواد 39 و 40 منشور سازمان ملل درباره نقض صلح، چگونه شورای امنیت در برابر چنین نقض آشکاری از سوی ایالات متحده سکوت کرده است؟ تهدید جدی حضور نظامی ایالات متحده نه تنها باعث تشدید مناقشه و طولانی شدن و گسترش آن شده است بلکه به‌طور جدی مانع تلاش‌های دبیرکل در اجرای قطعنامه گردیده است. پاراگراف 5 قطعنامه از سایر دولت‌ها خواسته است که از هرگونه اقدامی که به تشدید و گسترش مناقشه منجر شود خودداری ورزند و طراحی شده است تا از این قبیل اقداماتی که ایالات متحده در خلیج فارس مرتکب می‌شود جلوگیری گردد. بنابراین ایالات متحده متن و روح قطعنامه 598 را نقض کرده است و مدعی است که بی‌صبرانه خواهان اجرای آن می‌باشد.
5 - عراق از زمان تصویب قطعنامه 598 اقدامات غیرقانونی خود را در زمین، دریا و هوا تشدید کرده است. از سرگیری و تشدید حملات علیه کشتیرانی بازرگانی در خلیج فارس و بمباران‌های ناجوانمردانه مناطق غیرنظامی نشان‌دهنده عزم آشکار عراق در ادامه دادن به تجاوزات خود علیه جمهوری اسلامی ایران می‌باشد علی‌رغم آنکه منافقانه موافقت خود را با قطعنامه اعلام نموده است.
6 - جمهوری اسلامی ایران مصراً اعلام کرده است که به خاطر چنین مخالفت‌ها و
مانع‌تراشی‌ها که در تلاش‌های دبیرکل به‌طوری جدی صورت گرفته است، با وجود این، حسن‌نیت خود را در همکاری با تعدادی از اعضای شورای امنیت نشان داده است و ما می‌بایست به این حقیقت واقف باشیم که عراق، ایالات متحده و پادشاهی بریتانیا در حرف و عمل می‌خواهند مانع اقداماتی شوند که اخیراً صورت گرفته است و هرگونه امیدی را در جهت پیشرفت مثبت مناقشه خنثی سازند.
این‌گونه تلاش‌های دسته‌جمعی طرحریزی شده تا در اقدامات دبیرکل اخلال نمایند و در صورت موفقیت تنها راه حل نظامی را جایگزین سازند. بنابراین ضرورت دارد موضع واقعی کلیه طرف‌های مطروحه مشخص گردد.
علی اکبر ولایتی - وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران.»(1)
1 120
هم‌زمان با اسکورت نفتکش کویتی "گاز پرنس" به‌وسیله ناوگان امریکا در خلیج فارس، که پس از حمله امریکا به کشتی "ایران - اجر" با چند روز تأخیر شروع شد، نیروهای انگلیسی به جست‌وجوی مین در آب‌های جنوبی جزیره ابوموسی در مجاورت سواحل امارات متحده عربی پرداختند.(2)رادیو بی.بی.سی در گزارشی از خلیج فارس اعلام کرد: «مین جمع‌کن‌های انگلیسی به دنبال اطلاعات دریافتی از سوی امریکا مبنی بر وجود مین در این ناحیه از خلیج فارس، عملیات خود را آغاز کردند. این منطقه تنها قسمتی از آب‌های بخش جنوبی خلیج فارس یعنی منطقه غربی خلیج فارس است که نفتکش‌های خیلی بزرگ قادر به عبور از آن هستند. تصور عمومی این است که مین‌ها به‌وسیله پاسداران انقلاب ایران که پایگاهشان در ابوموسی است کارگذاشته شده‌است و یا به تلافی حمله هفته گذشته امریکا به یک کشتی ایرانی بوده است و یا پاسخی به حملات مداوم هواپیماهای عراقی به هدف‌های ایرانی در خلیج فارس می‌باشد. مین‌یاب‌های یادشده در پشت ناو "آندرو مدا" حرکت می‌کنند.»
رادیو بی.بی.سی تداوم حضور نیروهای انگلیسی را موجب دلگرمی منابع کشتیرانی و بهانه‌ای برای حملات تبلیغاتی ایران خواند و افزود: «منطقه مین‌گذاری شده جدید که در یک چنین نقطه حساس واقع است نشان می‌دهد که ایرانیان مصمم‌اند تا آنجا که ممکن است به‌طور غیرمستقیم منتهای دردسر و اشکال را برای کشتی‌های عربی و سایر کشتی‌هایی که از منطقه عبور می‌کنند فراهم آورند ولی از اقدامات علنی و مستقیم که بار دیگر منجر به حمله مهلک امریکا شود اجتناب ورزند.»(3)
امریکا همچنین خواستار مشارکت هند در عملیات مین‌روبی در خلیج فارس است. "هندوستان تایمز" چاپ دهلی در گزارشی به نقل از یک مقام دولتی نوشت: «امریکا مدتی است تلاش می‌کند با هند نیز نوعی همکاری در عملیات مین‌روبی داشته باشد، لیکن تاکنون موفق نشده است. مقام‌های واشنگتن معتقدند اگر هند به خلیج فارس مین‌روب اعزام کند، بر تأثیر
تلاش‌های جاری جهت ایجاد یک نیروی چندملیتی در حمایت از صلح خواهد افزود. یک مقام امریکایی نیز خاطر نشان کرد ضرورت ندارد که چنین اقدامی را زشت شمریم زیرا هم‌اکنون نیز مین‌روب‌های چند کشور دیگر در خلیج فارس فعالیت دارند. به نظر وی اعزام مین‌روب به خلیج در روابط هند با ایران یا عراق مانعی به‌وجود نخواهد آورد.»(1)
1 121
در حالی‌که هنوز تنش میان کنگره امریکا و دولت ریگان درمورد اختیارات رئیس‌جمهور در زمان جنگ پایان نیافته، رئیس سنای امریکا (رابرت برد) اعلام کرد عملیات نیروی دریایی امریکا در منطقه خلیج فارس برای منافع امریکا زیان‌آور است(2)و سنا به‌زودی متمم دفاعی سال 1988 را درباره اسکورت نفتکش‌های کویتی در خلیج فارس به‌وسیله کشتی‌های امریکایی بررسی خواهد کرد. در این متمم برای عملیات نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس یک مهلت 90 روزه تعیین شده است. ریگان گفته است حتی اگر این متمم تصویب نشود، خود این امر که سنای امریکا چنین احتمالی را مورد بررسی قرار داده است به منافع امریکا در منطقه لطمه خواهد زد.(3)رادیو بی.بی.سی نیز گفت: «دمکرات‌ها در سنای امریکا می‌کوشند علی‌رغم مخالفت‌های شدید ریگان، به طرح اسکورت نفتکش‌های کویتی در خلیج فارس به‌وسیله کشتی‌های امریکایی پایان دهند.»(4)
2 122
اتحاد جماهیر شوروی خواستار تشکیل و استفاده از کمیتة رؤسای ستاد ارتش‌های پنج قدرت بزرگ در شورای امنیت برای حضور در خلیج فارس شد. معاون وزیر خارجه شوروی، پتروفسکی، با اشاره به ضرورت نظارت بین‌المللی بر اجرای کامل قطعنامه 598، کنترل خلیج فارس را مهم دانسته و با هدف جلوگیری از یکه‌تازی امریکا در منطقه گفت: «نظریه جدید ما این است که باید از کمیته رؤسای ستاد ارتش در شورای امنیت استفاده کرد. بنابراین اگر حضور در خلیج فارس لازم و ضروری است، فرصت بدهید که این‌حضور تحت پرچم سازمان ملل انجام پذیرد. سازمان ملل شرایط لازم جهت انجام دیداری بین رؤسای ستاد ارتش امریکا، شوروی، فرانسه، انگلیس و چین جهت آماده‌سازی عملیات دریایی سازمان ملل در خلیج [فارس] را دارا است.» امریکا قبلاً طرح شوروی درباره تشکیل نیروی حافظ صلح دریایی بین‌المللی جهت تضمین رفت و آمد دریایی در خلیج فارس را رد کرده بود.(5)
3 123
احتمال بروز جنگ میان ایران و امریکا، علل و عوامل آن، اهداف امریکا از لشکرکشی به منطقه و حمله به کشتی "ایران - اجر"، روابط دو ابرقدرت در خلیج فارس و ایران و علل همکاری آنها در مقابله با جمهوری اسلامی، از موضوعات مهمی است که مورد بحث و بررسی رسانه‌ها، سیاستمداران و صاحب‌نظران قرار دارد. "مک گارون" کاندیدای حزب دمکرات در انتخابات
1) 45. مأخذ 10، ص 29، دهلی نو، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/7/1366.
2) 46. مأخذ 38، ص آخر، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به‌نقل از رادیو دوبی.
3) 47. مأخذ 16، ص 3، به‌نقل از رادیو دوبی.
4) 48. روزنامه رسالت، 8/7/1366، ص 12، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به‌نقل از رادیو دوبی.
5) 49. مأخذ 34، ص 19، به‌نقل از خبرگزاری یونایتدپرس.
ریاست جمهوری امریکا در سال 1972 و عضو کنونی کنگره، اخیراً پس از مسافرت به چند کشور خاورمیانه دیدگاه‌های خود را در مصاحبه با مجله اشترن ابراز کرده است. وی با بیان اینکه جنگی بین ایران و امریکا به‌وقوع خواهد پیوست، درباره هدف امریکا در حمایت از کویت و عراق گفت: «قصد داریم به کویت و عراق کمک کنیم زیرا از این بیمناکیم که ایران بتواند جنگ را ببرد و قصد ما این است که به هر وسیله‌ای شده مانع این کار شویم.» وی با تأیید این نکته که ممکن است واقعاً ریگان درصدد گرفتن انتقام خواری و خفت ناشی از گروگان‌گیری و ایران گیت باشد، در مورد احتمال عقب‌نشینی امریکا در مقابل حملات شهادت‌طلبانه گفت: «به گمان من حکومت ایالات متحده این‌بار عزم خود را جزم کرده است که حتی اگر به استقبال خطر جنگ هم برود میدان را خالی نکند. نکته نامیمونی که در این شرایط وجود دارد از این قرار است: اگر فرض کنیم که امریکا موضع خود را در خلیج [فارس] رها کند و راه تسلیم پیش‌گیرد، این امر نه‌تنها از جانب ایران بلکه از جانب کلیه کشورهای واقع در خاورمیانه به‌عنوان تفوق و پیروزی بر "شیطان" امریکایی تلقی خواهد شد و به گسترش اسلام بنیادگرایانه رادیکال تا فراسوی مرزهای ایران کمک خواهد کرد. از این‌رو گمان من این است که درباره اقدام به اسکورت نفتکش‌ها به اندازه کافی تأمل نشده، عواقب آن با کنگره، با هم‌پیمانان امریکا و نیز با کشورهای منطقه، مورد بحث و بررسی کافی قرار نگرفته است ... روس‌ها فعلاً در خاورمیانه سیاست بهتر و توأم با احساس مسئولیت بیشتری را عرضه می‌کنند.» مک گارون با اشاره به زندگی میلیون‌ها مسلمان در جنوب شوروی و تهدید احتمالی ایران علیه این کشور درصورت صدور انقلاب، اشتراک علایق دو ابرقدرت را بعد از جنگ بی‌نظیر توصیف کرد و گفت: «مسکو نیز همچون واشنگتن قصد دارد تا از گسترش اسلام رادیکال و درنتیجه از پیروزی ایران جلوگیری کند. اما ریگان روس‌ها را در منطقه خلیج [فارس] به چشم بزرگ‌ترین تهدید استراتژیک برای منافع ایالات متحده می‌نگرد و این به‌گمان من خطایی بنیادین به‌شمار میرود. به گمان من ما می‌توانیم در آنجا مانند دو همکار که دارای علایق مشترک هستند عمل کنیم.»(1)
خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی با عنوان "آیا ایران و امریکا در جنگ هستند؟" نوشته است: «خط بین صلح و جنگ می‌تواند در عصری که جنگ‌ها به‌عنوان یک قانون رسماً اعلام نمی‌شوند، تیره باشد. حمله یک هلی‌کوپتر امریکایی به یک کشتی ایرانی در هفته گذشته، برخی از منتقدان ریگان را متقاعد ساخت که دو کشور به‌طور مؤثر در جنگ هستند. دیگران می‌گویند این جنگ تاکنون رخ نداده است ولی پیش‌بینی می‌کنند که چون واشنگتن اکنون به‌طور محکم در جنگ 7 ساله ایران و عراق در پشت سر عراق قرار گرفته است به‌زودی این جنگ آغاز شود. با این‌حال دولت ریگان تأکید می‌کند که دو کشور هنوز در صلح هستند. در حالی‌که دولت ریگان اقدامات خود را در خلیج فارس کاملاً دفاعی عنوان می‌کند، منتقدان آنها را اقداماتی خصمانه دانسته و استدلال می‌کنند عملیات اسکورت نفتکش‌ها که تنها از خطوط کشتیرانی کشورهای طرفدار عراق حراست
1) 50. مأخذ 10، ص 11.
می‌کند، واشنگتن را پشت سر عراق و در حمایت از این کشور قرار داده است. ولی "فرد اگسل گارد" کارشناس امور خاورمیانه مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی - که یک مرکز تحقیقات خصوصی است - گفته است: «اگرچه امریکا درصدد است از پیروزی ایران در جنگ جلوگیری کند با این‌حال از نظر تکنیکی در جنگ بی طرف مانده است. ... »(1)
در خلیج فارس بیش از دو راه وجود ندارد. برقراری صلح و یا تحمیل آن به‌وسیله شورای امنیت و با همکاری قدرت‌های بزرگ و یا تشدید جنگ و کشیده شدن قدرت‌های خارجی در آن. "آنتونی پارسونز" سفیر سابق انگلیس در ایران و نماینده سابق این‌کشور در سازمان ملل متحد با اعلام این مطلب، معتقد است که در روش اول باید سازمان ملل دو طرف متخاصم را به‌این امر قانع سازد که به علل فراوانی نیاز به صلح دارند اما به‌تنهایی قادر به تحقق این امر نیستند و نیاز به یک وساطت بین‌المللی خواهند داشت. پارسونز در ادامه با اشاره به عملکرد شورای امنیت، بر این نکته بسیار مهم روانی تأکید می‌کند که ایران سازمان ملل را به‌خاطر مواضع قبلی‌اش بی‌طرف نمی‌داند و این سازمان ابتدا باید بر این امر فائق آید. وی می‌افزاید: «گام نخست، قطعنامه 598 بود که برداشته شد و گام بعدی باید تحریم فروش اسلحه باشد که با وجود رژیم صدام، ایران با آن صلح نخواهد کرد و لذا باید اقدامات سازمان ملل در جهت آرام‌سازی اوضاع باشد و باید تلاش کند درگیری‌های زمینی را کاهش دهد، مانع از سرگیری "جنگ نفتکش‌ها" شود و خطوط کشتیرانی در خلیج فارس را خالی از مین نگاه دارد. بی‌تردید قدم اول به‌سود عراق خواهد بود. اقدامات مذکور تشنج بین‌المللی را کاهش داده و این امکان را به ناوگان‌های خارجی می‌دهد که از خلیج فارس خارج شوند.»
آنتونی پارسونز برای رسیدن به هدف فوق چنین پیشنهاد می‌کند: «اولاً نباید به ایران اجازه داد تا بی‌نهایت پاسخ قاطع خود را درمورد قطعنامه آتش‌بس به‌تأخیر اندازد. اگر ایران همچنان قطعنامه مذکور را نادیده بگیرد، باید شورای امنیت به مرحله اعمال اجباری تحریم فروش سلاح به ایران وارد شود. درنتیجه از احتمال دست زدن به تهاجمات گسترده و نگرانی از پیامدهای پیروزی ایران در جنگ که انگیزه اصلی تحرکات و فعالیت‌های جاری سازمان ملل بوده است، می‌کاهد.
دوم: باید به عراقی‌ها تصریح کرد که درصورت ازسرگیری جنگ نفتکش‌ها با یک تحریم تسلیحاتی مشابه روبهرو خواهد شد و این امر نقش بازدارنده قاطعی خواهد داشت.
سوم: مانعی نمی‌بینم که سازمان ملل ناوگانی مرکب از کشورهای غیرعضو دائم شورای امنیت برای مین‌یابی به خلیج فارس اعزام دارد، علی‌رغم اینکه بر دشواری این کار واقف می‌باشم. البته گفتن این‌هم به‌مراتب آسان‌تر از به اجرا درآوردنش در مقر سازمان ملل است. اما ظاهراً به‌جز این راهی غیر از کشیده شدن به جنگی شدیدتر که قدرت‌های خارجی در آن درگیر می‌شوند وجود ندارد و این چیزی است که در طول هفت‌سال جنگ خونین و تأسف‌بار به شکل معجزه‌آسایی از وقوع آن احتراز شده است.»(2)
1 124
مجلس سنای امریکا تحریم ورود نفت خام و سایر واردات از ایران را تصویب کرد. این تحریم به اتفاق آرا یعنی 98 رأی موافق بدون هیچ رأی مخالفی به‌عنوان پیشنهادی برای درج در لایحه دفاعی سال 1988 به تصویب رسید.(1)
به‌نقل از خبرگزاری رویتر.
"باب دال" رهبر جمهوری‌خواهان سنای امریکا هنگام ارائه این لایحه به مجلس سنا گفت می‌خواهد بدین‌وسیله به ایران گوشزد کند که امریکا دیگر داد و ستد بین دو کشور را به‌صورت معمول تحمل نخواهد کرد. ایران در جنگ هفت‌ساله خود با عراق موشک‌های کرم ابریشم ساخت چین به‌سوی کویت شلیک کرد و خلیج[فارس] را مین‌گذاری کرده است. "دال" اضافه کرد که معتقد است این پیشنهاد مورد استقبال دولت قرار خواهد گرفت.(2)دولت ریگان در واکنش به این مصوبة سنا، آن را یک اقدام سمبلیک خواند. "فیتز واتر" سخنگوی کاخ سفید گفت: «تناقضات این لایحه (لایحه تحریم واردات کالاهای ایران) با قرارداد (بیانیه) الجزایر که درحال اجرا در دادگاه لاهه می‌باشد باید مورد بررسی قرار گیرد که امکان دارد امریکا با اجرای این لایحه میلیاردها دلار در دادگاه از دست بدهد و علاوه بر آن با ممنوعیت خرید نفت از ایران در واقع خود را محدود کرده‌ایم نه دیگران را. به‌هرحال این نکته سمبلیک مهمی است که مجلس سنا می‌خواهد انجام بدهد و این احساس آنها را در هدفشان درک می‌کنیم و ما با آنها در یک خط هستیم و فقط می‌خواهیم ببینیم که از راه صحیح انجام شود.»(3)رادیو کلن نیز تحریم نفتی ایران را تنها راه پایان‌دادن به جنگ عنوان نموده و به‌نقل از ناظران گفت: «برای کاستن از توان جنگی ایران یک راه وجود دارد و آن این است که این کشور به هر جهت از هر طریق که بخواهد اسلحه بخرد پول نیاز دارد، منبع اصلی کسب درآمد ایران نفت است و اگر یک تحریم بین‌المللی علیه نفت ایران برقرار شود، شدیدترین ضربه را خواهد خورد. با این حال اقدام سنا بیشتر جنبه نمادین دارد، زیرا در سال‌های اخیر واردات کالاهای ایران به امریکا از جمله نفت از پانصد میلیون دلار فراتر نرفته است.»(4)
از سوی دیگر اعلام شد حدود سی شرکت نفتی که برای کشورهای امریکا، انگلستان و فرانسه نفت می‌خریدند، از دو هفته پیش، از خرید نفت ایران خودداری کرده‌اند. در پی این تصمیم، در بازار نفت ایران رکود ایجاد شد که وزارت نفت ایران برای مقابله با آن تصمیم گرفت هیئتی از متخصصان را برای بازاریابی به سایر کشورها اعزام دارد.(5)
2 125
تولیدات نفت ایران و عراق در نیمه اول امسال افزایش داشت. نشریه میدل ایست اکونومیست دایجست، با مقایسه میزان تولید نفت ایران و عراق نوشته است: «ایران که در نیمه اول سال گذشته روزانه 95/1 میلیون بشکه نفت خام تولید می‌کرد، طی این دوره روزانه 2/2 میلیون بشکه نفت خام تولید کرده است. البته این مقدار کمتر از سهمیه تعیین شده ایران در اوپک برای نیمه اول سال (روزانه 317/2 میلیون بشکه) می‌باشد. لیکن عراق که طبق
1) 53. مأخذ 34، ص آخر، خبرگزاری جمهوری اسلامی،
2) 54. مأخذ 10، ص 16، واشنگتن خبرگزاری رویتر، 7/7/1366.
3) 55. روزنامه اطلاعات، 9/7/1366، ص آخر.
4) 56. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش"، شماره 57، 10/7/1366، ص 50؛ و 51 و - مأخذ 10، ص 33، رادیو کلن، 7/7/1366.
5) 57. همان، ردیف اول، ص 53.
سهمیه‌بندی اوپک می‌بایست روزانه 2/1 میلیون بشکه نفت در نیمه اول سال تولید می‌کرد، این سهمیه را نقض کرده و روزانه 75/1 میلیون بشکه نفت خام تولید می‌کند. تولید نفت عراق در نیمه اول سال گذشته روزانه یک میلیون و ششصد و پنجاه هزار بشکه بود.(1)
1 126
در پی تشدید ناامنی در مرزهای شرقی جمهوری اسلامی ایران، گروه چریک‌های فدایی خلق نیز به کمک نیروهای مشترک روسی و افغانی در فرودگاه "شندید" اقدام به تأسیس پایگاهی از افراد فراری ضدانقلاب کرده و قصد دارند در آینده‌ای نزدیک در مناطق مرزی دست به خرابکاری بزنند. این گروه همچنین درنظر دارد با کمک بعضی از افرادی که به‌صورت نفوذی در منطقه حضور دارند، مواد منفجره و سلاح و غیره به ایران حمل کنند و به مزدورانشان تحویل دهند.(2)
طبق خبر رسیده از سفارت جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد به‌نقل از روزنامه دیلی نیوز، بیش از ده هزار بلوچ به درخواست "میرخیبر بخش‌ماری" تاکنون به افغانستان مهاجرت نموده‌اند. ... بعضی از منابع بلوچ گفته‌اند افراد خود را به بهترین روش و طرق عملی تربیت می‌کنیم تا بتوانیم بجنگیم. ... مدتی است که هر چند وقت خبر مربوط به مهاجرت طرفداران خیبر بخش‌ماری در روزنامه‌ها منتشر می‌شود. دولت محلی بلوچستان گفته است این بلوچ‌ها اکنون که زمستان پایان یافته‌است به افغانستان بازمی‌گردند و بعضی محافل سیاسی می‌گویند فعالیت روی جنبش بلوچ مجدداً شروع خواهد شد.(3)
1) 58. مأخذ 38، ص 19، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به‌نقل از نشریه میدل ایست اکونومیست دایجست.
2) 59. سندشماره 060097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه 8 ثامن‌الائمه(ع)، روابط عمومی فرماندهی، به دفتر فرماندهی کل سپاه کشوری، 7/7/1366.
3) 60. سند شماره 060099 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از معاونت اطلاعات ستاد کل، به قرارگاه مرکزی انصار مشهد، اطلاعات، 7/7/1366.
1 127
امروز فرمانده کل سپاه پاسداران مأموریت‌های عملیاتی عاشورا و غدیر را در جبهه جنوب به نیروی زمینی سپاه پاسداران به شرح زیر ابلاغ کرد:
«پیرو جلسات هماهنگی 3 و 4 مهر 1366 پیرامون طرح‌های عملیاتی آتی در ستاد نیروی زمینی، طرح کلی عملیات گسترده و سرنوشت‌ساز آینده به شرح زیر جهت اجرا، ابلاغ می‌گردد...
الف) مأموریت:
نیروی زمینی سپاه پاسداران در ساعت "س" روز "ر" در منطقه جنوب غربی تک می‌نماید.
ب) تدبیر عملیات:
1- خط‌شکنی: نیروی زمینی با به کارگیری 8 لشکر در خط، منطقه را آماده و ظرف 48 ساعت از آغاز عملیات، در دو منطقه به شرح زیر خطوط دفاعی دشمن را شکسته و به منظور ایجاد رخنه‌ای به گنجایش 4 لشکر، به انهدام دشمن می‌پردازد:
(الف) در منطقه کربلای5 (منطقه عمومی شلمچه) با استعداد 4 لشکر، شامل (لشکرهای 41، 25، 17و 19) به فرماندهی قرارگاه کربلا، تحت عنوان عملیات "عاشورا".
(ب) در منطقه عمومی غدیر با به کارگیری قرارگاه قدس، شامل (لشکرهای 14، 8، 44، 33) و قرارگاه نوح نیروی دریایی شامل (لشکرهای 25 و 19 و ناوتیپ‌های امیرالمؤمنین و کوثر) تحت عنوان عملیات "غدیر".
در این مرحله از عملیات، نیروی هوایی سپاه پاسداران با کلیه امکانات خود، عملیات نیروی زمینی را پشتیبانی می‌کند.
2- توسعه وضعیت: نیروی زمینی سپاه پاسداران با به‌کارگیری یک قرارگاه شامل 8 لشکر دنبال و پشتیبان از رخنه ایجاد شده در مواضع دفاعی دشمن به شرح زیر توسعه وضعیت داده و هدف‌های واگذاری را تصرف و تأمین می‌نماید:
(الف) در منطقه عاشورا، نیروی زمینی با به‌کارگیری یک قرارگاه شامل (لشکرهای 8، 14، 44 و 33) توسعه وضعیت می‌دهد.
(ب) در منطقه غدیر با یک قرارگاه به استعداد 2 لشکر شامل (لشکرهای 41 و 17).
3- دستورات هماهنگی:
فرماندهی مهندسی منطقه عملیات غدیر با قرارگاه مهندسی خاتم‌الانبیاء(ص) می‌باشد.
این طرح به محض دریافت قابل طرحریزی برای تمام رده‌ها بوده و بنا به دستور اجرا می‌گردد.
در کلیه مراحل و گام‌های عملیات به طور جدی مراعات حفاظت اطلاعات را نموده و بلافاصله تخلفات را گزارش نمایید.
غافل‌گیری به نحو احسن باید مراعات شده و تمام تدابیر متکی بر این اصل به کار بسته شده، کلیه طرح‌ها و تدابیر پیشنهادی را در اسرع وقت گزارش نمایید.
پ) فرماندهی لجستیک:
شخص محترم وزیر سپاه پاسداران مسئول لجستیکی و مالی عملیات غدیر می‌باشد.
ت) فرماندهی و مخابرات:
فرماندهی عملیات با آقا امام زمان(عج) می‌باشد و هدایت آن از مرکز فرماندهی کل صورت می‌پذیرد.
والسلام - فرماندهی کل سپاه پاسداران - محسن رضایی»(1)
1 128
در پی بررسی‌هایی که فرماندهان سپاه در جلسات سوم و چهارم مهر 1366 دربارة عملیات در جبهة شمال غرب و جبهة جنوب انجام دادند و پس از اینکه مشخص شد با توجه به وضعیت نیرو و امکانات، اجرای دو عملیات هم‌زمان در شمال غرب میسر نیست، مأموریت قرارگاه قدس در منطقه دوپازا (برای پیشروی به سمت شهر قلعه‌دیزه عراق) لغو شد و در مقابل مأموریت قرارگاه نجف در منطقه ماووت تقویت شد. با این تدبیر، مأموریت قرارگاه قدس نیز به منطقه ماووت منتقل گردید و این قرارگاه موظف شد شناسایی منطقه و آماده‌سازی عملیات روی ارتفاعات دولبشک، الاغلو و شاخ آمدین را انجام دهد و پس از اینکه دو قرارگاه نجف و رمضان اهداف خود را تصرف کردند، قرارگاه قدس در مرحله دوم عملیات وارد عمل شود.(2)
از سوی دیگر، به منظور افزایش میزان موفقیت عملیات، بنا به پیشنهاد جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی)، مقرر شد علاوه بر محورهای مشخص شده برای حمله به دشمن، مأموریتی در این منطقه به قرارگاه رمضان واگذار گردد و از پشت نیز به دشمن حمله شود. فرمانده قرارگاه رمضان (محمدباقر ذوالقدر) ضمن استقبال از این طرح، پیشنهادی تکمیلی ارائه کرد مبنی بر اینکه یگان‌های قرارگاه رمضان ارتفاعات ویولان، شیخ محمد، گاله و گوجار را از پشت تصرف کنند به شرط اینکه یگان‌های منظم پس از 72 ساعت این مواضع را تحویل بگیرند. در پی ارائه این پیشنهاد، لشکر9 بدر و تیپ ویژه پاسداران از قرارگاه رمضان، در تاریخ 8/7/1366 موظف شدند اهداف خود را شناسایی کنند.(3)
به این ترتیب مأموریت سه قرارگاه در منطقه شمال ماووت چنین مشخص شد:
1) 1. سند شماره 438825 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه، 8/7/1366.
2) 2. سند شماره 1515/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی (اسدالله احمدی)، 31/6 تا 11/7/1366، ص 96و 97.
3) 3. سند شماره 440/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش دوره‌ای راوی قرارگاه نیروی زمینی (اسدالله احمدی)، ص 101و 102.
قرارگاه نجف: تصرف ارتفاعات گرده‌رش و قمیش و دشت باساوا در مرحله اول عملیات.
قرارگاه رمضان: تصرف ارتفاعات گوجار و تأمین منطقه تا جاده پشت دشت باساوا در مرحله اول عملیات.
قرارگاه قدس: تصرف ارتفاعات دولبشک و الاغلو در مرحله دوم عملیات.
اهداف کلی عملیات نیز چنین پیش‌بینی شد: تکمیل خطوط پدافندی، اتصال با قرارگاه رمضان و مناطق آزاد شده، ایجاد زمینه برای اجرای عملیات گسترده، گرفتن توان دشمن و سد کردن امکان پیشروی ارتش عراق در مناطق خودی، باز شدن محورها و یافتن راه‌کار برای ادامه تک.(1)
نشریة "بررسی جنگ" درباره دلایل طراحی عملیات‌های بزرگ در جبهة شمال غرب نوشته است: «ایجاد یک راه‌کار جدید با توجه به بن‌بست کنونی در جبهه‌های جنوب موجب شد مسئولان جنگ توجه و دقت بیشتری به جبهه‌های شمال غربی مبذول دارند، به‌طوری که حتی در فصل پاییز و زمستان (فصولی که به طور طبیعی و به دلیل وضعیت جوّی نمی‌توان عملیات عمده نظامی انجام داد) به اجرای عملیات‌های کوچک در این منطقه اکتفا نکرده و به طراحی عملیات‌های بزرگ بپردازند.»(2)
1 129
بررسی طرح مانور، اقدامات شناسایی و وضعیت یگان‌های مأمور به عملیات در منطقه ماووت، امروز نیز در قرارگاه شهید بروجردی با حضور فرمانده نیروی زمینی و فرماندهان قرارگاه‌های نجف و قدس سپاه پاسداران و چند تن از فرماندهان یگان‌ها ادامه یافت. در ابتدا فرمانده تیپ ویژه پاسداران (صادق محصولی) درباره وضعیت منطقه و زمان لازم برای آمادگی گفت: «بچه‌ها را از ویسی باید 20 نفر 20 نفر عبور بدهیم چون دشمن دید دارد و ما از یک کیلومتری آنها (نیروهای عراقی) رد می‌شویم و اگر بخواهیم از جای دیگر عبور دهیم، پنج شش روز پیاده راه است ... از دشت باساوا دشمن می‌تواند حتی با تانک روی گرده‌رش بیاید... ما تا ده روز دیگر می‌توانیم یک گردان آماده کنیم و تا بیست روز دیگر دو گردان.» پس از این توضیحات، فرمانده نیروی زمینی از وی خواست تا فردا شب چندتن از نیروهایشان را و همراه با آنها از هر یک از لشکرهای 7 ولیعصر(عج) و 9بدر و لشکر21 امام رضا(ع) دو تن را برای شناسایی منطقه بفرستد.(3)
در ادامه جلسه فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) (عبدالمحمد رئوفی) گفت: «مأموریت ما ارتفاعات هرمدان در دشت باساوا است. حساسیت و حضور دشمن در دشت بیشتر است. بچه‌ها 15 بار شناسایی رفته‌اند که فقط یک‌بار توانسته‌اند از کمین عبور کنند. فاصله کمین تا خط اصلی دشمن حدود 4 کیلومتر است ... اگر از پشت بتوانیم به دشمن بزنیم تضمین موفقیت بیشتر می‌شود، از ژاژیله نمی‌شود به طرف رودخانه جاده کشید. دیروز اعزام داشتیم که 240 نفر آمده‌اند ... از نظر امکانات، وسایل مهندسی و استحکامات مشکل داریم. آذوقه نداشته‌اند که به ما بدهند.» در پایان این صحبت فرمانده نیروی زمینی گفت که مشکلاتتان را حل می‌کنیم.(4)
جلسه بعد از نماز و شام با حضور علی شمخانی، عزیز جعفری و نورعلی شوشتری ادامه یافت. فرمانده قرارگاه نجف(شوشتری) معتقد بود که با توان موجود، یگان‌ها در زمان تعیین شده نمی‌توانند عملیات را شروع کنند و با وجود اینکه در آغاز کار به نظر می‌رسید 15 گردان کافی است ولی الان برای عملیات 20 گردان نیرو لازم است. فرمانده قرارگاه قدس (جعفری) با توجه به کمبود توان پیشنهاد کرد که فقط روی ارتفاعات گرده‌رش عملیات اجرا شود. وی محاسن این طرح را چنین برشمرد: 1- جاده‌هایمان را به جاده‌های دشمن متصل می‌کنیم. 2- امکان پاتک دشمن کم است چون قرارگاه رمضان در بالا حضور دارد. 3- راه باز می‌شود تا به طرف قمیش و نقاط دیگر عملیات را ادامه بدهیم. 4- نگرانی قرارگاه رمضان از اینکه با رفتن نیروهای خودی روی قمیش و گوجار، دشمن به نیروهای قرارگاه رمضان فشار بیاورد، برطرف می‌شود. 5 - دید دشمن روی عقبه‌های خودی در این منطقه کور می‌شود. وی همچنین تأکید کرد برای عملیات روی گرده‌رش باید از پشت به دشمن بزنیم و حداقل سه قلّة گرده‌رش را تصرف کنیم.(1)
در ادامة جلسه فرمانده نیروی زمینی (شمخانی) درباره اینکه برای رفع کمبودها و مشکلات، اجرای عملیات 15 روز به تعویق بیفتد، نظرخواهی کرد. عزیز جعفری گفت که این تعویق به تعویق 45 روزة عملیات منجر خواهد شد.(2)
در پایان جلسه فرمانده نیروی زمینی سپاه به فرماندهان قرارگاه‌ها گفت که در صورت لزوم، یگان‌ها نیروهایشان را تا 23/7/1366 به مرخصی بفرستند و همچنین طی این مدت عقبه‌هایشان را آماده کنند و شناسایی‌های خود را تکمیل نمایند. وی همچنین یادآور شد که یگان‌ها در این فرصت آموزش نیروها را تکمیل و استعداد گردان‌ها را کامل کنند.(3)
گفتنی است که در این جلسه از مسئول مهندسی منطقه (علی‌اکبر انگشت‌باف) درباره علت آسفالت نشدن جاده‌های منطقه سؤال شد که وی در پاسخ گفت: مشکل کمبود قیر است. عراق پالایشگاه تبریز را زده است و تنها پالایشگاه شیراز قیر دارد که آقای سعیدی‌کیا (وزیر راه) بسیج کرده که قیر را به منطقه برساند.(4)همچنین وقتی فرماندهان یگان‌ها از جمله مشکلات آماده‌سازی منطقه برای عملیات را کمبود وسایل مهندسی اعلام کردند، مسئول مهندسی نیروی زمینی سپاه (علیرضا عندلیب) جواب داد: آقای شمخانی بنده گواهی می‌دهم که اگر زمستان بخواهیم اینجا بمانیم، یگان‌ها هیچ‌چیز ندارند و ما هم چیزی نداریم که به آنها بدهیم.(5)
1 130
در جبهه جنوب در حاشیه اروندرود، ارتش عراق با اعزام دو دسته نیرو به سوی خاکریز خط مقدم نیروهای ایران در صدد اجرای اقداماتی بود که با واکنش به موقع نیروهای قرارگاه سپاه دوم سیدالشهداء سرکوب شد. این نیروها بلافاصله پس از اطلاع، با اجرای آتش انبوه توپخانه روی نیروها و خط مهاجمان، آنها را زمین‌گیر کردند. قرارگاه سیدالشهدا(ع) برای حفظ آمادگی مقابله با تحرکات احتمالی دشمن، ضمن تقویت خط، با اعلام آماده‌باش 100 درصد به کلیه
نیروهای مستقر در خط و توپخانه، با دستور استقرار ادوات ضدزره در خط، اقدامات پیشگیری کنندة لازم را به عمل آورد.(1)
از سوی دیگر، عملیات روانی عراق در جبهه‌های جنوب با استفاده از شیوه‌های مختلف تشدید شده است. دشمن در طول خطوط پدافندی مناطق شرق بصره و فاو با پخش آهنگ‌های مبتذل، به طور دائم نیروهای خودی را دعوت به تسلیم می‌نماید. همچنین شیوه و لحن اطلاعیه‌هایی که هواپیماهای عراقی در شرق بصره پخش می‌کنند نسبت به سابق تغییر کرده است. در این اطلاعیه‌ها نیروهای خودی مسلمان خطاب شدهاند و با کنار گذاشتن تفاوت‌ها و هم‌سطح قرار دادن نیروهای سپاه، ارتش، بسیج و سرباز و استفاده از آیاتی در قرآن که درباره صلح آمده است، در صدد تخریب روحی نیروهای خودی برآمده‌اند.(2)
1 131
در منطقه قصرشیرین در محور باباهادی یک گردان از نیروهای ارتش هدف حمله منافقین قرار گرفت و خسارات سنگینی متحمل شد. منافقین در ساعت 1:45 بامداد به مقر گردان143 از تیپ3 لشکر81 زرهی ارتش در منطقه عملیاتی قصرشیرین حمله کردند. در این حمله علاوه بر وارد آمدن خسارت به گردان ادوات، چهارتن از جمله فرمانده گردان شهید و بیست تن اسیر شدند.(3)
2 132
در کردستان و ارومیه نیروهای خودی به دو گروه از نیروهای ضدانقلاب شبیخون زدند. شب گذشته نیروهای پاسگاه "آویهنگ" (جنوب شرق سنندج) پس از اینکه آگاه شدند تعدادی از نیروهای کومهله در روستای "دارانه گمانگیر" (منطقه سنندج) مشغول استراحت هستند به محل اعزام شده و با آنها درگیر شدند. در این درگیری چندتن از افراد ضدانقلاب کشته و مجروح شده و بقیه نیز متواری گردیدند.(4)
همچنین رزمندگان خودی در منطقه مرگسور ارومیه در مسیر عناصر حزب دمکرات ایران اجرای کمین کردند که در نتیجه آن دو تن از دمکرات‌ها به هلاکت رسیده و دو قبضه اسلحه، چهار رأس اسب و مقادیر زیادی مواد غذایی که از روستاها جمع‌آوری شده بود به دست رزمندگان اسلام افتاد.(5)در عین حال امروز دو تن از سربازانی که در پایگاه "موتو" خدمت می‌کردند به هنگام مراجعت از مرخصی، روی مینی که گروه دمکرات کار گذاشته بود رفته و به شهادت رسیدند.(6)
3 133
در یک عملیات چریکی در منطقه شهر "زور" واقع در استان سلیمانیه عراق، تکاوران تیپ75 ظفر سپاه‌پاسداران با همکاری پیشمرگان مبارز کرد شاخه سلیمانیه، در جاده دوکان - سلیمانیه اجرای کمین کردند. در این عملیات 20 تن از نیروهای دشمن کشته و 4 تن اسیر شدند. همچنین دو خودروی ارتش عراق منهدم و دو دستگاه دیگر همراه با چندین قبضه سلاح سبک به غنیمت نیروهای عمل‌کننده درآمد.(7)
1) 13. سند شماره 106396 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه دوم سیدالشهدا(ع) (سیف‌اللهی)، به فرمانده نیروی زمینی سپاه (شمخانی)، 8/7/1366، ص1و2.
2) 14. سند شماره 029364 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای 6080، معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه، 11/7/1366، ص 9؛ و - سند شماره 029295 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا، 8/7/1366.
3) 15. واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ص 1؛ و - سند شماره 97573 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه ناحیه چهارم بعثت، اطلاعات، 12/7/1366.
4) 16. سند شماره 97636 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان، اطلاعات، 8/7/1366.
5) 17. واحد سیاسی دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش"، شماره 58، 24/7/1366.
6) 18. سند شماره 97557 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری، اطلاعات 8/7/1366 و - سند شماره 97574 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه به فرماندهی کل سپاه، 8/7/1366.
7) 19. سند شماره 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: "آمار عملیات‌های انجام شده توسط گروه‌های مخالف عراقی،" 11/8/1366؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 13/7/1366.
در استان موصل نیز نیروهای حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) در منطقه قلعه‌کانی بر سر راه نیروهای عراقی کمین گذاشتند و تلفات بسیاری به آنها وارد کردند. در این درگیری تعدادی از نیروهای ارتش عراق کشته و حدود 70 تن مجروح شدند و 50 تن به اسارت نیروهای مبارز کرد درآمدند و چندین خودروی عراقی منهدم شد.
به گزارش معاونت اطلاعات سپاه پانزدهم رمضان اخیراً رژیم عراق روستاییانی را که قبلاً از نزدیکی مرز ایران به داخل شهر حلبچه برده بود، به اجبار از این شهر خارج کرده و در اردوگاهی در نزدیکی شهرک "زراین" سکونت داده و تهدید کرده است اگر در آینده گروه‌های مبارز در منطقه حلبچه دست به عملیات بزنند آن منطقه را بمباران شیمیایی خواهد کرد.(1)
1 134
قرارگاه خاتم‌الانبیا در پیامی به قرارگاه رمضان، مسائل نظامی سیاسی کردستان عراق را بررسی کرده است. در این پیام به نقل از جلال طالبانی رهبر اتحادیه میهنی کردستان عراق، درباره علل آزاد نشدن شمال عراق موارد زیر برشمرده شده است:
1- توقف جنگ در جبهه‌های میانی و جنوبی 2- نبودن اتحاد میان کردهای مبارز 3- سکونت ارتشی‌های عراقی در برخی مناطق کردستان عراق 4- حل مشکل جاش‌ها (مزدوران رژیم عراق) 5- فقدان همکاری مطلوب میان اتحادیه و گروه‌های مبارز دیگر.(2)
در همین پیام درباره روابط دیپلماتیک آمده است: اتحادیه خواستار حل مشکل افغانستان در روابط ایران و شوروی بوده و شوروی نیز اتحادیه را به ادامه دوستی با جمهوری اسلامی تشویق می‌کند. در ضمن اتحادیه با اعزام نماینده‌ای به لیبی، این کشور را از نزدیکی به عراق بازداشته و در مورد تلاش سوریه برای تشکیل جبهه عراقی نیز خواستار مشارکت گروه‌های اسلامی شده است.(3)
2 135
در پی ادامة حملات گسترده عراق به مراکز صنعتی - کارگری و بعضاً مناطق مسکونی ایران، توپخانه‌های دوربرد ایران گلوله‌باران تأسیسات صنعتی و کارخانجات عراق را در جنوب این کشور تداوم بخشیدند. همچنین هواپیماهای نیروی هوایی ارتش در ساعت 11:37 امروز تأسیسات نظامی - اقتصادی عراق را در اطراف شهر "جلولا" بمباران کردند.(4)عراق نیز ضمن گلوله‌باران دو ساعته روستاهای زیوه و بیوران از توابع سردشت(5)تهدید کرد در صورت ادامه حملات ایران، دست به اقدامات تلافی‌جویانه خواهد زد. همچنین بغداد مدعی شد که عراق تا دیروز از بمباران مناطق غیرنظامی ایران خودداری کرده لیکن چنانچه ایران حمله به مناطق غیرنظامی عراق را دنبال کند این کشور نیز در اقدامات تلافی‌جویانه درنگ نخواهد کرد.(6)
از سوی دیگر ستاد تبلیغات جنگ با صدور اطلاعیه ای اعلام کرد: «گسترش حملات هوایی رژیم عراق به مناطق کارگری، صنعتی و مسکونی ایران که به شهید و مجروح شدن صدها تن از مردم بی‌گناه ایران منجر شده، مبین این واقعیت است که رژیم عراق در توسعه جنگ و تشنج به
1) 20. سندهای شماره 029306 و 029301 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 8/7/1366، از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات.
2) 21. سند شماره 028836 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: پیام‌های صادره از قرارگاه خاتم به قرارگاه رمضان، 8/7/1366، ص 148.
3) 22. همان، ص 47.
4) 23. روزنامه اطلاعات، 9/7/1366، ص 18.
5) 24. همان، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
6) 25. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 195، 9/7/1366، ص 5، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 8/7/1366.
خارج از جبهه‌های نبرد، اصرار دارد. در روند عملیات مقابله به مثل ایران سپاهیان اسلام برای مقابله با شرارت‌های دشمن مصممند که با شدت بخشیدن به عملیات بازدارنده خود، رژیم عراق را از تداوم این شرارت‌ها پشیمان کنند. ستاد تبلیغات جنگ اعلام می‌دارد که در صورت ادامه شرارت‌های دشمن و هدف قرار گرفتن اولین منطقه اقتصادی صنعتی و یا مسکونی ایران توسط رژیم عراق، رزمندگان اسلام اهداف نظامی، صنعتی و اقتصادی کلیه شهرهای عراق از جمله بغداد را با شدت تمام هدف حملات کوبنده خود قرار خواهند داد. بدیهی است که مسئولیت عواقب و پیامدهای مقابله به مثل ایران کاملاً متوجه رژیم عراق است. جمهوری اسلامی ایران بدین‌وسیله یک بار دیگر به مجامع بین‌المللی هشدار می‌دهد که گسترش حملات عراق به مناطق غیرنظامی ایران که بدون شک با همکاری اطلاعاتی امریکا انجام می‌گیرد، تنها به توسعه جنگ در منطقه منجر می‌شود. لذا وظیفه مجامع بین‌المللی، به‌ویژه سازمان ملل متحد ایجاب می‌نماید که تا قبل از فوت وقت با این حرکت تشنج‌طلبانه رژیم عراق برخورد کنند.»(1)
1 136
پشتیبانی جبهه‌های جنگ و تأمین نیازهای یگان‌های رزم و رزمندگان برای ادامة جنگ در مقایسه با سال‌های گذشته با مشکلات بیشتری مواجه شده است. فرماندهان سپاه طی جلسه‌ای در قرارگاه نجف، ضمن بررسی مسائل عملیاتی و آمادگی برای اجرای عملیات، به موضوع پشتیبانی پرداختند. فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران درباره مشکلات تدارک یگان‌ها گفت: «آنچه ما پارسال استفاده می‌کردیم از انبارها بود ولی امروز ]مستقیماً[ از کشتی به خط می‌آید آن هم به اندازه کفاف نیست و کم است. نمی‌شود انتظار یگان‌ها مثل سال قبل باشد.»
اسماعیل قاآنی فرمانده لشکر21 امام رضا(ع) نیز در توصیف کمبودها گفت: «بعضی اوقات شده است که دو سه روز نان خالی به نیروها داده‌ایم و یا در بعضی اوقات هم نان و مربا و یا نان و شیره می‌دهیم.» محمد کرمی فرمانده لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) نیز با تأیید این کمبودها افزود: «ما شب نان و هندوانه یا نان و خربزه می‌دهیم و صبحانه هم چیزی نمی‌دهیم.»(2)
کمبود تجهیزات نظامی و امکانات پشتیبانی در پشت جبهه‌های جنگ و در نواحی مختلف سپاه هم مشهود است و فرماندهان مناطق سپاه با ارسال نامه و ایراد سخنانی در مجامع و جلسات خصوصی و عمومی خواستار رفع این کمبودها هستند. برای نمونه سپاه پاسداران ناحیه سمنان در نامهای به فرمانده کل سپاه درباره کاهش امکانات آموزشی نوشته است: «در نیمه اول سال 1366 هیچ‌گونه مهمات سهمیه‌ای برای آموزش‌های عمومی و اعزام به جبهه بسیج به این ناحیه ارسال نشده است و تمامی سعی و تلاش در جهت عدم تعطیل این آموزش‌ها حتی از مصرف بار مبنای مهمات نیز استفاده نموده‌ایم. اکنون با توجه به گستردگی آموزش‌های عمومی و اعزام به جبهه و هجوم مردم برای آموزش و برنامه‌ریزی جهت تداوم این آموزش‌ها از رده‌های مقاومت شهری و روستایی و عشایری و تدارک بسیج خواهران و طرح 5 درصد کارمندی به تعداد 25هزار نفر، و
3هزار نفر اعزام به جبهه نیاز مبرم و ضروری به مهمات مصرفی داریم. در ضمن از نظر لباس، جیره غذایی و امکانات اولیه آموزشی از قبیل چادر و پتو و غیره به شدت در مضیقه هستیم. لذا خواهشمند است اقدامات لازم در جهت تأمین امکانات فوق انجام فرمایید.»(1)
1 137
دومین کاروان حماسه‌سازان عاشورا از استان‌های خراسان، اصفهان، گیلان، زنجان، سمنان و شهرهای همدان، گرگان، بوشهر، جهرم، آشتیان و طالش عازم جبهه‌های جنگ شدند. در این اعزام‌ها که با بدرقه گرم مردم صورت گرفت نیروهای رزمی - تخصصی متشکل از افراد داوطلب مردمی و اعضا سپاه پاسداران، جهاد سازندگی و برخی ادارات دولتی حضور داشتند. از استان اصفهان هفت گردان نیروی رزمی، تخصصی و آموزشی از بسیج سپاه ناحیه طی مراسمی باشکوه در میان بدرقه پرشور و فریادهای "جنگ، جنگ تا پیروزی" و "مرگ بر امریکا" ی مردم از پادگان 15 خرداد عازم جبهه‌های جنگ شدند. در این مراسم نیروهای رزمنده نیز با سردادن شعارهای "ما حافظ منافع خلیجیم - جان بر کفان عاشق بسیجیم" و "با قایق سریع انتحاری - امریکا از خلیج دهیم فراری "اعلام کردند که تا آخرین قطره خون خویش در راه اعتلای اسلام و جمهوری اسلامی خواهند ایستاد.(2)
2 138
آقای هاشمی رفسنجانی فرمانده عالی جنگ در دیداری که سفیر آلمان با وی داشت گفت: «وضعی که امریکا با تجمع اعضای ناتو در خلیج فارس به‌وجود آورده ما را به شدت نسبت به نیت آنها بدبین کرده است و ما خود را برای درگیری جدی با آنها آماده می‌کنیم.» آقای هاشمی افزود: «آنها برخلاف حق به خلیج فارس آمده‌اند و تصور ملت ما این است که چون عراق نتوانست جمهوری اسلامی را تضعیف کند اکنون امریکا و اذنابش مستقیماً وارد عمل شدهاند. حضور ناوها در خلیج فارس از اشتباهات خطرناک امریکا و غرب است و قرائن نشان می‌دهد که وقوع حوادث دیگر اجتناب‌ناپذیر است. اقدام امریکا در زدن کشتی تجاری ایران و غرق کردن آن نکات بسیاری را نشان می‌دهد. ما فکر می‌کنیم سیاست امریکا به دست عده‌ای نادان و مغرور افتاده و آنها هم دارند اروپا را به دنبال خود می‌کشند.»
رئیس مجلس شورای اسلامی سپس با تشریح مواضع جمهوری اسلامی در قبال آتش‌بس و اقدامات سازمان ملل متحد گفت: «ما فکر می‌کنیم راه را برای تلاش کسانی که با حسن نیت بخواهند قضیه را حل کنند باز کرده‌ایم. الان شورای امنیت و سازمان ملل در یک آزمایش قرار دارند؛ اگر حسن نیت داشته باشند، عراق را به عنوان آغازگر جنگ معرفی می‌کنند، این کار سختی نیست. همین کاری که کشور شما کرد. آقای "گنشر" چند سال پیش عراق را به عنوان متجاوز معرفی کرد و امسال هم با صداقت بر همان مواضع تأکید کرد. شورای امنیت و دیگران نمی‌خواهند به حق نزدیک شوند و این موضع آنهاست که باعث شده ما به اروپا سوءظن پیدا کنیم.»(3)
سفیر آلمان نیز ضمن تشکر از کمک‌های جمهوری اسلامی برای آزادی گروگان‌های آلمانی در لبنان گفت: «من مأموریت دارم که رضایت دولتم از مذاکرات آقای "گنشر" با آقایان خامنه‌ای و ولایتی در نیویورک را ابلاغ کنم.»(1)
1 139
در خلیج فارس دو نفتکش عظیم به نامهای "وسترن سیتی" ثبت شده در لیبریا و "کیجی هارو مارو" متعلق به ژاپن هدف حمله قایق‌های توپدار قرار گرفتند.(2)
نیروی دریایی سپاه پاسداران در گزارشی از این حمله آورده است: «ساعت 5:30 بعدازظهر چهارشنبه 8/7/1366 یک کاروان کشتی‌های نفتکش به استعداد سه فروند که پس از بارگیری قصد ترک خلیج فارس را داشتند، در حوالی رأس شیخ مسعود هدف قرار گرفتند که به دو نفتکش خساراتی وارد شد. یکی از این دو نفتکش "وسترن سیتی" نام دارد. در جریان این حمله دو ناو امریکایی در فاصله‌ای نزدیک از نفتکش‌ها بودند که پس از حمله به سمت آنها حرکت کردند.(3)
شرکت میشو (Missho) صاحب نفتکش "کیجی هارو مارو" نیز ضمن تأیید این حمله اعلام کرد: «این کشتی نفت خام عربستان و ابوظبی را بارگیری نموده و برای ژاپن حمل می‌کرد که هدف هجوم پنج قایق توپدار قرار گرفت. این حمله که در نزدیکی تنگه هرمز صورت گرفت تلفات انسانی نداشت.»(4)نفتکش "وسترن سیتی" نیز پس از بارگیری نفت خام ابوظبی در ساعت 24 به وقت گرینویچ در 30 مایلی ترمینال صادراتی هرمز هدف حمله قرار گرفت و آسیب دید. این نفتکش قرار بود پس از انجام تعمیرات جزئی در ترمینال هرمز و بارگیری حدود یک میلیون بشکه نفت خام ایران عازم ژاپن شود.(5)
به گزارش رویتر، این دو کشتی با ارسال پیام اعلام کردند که مورد حمله قرار گرفتند و به هنگام حمله تعدادی رزم‌ناو امریکایی در اطراف آنها در تردد بودند و پیام‌های میان نفتکش‌ها و رزم‌ناوهای امریکایی شنیده و ضبط شده است.(6)با گسترش حمله به کشتی‌ها در خلیج فارس ناوگان کشورهای غربی به کشتی‌های تجاری توصیه کرده‌اند در مقابل محل‌های اقامت خدمه، کیسه شنی قرار داده و از قبل قایق‌های نجات را برای استفاده در مواقع اضطراری آماده کنند.(7)
2 140
امریکا ضمن اسکورت نفتکش‌های کویتی در تدارک ایجاد پایگاه متحرک در خلیج فارس است. در سومین روز از عملیات مین‌یابی کشتی‌های انگلیسی و امریکایی در آب‌های خلیج فارس، دو کاروان از نفتکش‌های کویتی تحت اسکورت ناوگان امریکا به حرکت خود ادامه دادند. خبرگزاری فرانسه در گزارشی با عنوان "خلیج فارس جولانگاه کشتی‌های امریکایی" نوشت: «یک ناو جنگی اسکورت‌کننده کشتی حمل گاز "گاز پرنس" عازم دهانه خروجی خلیج فارس بود و سه نفتکش مورد حمایت پنج ناو نیز به طرف کویت می‌رفتند. علی‌رغم
1) 31. روزنامه کیهان، 9/7/1366، ص 17.
2) 32. سند شماره 91450 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نیروی دریایی سپاه؛ "آمار کشتی‌های سانحه دیده در خلیج فارس"، 18/10/1368.
3) 33. سند شماره 143664 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرمانده نیروی دریایی سپاه، ،به فرمانده کل سپاه، 9/7/1366.
4) 34. Sreed har kapil kaul Tanker War Aspecty of iraq - Iran War 1980. new delhi, ABC Publishing house, 1989.
5) 35. مأخذ 23، ص 2، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
6) 36. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 196، 10/7/1366، ص 6، نیکوزیا - خبرگزاری رویتر، 9/7/1366.
7) 37. همان، ص 43، لندن، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 8/7/1366.
تأکید پنتاگون مبنی بر نبودن دلیل عینی بر وجود مین در آب‌های کویت، منابع کشتیرانی از وجود کشتی‌های مین‌یاب امریکایی و انگلیسی در آب‌های یاد شده در مرکز خلیج فارس خبر دادند.»(1)به علاوه در پی خودداری کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از دادن پایگاه به امریکا در این منطقه برای عملیات امداد و کمک‌رسانی به ناوگان دریایی این کشور، مقامات پنتاگون اعلام کردند نیروی نظامی امریکا در خلیج فارس با استفاده از دو کشتی بزرگ تجاری که در سواحل بحرین مستقر شده اقدام به ایجاد پایگاه‌های دریایی متحرک برای کشتی‌های گشتی و مین‌روب‌ها کرده است.(2)
رادیو "مونت‌کارلو" به نقل از نشریه اشترن چاپ آلمان با ابراز تردید در اهداف اعلام شده واشنگتن در خلیج فارس گفت: «یک نیروی ویژه امریکایی در حال حاضر در نزدیکی یکی از دریاچه‌های آلمان غربی آموزش‌های لازم دریایی می‌بیند تا بتواند در آینده به عنوان سرپلی در هر عملیات پیاده کردن نیرو در سواحل ایران مورد استفاده قرار گیرد. اشترن افزوده است: تعدادی از این نیروهای ویژه پس از اتمام آموزش‌های خود در آلمان غربی به منطقه خلیج فارس اعزام شدهاند.»(3)
1 141
در چارچوب اجرای قطعنامة 598 شورای امنیت سازمان ملل، این شورا طرح تشکیل هیئت تحقیق بین‌المللی را تهیه کرد. روزنامة "الخلیج" چاپ شارجه به نقل از منابع آگاه در سازمان ملل متحد نوشت: «وزیران خارجه پنج کشور بزرگ عضو دائمی شورای امنیت طرح تشکیل هیئت تحقیق بین‌المللی به منظور مشخص کردن آغازگر جنگ را تهیه کرده‌اند. بر اساس طرح مزبور هم‌زمان با آغاز مأموریت هیئت، یک آتش‌بس در جبهه‌های جنگ برگزار می‌شود و نیروهای ایرانی و عراقی به پشت مرزهای بین‌المللی بازخواهند گشت.» این روزنامه اقدام شورای امنیت برای تهیه این طرح را دلیل به تعویق افتادن اجرای مجازات علیه مخالفِ قطعنامه 598 عنوان کرد و به نقل از منابع آگاه در سازمان ملل نوشت: «دبیرکل سازمان ملل متحد نسخه‌ای از طرح مزبور را برای مقامات ایرانی ارسال کرد.»(4)
2 142
وزیر خارجه ایتالیا با ارائه گزارشی از سفر خود به سازمان ملل، ضمن حمایت از اقدامات دبیرکل خاتمة فوری این درگیری را غیرممکن دانست. "جولیو آندرئوتی" جنگ ایران و عراق را یک واقعیت غیرمعقول توصیف کرد که پس از هفت سال بی‌اعتنایی ناگهان مورد توجه افکار عمومی و دولت‌ها قرار گرفته است. وی گفت: «جنگی که تا بدین حد طولانی شده است با تلنگر زدن به عصای جادویی نمی‌تواند خاتمه یابد. برقراری صلح نمی‌تواند نتیجه یک آتش‌بس موقت و مبتنی بر پایه‌های بی‌ثبات باشد.» وزیر خارجه ایتالیا در ادامه با اشاره به سخنرانی رئیس‌جمهور ایران در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل، توافق نهایی اعضای دائمی شورای
امنیت با ادامه اقدامات دبیرکل را یک نکته مثبت نامید و گفت: «اگر چه در اظهارات رئیس‌جمهوری اسلامی ایران مواضع سختی شنیده شده، لیکن در این سخنرانی جملات امیدوارکننده‌ای جهت ادامه فعالیت‌های پرز دکوئیار ملحوظ بود.»
وی سپس با اشاره به مذاکرات خود با سران دیپلماسی امریکا، شوروی، آلمان غربی و ژاپن تمایل سه کشور را به انجام تمامی اقدامات ممکن برای برقراری آتش‌بس و قبل از اعمال تحریم نظامی علیه ایران مورد توجه قرار داد و گفت: «طی اجلاس نیویورک گام‌های بیشتری جهت تشکیل کمیسیون مأمور تعیین مسئول جنگ برداشته شده است و در این راستا وزیر خارجه ایران ایده برقراری آتش‌بس توأم با آغاز کار چنین کمیسیونی را پذیرفته است. در چنین شرایطی بازگشت نیروهای نظامی به حدود مرزی به یک نکته ظریف مبدل خواهد شد، چرا که عراق خواهان خروج نیروهای نظامی هم‌زمان با برقراری آتش‌بس است و ایران تمایل دارد درباره این مسئله در مراحل بعدی مذاکره کند.»
از نظر آندرئوتی شورای امنیت در حال حاضر در برابر یک ابهام که برای تحقق قطعنامه 598 بسیار حیاتی است قرار دارد. چنانچه برقراری یک آتش‌بس عملی مبتنی بر تفاهم که از یک سو با ایجاد کمیسیون مأمور تعیین متجاوز و از سوی دیگر با خروج نیروهای ایرانی از سرزمین عراق همراه باشد، این ابهام رفع خواهد شد. وزیر خارجه ایتالیا تأکید کرد که کشور متبوعش حول چنین فرضیه‌ای به حمایت خود از اقدامات دبیرکل ادامه خواهد داد.(1)
1 143
هیئتی از اتحادیة عرب متشکل از وزیران کشورهای عضو کمیتة هفت‌جانبه امروز با دبیرکل سازمان ملل متحد دیدار کردند. در این دیدار اتحادیه عرب ضمن مخالفت با هرگونه تغییر در قطعنامه 598 شورای امنیت، آن را اساس و بنیانی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق از طریق مذاکره اعلام کرد. "کلودیس مقصود" نماینده اتحادیه عرب در سازمان ملل در پی گفتوگوی هیئت مذکور با دبیرکل سازمان ملل گفت: «ما معتقدیم ترتیبی که در طرح اجرایی دبیرکل مدنظر قرار گرفته است منطبق با قطعنامه 598 می‌باشد، در حالی که هرگونه تغییر عمده در ترتیب مفاد این طرح به یک قطعنامه دیگر خواهد انجامید. در قطعنامه مصوبه شورای امنیت، در مرحله اول برقراری آتش‌بس فوری و پس از آن خروج نیروهای متخاصم به پشت مرزهایشان خواسته شده است که در این قطعنامه همچنین از دبیرکل خواسته شده یک کمیسیون مسئول تحقیق درباره مسئولیت آغاز جنگ تشکیل دهد.»(2)
2 144
موج تبلیغات رسانههای رسمی کویت علیه جمهوری اسلامی ایران همچنان ادامه دارد. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از کویت نوشت: «تلویزیون دولتی کویت در برنامه‌های خود جزیره ایرانی "ابوموسی" را جزیره متعلق به اعراب خواند و گفت: "ایران این جزیره عربی را از
سال 1971 به اشغال خود درآورده است." در این حال مطبوعات کویت از حدود یک ماه پیش طی مقالات و گزارشهای متعددی افکار عمومی را به سوی جزایر سه‌گانه ایران (تنب بزرگ و کوچک و ابوموسی) جلب کرده و آنها را جزایر عرب اشغال شده به وسیله ایران معرفی می‌نمایند. نویسندگان این مقالات به طور منظم و هماهنگ مدعی می‌شوند که این جزایر باید از زیر سلطه ایران خارج شده و به اعراب منطقه پس داده شود. مطبوعات کویت از کشورهای عربی خواستند تا از طرحی برای آزاد کردن جزایر سه‌گانه ایران حمایت نمایند. روزنامه‌های کویت اعراب را به استفاده از زور برای پس گرفتن جزایر ایرانی در خلیج فارس دعوت کردند.»(1)
از سوی دیگر، کویت در پی تمرکز تمام توجهات اعراب به جنگ ایران و عراق و ایجاد یک انسجام عربی در مقابل ایران است که از نظر دیپلمات‌های عربی بدون مشارکت سوریه امکان‌پذیر نیست.(2)سوریه نیز با اشاره به اهداف امریکا در خلیج فارس و تعقیب آنها از طریق گسترش جنگ به صورت عربی - فارسی مسئله اصلی اعراب را اسرائیل دانسته و از ایران به عنوان متحدی در مقابله با اسرائیل یاد می‌کند. روزنامه الثوره چاپ دمشق در این مورد نوشته است: «هدف امریکا و دنباله‌روهای آن این است که کنفرانس آتی سران عرب را در خط امریکا قرار داده، اعراب را به حمایت از حضور نظامی امریکا در خلیج فارس و قطع روابط با ایران و ایجاد جنگ عربی - فارسی وادارد. واشنگتن پس از اینکه با جنگ صدام نتوانست از انقلاب اسلامی ایران به دلیل برچیدن پایگاه استراتژیک امریکا در این کشور انتقام بگیرد، اکنون درصدد تحقق آن از طریق گسترش جنگ و عربی - فارسی کردن آن است. اگر این مسئله تحقق یابد اعراب در حقیقت ضمن پشت کردن به اسرائیل خود را به خصومت ایرانی و مشکلاتی خواهد افکند که خطرهای آن به مراتب بیشتر از نبرد اعراب و اسرائیل خواهد بود.» الثوره اضافه کرده است: «حل بحران خلیج فارس بدون تفاهم با ایران امکان‌پذیر نیست و به‌کار بردن لغت جنگ، تهدید و دخالت امریکا و غرب، این بحران را حل نخواهد کرد.»(3)
1 145
در جلسه امروز فرمانده نیروی زمینی سپاه‌پاسداران و فرماندهان قرارگاه‌های قدس و رمضان، مباحث روز گذشته دربارة عملیات در منطقه شمال غرب ادامه یافت. در این جلسه عزیز جعفری فرمانده قرارگاه قدس با تأکید بر نظر قبلی خود مبنی بر ضرورت تصرف ارتفاعات گرده‌رش، دو دلیل برای اهمیت این اقدام ذکر کرد: فراهم شدن زمینه گسترش یگان‌های خودی در منطقه، برانگیخته نشدن حساسیت دشمن. وی بر این اعتقاد بود که تصرف ارتفاعات گوجار، الاغلو و دولبشک، موجب می‌شود که دشمن در صدد اشغال تعدادی از ارتفاعاتی که در تصرف اتحادیه میهنی کردستان عراق است، برآید و این اقدام دشمن، پیشروی‌های بعدی قوای خودی را سد خواهد کرد و همچنین خط پدافندی خودی در چنین وضعیتی ناقص و آسیب‌پذیر خواهد بود.
از سوی دیگر، محمدباقر ذوالقدر فرمانده قرارگاه رمضان بر این نظر بود که اگر ارتفاعات الاغلو، دولبشک و گوجار را تصرف کنیم، چون زمستان است، عراق در مقابل ما گسترش نیرو نمی‌دهد و سرمایه‌گذاری نمی‌کند؛ اگر هم بخواهد نیرو بیاورد چون جاده ندارد، اقدام مهمی نمی‌تواند بکند و با آتش مؤثر می‌توانیم حرکتش را کُند کنیم و جلویش را بگیریم. علی شمخانی نیز معتقد بود در صورت اجرای عملیات روی گرده‌رش، دشمن تمرکز آتش می‌دهد و تلفات بسیاری به ما تحمیل می‌کند.(1)
2 146
فرمانده سپاه‌پاسداران ناحیه کردستان و فرماندهان سپاه چند شهرِ این استان امروز در جلسه با جانشین فرمانده کل سپاه، گزارشی از اوضاع منطقه ارائه کردند. افزایش فعالیت گروه‌های ضد انقلاب به ویژه حزب دمکرات و گروه کومهله و موفقیت آنها در جذب نیرو از جمله مسائل مطرح شده در این جلسه بود. از دلایل این موفقیت ضد انقلاب، برخورد بعضاً نامناسب و ناهماهنگ نیروهای خودی با مردم منطقه و به خصوص اعزام سربازانِ وظیفة آموزش ندیده و مسئله‌دار به منطقه و برخورد غلط آنها و همچنین کمبود نیروی رسمی، ذکر
1) 1. سند شماره 1515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی (اسدالله احمدی)، 31/6 تا 11/7/1366، ص 131 تا 133 و 137و 138.
شد. فرمانده سپاه کردستان، رضا عسکری، یادآور شد که تنها با وجود یک سیاست واحد و هماهنگ و دادن اختیار لازم به سپاه، مسئله ضد انقلاب و همچنین جذب مردم منطقه میسّر می‌شود و گرنه مشکلات لاینحل باقی خواهد ماند. وی افزود: «در حال حاضر پنج‌هزار نیرو در کردستان کم داریم. نیروهایی هم که به این منطقه اعزام می‌شوند باید آموزش دیده باشند؛ ما توان و امکانات آموزش نیروهای اعزامی را نداریم.»
مسئول اطلاعات سپاه کردستان نیز ضمن بررسی فعالیت گروه‌های ضد انقلاب، با توجه به نزدیک بودن فصل سرما گفت: «حزب دمکرات خود را آماده می‌کند از مرز عبور کرده و در عراق مستقر شود. گروه کومهله نیز به دلیل ضرباتی که خورده است، مصمم است تا قبل از بازگشت به عراق عملیات‌هایی اجرا کند.»
در پایان این جلسه علی شمخانی ضمن تحلیل اوضاع جنگ و خلیج فارس و حضور گسترده نظامی امریکا و کشورهای پیمان ناتو، گفت: «امریکا صرفاً برای ایجاد رعب و وحشت به خلیج فارس نیامده است.» وی همچنین ضمن تأیید وجود ناهماهنگی در سیاست‌گذاری و ادارة منطقه و کمبودها و مشکلات، از فرماندهان سپاه منطقه خواست تا به منظور کمک به یگان‌های رزمی برای استقرار در منطقه و کمک به قرارگاه رمضان حداکثر همکاری را کرده و با ایجاد تحول در سازمان خود بیش‌ترین بهره‌برداری را از حداقل امکانات بنماید. وی اظهار امیدواری کرد که مشکل بودجه تا هفتة بعد حل شود.(1)
1 147
چند واحد از تأسیسات عمومی پیرانشهر، یک پل در اطراف مریوان، یک پایگاه روستایی و دو پایگاه نظامی در سرپل ذهاب و میمک، امروز هدف حمله عوامل گروه‌های ضد انقلاب قرار گرفت. عوامل حزب دمکرات کردستان امروز با شلیک چند گلوله آر.پی.جی7 به نیروگاه برق و پمپ بنزین پیرانشهر و نیز واحد مهندسی رزمی سپاه‌پاسداران پیرانشهر حمله و خساراتی به این تأسیسات وارد کردند و پس از نیم ساعت درگیری متواری شدند.(2)در غرب مریوان هم شب هنگام 8 تن از افراد سازمان مجاهدین خلق به همراه 20 تن از چته‌های(3)علی مریوانی پل بین دو روستای نی و کانی‌سانان را منفجر کردند.(4)همچنین عناصر ضد انقلاب به دو پایگاه از پاسگاه ربط که یکی از آنها داخل روستا استقرار داشت، حمله کردند و با شلیک حدود هفتاد گلوله آر.پی.جی به پایگاه داخل روستا آن را به سقوط کشاندند. در مقر اصلی، نیروهای خودی در مقابل این حمله مقاومت کردند که با رسیدن نیروهای کمکی، عناصر ضد انقلاب متواری شدند. در این درگیری از نیروهای خودی دو تن شهید، سه تن زخمی و سه تن مفقود شدند.(5)
عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نیز در منطقه سرپل ذهاب به یکی از پایگاه‌های
1) 2. همان، ص 134 تا 137.
2) 3. سند شماره 141527 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش "نوبه‌ای اطلاعاتی"، شماره 29، 12/7/1366، ص 9 و 10؛ و- دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیه قم، نشریه "گزارش"، شماره 58، 24/7/1366، ص 80.
3) "چته" واژه‌ای است کردی به معنی راهزن و گردنه‌گیر (دزد سرگردنه).
4) 4. سند شماره 97664 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان، "گزارش نوبه‌ای"، ص 3، 16/7/1366.
5) 5. سند شماره 97574 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه، به فرماندهی کل سپاه، 12/7/1366.
تیپ3 لشکر81 ارتش حمله کردند که در نتیجه آن سه سرباز شهید و هجده تن اسیر شدند. در منطقه میمک هم یک پاسگاه ژاندارمری هدف حمله عناصر این گروه قرار گرفت که بر اثر آن دو تن مجروح شدند و یک تن اسیر گردید.(1)
1 148
رژیم عراق هزاران روستا در مناطق کردنشین این کشور را با خاک یکسان کرده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی از بغداد به بررسی عملیات کردها در شمال عراق، واکنش بغداد و تأثیر آن بر جنگ تحمیلی پرداخته و به نقل از دیپلمات‌های مقیم این کشور نوشته است: «این عملیات (حملات رژیم عراق به روستاها و مناطق کردنشین) از ماه مارس که چریک‌ها حملات خود را تشدید کردند، توسط "علی حسن المجید" پسرعموی صدام رهبری شده است. دیپلمات‌ها - که به شرط ناشناس ماندن صحبت می‌کردند - گفتند که به عقیده آنان تعداد کشته‌ها در این عملیات نسبتاً کم بود، چون به روستاییان قبل از اینکه خانه‌هایشان منفجر شود یا با بولدوزر خراب گردد، دستور خروج داده می‌شود. اما جناح‌های کُرد مدعی هستند هواپیماهای عراقی به روستاهای مظنون به پناه دادن به چریک‌ها، حمله می‌کنند و در این حملات اغلب از بمب‌های شیمیایی استفاده می‌شود.
بعضی فرماندهان نظامی در شمال عراق می‌گویند: این عملیات نتیجه عکس داشته چون موجب کینه روستاییان شده و آنان را به پیوستن به صفوف چریک‌ها کشانده است. به عقیده دیپلمات‌ها این تعرض موجب بروز شکاف بین مقام‌های ارشد دولتی بغداد شده است. یکی از آنان می‌گوید: "عزت ابراهیم" معاون رهبر شورای فرماندهی انقلاب حاکم بر عراق برای محدود کردن برنامه کوچ دادن، فشار می‌آورد.
طبق گزارش‌ها حملات چریک‌ها موجب شده که عراق 30 هزار سرباز را از جبهه جنگ خود علیه ایران به کوهستان‌های کردستان منتقل کند. جنگ کوهستان در شمال مسئله‌ای رو به رشد برای رئیس‌جمهور عراق است و رسانههای رسمی ایران تقریباً هر روز از عملیات کردها با حمایت پاسداران انقلاب ایران علیه ستون نظامی و پادگان‌های عراق گزارش می‌دهند. مبارزات چریک‌ها حوزه‌های نفتی بزرگ کرکوک عراق و دو خط لوله منتهی به ترمینال‌های مدیترانه‌ای در ترکیه را که روزانه حدود 5/1 میلیون بشکه نفت منتقل می‌کنند، تهدید می‌نماید. این دو ستون صادرات نفتی عراق است که درآمد مورد نیاز بغداد را برای جنگی که بنا به برآورد اقتصاددانان غرب حدود 10 میلیارد دلار در سال برای عراق هزینه دارد، تأمین می‌کنند. این تعرض نظامی بغداد نشانة گردشی تند در سیاست بغداد دربارة 5/3 میلیون کرد عراقی یعنی یک پنجم جمعیت این کشور است.»(2)
1 149
حجت‌الاسلام سیدمحمود هاشمی سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در مصاحبه با روزنامه رسالت فعالیت و برنامه‌های نیروهای اسلامی عراق در داخل عراق و مناطق آزاد شده شمال این کشور را تشریح کرد. وی درباره آثار این مبارزات گفت: «آنها در گسترش سرپیچی مردم از حکومت و شورش مردم علیه نظام حاکم نقش اساسی به عهده داشته‌اند و حرکتی را که گروه‌های مبارز کرد هدایت می‌کنند به شکل وسیعی انقلاب را در نقاط مختلف سرزمین عزیزمان رشد و گسترش داده و می‌دهد. سیاست مجلس اعلا برای مبارزه اسلامی به طور کلی بر اساس انقلاب و تحرک از داخل عراق استوار است. ... به همین علت تعداد زیادی از گروه‌های مبارز فعال را برای نابودی رژیم و دستگاه‌های وابسته به آن به داخل عراق گسیل کرده‌ایم. ... علاوه بر این می‌توان از نقش فعال نظامیان در جبهه‌های جنگ و مناطق آزاد شده نام برد. مجلس اعلا نیروهای نظامی خاصی را که مسئولیت امور نظامی را در جبهه‌های جنگ عهده‌دار هستند در اختیار دارد که از آن جمله گردان جهادی "نهم بدر" است که از مهم‌ترین واحدهای نظامی مبارز می‌باشد و همچنین گروهان‌های سیدالشهدا که ویژه عملیات نظامی در داخل عراق است.»
سیدمحمود هاشمی با اشاره به عملیات‌های انجام شده در طول سال گذشته افزود: «سال گذشته مجموعه‌ای از فعالیت‌های نظامی مهم را پشت سر گذاشتیم که در خلال آن توانستیم چندین گروه از افراد نظامی را به داخل خاک عراق بفرستیم که وظیفه آنها مقابلة مؤثر با دستگاه‌های دولتی و مراکز حیاتی دولت بود. از جمله این فعالیت‌ها می‌توان عملیات در استان العماره، بصره و در بغداد را نام برد. در عین حال نیروهای نظامی مجلس اعلا در عملیات نظامی مهمی ازجمله عملیات کربلای2 و کربلای5 مشارکت داشتند. از سوی دیگر، گروه‌های مبارز کرد با هدایت قرارگاه رمضان و با مشارکت نیروهای تحت امر این قرارگاه به عملیات‌های وسیع علیه مراکز نظامی حزب بعث در شمال عراق دست زدند که می‌توان از سلسله عملیات فتح و ظفر نام برد.»(1)
2 150
یک ایستگاه ارتباطی در استان ایلام و تأسیسات خطوط لوله مارون - اصفهان از جمله اهداف حملات هوایی امروز عراق بود. چهار هواپیمای دشمن در ساعت 11:06 بخشی از تأسیسات فرستنده رادیو تلویزیون کوه نور و سایت نخجیر در کیلومتر 20 محور ایلام - صالح‌آباد را بمباران کردند.(2)در این حمله خساراتی به مراکز فوق وارد گردید و چند تن از کارکنان سایت نخجیر مجروح شدند ولی بمباران تأسیسات رادار کوه نور واقع در16 کیلومتری بخش کرند غرب در همین ساعت تلفاتی در برنداشت.(3)گزارش خبرگزاری‌جمهوری‌اسلامی همچنین حاکیست در جریان بمباران منطقه عملیاتی سومار یکی از نیروهای مستقر دراین منطقه شهیدشد. در حملات هوایی امروز دشمن در غرب‌کشور طی دو نوبت جمعاً یازده هواپیما شرکت‌داشتند که پنج فروند آن در استان ایلام و شش فروند دراستان باختران اجرای عملیات کردند.(4)
1) 8. روزنامه رسالت، 11/7/1366،
2) 9. سند شماره 97538 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا 2- معاونت اطلاعات، به سماجا 3، 9/7/1366؛ و- واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش"، شماره 57، 10/7/1366، ص 20؛ و- سند 97539 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا- رکن 3، مرکز فرماندهی، به دفتر نخست‌وزیر، 9/7/1366.
3) 10. سند شماره 97555 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی سپاه چهارم بعثت، به دفتر فرماندهی کل سپاه، 11/7/1366.
4) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 196، 10/7/1366، ص 3، باختران- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/7/1366.
همچنین در ساعت 15:54 امروز یک هواپیمای عراقی تلمبه‌خانه شماره 3 خطوط لوله نفت مارون - اصفهان را با شلیک دو راکت هدف قرار داد که یکی در پشت مخزن سوخت در شمال تلمبه‌خانه به زمین اصابت کرد و راکت دوم نیز در بیابان‌های اطراف فرود آمد این حمله هیچ خسارت جانی و مالی نداشت.(1)
1 151
امروز در خلیج فارس دو کشتی هدف حمله قرار گرفتند. نخستین هدف یک کشتی صیادی استرالیایی به نام "جانتان بلاک" بود که در اجاره ایران قرار داشت. این کشتی در آب‌های ساحلی ایران هدف حملة موشکِ اگزوسه هواپیمای عراقی واقع شد. موشک به اتاق فرمان کشتی اصابت کرد و ناخدای استرالیایی آن را کشت و چهار خدمه کشتی را مجروح کرد. این کشتی هم‌اکنون در حال سوختن و غرق شدن است. در طول هفته جاری این دومین بار است که جنگنده‌های عراقی به کشتی‌های صیادی حمله می‌کنند.(2)رادیو بی‌بی‌سی با اعلام خبر فوق افزود: «عراق قبلاً اعلام کرده بود که یک هدف دریایی بزرگ را - که معمولاً یک کشتی نفتکش یا سکوی حفاری است - زده است، اما اگر این همان حمله باشد معلوم می‌شود که یا عراق در ادعای خود مبالغه کرده و یا اینکه دقیقاً نمی‌داند هواپیمایش چه نوع هدفی را زده است.»(3)
وزارت نفت نیز با تأیید خبر حمله عراق اعلام کرد: «طی روز گذشته مجموعاً 7 بار در جزیره خارک وضعیت قرمز اعلام شد و 15 بار نیز وضعیت قرمز تمدید گردید.»(4)
امروز همچنین یک نفتکش پاکستانی به نام "جوهر" هدف حمله قایق‌های توپدار قرار گرفت. این نفتکش که از کراچی رهسپار "رأس التنوره" در عربستان بود، پس از عبور از تنگه هرمز از قسمت آسایشگاه کارکنان مورد حمله واقع شد و آسیب دید.(5)ناخدای پاکستانی نفتکش جوهر در این‌باره گفت: «دو قایق شرکت کننده در این حمله قبل از آغاز حملة خود بدون تحریک و سوءظن از کنار دو رزم‌ناو فرانسوی و روسی عبور کردند و سپس روی نفتکش جوهر آتش گشودند.» این ناخدا افزود: «آنها روی مسلسل‌های خود را با پارچه پوشانده بودند و به محض نزدیک شدن به نفتکش، پارچه ها را از روی مسلسل‌ها کنار زده و شروع به تیراندازی کردند. قایق‌های حمله کننده که حامل هیچ پرچم یا نوشته روی بدنه خود نبودند، پنج راکت به بخش خوابگاه نفتکش شلیک کرده و به وسیله تیربار تیراندازی زیادی کردند.» وی گفت: «یکی از قایق‌ها 60 فوتی بود، ولی قایق دیگر کوچک‌تر به نظر می‌رسید و ارتفاع آن از سطح آب کم بود.»
خبرگزاری رویتر با مخابره این خبر و با اشاره به اینکه ایران در عرض 16 ساعت سه نفتکش را با قایق‌های توپدار مورد حمله قرار داده است، به نقل از دیپلمات‌ها نوشت: «به نظر می‌رسد ایران در پاسخگویی به حملات اخیر عراق علیه نفتکش‌ها در خلیج فارس یک استراتژی دوگانه را تعقیب کرده و در این رابطه هم از زمین و هم از قایق‌های توپدار برای حمله به کشتی‌ها و نفتکش‌ها استفاده می‌کند.»(6)
1) 12. همان، ص 4، تهران- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/7/1366.
2) 13. همان، ص 4، بوشهر- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/7/1366؛ و- سند شماره 97554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نیروی دریایی، به فرماندهی کل سپاه، 11/7/1366؛ و- سند شماره106021 مرکزمطالعات و تحقیقات جنگ: نیروی هوایی سپاه، معاونت عملیات، 9/7/1366.
3) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره197، 11/7/1366، ص26، رادیو بی.بی.سی، 10/7/1366.
4) 15. همان، ص15، تهران- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/7/1366.
5) 16. مأخذ 7، ص 14.
6) 17. مأخذ 11، ص 6، دوبی- خبرگزاری رویتر، 9/7/1366.
1 152
به دنبال افزایش نیروهای نظامی غرب در خلیج فارس، حمله امریکا به کشتی "ایران - اجر"، انتشار خبرهای تهدیدآمیز مبنی بر حمله به مراکز نظامی و اقتصادی ایران و احتمال مین‌گذاری و اشغال جزایر ایرانی، دبیرخانه شورای عالی دفاع در نامهای به ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران، دستور تقویت جزایر ایران در خلیج فارس را صادر کرد. در این نامه آمده است: «امکان تحرکات نظامی دشمن علیه سه جزیره ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک و اشغال آنها بسیار زیاد می‌باشد، لذا مقرر فرمایید سریعاً اقدامات لازم را در خصوص حفاظت و دفاع از جزایر مزبور به عمل آورند.»(1)همچنین در تلفنگرام گروه اطلاعات ژاندارمری‌کل‌کشور به وزارت اطلاعات آمده است: «قرار است مزدوران امریکایی مستقر در آب‌های خلیج فارس در آینده شهرها و مراکز نظامی جمهوری اسلامی ایران را مورد هدف موشک‌های میان‌برد خود قرار داده و این طور وانمود کنند که این موشک‌ها توسط نیروهای عراقی پرتاب شده است.»(2)
2 153
کشتی‌های مین‌یاب کشورهای غربی همچنان به فعالیت‌های خود در خلیج فارس با تأکید بر همکاری و هماهنگی بیشتر ادامه می‌دهند. ستاد نیروی دریایی فرانسه با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که کشتی‌های مین‌یاب این کشور موفق شدند یک مین دریایی را در نزدیکی "خورفکان" کشف و خنثی کنند.(3)یونایتدپرس نیز به نقل از "گلف دیلی‌نیوز" گزارش داد: «در نزدیکی مسیر جزیره فارسی در شمال خلیج [فارس] و در راه ترمینال نفت الاحمدی کویت یک منطقه مین‌گذاری کشف شده است. نیروی دریایی امریکا در منطقه مذکور وجود مین را ردیابی کرده و به کشتی‌ها اخطار نموده است که به این ناحیه نزدیک نشوند.»(4)
3 154
در پی حمله نیروهای نظامی امریکا به کشتی "ایران - اجر" در خلیج فارس و رفتار ناشایست با کارکنان این کشتی، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، کاردار سفارت سوئیس در تهران - حافظ منافع امریکا در ایران - را به وزارت امور خارجه فراخوانده و یادداشت اعتراض‌آمیز جمهوری اسلامی ایران را به وی تسلیم کرد. در قسمتی از این یادداشت آمده است: «علی‌رغم ادعای بی‌طرفی رژیم امریکا در جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، رژیم امریکا هیچ‌گونه دلیل و انگیزه‌ای برای ارتکاب این جنایت زشت و هولناک که مغایر با اصول، قواعد و عرف بین‌المللی می‌باشد در اختیار ندارد و در این رابطه کارگزاران امریکا علی‌رغم کلیه موازین شناخته شده بین‌المللی با خدمه کشتی ایران - اجر رفتاری ناشایست و غیرانسانی داشته و … دولت جمهوری اسلامی ایران ضمن اعتراض شدید نسبت به این گونه اعمال غیرقانونی و غیرانسانی، شدیداً آن را محکوم نموده و حق مقابله به مثل و مطالبه غرامات و خسارت وارده را برای خود محفوظ می‌دارد.»(5)
همچنین وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران، علی‌اکبر ولایتی با ارسال پیامی به دبیرکل
1) 18. سند شماره 97541 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دبیرخانه شورای عالی دفاع، 9/7/1366، به ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
2) 19. سند شماره 97540 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا - ر 2، گروه اطلاعات، به وزارت اطلاعات، 9/7/1366.
3) 20. مأخذ 8، ص آخر، پاریس- خبرگزاری فرانسه.
4) 21. مأخذ 11، ص 43، خبرگزاری یونایتدپرس، 9/7/1366، به نقل از روزنامة اخبار خلیج.
5) 22. مأخذ 7، ص 3، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
سازمان کنفرانس اسلامی، شریف‌الدین پیرزاده به تشریح عملکرد امریکا در خلیج فارس و نقض مقررات بین‌المللی به وسیله این کشور پرداخته و با خطرناک خواندن اوضاع منطقه، درخواست کرده است که سازمان کنفرانس اسلامی، اقدامات امریکا را محکوم نماید. در قسمتی از نامة دکتر ولایتی آمده است: «سیاست آتش‌افروزی در خلیج فارس تمام منطقه را به وضع خطرناک و انفجارآمیزی سوق داده است. دولت ایالات متحده از هیچ کوششی جهت ایجاد موانع بر سر راه تلاش‌های دبیرکل دریغ نورزیده و حتی رایزنی‌های دبیرکل در تهران به پایان نرسیده بود که دولت امریکا اعلام داشت این مشورت‌ها بی‌نتیجه بوده است. مقامات امریکایی در حقیقت در صدد استفاده از سیستم سازمان ملل جهت دنبال کردن سیاست خصمانه خود علیه جمهوری اسلامی ایران می‌باشند. ایالات متحده در این روند از اعمال فشار بر دیگر کشورها جهت هماهنگی در جلوگیری از تلاش‌های دبیرکل خودداری نورزیده است. حضور ناوگان جنگی امریکا در خلیج فارس و دست یازیدن به اعمال نظامی تحریک‌آمیز به ویژه حمله به یک کشتی غیرنظامی ایرانی و کشتن و زخمی کردن خدمه و منفجر نمودن آن نقض صریح حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران است و تهدید بزرگی را متوجه امنیت کل منطقه نموده و بدون شک تجاوز به صلح به‌شمار می‌آید. جمهوری اسلامی ایران طبق ماده 51 منشور ملل متحد، حق دفاع از خود را برای خویش محفوظ داشته و اعلام می‌دارد که امریکا مسئول کلیه عواقب این ماجراجویی تجاوزکارانه خواهد بود. این‌گونه اقدامات مغایر بند 1، 2 و 4 اصول منشور سازمان کنفرانس اسلامی است و اگر قرین موفقیت گردد راه‌حل نظامی را به عنوان تنها راه قابل علاج پیش پای قرار خواهد داد. از این رو براساس بند چهارم اهداف منشور سازمان کنفرانس اسلامی مسئولیت جدی و بدون تردیدی برای سازمان مزبور به‌وجود آورده و این اقدام تجاوزکارانه امریکا را محکوم ساخته و تدابیر لازم برای خاتمه دادن به این نوع اقدامات جنایت‌کارانه را به عمل آورد.»(1)
1 155
سفیر ایران در مسکو در یک کنفرانس مطبوعاتی در محل سفارتخانه، روابط ایران و شوروی و شرایط ایران برای پذیرش قطعنامه 598 را تشریح کرد. نوبری گفت: «بهبود روابط ایران و شوروی در واقع منحصر به دو ماه گذشته نیست. البته در دو ماه گذشته توسعه چشمگیری پیدا کرده است. ما دو همسایه هستیم و روابط طبیعی داریم. این خواست هر دو کشور است و منحصر به مقاطع خاصی نیست. ما با شوروی مذاکرات خوبی در مورد قطعنامه داشتیم. در حال حاضر دیدگاه‌های نزدیکی بین دو طرف در رابطه با مسئله مربوط به شورای امنیت وجود دارد. ما و آنها امکانات زیادی برای همکاری‌های اقتصادی داریم و مذاکراتی در این زمینه صورت گرفته و به‌زودی عملیات لازم برای همکاری‌های مربوط به نفت و گاز شروع خواهد شد.» نوبری با بیان اینکه جمهوری اسلامی قطعنامه 598 را رد نکرده است، افزود: اما یک ماده این قطعنامه باید در جهت محکوم کردن عراق به عنوان متجاوز در جنگ تغییر یابد. وی گفت: «ما عقیده داریم که اگر قطعنامه شورای امنیت تصحیح شود، آماده پذیرفتن آن خواهیم بود.»(2)
1 156
به رغم شکست امریکا در تصویب تحریم‌های بین‌المللی علیه جمهوری اسلامی ایران، "جورج شولتز" وزیر امورخارجه امریکا بار دیگر با تأکید بر ضرورت هم‌زمانی آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروها، از ایران به عنوان اشغالگر نام برد و تهدید کرد که اگر درخواست شورای امنیت برای آتش‌بس رد شود تلاش‌ها برای اعمال تحریم تسلیحاتی جهانی علیه ایران صورت خواهد گرفت. شولتز مسئولان جمهوری اسلامی را دروغگو خطاب کرد و برخلاف تأکید صریح دبیرکل بر سازنده بودن مواضع ایران، ادعا کرد: «اظهارات هیچ یک از سران ایران اعتبار ندارد و هر کدام یک حرف می‌زنند و در سفر اخیر دبیرکل سازمان ملل به ایران هر یک از مقامات ایران موضع متفاوتی در قبال آتش‌بس گرفته و هیچ‌گونه پاسخ صریح و واضح به وی ارائه نداده‌اند.»(1)
وی درباره تحریم تسلیحاتی ایران ادعا کرد حتی بدون کمک همه‌جانبه کشورهای مختلف نیز تحریم تسلیحاتی مؤثر خواهد بود؛ زیرا اگر چه به قطع کامل فروش سلاح منجر نخواهد شد ولی دسترسی ایران را به سلاح بسیار مشکل‌تر و بهای آن را برای این کشور بسیار گران‌تر خواهد کرد و این بدان معنی خواهد بود که ایران نمی‌تواند هر آنچه را که می‌خواهد تهیه کند. وی با اشاره به این مطلب که دیگر اعضای سازمان ملل اندکی بیش از امریکا درباره پذیرش آتش‌بس به وسیله ایران خوشبین هستند، گفت: «امریکا برای حفظ وحدت در شورای امنیت وقت بیشتری به ایران می‌دهد ولی نه برای مدت خیلی زیاد.» شولتز درباره احتمال موافقت چین و شوروی با اعمال تحریم تسلیحاتی علیه ایران گفت: «یک احتمال در بین است و آن اینکه این دو کشور فکر نمی‌کنم مایل باشند در این رابطه منزوی شوند در حالی که شواهد مشخص و روشن دال بر غیرممکن بودن مذاکره با ایران وجود دارد.»(2)وی افزود: «شوروی و چین هر دو در مورد اصل تحریم تسلیحاتی موافق هستند، اما مایلند که به دبیرکل، فرصت بیشتری داده شود تا ایران را به پذیرش قطعنامه راضی کند.» وی همچنین موضع عراق را که خواهان هم‌زمانی آتش‌بس و خروج نیروها می‌باشد تأیید کرد.(3)
2 157
با آغاز ریاست ایتالیا در شورای امنیت، کشورهای عضو دائم شورای امنیت توافق کردند دور جدید از فعالیت شورا را برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق آغاز کنند. توافق ایران با قبول آتش‌بس غیررسمی و هم‌زمان با آن شروع کار یک کمیسیون بی‌طرف برای شناسایی آغازگر جنگ، یک مرحله پیشرفت را نشان می‌دهد.(4)
در دور جدید سازمان ملل باید دو اقدام به موازات هم انجام دهد: تعیین دستورالعمل کار مذاکرات مجدد دبیرکل با طرفین متخاصم و تعیین زمان مذاکرات روی قطعنامه تحریم نظامی، تا در صورت عدم حصول نتیجه مثبت در مورد قطعنامه اول، قطعنامه دوم را به جریان بیندازد.(5)
از سوی دیگر، وزیر خارجه عمان طی نطقی در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد گفت: «هرگونه اقدام سازمان ملل متحد برای متوقف کردن جنگ ایران و عراق باید به طور یکسان در
مورد هر دو کشور اجرا شود. عمان در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس روابط نسبتاً خوبی با جمهوری اسلامی دارد و مقامات این کشور طی سفرهای مختلف به جمهوری اسلامی، تلاش کرده‌اند از ایجاد هرگونه تنش میان دو کشور جلوگیری نمایند.» "یوسف بن علوی" تأکید کرد: «هر گام دیگری که توسط شورای امنیت برای دست‌یابی به آتش‌بس برداشته شود باید به صورتی باشد که جو مساعدی را برای استقرار صلح فراهم سازد. سازمان ملل باید تدابیری اتخاذ کند که برای هر دو طرف عدالت و انصاف باشد.» وی در مورد مین‌روبی خلیج فارس گفت: «اگر این اقدام به طور مسالمت‌آمیز و فارغ از مناقشه منطقه‌ای صورت گیرد، دولت عمان از آن استقبال می‌کند.»(1)خبرگزاری رویتر با مخابره این خبر افزود: «کاملاً پیداست که منظور وزیر خارجه عمان معطوف به تحرکات واشنگتن برای اعمال مجازات‌هایی علیه ایران است.»(2)
روزنامه مصری الوفد در شماره امروز خود نوشت: عمان و الجزایر تلاش می‌کنند تا میان ایران و عربستان میانجیگری کرده و اختلافات این دو کشور را که پس از قتل عام مکه به صورت حادی درآمد، حل و فصل نمایند. این روزنامه افزود: سلطان قابوس پادشاه عمان محتویات پیام کتبی آقای"علی خامنه‌ای" رئیس‌جمهوری ایران را برای شاه فهد فاش ساخت، که ادعاشده در این پیام رئیس‌جمهور ایران علاقه این کشور به حل و فصل بحران مکه را ابراز داشته است.(3)
خبرگزاری رویتر نیز با اشاره به روابط ایران و اعراب و بیانیه‌های خشن کویت و عربستان علیه ایران، قطع روابط را بعید دانسته و گزارش داده است: «کشورهای عرب حوزه خلیج فارس این نکته را در نظر دارند که قطع روابط با یک کشور قدرتمند همسایه که دارای پیوندهای تاریخی و اقتصادی با آنهاست، در درازمدت به سود آنها نخواهد بود. چهار کشور از شش کشور عرب منطقه از اعضای اوپک هستند و در زمینه تثبیت بهای نفت دارای منافع مشترکی با ایران هستند. منابع دیپلماتیک عرب گفتند که انتظار نمی‌رود در اجلاس امان بر تحریم تجاری ایران تأکید شود؛ زیرا روابط تجاری ایران با جهان عرب عمدتاً شامل سه کشور لیبی، سوریه و امارات متحده می‌باشد.»(4)
1 158
هم‌زمان با تلاش‌های بین‌المللی در قالب سازمان ملل و فعالیت‌های دبیرکل این سازمان درباره جنگ، تلاش‌های انفرادی و دسته‌جمعی کشورهای منطقه چه از لحاظ سیاسی و دیپلماتیک و چه از جنبة نظامی و تبلیغاتی، علیه جمهوری اسلامی ایران همچنان ادامه دارد. فعالیت‌های سیاسی - دیپلماتیک اتحادیه عرب با پافشاری سوریه بر ادامه روابط با ایران نتیجه‌ای نداده و ادعای میانجیگری لیبی، به نزدیکی این کشور با عراق منجر شده است. عمان و الجزایر تلاش‌های خود را به بهبود روابط ایران و عربستان محدود کرده و تلاش می‌کنند زمینه را برای موفقیت دبیرکل از طریق کاهش تشنج میان ایران و کشورهای منطقه فراهم کنند. رادیو بی‌بی‌سی به نقل از منابع سیاسی در نیویورک اعلام کرد که "تورگوت اوزال" نخست‌وزیر ترکیه قصد دارد تلاش‌های حسن‌نیت خود را برای متوقف ساختن جنگ خونین میان عراق و ایران آغاز کند. این
منابع گفتند دولت ترکیه علاقه شدید خود را به تلاش‌های حسن‌نیت میان عراق و ایران در مذاکراتی که هفته گذشته "وحید خلف اوغلو" وزیر خارجه ترکیه با مقامات بلندپایه ایران و عراق و دبیرکل سازمان ملل داشت، ابراز کرده است. این منابع گفتند که نخست‌وزیر ترکیه احتمال دارد در تلاش برای میانجیگری، به زودی از تهران و بغداد دیدن کند.(1)
1 159
در پی افزایش فشارهای سیاسی و تبلیغاتی امریکا علیه چین، رادیو بی‌بی‌سی گزارش داد: «معاون وزیرخارجه چین امروز برای نخستین‌بار تأکید کرد در صورتی که ایران از قبول قطعنامه اخیر شورای امنیت خودداری کند، چین از تحریم جهانی فروش اسلحه به ایران حمایت خواهد کرد. اما وی افزود که کشورش مایل است به آقای دکوئیار فرصت بیشتری بدهد تا بلکه بتواند ایران را به قبول آتش‌بس متقاعد کند.»(2)
"مایکل یهودا" کارشناس امور چین در مدرسه عالی اقتصاد لندن در تفسیری از موضع جدید چین گفت: «هنگامی که قطعنامه 598 به تصویب همه اعضای شورای امنیت رسید، توافق گردید که اگر ایران یا عراق از پذیرش قطعنامه خودداری کنند، نوعی تحریم علیه آنان برقرار شود و چین هم که جزء توافق‌کنندگان بود اینک نمی‌تواند حرفی بزند. امریکا خواستار تحریم فوری ایران است و شوروی خود را عقب کشیده است. بنابراین چین احساس می‌کند که باید موضع مستقل به دور از امریکا و شوروی اتخاذ کند و به جهان اظهار کند که دو ابرقدرت همواره با یکدیگر اختلاف دارند و مواضع آنها باعث ایجاد ناراحتی می‌شود. در واقع چین می‌کوشد از نظر دیپلماتیک برای خود وجهه کسب کند. چین برخلاف سابق اینک به طور کامل از موضع سازمان ملل حمایت می‌کند. چین اینک در خلیج [فارس] دارای منافع مستقیمی است. این کشور با کشورهای خلیج [فارس] مبادلات تجاری دارد، با ایران طی چند سال اخیر رابطه برقرار کرده و با عراق هم از قبل دارای روابط حسنه بوده است. در زمینة منافع امنیت ملی چین، اگر هر یک از ابرقدرتها در خلیج فارس سلطه‌ای به دست آورند، چین بسیار نگران خواهد شد، زیرا چنین حالتی به محیط امنیتی چین لطمه خواهد زد. فروش سلاح چین به ایران که از طریق کشورهای ثالث انجام می‌شود، آن چنان انجام گرفته که چین توانسته رسماً اعلام کند که هیچ سلاحی به ایران نفروخته است. ممکن است این کشور دست به اقداماتی بزند و مثلاً از کشورهای ثالث بخواهد بدون اجازه چین به کشور دیگری سلاح نفروشند.»(3)
2 160
در پی تصویب طرحی در مجلس سنای امریکا مبنی بر ممنوعیت ورود کالاهای ایرانی به امریکا،
امروز یکی از کمیته‌های کنگرة این کشور نیز به ممنوعیت ورود کالاهای ایران رأی مثبت داد. به گزارش رویتر این تحریم واردات کالا از ایران تا ختم خصومت‌ها در خلیج فارس پا برجا خواهد بود. در همین حال روزنامه پرتیراژ وال استریت ژورنال از نگرانی برخی از مقامات
امریکا از تحریم کالاهای ایرانی خبر داد و نوشت: «برخی از مقامات امریکایی بیم دارند که ضمانت اجرایی هرگونه تحریم اقتصادی علیه ایران بسیار دشوار است و احتمال دارد بیش از ایران به امریکا صدمه وارد ساخته و همچنین تمرکز تلاش‌های این کشور در سازمان ملل برای تصویب یک تحریم تسلیحاتی بین‌المللی علیه ایران در شورای امنیت را منحرف کند.» این روزنامه خاطرنشان ساخت که تعقیب و شناسایی یک منبع خاص نفتی بسیار دشوار است و مقام‌های امریکایی بیم دارند که حتی با تحمیل یک تحریم نفتی علیه ایران، این کشور همچنان بتواند از طریق کشورهای دیگر نفت خود را به امریکا صادر کند.(1)
1 161
تصویر
وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران، تحریم اقتصادی امریکا علیه ایران را اقدامی تبلیغاتی و غیرممکن خواند و افزود: «ما هیچ وقت به صورت مستقیم با امریکا معامله نفتی نداشته‌ایم ولی به شرکت‌های ثبت شده در کشورهای اروپایی که ممکن است مالکیت امریکایی داشته باشند، نفت می‌فروشیم.» وی این حرکت امریکا را ناشی از شکست در تحریم تسلیحاتی دانسته و اضافه کرد: «بسیار بعید است که نفت ایران حتی از طریق شرکت‌های اروپایی به طور میانگین برای تمام سال به این میزان که اعلام شده به امریکا رسیده باشد.»(2)
کارشناسان بازار نفت، فروش غیرمستقیم نفت، اختلاف نظر مقام‌های امریکا و عدم همراهی ژاپن با امریکا را از عوامل مهمی می‌دانند که اجرای تحریم نفتی علیه ایران را مشکل می‌سازد. رویتر در این باره گزارش داد: «تحریم خرید نفت ایران به وسیله امریکا، تأثیر زیادی روی ایران نخواهد داشت ولی پیوستن ژاپن و دیگر کشورها به این تحریم می‌تواند صدمات اقتصادی سنگین برای ایران در پی داشته باشد. ایران بازار مهمی برای کالاهای ژاپنی به حساب می‌آید و انتظار میرود ژاپن برای پیوستن به تحریم نفتی ایران تا آنجا که ممکن است طفره برود.» رویتر به نقل از "مهدی وزری" کارشناس ارشد نفتی در لندن افزود: «تنها راه برقراری یک تحریم مؤثر آن است که یک تحریم فیزیکی در تنگه هرمز صورت بگیرد که این در عمل به معنی اعلام جنگ با ایران است و بسیاری از کشورها خواهان جلوگیری از وقوع آن هستند.»(3)
واشنگتن‌پست نیز به تصمیم امریکا به دیده شک نگریسته و آن را سمبلیک دانسته است: «تحریم خرید نفت از ایران بیشتر جنبه سمبلیک دارد؛ زیرا خریدار دیگری برای نفت ایران پیدا خواهد شد و اثری بر بازار نفت نخواهد داشت. با این حال تحریم خرید نفت از ایران موجب کاهش بهای نفت
صادراتی ایران خواهد شد و شاید به کاهش بهای نفت دیگر اعضای کشورهای عضو اوپک نیز بینجامد که در آن صورت برای مصرف کننده خوب و برای تولیدکنندگان نفت در امریکا بد خواهد بود.»(1)
1) 40. مأخذ 11، ص 27، روزنامة واشنگتن پست، 10/7/1366.
1 162
برای هماهنگی بین مسئولان و قرارگاه‌های سپاه که در منطقه شمال غرب کشور و همچنین مناطق آزاد شدة شمال عراق و دیگر نقاط عراق عهده‌دار مأموریت هستند، امروز در قرارگاه شهید بروجردی بانه دو جلسه تشکیل گردید. جلسه نخست با حضور علی شمخانی (قائم مقام فرمانده کل سپاه)، محمدباقر ذوالقدر (فرمانده قرارگاه رمضان)، رضا عسکری (فرمانده قرارگاه بدر) و اکبر دانشیار (معاون عملیاتی قرارگاه نجف) برگزار شد. در این جلسه ضمن بررسی فعالیت‌های گروه‌های ضد انقلاب (حزب دمکرات و کومهله) و زمان کاهش اقدامات آنان و هنگام رفتن این گروه‌ها به عراق در فصل سرما، درباره چگونگی هماهنگی بین قرارگاه رمضان و قرارگاه بدر برای مقابله با ضد انقلاب و همچنین نحوة مأمور شدن یگان‌هایی از قرارگاه بدر به قرارگاه رمضان و شیوة به کارگیری این یگان‌ها و پشتیبانی آنها - با توجه به بسته شدن راه‌های ارتباطی در زمستان - بحث و بررسی شد.(1)
جلسه دوم با حضور علی شمخانی، محمدباقر ذوالقدر، احمد وحیدی (مسئول اطلاعات سپاه) و چند تن دیگر از مسئولان سپاه تشکیل گردید. بحث اصلی این جلسه هماهنگی بین قسمت‌هایی بود که در مناطق آزاد شدة شمال عراق و همچنین دیگر نقاط عراق عهده‌دار اجرای عملیات‌های نامنظم و چریکی و جمع‌آوری اطلاعات بودند.(2)
2 163
امروز نیز تبادل آتش خمپاره و توپخانه بین نیروهای ایران و عراق در جبهه‌های غرب و جنوب ادامه یافت. در ده روز گذشته توپخانه عراق به تناوب شهرهای سردشت و مریوان و اطراف آنها را هدف توپ‌های دوربرد قرار داده و خساراتی به بار آورده است.(3)ارتش عراق همچنین به تعویض یگان‌های آسیب دیده و ضعیف در منطقه میمک شمالی و ارتفاعات کهنه‌ریگ ادامه می‌دهد. مرخصی نیروهای عراقی در این مناطق لغو شده است و دشمن ضمن حفظ آمادگی رزمی خود، در تلاش است که آن را افزایش دهد. در جبهه جنوب نیز فعالیت واحدهای آتش دشمن با اجرای آتش روی یگان‌های خودی در سراسر منطقه
1) 1. سند شماره 22017/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه هماهنگی طرح‌های شمال غرب، قرارگاه شهید بروجردی (بانه)، 10/7/1366، نوار شماره 26128.
2) 2. سند شماره 20712/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه هماهنگی نیروهای مستقر در مناطق آزاد شدة عراق، قرارگاه شهید بروجردی (بانه)، 10/7/1366، نوار شماره 26129.
3) 3. سند شماره 029364 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 6080، معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه، 11/7/1366، ص 3.
جنوب هورالهویزه ادامه یافت که در محور ضلع شرقی جزیره مجنون جنوبی دارای شدت بیشتری بود.(1)
از سوی دیگر، نیروهای خودی مستقر در جبهه‌های غرب و جنوب ضمن حراست از مواضع پدافندی، روی نیروهای دشمن آتش گشوده و خساراتی به آنها وارد کردند. همچنین مراکز نظامی، صنعتی و اقتصادی جنوب عراق و اسکله‌های البکر و العمیه عراق در خلیج فارس زیر آتش خودی قرار داشتند که بر اثر آن به قسمت‌هایی از باند فرودگاه و مقر تفنگداران سپاه هفتم عراق در این منطقه خساراتی وارد شد.(2)
نمایندة عراق در سازمان ملل، امروز با ارسال نامهای برای دبیرکل این سازمان، ادعا کرد که نیروهای نظامی ایران در روزهای 29 و 30 سپتامبر 1987 (7 و 8 مهر 1366) نقاطی از استان‌های سلیمانیه، واسط، بصره، دیاله و ناحیه سیروان را هدف گلوله و راکت قرار داده‌اند.(3)
در این حال، هلیکوپترهای عراقی همچنان از فضای کویت برای پشتیبانی قوای خود در خلیج فارس استفاده می‌کنند. در طول چهار روز گذشته، 13 هلی‌کوپتر دشمن با استفاده از فضای جزیره "بوبیانِ" کویت، برای تدارک نیروهای مستقر در دو اسکله البکر و العمیه به این اسکله‌ها تردد داشته‌اند که 7 فروند آنها در البکر و 6 فروند در العمیه مشاهده شده است.(4)
1 164
هشت نفر از چته های گردان کاوه حزب دمکرات در ساعت 23:30 امروز با نفوذ به شهر دیواندره، یک خودروِ گشت ثارالله و پاسگاه تپه "شیرعلی" را هدف حمله قرار دادند. در این حمله - که با موشک آر.پی.جی7 صورت گرفت - راننده خودرو شهید و یک تن نیز مجروح شد. همچنین در غرب سنندج، در حوالی پایگاه شویشه، نیروهای ژاندارمری با عناصر ضد انقلاب درگیر شدند که در نتیجه آن یک نیروی خودی شهید شد و یک تن مجروح گردید.(5)
گفتنی است که تحرکات اخیر گروه کومهله در دیواندره، به خصوص نفوذ به شهر که شهادت ده نیروی خودی را در پی داشته است، مسائلی را در افکار عمومی شهر و میان مسئولان مطرح کرده است. سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) ضمن گزارشی در این باره نوشت: «در پی این تحرکات هر شخصی نظراتی در جهت چطور عمل کردن نیروها علی‌الخصوص در شهر ارائه می‌دهد. این حرکات باعث خوشحالی هواداران کومهله شده و آنها نسبت به همکاری این گروهک فعال‌تر شدهاند. مع‌ذالک هواداران جمهوری اسلامی ایران خواهان این هستند که سپاه پاسداران همچون گذشته قاطعانه عمل کند.»(6)
2 165
چند واحد تأسیسات نفتی در اهواز و آغاجاری هدف حملات هوایی امروز عراق در داخل
1) 4. همان، ص 9 و 3.
2) 5. روزنامه اطلاعات، 11/7/1366، ص 14.
3) 6. سند شماره S/19172 شورای امنیت سازمان ملل، 5 اکتبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
4) 7. سند شماره 029451 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اطلاعات نیروی زمینی سپاه پاسداران، 25/7/1366.
5) 8. سند شماره 227188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: "گزارش روزانه"، شماره 264، 16/7/1366، واحد اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ص 2؛ و- سند شماره 97621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی امام در سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع)، 13/7/1366.
6) 9. سند شماره 97664 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، شماره 360، سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع)، 16/7/1366، ص 1.
کشور بود. هواپیماهای دشمن در ساعت 14:10 تأسیسات نفتی "مارون-3" اهواز و "کرنج" آغاجاری را با پرتاب چند راکت هدف حمله قرار دادند. در حمله به مارون-3 آتش‌سوزی بروز کرد و 16 تن مجروح شدند، اما حمله به کرنج خسارت جانی نداشت.(1)
1 166
در خلیج فارس، امروز دو نفتکش و یک کشتی ماهیگیری هدف حمله قرار گرفته و آسیب دیدند. نفتکش قبرسی "فیلی سیتی" امروز یک بار در ساعت 11:05 در 80 مایلی جزیره خارک و بار دوم در ساعت 18:00 از ناحیه موتورخانه هدف موشک‌های شلیک شده از هواپیماهای عراقی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. این نفتکش خالی که به طرف خارک در حرکت بود، پس از حمله با یدک‌کش به دوبی منتقل گردید.(2)
Sreed hair Kapil kaul Tanker War Aspect Of IRAQ - IRAN War (1980-88) New Delhi, ABC Publishing House, 1989.
هواپیماهای عراقی همچنین عصر امروز یک کشتی صیادی کوچک را - که به شرکت صید صنعتی استان بوشهر تعلق داشت - در نزدیکی سواحل ایران هدف قرار داده و غرق کردند. این سومین حمله به کشتی‌های صیادی در هفته گذشته بود.(3)عراق در اطلاعیه نظامی خود از این کشتی صیادی و نفتکش قبرسی به عنوان دو هدف بزرگ دریایی نام برد که امروز هدف حمله قرار گرفتند.(4)از سوی دیگر، قایق‌های تندرو سحرگاه امروز به یک نفتکش هندی حمله کردند. نفتکش "اسپیک امرالد" که حامل مواد پتروشیمی فوق‌العاده آتش‌زا بود، در 15 مایلی غرب دوبی زیر آتش مسلسل و آر.پی.جی7 قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد.(5)
این نفتکش محموله خود را در عربستان بارگیری کرده بود. "اجاس کوماروما" ناخدای این نفتکش در مصاحبه‌ای تلفنی گفت: «یکی از گلوله‌های شلیک شده به چهار مخزن کشتی اصابت کرد که خوشبختانه همگی آنها خالی بودند. این کشتی از مسافتی به فاصله 8/2 مایل دریایی به مدت 15 تا 20 دقیقه زیر آتش قرار داشت که این حملات خساراتی به کشتی وارد ساخت و موجب بروز حریقی کوچک در آن گردید.»(6)بیمه لویدز لندن این حمله را تأیید کرد. منابع کشتیرانی ایرانی با اعلام این خبر افزودند: پس از این حمله، یک ناو انگلیسی در حال کمک به نفتکش دیده شده است. در حال حاضر حریق مهار شده است و هیچ مجروحی وجود ندارد.(7)
2 167
از زمان آغاز جنگ عراق علیه ایران تاکنون جمعاً 374 کشتی در خلیج فارس هدف حمله ایران و عراق قرار گرفته و آسیب دیده‌اند. بیمه لویدز لندن با اعلام آمار فوق افزود: «106 فروند از این کشتی‌ها در سال جاری میلادی در منطقه خلیج فارس هدف قرار گرفته‌اند. نخستین کشتی در ماه مه 1981 هدف حمله قرار گرفت و قبل از این حمله، 93 کشتی دیگر به دلیل نبردهای شدید پاییز سال 1980 در منطقه خلیج فارس گیر افتاده بودند. این کشتی‌ها از آن زمان تاکنون در این منطقه باقی مانده‌اند و دیگر قادر به دریانوردی نیستند.»(8)
1) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 197، 11/7/1366، ص 5، اهواز- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/7/1366؛ و- سند شماره 97556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه ششم امام جعفر صادق(ع)، اطلاعات 11/7/1366.
2) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 197، 11/7/1366، ص 12، بوشهر- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/7/1366؛ و- سند شماره 097554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر فرماندهی نیروی دریایی، 11/7/1366؛ و
3) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه"گزارشهای ویژه"، شماره 198، 12/7/1366، ص3، بوشهر- خبرگزاری جمهوری اسلامی، 11/7/1366.
4) 13. سند شماره 97553 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا 2- معاونت اطلاعات، 10/7/1366.
5) 14. Sreed hair. Kapil Kaul. Tanker War Aspect Of IRAQ- IRAN War (1980-88) New Delhi, ABC Publishing House, 1989.
6) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 197، 11/7/1366، ص 12 و 13، منامه- خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از آسوشیتدپرس، 10/7/1366.
7) 16. مأخذ 5، ص 14.
8) 17. مأخذ 15، ص 14، لندن- آسوشیتدپرس، 10/7/1366.
تصویر
از آغاز جنگ تا مهر سال 1366 تعداد 374 کشتی تجاری و نفتکش در خلیج فارس هدف حمله قرار گرفته است.
1 168
امریکا به طور ضمنی از حملات هوایی عراق در خلیج فارس و علیه اهداف داخلی ایران حمایت کرد. امریکاییها اعلام کردند از سرگیری حملات هوایی عراق به کشتی‌های تجاری و مناطق مسکونی، صنعتی و اقتصادی ایران را درک می‌کنند. با وجود این دولت امریکا تلاش می‌کند که از عراق بخواهد، به امید برقراری صلح از طریق دیپلماتیک در سازمان ملل متحد، این حملات را متوقف سازد.(1)رادیو امریکا نیز به نقل از روزنامه "نیشن" چاپ بانکوک گفت: «عراق از آن جهت حملات هوایی‌اش را علیه ایران از سرگرفته که نیروی هوایی قوی‌ترین حربه آن کشور است. عراق آشکارا به این نتیجه رسیده است که قطعنامه شورای امنیت برای پایان دادن به جنگ در خلیج فارس موفقیت‌آمیز نخواهد بود و از این رو بار دیگر به جنگ نفتکش‌ها متوسل شده است تا صادرات نفت ایران یعنی منبع تأمین مالی ماشین جنگی ایران را فلج کند. جمعیت 45 میلیونی ایران سه برابر عراق است و ایران به نیروی انسانی بسیار بزرگ‌تری برای مقاصد نظامی دسترسی دارد. عراق بخت زیادی برای شکست دادن ایران ندارد.»(2)
سفیر عراق در واشنگتن نیز با ابراز رضایت از موضع امریکا، حملات عراق به مراکز صنعتی - کارگری و خطوط کشتیرانی را دفاع مشروع عنوان کرد و گفت: «واشنگتن درک می‌کند که چرا عراق پس از آنکه ایران از قبول آتش‌بس سر باز زد، حملات هوایی خود را از سر گرفت. من به مقام‌های امریکایی گفتم که عراق همواره با محدود کردن حملات خود علیه کشتی‌های ایرانی در خلیج فارس یا کشتی‌هایی که در سواحل ایران پهلو گرفته‌اند، از خود خویشتنداری نشان داده است. ما بر اساس منشور سازمان ملل از حقوق خود استفاده می‌کنیم. ما فراتر از ضرورت دفاع مشروع، به هیچ چیز حمله نمی‌کنیم.»(3)
1 169
در پی افزایش و تداوم حملات به کشتی‌ها در خلیج فارس و خصوصاً حمله به کشتی ژاپنی "کیجی هارو مارو [ر.ک. به روز شمار 8/7/66 [ دولت ژاپن ضمن منع تردد کشتی‌های ژاپنی در خلیج فارس، کاردار سفارت ایران در توکیو را به وزارت خارجه این کشور احضار کرد و یادداشتی اعتراض‌آمیز درباره حمله به دو نفتکش ژاپنی تسلیم وی کرد.(1)از سوی دیگر، وزارت ترابری ژاپن اعلام کرد: «کشتی‌های ژاپنی و دیگر کشتی‌هایی را که ملوانان ژاپنی هدایت می‌کنند تا زمانی که سلامت آنان تضمین نشود از سفر به خلیج فارس خودداری می‌کنند. اوضاع خلیج فارس تا زمانی که ایمنی کشتی‌هایی که در منطقه رفت و آمد می‌کنند، تضمین نشود تحت مراقبت و بررسی قرار خواهد داشت و در حال حاضر 21 کشتی که یا خدمه آنها ژاپنی هستند و یا متعلق به شرکت‌های ژاپنی می‌باشند در خلیج فارس به سر می‌برند.»(2)
رادیو بی‌بی‌سی در تحلیلی از مواضع ژاپن در قبال جنگ ایران و عراق و بحران خلیج فارس، یکی از مشکلات عمده کشتی‌های ژاپنی را برخوردار نبودن از حمایت واحدهای نیروی دریایی کشورهای اروپایی و امریکا در خلیج فارس دانست و گفت: «ژاپن همواره سیاست محتاطانه‌ای را در قبال مسائل منطقه اتخاذ کرده و از زمان شروع جنگ ایران و عراق سعی داشته است که جنبه بی‌طرفی را با دقت تمام حفظ کند. ولی ژاپن به دلیل اینکه نیروی دریایی در خلیج فارس ندارد برخلاف سایر مشتریان عمده غربی قادر به حمایت از کشتی‌هایش نیست. دولت امریکا همواره از ژاپن به دلیل اینکه برای تأمین آزادی کشتیرانی در خلیج فارس کمکی به نیروهای غرب نمی‌کند انتقاد کرده است و پاسخ ژاپن این بوده که به دلیل مغایرت با قانون اساسی این کشور نمی‌تواند نیروی نظامی به خلیج فارس اعزام کند. یکی از پیشنهادهایی که سفیر ژاپن در واشنگتن برای این موضوع مطرح کرده کمک مالی است. به موجب این طرح، دولت ژاپن برای تهیه بودجه‌ای که صندوق امنیت خلیج فارس خوانده می‌شود، کمک می‌کند تا از این طریق هزینه حضور نظامی نیروهای امریکا در خلیج فارس تأمین شود. مشکل دیگر این است که بخش عمده نفت ژاپن از ایران تأمین می‌شود و بنابراین نمی‌شود آن را تحت پوشش حفاظت نیروی دریایی امریکا قرار داد. با این حال به نظر می‌رسد که ژاپن به وسیله امریکا، متحد اصلی‌اش تحت فشار قرار گرفته است که به هر نحو ممکن در حمایت از کشتیرانی خلیج فارس تلاش کند.»(3)
2 170
در پی حمله روز گذشته عراق به کشتی صیادی "جانتان بلاک" ]ر.ک.به روزشمار 9/7/66 [ سفیر رژیم عراق در کانبرا به وزارت خارجه استرالیا احضار شد و اعتراض شدید دولت استرالیا به حمله علیه یک کشتی ماهیگیری استرالیایی در خلیج فارس- که به کشته شدن کاپیتان این کشتی انجامید- تسلیم وی شد. وزیر امور خارجه استرالیا گفت که این حمله غیرموجه و تخلف از مقررات بین‌المللی است... دولت متبوع وی خواستار توضیحات فوری بغداد درباره این حمله شده و از عراق خواسته است که در مورد عدم تکرار این قبیل حملات به دولت استرالیا اطمینان‌های لازم داده شود.(4)
1 171
نماینده امام در شورای عالی دفاع، احتمال درگیری با امریکا را در خلیج فارس قوی اعلام کرد و از همة جوان‌ها خواست با حضور در جبهه‌ها آماده رویارویی با امریکا باشند. حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نماز جمعه امروز درباره مهم‌ترین مسائل روز سخن گفت، از جمله: بحران خلیج فارس، عملکرد و اهداف امریکا در منطقه، شروع جنگ به وسیله امریکا، عملکرد اروپا به عنوان مجرم درجه دوم در خلیج فارس، موضع سنجیده شوروی در قبال بحران منطقه، تلاش‌های دبیرکل و شورای امنیت برای برقراری آتش‌بس قبل از معرفی متجاوز و بی‌اعتمادی جمهوری اسلامی به شورای امنیت و حکام مرتجع منطقه. وی با تأکید بر احتمال درگیری در آینده نه چندان دور و دادن پاسخ مناسب به اقدامات امریکا در خلیج فارس گفت: «تاکنون جنگ‌های ما با عراق در جبهه‌های غربی بود و ما نیروی کمتری را احتیاج داشتیم، اما اکنون به احتمال قوی باید بخشی از نیروهای خود را در خلیج فارس به کار گیریم. همه جوان‌هایی که دوره دیده‌اند امروز باید حرکت کنند و در جبهه حضور یابند تا در صورتی که تحولاتی روی داد از نظر نیرو در مضیقه نمانیم و بتوانیم جواب مناسبی به امریکا بدهیم. پیروزی بر عراق برای رزمندگان ما شیرین است اما لذت جهاد با ریشه‌کن کردن کفر و عاملی که عراقی‌ها را برای جنگ با ایران تحریک کرده است به مراتب شیرین‌تر خواهد بود. ما ترجیح می‌دهیم در این رویارویی تحمیلی که ما خود آغازگر آن نبودیم کسانی را هدف گلوله قرار دهیم که نابودی آنان، آسایش را برای سایر ملت‌ها به ارمغان می‌آورد. برای ما امروز هیچ هدفی شیرین‌تر و مطلوب‌تر و اسلامی‌تر از جنگیدن در مقابل تهاجم امریکاییها نیست. بوی حرکتِ اولِ جنگ، از سوی امریکاییها در خلیج فارس می‌آید. امروز در دنیا همه می‌دانند که امریکا نخستین گلوله را در جنگ علیه ما شلیک کرد. بعدها اگر سازمان ملل بخواهد اساس این درگیری را بررسی کند امریکا نمی‌تواند قضیه شروع جنگ را منکر شود.»
سخنگوی شورای عالی دفاع در تعیین مواضع جمهوری اسلامی، صلح را به نفع اندیشه اسلامی دانسته و درباره هیاهوی امریکا در خصوص صدور انقلاب گفت: «کلمه صدور انقلاب را امریکاییها بهانه‌ای برای تبلیغات علیه ما انتخاب کرده‌اند؛ با وجودی که مقامات و مسئولان بارها توضیح داده‌اند که این صدور منهای جنگ و خشونت است. انقلاب حتی به صورت القای فکر قابل صدور است. ما از اول مدافع بودیم، امروز هم مدافع هستیم و در مقابل امریکا هم مدافع خواهیم بود…
دو هفته است که ملت ما فریاد انتقام را سرمی‌دهد اما مسئولان ما از خط‌مشی عاقلانه پیروی می‌کنند. رزمندگان هم شروع حمله را می‌خواهند اما ما صبر پیشه کرده‌ایم و به روشنگری فعلاً قناعت می‌کنیم.» آقای هاشمی شیوه امریکا را حمایت از رژیم عراق و رودررویی مستقیم با جمهوری اسلامی دانست و درباره هدف امریکا گفت: «پس از تحریک عراق به شروع جنگ با ایران و حمایت از متجاوز، امریکا و طاغوت‌های جهان و ارتجاع منطقه آنچه آرزو دارند پیروز نشدن انقلاب اسلامی است. در جنگ فرض اینکه عراق بر ما پیروز شود یا آنکه اصولاً پیروزی در کار نباشد مورد سلیقه امریکا، اسرائیل و دیگران است. یعنی حالتی که کینه‌ها باقی بماند، دشمنی‌ها بر جای باشد و آتش کینه همواره در منطقه شعله بکشد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی در مورد قطعنامه 598 و موضع جمهوری اسلامی مبنی بر تقدم موضوع شناسایی متجاوز بر آتش‌بس اظهار کرد که بحث شورای امنیت به نفع امریکا و طرفدارانش نشد ... قطعنامه ای گذراندند و بندهای آن را به نوعی جابه‌جا کردند که هم نظر جمهوری اسلامی ایران تا حدی در آن گنجانده شود و هم عملی نباشد یعنی اول اعلام آتش‌بس و بعد بررسی متجاوز. در صورتی که اگر اعلام آتش‌بس مقدم بر شناسایی متجاوز و محاکمه وی باشد حالت جنگی به نفع امریکا و عراق از بین خواهد رفت.
وی با اشاره به اذعان بسیاری از رهبران و رسانههای جهان که شاهد آغاز جنگ از سوی ارتش عراق و باطل دانستن قرارداد الجزایر از سوی صدام بوده‌اند و ذکر اینکه اسناد این اعمال در آرشیوها موجود است گفت: «اما آنچه هیچ دیپلماتی نمی‌تواند به آن پاسخ دهد این است که نمی‌تواند بگوید به چه علت علاقه ندارد که اول متجاوز در این جنگ شناخته شود، در حالی که این شناسایی می‌تواند نشان دهنده حق‌طلبی باشد. اگر با این منطق درست برخورد کنند چه می‌شود؟ شورای امنیت می‌خواست ما را تحت فشار سیاسی بگذارد، اما خود در بن‌بست قرار گرفت. ما در میدان منطق در مجامع بین‌المللی حرفی نداریم که قابل رد کردن باشد. اما سازمان‌های جهانی و حکام مرتجع منطقه را آن‌قدر عادل نمی‌دانیم که زیر بار این واقعیت بروند و امکان دارد بخواهند از فرصت آتش‌بس علیه منافع ما استفاده کنند.»(1)
1 172
سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی در خطبه‌های نماز جمعه تهران انعکاس وسیعی در رسانههای جهان داشت. خبرگزاری‌ها آن را مخابره کردند و روزنامه‌ها در صفحات نخست خود به تفسیر و تحلیل آن پرداختند.(2)تلویزیون بی‌بی‌سی از آن به عنوان سخنرانی آتشینی یاد کرد که دارای "اما" و "اگر"های زیاد است. سردبیر دیپلماتیک تلویزیون بی.بی.سی ضمن ادعای این مطلب که همه رهبران مذهبی در ایران هنگام سخنرانی در نماز جمعه به شعار دادن گرایش پیدا می‌کنند، گفت: «آقای رفسنجانی تا این حد درباره جنگ با امریکا سخن نگفته بود و از نظر مردم ایران یک هشدار جدی به امریکا تلقی شده ولی قابل توجه است که رئیس مجلس از اشاره به
حرکتی که ممکن است به جنگ با امریکا منجر شود خودداری نمود. دولت‌های غربی حدس می‌زنند ایران مایل است از درگیری با امریکا پرهیز کند زیرا می‌داند که نمی‌تواند پیروز شود و از طرف دیگر آقای رفسنجانی معتقد است ایران در جنگ با عراق هنوز می‌تواند پیروز شود.» سردبیر دیپلماتیک تلویزیون بی‌بی‌سی افزود: «دیپلمات‌های امریکایی و انگلیسی می‌گویند: مقام‌های ایرانی در مذاکرات خصوصی مسالمت‌آمیزند. در این حال پی بردن به اینکه ایران قصد مصالحه دارد و یا سخنان آقای رفسنجانی بیانگر موضع واقعی ایران است، بسیار مشکل می‌باشد.»(1)
مطبوعات انگلستان خطبه‌های نمازجمعه تهران را جنگجویانه‌ترین بیانیه ایران علیه امریکا و نشانه افزایش تشنج در منطقه و نزدیکی درگیری میان دو کشور عنوان کردند. "گاردین" نوشت: «از دید ناظران خلیج فارس ادامه حملات ایران و عراق علیه کشتی‌ها و سخنرانی شدیداللحن حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی بی‌تردید نشان دهنده این است که تهران سیاست محتاطانه‌ای را که به مدت کوتاهی پس از غرق کشتی مین‌گذار "ایران - اجر" به وسیله امریکاییها اتخاذ کرده بود،کنار گذاشته است.» روزنامه "تایمز مالی" نیز گزارش نخست صفحه اول خود را به این موضوع اختصاص داد. سردبیر بخش خاورمیانه‌ای تایمز مالی نوشت: «ایران روز جمعه پیش‌بینی کرد به زودی با امریکا در خلیج فارس وارد جنگ خواهد شد و امریکا را به شلیک اولین گلوله این درگیری متهم ساخت. سخنرانی آقای رفسنجانی، جنگجویانه‌ترین بیانیه ایران علیه حضور وسیع نظامی امریکا در خلیج فارس و آب‌های مجاور می‌باشد و در حالی صادر شده‌است که حملات ایران و عراق علیه کشتی‌ها شدت یافته و ترس از کشیده شدن ناوهای جنگی امریکایی و کشورهای غربی دیگر در جنگ روز به روز افزایش پیدا می‌کند.»
سردبیر خاورمیانه‌ای روزنامه "ایندیپندنت" نیز در این باره نوشت: «تحلیلگران معتقدند، اگر ایران به یکی از هدف‌های تحت حفاظت امریکا در خلیج فارس حمله کند، امریکا ممکن است به تلافی آن جزایری را که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای حملات خود از آن استفاده می‌کنند، تصرف نماید. یک رهبر ایرانی روز جمعه هشدار داد که امریکا ممکن است جزایر خلیج فارس ایران را اشغال کند. برای مقابله با این تهدید پاره‌ای از نیروهای ایرانی از جبهه جنگ با عراق به جنوب منتقل شدهاند.»(2)
خبرگزاری رویتر در گزارشی از تأثیر سخنان آقای هاشمی رفسنجانی بر بازارهای جهانی نوشت: «اظهارات رئیس مجلس شورای اسلامی مبنی بر اینکه درگیری با امریکا در خلیج فارس در آینده نزدیک بسیار محتمل است، سطح قیمت‌ها را در بازار معاملات سلف نیویورک که تا حدی برای بازارهای دیگر مسیر تعیین می‌کند بالا برد و همچنین در بازارهای جهانی نفت معاملات پررونقی جریان داشت و قیمت‌های نفت خام ترقی کرد.»(3)
1 173
اعضای دائمی شورای امنیت سازمان ملل بر اساس پیشنهاد ایران طرحی تهیه کرده‌اند که طبق آن هم‌زمان با برقراری آتش‌بس، از طرف سازمان ملل کمیسیونی به منظور تعیین علل
آغاز جنگ تشکیل خواهد شد. به نوشته روزنامه ایندیپندنت چاپ لندن، در طرح مذکور همچنین درخواست عقب‌نشینی نیروها و مبادله اسیران نیز گنجانده شده و ممکن است این ابعاد طرح، از نظر ایران قابل قبول نباشد. خبرنگار این روزنامه در نیویورک که این گزارش را تهیه کرده، افزوده است: «توافق اعضای دائمی شورای امنیت با تشکیل کمیسیون تعیین مقصر، "امتیاز مهمی" برای ایران محسوب می‌شود.»
ایندیپندنت همچنین نوشته است: «شورای امنیت در حال تهیه قطعنامه دیگری در مورد جنگ است که برخی از نکات مورد درخواست ایران در آن گنجانده خواهد شد. این قطعنامه شامل این موضوع خواهد بود که در واقع این عراق بود که در پاسخ به تحریکات زیاد ایران، جنگ را آغاز نمود. در آن نیز با ظرافت اشاره خواهد شد که سازمان ملل هنگام شروع جنگ به مسئولیت خود عمل نکرد.» سردبیر این روزنامه افزوده است: «دیپلمات‌ها امیدوارند که این مصالحه فرمول آبرومندانة مورد نیاز ایران برای قبول آتش‌بس باشد. احساس دیپلمات‌ها این است که ایران این را درک می‌کند که اجازه پیروزی در جنگ به آن داده نخواهد شد و هر تحولی که در جبهه زمینی صورت پذیرد، این موضوع را تغییر نخواهد داد.»(1)
1 174
وزیر خارجه عراق بار دیگر پیشنهاد شوروی مبنی بر برقراری آتش‌بس در جنگ ایران و عراق هم‌زمان با تأسیس کمیته‌ای برای تعیین آغازگر جنگ را رد کرد. طارق عزیز پیشنهاد شوروی را مخالف قطعنامه 598 شورای امنیت دانست و تعیین آغازگر جنگ را یک امر فرعی عنوان کرد. وی گفت: «ایران نمی‌تواند به میل خود بخش‌هایی از مفاد قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل در مورد آتش‌بس را انتخاب کند. قطعنامه شورای امنیت قطعنامه‌ای است جامع و روندی است در جهت پایان بخشیدن به جنگ و استقرار صلحی دائم در منطقه. بنابراین، اگر کشوری درباره اجزاء این قطعنامه سخن بگوید در صدد برقراری صلح نیست.» طارق عزیز وزیر امورخارجه عراق در اشاره مستقیم به شوروی گفت: «این مسئله در مورد دیگر کشورها نیز صادق است و وی آن را به آگاهی شواردنادزه ]وزیرخارجه‌شوروی[ رسانده است که پیشنهاد وی غیرقابل قبول است.» وی افزود: «کسانی که به قطعنامه شورای امنیت رأی مثبت داده‌اند باید آراء خود را محترم بشمارند.»(2)
2 175
الکساندر هیگ اولین وزیر خارجه ریگان با بیان اینکه عراق آغازگر جنگ بوده است، تصمیم امریکا در اسکورت نفتکش‌های کویتی را دفاع از عراق و نصب پرچم عراق بر روی سیاست خارجی امریکا دانست و گفت: «من قبل از اینکه تصمیم به نصب پرچم امریکا روی نفتکش‌های کویتی گرفته شود با آن مخالف بودم، نه به دلیل اینکه پرچم امریکا روی کشتی‌های کویتی نصب می‌شود بلکه به این خاطر که پرچم کویت و از همه مهم‌تر پرچم عراق روی سیاست خارجی امریکا نصب می‌شود. ما بر سر دو راهی هستیم. ما در حال حاضر قربانی تصمیمات
تصویر
دولت عراق در تشدید و یا عدم تشدید حملات هستیم. ما به خودمان صدمه زده‌ایم. عراقی‌ها آمادگی یک مقدار گذشت و رسیدن به صلح را دارند زیرا وقتی که آنها حمله علیه ایران را آغاز کردند متوجه شدند که از هیچ لحاظ بر ایران برتری ندارند و با اینکار نشان دادند که بر ایران برتر نیستند. نفع آنها این است که از خاک خود دفاع کنند و نه حمله بر همسایه. قطعاً این عراق بود که جنگ را شروع کرد و ادعای ایران در این مورد صحیح است. از آنجا که ما به عراق مربوط شده‌ایم و جانب عراق را گرفته‌ایم و عراق منابع اقتصادی ایران را مورد حمله قرار داده است، ایران به تلافی عمل عراق در مسیرها مین‌گذاری می‌کند زیرا ما جانب عراق را گرفته‌ایم.» الکساندر هیگ علت اصلی این تصمیم ریگان را ماجرای "مک فارلین" اعلام کرد و افزود: «ما نباید خود را وارد درگیری با ایران بکنیم زیرا آنها برای اجرای عملیات خیلی توانا هستند و ما شاهد حمله به یکی از ناوگان‌هایمان خواهیم بود.»(1)
1 176
در پی توافق دو کشور ایران و عراق بر پایان دادن به روابط دیپلماتیک، وزیر خارجه ترکیه اعلام کرد: ترکیه درخواست‌های ایران و عراق برای حفاظت از منافع دیپلماتیک دو کشور در پایتخت‌های کشور مقابل را پذیرفته است.(2)روزنامه‌های ترکیه با درج قسمت‌هایی از اطلاعیه وزارت خارجه این کشور از آن به عنوان گامی مهم برای میانجیگری یاد کردند.(3)
سفیر جمهوری اسلامی ایران در ترکیه (منوچهر متکی)، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری جمهوری اسلامی مسائل مربوط به بستن سفارت ایران در بغداد را مورد بحث قرار داده و گفت: «پس از شروع جنگ تحمیلی به طور طبیعی روابط سیاسی ایران و عراق به حالت تعلیق درآمد و تنها چند تن از کارکنان سفارت ایران در بغداد باقی ماندند که آنها نیز در واقع فعال نبودند. اقدام جمهوری اسلامی ایران در تعطیلی کامل نمایندگی سیاسی خود در بغداد و نیز تعطیلی سفارت بغداد در تهران گویای این امر است که جمهوری اسلامی ایران خود را برای برقراری یک رابطه خوب با حکومتی که در آینده نه چندان دور در بغداد روی کار خواهد آمد آماده می‌کند. به اعتقاد ما در صورتی که حقوق حقه ملت ایران چه از طریق سیاسی یا دیگر روش‌ها احقاق شود، رژیم عراق ماندنی نخواهد بود.» سفیر جمهوری اسلامی ایران در ترکیه میانجیگری دولت "اوزال" در جنگ تحمیلی را تکذیب کرد و در تشریح علت انتخاب ترکیه به عنوان حافظ منافع ایران و عراق گفت: «ترکیه به عنوان یک کشور بی‌طرف از روابط خوب با هر دو کشور برخوردار است. این امر ارتباطی به میانجیگری احتمالی ترکیه در جنگ ندارد.»(4)
طارق عزیز، وزیر خارجه عراق در این باره گفت: «بسته شدن سفارتخانههای دو کشور تصمیم ایران بود، آنها یادداشتی در این زمینه به ما دادند و ما مجبور بودیم آن را بپذیریم. آنها به عنوان یک سمبل تداوم روابط دیپلماتیک میان دو کشور در آنجا بودند. ایران تصمیم گرفت این سمبل را از میان بردارد و ما ناچار بودیم آن را بپذیریم.»(1)
1) 36. روزنامه رسالت، 11/7/1366، ص 12، خبرگزاری رویتر.
1 177
امروز در قرارگاه شهید بروجردی واقع در روستای بوالحسن بانه، فرماندهان سپاه‌پاسداران سه جلسه تشکیل دادند. در جلسه اول با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه (علی شمخانی)، فرمانده قرارگاه نجف (نورعلی شوشتری) و فرمانده قرارگاه قدس (عزیز جعفری) ادامة طرحریزی مانور عملیات در منطقه ماووت (ارتفاعات گرده‌رش، قمیش، گوجار …) و سازمان رزم عملیات بررسی گردید و تعیین یگان‌های مناسب برای هر محور و مشکلات موجود و چاره‌اندیشی برای آن به بحث گذاشته شد. در ادامة این جلسه مسئلة تسلط و دید دشمن روی منطقة عملیاتی، لزوم استفاده از هلی‌کوپتر برای تدارک و پشتیبانی یگان‌های عمل‌کننده و ضرورت استفاده از یگان‌های توپخانه و زرهی برای مقابله با یگان‌ها و پاتک‌های دشمن مورد توجه و بحث قرار گرفت. در این جلسه همچنین بر تأمین استحکامات مورد نیاز یگان‌ها برای استقرار در منطقه و اقدامات مهندسی ضروری به خصوص برای احداث جاده‌های جدید و تعمیر جاده‌های موجود، تأکید شد.(1)
2 178
جلسه دوم امروز فرماندهان سپاه با حضور فرماندهان حاضر در جلسه قبل و فرمانده قرارگاه رمضان (محمدباقر ذوالقدر)، فرمانده تیپ75 ظفر (محمد مقدم)، معاون عملیات قرارگاه نجف (اکبر دانشیار) و حمزه حمیدنیا از مسئولان این قرارگاه تشکیل شد. در این جلسه فرمانده تیپ75 ظفر گزارشی از شناسایی‌های انجام شده در منطقه دشت زور، حلبچه، سیدصادق و خورمال ارائه کرد.(2)
[سند شماره 1515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی (اسدالله احمدی)، 31/6/1366 تا 11/7/1366، ص 147]
وی گفت بعد از عملیات فتح9 در منطقه خورمال (12/5/1366)، عراق نیروهای زیادی وارد منطقه کرد، ولی هم‌اکنون اوضاع منطقه عادی شده است و دشمن توان1) 1. سند شماره 1515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 31/6/1366 تا 11/7/1366، ص 142 تا 145؛ و- سند شماره 20712/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه طراحی و آمادگی عملیات نصر8 (11/7/1366، قرارگاه شهید بروجردی (بانه)، نوار 26129)، دستنویس ص 29 تا آخر.
2) فرمانده تیپ ظفر ضمن گزارش اوضاع منطقه و بیان تمایل همکاری مردم عراق در این منطقه با نیروهای جمهوری اسلامی، گفت: در یکی از روستاهای منطقه که زیر بمب‌های شیمیایی عراقی‌ها قرار دارد، 250 دینار عراقی برای کمک به جبهه، به ما دادند.
زیادی در منطقه ندارد. وی افزود عراقی‌ها از کنار سیدصادق کانالی به طرف دریاچه دربندی‌خان احداث کرده‌اند که 6 متر عرض و 4 متر عمق دارد. فرمانده تیپ ظفر طرحی برای عملیات در حد فاصل چناره تا شنام ارائه کرد. وی گفت که با اجرای این عملیات عقبه‌های دشمن در منطقه منهدم و ناامن خواهد شد و می‌توانیم با راهنمایی دیده‌بان‌ها عقبه‌های دشمن را زیر آتش بگیریم و حتی قادریم به مدت یک شب شهر سیدصادق را تصرف کنیم.
برادران ذوالقدر، شوشتری و حمیدنیا با این طرح، مخالفت کردند؛ آنها معتقد بودند که با اجرای این عملیات راه‌کارهای اجرای عملیات در این منطقه و راه ورود نیروهای قرارگاه رمضان به داخل عراق بسته می‌شود. فرمانده قرارگاه رمضان همچنین اضافه کرد تنها در صورتی که تصمیم به تداوم عملیات در این منطقه داشته باشیم اجرای آن مناسب است وگرنه، خیر.(1)
در ادامة جلسه موضوع اجرای عملیات منظم و گسترده در منطقه دشت‌زور، حلبچه و ... مطرح شد و محاسن و معایب آن و واکنش احتمالی دشمن و توان مورد نیاز بررسی گردید. مسئلة واکنش شدید دشمن به دلیل وجود چند شهر در منطقه مورد نظر و از سوی دیگر، استقبال مردم این منطقه از نیروهای ایرانی و حتی امکان پیوستن عده‌ای از نیروهای جاش که در خدمت ارتش عراق هستند به قوای خودی و ضرورت اقدامات گسترده مهندسی در منطقه، از مباحثی بود که در این باره مطرح گردید.(2)
1 179
سومین جلسة امروز قرارگاه شهید بروجردی با حضور فرماندهان نیروی زمینی سپاه و قرارگاه نجف و علیرضا عندلیب (مسئول معاونت مهندسی نیروی زمینی سپاه)، جمال آبرومند (مسئول پشتیبانی نیروی زمینی سپاه) و جان‌محمد (مسئول پشتیبانی سپاه در غرب) برای بررسی مشکلات پشتیبانی قرارگاه نجف و چاره‌اندیشی برای پشتیبانی عملیات در منطقه شمال غرب تشکیل گردید. ابتدا مسئول پشتیبانی قرارگاه نجف مشکلات و کمبودها را برشمرد: «مشکل اول بودجه است، از بودجه برآورد شده تاکنون 50 درصدش تأمین شده ... ما حدود هزار دستگاه ماشین کرایه‌ای داریم که روزی فقط 5/1 میلیون تومان کرایه اینهاست. میوه بچه‌ها را از 6 کیلو ]در ماه[ به 2 کیلو کم کرده‌ایم؛ از دیروز هم گفته‌ایم دیگر نخرند … قطعات ماشین‌آلات مشکل داریم … بدهکاری زیادی داریم.»
آبرومند: در مجموع قرارگاه پشتیبانی غرب 50 میلیون تومان بدهکار است، 30 میلیون تومان به شرکت نفت و 20 میلیون تومان برای خواروبار و ترابری و متفرقه است.
جان‌محمد: گردان قائم بهترین سند است. به علت همین مشکلات صبحانه و شام از برنامه غذایی اینها حذف شده است. الان اینها در 24 ساعت یک وعده غذا می‌خورند. مسئله دیگر اینکه با توجه به فصل سرما و یگان‌هایی که در این منطقه حضور دارند، مشکل پوشاک گرم، موکت، چادر، پتو و ... وجود دارد. برای عملیات نیاز به حدود 400 قاطر است که هزینه خرید و مخارج آنها هم هست.
آبرومند: اگر با استعداد پیش‌بینی شده در این منطقه بخواهید وارد عمل شوید حدود سه هزار وانت تویوتا لازم است.
جان‌محمد: نیرو هم یکی دیگر از مشکلات ماست. حتی به اندازه نیروهای ترخیصی به ما نیرو نداده‌اند. این امکاناتی که با این همه خونِ دل تهیه می‌شود به علت کمبود نیرو از بین میرود. ما مجبوریم در این منطقه مقرها و آمادگاه‌های متعدد بزنیم. در بانه، مریوان، سقز و ... باید نیرو باشد که امکانات را حفظ کند.(1)
در پایان جلسه مقرر شد که به منظور رفع مشکلات پشتیبانی و تأمین امکانات ضروری برای عملیات، فرمانده نیروی زمینی طی نامهای به آقای هاشمی، اقلام مورد نیاز برای اجرای عملیات در غرب کشور را اعلام نماید تا در صورت تصمیم به اجرای عملیات در این منطقه، دستور تأمین مایحتاج آن داده شود.(2)
1 180
امروز تأسیسات نفتی آغاجاری و رامهرمز هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت و آسیب دید. در ساعت 9:55 هواپیماهای دشمن واحد بهره‌برداری شماره1 "پازنان" واقع در منطقه آغاجاری و تأسیسات نفتی "کرنج" واقع در رامهرمز را هدف حملات خود قرار دادند که بر اثر آن در تأسیسات "پازنان" آتش‌سوزی وسیعی رخ داد طوری که چندین ساعت پس از بمباران، نیروهای امدادی توانستند آن را خاموش کنند.(3)همچنین شهرهای آبادان و خرمشهر 24 ساعت گذشته زیر آتش توپخانه دوربرد ارتش عراق قرار داشت.(4)
2 181
در منطقه عملیاتی قصرشیرین عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) مجدداً به یکی دیگر از گردان‌های ارتش حمله کردند. این حمله در جنوب قصرشیرین و علیه گردان 66 از تیپ2 لشکر81 زرهی صورت گرفت. سه روز قبل نیز به مقر گردان 143 از تیپ3 لشکر81 زرهی ارتش حمله شد.(5)[ر.ک.به: 8/7/1366] حملات منافقین به پایگاه‌های نیروهای خودی معمولاً با شناسایی دقیق قبلی و یا جمع‌آوری اطلاعات از طریق افراد پناهنده و جاسوس صورت می‌گیرد. همچنین به گزارش سپاه پانزدهم رمضان تعدادی از عناصر سازمان مجاهدین خلق به‌منظور شناسایی مواضع نیروهای خودی و فیلمبرداری از مناطق بمباران شده و جمع‌آوری اطلاعات و برآورد نیروهای خودی، از خاک عراق وارد ارتفاعات شهرستان بانه شدهاند.(6)
3 182
در پی اجرای طرح ضربه زدن به هسته‌های تشکیلاتی گروه‌های ضدانقلاب در شهرها و روستاهای کردستان، 25 تن از عناصر کومهله در شهرستان مریوان دستگیر شدند و مقادیری اسناد و مدارک درون گروهی از آنان کشف گردید.(7)هسته‌های تشکیلاتی گروه‌ها با جذب نیرو، جمع‌آوری اطلاعات، تأمین مواد غذایی و اقدامات تبلیغاتی در تحرک و فعالیت گروه‌ها نقش مهمی برعهده دارند.(8)
1) 4. مأخذ 2، ردیف دوم، ص 19 تا 40.
2) 5. سند شماره 1516 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 11 تا 20/7/1366، ص 4.
3) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 198، 12/7/1366، ص 3؛ و - سند شماره 97560 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا- رکن 2، به دفتر نخست‌وزیر، 11/7/1366؛ و- سند شماره 97561: از سماجا 2- اطلاعات، به سماجا 3- مرکز فرماندهی، 11/7/1366.
4) 7. روزنامه اطلاعات، 12/7/1366، ص 14.
5) 8. سند شماره 227188 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات سپاه پاسداران، نشریه "گزارش روزانه"، شماره 264، 16/7/1366، ص1.
6) 9. سند شماره 029346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان- معاونت اطلاعات، به فرماندهی قرارگاه تاکتیکی یکم نصر- معاونت اطلاعات 11/7/1366.
7) 10. سند شماره 97621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی امام در سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع)، 13/7/1366.
8) 11. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها"، شماره166، 23/7/1366، ص 14.
1 183
پیشمرگان مبارز کرد عراقی طی یک عملیات هجومی در شهر "دگانه" واقع در استان اربیل عراق، 8 تن از نیروهای عراقی را اسیر کردند. در این حمله همچنین 4 تن از نیروهای دشمن کشته شدند و یک خودرو و تعدادی سلاح سبک به غنیمت نیروهای مبارز کرد درآمد.(1)افراد حزب دمکرات کردستان عراق (گروه بارزانی) نیز در استان دهوک در محور "کانی ماسی" رادار پادگان بیگوفا را از کار انداختند.(2)
2 184
مانور "آزادی جزیره" با هدف آمادگی و آموزش یگان‌های نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در تأمین امنیت و دفاع از جزیره خارک و حوزه‌های نفتی ایران طراحی و در خلیج فارس برگزار شد. حسین علایی فرمانده نیروی دریایی سپاه درباره این مانور گفت: «این مانور که برای آن عنوان "آزادی جزیره" انتخاب شده بود، به‌منظور دفاع از جزیره خارک و حوزه‌های نفتی خلیج فارس طراحی شده و یکی از سلسله مانورهای محدود سپاه در خلیج فارس بود که از سه روز پیش شروع شده بود و شنبه شب پایان یافت. در این مانور واحدهایی از منطقه دوم دریایی سپاه شرکت داشتند و ضمن تمرین کنترل تحرکات خارجی فرضی در منطقه، سایر اهداف این مانور را با موفقیت تمرین کردند.»(3)
مهندس موسوی، نخست‌وزیر نیز در این باره گفت: «این مانور به مثابه آزمایشی در برابر توطئه قدرت‌های استکباری در خلیج فارس بود که نتایج درخشانی به دنبال داشت و ما از دیروز شاهد حساسیت قدرت‌های بیگانه در خلیج فارس هستیم. ما در خلیج فارس ایستاده‌ایم و در آنجا خواهیم جنگید به همان صورت که در خشکی ایستاده و جنگیده‌ایم و این مانور هشداری است به قدرت‌های سلطه‌گر.»(4)
3 185
هم‌زمان با برگزاری مانور آزادی جزیره، کشتی "یو.اس.اس. لاسال" کشتی فرماندهی اسکادران نیروی دریایی امریکا مستقر در خلیج فارس، اواخر روز گذشته ادامه اسکورت نفتکش‌های کویتی را متوقف کرد و به سرعت عازم شمال خلیج فارس شد.(5)آسوشیتدپرس اقدام کشتی لاسال را برای اجرای مأموریت مرموز و ناگهانی اعلام کرد.(6)رویتر نیز در گزارشی از عرشه "لاسال" به‌نقل از مقام‌های رسمی امریکا از وجود تهدید علیه عربستان خبر داد و اعلام کرد: «این تهدید به‌گونه‌ای بود که عربستان سعودی مجبور به اعلام آماده‌باش بالای نظامی شد.»(7)
1) 12. سند شماره 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: آمار عملیات‌های داخل عراق، 30/8/1366، ص 28.
2) 13. سند شماره 029339 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان- معاونت اطلاعات، 11/7/1366.
3) 14. روزنامه کیهان، 12/7/1366، ص 2.
4) 15. روزنامه اطلاعات، 11/7/1366، ص 3.
5) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 198، 12/7/1366، ص 29، خبرگزاری آسوشیتدپرس، 11/7/1366.
6) 17. همان.
7) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 199، 13/7/1366، ص 21.
تصویر
منابع خبری غرب در سطح بسیار گسترده‌ای اعلام کردند که نیروهای ایران قصد داشتند به منطقه بی‌طرف نفتی به نام "رأس‌الخفجی" که در سواحل عربستان قرار دارد، حمله کنند. رادیو بی.بی.سی با اشاره به آماده‌باش نیروهای عربستان و حرکت "لاسال" به شمال خلیج فارس و اعلام برگزاری مانور به‌وسیله ایران، گفت: «با اینکه هنوز اطلاعات زیادی از تحولات خلیج فارس در دست نیست، اما گمان میرود که حدود 40 قایق تندرو و مسلح ایرانی به‌سوی تأسیسات نفتی خفجی، که در بخش جنوبی خلیج فارس قرار دارد و عربستان سعودی و کویت مشترکاً آن را از طرف عراق اداره می‌کنند، در حرکت بودند.»(1)
منابع کشتیرانی و دیپلماتیک نیز گفتند: «یک گروه از قایق‌های ایرانی به‌طرف ترمینال نفتی خفجی در نزدیکی ساحل عربستان حرکت کردند اما هواپیماهایی که در ارتفاع کم پرواز می‌کردند قایق‌ها را دور نمودند... هواپیماها - که گفته می‌شود از پایگاه نیروی هوایی عربستان سعودی در ظهران به پرواز درآمده بودند - برفراز تعداد زیادی از قایق‌های ایران که به‌طرف سکوی نفتی رأس‌الخفجی در جنوب خلیج فارس حرکت می‌کردند، پرواز نمودند.»
یک دیپلمات در این‌باره گفت: «تعداد قایق‌های ایران زیاد بود. آنها پراکنده شدهاند. پراکندگی آنها به نظر می‌آید نشان‌دهنده آن باشد که آنها در یک مأموریت آموزشی یا در یک گشت ساده بوده‌اند. اما چه کسی ایرانی‌ها را می‌شناسد.» وی افزود که این واقعه صبح امروز روی داد. مقامات دیپلماتیک و کشتیرانی گفتند که احتمال میرود این کشتی‌ها از پایگاه پاسداران انقلاب در جزیره فارسی که در حدود 120 کیلومتری جنوب سکوی نفتی ساحلی واقع است به ناحیه به اصطلاح بی‌طرف خفجی که کویت و عربستان سعودی برای بارگیری نفت از آن استفاده می‌کنند، آمده‌اند. یک دیپلمات نیز گفت که قایق‌ها در حدود 20 کیلومتری نزدیک سکوی نفتی پراکنده بودند.(2)
"هارولد برنسن" فرمانده رزم‌ناو لاسال هم با اشاره به حرکت نیروهای ایرانی به‌سوی رأس‌الخفجی درباره درگیری احتمالی ناوگان امریکا و قایق‌های ایرانی گفت: «در منطقه‌ای که ما در آن حرکت می‌کردیم تنها به نظارت مشغول بودیم، هیچ‌گونه رو در رویی پیش نیامد. ما تنها از امکانات، هلیکوپترها و رادارهای خود استفاده می‌کردیم و این چیزی است که ما به‌طور معمول هر روزه انجام می‌دهیم.» این افسر امریکایی درباره اینکه آیا عراقی‌ها نیز در این فعالیت‌ها نقش داشتند یا نه، گفت: «آنها در این فعالیت‌ها حضور هوایی داشتند.»(3)
منطقه الخفجی در نزدیکی مرز عربستان و کویت و در حدود 110 مایلی جزیره خارک قرار دارد. این منطقه از دو حوزه نفتی تشکیل شده و دارای چاه‌های نفتی متعدد، تأسیسات پالایش و تصفیه و سکوهای بارگیری نفت است. رأس‌الخفجی منطقه بی‌طرف محسوب می‌شود و زیر نظر عربستان قرار دارد که شرکت‌های نفتی غربی و ژاپنی در آن فعالند. ظرفیت تولید نفت این منطقه 300هزار بشکه در روز است و اغلب درآمد ناشی از فروش نفت آن به حساب دولت عراق واریز می‌شود.(4)
1 186
رسانههای غربی تحولات امروز خلیج فارس را به طور گسترده منعکس کرده‌اند و در حالی‌که دولت‌های کویت و عربستان سعی در انکار و پوشاندن تحرکات امروز در این منطقه را دارند، این رسانه‌ها به تحلیل و تفسیر آن پرداخته‌اند، از جمله رادیو بی.بی.سی با ارائه گزارشی از قضیه رأس‌الخفجی، به‌نقل از کارشناسان، هدف ایران را آزمودن میزان قاطعیت سعودی‌ها در دفاع از خود عنوان کرد و گفت: «نشانه‌های موجود حاکی از آن است که نیروهای ایران توجه خود را از کویت به عربستان معطوف کرده‌اند و این ناشی از شکاف بین ایران و عربستان بر سر حادثه مکه و اقدامات کویت برای حفاظت از کشتی‌های خود دانسته می‌شود.»(1)
"کردزمن"، محقق امریکایی، نیز در کتاب "درس‌هایی از جنگ‌های مدرن" از قضیه خفجی با عنوان "روزی که ایران و امریکا به تقابل گسترده‌تری حرکت می‌کنند" یادکرد و درباره نقش امریکا نوشت: «عربستان سعودی پس از مشورت با ایالات متحده امریکا، هواپیماهای اف - 15 و تورنادو را برای مراقبت هوایی کشتی‌ها، به گشت‌زنی در منطقه مأمور کرد. آنها همچنین به تهران اخطار کردند که از طرح آن کشور مطلع شدهاند. با این حال تهران تصمیم گرفت این عملیات را حداقل تا نقطه‌ای که عربستان سعودی را مجبور به واکنش نماید، آغاز کند و عزم خود را نشان بدهد. در 3 اکتبر 1987 (11مهر1366) تعداد 48 تا 60 قایق تندروی ایران در نزدیکی جزیره خارک مستقر شدند و سپس به‌طرف حوزه نفتی خفجی حرکت کردند. هواپیماهای امریکایی "اف-3 آ" این تحرک نیروهای ایران را ره‌گیری کردند و فرماندهی نیروی ضربت امریکا در خاورمیانه و مراکز مهم فرماندهی در عربستان سعودی را مطلع نمودند. عربستان سعودی بلافاصله با اعزام کشتی‌ها و هواپیماهای اف-15 و تورنادو به‌سوی نیروهای ایران از خود واکنش نشان داد. نیروی ضربت امریکا شامل کشتی فرماندهی لاسال نیز مستقیماً به همان سمت حرکت کرد. نیروهای ایران وقتی که با این تحرکات مواجه شدند، دست به فرار زدند.»(2)
از سوی دیگر، مقام‌های رسمی عربستان و کویت از وقوع حرکت‌های مشکوک در نزدیکی سواحل خود اظهار بی‌اطلاعی کردند.(3)رادیو ریاض به‌نقل از مقام‌های وزارت دفاع عربستان سعودی ضمن رد گزارشهای مربوط به درگیری جت‌های جنگنده این کشور با قایق‌های توپدار ایران، اعلام کرد: «نیروهای سعودی آمادگی دارند که هرگونه حمله علیه مرزهای خود را دفع کنند ولی هیچ‌گونه رو در رویی بین نیروهای دو کشور روی نداده است.»(4)سخنگوی کاخ سفید نیز در این باره گفت: «ما از این حقیقت که برخی از قایق‌های کوچک در شمال خلیج [فارس] دیده شدهاند و برخی از کشتی‌های نیروی دریایی عربستان نیز به گشت‌زنی مشغول بوده‌اند، مطلع شده‌ایم و می‌دانیم این قایق‌ها احتمالاً ایرانی بوده و اکنون این منطقه را ترک کرده‌اند، ولی تا آنجا که ما می‌دانیم در پی این حادثه هیچ درگیری و یا رو در رویی انجام نگرفته است و هیچ یک از کشتی‌های ما در این منطقه حضور ندارد. در همین حال شنیده شد که یک رزم‌ناو نیروی دریایی امریکا با رادیو هشدار نهایی را به یک قایق ایرانی داده است.»(5)
1) 23. مأخذ 19، ص 42، رادیو بی.بی.سی، 14/7/1366.
2) 24. آنتونی کردزمن، درس‌هایی از جنگ‌های مدرن، ترجمة حسین یکتا، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ (منتشر نشده)، ص 368.
3) 25. مأخذ 16، ص 5، کویت- خبرگزاری رویتر، 11/7/1366.
4) 26. مأخذ 16، ص 5، خبرگزاری رویتر، 11/7/1366.
5) 27. مأخذ 16، ص 7، منامه- خبرگزاری آسوشیتدپرس، 11/7/1366.
1 187
به گزارش خبرگزاری رویتر یک کشتی جنگی ایران در خلیج فارس در ساعت 17:40 امروز رادار خود را روی یک کشتی نیروی دریایی امریکا به‌نام "کید" قفل کرد، اما بعد از هشدار کشتی جنگی امریکا با این جمله که "قدرت آتش شما بی‌تأثیر است" رادار را خاموش کرد و به عقب برگشت. رویتر افزود: «قفل کردن رادار بر روی یک هدف معمولاً مقدمه یک حمله است. اما "کیت اشنایدر" سخنگوی وزارت دفاع امریکا، این حادثه را عادی توصیف کرد.»(1)وی ضمن اظهار این مطلب گفت: «در این حادثه هیچ گلوله‌ای شلیک نشد.»(2)
2 188
با وجود اینکه کشورهای اروپایی و ژاپن در بحران خلیج فارس، در ابتدا از همکاری نظامی با امریکا خودداری می‌کردند، در ادامة بحران، این کشورها زیر فشارهای مستقیم و غیرمستقیم امریکا تصمیم خود را تغییرداده و هر روز کشتی‌ها و مین‌روب‌های بیشتری را به منطقه اعزام می‌کنند. صبح امروز چهار کشتی نیروی دریایی ایتالیا بر سر راه خود برای الحاق به واحدهای دریایی امریکا و سایر کشورهای اروپایی در خلیج فارس، وارد عمان شدند. سفیر ایتالیا در عمان گفت: «قرار است امروز دو ناو اعزامی به سایر ناوهای اروپایی در خلیج فارس ملحق شوند و دو کشتی دیگر بعداً رهسپار خواهند شد. سه مین‌روب ایتالیایی که بخشی از ناوگان این کشور هستند نیز هم اکنون در دوبی مستقرند و در چند روز آینده به ناوگان ایتالیا خواهند پیوست. در حال حاضر انگلیس، فرانسه و شوروی در منطقه خلیج فارس مین‌روب دارند و کشتی‌های ضد مین امریکا، بلژیک و هلند در راه رسیدن به خلیج فارس هستند.»(3)
امریکا و ژاپن نیز برای همکاری بیشتر در خلیج فارس باهم مذاکره می‌کنند. خبرگزاری تاس در گزارشی از دیدار وزیر دفاع ژاپن از امریکا نوشت: «مذاکرات بین وزیر دفاع امریکا و وزیر دفاع ژاپن در امریکا روی دو مسئلة تلاش امریکا به واداشتن ژاپن به ایفای نقش فعال‌تری در اقدامات نظامی کشورهای غربی در خلیج فارس و خرید جت‌های جنگنده امریکایی به وسیله ژاپن متمرکز می‌باشد.» تاس افزود: «قانون اساسی ژاپن که دولت را از اعزام نیروهای مسلح به دیگر کشورها بازداشته، به شدت مانع چنین نقشهای خطرناکی می‌شود.»(4)
فرانسه با بیش از ده ناو جنگی و چهار هزار نیروی نظامی در منطقه خلیج فارس حضور دارد و تاکنون چهار نفتکش فرانسوی در این منطقه هدف حمله قرار گرفته است. فرمانده ناو فرانسوی "جورج لیگ" با بیان این مطلب افزود: «حملات قایق‌های ایران بزرگ‌ترین تهدید علیه کشتی‌های تجاری در خلیج فارس است. مین‌ها نیز مشکل عمده‌ای برای رزم‌ناوها هستند و ایران از مین‌های "مینیک" که بسیار پیشرفته می‌باشد، در آب‌های خلیج فارس استفاده می‌نماید.» وی همچنین موشک‌های کرم ابریشم را - که در اختیار ایران قرار دارد - به عنوان یک تهدید همیشگی قلمداد کرد.(5)
1 189
مقام‌های رژیم مصر در دیدار با "واینبرگر" وزیر دفاع امریکا، تنها راه پایان جنگ ایران و عراق و حفظ منافع امریکا در منطقه را استفاده امریکا از بمب‌های اتمی کوچک دانستند. مجله الکفاح العربی در شماره امروز خود ضمن اعلام این خبر افزود: «کاسپار واینبرگر پیشنهاد مشابهی نیز در سفر اخیر خود به کشورهای عرب حوزه خلیج فارس از یک مقام منطقه شنیده بود. وی که سؤالاتی در مورد نتایج و کاربرد بمب‌های نوترونی از وزیر جنگ امریکا پرسیده بود، امریکا را به بررسی استفاده از این بمب مخرّب برای متوقف نمودن جنگ در خلیج فارس ترغیب کرد.»(1)
2 190
عراق 25 فروند هواپیمای پیشرفته "سوخو 25" از شوروی دریافت کرده است. روزنامه الاتحاد در گزارشی نوشت: «عراق برتری قابل توجه نیروی هوایی خود بر ایران را با ده‌ها جنگنده روسی سوخوی 25 شدت بخشیده است.» این روزنامه به‌نقل از منابع نظامی غربی نوشت: «25 تا 40 فروند از این نوع جت‌ها وارد عراق شده است و این نخستین گروه از 100 فروند سوخوی 25 گنجانده شده در یک معامله تسلیحاتی بین دو کشور می‌باشد. اگر این معامله مورد تأیید قرار گیرد، عراق نخستین کشور در خارج از بلوک کمونیست می‌باشد که به چنین هواپیماهایی دست پیدا کرده است.» کارشناسان نظامی می‌گویند که حمله‌های شدید علیه ستون‌های زرهی با سرعتی زیاد و جان سالم به در بردن از آتش پدافند هوایی، یکی از ویژگی‌های عمده این هواپیماها می‌باشد که می‌تواند برای حمله به تهاجمات زمینی ایران، به عراق بسیار کمک کند. هواپیماهای مذکور به یک توپ دولول 23 میلی‌متری و حدود 10 مخزن تسلیحاتی در زیر بال‌های ضخیم خود مجهز است.(2)
یونایتدپرس نیز به‌نقل از یک تحلیل‌گر غربی نوشت: «نیروی هوایی عراق که دارای 300 هواپیما است، می‌تواند با سوختگیری مجدد در فضا، هر زمانی که اراده کند تهران را هدف حمله قرار دهد. ایران فقط 50 تا 70 هواپیمای قابل استفاده در اختیار دارد. میانگین مأموریت‌های هوایی عراق در روز حدود 120 پرواز است که شامل هلیکوپترها نیز می‌شود. با این‌حال اغلب تحلیلگران معتقدند که با وجود برتری هوایی، عراق قادر به پیروز شدن در جنگ نیست و نومیدانه به آتش‌بسی نیاز دارد که مورد قبول ایران نیست.»(3)
هواپیمای روسی سوخو 25 در سال‌های 1985تا 1989 به تعداد 30 تا 80 فروند به عراق ارسال شد.
این نوع هواپیما در طول جنگ با ایران به‌خصوص در سال 1988 به خدمت گرفته شد و شماری از خلبانان آن از صدام مدال افتخار گرفتند.
1 191
ایران و عراق درباره اهمیت مواد قطعنامه 598 و نحوه اجرای آن با هم اختلاف‌نظر دارند. محمدجواد لاریجانی در مصاحبه با تهران تایمز گفت: «ایران خواهان قطعنامه مصوبه شورای امنیت به‌صورت یک مجموعه یکپارچه است؛ در حالی‌که عراق اظهار تمایل به اجرای "به‌ترتیب" آن کرده است. … آقای دبیرکل سازمان ملل مأموریت خود را با دو هدف اساسی شروع کرد: شرط اول آن است که قطعنامه به‌صورت کلی درنظر گرفته شود، یعنی در مرحله اجرایی هر قسمت و پاراگراف قطعنامه از اهمیت مساوی برخوردار باشد و اصل دوم عبارت است از مفهوم پاراگراف اول که طرفین را به آتش‌بس دعوت می‌کند. دبیرکل سازمان ملل بدین منظور اصل دوم را بیان داشت که اصول دیگری نیز به‌عنوان گام‌های اولیه می‌تواند وجود داشته باشد. بسیاری از اعضای شورای امنیت باتوجه به بیانات دبیرکل این تعبیر را تأیید کرده و گفتند که چنین تعبیری به متن اصلی قطعنامه بسیار نزدیک است.»
معاون وزیر خارجه ایران درباره موضع عراق در قبال شرط‌های دبیرکل افزود: «رژیم بغداد صریحاً و به وضوح هر دو اصل اساسی ذکر شده را که توسط دبیرکل ارائه شده بود، رد کرد و تقاضای اجرای به‌ترتیب قطعنامه را نمود. آنها خواستند که اول، پاراگراف اول، بعد دوم و غیره و به‌ترتیب به مورد اجرا گذاشته شود... بنابراین با رد این دو اصل مورد مذاکره از جانب دبیرکل، عراق اجرای کل قطعنامه 598 را رد کرد.»(1)
2 192
در حالی که عراق نمی‌تواند از بنادر خود در خلیج فارس بهره‌برداری کند، ترکیه با فراهم آوردن تسهیلات فراوان، نفت عراق را به بازارهای جهانی می‌رساند. خبرگزاری رویتر در گزارشی از شهر "دورتیول" ترکیه به‌نقل از منابع وابسته به صنعت نفت ترکیه نوشت: «ترکیه راه، نفتکش، انبار و سایر امکانات در اختیار رژیم عراق قرار می‌دهد تا بدین طریق صادرات نفت از راه ترکیه به دریای مدیترانه و نهایتاً به بازارهای جهانی نفت افزایش یابد. علاوه بر خط لوله نفتی عمده‌ای که از طریق پایانه‌ای در شهر "یومورتالیک" در 40 کیلومتری شرق شهر دورتیول ترکیه نفت عراق را به آب‌های مدیترانه می‌رساند، رژیم عراق همچنین به پنج گذرگاه برای صدور نفت خود در آب‌های ترکیه و در خلیج اسکندرون دسترسی دارد. عراق به‌وسیله خط لوله "یومورتالیک" به ایتالیا، سوئیس و نیز مرکز عمده خرید و فروش نفت و فرآورده‌های نفتی در هلند به‌ویژه بندر "روتردام" فرآورده‌های نفتی صادر کرده است. نفتکش‌های ترک با طی مسافتی بیش از 1100 کیلومتر، نفت خام عراق را از ناحیه مزبور به ترکیه حمل می‌کنند و این نفت از طریق ترکیه به بازارهای جهانی صادر می‌شود.(2)
رادیو بی.بی.سی نیز درباره موضع ترکیه درقبال جنگ ایران و عراق گفت: «ترکیه کشوری است که روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود را با هر دو کشور ایران و عراق حفظ کرده است.
عراق اخیراً قراردادی را با ترکیه در زمینه ساختن خط لوله نفتی از طریق خاک این کشور تا دریای مدیترانه امضا کرده است. ایران چندین سال طرف عمده مبادلات بازرگانی ترکیه بود و ترکیه طی پنج سال گذشته در زمینه اجرای چندین پروژه نسبتاً کوچک با ایران قرارداد بسته است. اگر جنگ پایان یابد انتظار میرود ترکیه نقش بسیار بیشتری در ایران داشته باشد... درباره روابط عراق و ترکیه گفتنی است که این دوکشور از نظر تاریخی بسیار به‌هم نزدیک‌تر هستند تا ترکیه و ایران، آنان درباره بنیادگرایی اسلامی نیز نظرهای تقریباً مشابهی دارند. در سال‌های اخیر ترکیه محل اصلی برای رسیدن نفت عراق به دریای مدیترانه بوده است. ایران همواره روابط اقتصادی بسیار نزدیک‌تر ترکیه و عراق را با سوءظن فراوان نگریسته است و بنابراین ترکیه می‌کوشد با دقت هرچه تمام‌تر بی‌طرفی خود را حفظ کند.»(1)
1 193
آمار و وضعیت سفر ایرانیان به خارج و سفر جهانگردان به ایران می‌تواند جلوه‌ای از آثار اجتماعی جنگ و تأثیر آن بر صنعت توریسم باشد. در سال 1365 نزدیک به 800 هزار نفر از ایرانیان با استفاده از گذرنامه‌های عادی، زیارتی و خدمتی به کشورهای خارجی سفر کرده‌اند. در همین مدت بیش از 170 هزار نفر از اتباع بیگانه به کشورمان وارد شدهاند. گزارش دفتر ایرانگردی و جهانگردی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی حاکی است که از مجموع 171،837 نفر اتباع بیگانه که در سال گذشته وارد کشور شدهاند، 85,801 نفرشان را جهانگردان تشکیل می‌دهند که این رقم نسبت به سال 1364، چهار درصد کاهش یافته است. از نظر ملیت این جهانگردان، پاکستانی‌ها با 30060 نفر در مکان اول قرار دارند، هندی‌ها با 5432 نفر، افغانی‌ها با 5328 نفر، اتباع آلمان غربی با 4789 نفر و ژاپنی‌ها با 3019 جهانگرد در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. بنابراین گزارش 41,263 نفر از جهانگردان خارجی به‌وسیله هواپیما، 41,107 نفر با اتومبیل شخصی و اتوبوس و 3431 نفر با کشتی به جمهوری اسلامی ایران وارد شدهاند. درآمد ارزی حاصل از ورود جهانگردان خارجی در سال گذشته نزدیک به 2 میلیارد ریال تخمین زده می‌شود که نشان‌دهندة این است که هر جهانگرد خارجی طی مدت اقامت خود در سال 1365 در ایران به طور متوسط 22780 ریال خرج کرده است. در مقابل تعداد ایرانیانی که در سال گذشته از کشور سفر کرده‌اند 775,982 نفر بوده است که نسبت به سال 1364، کاهش 7/9 درصدی داشته است. از مسافرین مذکور103،578 نفر از گذرنامه عادی، 800،186 نفر ازگذرنامه زیارتی و 11،079 نفر از گذرنامه سیاسی و خدمتی استفاده کرده‌اند. بر اساس این گزارش 897،669 نفر از مسافرین ایرانی جهت خروج از کشور از هواپیما، 99799 نفر از اتومبیل شخصی و اتوبوس و 6286 نفر از کشتی استفاده کرده‌اند.(2)
1 194
در پی ابلاغ مأموریت عملیاتی عاشورا - که فرماندهی کل سپاه در روز 8/7/1366 به فرماندهان نیروهای سه‌گانه سپاه ابلاغ کرد - امروز جلسه‌ای برای بررسی طرح‌های پیشنهادی در این‌باره در قرارگاه شهید بروجردی (واقع در روستای بوالحسن بانه) با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه (علی شمخانی)، فرمانده قرارگاه کربلا (احمد غلامپور)، فرمانده قرارگاه قدس (عزیز جعفری)، مسئول معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا (غلامرضا محرابی)، مسئول معاونت مهندسی نیروی زمینی سپاه (علیرضا عندلیب)، فرمانده لشکر8 نجف (احمد کاظمی)، فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) (علی زاهدی)، فرمانده لشکر19 فجر (نبی رودکی)، و فرمانده لشکر25 کربلا (مرتضی قربانی) تشکیل شد. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی) مباحث این جلسه را ثبت و ضبط کرده است که گزارش این جلسه از یادداشت‌های وی استخراج شده است.
فرمانده نیروی زمینی سپاه ابتدا درباره علت اینکه چرا جلسه‌ای که قرار است طرح عملیاتی منطقه شلمچه در آن بررسی شود در بانه تشکیل شده است، گفت:«ما در باوراندن این به برادران که ما در اینجا (منطقه شمال غرب) عملیات خواهیم کرد، همیشه مشکل داریم. مشکلات و کمبود امکانات و وسایل زمستانی از جمله علل این ناباوری است؛ همچنین عدم حضور یگان‌های کیفی در غرب این تردید را بیشتر کرده است. لذا حضور شما در اینجا و در خطوط این منطقه و گشتن شما به دنبال عقبه و ... شاید موجب گردد تا یگان‌های اینجا باورشان شود که اجرای عملیات در این منطقه حتمی است.»
در ادامه، با توجه به بررسی و شناسایی‌هایی که در منطقه شلمچه صورت گرفته بود، دو طرح برای اجرای عملیات در این منطقه به بحث گذاشته شد. هدف هر دو طرح پیشروی به سوی بصره و رسیدن به اروندرود در منطقه شلمچه است. یک طرح، عملیات به صورت تهاجمی و بدون وقفه تا رسیدن به هدف، و طرح دیگر عملیات به شیوه گام به گام و مرحله‌ای است. فرمانده قرارگاه کربلا و فرمانده لشکر25 کربلا مدافع طرح اول، فرمانده قرارگاه قدس و فرمانده
لشکر8 نجف مدافع طرح دوم بودند که هر یک محاسن و معایب طرح مورد نظرخود را بیان کردند و فرماندهان دیگر نیز با بیان نظرهای تکمیلی و شکافتن مباحث به این بررسی قوت بخشیدند. نبودن امکان غافل‌گیری، وجود خطوط متعدد و پیچیده دشمن و موانع مختلف و پی در پی، میزان توان مورد نیاز، ضرورت اتخاذ تاکتیک و شیوه‌های ابتکاری جدید، ایستادگی دشمن برای حفظ زمین با قبول تلفات؛ از جمله مشکلات و نکاتی بود که در این جلسه برای عملیات در منطقه شلمچه بیان شد. این جلسه که از ساعت 15 شروع شده بود تا پاسی از شب ادامه یافت و دنباله بحث به روز بعد موکول شد.(1)
1 195
در پی اجرای مانور نیروی دریایی سپاه، که روز گذشته به پایان رسید، امروز در جزیره خارک طی جلسه‌ای با حضور فرماندهان و مسئولان نیروی دریایی سپاه و فرماندهان واحدهای مانورکننده، نتایج این اقدام بررسی شد.
سپس فرمانده نیروی دریایی سپاه (حسین علایی) گفت:«باید در ادامه جنگ خلیج فارس مأموریت‌های بیشتری انجام دهیم و برنامه‌ریزی و طرحریزی اساسی‌تری بکنیم. اوایل حضور قدرت‌های بزرگ در خلیج فارس چون آماده بودیم ابتکار عمل دست ما بود ... مدتی است که ابتکار از دست ما خارج شده است ... پاسخگویی به شرارت‌های عراق ضعیف شده و در مجموع دشمن جسارت پیدا کرده و خلیج فارس را محلی برای فشار اساسی به جمهوری اسلامی و میدانی برای تحقیر قدرت آن تلقی می‌کند. همه اتکاء مردم و مسئولان به نیروهای شهادت‌طلب و حزب‌الله است که وارد کارزار شوند ... حضور آمریکا و شش کشور [عضو ناتو] و تقسیم منطقه بین خودشان و شروع عملیات کوچک امریکاییها علیه ما، دارد صحنه را دگرگون می‌کند… زوار ما را در کنار خانه خدا کشتند؛ قول انتقام دادیم کاری نکردیم. کشتی ما را زدند و غرق کردند و نیروهای ما را مجروح و اسیر کردند. قول انتقام دادیم. عراق شرارت کرد، کشتی و منابع ما را زد؛ قول مقابله به مثل دادیم ولی نکردیم… ما در وضعیتی قرار داریم که مجبوریم درگیر شویم، یعنی آنها درگیر شدند. امریکاییها با اتخاذ استراتژی فشار همه‌جانبه، در تلاش برای تسلیم جمهوری اسلامی هستند و عمده‌ترین فشار را در خلیج فارس می‌آورند. برای قطع صدور نفت ما، تمام کشورها را وادار کردند که نفت ما را نخرند. 20 روز است نفت ما را نمی‌خرند. در لارک 20 میلیون بشکه نفت داریم کسی نمی‌خرد … دست عراق را به طور کامل بازگذاشتند که امکان تولید و صدور نفت را از ما بگیرد … توطئه وسیع و گسترده است، باید از بن‌بست خارج شویم … باید توان خود را اضافه کنیم و ضربه وارد کنیم … مأموریت جنگیدن در خلیج فارس به قوت خود باقی است. این کار [مانور اجرا شده] اگر چه موفق نبود ولی یک مانور بسیار خوبی بود که با پی بردن ضعف‌های خود برای ادامه کار مفید است...»(2)
فرمانده نیروی دریایی سپاه افزود: «بعدازظهر دیروز (11/7/1366) خبرگزاری رویتر اعلام کرد که تعدادی قایق تندروی ایران امروز به رأس خفجی حمله کرده‌اند و هواپیماهای عربستان با آنها درگیر و مانع تجاوز به خاک عربستان شدند. البته رادیوی عربستان خبر درگیری را تکذیب کرد. همچنین پریروز (10/7/1366) در تلکس آمده بود که چند ناوچه نیروی دریایی عربستان آماده گشت در منطقه شده و به گارد ساحلی عربستان آماده‌باش کامل داده شده است. شب گذشته نیز رادیو بی‌بی‌سی در گزارشی مفصل گفت که ایران به رأس‌خفجی حمله کرده و عربستان آن را دفع کرده است.»(1)
1 196
شامگاه امروز در ساعت 20، جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه و معاون عملیاتی وی (غلامعلی رشید)، فرمانده نیروی دریایی سپاه و جانشین وی (سیدعلی حسینی‌تاش) و فرماندهان و مسئولان اصلی این نیرو، با هدف بررسی نتایج مانور نیروی دریایی و ضعف‌ها و قوت‌های آن برقرار شد. پس از گزارشی از چگونگی اجرای مانور و اشکالاتی که در جریان آن بروز کرد، محسن رضایی گفت:«خلیج فارس تجربه جدیدی است ما نمی‌توانیم افراد زمینی باشیم و فقط با تعویض اسم به نیروی دریایی تبدیل شویم. مهم پیدا کردن نقطه آغاز و تسلط بر آن است. در جنگ خلیج فارس نکته مهمی است و آن اینکه فرصت نداریم و به سرعت باید طی کنیم. تجارب عملیات‌های خیبر و بدر و فاو و العمیه هست، هرچند آنها در آب ساکن بوده، وضع دشمن و منطقه به گونه‌ای است که نمی‌توانیم زمانی طولانی برای تسلط صرف کنیم. حضور امریکا باعث تثبیت عراق، کویت و عربستان می‌شود ... امریکا با حضور در منطقه، کشتار حجاج خانه خدا و زدن کشتی "ایران - اجر" می‌خواهد حیثیت ما را، که حاصل خون شهداست، زیر سؤال ببرد …»
فرمانده کل سپاه در ادامه گفت: «در یک عملیات دریایی چند موضوع مهم وجود دارد:
1- راهپیمایی، که یک عمل مهم است. زمان، سرعت قایق و زمان‌بندی آن، تناژ قایق و... قبل از آنکه با یک دشمن جدی روبهرو شویم، مشکلات راهپیمایی را دیدیم، نتایج را جمع‌بندی کنید. با سکانی‌ها جلسه بگذارید و نکاتی را از آنها یاد بگیرید. مشخص شود چند ساعت راهپیمایی بدون خستگی ممکن است. چقدر استراحت لازم است و ...
2- چگونگی هجوم، درگیری، تاکتیک حمله، آرایش و سازماندهی و همچنین سوختگیری در حین عمل را بررسی و نتایج آن را جمع‌بندی کنید.
3- نکته دیگر غافل‌گیری و حفاظت است. امریکا و حجاز منابع نفوذی زیادی دارند و منابع نفوذی در خلیج فارس بیشتر از جنگ ایران و عراق است ...»
وی همچنین افزود:«نیروی دریایی باید در دریا، در وسط خلیج فارس مستقر شود. باید بویه‌گذاری و علامت‌گذاری کنید که قایق‌ها گم نشوند. در نقاط مختلف خلیج فارس مستقر
1) 3. همان، ص 53 تا 60.
شوید. اگر استقرارمان در زمین باشد، مشخص است که در هنگام عمل در دریا بی‌سیم از کار می‌افتد و قایق خراب می‌شود. باید سازمان خود را تمرین کنیم. سلاح‌ها را روی قایق سوار کنیم. تمرین کنیم که در زمان عملیات خودمان را نزنیم. در فرهنگ دریا زندگی کنید. نیروی دریایی نمی‌تواند در خشکی و اسکله باشد. کار و تاکتیک دریا و آشنایی با جو و هوا این است که در دریا باشید. درست است که امکانات شما ضعیف است، ولی باید به استقبال مشکلات برویم، امکانات پشت سر ما می‌آید. اگر به خاطر کمبود امکانات متوقف شویم، ضرر می‌کنیم. نقطه اتکا را به گروه‌هایی بدهید که بروند کار کنند، بررسی کنند، نیازهای واقعی را مشخص کنید. اول بپذیرید که باید به دریا بروید، درخواست‌هایتان هم واقعی می‌شود. در سازماندهی بازنگری کنید و در حال تمرین و مانور بمانید. تاکتیک عملیات مهم‌ترین کار شماست. امیدواریم به زودی اعلام آمادگی کنید.»(1)
1 197
در اجرای طرح مقابله به مثل، امروز توپخانه‌های خودی با اجرای آتش دقیق، تأسیسات پتروشیمی ابوالخصیب، پایگاه دریایی بندر ام‌القصر، آکادمی علوم دریایی بصره مخزن سوخت الزبیر، تأسیسات نفتی الرمیله، پل ارتباطی القرنه، دپوهای راه‌آهن بصره - الزبیر، کارخانه آلومینیم‌سازی، پادگان آموزشی محمد ابوالقاسم و کارخانه صنایع چوب بصره را هدف قرار دادند و خسارات سنگینی به این واحدها وارد کردند. علاوه بر این، اتوبان بصره - العماره و جاده‌های نظامی بصره - ام‌القصر و بصره - ناصریه نیز زیر آتش توپخانه نیروهای اسلام قرار گرفت که تردد خودروهای نظامی سپاه‌های سوم، چهارم و هفتم ارتش عراق در این مناطق مختل شد.(2)
امروز در مناطق عملیاتی سومار، سرپل ذهاب، نی‌خزر و کنجانچم تبادل آتش سلاح‌های سنگین بین دو طرف ادامه داشت.(3)
2 198
سخنگوی نظامی عراق ادعا کرد که توپخانه ایران شهر بصره را بی‌هدف گلوله‌باران کرده است. وی جمهوری اسلامی را به ادامة جنگ شهرها تهدید کرد و گفت:«رژیم ایران به برتری چشمگیر ما در حمله به شهرها که تا به حال آنها را مورد استفاده قرار نداده‌ایم، آشنا است؛ به هر حال این رژیم هرچه ادعا کند و یا عمل نماید در صورت ادامه دادن به این جنایت‌ها تنها خودش پشیمان خواهد شد و آنگاه دیگر پشیمانی سودی نخواهد داشت.» این سخنگو افزود: «صبر عراق نسبت به این گونه تجاوزات و جنایت‌ها که علیه شهروندان بی‌دفاع ما اعمال می‌شود به درازا نخواهد کشید.»(4)
3 199
حملات هوایی عراق و اجرای سیاست مقابله به مثل ایران، در رسانههای خارجی بازتاب گسترده‌ای داشت. آنها با احتمال حمله موشکی ایران به بغداد، دقت در هدف‌گیری
موشک‌ها را زیر سؤال برده و گزارشهای مفصلی از گلوله‌باران شهر بصره ارائه کردند. این رسانه‌ها با بی‌توجهی به حملات هوایی عراق به واحدهای صنعتی - کارگری و در مواقعی مناطق مسکونی ایران، درصددند ایران را آغازگر جنگ شهرها نشان دهند. خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از یک سخنگوی نظامی عراق ادعا کرد که گلوله‌های توپ به عبادتگاه‌ها، منازل و مدارس و کودکستان‌های شهر بصره اصابت کرده‌اند. این خبرگزاری با اشاره به برتری هوایی عراق و ادعای عراق مبنی بر داشتن موشکی که می‌تواند تهران را هدف قرار دهد، به نقل از یک دیپلمات عراقی نوشت:«هر یک از حملات موشکی ایران که به کشته شدن شهروندان عراقی منجر گردد تقریباً به طور یقین حملات گسترده تلافی‌جویانه نیروی هوایی برتر عراق علیه شهرهای ایران را سبب خواهد شد.» این دیپلمات عراقی گفت:«موشک‌های ساخت شوروی که ایران به بغداد شلیک کرده است قادر به هدف‌گیری دقیق نیست؛ زمانی که آنها شلیک می‌شوند می‌توانند به همه جا اصابت کنند. … هرکس در خطر است.»(1)
مطبوعات انگلیس نیز نوشتند: آغاز مرحله جدید عملیات مقابله به مثل ایران علیه مراکز عراقی، احتمال شروع مجدد جنگ شهرها را زنده کرده است. روزنامه تایمزمالی در این‌باره نوشته است:«گلوله‌باران ممتد بصره دومین شهر بزرگ عراق این ترس را ایجاد کرده است که جنگ شهرها بین دو کشور به زودی مجدداً آغاز خواهد شد. به دنبال تهدید ایران مبنی بر اقدام به مقابله به مثل در برابر حملات هوایی عراق علیه مراکز ایران، ساکنان بصره گزارش دادند که گلوله‌های توپ به مدت 5 ساعت در تمام نقاط شهر فرود آمده است.»(2)روزنامه تایمز نیز نوشته است:«روز یکشنبه حداقل چهار شهر عراق زیر آتش توپخانه ایران قرار گرفت. ایران 24 ساعت قبل به ساکنان شهرهای عراق هشدار داده بود که حملات آن کشور به تلافی حملات هوایی چند هفته اخیر عراق علیه مناطق نظامی و مسکونی ایران صورت می‌گیرد.»(3)همچنین روزنامه گاردین نوشته است:« تهران قبل از هدف قرار دادن بصره هشدار داده بود که چنانچه عراق به سیاست حمله به نقاط مسکونی و اقتصادی در عمق خاک ایران ادامه دهد، ایران جنگ شهرها را مجدداً از سر خواهد گرفت.»(4)
1 200
عملیات چریکی ظفر2 در پاسخ به شرارت‌های رژیم عراق در بمباران شیمیایی و ویران کردن روستاهای کردنشین استان‌های شمالی عراق، به همت رزمندگان لشکر بدر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق اجرا شد. قرارگاه رمضان با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد:«نیروهای عمل‌کننده با حمله به مقر گردان و یگان‌های مستقر در منطقه کفری در استان کرکوک چندین پایگاه دشمن را منهدم کردند. همچنین در این حمله نیروهای لشکر بدر با کشتن تعدادی از نیروهای دشمن و اسیر کردن تعدادی دیگر، از منطقه دور شدند.»(5)
نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق هم با اجرای کمین در جاده اربیل به سلیمانیه، دو تن از نیروهای عراقی را کشته و نوزده تن را اسیر کردند. در این عملیات دکل رادیو تلویزیون "ازمر" روی ارتفاعات مشرف به شهر سلیمانیه، منهدم شد و سه خودرو و مقادیر زیادی سلاح و مهمات به غنیمت مبارزان کرد درآمد.(1)این در حالی است که ارتش عراق برای مقابله با عملیات نفوذی پیشمرگان کرد، با استقرار پست‌های بازرسی متعدد در جاده‌های منتهی به شهر سلیمانیه، از ساعت 15 هر روز تا صبح روز بعد از تردد وسائل نقلیه شخصی در جاده‌های مزبور جلوگیری می‌کند.(2)
1 201
با اجرای آتش توپخانه روی مقر سازمان مجاهدین خلق در منطقه نکیسر عراق، ساختمان و چهار دستگاه خودرو واقع در این مقر منهدم شد. همچنین براثر این گلوله‌باران 35 تن از افراد این گروه کشته و 54 تن دیگر مجروح شدند.(3)
2 202
عناصر گروه کومهله با مسدود کردن جاده اصلی سنندج - دیواندره و اجرای دو کمین، به یک ماشین سوخت‌رسانی و یک آمبولانس حمله کردند. چته‌های کومهله در ساعت 20:30 در کیلومتر 6 دیواندره ابتدا اقدام به بستن جاده و توقف ماشین‌ها و ایجاد کمین در 300 متری دو طرف آن کردند، سپس از طرف دیواندره به یک آمبولانس حامل مجروحان و یک وانت که برای اسکورت همراه آن در حرکت بود، حمله کردند. در این حمله وانت توتویا چپ کرد که بر اثر آن 5 تن شهید و 5 تن مجروح شدند و 3 تن همراه با آمبولانس حامل مجروحان با برگشت به طرف دیواندره، موفق به فرار شدند.
علاوه بر آن کامیونی حامل سوخت، متعلق به ترابری سپاه باختران که از سمت سنندج به طرف دیواندره در حرکت بود، به کمین دوم افتاد و به آتش کشیده شد و راننده آن به شهادت رسید.(4)پس از آن افراد ضدانقلاب با ایراد سخنرانی برای سرنشینان خودروهای متوقف شده و پخش اطلاعیه، از منطقه دور شدند.(5)
از سوی دیگر، در شمال غربی مریوان، در ساعت 8 شب نیروهای پایگاه خانم‌شیخان با عناصر گروه دمکرات درگیر شدند. در این درگیری یکی از برادران پایگاه شهید شد و تجهیزاتش به غارت رفت.(6)در سردشت نیز پایگاه پارستان هدف تعرض افراد گروه دمکرات قرار گرفت که در جریان آن یکی از عناصر این گروه مجروح شد و یکی دیگر نیز خود را تسلیم کرد.(7)همچنین تعدادی از عناصر گروه کومهله در منطقه بانه با ورود به روستای "مورون" با نیروهای واحد عملیات سپاه که برای گشت و جوله به آنجا رفته بودند، درگیر شدند. در این درگیری یکی از چته‌های کومهله کشته و بقیه متواری شدند.(8)
1) 13. سند شماره 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: آمار عملیات‌های انجام شده توسط گروه‌های مختلف عراق، 11/8/1366، ص 25.
2) 14. مأخذ 6، ص 14، باختران، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
3) 15. سند شماره 097701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع)، به فرمانده قرارگاه نیروی زمینی سپاه، 28/7/1366، ص 7؛ و - سند شماره 97664 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان، 16/7/1366، ص 4.
4) 16. سند شماره 97664 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان، 16/7/1366، ص 2 تا 4؛ - و سند شماره 97621 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی امام در سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع)، 13/7/1366.
5) 17. واحد سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش" شماره 58، 24/7/1366، ص 81 و 82.
6) 18. سند شماره 97574 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع)، به فرماندهی کل سپاه، 12/7/1366.
7) 19. سند شماره 097701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع)، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 28/7/1366.
8) 20. مأخذ 16، ردیف اول، ص 2.
1 203
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در مراسم فارغ‌التحصیلی عده‌ای از دانشجویان دانشکده افسری نیروی زمینی ارتش با تأکید بر ضرورت آموزش‌های نظامی، میدان جنگ را کارآمدترین دانشگاه برای نیروهای مسلح و ملت ذکر کرد و گفت:«ملت ایران آموخت که چگونه می‌تواند شرف و قدرت و نقش و رسالت تاریخی خود را به جهانیان نشان دهد.» آیت‌الله خامنه‌ای افزود:«امروز تمام بازی‌های سیاسی در دنیا، لشکرکشی‌ها و جنجال‌های خصمانه‌ای که قدرت‌ها در مقابل جمهوری اسلامی به راه انداخته‌اند و نیز همدستی برخی قدرت‌ها که دارای مطامع در خلیج فارس هستند، همه و همه بر محور جنگ تحمیلی عراق علیه ایران دور می‌زند. خواست قدرت‌های بزرگ این است که ضُعفا را لگدمال کنند و بر سر آنها نعره بزنند، اما آنهایی که در مقابل خود یک کانون مقاومت می‌بینند مجبور به ترک قدرت‌نمایی خود می‌شوند. دشمنان می‌خواهند ما را با هیاهو و تهدیدهای خود مرعوب کنند. امروز امریکا به طور آشکار و رودررو با جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است؛ ما در نقطه‌ای که مورد تهاجم قرار بگیریم، ضربات کوبنده خود را به دشمنان وارد می‌کنیم.»(1)
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران: دشمنان می‌خواهند ما را با هیاهو و تهدیدهای خود مرعوب کنند.
امروز امریکا به طور آشکار و رو در رو با جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است.
1) 21. مأخذ5، ص 18
1 204
نیروهای دریایی امریکا و شوروی در زمینه خطرهای احتمالی در خلیج فارس به طور مرتب با همدیگر همکاری اطلاعاتی می‌کنند. خبرگزاری یونایتدپرس گزارش داد:«تبادل اطلاعات بین نیروهای دو ابرقدرت در خلیج فارس به دنبال برخورد کشتی امریکایی "بریجتون" با مین (2/5/1366) آغاز شده است و دو کشور برای کشف مین‌های جدید در هفته گذشته در نزدیکی سواحل دوبی با هم همکاری کردند. یک منبع آگاه در وزارت امور خارجه امریکا اقدام شوروی را در علاقه آنها به پیروی از خط‌مشی مشخص که موازنه اهداف سیاسی آنها در منطقه باشد، خواند. بنابر اظهار منابع اطلاعاتی امریکا نیروهای دریایی امریکا و شوروی به طور منظم اطلاعات دریایی تاکتیکی در مورد کشتی‌های مین‌گذار ایرانی و نقاط استقرار مین‌های جدید در منطقه خلیج فارس را با هم مبادله می‌کنند. یک مقام دولتی این همکاری را بسیار غیرمعمول خواند؛ زیرا به طور معمول یک سکوت رسمی میان دو نیرو موجود می‌باشد. تحلیلگران امریکایی به یونایتدپرس گفتند که این تبادل اطلاعات در اواخر ماه ژوئیه و به دنبال برخورد کشتی بریجتون با مین آغاز شده است. یک مقام دولتی امریکا گفت که نیروی دریایی [امریکا] از طریق تماس بی‌سیم با کشتی‌های شوروی در منطقه، محل مین‌های کار گذاشته توسط ایران را به اطلاع آنها می‌رساند. وی توضیح داد: آنها [شوروی‌ها] در وهله اول می‌خواهند روابط خوبی با ایران داشته باشند ولی در عین حال نمی‌خواهند اعراب را حذف کنند. همچنین آنها علاقه‌مند هستند که اعتبار و وجهه خود را در سازمان ملل حفظ کنند. "تام‌مک‌نایگر" کارشناس نیروی دریایی امریکا از انستیتو "بروکینگز" این همکاری را نشان‌دهنده نوعی برادری در حد استانداردهای خیلی بالا خواند و گفت: دریا دنیای خاص خود را دارد، خطر برای یکی خطر برای همه است. همین نظر را منابع آگاه ناتو نیز ابراز داشته‌اند. یکی از آنها گفت: این ممکن است عجیب به نظر آید مزدورانی که مأمور قتل یکدیگر شدهاند عملاً در مواجهه با یک تهدید عمومی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند … همچنین مقام‌های اجرایی امریکا سطح همکاری میان نیروهای دریایی امریکا، فرانسه و انگلیس را در حد عالی توصیف کردند.»(1)
2 205
دو ناوچه نیروی دریایی ایتالیا به نامهای "گریگیل" و "الیسئو" که تازه وارد خلیج فارس شدهاند، در جریان اولین مأموریت اسکورت خود در آب‌های خلیج فارس یک کشتی تجاری ایتالیایی را به هنگام عبور از تنگه هرمز و حرکت به طرف بنادر کویت همراهی کردند.(2)
از سوی دیگر، هلی‌کوپتر U-H-1 واحد تفنگداران دریایی امریکا به هنگام عملیات شبانه در 48 کیلومتری شمال شرقی بحرین و 900 متری ناو فرماندهی "لاسال"در خلیج فارس سقوط کرد. در این سانحه خلبان هلی‌کوپتر کشته شد و بقیه خدمه آن نجات یافتند. روزنامه
واشنگتن‌پست علت سقوط حادثه را خارج شدن کنترل هلی‌کوپتر از دست خلبان ذکر کرد. این دومین هلی‌کوپتری است که امریکا از ابتدای حضور خود در خلیج فارس از دست می‌دهد.(1)
1 206
جلوگیری از عملیات مین‌گذاری در آب‌های خلیج فارس از طریق به کار بردن زور و قدرت مسلحانه امکان‌پذیر نیست. وزیر خارجه هلند هم‌زمان با اعزام ناوگان این کشور به خلیج فارس بر راه‌های سیاسی جهت کاهش تشنج در منطقه تأکید کرد و گفت :«راه اصولی برای پایان بخشیدن به تشنج در منطقه خلیج فارس در تشدید اقدامات دیپلماتیک و برقراری تماس با ایران در کنار ادامه عملیات مین‌روبی آب‌های منطقه می‌باشد. عملیات مین‌روبی آب‌های بین‌المللی خلیج فارس توسط کشتی‌های مین‌یاب غربی هرگز جایگزین تلاش‌های دیپلماتیک برای حل این مشکل نخواهد بود.» وی افزود که کشورش تشکیل یک نیروی دریایی حافظ صلح برای حمایت از خطوط کشتیرانی در خلیج فارس پس از برقراری یک آتش‌بس در منطقه را تأیید می‌کند و ضمن حمایت کشورش از قطعنامه 598 کشورهای منطقه را به احترام و اجرای مفاد آن دعوت می‌نماید ... تا زمانی که آتش‌بس در منطقه برقرار نگردد، اوضاع در خلیج فارس آرام نخواهد گرفت.(2)
2 207
در پی هدف قرار گرفتن یک نفتکش ژاپنی، [ر. ک. به: روزشمار 8/7/1366] امروز سفیر ژاپن طی ملاقاتی با مدیرکل سیاسی وزارت خارجه و ارائه یادداشتی، از حمله اخیر به دو کشتی ژاپنی در خلیج فارس اظهار شگفتی کرد. در این یادداشت ضمن نگرانی از تأثیر نامطلوبی که وقوع این حوادث ممکن است بر روابط دوستانه داشته باشد درخواست شده است این حمله مورد بررسی قرار گرفته و اقدامات لازم برای جلوگیری از وقوع مجدد چنین حوادثی انجام گیرد. سفیر ژاپن در این ملاقات درخواست کرد دولت جمهوری اسلامی ایران در تأمین امنیت تعداد 9 کشتی ژاپنی که در حال حاضر در خلیج فارس منتظر عبور از تنگه هرمز می‌باشند کوشش نماید.(3)
در پی این درخواست سفیر ژاپن، ستاد فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا، تلفنگرامی برای فرماندهی کل سپاه پاسداران و فرماندهی نیروی دریایی ارتش ارسال کرد که در آن آمده است:«مقرر فرمایید از هرگونه حمله به 9 فروند کشتی ژاپنی، مطابق لیست پیوست، که در حال حاضر در آب‌های خلیج فارس می‌باشند، خودداری نمایند تا کشتی‌های مزبور بدون آسیب از تنگه هرمز خارج شوند.»
در لیست پیوست، ژاپن با اعلام نام کشتی‌های خود و محل لنگر آنها و زمان خروج از 13/7/1366 به بعد، برای این کشتی‌ها درخواست امنیت عبور کرده است.(4)
رادیو بی.بی.سی در گزارشی از این مذاکرات اعلام کرد:«ایران و ژاپن به نوعی تفاهم
رسیده‌اند که کشتی‌های ژاپنی دیگر مورد حمله قایق‌های تندرو ایران قرار نگیرند. آنها توافق کردند که از این پس کشتی‌های ژاپن هنگام عبور از خلیج فارس از حمایت غیرمستقیم نیروی دریایی سپاه برخوردار باشند. قرار شد کشتی‌های آنها با اطلاع قبلی در مسیرهای تعیین شده حرکت کنند تا به اشتباه مورد حمله قرار نگیرند و یا به تنهایی غافل‌گیر نشوند. ایران نیز از همکاری ژاپن با اقدامات مداخله‌جویانه امریکا در خلیج فارس گله کرد. سفیر جدید ژاپن در تهران نیز در مصاحبه با روزنامه تهران تایمز بر علاقه دولت متبوعش به حفظ روابط دوستانه با ایران تأکید کرد و گفت: پیش‌بینی نمی‌کند که دولت ژاپن بتواند در تحریم خرید نفت از ایران مشارکت کند.»(1)
1 208
تلاش‌های منطقه‌ای برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق با تمایل سران کشورهای منطقه برای میانجیگری افزایش یافته است. در حالی که کشورهای عربی حامی عراق تلاش‌های دیپلماتیک گسترده‌ای برای هماهنگ کردن مواضع ابرقدرتها در شورای امنیت دارند، کشورهای بی‌طرف منطقه درصدد جلب رضایت طرفین برای برقراری آتش‌بس هستند. تاکنون لیبی، ترکیه، عمان، سازمان کنفرانس اسلامی و پاکستان برای میانجیگری اعلام آمادگی کرده‌اند و شاه اردن نیز از رئیس‌جمهور پاکستان خواست تا برای توقف جنگ میان ایران و عراق نزد همسایه ایرانی‌اش میانجیگری کند. وی ابراز امیدواری کرد که ضیاءالحق نزد ایران برای دادن پاسخ به مساعی صلح و پذیرش قطعنامه 598 به عنوان اولین گام اقدام کند.(2)خبرگزاری رسمی اردن با اعلام این خبر افزود: «پاکستان از قطعنامه شورای امنیت برای پایان دادن به جنگ خلیج[فارس] و احتمالاً تحریم فروش اسلحه به ایران حمایت می‌کند.»(3)
2 209
جاده سوریه و لبنان که از مدتی قبل به روی تردد نیروهای سپاه پاسداران بسته شده بود، با تلاش فرماندهی سپاه لبنان و اقدامات مسئولان کشور مجدداً گشایش یافت.(4)
3 210
ترکیه در مرزهای ایران یک مانور نظامی برگزار خواهد کرد. طبق خبر واصله کشورهای ایتالیا، امریکا، ترکیه - که از اعضای ناتو می‌باشند - حدود 20 روز آینده یک مانور نظامی در دریای سیاه خواهند داشت و هم‌زمان با آن ترکیه یک مانور نظامی در سراسر مرز ایران اجرا خواهد کرد.(5)
4 211
حملات گروه‌های ضدانقلاب و میلیشیاهای افغانی از مرزهای افغانستان به خاک جمهوری اسلامی افزایش یافته است. قرارگاه ثامن‌الائمه(ع) اعلام کرد: «نیروهای دولتی و میلیشیاهای افغانستان مستقر در پاسگاه بنیادان کشور افغانستان با استفاده از سلاح نیمه‌سنگین
1) 28. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 204، 18/7/1366، ص50، رادیو بی.بی.سی.
2) 29. مأخذ16، ص آخر، امان - خبرگزاری فرانسه.
3) 30. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارش های ویژه، شماره 201، ص 37، امان - خبرگزاری فرانسه، 14/7/1366.
4) 31. سند شماره 97645 مرکز مطالعات و تحقیقات: جنگ از ستاد کل سپاه، به دفتر ریاست‌جمهوری 15/7/1366؛ و - سند شماره 97572 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه لبنان، به فرماندهی کل سپاه، 12/7/1366.
5) 32. سند شماره 97574 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء، به فرماندهی کل سپاه، 12/7/1366.
ساختمان گروهان و کمیته انقلاب اسلامی کالسنگ از شهرستان تایباد را شدیداً زیر آتش قرار دادند.»(1)در همین حال حسن دیار، محمد شهنوازی و امین اسفندکی به اتفاق 30 تن دیگر که در بین آنها شش فارسی‌زبان که احتمالاً از افراد مجاهدین خلق بوده‌اند و 3 کُرد به پاسگاه اسکال حمله کردند. آنها قصد خلع سلاح پاسگاه و به گروگان گرفتن افرادش را داشتند که با نیروهای کمکی منطقه از جمله عشایر روبهرو شده و فرار کردند. در این درگیری دو تن از اشرار زخمی شدند.(2)
ستاد مرکزی سپاه نیز اعلام کرد: «سازمان امنیت افغانستان گروه‌هایی را از هرات به سرپرستی شخصی به نام جهانگیر، جهت خرابکاری به داخل جمهوری اسلامی اعزام داشته که حدود 50 تن از آنها به طور غیرمجاز وارد ایران شدهاند و یک تُن مواد منفجره نیز با خود به ایران انتقال داده‌اند. افراد مزبور قصد دارند در فرصت‌های مناسب پمپ‌بنزین تایباد و دفتر حزب‌الله در مشهد و یکی از دو پل مهم بین راه مشهد - تایباد را منفجر نمایند. 20 تن از این افراد ایرانی هستند.»(3)
1 212
استانداری استان خوزستان طی نامهای به دبیرخانه شورای امنیت کشور اعلام کرد: «به دنبال تلاش و بررسی‌های برادران ژاندارمری ناحیه خوزستان و با توجه به اطلاعات جمع‌آوری شده توسط این ناحیه، عوامل سه باند جاعل کارت پایان‌خدمت وظیفه، گذرنامه جعلی و صدور شناسنامه جعلی و همچنین خرید و فروش اسلحه غیرمجاز و سرقت اتومبیل، شناسایی و دستگیر شدند. تعداد دستگیرشدگان 44 نفر هستند که در بین آنان تعدادی از پرسنل لشکر92 زرهی اهواز، لشکر16 قزوین و لشکر84 خرم‌آباد و شهربانی استان خوزستان وجود دارد.»(4)
1) 33. سند شماره 097569 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر نمایندگی امام در م.ت.ع، دفتر سیاسی، به نمایندگی امام در مرکز، 12/7/1366.
2) 34. سند شماره 097682 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران مستقل دهم نبی اکرم(ص) - اطلاعات، به ستاد مشترک سپاه - واحد اطلاعات، 26/7/1366.
3) 35. سند شماره 97564 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی سپاه - اطلاعات، به منطقه هشتم ثامن‌الائمه - اطلاعات، 12/7/1366.
4) 36. سند شماره 299794 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامه استانداری خوزستان به دبیرخانه شورای امنیت، 12/7/1366.
در ادامه جلسه شب گذشته نیروی زمینی سپاه دربارة طرح‌های پیشنهادی برای عملیات در منطقه شلمچه، از ساعت 8:45 صبح امروز با شرکت حاضران در جلسه دیشب، بررسی طرح‌ها ادامه یافت. ابتدا فرمانده لشکر25 کربلا (مرتضی قربانی) محاسن پیشروی از غرب کانال زوجی برای رسیدن به اروند را برشمرد: آمادگی کمتر دشمن در غرب کانال نسبت به شرق آن، تهدید شدن عقبه‌های دشمن و امکان تمرکز آتش ادوات روی آن، پیچیدگی و استحکامات کمتر زمین غرب کانال نسبت به شرق آن. فرمانده لشکر8 نجف (احمد کاظمی) در این باره گفت: جنگیدن در سرتاسر کانال ماهی(شرق و غرب کانال زوجی) یکی است و علت انتخاب غرب زوجی، گسترش جبهه بوده است. فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) (علی زاهدی) نیز افزود: از این زمین باریک چطور می‌خواهیم پیشروی کنیم. فرمانده لشکر17 علی‌ابن‌ابی‌طالب(ع) (غلامرضا جعفری) هم اضافه کرد: حرکت در غرب کانال زوجی همان تاکتیکی است که در عملیات کربلای5 موجب سقوط جزیره "بوارین" شد. فرمانده قرارگاه کربلا (احمد غلامپور) نیز تأکید کرد: وضعیت و جهت پدافندی دشمن در زمین منطقه، حرکت از غرب کانال زوجی را به ما دیکته می‌کند.
از سوی دیگر، فرمانده نیروی زمینی سپاه‌پاسداران (علی شمخانی) معایب تاکتیک پیشروی از غرب کانال زوجی را چنین برشمرد: گسترده کردن جبهه یعنی اضافه شدن یگان و این یعنی لو رفتن و ضد اصل حفاظت؛ دو زمین شرق و غرب کانال به هم وابسته است، اگر در شرق کانال موفق نشویم در غرب آن هم شکست می‌خوریم؛ ضرورت افزایش توان برای عملیات. فرمانده قرارگاه کربلا در این باره گفت: وابستگی زمین مختص به غرب کانال نیست بلکه در هر جای این زمین این مشکل وجود دارد. از جنبه حفاظت نیز با هر استعدادی عملیات کنیم، مشکل داریم؛ زیرا دشمن اینجا همیشه هشیار است. وی افزود که این طرح قطعاً بیش از 200 گردان نیرو می‌خواهد. علی شمخانی نیز اضافه کرد که عملیات کربلای8 این درس را به ما داد که در جایی که دشمن پای کار است، نباید عملیات کنیم. لیکن احمد غلامپور بر ضرورت عملیات در شلمچه تأکید می‌کند: ما باید در اینجا بجنگیم و گرنه سلیمانیه را هم که بگیریم، صدام هیچی نمی‌شود.(1)
1) 1. سند شماره 1516 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 11/7 تا 20/7/1366، ص 27 تا 32.
جلسه با بحث تقسیم خط بین یگان‌ها و مرحله‌بندی عملیات در منطقه شلمچه و بررسی اینکه مراحل عملیات بدون فاصله زمانی اجرا شود یا پیشروی به صورت گام به گام باشد و محاسن و معایب هر یک، ادامه یافت. در این مباحث گفته شد که این طور نیست که اگر ما به جادة شلمچه برسیم دشمن نخلستان و جزیره صالحیه را تخلیه می کند، بلکه دشمن برای وجب به وجب این زمین می‌جنگد. احمد غلامپور پیشنهاد کرد که برای فریب دشمن، مقابل جزیره ام‌الرصاص دو تیپ نیرو مستقر کنیم. فرمانده لشکر41 ثارالله (قاسم سلیمانی) در این‌باره گفت: فریب بدون درگیری نمی‌شود، باید درگیر بشویم و دو سه شب بجنگیم تا دشمن باور کند. علی شمخانی نیز در برابر این پیشنهاد گفت: یگان نداریم.
جلسه امروز نیروی زمینی سپاه‌پاسداران صبح و بعد از ظهر امروز تا شب هنگام به طول انجامید و ادامة آن به روز بعد موکول گردید.(1)
1 214
بحث و بررسی درباره امکان عملیات‌های دریایی در خلیج فارس از صبح امروز تا پاسی از شب در جلسات متعدد ادامه یافت. صبح امروز طی جلسه‌ای در جزیره خارک فرمانده کل سپاه‌پاسداران به فرمانده و مسئولان نیروی دریایی سپاه بر ضرورت آمادگی هر چه سریع‌تر برای اجرای مأموریت تأکید کرد. در جلساتی که پس از آن در خارک و بوشهر تشکیل شد، فرماندهان و مسئولان نیروی دریایی سپاه طرح‌های مختلف عملیاتی، میزان آمادگی برای هر طرح و توان و امکانات مورد نیاز آن، چگونگی غافل‌گیری دشمن و زمان‌بندی هر طرح را بررسی کردند.(2)
2 215
عراق با حمله به چهار نفتکش در تنگه هرمز و حمله به تأسیسات نفتی جزیره لاوان و جزیره فارسی، به آرامش نسبی چند روزه در خلیج فارس پایان داد. هواپیماهای عراقی در یک پرواز 1600 کیلومتری و سوختگیری مجدد در آسمان، به سواحل شمال تنگه هرمز رسیدند و نفتکش‌های استیجاری ایران را هدف قرار دادند. در این حمله بزرگ‌ترین نفتکش جهان به نام "سی وایز جانت" (Sea Wise Gant) ثبت شده در لیبریا و نفتکش‌های برزیل استار(Brazil - Star) ثبت شده در پاناما، ورلد آدمیرال (World Admirral) ثبت شده در کره جنوبی و شاینینگ استار (Shining Star) ثبث شده در قبرس هدف قرار گرفتند.(3)
و - سند شماره 91450 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نیروی دریایی سپاه پاسداران.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «در حمله ساعت 13:58 سه نفتکش هدف قرار گرفته و آسیب دیدند. نفتکش "سی وایز جانت" نیز بر اثر این حمله خسارت جزئی دید. این حملات تلفات جانی نداشت.»(4)گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی حاکی است که در این حملات دو هواپیمای عراقی هدف قرار گرفتند و در آب‌های خلیج فارس سقوط کردند.(5)حمله امروز عراق به چهار نفتکش در تنگه هرمز - که از آن به عنوان حمله به لارک نیز یاد می‌شود - انعکاس وسیعی در رسانههای جهان داشت. رسانه‌ها، با مخابره خبر حمله و تعجب از
1) 2. همان، ص 32 تا 40.
2) 3. سند شماره 1554 مرکزمطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/7 تا 29/7/1366، ص 98 تا 145.
3) 4. Sreed har Kapil kaul. Taunker War Aspect of Iraq - Iran War (1980 - 88) , New delhi , ABC Publishing house, 1989.
4) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریة"گزارش های ویژه"، شماره 201، 15/7/1366، ص 22.
5) 6. همان، ص 3؛ و - روزنامه کیهان، ص1.
پرواز طولانی هواپیماهای عراقی، که با سوختگیری مجدد امکان‌پذیر است، آن را حاکی از خشم بغداد در شکست عملیات متوقف ساختن صادرات نفتی ایران دانستند. رادیو بی.بی.سی در این باره گفت: «جنگ به اصطلاح نفتکش‌ها بعد از یک آرامش چهار روزه، امروز با شدت و انتقام تازهای از سرگرفته شد.» این رادیو با تشریح حمله عراق و صدمات وارده به نفتکش‌ها افزود: این حمله یکی از جسورانه‌ترین حملات هوایی عراق است و هواپیماهای عراق برای چنین عملیاتی تقریباً بدون تردید نیاز به سوختگیری در حال پرواز داشته‌اند.(1)در این حمله هواپیماهای عراقی علاوه بر پرتاب موشک و بمب، نفتکش‌ها را به رگبار مسلسل بسته‌اند که نشان‌دهندة ارتفاع پایین هواپیماها در هنگام حمله است.(2)
خبرگزاری فرانسه هم از مسافت پرواز تعجب کرده است: «این اولین باری است که چهار نفتکش در یک روز در منطقه‌ای این چنین دور از خاک عراق هدف حمله قرار می‌گیرند.»(3)بیمه لویدز لندن با اعلام خبر حمله، خسارات وارده به نفتکش‌ها را جزئی اعلام کرد و افزود: «ایران برای حفظ میزان صادرات نفت خود، تعداد نفتکش‌های مورد استفاده برای انتقال نفت از جزیره خارک به جزیره لارک را افزایش داده است طوری که هم اکنون 26 نفتکش یعنی 8 فروند بیشتر از ماه ژوئن (خرداد) در انتقال نفت فعالیت دارند.»(4)
در حملات امروز عراق، کشتی 250هزار تنی شاینینگ استار که دارای محموله بنزین بود، بیش‌ترین صدمات را متحمل گردید و دچار آتش‌سوزی شد.(5)(6)منابع کشتیرانی با اعلام خبر حمله عراق، گفتند آتش‌سوزی در نفتکش شاینینگ استار بسیار شدید است. مسئولان ایرانی از تمامی کشتی‌های موجود در گذرگاه هرمز برای همکاری در مقابله با آتش‌سوزی این نفتکش تقاضای کمک کرده‌اند.(7)
هواپیماهای عراقی علاوه بر حمله به نفتکش‌ها، جزیره لاوان و جزیرة فارسی را هم بمباران کردند. در حمله به جزیره لاوان که پنج هواپیمای عراقی شرکت داشتند، میدان‌های نفتی سلمان و تأسیسات لاوان هدف قرار گرفته و آسیب دیدند. عمدتاً صدمات به تأسیسات مربوط به سکوهای بهره‌برداری سلمان مستقر در جزیره لاوان وارد شده و بخشی از این تأسیسات به علت آتش‌سوزی و شدت ضربه از بین رفته است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرنگار خود نوشت: «دو واحد اندازه‌گیری نفت خام، خط برق فشار قوی اسکله، ساختمان جدید بهره‌برداری و محل اتصال لوله زیر دریایی به طرف سکوی سلمان در این حمله منهدم گردیده‌اند. همچنین به بخشی از خط لوله انتقال نفت خام، موتورها و کمپرسورها و قسمت‌هایی دیگر از تأسیسات نفتی خساراتی وارد شده است. این حمله تلفات جانی نداشت و آتش‌سوزی‌های به وجود آمده نیز تا پایان امروز مهار گردید. حمله
1) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 200، 14/7/1366، ص 14 و 15، رادیو بی.بی.سی، 13/7/1366.
2) 8. خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارشهای ویژه، نشریة شماره 206، 20/7/1366، ص 9.
3) 9. مأخذ 7، ص 25، منامه - خبرگزاری فرانسه، 13/7/1366.
4) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره202، 16/7/1366، ص 17، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/7/1366.
5) 11. سند شماره 97632 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از نزاجا 3 - مرکز فرماندهی، به دفتر نخست‌وزیر، 14/7/1366.
6) این آتش‌سوزی پس از چهار روز مهار شد.
7) 12. مأخذ 7، ص23، دوبی - خبرگزاری رویتر، 13/7/1366.
مذکور در ساعت 12:43 به وقوع پیوست. به گفته منابع محلی یکی از پنج هواپیمای حمله کننده هدف واقع شد و در آب سقوط کرد.(1)
همچنین جزیره فارسی در ساعت12:20 هدف هجوم هواپیماهای عراقی قرار گرفت که در این حمله یک تن شهید شد و سه تن مجروح گردیدند.(2)
علاوه بر حملات هوایی ارتش عراق در منطقه خلیج فارس، در ساعت 9:52 و ساعت 10:03 صبح امروز چند هواپیمای عراقی به شهرهای غرب کشور تجاوز کردند که هنگام عبور از آسمان شهر باختران، دیوار صوتی را شکستند و همچنین دو راکت در منطقه عملیاتی سومار پرتاب کردند که آسیبی در پی نداشت.(3)
از سوی دیگر، نمایندة عراق در سازمان ملل، امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان، مدعی شد که نیروهای ایران در روز 3 اکتبر 1987 (11 مهر 1366) نقاط مختلف استان سلیمانیه را گلوله‌باران کردند که بر اثر آن یک کودک کشته و 2 تن مجروح شدند و چهار خانه خسارت دید.(4)
1 216
با ادامه و تشدید حملات هوایی عراق علیه هدف‌های غیرنظامی جمهوری اسلامی و آغاز اقدامات مقابله به مثل ایران، جنگ در خارج از میدان‌های نبرد شدت بیشتری یافت. حدود 72 ساعت پس از اخطار ایران، یگان موشکی سپاه پاسداران در پاسخ به حملات ارتش عراق، در ساعت22:30 دوشنبه شب، یک فروند موشک زمین به زمین به سوی بغداد شلیک کرد. ستاد کل نیروهای سه‌گانه سپاه پاسداران در اطلاعیه‌ای که در این‌باره صادر کرد، آورده است: «مرحله جدید عملیات مقابله به مثل رزمندگان اسلام به منظور باز داشتن دشمن از ادامه حمله به مناطق صنعتی - کارگری کشورمان آغاز شد و در ساعت 22:30 مرکز آموزش دوره‌های عالی نظامی نیروهای گارد ویژه عراق در شهر بغداد، توسط یک فروند موشک زمین به زمین یگان موشکی نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هدف قرار گرفت. سپاه پاسدارن یک بار دیگر به سردمداران رژیم جنایتکار عراق هشدار می‌دهد در صورت ادامه شرارت‌های آنان، عملیات مقابله به مثل رزمندگان اسلام با شدت و قدرت بیشتر ادامه خواهد یافت و به جز چهار شهر امن، این کشور در معرض حملات تلافی‌جویانه سپاهیان اسلام قرار خواهد گرفت.»(5)
2 217
عراق پیشنهاد ایران مبنی بر خودداری طرفین از حمله به مناطق مسکونی و صنعتی - کارگری و توقف حمله به خطوط کشتیرانی در خلیج فارس را رد کرد و در پی زمینه‌سازی برای آغاز مجدد حملات به مناطق مسکونی است. یک سخنگوی نظامی در بغداد اعلام کرد: رژیم ایران نمی‌تواند به ما پیشنهاد کند که از نیروی هوایی خود استفاده نکنیم و تنها به توپخانه اکتفا کنیم؛ زیرا جنگی که رژیم ایران به آن اصرار می‌ورزد جنگ است و این حق مشروع عراق است و رژیم ایران نمی‌تواند به ما یک جنگ در زمین بدون دریا پیشنهاد کند. وی درباره گلوله‌باران مناطق مسکونی گفت: «عراق
1) 13. سند شماره 97614 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا 2 - معاونت اطلاعات، به سماجا3 - مرکز فرماندهی، 13/7/1366؛ و - مأخذ 5، ص 3؛ و - مأخذ 7، ص 10.
2) 14. مأخذ 7، ص 10، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی 13/7/1366.
3) 15. مأخذ 7، ص 9، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/7/1366.
4) 16. سند شماره S/19177 شورای امنیت سازمان ملل، 6 اکتبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
5) 17. روزنامه جمهوری اسلامی، 14/7/1366، ص 7.
هنوز صبر را پیشه گرفته لیکن این صبر زیاد طول نخواهد کشید.»
خبرگزاری عراق نیز در گزارشی به نقل از همین مقام عراقی ادعا کرد که ایران شب گذشته مناطق مسکونی شهرهای بصره، قلعه دیزه، خانقین و سلیمانیه را با توپخانه دوربرد زده است. در ادامة این ادعا آمده است: «عراق که تاکنون از حمله به شهرهای ایران علی‌رغم برتری فوق‌العاده نظامی‌اش بر ایران خودداری کرده است، بر اساس اعتقاد بر تفکیک میان خلق‌های ایران و دولت و بنا به درخواست نیروهای دمکراتیک ملی داخل ایران می‌باشد، ولی عراق این حق را برای خود حفظ کرده است که هر زمانی را که مناسب دید از قدرت خود استفاده کند... اگر این مسئله تکرار شود، شهرهایی از ایران را به طور کامل محو می‌کند. پس چه پیش خواهد آمد اگر صدها فروند جنگنده در یک روز چندین بار حمله کنند.»(1)
1 218
جمهوری اسلامی مرحله جدید عملیات "مقابله به مثل" خود را با هدف‌گیری کلیه تأسیسات نظامی، اقتصادی و صنعتی کلیه شهرهای عراق به جز چهار شهر امن آن کشور آغاز کرد و تا قطع شرارت‌های دشمن، ادامه خواهد داد. ستاد تبلیغات جنگ با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «گسترش دامنه جنگ به خلیج فارس، تلاش برای انهدام تأسیسات اقتصادی و صنعتی و حمله به مناطق مسکونی ایران در این برهه از زمان بخشی از اهداف و سیاست‌های جنگی رژیم حاکم بر عراق و امریکای جنایتکار به منظور به تسلیم کشاندن ملت قهرمان ایران است … هم‌زمان با این تلاطم خلیج فارس، حکام بغداد برای افزایش فشار به ایران، مناطق مسکونی و اهداف صنعتی - کارگری ایران را آماج حملات هوایی خود قرار داده‌اند تا در حالی که بر ضعف خود در جبهه‌های زمینی سرپوش می‌گذارند، ملت انقلابی ایران را به سازش بکشند و سیر جنگ را نیز تغییر دهند. بغداد برای انجام دادن این حملات - که تاکنون طی آن صدها تن از مردم بی‌گناه ایران شهید و مجروح شدهاند - هیچ‌گونه دلیل و برهان قاطع دفاعی ندارد و تنها به منظور تحمیل نظرات خود درباره قطعنامه 598 شورای امنیت، حمله علیه مناطق مسکونی و تأسیسات صنعتی - کارگری ایران را گسترش داده است. پس از توسل حکام بغداد به دور جدیدی از شرارت، رزمندگان اسلام با هدف خاموش کردن آتش دشمن بر مناطق مسکونی و تأسیسات ایران، عملیات مقابله به مثل را شروع کردند و این اقدامات بازدارنده فقط متوجه مناطق صنعتی نظامی در شهرهای مرزی و عمدتاً کاملاً نظامی عراق از جمله بصره بود. اما با تداوم شرارت‌های ارتش بعث عراق و کشتار انسان‌های بی‌گناه، برخورد قاطع‌تر و شدیدتر با این سیاست‌های دشمن لازم است؛ به ویژه اینکه امریکای جنایتکار با دادن اطلاعات نظامی پیرامون تأسیسات کارگری ایران، مستقیماً به عراق کمک می‌کند و پاسخگویی ما به حملات عراق در واقع پاسخگویی به توطئه‌های امریکا نیز تلقی می شود.»(2)
1 219
شانزده تن از نیروهای گردان قائم زنجان که از مرخصی برمی‌گشتند، هدف حمله عناصر سازمان مجاهدین خلق قرار گرفتند. رژیم عراق در جهت گسترش ناامنی در پشت خطوط مرزی ایران، علاوه بر استفاده از عناصر گروه‌های ضد انقلاب کومهله، دمکرات و به اصطلاح ارتش آزادی بخش خلق (منافقین)، حملات جدیدی را علیه پایگاه‌ها و خطوط ارتباطی انجام می‌دهد. در ساعت 17:40 امروز در محور سوره‌کور - هزارقلعه در اطراف روستای تخریب شده باکوره، عناصر
منافقین یک خودروی تویوتا لندکروز اتاقدار را به رگبار بستند که در نتیجه آن سه تن شهید و سه تن مجروح شدند و بقیه افراد سالم به اسارت مهاجمان در آمدند. آنها در تاریکی شب اسیران را از میان خط عبور دادند که در هنگام عبور از خط بر اثر انفجار مین دو تن از آنها شهید شدند و یک تن موفق به فرار شد و بقیه آنها را به داخل مواضع نیروهای عراقی بردند. افراد مهاجم 9 تن بودند که لباس کردی به تن داشتند.(1)
2 220
افرادی از گروه کومهله با حمله به پایگاه کسری در منطقه سنندج ابتدا مسئول مخابرات پایگاه را اسیر کردند و از وی خواستند که از گردان حسن‌آباد تقاضای نیروی کمکی نماید. نیروهای گردان مذکور که از حیله ضد انقلاب آگاه شدند، به روستا رفته و با آنها درگیر شدند. در این وضعیت چته‌های کومهله ضمن خروج از پایگاه آن را به آتش کشیدند و شش تن از نیروهای ثابت پایگاه و هشت تن از نیروهای بسیجی روستایی را با خود به اسارت بردند.(2)
ص: 248
در پی این حادثه مدرسه روستای کسری تعطیل شد و دو تن از معلمان زن روستا که از طرف آموزش و پرورش سنندج به این مدرسه مأمور بودند، دیگر به مدرسه نمی‌آیند.(1)در همین حال اعلام شد که جنازه یکی از رزمندگان که در کمین افراد کومهله در این محور به شهادت رسیده بود، امروز پیدا شد. این نیروها در تاریخ 4/7/1366 به اسارت چته‌های کومهله در آمده بودند و فرد فوق احتمالاً زخمی بوده است.(2)
در منطقه بیاران نیز افراد کومهله با اجرای کمین، یک خودروِ جهاد سازندگی را به آتش کشیدند.(3)در سنندج نیز یازده تن از نیروهای خودی برای اجرای کمین به روستای "باین چوب" اعزام شدند، لیکن به علت نفوذی بودن مسئول نیروهای اعزامی، وی با کمک افراد کومهله بقیه نیروها را خلع سلاح کردند و به همراه دو تن دیگر به گروه کومهله پیوستند.(4)
از سوی دیگر، تعدادی عناصر حزب دمکرات که قصد ورود به روستای ویناس از توابع مهاباد را داشتند به کمین رزمندگان اسلام افتادند که در این درگیری یکی از فرماندهان هیز پیشوا به نام سیدکمال بدری کشته شد.(5)
در یکی از روستاهای "ژاوه رود" نیز یکی از برادران گردان حضرت رسول(ص) به نام "ملافی" در درگیری با عناصر دمکرات به شهادت رسید.(6)
ص: 240
1) 22. سند شماره 46342 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان (اطلاعات)، به ستاد مرکزی سپاه پاسداران، 6/8/1366.
2) 23. سند شماره 088335 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان (اطلاعات)، به ستاد مرکز سپاه پاسداران - معاونت اطلاعات، 2/7/1366.
3) 24. سند شماره 097801 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع)، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه پاسداران، 28/7/1366.
4) 25. سند شماره 088306 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان (اطلاعات)، به ستاد مشترک سپاه پاسداران - معاونت اطلاعات، 11/7/1366.
5) 26. مأخذ شماره 24.
6) 27. سند شماره 097684 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پاسداران امام حسن عسکری(ع) کردستان (اطلاعات)، به ستاد مشترک سپاه پاسداران - معاونت اطلاعات، 26/7/1366.
1 221
کاروان "راهیان از جماران تا خلیج فارس" که پس از بیعت با امام خمینی حدود 17 روز قبل راهپیمایی خود را از تهران آغاز کرده بودند، پس از عبور از شهرهای مختلف و پیمودن 1500 کیلومتر راه، وارد بندرعباس شدند و پرچم تبرک شده به دست امام خمینی برای رزمندگان مدافع خلیج فارس را به فرمانده نیروی دریایی منطقه یکم سپاه پاسداران تقدیم کردند. این راه‌پیمایان طی پیامی برای امام خمینی، اعلام کردند: «ما برای پاسداری از پرچم پر افتخار اسلام آماده هستیم و به شما اطمینان می‌دهیم تا آخرین لحظه عمرمان از حریم مقدس کشور اسلامی ایران در مقابل متجاوزین و زورگویان، که در رأس آنها شیطان بزرگ امریکای جنایتکار می‌باشد، ایستادگی و مقاومت خواهیم کرد.»(1)
2 10
ایران در تولید انواع خمپاره‌انداز و برخی از موشک‌ها به خودکفایی رسیده است، محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران در این باره گفت: «ما با شناختی که از دنیا داشتیم هدف را خودکفایی کامل دفاعی در همه ابعاد گذاشتیم. امروز در ادوات جنگی مثل انواع خمپاره‌انداز، موشک مالیوتکا، موشک 107 میلی‌متری(مینی‌کاتیوشا) خودکفا هستیم. قبضه خمپاره‌اندازهای 60، 81 و 120 میلی‌متری و مهمات آنها و قبضه‌های مینی کاتیوشا و مالیوتکا و موشک هر دوی اینها در یک کمیت بسیار، که هرگز نمی‌توانستیم این مقدار را از دنیا بخریم و شاید بازارهای دنیا کشش تأمین آنها را نداشتند، در حال حاضر در داخل تولید می‌کنیم. همچنین بعضی از انواع توپ‌ها را خودمان می‌سازیم و مقدمات ساخت بقیه توپ‌ها را هم فراهم کرده‌ایم که به زودی به مرحله تولید خواهد رسید. ما اکثر ادوات زرهی را که از رده خارج شده بود بازسازی کردیم. قبضه‌های کاتیوشا را هم امسال خودمان می‌سازیم. الان 80 درصد مهمات جنگ را خودمان تأمین می‌کنیم.»
رفیق‌دوست ضمن مقایسه تولیدات داخلی و نمونه‌های خارجی آن افزود: «بعضی از خمپاره‌اندازهایی که تولید می‌شود جدید هست که خودمان ساخته‌ایم و مهمات‌هایی که می‌سازیم تفاوت‌های زیادی با نمونه‌های خارجی خود دارد، چه از جهت قدرت و چه از جهت بُرد و دقت، بسیار بیشتر شده است. ما الان روی موشک‌های مختلف کار می‌کنیم که کار تحقیقاتی‌اش تمام شده، یا روی هواپیما کار می‌کنیم. زیردریایی ساختیم که نمونه‌های بعدی که به مراتب مدرن‌تر و اساسی‌تر هست به زودی به آب می‌افتد. اکثر شناورهایی که ما داریم برای جبهه می‌سازیم اکثراً ابتکاری است و البته بعضاً هم به اصطلاح کپی‌سازی است.»(2)
ص: 241
1 11
مهندس میرحسین موسوی، نخست‌وزیر در اجتماع مردم قزوین با تأکید بر اینکه امروز در جهان با اوج فشارهای بین‌المللی روبهرو هستیم و قدرت‌ها دست به دست هم داده‌اند تا ما را به سازش بکشانند، درباره ماهیت جنگ و دلایل همسویی و هماهنگی ابرقدرتها در مقابله با انقلاب اسلامی گفت: «وقتی ما از همان روزهای اول گفتیم که صدام سگ زنجیری امریکاست و این جنگ، جنگ صدام نیست، بلکه جنگ استکبار و ارتجاع در برابر اسلام می‌باشد، دلایل و اسنادی در دست داشتیم که آشکار نبود اما امروز به روشنی می‌بینیم که ابرقدرتها دست در دست هم داده و برای ما قطعنامه صادر می‌کنند و ارتجاع منطقه آشکارا در کنار صدام ایستاده است. کنفرانس‌های بین‌المللی می‌گذارند و با سوء استفاده از اسم اسلام و عربیت تلاش دارند تا جنگ عرب و عجم راه بیندازند. استکبار احساس کرده است که این اصول و اصول اولیه انقلاب اسلامی ریشه در ملت‌های اسلامی دارد و آنها در حال یک خیزش همگانی هستند و طبیعی است که این خیزش بر اساس اصول انقلاب اسلامی می‌تواند منافع آنان را در سراسر جهان به خطر بیندازد و در همین راستا است که آنان درصدد هستند به هر طریق ممکن حکومت‌های دست نشاندة خود را همچون آل‌سعود حفظ کنند. از آنجایی که استکبار جهانی دریافته است که این جنگ تحمیل شده به جمهوری اسلامی ایران می‌تواند منافع آنان را از بین برده و به سلطه آنان خاتمه دهد، لذا با هم متحد شدهاند و با حرکت‌های موذیانه و کمک گرفتن از سازمان‌های بین‌المللی قطعنامه صادر می‌کنند و با استفاده از اهرم‌های اقتصادی و عوام‌فریبی دنیا را آماده می‌سازند تا ما را در تنگنا و فشار قرار داده و با این خیال باطل ملت را وادار به سازش کنند. ملت ایران از اصول اسلامی‌خود دست بر نخواهد داشت و هرگز تن به سازش نخواهد داد و برای رسیدن به اهداف خود ضمن ارائه بهترین سرمایه وجودی خویش از اهداف انقلاب اسلامی دفاع خواهد کرد.»(1)
تلویزیون ترکیه طی یک برنامه سیاسی که در آن سؤالاتی از نخست‌وزیر ایران شد، نقاط ضعف و قوت دو کشور ایران و عراق را در جنگ بررسی کرد. ابتدا مجری برنامه در سخنانی گفت: «رژیم عراق که در جبهه زمینی از نیروهای ایران شکست خورده است با توسل به بمباران‌های هوایی و حمله به نفتکش‌های ایرانی در خلیج فارس قصد دارد ضمن جلوگیری از صادرات نفتی ایران که از طریق تنگه هرمز صورت می‌پذیرد، اقتصاد این کشور را دچار مشکلات اساسی نماید. ولی به رغم برتری هوایی و ارتش مکانیزة عراق، نیروهای ایرانی با اتکا به نیروهای مردمی همچنان به مبارزه خود ادامه می‌دهند. جمهوری اسلامی ایران با همه مشکلات مالی توانسته است بدون دریافت هرگونه وام خارجی، اقتصاد کشور را اداره کند و این در حالی است که رژیم عراق در طول جنگ همواره از کمک‌های مادی حامیان خود برخوردار بوده و اکنون بیش از 60 میلیارد دلار بدهی خارجی بر دوش می‌کشد.»
ص: 242
1) 30. روزنامه اطلاعات، 14/7/1366، ص 3.
در ادامه برنامه، نخست‌وزیر ایران در پاسخ به سؤال خبرنگار این برنامه با تأکید بر اینکه اگر جنگ بیست سال هم طول بکشد آن را ادامه خواهیم داد، گفت: «این مبارزه برای حفظ استقلال کشور است و این موضوع بدون تحمل مشکلات ممکن نیست.» وی درباره زیان‌های مالی و جانی جنگ گفت: «به اعتقاد ما این جنگ در عین حال که تلفات جانی و مالی دربرداشته باعث گردیده است تا نسل جدید ما با روحیه انقلابی شکل پذیرد. این جنگ وسیله‌ای برای استقلال نسل آینده کشور شد و هدف از ادامه آن تا احقاق کامل حقوق ملت نیز در همین راستا یعنی حفظ استقلال کشور می‌باشد.» میرحسین موسوی درباره موضع ترکیه در قبال جنگ خاطرنشان کرد: «ما از موضع ترکیه راضی هستیم. در این جنگ بسیاری از کشورها خواستند سیاست بی‌طرفانه‌ای در قبال جنگ اجرا کنند ولی تنها ترکیه و پاکستان در این زمینه موفق بودند، اما امروز در مرحله‌ای قرار گرفته‌ایم که بی‌طرفی نیز کافی نیست.»(1)
1 12
یک قایق توپدار ایران امروز کاروانی از کشتی‌ها و نفتکش‌های ژاپنی را که در حال خارج شدن از خلیج فارس بودند شناسایی و بازرسی کرد. به گزارش خبرنگار رویتر - که با هلی‌کوپتر بر فراز کاروان مزبور حرکت می‌کرد - پنج نفتکش و یک کشتی حامل گاز که در 25 مایلی شمال شرقی دوبی به طرف تنگه هرمز در حرکت بودند، پس از حرکت، ناخدای یک قایق توپدار ایران خواهان اعلام هویت، مقصد، مسیر و سرعت آنها شد و سپس به آنها اجازه ادامه مسیر داد.(2)خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داد که خبرنگاران از داخل هلیکوپترها مشاهده کردند 9 کشتی ژاپنی - که در ساحل بندر دوبی گردآمده بودند - در ساعت 10 امروز به وقت محلی این بندر را ترک کردند و عازم تنگه هرمز شدند. به گفته منابع ژاپنی این کاروان شامل چهار نفتکش بزرگ حامل نفت خام، سه نفتکش حامل فرآورده‌های نفتی، یک کشتی حامل گاز و یک کشتی باری است که از بنادر مختلف عربی خلیج فارس به ویژه از امارات متحده عربی و عربستان بارگیری کرده‌اند. بنا بر این گزارش ژاپن دستورات صادره به کشتی‌های خود مبنی بر قطع رفت و آمد به مدت سه روز در خلیج فارس را امروز لغو کرد.(3)گفتنی است که ژاپن روز گذشته از ایران درخواست تأمین امنیت 9 کشتی ژاپنی را برای عبور از تنگه هرمز کرده بود. [ر. ک گزارش207، روزشمار 12/7/1366]
از سوی دیگر، به گزارش خبرنگار رویتر، قایق توپدار ایران در عین حال با ناخدای یک کشتی دانمارکی که درصدد ورود به آب‌های خلیج[فارس] بود، درگیری لفظی شدیدی پیدا کرد. فرمانده این قایق توپدار در بخشی از پیام رادیویی خود که برای ناخدای کشتی دانمارکی ارسال کرد، گفت: «من به شما هشدار می‌دهم. من مجبور به اقدام عملی خواهم شد. این آخرین هشدر است.» کشتی دانمارکی سرانجام متوقف شد و به یک گروه از خدمه قایق ایرانی اجازه داد به بازرسیِ محموله کشتی بپردازند.(4)
ص: 243
بیمه لویدز لندن درباره این ماجرا گزارش داد: «یک کشتی کانتینر بر دانمارکی به نام "شایستن موسک" در ساعت 11:30 به وقت محلی در ساحل امارات متحده عربی در خلیج[فارس] به وسیله یک ناوچه سریع‌السیر ایرانی ره‌گیری شد و از آن درخواست توقف شد. ناوچه ایران گلوله‌های هشدار دهنده بسیاری شلیک کرد و در نهایت راه را بر کشتی دانمارکی بست و آن را به سوی بندر ایرانی ابوموسی واقع در شمال دوبی هدایت کرد(1)که پس از بازرسی و اطمینان از عدم حمل کالاهای مشکوک اجازه ادامه مسیر به آن داده شد.»(2)
1 13
امریکا درصدد است کشتی‌های ایرانی مشکوک به مین‌گذاری در خلیج فارس را هدف حملات غافل‌گیرانه قرار دهد. روزنامه الاتحاد چاپ ابوظبی در ادامة گزارش فوق که از منابع دولتی مصر نقل کرده است، هدف این طرح را حمله به کشتی‌های مظنون قبل از ورود آنها به آب‌های بین‌المللی اعلام کرد. الاتحاد افزوده است: «کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا در سفر اخیر به مصر طرح مذکور را برای رئیس جمهوری مصر تشریح کرده است.»(3)
از سوی دیگر، آلمان غربی که تقاضاهای واشنگتن جهت ارسال مین‌روب به خلیج فارس را رد کرده بود، موافقت کرده است برای تسکین دادن به امریکا، برای نخستین بار ناوهای جنگی در دریایی مدیترانه مستقر کند. به گزارش یونایتدپرس، سخنگوی وزارت دفاع آلمان غربی گفت که نمی‌تواند گزارش فوق را - که در یک مجله آلمانی درج شده است - تأیید یا رد کند ولی دولت متبوعش تدابیر ممکن برای افزودن به نیروهای ناتو در دریا را بررسی می‌کند.(4)
در همین حال یک کارشناس حزب سوسیال دمکرات آلمان فدرال تشکیل یک نیروی دریایی زیر نظر سازمان ملل را راه حل مناسب برای پایان دادن به بحران خلیج فارس دانست. وی گفت: «هنگامی که اوضاع در این منطقه می‌تواند خطری جدی برای تمام جهان به وجود آورد، ناظر این جریان بودن جایز نیست؛ چنین وضعی در حال شکل گرفتن است. این امر (تضمین امنیت عبور کشتی‌ها در خلیج فارس) نباید با تقویت کشتی‌های جنگی غرب در منطقه تضمین شود، بلکه باید با اعزام واحدهایی از نیروهای دریایی سازمان ملل تأمین شود. واحدهای نیروی دریایی غرب نیز باید جزء فرماندهی منصوب از سوی سازمان ملل قرار گیرد.»(5)
2 14
شیمون پرز، نخست‌وزیراسرائیل، در مصاحبه با نیوزویک چاپ سوئیس با ابراز نگرانی از وحدت مسلمانان و پشتیبانی ایدئولوژیکی و نظامی ایران از آن، درباره بحران خلیج فارس و مشکلات فزاینده امریکا گفت: «به تصور من ایرانی‌ها بیش‌ترین تلاش را می‌کنند تا به مرحله درگیری و رویارویی مستقیم نظامی با امریکا نرسند. آنها سعی می‌کنند تا با گروگان‌گیری، به شما ]اروپا[ توهین کرده و به امریکا ضربه بزنند. اما من فکر نمی‌کنم که آنها در پی یک درگیری نظامی باشند. علاوه بر اینها، اگر امریکا ناوگان خود را به خلیج فارس نفرستاده بود، تا
ص: 244
تصویر
حدود زیادی اعتبارش را از دست می‌داد و این احساس را قوت می‌بخشید که امریکا مترسکی بیش نیست. در عوض، این اقدام امریکا نشان داده است که روس‌ها در خلیج]فارس[ قدرت برابری نظامی را با امریکا ندارند. شیمون پرز درباره خطر احتمالی عراق و ایران برای اسرائیل، به تجهیز عراق به مدرن‌ترین و پیچیده‌ترین سلاح‌ها اشاره کرد و در مورد ایران نیز تلاش کرد تا با رودررو قرار دادن ایران و جهان عرب، انقلاب اسلامی را خطر مشترک برای اعراب و اسرائیل عنوان کند. وی گفت: «ایرانی‌ها نه تنها از نظر نظامی خطرناک هستند بلکه از نظر ایدئولوژیکی هم تهدیدی برای جهان عرب به حساب می‌آیند و این مسئله هم برای جهان عرب و غیرمستقیم برای اسرائیل خطرناک است زیرا اسرائیل نمی‌تواند جزیره‌ای تنها در دریایی متشکل از میلیون‌ها نفر مسلمان متحد باشد.»(1)
1 15
حضور و دخالت امریکا در خلیج فارس از جنبه حقوق بین‌المللی مورد بررسی پروفسور "الفرد.پ. رابین"استاد امریکایی حقوق بین‌المللی دانشگاه نفت فلسجر قرار گرفته است. وی در مقاله‌ای با عنوان "امریکا کلانتر خلیج فارس نیست" با انتقاد شدید از دخالت امریکا در خلیج فارس عمل این کشور در حمله به کشتی ایران - اجر را مغایر قواعد حقوق بین‌الملل دانسته و نوشته است: «امریکا ضمن توقیف کشتی مین‌گذاری ایران، تعدادی از خدمه آن را کشت. به فرض اینکه ادعای دولت امریکا در مورد مین‌گذاری کشتی ایران - اجر درست و کامل باشد، این حادثه قابل توجیه نیست و امریکا برای این حرکت به طرق مختلف بهای سنگینی خواهد پرداخت.
اولاً، این استدلال که مین‌گذاری یک عمل خصمانه می‌باشد، اقدام علیه کشتی ایرانی را توجیه نمی‌کند. ایران هفت سال است که با عراق در حال جنگ می‌باشد و این حالت جنگ به طرفین درگیر حق می‌دهد که برای کشتی‌های بی‌طرف در دریای آزاد ممنوعیت‌هایی به عمل آورند. کالای ممنوعه قابل ضبط می‌باشد حتی اگر روی کشتی بی طرف در دریای آزاد باشد. مین‌گذاری نیز می‌تواند جزئی از این اعمال حقوقی باشد؛ همان‌طور که امریکا آن را درباره مین‌گذاری انگلیس علیه آلمان مورد تأیید قرار داد و آن در حالی بود که امریکا در سال‌های اول در جنگ جهانی حالت بی‌طرفی داشت. چنانچه امریکا بخواهد در آینده این حقوق طرفین
ص: 245
1) 40. اداره کل مطبوعات و رسانههای خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1276، 12/8/1366، ص 27، مجله نیوزویک چاپ اروپا (سوئیس)، 13/7/1366.
جنگ را برای خودش محفوظ داشته باشد، باید اعمال این حقوق را به وسیله دیگران محترم بشمارد. در غیر این صورت باید جهت اعمال نفوذ برای ثبات امنیت در جهان این قواعد حقوق بین‌الملل را کنار گذاشت.
ثانیاً، اقدام امریکا در مین‌گذاری بنادر نیکاراگوئه - که از طرف دادگاه بین‌المللی لاهه غیرقانونی اعلام شد - ربطی به مین‌گذاری ایران در خلیج فارس ندارد. در آن موقع و در آن محل امریکا درگیری و حالت جنگ را با نیکاراگوئه اعلام نکرده بود و علاوه بر این مین‌گذاری آب‌های نیکاراگوئه نقض تمامیت ارضی نیکاراگوئه بود. مین‌گذاری ایران در خلیج فارس به منزله حمله به اراضی امریکا و حتی کشتیرانی امریکا نیست. ممکن است در نهایت بدترین امر تهدید علیه کشتیرانی جهانی باشد که مستلزم اقدام جهانی است، نه امریکا که کلانتر خلیج فارس و یا پلیس نظم حقوق بین‌المللی نمی‌باشد و حق ندارد به دیگران بگوید که چرا طبق روال امریکا عمل نمی‌کنند.
ثالثاً، تشویق ضمنی شیخ‌نشین‌های عرب نمی‌تواند پایه ای برای عمل باشد؛ به خصوص وقتی آنها حتی حاضر نیستند به امریکا تسهیلات بندری برای نگهداری ناوگان امریکا در منطقه بدهند. به نظر می‌آید روی میزان اشتیاق و تشویق آنان مبالغه شده است و به گمان من آنها مایلند که محرمانه خیلی حرف زده و پول‌ها خرج کنند ولی در بازی بزرگ سیاسی آنچه در نهان خرج می‌شود، معمولاً دیر یا زود بر ملا می‌شود و آنچه در نهان گفته شده از لحاظ حقوقی بی‌ارزش و از لحاظ سیاسی کم بها و موجب شکست است.
نهایتاً، حقوق بین‌الملل دفاع مشروع که آن را "دانیل وبستر" - که 150 سال قبل وزیر خارجه امریکا بود - تنظیم کرد و تاکنون مورد استناد ما و دیگران بوده است، اجازه نمی‌دهد که به طور موجه زور به کار برده شود مگر اینکه ناچار به اعمال زور فوری و غیرقابل اجتناب باشیم و لحظه‌ای برای بحث و گفتوگو وجود نداشته باشد. ولی مکرر به امریکا اطلاع داده شده است که مین‌ها قابل جمع آوری هستند و آنها هیچ‌گونه تهدید فوری برای نیروهای امریکایی در خلیج فارس نمی‌باشند. حتی بدون بحث درباره تبعات حقوقی منشور ملل متحد روی این قانون، عمل امریکا در چارچوب منشور سازمان ملل متحد قابل توجیه نیست و منشور اعمال زور را توجیه نمی‌کند، مگر اینکه شورای امنیت آن‌را مجاز بشناسد.»(1)
1 16
با توجه به پافشاری جمهوری اسلامی ایران بر ضرورت شناسایی متجاوز، رسانه های جهان در تحلیل‌ها و تفسیرهای خود با تأکید بر اینکه عراق آغازکننده جنگ بوده است، به بررسی این بحران پرداخته‌اند. روزنامه "جنگ" چاپ پاکستان با مقایسه قوت‌ها و ضعف‌های دو کشور نوشت: «علی‌رغم اینکه عراق جنگ را با بهره‌گیری از یک ارتش 750هزار نفری به ایران تحمیل کرد، ایران اسلامی لشکریان صدام را در هم شکست و خاک خود را از آنان باز پس گرفت.
ص: 246
1) 41. مأخذ 30، ص آخر، روزنامة کریستین ساینس مانیتور.
کارشناسان نظامی علت شکست‌های پی در پی عراق را در جنگی که به ایران تحمل کرد، انگیزه نداشتن نظامیان عراقی و ضعف روحیه آنها می‌دانند. در حالی‌که رزمندگان ایرانی از روحیه مذهبی و انگیزه‌های بسیار قوی در جنگ برخوردارند. حکومت ایران در میان فرهنگ‌های منحط غرب، الحاد شرق و ناسیونالیسم عربی، اسلام را ترویج می‌کند و با همین روحیه است که بدون دریافت یک دلار وام خارجی در برابر ده‌ها میلیارد بدهی خارجی عراق توانسته است فشار جنگ را تحمل نماید. سران عراق از نظر اعتقادات نیز در منطقه مقابل رهبریت مسلمان ایران قرار دارند. خود صدام دارای عقاید اشتراکی می‌باشد و وزیر امور خارجه‌اش "طارق یوحنا عزیز" نیز یک مسیحی است. لذا اسلام که در ایران اساسی‌ترین نقش را دارد، در حکومت عراق از نقش بسیار کم برخوردار است. همین امر بزرگ‌ترین دلیل حمایت مردمی مسلمانان از انقلاب اسلامی است.» این روزنامه یکی دیگر از عوامل موفقیت ایران در جنگ تحمیلی را روحیات و اهداف رهبران جمهوری اسلامی ذکر کرد.(1)
روزنامه "دیلی یومیوری" چاپ ژاپن، این جنگ را از بُعد بین‌المللی بررسی کرده و عراق را آغازگر جنگ و عامل به مخاطره افتادن جریان آزاد نفت جهان در خلیج فارس دانسته و نوشته است: « امریکا و دیگر کشورهای وابسته از ایران می‌خواهند که جنگ علیه عراق را متوقف کند. آنها ایران را تهدید به محاصره نظامی و اقتصادی و تسلیحاتی می‌کنند، در حالی‌که این عراق بود که جنگ را آغاز کرد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران با حمله به این کشور قسمتی از آن را اشغال کرد و پس از اینکه نیروهای ایران خیلی زود ارتش عراق را از خاک خود عقب راندند عراق جنگ نفتکش‌ها را در خلیج فارس شروع کرد. چند سال بعد ایران توانست با حملات خود، عراق را از اراضی‌ای که اشغال کرده بود بیرون براند. این اقدام ایران، به مثابه دفاع از خود است نه جنگ‌طلبی. اکنون آن طور که گفته می‌شود، نباید تصور کرد ایران خلیج فارس را منحصر به خود می‌داند چرا که این کشور تمامی نفت خود را از این طریق صادر می‌کند و سعی دارد صدور نفت را از جنگ جدا نگه داشته و آرامش خلیج فارس را برای خود و دیگران حفظ نماید.»(2)
"لاروس فریدمن" استاد مطالعات جنگی لندن نیز طی مقاله‌ای در ایندیپندنت با اشاره به اینکه عراق راهی جز پذیرش قطعنامه 598 ندارد، نوشته است: «فایده آتش‌بس برای عراق این است که امیدوار است از این طریق به همان وضعیت قبل از تهاجم به ایران بازگردد و همه چیز عراق را به پذیرفتن قطعنامه اخیر شورای امنیت ترغیب می‌کند. تنها امکان دیگر برای بغداد، پیروزی ایران و از دست دادن بصره و شکست نهایی است ... ایران یک آتش‌بس غیررسمی را توصیه کرده که طبق آن نیروهای خود را تا زمانی که یک نهاد معتبر عراق را آغازگر جنگ معرفی نکرده، در محل حفظ کند. خطری که متوجه عراق می‌باشد این است که هر گروه بی‌طرفی ادعای ایران را بپذیرد.» فریدمن افزوده است: «عراق با پذیرفتن قطعنامه
ص: 247
سازمان ملل به امتیازات سیاسی دست یافته و خواستار آن است که ایران مورد مجازات قرار گیرد، مع‌هذا شورای امنیت باید در تلاشی برای استقرار صلح متعادل‌تر عمل کند. اگر واگذاری امتیازات و اعمال مجازات جدی نباشد رهبران ایران جنگ را پایان نخواهد داد.»(1)
1 17
با تشدید تشنجات در خلیج فارس و همچنین به دلایل فنی، قیمت نفت خام افزایش یافت. بهای نفت برنت دریای شمال برای تحویل در ماه نوامبر (آبان) با 13سنت افزایش نسبت به نرخ پایانی روز جمعه (10/7/1366)، به بشکه‌ای 75/18 دلار رسید. در پایان معاملاتِ این روز بهای نفت خام دوبی - که نفت پایه خاورمیانه محسوب می‌شود - با 6 سنت افزایش به بشکه‌ای 20/17 دلار رسید.(2)با این حال منابع نفتی معتقدند به دلیل انبار کردن بیش از اندازه نفت به وسیله ایران، حملات عراق تأثیر چندانی در قیمت نفت ندارد.(3)رئیس سازمان اوپک نیز درباره احتمال اینکه امریکا خرید نفت ایران را تحریم کند و تأثیر آن بر بازار نفت گفت: «میزان تقاضای نفت از سرتاسر جهان به همان میزان قبلی باقی می‌ماند و تحریم امریکا فقط باعث می‌شود که دیگران نفت ایران را بخرند.»(4)
11
امروز بحث و بررسی درباره طرح مانور، اقدامات مهندسی و دیگر فعالیت‌ها جهت آمادگی برای عملیات در جبهه شمال غرب، با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه، فرمانده قرارگاه نجف، فرمانده قرارگاه قدس و چند تن از دیگر فرماندهان سپاه با مسئولان مهندسی سپاه و جهاد سازندگی در قرارگاه شهید بروجردی بانه ادامه یافت. ابتدا سلیمیان (مسئول مهندسی قرارگاه نجف) درباره چگونگی احداث جاده‌های ضروری در نقاط مختلف منطقه عملیاتی توضیح داد و مأموریت لشکر40 مهندسی سپاه و واحدهای مهندسی جهاد سازندگی زنجان، خوزستان، چهارمحال بختیاری و زمان لازم برای احداث هر جاده و همچنین مشکلاتی که بر سر راه بود و فعالیت‌های شناسایی را که به همین منظور صورت گرفته بود، برشمرد.
در ادامه، فرمانده قرارگاه نجف برخی مشکلات و کمبودها را یادآور شد. وی گفت: «رفتم بچه‌های تیپ12 قائم را دیدم ، گریه‌ام گرفت. بچه‌های مردم در زیر چادرها [با چه مشکلاتی سر می‌کنند]. این تیپ 36 ماشین سر پا دارد که اکثراً لاستیک ندارند.» وی در گزارشی از اقدامات شناسایی گفت: «بچه‌های لشکر19 فجر با شناسایی خوبی در دشت باساوا، چهار راه‌کار پیدا کرده‌اند. در این شناسایی آنها از 50 متری کمین دشمن عبور کرده‌اند.» وی افزود که دشمن روی ارتفاعات گامو و هزارکانیان خیلی فعال است.
فرمانده قرارگاه قدس سپس مسئله طرح مانور و نکاتی را که برای عملیات روی ارتفاعات دولبشک و الاغلو باید در نظر گرفته شود، مطرح کرد: «ابهامات چنین است: دشمن دید دارد. نیروهای خودی عقبه مناسب ندارند. این ارتفاعات جای پدافند مناسب ندارد. با حضور نیروی خودی در این ارتفاعات دشمن مجبور می‌شود بیاید منطقه غرب گوجار را تصرف کند. لذا زمانی که روی دولبشک و الاغلو می‌رویم باید ادامه آن را هم پیش برویم؛ چون منطقه خالی است. نکته دیگر کمبود نیرو است. به همین چند دلیل اینجا نمی شود عمل کرد.»
فرمانده نیروی زمینی سپاه نظر مذکور را رد می‌کند: «می‌شود عمل کرد. وقتی گرده‌رش و قمیش تصرف شد، همان یگان‌ها می‌توانند بین قمیش و گوجار پیش بروند و تنگه الاغلو،
دولبشک، قمیش و گوجار را حل کنند.» عزیز جعفری با ذکر اینکه جادة روی دولبشک به سمت شاخ آمدین باید از طرف دشمن کشیده شود که در این صورت دشمن تلفات وارد می‌کند، باز هم بر نظر خود تأکید کرد.
در ادامه جلسه گفته شد که مجموع استعداد یگان‌های قرارگاه نجف 15 گردان و مجموع استعداد یگان‌های قرارگاه قدس با محاسبه اعزام‌های جدید به 10 گردان خواهد رسید که در این صورت برای اجرای عملیات با کمبود نیرو مواجه خواهیم بود. در پایان جلسه فرمانده نیروی زمینی سپاه به مسئول لجستیک این نیرو (جمال آبرومند) تأکید کرد که لوازم ضروری از جمله استحکامات، لباس و... را از امروز در اختیار یگان‌ها قرار دهند.(1)
1 2
در پاسخ به تشدید حملات هوایی عراق علیه نقاط مسکونی، منابع اقتصادی و تأسیسات صنعتی و نفتی ایران، به ویژه حملات روز گذشته به چهار نفتکش حامل نفت و تأسیسات نفتی ایران در خلیج فارس، و در پی شلیک یک موشک زمین به زمین در اواخر شب گذشته به بغداد، در آغاز بامداد امروز موشک دیگری به سوی بغداد شلیک شد. ستاد تبلیغات جنگ اطلاعیه‌ای در این باره صادر کرد که در آن آمده است: «در راستای عملیات گسترده بازدارنده و مقابله به مثل ایران، رزمندگان اسلام در ساعت 22:30 روز دوشنبه (13/7/1366) و ساعت 38 دقیقه بامداد امروز (14/7/1366) مرکز آموزشی دوره‌های عالی نظامی نیروهای گارد ویژه جمهوری عراق را هدف دو فروند موشک زمین به زمین خود قرار دادند. عملیات تلافی‌جویانه سپاهیان اسلام پاسخ شدید و کوبنده جمهوری اسلامی ایران است به حملات هوایی و توپخانه دشمن به مناطق مسکونی شهرهای آبادان، خرمشهر، زیوه، بیوران، درود و نیز هدف قرار دادن تأسیسات نفتی و اقتصادی و کارگری ایران در خلیج فارس و استان‌های مرکزی، خوزستان، مازندران، لرستان، باختران، همدان، ایلام و حومه تهران. این حملات دشمن به شهید و مجروح شدن صدها تن از هموطنان بی‌گناه و غیرنظامی ایران منجر شده و طی آن خساراتی نیز به مناطق مسکونی و تأسیسات صنعتی و کارگری ایران وارد آورده است. رزمندگان اسلام بدون شک در صورت تداوم شرارت‌های دشمن با قاطعیت تمام عملیات بازدارنده خود را ادامه داده و تا سرحد پشیمانی حکام بغداد، آتش قهر انقلابی خود را متوجه تأسیسات اقتصادی، نظامی و صنعتی کلیه شهرهای عراق به جز چهار شهر امن خواهند کرد.»(2)
واحد خبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی گزارش داد که نخستین موشک به پادگان الرشید اصابت کرده است(3)و معاونت اطلاعات ستاد مشترک ارتش نیز گزارش داد که موشک دوم در فاصله پانصد متری از محل اول در پشت باغ" الزویته" فرود آمد و موجب آتش‌سوزی شد ولی خسارت مهمی به بار نیاورد.(4)
1) 1. سند شماره 1516/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ؛ دفترچه ثبت راوی قرارگاه نیروی زمینی(اسدالله احمدی)، 11/7 تا 20/7/1366، ص 63 تا69.
2) 2. روزنامه اطلاعات، 14/7/1366، ص18.
3) 3. روزنامه کیهان، 16/7/1366، ص 2.
4) 4. سند شماره 97635. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا 2 - معاونت اطلاعات، به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 14/7/1366.
1 3
عراق با ادعای اینکه موشک‌های پرتاب شده از سوی ایران، به مناطق مسکونی بغداد اصابت کرده است(1)، تهدید کرد که پاسخ آن را با حمله موشکی به تهران(2)
[سند شماره 97630 مرکزمطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا، اداره دوم - معاونت اطلاعات، به قرارگاه خاتم الانبیاء، 14/7/1366]
خواهد داد.(3)علاوه بر این، رژیم عراق امروز بار دیگر تهدید کرد در پاسخ به ادامه گلوله‌باران شهرهای عراق به وسیله ایران، با موشک، هواپیما و توپخانه شهرهای ایران را هدف قرار خواهد داد.(4)عراق همچنین سعی دارد با اتخاذ تاکتیک‌های سیاسی، از مسئولیت خود در آغاز حمله به مناطق مسکونی شانه خالی کند و ایران را تحت فشار قرار دهد. وزیر خارجه عراق امروز طی نامهای به دبیرکل سازمان ملل متحد، ادعا کرد از زمان تصویب قطعنامه598، ایران حمله به نقاط مسکونی عراق به ویژه بصره را تشدید کرده است. متن کامل نامه چنین است:
«نامه مورخ 6 اکتبر 1987 معاون نخست‌وزیر و وزیر امورخارجه عراق خطاب به دبیرکل
هنگامی که جامعه جهانی بر ضرورت خاتمه دادن به جنگ با اجرای همه جانبه و صادقانه قطعنامه 598 شورای امنیت تأکید می‌نماید، رژیم ایران با دورویی و نیرنگ و با ارتکاب جنایات بیشتر موضوع را منحرف ساخته و با طفره رفتن از خواسته بین‌المللی و تحمیل ادامه جنگ، مواضع باج‌گیرانه خود را علیه عراق و نیز دولت‌های منطقه و به‌طور کلی جهان ادامه می‌دهد.
در نامه‌های مورخ 2 و 4 سپتامبر 1987 (S/19096 و S/19108) خود هشدار دادم که یکی از ابزارهای مهمی که توسط رژیم متجاوز و توسعه‌طلب ایران در طرح توطئه‌آمیز خود به‌کارگیری شده، تشدید جنگ شهرها می‌باشد. همان‌طور که جناب‌عالی اطلاع دارید از تاریخ 20 جولای 1987 همیشه به اطلاع جناب‌عالی رسانده‌ام که از تاریخی که قطعنامه شورای امنیت تصویب شده، در نامه‌های متعدد خطاب به جناب‌عالی توسط هیئت نمایندگی دائمی خود در نیویورک که به‌عنوان سند شورای امنیت انتشار یافته، حاکی از آن است که رژیم ایران به بمباران شدید مناطق صرفاً غیرنظامی مسکونی در عراق به‌ویژه شهر بصره به بهانه حمله به مناطق اقتصادی این شهر اصرار دارد، اگر چه در نامه‌های قبلی خود بر این حقیقت تأکید شده که هیچ منطقه اقتصادی در شهر بصره از شروع تجاوزات رژیم ایران علیه عراق فعال نبوده است. تعداد شهدای بمباران مناطق صرفاً غیرنظامی از 20 جولای تا 5 اکتبر مجموعاً 284 نفر می‌باشد که از جمله آنها 41 زن و 45 کودک است، 1165 نفر از جمله 196 زن و 217 کودک نیز مجروح شدند.
به‌علاوه تأسیسات غیرنظامی به مقیاس وسیع از جمله مناطق مسکونی و مدارس، مساجد و بیمارستان‌ها تخریب شده است. دیروز رژیم ایران طرح توطئه‌آمیز شرورانه خود جهت تشدید
1) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 201، 15/7/1366، ص1، رادیو بغداد، 14/7/1366.
2) طبق گزارش معاونت اطلاعات ستاد مشترک ارتش، قرائنی وجود دارد که شوروی اخیراً تعداد محدودی موشک‌های دوربرد به عراق تحویل داده است که بُرد آن به تهران می‌رسد.
3) 6. سند شماره 97661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ژاندارمری، رکن 2، 16/7/1366.
4) 7. سند شماره 97630 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 - معاونت اطلاعات، به قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)،14/7/1366.
جنگ شهرها را با شلیک دو موشک زمین به زمین به شهر بغداد در ساعات 19:07 و 21:25 دقیقه به وقت گرینویچ ادامه داد.
با محکومیت این جنایات تنفرآمیز و توطئه‌های شریرانه رژیم ایران، در زمانی‌که شورای امنیت و دبیرکل درگیر بحث درباره اجرای قطعنامه 598 می‌باشند، و نیز تلاش‌های آنها که از حمایت کامل جامعه بین‌المللی برخوردار است، شدیداً هشدار می‌دهیم و اعتقاد داریم که شورای امنیت باید به این اقدامات ایران توجه دقیق نماید. این رژیم حقوق انسانی را نقض کرده و دشمن بشریت است و بر ادامه جنگ کشتار و تخریب اصرار می‌ورزد. همچنین تهدیدی برای امنیت و ثبات کل منطقه محسوب شود.
در پایان اعتقاد داریم که گام‌های اساسی جهت دفاع از صلح و ثبات در منطقه باید برداشته شود تا به رعایت مقررات بین‌المللی و تضمین رعایت مصوبات شورای امنیت و سازمان ملل وادار شود و بدون درنگ با مصوبات سختگیرانه در مورد این رژیم ضد قانون و جنایتکار، بر اساس منشور سازمان ملل اقدامات لازم صورت گیرد.
طارق عزیز - معاون نخست‌وزیر و وزیر امورخارجه»(1)
علاوه بر این، نمایندة عراق در سازمان ملل نیز امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان ادعا کرد که ایران در روزهای 4 و 5 اکتبر 1987 نقاط مختلف استان بصره، دیاله، سلیمانیه و شهر قلعه‌دیزه را بمباران کرده است که بر اثر آن 31 تن کشته و 129 تن مجروح شدند و به تعدادی از ساختمان‌ها خسارت وارد شد.(2)
1 4
حمله موشکی جمهوری اسلامی ایران به بغداد بازتاب نسبتاً وسیعی در رسانههای خارجی داشت. خبرگزاری رویتر این حملات را پاسخ اعلام شده ایران به حملات هوایی عراق دانسته و نوشته است: «این حملات درست یک روز پس از حملات هوایی سنگین در بخش جنوبی خلیج فارس که حداقل به چهار نفتکش ایرانی - که از آنها برای ذخیره نفت استفاده می‌شود - آسیب رساند، روی داده است. یک سخنگوی ایران اعلام کرده بود که این کشور پاسخ سریعی به این حملات خواهد داد. ایران همچنین روز شنبه به عراقی‌ها هشدار داد که به تلافی کشته شدن افراد غیرنظامی در حملات هوایی به شهرهای ایران، شهرهای عراق از جمله بغداد را مورد حمله قرار خواهد داد.»
رادیو سوئد نیز با اعلام خبر حمله موشکی ایران به بغداد آن را در مقابل حملات عراق اجتناب‌ناپذیر دانست و گفت: «این اولین بار است که ایران پس از جنگ شهرها در ماه فوریه سال جاری (اسفند 1365)، در پاسخ به حملات اخیر عراق علیه منابع نفتی، کارخانجات صنعتی و مناطق مسکونی ایران، از موشک استفاده کرده است. آنچه احتمالاً موجب تحریک ایران در استفاده از موشک‌های زمین به زمین شد حملات هوایی بسیار شدید و غیر معمولی روز گذشتة عراق بود. هواپیماهای جنگی عراق با بیش از هزار کیلومتر پرواز از فراز خلیج فارس گذشته و در
بخش جنوبی خلیج فارس و در نزدیکی تنگه هرمز ترمینال نفتی ایران، جزایر فارسی و سیری و پنج کشتی نفتکش ایرانی را مورد حمله قرار دادند.» گزارشگر رادیو سوئد در پایان گزارش خود گفت: «پاسخ به این حملات از جانب ایران اجتناب‌ناپذیر بود و از آنجا که ایران در مقابل نیروی هوایی عراق از موقعیتی پایین‌تر برخوردار است از موشک‌های زمین به زمین بهره گرفت.»(1)
همچنین مفسر بخش عربی رادیو بی.بی.سی با اشاره به اینکه مقام‌های ایرانی حملات موشکی را یک اقدام بازدارنده علیه بمباران‌های مناطق مسکونی و صنعتی ایران به وسیله عراق عنوان کرده‌اند، درباره واکنش عراق به این حملات گفت: «اینک عراق با نیروی هوایی نیرومندش می‌تواند حمله موشکی به بغداد را بهانه‌ای برای انجام حملات شدیدتر در داخل ایران قرار دهد و ایران و عراق می‌توانند دوباره جنگ را از سرگیرند.» مفسر رادیو بی.بی.سی با بیان اینکه ایران جنوب شرقی بغداد را که دارای ارودگاه نظامی، پایگاه هوایی، نیروگاه برق و پالایشگاه است هدف قرار می‌دهد، درباره حملات ایران در خلیج فارس گفت: «شگفت‌تر اینکه در حمله موشکی ایران می‌توان خصوصیتی دید که می‌تواند نشانه خویشتنداری نسبی ایران در حملات تلافی‌جویانه علیه عراق باشد. شاید این نکته بسیار حائز اهمیت باشد که ایران علی‌رغم لفاظی‌های مقام‌های تهران در پاسخ به حملات عراق به نفتکش‌هایش از حمله به کشتی‌های تجارتی که در خلیج فارس با کشتی‌های جنگی همراهی می‌شوند، خودداری کرده و در عوض به کشتی‌هایی حمله کرده است که از حمایت کشتی‌های جنگی برخوردار نیستند.»(2)
1 5
به دنبال پرتاب دو فروند موشک به بغداد و تهدید عراق مبنی بر حمله به شهرهای ایران، تعدادی از مردم شهرهای باختران و ایلام از شب گذشته شهر را تخلیه کردند. خبرگزاری جمهوری اسلامی از ایلام گزارش داده است: «طی شب گذشته و بامداد امروز تعداد زیادی از اهالی ایلام شهر را ترک کرده و به مناطق امن استان پناه برده‌اند. آنها با استفاده از وسایل نقلیه سنگین و سبک و نیز با پای پیاده، با توجه به افزایش نرخ کرایه خودرو در چند روز اخیر، از شهر خارج شدهاند و در حال حاضر حدود 90 درصد اهالی ایلام در خارج از شهر به سر می‌برند. هم اکنون حالت نگرانی و وحشت بین آن دسته از مردم که هنوز نتوانسته‌اند شهر را ترک کنند کاملاً مشهود است و هر کس سعی دارد به همراه خانواده‌اش از شهر خارج شود. مدارس شهر ایلام نیز به علت عدم حضور دانش‌آموزان به حالت تعطیل در آمده است.»(3)
در باختران نیز عده‌ای از مردم شب گذشته را در زیر بارش باران در دامنه ارتفاعات و پارک‌ها به صبح رساندند و پس از آن به تدریج وارد شهر شدند. دانش‌آموزان نیز در گوشه و کنار برای رفتن به مدارس مشاهده می‌شدند. مسئولان مدارس در زمینه حضور و غیاب دانش‌آموزان از خود سلب مسئولیت کردند. آنچه در شهر باختران جلب توجه می‌نمود خلوت بودن نانوایی‌ها و پمپ‌بنزین‌ها بود.(4)در این حال اولین جلسه کمیته اسکان ستاد پشتیبانی
اجرایی مناطق بمباران شده در استانداری چهارمحال بختیاری به منظور ایجاد هماهنگی‌های لازم برای مهاجرت هموطنان تشکیل شد که احتمالاً با از سرگیری بمباران‌های ارتش عراق علیه مناطق مسکونی به این استان مهاجرت کنند.(1)
1 6
امروز مبادله آتش توپخانه در مناطق مختلف عملیاتی از جمله شرق بصره، فاو، میمک، مهران، قصرشیرین و نفت شهر ادامه داشت. هواپیماهای عراقی نیز صرفاً به گشت و شناسایی مشغول بودند.(2)از سوی دیگر، قرارگاه رمضان به نقل از نیروهای مبارز کرد عراق گزارش داد: «هواپیماهای رژیم بغداد روستای"کانی‌البدیر (الغدیر)" واقع در داخل عراق را هدف موشک‌های خود قرار دادند. بر اثر این حمله 11 تن شهید شدند که 4 تن آنها کودک می‌باشند و 23 تن نیز که بین آنها پیرمرد و پیرزن دیده می‌شود، شدیداً مجروح شدهاند. همچنین بیش از ده‌ها خانه در این روستا ویران شد.»(3)
روزنامه ترجمان چاپ آنکارا نیز نوشت: «رژیم عراق 50 تن از اهالی کرکوک و روستاهای اطراف این منطقه را تیرباران کرده است. نیروهای بعثی برای مقابله با حرکت‌های مردمی و سرکوب مخالفین، اهالی روستاها و قصبات حومه کرکوک را مجبور به مهاجرت به دیگر نقاط عراق نموده و این مناطق را با خاک یکسان کرده‌اند. همچنین مأمورین عراقی در تاریخ 31 مرداد و 2 شهریور 314 تن از زنان اهل کرکوک را از کودکان و شوهرانشان جدا و به مناطق کردنشین شمال آن کشور تبعید کردند.»(4)
2 7
گروهی از نیروهای جندالله که برای گشت و جوله و اجرای کمین به روستای خشکدره از توابع دهستان دشت طال در شمال بانه رفته بودند، با چته‌های هیز اربابا از حزب دمکرات درگیر شدند. در این درگیری تلفاتی به افراد ضد انقلاب وارد شد. همچنین فرمانده نیروهای خودی، به شهادت رسید.(5)
عناصر کومهله هم در محور بیساران واقع در جنوب جاده سنندج - مریوان چهار تن از نیروهای خودی را که یک نفرشان مسلح و بقیه بی‌سلاح بودند، به اسارت گرفتند.(6)
3 8
کمبود اعتبارات مالی یکی از مشکلات نیروهای مسلح است که در جبهه‌ها تأثیر منفی دارد. فرماندهان یگان‌ها و واحدهای عمل‌کننده از مشکلات اقتصادی در فشارند. یگان حفاظت سپاه ششم سپاه پاسداران در نامهای به رئیس ستاد مرکزی سپاه نوشت: «اعتبار ارسالی فعلی از اعتبارات ارسالی سال 63 کمتر است...به دلیل عدم نقد شدن فاکتورها به سبب کسری اعتبارات ناحیه، در حدود دو ماه است که اعتباری به واحدهای این سپاه واگذار نشده است.»(7)
دفتر طرح و برنامه سپاه ششم نیز طی نامهای به مرکز نوشت: «اعتبارات این ناحیه از اول سال
1) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی نشریه"گزارشهای ویژه، شماره 202، 16/7/1366، ص4، شهرکرد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/7/1366.
2) 15. سند شماره 97666 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نهاجا - معاونت اطلاعات، به سماجا - معاونت اطلاعات ،15/7/1366.
3) 16. سند شماره 29407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه،19/7/1366؛ و - سند شماره 088297 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 19/7/1366.
4) 17. روزنامه اطلاعات، 18/7/1366، ص 14، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از روزنامه ترجمان چاپ آنکارا.
5) 18. سند شماره 088206 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان - اطلاعات، به ستاد مشترک سپاه پاسداران - معاونت اطلاعات، 19/7/1366.
6) 19. سند شماره 97664 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان، به ستاد مرکزی سپاه - واحد اطلاعات، 16/7/1366، ص 3.
7) 20. سند شماره 147559 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه ناحیه مستقل ششم خوزستان، به ریاست ستاد مرکزی سپاه، دفتر طرح و برنامه، 14/7/1366، ص 2.
1366 به یک چهارم کل مواد تقلیل یافته است، به طوری که این ستاد را در اداره کار خود با مشکلات عدیده‌ای روبهرو ساخته و این مهم در جلسات حضوری و تماس‌های تلفنی و نامه نگاری‌های مکرر به برادران مرکز انتقال یافته است که تاکنون در جهت رفع آن هیچ اقدامی صورت نگرفته است.(1)
1 9
مسائل عمومی جنگ و جبهه‌ها و مسائل دیگری که یگان‌های رزم به دلیل فشارهای وارد بر آنان، با آن روبهرو هستند و همچنین مشکلات و ناهنجاری‌هایی که یگان‌ها یا رزمندگان به دلایل مختلف از جمله بی‌توجهی‌ها با آن مواجه شدهاند در جلسه امروز فرمانده نیروی زمینی سپاه، فرماندهان قرارگاه‌های قدس، کربلا و نصرت و فرماندهان یگان‌های نیروی زمینی سپاه: لشکر8 نجف، لشکر14 امام حسین(ع)، لشکر17 علی‌ابن‌ابی‌طالب(ع)، تیپ18الغدیر، لشکر19 فجر، لشکر31 عاشورا ، لشکر41 ثارالله و چندتن دیگر از مسئولان سپاه در قرارگاه شهید بروجردی بانه مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در ابتدای این جلسه علی شمخانی گفت: «امریکا برنامه‌هایی برای سرکوب انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی تدارک دیده و مرحله به مرحله به اجرا می‌گذارد و چنانچه مسئولین به موقع در این زمینه تصمیم نگیرند، برنامه‌هایش را به ما تحمیل می‌کند.» فرمانده نیروی زمینی سپاه با اشاره به کمبودها و مشکلات، تأکید کرد که باید در یگان‌های رزم، سیستم پشتیبانی جنگ و در کشور تحولی ایجاد بشود تا بتوان متناسب با آن نیازمندی‌های عملیات‌ها و جنگ را تأمین و آن را اداره کرد. وی از فرماندهان و مسئولان حاضر خواست تا با ایجاد تحول در خود و در یگان‌هایشان از حداقل امکانات و نیرو حداکثر استفاده را بکنند. وی با ذکر اینکه ما باید در ایجاد تحول پیشقدم شویم و از خودمان شروع کنیم، از حاضران خواست تا نظر و پیشنهادهای خود را در این باره ارائه کنند.
سپس فرمانده لشکر8 نجف (احمد کاظمی) با اشاره به برخی معضلات جنگ و سپاه گفت: برخلاف گذشته که پذیرش مأموریت‌ها براساس اعتقادات و تعهدات بود، به تدریج حالت رودربایستی بین فرمانده و فرمانبر به وجود آمده است و امکانات به طور صحیح تقسیم نمی‌شود. وی همچنین بر ضرورت اقدامات تنبیهی و تشویقی تأکید کرد. فرماندة لشکر41 ثارالله(ع) (قاسم سلیمانی) نیز از جمله مشکلات را برنامه‌ریزی سلیقه‌ای و عدم انسجام ذکر کرد و پیشنهاد کرد گروه تحقیق و بازرسی برای سرکشی به یگان‌ها تشکیل شود و تجربیات جمع‌بندی گردد. در ادامه فرماندة لشکر25 کربلا (مرتضی قربانی) تذکر مداوم و توجیه مناسب مأموریت‌های محوله را ضروری اعلام کرد و بر رسیدگی به مشکلات بسیجی‌ها تأکید نمود. فرمانده لشکر31 عاشورا (امین شریعتی) نیز یادآور شد که کسی باید برای اعزام نیرو تبلیغ کند که هم جبهه دیده باشد، هم اخلاق نیکو داشته باشد. همچنین فرمانده قرارگاه قدس برای حل معضل ناهماهنگی مناطق و یگان‌های رزم، پیشنهاد کرد که فرماندهان لشکرها به فرماندهی سپاه مناطق منصوب شوند. فرمانده قرارگاه نصرت (علی هاشمی) نیز گله کرد که مسئول بسیج در تصادف اتومبیل
1) 21. همان ، ص1.
مجروح شد، رئیس مجلس، رئیس‌جمهور، همه برایش اطلاعیه دادند ؛ حاج احمدآقا به ملاقاتش رفت ولی هم‌زمان با آن آقای حسن شفیع‌زاده (فرمانده توپخانه نیروی زمینی سپاه) شهید شد، تکه تکه شد، ولی کسی نه اطلاعیه‌ای داد و نه چیزی.(1)
1 10
مسائل و مشکلات مناطق کردنشین کشور در جلسه امروز جانشین فرمانده کل سپاه با فرماندهان قرارگاه حمزة سیدالشهدا(ع) و فرماندهان یگان‌های این قرارگاه، بررسی شد.
در ابتدای جلسه فرمانده قرارگاه حمزه (هدایت‌الله لطفیان) به بیان مشکلات و کمبودها پرداخت، از جمله گفت: «حدود 1600 پایگاه در دو استان (کردستان و آذربایجان‌غربی) وجود دارد که فرمانده تعدادی از پایگاه‌ها، سرباز است. از سوی دیگر، وقتی پرداخت حقوق سرباز عقب افتاد روی روحیه و شایستگی رزمی او اثر می‌گذارد، به خصوص وقتی بخواهد به مرخصی برود با 150 تومان حقوق[چگونه برود]...احتمال داده می شود که امسال حزب دمکرات نیروی بیشتری در منطقه نگه دارد، به خصوص اینکه ما در سال جاری ضعف‌های تاکتیکی داشته‌ایم. حدود 100 کیلومتر از مرز، از شمال سردشت تا سکران و تا مرز ترکیه باز است. صورت جلسه با ارتش داریم که قرار شد مرز را ببندد ولی این کار نشد... خروج نیروهای با تجربه و با سابقه از منطقه و آمدن نیروهای موقت موجب شده تا کیفیت نیروهای منطقه کاهش یابد. ضعف پشتیبانی مسئولین از نیروهای منطقه، از مشکلات دیگر است... حزب دمکرات از سربازان بومی منطقه که سربازی‌شان تمام می‌شود به دلیل درگیری‌ای که با افراد حزب داشته‌اند، از آنها پول می‌گیرد و با آنها تسویه حساب می‌کند... علی‌رغم اطلاعات قبلی، افراد کومهله در زمستان‌ها از منطقه خارج نمی‌شوند، بلکه زمستان‌ها را در خانه‌ها و جاهای دیگر می‌مانند.»
در ادامه جلسه غلامرضا جلالی (مسئول معاونت اطلاعات قرارگاه حمزه سیدالشهدا) گزارشی از عملیات‌ها و درگیری‌های منطقه ارائه کرد: «امکاناتی جمع‌آوری کرده بودیم تا در سه نقطه با دشمن درگیر شویم. با وجود مشکلاتی که داشتیم، موفقیت خوبی به دست آمد. گردان‌های اصلی ما در جریان عملیات‌های منظم ضربه خوردند، بازسازی هم نشدند. حزب دمکرات در 6 ماه گذشته از تاکتیک‌های جدیدی استفاده می‌کند از جمله: زدن به عقبه یگان در حین عملیات، یا حمله به ستون نیروهای عازم عملیات با دوشکا و خمپاره... از یک سال قبل بسیجی رزمی به کردستان نمی‌فرستند و اغلب سرباز می‌فرستند که کیفیت خوبی ندارند... .»(2)
فرمانده قرارگاه حمزه در ادامه جلسه گفت: «برنامه‌مان این بود که با بسیج ویژه ، نقاط ییلاقی را پر کنیم که در این صورت حزب دمکرات مجبور می‌شد در دسته‌های کوچک در منطقه حضور پیدا کند، ولی این طرح به علت تأمین نشدن بودجه و عدم پشتیبانی عملی نشد.» یکی از فرماندهان حاضر در جلسه مهم‌ترین مناطق درگیری قوای خودی با افراد حزب دمکرات را سقز ، بوکان، سردشت، جاده میرآباد و اشنویه ذکر کرد.
در ادامة جلسه یکی از مسئولان منطقه به تشریح حمله حزب دمکرات به پایگاه سپاه بوکان پرداخت: «دو هیز [تیپ] از حزب دمکرات با هم حرکت کرده و ساعت 12 شب وارد روستا شده و در مدرسه‌ای مقابل پایگاه و به فاصله 20 متری آن مستقر می‌شوند و حدود ساعت 2 بعد از نیمه شب به ستاد گردان در بوکان حمله می‌کنند. حمله در این ساعت بی‌سابقه بوده است. آنها با استفاده از اطلاعات دقیق و احتمالاً همکاری عناصر نفوذی داخل پایگاه کاملاً به آن نزدیک شده و از پشت خاکریز شروع به تیراندازی می‌کنند و دو جا را بیشتر از همه می‌زنند: مقر فرمانده گردان و محل نیروهای ضربت. دور تا دور پایگاه 10 سنگر وجود دارد. تا نیمه شب9 سنگر پر بوده، پس از آن 5 سنگر را خالی می‌کنند. از 4 سنگر نگهبانی که در زمان حمله پر بوده فقط دو سنگر به سمت مهاجمان تیراندازی می‌کنند. از افراد ضد انقلاب 40 تا 50 نفر به پایگاه حمله می‌کنند و حدود 100 نفر هم در معابر وصولی کمین و تأمین بوده‌اند. در مجموع 85 تن از نیروهای خودی داخل مقر بودند که تعدادی شهید و اسیر شدند. با آغاز درگیری بی‌سیم زدند که اگر به ما کمک نکنید همه‌مان را می‌گیرند و در ادامه تلاش می‌کردندکه وارد اطاق بی‌سیم شوند تا اسناد را به دست بیاورند، ما هم نیرو فرستادیم و از آنها خواستیم تا مقاومت کنند.»
در این جلسه از جمله علل موفقیت نیروهای ضد انقلاب در این حمله چنین برشمرده شد: 1 - ضعف اطلاعاتی خودی از دشمن. 2 - احتمال وجود عناصر نفوذی در پایگاه خودی. 3 - ضعف آرایش و حفاظت و ضعف اقدامات مهندسی که ضعف حفاظت را در پی داشته است. 4 - خالی بودن قسمت زیادی از منطقه استحفاظی بوکان. 5 - ضعف آتش. 6 - غافل‌گیر شدن نیروهای خودی.
در ادامه جلسه گفته شد که در سال گذشته 5 عملیات ویژه در منطقه اجرا شد که همة آنها موفق بود، ولی عملیات‌های گسترده غالباً ناموفق بوده، علت آن هم تعویض نیروهاست.
ناصر صفرزاده فرماندة سپاه سردشت نیز گزارشی از این منطقه ارائه داد: «پس از شبانه‌روزی کردن جادة بانه - سردشت درگیری‌های خوبی با نیروهای ضد انقلاب داشتیم که اکثر درگیری‌ها نزدیک پایگاه ژاندارمری بود. 15 روز قبل در روستای "احمد برو" درگیری داشتیم. آنجا جهاد سازندگی می خواست جاده بزند که ضد انقلاب حمله کرده، دو افسر عراقی هم آمده بودند. فیلمبرداری هم می‌کردند. در این درگیری 11 شهید و 7 اسیر داشتیم. هفته گذشته افراد ضد انقلاب ابتدا با حمله به 6 پایگاه، این پایگاه ها را درگیر کردند و سپس با دوشکا و تیربار به پایگاه زیوه حمله و آنجا را تصرف کردند که فیلم آن را تلویزیون عراق نشان داد. ضعف استحکامات و سنگرهای پایگاه از عمده‌ترین عوامل سقوط آن بود.
یکی دیگر از فرماندهان قرارگاه حمزه نیز با تأکید بر اینکه مشکلات اصلی ناشی از کمبود نیروهای با تجربه و با کیفیت است، اضافه می‌کند که بسیجی بومی با ارزیابی و پیش‌بینی آینده خودش تصمیم به همکاری با ما می‌گیرد وقتی ما از نظر حقوقی و فرهنگی نتوانیم حال و آینده‌اش را تضمین کنیم، خودش را به خطر نمی‌اندازد. نیروی وظیفه و بسیجی که می‌آید دو
سال یا سه ماه خدمت می‌کند و میرود ولی افراد بومی آینده‌شان را در خطر می‌بینند.»
در ادامه جلسه فرمانده قرارگاه حمزه بر ضرورت همکاری بیشتر ارتش و ژاندارمری با سپاه برای تأمین منطقه و مقابله با ضدانقلاب و بستن مرزها و استقرار در خطوط پدافندی تأکید کرد.
پس از گزارش مسئولان قرارگاه حمزه از اوضاع مناطق کردنشین، جانشین فرمانده کل سپاه (علی شمخانی) چنین گفت: «تا به حال کومهله و دمکرات از عراق جیره و مواجب می‌گرفتند ولی مأموریت نمی‌گرفتند. الان گروه‌های منافقین، کومهله و دمکرات در گرفتن مأموریت از عراق مسابقه می‌گذارند... از همین حالا برادران باید خود را برای زمستان آماده کنند... عراق 400 هزار نفر از نیروهای آموزشی، شهربانی و پلیس خود را جمع کرده و به جبهه‌ها فرستاده است. عراق قبلاً از سلیمانیه تا بغداد 16 پاسگاه بازرسی داشت ولی الان به یک پاسگاه تقلیل یافته است. باید در جوّ حاکم بر مملکت تحولی ایجاد کرد. ستاد پشتیبانی جنگ سالی 70 روز توان پشتیبانی داشت ولی الان 15 روز هم نمی‌تواند. باید در ستاد و پشتیبانی و در یگان و پایگاه تحول ایجاد کرد. ما زمانی به یک یگان 15 گردان می‌دادیم، تویوتا می‌دادیم ولی الان این خبرها نیست. باید از حداقل نیرو و امکانات حداکثر استفاده را بکنیم؛ یعنی همپای تحول در مملکت باید در ستاد و یگان رزم هم تحول ایجاد شود. قطعاً طبق برنامه‌ای که امریکا دارد، محدودیت‌های زیادی برای ما ایجاد خواهد کرد. امروز بخشنامه کردیم و میزان آرد و برنج و گوشت برای یگان‌های آفندی را به 75% و برای پشت جبهه را به 50% کاهش دادیم. امروز این خطر بزرگی است که با وجود اینکه خطر بیخ گوش ماست، جوّ غالب چنین باشد که هیچ خبری نیست و صلح نزدیک است. این آرامش کاذبی است که مردم و از جمله مسئولین را گرفته است… احساس خطر بزرگ‌تری مثل امریکا برای مردم ما می‌تواند هشداری باشد که مردم به صحنه بیایند.»(1)
1 11
در منطقه خلیج فارس پنج هواپیمای نظامی امریکا از نوع اف - 16 با نقض حریم هوایی جمهوری اسلامی ایران، در آسمان شهرستان چابهار دست به یک مانور هوایی زدند. دو فروند از این هواپیماها در ارتفاع پایین و بقیه در ارتفاع بالا پرواز می‌کردند.(2)خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از شاهدان عینی گزارش داد: «این هواپیماها که از نوع جنگی و به رنگ سیاه تیره بودند، در ساعت 13:20 ناگهان در آسمان بندر شهید بهشتی چابهار ظاهر شدند. این هواپیماها پس از آنکه دو فروند از آنها یک مانور هوایی روی بندر و کشتی‌های تجاری مستقر در آن انجام دادند، بدون مواجه شدن با عکس‌العمل واحدهای نظامی مستقر در این بندر، از منطقه دور شدند.»(3)
اربابی نماینده مردم چابهار در مجلس شورای اسلامی که خود شاهد پرواز هواپیماهای نظامی امریکایی برفراز این شهر بود، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «دو فروند از هواپیماهای فوق‌الذکر در ارتفاع بسیار پایین بر روی تأسیسات بندری و کشتی‌های مستقر در منطقه پرواز کردند، به طوری‌که آرم هواپیماها کاملاً مشخص بود و یک دستگاه کامیون در حال
حرکت بر اثر دستپاچگی راننده واژگون شد و آتش گرفت که با کمک آتش‌نشانی اداره بندر چابهار از آتش‌سوزی آن جلوگیری شد.» وی افزود: «هواپیماهای متجاوز امریکایی به حدی پایین بودند که چنانکه با تیرکمان نیز به سوی آنان شلیک می‌شد مورد اصابت قرار می‌گرفتند که متأسفانه هیچ‌گونه عکس‌العملی از سوی واحدهای نظامی و انتظامی مذکور صورت نگرفت.»(1)
با توجه به افزایش اقدامات تجاوزکارانه امریکا در منطقه، استاندار بوشهر در جلسه اداری این استان گفت: «شیطان بزرگ مانند دیوانه‌ای شده است که هر آن ممکن است سنگی بیندازد و زحمت ما را زیاد کند. باید طرح‌هایی در استان به مرحله اجرا درآید که نیاز آنها بیشتر احساس می‌شود. باید تلاش این باشد که در زیر بمباران بمانیم و کار کنیم. ما بمباران شهرهای ایلام، اهواز و ده‌ها شهر بمباران شده دیگر را تجربه کرده‌ایم، لذا دستگاه‌های اجرایی بایستی آمادگی لازم را به دست آورند و چنانچه این مهم مهیا نشود، در شرایط دشوار اذیت خواهیم شد.» استاندار بوشهر تأکید کرد: «روند پناهگاه‌سازی باید سریع‌تر به پیش رود و مردم توجیه شوند که در خانه‌های خود پناهگاه بسازند.»(2)
نیروهای امریکایی امروز علاوه بر تجاوز به حریم هوایی جمهوری اسلامی، یک کشتی تجاری ایران را در سواحل دریای عمان تحت تعقیب قرار دادند. هواپیماهای امریکا با تعقیب کشتی تجاری "ایران - قدر"، از کاپیتان آن خواستند تا نوع محموله و مقصد کشتی را اعلام کند. کاپیتان هندی کشتی گفت: «هواپیماهای امریکایی بیش از ده بار کشتی را دور زدند و از طریق بی‌سیم با من تماس گرفتند.» کشتی ایران - قدر که حامل ذرت است، از آرژانتین به سوی چابهار در حرکت بود و اکنون در بندر لنگر انداخته است.(3)
1 12
قدرت‌های بزرگ غرب در قبال بحران خلیج فارس ضمن همراهی با امریکا، به شیوه‌ای متفاوت عمل می‌کنند. منابع نزدیک به وزارت دفاع امریکا امروز اعلام کردند چندین واحد گشت حفاظت ساحلی امریکا که با هواپیما و هلی‌کوپتر حمایت می‌شدند جهت اجرای مأموریت‌های مراقبتی به خلیج فارس اعزام شدند. (4)در همین حال روزنامه ایندیپندنت چاپ لندن به نقل از "آندره ژیرو" وزیر دفاع فرانسه نوشت: «دولت فرانسه در نظر دارد در اولین اقدام جهت عادی‌سازی روابط با ایران، ناو هواپیمابر "کلمانسو" را از منطقه خارج کند. این ناو هواپیمابر در اوج بحران سیاسی ایران و فرانسه به منطقه اعزام شده بود و از پشتیبانی لازم برخوردار نبود اما هم اکنون حضور آن نه تنها بی‌فایده خواهد بود بلکه ریسک زیادی به همراه خواهد داشت و با توجه به کاهش تشنج‌های موجود میان ایران و فرانسه، مراجعت آن احتمالاً بررسی خواهد شد.»(5)
ژاپن نیز برای جلوگیری از افزایش تشنج در خلیج فارس سعی دارد ضمن جلب رضایت امریکا، با مذاکره و تهدید اقتصادی علیه ایران و عراق، امکان صدور نفت از این منطقه را تأمین کند. سخنگوی وزارت حمل و نقل ژاپن اعلام کرد: «تضمین‌هایی از طرف دولت ایران دریافت
1) 27. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 204، 18/7/1366، ص 4 و 5، چابهار - خبرگزاری جمهوری اسلامی ،16/7/1366.
2) 28. واحد سیاسی دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش"، شماره 58، 24/7/1366، ص47.
3) 29. مأخذ 14، ص 16، چابهار - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/7/1366.
4) 30. روزنامه رسالت، 15/7/1366، ص آخر، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه.
5) 31. روزنامه جمهوری اسلامی، 16/7/1366 ص3.
کرده که هیچ‌گونه حمله‌ای علیه کشتی‌های ژاپنی صورت نخواهد گرفت.»(1)ژاپن روزانه حدود سیصدهزار بشکه نفت از ایران که کل ظرفیت صادرات نفت آن روزانه بین 4/1 تا 7/1 میلیون بشکه است خریداری می‌کند.(2)
1 13
کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس موقعیت نظامی و امنیتی سواحل خود را تقویت می‌کنند. کشور کویت تعداد زیادی سلاح‌های سنگین و سبک در دو جزیره فیلکه و کوبر مستقر کرده و بیشتر اوقات روز ناوچه‌هایی بین این دو جزیره رفت و آمد می‌کنند. کویت همچنین در بندر الاحمدی سکوهای جدید موشکی مستقر کرده است که بعضی از شب‌ها بدون هدف با سلاح پدافند هوایی به اطراف بندر تیراندازی می‌کنند. قطر نیز با اعزام نیروهای جدید و اسلحه و مهمات به جزیره "هالول" این جزیره را تقویت کرده است. گزارش منطقه دوم دریایی سپاه در این باره حاکی است: «در اوایل ماه جاری تعداد قابل توجهی توپ و تانک و مهمات مربوطه در اسکله نظامی "دوحه" بارگیری و به طرف جزیره "هالول" حمل و تعداد 130 الی 150 نفر پرسنل دریایی قطر نیز به سمت جزیره موصوف حرکت کرده‌اند. گفته شده که از اوایل سال جاری تاکنون دولت قطر توجه بیشتری به این جزیره دارد. به علاوه دولت قطر دو پرسنل گردان مرزی خود را که ایرانی بودند به علت طرفداری از جمهوری اسلامی ایران از خدمت معاف و به زودی از این کشور اخراج خواهد کرد. بحرین نیز از حدود دو ماه قبل تاکنون مبادرت به تهیه سلاح و مهمات زیادی نموده است.»(3)
2 14
با وجود حضور نظامی گسترده امریکا در خلیج فارس و اعتقاد بر اینکه امریکا محرک اصلی جنگ تحمیلی است، فرماندهان سپاه، جبهه جنگ با رژیم عراق را در اولویت اول می‌دانند. محسن رفیق‌دوست با بیان اینکه تحرکات خلیج فارس نمی‌تواند مسئله جنگ را برای ما در درجه دوم قرار دهد، گفت: «در حالی‌که امریکا ما را زیر فشار گذاشته و با فشارهایی که در خلیج فارس به ما وارد می‌کند و یا امکانات در اختیار عراق قرار می‌دهد همه به خاطر نجات صدام است، این را درک کردیم و با دقت همه مسائل خلیج فارس را زیر نظر داریم و مسئله جنگ را به عنوان مسئله اصلی در نظر داریم و اگر اینکار را نکنیم دشمن به هدف خودش رسیده است.»(4)
علی شمخانی نیز هدف از لشکرکشی امریکا به منطقه را وادار کردن ایران به تبعیت از امریکا یا سرکوب آن عنوان نمود و با اشاره به چگونگی حضور ابتدایی امریکا در خلیج فارس و مخالفت‌خوانی‌هایی که در داخل امریکا می‌شد، گفت: «ریگان با سیاستی که اجرا کرد این مخالفت‌خوانی‌ها تمام شد. همین‌طور مخالفت کشورهایی چون انگلستان و فرانسه پایان یافت و با سیاست ریگان موافق شدند. مسئولین در زمینه مقابله صحیح با این حضور از خود سهل‌انگاری نشان می‌دهند. امریکا برنامه‌هایی را برای سرکوب انقلاب اسلامی تدارک دیده و چنانچه مسئولین
به موقع در این زمینه تصمیم نگیرند، امام موضع‌گیری نموده و حرکت امریکا چنین تصمیمی را بر ما تحمیل خواهد کرد. البته این بدترین شکل تصمیم‌گیری در جنگ است.»(1)
1 15
توان تسلیحاتی طرفین هر جنگی از عوامل مهم و مؤثر در وضعیت توازن آن جنگ است. کشورهای غربی درحالی که سخاوتمندانه برای خریدهای تسلیحاتی عراق زمینه مناسب فراهم می‌کنند، در مقابل، رفتار سختگیرانه و خصومت‌آمیزی با خریدهای نظامی ایران دارند. اوج این اقدامات تلاش برای تصویب قطعنامه تحریم تسلیحاتی ایران در شورای امنیت و بستن بنادر ایران در جهت جلوگیری از فروش نفت خواهد بود. اینکه این تلاش‌ها چقدر در استراتژی نظامی و سیاست‌های ایران مؤثر خواهد بود، موضوعی است که رسانه‌ها و صاحب‌نظران به بررسی آن پرداخته‌اند. فشارهای غرب و احتمال تحریم ایران از عواملی است که باعث شده است مسئولان جنگ به تولید تسلیحات در داخل کشور توجه بیشتری بکنند.
هفته‌نامه آبزرور چاپ لندن درباره دستاوردهای این سیاست نوشته است: «ایرانیان تاکنون توانسته‌اند چندین نوع از انواع موشک‌های زمین به زمین را تولید کنند. یک نوع از این موشک‌ها شبیه به موشک‌های "فراگ" چینی است که 40 مایل برد دارد و ایران تاکنون با آن بارها بصره را هدف قرار داده است. نوع دیگر موشک‌هایی که در ایران ساخته می‌شود شبیه به موشک‌های اسکاد - بی است که شوروی در ارتش خود از آن استفاده می‌نماید و 300 کیلومتر (180 مایل) بُرد دارد. علاوه بر این ایرانیان دارای موشک‌های مختلف زمین به دریا و زمین به هوا بوده و دانش لازم برای استفاده از آنها را در اختیار دارند.»(2)
همچنین "گلدبرگ" عضو برجسته مرکز مطالعات استراتژیک در واشنگتن در گفتوگو با رادیو امریکا تحریم تسلیحاتی ایران را بی‌اثر دانست و گفت: «ایران تسلیحات مورد نیاز خود را از منابعی مختلف از جمله ویتنام، چین و برخی از کشورهای اروپایی و امریکای لاتین خریداری می‌کند. تحریم فروش تسلیحات علیه ایران مؤثر واقع نخواهد شد. تنها یک راه وجود دارد و آن این است که بنادر ایرانی بسته شوند. وی گفت: وقتی سخن از بستن بنادر ایران به میان می‌آید منظور آن نیست که در چنین شرایطی ایران قادر به دریافت تسلیحات نخواهد بود بلکه منظور آن است که ایران از بنادر خود برای صدور نفت استفاده می‌کند و در صورت مسدود شدن بنادر، نفت خود را به قیمت نازل به فروش می‌رساند تا بتواند با تأمین ارز خارجی بهای جنگ با عراق را بپردازد. دولت امریکا تا چندی پیش به این واقعیت پی نبرده بود که با خودداری از خرید نفت از ایران تا چه اندازه می‌تواند به آن کشور فشار وارد آورد.»(3)
2 16
اجلاس فوق‌العاده آتی سران عرب و اجلاس سالانه شورای همکاری خلیج فارس به دلیل بروز تحولات جدید در جنگ ایران و عراق به تعویق افتاد.(4)
اجلاس سران عرب آبان ماه و اجلاس شورای همکاری در آذر ماه برگزار می‌شود. خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع دیپلماتیک در پایتخت اردن گزارش داد: «کشورهای عرب در اجلاس فوق‌العاده سران عرب که 17 آبان ماه در امان برگزار خواهد شد قطع روابط با ایران را در سر نمی‌پرورانند؛ زیرا قطع روابط راه حل جنگ خلیج فارس نیست. هدف از این اجلاس که بسیار حساس نیز تلقی گردیده، دست‌یابی به یک موضع عربی واحد در مقابل جنگ ایران و عراق است. یک موضع افراطی نمی‌تواند اتفاق نظر اعراب را در پی داشته باشد.» این منابع افزودند: «پیشنهادهایی که مورد توجه اجلاس قرار گیرد به طور هماهنگ با تلاش‌های جامعه بین‌المللی جهت اجرای قطعنامه598 شورای امنیت دنبال خواهد شد در غیر این صورت ابتکارهای عربی خاصی انجام خواهد پذیرفت. بدین ترتیب کشورهای عربی که ایران و عراق آنها را (باور کردنی) می‌پندارند مأمور انجام یک گفت و شنود عاقلانه با ایران خواهند شد. این کشورها سلطان‌نشین عمان و الجزایر هستند که ضمن برخورداری از روابط حسنه با عراق، موفق به حفظ مناسبات عادی با ایران نیز شدهاند.(1)
1 17
اعضای کمیته سهمیه‌بندی اوپک در ریاض راه‌های وادار کردن اعضای اوپک به رعایت سهمیه‌های تولیدی و مقدمات گردهمایی آتی اعضای اوپک در وین را - که به توزیع مجدد سهیمه‌ها اختصاص خواهد داشت - بررسی کردند. خبرگزاری فرانسه از ریاض گزارش داد: «عربستان چندین سال است که نقش یک تولیدکننده دارای نرمش را بازی کرده و برای جبران اضافه تولید بعضی از کشورهای عضو اوپک، تولید خود را کاهش داده است. این کشور تولید روزانه خود را از 10میلیون بشکه در سال 1980 به 2/2 میلیون بشکه در سال 1985 کاهش داد. اما از این پس عربستان از داشتن نقش تنظیم کننده در میان اعضای اوپک خودداری خواهد کرد. نشریه سعودی الشرق الاوسط به نقل از منابع رسمی سعودی نوشته است: عربستان از این پس خود را مجبور به فداکاری نمی‌بیند و تنها همانند 12 عضو دیگر اوپک مسئول رعایت سهیمه خود است. این نشریه همچنین خاطرنشان کرده که به دلیل اوضاع بازار نفت جهانی، کشورهایی که بیش از سهمیه خود نفت تولید می‌کنند، به ویژه ایران که روزی چهارصد هزار بشکه اضافه تولید دارد، باید تصمیمات اوپک را رعایت کنند. به نوشتة این نشریه، عربستان دیگر نزد کشورهای خلیج فارس برای اتخاذ چنین تصمیمی دخالت نمی‌کند. کمیته سهمیه‌بندی اوپک علاوه بر عربستان از کویت، قطر، امارات عربی متحده، ایران و عراق دیدار خواهد کرد.»(2)
2 18
امریکا حمایت خود را از هرگونه اقدام برای تحریم نفت ایران اعلام کرد. "جان دونیگتون" وزیر انرژی امریکا در کویت گفت: «بستن تنگه هرمز برای ایران و هر کشور دیگری مشکل
است. تمامی کشورهای جهان به‌ویژه آنها که واردات نفت‌شان به منطقه خلیج]فارس[ بستگی دارد، با بسته شدن تنگه‌هرمز به‌طور جدی آسیب خواهند دید.» وی افزود که با توجه به همکاری بین‌المللی برای باز نگه‌داشتن و تضمین امنیت و آزادی کشتیرانی در خلیج فارس فکر نمی‌کند که تنگه هرمز بسته شود.(1)
وزیر انرژی امریکا به امیر کویت نیز اطمینان داده است که امریکا خود را به باز نگه‌داشتن خطوط بین‌المللی کشتیرانی در خلیج فارس ملزم می‌داند و عمیقاً در مورد دوستانش متعهد است.(2)
هم‌زمان با حضور نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس مقدار نفت خریداری شده از ایران به صورت رقم عمده‌ای از واردات نفتی امریکا در آمد. "فرد اکسل گارد" کارشناس امور خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی واشنگتن در مصاحبه با رادیو امریکا گفت: «بازار بین‌المللی نفت با عرضه بیش از حد روبهرو شده است. این موضوع همراه با نقل و انتقالات متعددی که دلال‌های نفتی و مؤسسات گوناگون انجام می‌دهند، عامل جلب مشتری برای خرید نفت ارزان‌تر ایران شده است. منافع بازرگانی امریکا ایجاب می‌کرد نفت ارزان‌تری خریداری کند که از جانب ایران در بازارهای جهانی عرضه شده بود.» وی به اختلاف نظری که در این باره بین وزارت بازرگانی و وزارت دفاع امریکا پیش آمد اشاره کرد و گفت: «با وجود اعتراض وزارت دفاع به معاملات نفتی با ایران، برای وزارت بازرگانی منافع حاصله از نفت ارزان قیمت ایران آنچنان جذاب بود که این اعتراضات نادیده گرفته شود.»(3)
فرد اکسل گارد ادعا کرد: «حضور نظامی امریکا در خلیج فارس کمک مستقیمی به ایران بوده که با حفاظت از نفتکش‌ها، عبور صحیح و سالم کشتی‌های حامل نفت ایران را تضمین کند. این موضوع حاصل حفاظتی بوده که ما برای نفتکش‌ها و عبور آزاد کشتیرانی در خلیج فارس تأمین کرده‌ایم(4)
(سند شماره 91540، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، نیروی دریایی سپاه، 18/10/1366، آمار کشتی‌های سانحه دیده در خلیج‌فارس)
به نظر بسیاری از کارشناسان صادرات نفتی، کشوری که در این میان صادرات نفتی‌اش حفاظت شد، ایران بود. کاهش حملات عراقی‌ها به کشتی‌های حامل نفت ایران طی چند ماه گذشته به خصوص پس از حمله عراق به استارک سبب شد که ایران طی سه چهار ماه گذشته بیش از سال گذشته نفت از خلیج فارس صادر کند و میلیاردها دلار عایدی نفتی ببرد و ارز تأمین کند که در غیر این صورت یعنی در صورت عدم حضور نظامی امریکا در خلیج فارس عاید ایران نمی‌شد.»1) 42. مأخذ 14، ص 40، کویت - خبرگزاری فرانسه.
2) 43. مأخذ 30، تهران - واحد مرکزی خبر.
3) 44. مأخذ 14، ص 41، رادیو امریکا، 14/7/1366.
4) آمار حملات به نفتکش‌ها در خلیج‌فارس درست عکس ادعای مذکور را نشان می‌دهد. اسکورت رسمی نفتکش‌های کویتی به وسیله امریکا از مرداد 1366 شروع شد. با آغاز حضور گسترده امریکا در خلیج‌فارس، آمار حمله به نفتکش‌ها نه تنها کاهش نیافته بلکه شدیداً افزایش پیدا کرده است. در تیر 1366 تنها 6 نفتکش هدف حمله قرار گرفته بود در حالی که این رقم در شهریور ماه به 15 فروند رسید. یعنی پس از آغاز عملیات اسکورت نفتکش‌های کویتی به وسیله امریکا، حمله به نفتکش‌ها 5/2 برابر افزایش یافت.
به نظر فرد اکسل گارد با اینکه حضور نظامی امریکا در خلیج فارس ظاهراً نشانه مخالفت با ایران در خلیج فارس است، در حقیقت منافع حاصله ایران از این تحولات گویای واقعیت اقتصادی به دور از شعارهای سیاسی است. وی افزود: معاملات اقتصادی بین ایران و امریکا وضعی متفاوت از برخوردهای سیاسی دارد و به احتمال زیاد به‌رغم اعتراضات کنگره امریکا همچنان ادامه پیدا خواهد کرد.(1)
1 19
با وجود افزایش تنش در روابط سیاسی ایران و انگلستان، ماه گذشته روابط بازرگانی دو کشور از رونق خوبی برخوردار بود. رادیو بی.بی.سی به نقل از منابع انگلیسی گفت: «ارزش صادرات بریتانیا به ایران طی چهار ماه گذشته سال جاری بالغ بر 123 میلیون لیره استرلینگ بوده است که نسبت به چهار ماه قبل از آن 43 درصد افزایش یافته است. متقابلاً میزان واردات بریتانیا از ایران، ظرف همین مدت از 46 به 67 میلیون لیره استرلینگ افزایش یافته است. "ویلیام ریو" یکی از مفسرین بخش شرقی بی.بی.سی در این باره گفت: در سال جاری صادرات عمده بریتانیا به ایران متشکل از انواع ماشین‌آلات و وسایل حمل و نقل بوده است و پس از آن به ترتیب اهمیت مواد شیمیایی، اغذیة و دام و احشام به ایران صادر شده است. در مقابل نزدیک به 70 درصد از واردات بریتانیا از ایران نفت خام و فرآورده‌های نفتی بوده است و منسوجات، میوه و سبزی بخش دیگری از صادرات ایران به بریتانیا را تشکیل داده است.
سخنگوی وزارت بازرگانی انگلیس نیز دراین باره گفت: این کشور فروش بعضی اجناس به خصوص تسلیحات را که بتواند به افزایش و ادامه جنگ خلیج فارس کمک کند، به هر دو کشور ایران و عراق تحریم کرده است. همچنین سخنگوی وزارت خارجه بریتانیا که در مورد آمار جدید بازرگانی اظهار نظر می‌کرد، گفت: «به‌رغم اختلافات دیپلماتیک ایران و بریتانیا، روابط بازرگانی دو کشور همانند گذشته ادامه دارد.» رادیو بی.بی.سی در ادامه گزارش خود گفت: «اما بریتانیا تنها کشور غربی نیست که در سال جاری شاهد افزایش مبادلات بازرگانی خود با ایران می‌باشد، بلکه هفته گذشته اعلام شد که صادرات ایران به امریکا نیز رونق قابل توجهی گرفته است. بنابر آمار بازرگانی ایالات متحده امریکا، ایران در ماه جولای گذشته دومین و بزرگ‌ترین تأمین کننده نفت آن کشور بوده است.»(2)
2 20
مسائل جنگ، بحران خلیج فارس و مواضع ایران در قبال پایان جنگ، از موضوعات قابل توجه رسانههای دنیا است. شهرام چوبین در مصاحبه با رادیو بی.بی.سی حمله‌موشکی ایران به بغداد را صرفاً به لحاظ روانی مهم دانست و درباره علل توجه مجامع بین‌المللی به جنگ در چند ماه اخیر گفت: «من‌فکر می‌کنم مهم‌ترین مسئله، مسئله داخلی امریکا بود که سعی می‌کرد
دوباره سیاست مناسب خود را در خاورمیانه پیدا کرده و موقعیت خودش را بهتر کند. موقعیتی که به دلیل فروش اسلحه به ایران و تا اندازه‌ای به علت حضور گسترده شوروی در خلیج فارس بدتر شده بود.» چوبین درباره میزان انعطاف‌پذیری جمهوری اسلامی در قبال قطعنامه598 گفت: «من‌فکر می‌کنم که ایران در واقع قبول کرده که نمی‌تواند این جنگ را ببرد. با وجود آن هدف‌ها و اصول اولیه خود را مبنی بر اینکه رژیم عراق عوض بشود، دارد و اکنون کاملاً به دنبال راهی است که بتواند جنگ را تمام کند. راهی که اولاً باید سازمان ملل قبول کند که ایران حق دارد، ثانیاً یک اندازه از هدف‌هایش را به آن بدهد و فکر نمی‌کنم که حتی فشار هر دو ابرقدرت یا سازمان ملل باعث بشود که ایران کنار بیاید. اگر در ایران خودشان تصمیم بگیرند که می‌خواهند جنگ را تمام کنند و به قسمتی از خواسته‌هایشان برسند، کمکم جنگ را تمام می‌کنند.»(1)با این حال ایران احساس‌می‌کند که به‌وسیله جامعه بین‌المللی و عراق تحت فشار قراردارد و این امر ایران را برای انجام مذاکره انعطاف‌پذیر نمی‌سازد، بلکه آن کشور را در اجرای یک حمله جدید مصمم می‌کند.(2)
مردم ایران هنوز از جنگ خسته نشده‌اند و این موضوع اخیراً در یک نظرسنجی عجیب به اثبات رسید. خبرنگار روزنامه ایتالیایی"کوریره دلاسرا" در گزارشی از تهران نوشت: «در این نظر سنجی که نتیجه‌اش قابل تردید نیست از ماهواره، دستگاه‌های الکترونیک یا مکالمه تلفنی با مصاحبه شونده، استفاده نشد، بلکه قدیمی‌ترین روش بیان عقیده به کار گرفته شد. در شب سالگرد جنگ از مردم ایران دعوت شد که در صورت موافقت با ادامه جنگ پنجره‌ها را باز کرده و شعار الله‌اکبر سر دهند. طنین فریادها در سکوت ساعت 21 (9 شب) که در سراسر این شهر عظیم پراکنده بود، هیچ تردیدی باقی نگذاشت. در تهران تقریباً همه پنجره‌ها باز بود، از آپارتمان‌های مرفه در شمال تهران گرفته تا اهالی محلات جنوب شهر که نیروی محرکه انقلاب هستند.»
این روزنامه سپس با اشاره به اعزام 25هزار نفری نیروهای داوطلب از تهران نوشت: «درصف رزمندگان جوانانی از تمامی اقشار دیده می‌شوندکه برای شهادت لباس سفید بر تن دارند. شعارهای آنان مفهوم نیست، اما در آنها کلمات صدام، امریکا، خمینی و پیروزی قابل تشخیص هستند.»(3)به نوشته این روزنامه: «ملت ایران به هر طبقه اجتماعی که تعلق داشته باشند در مورد لزوم ادامه جنگ تا تحقق پیروزی با هم هم‌نظرند.»(4)این روزنامه به نقل از محسن‌رضایی درباره تهیة تجهیزات لازم برای ادامة جنگ نوشت: «از آغاز جنگ ما از عراقی‌ها اسلحه به غنیمت می‌گرفتیم حال نیز می‌توانیم از 20 تا 30 فروند ناو جنگی امریکایی علیه خودشان استفاده کنیم.»(5)
1 21
یک هواپیمای افغانی در ساعت 18 امروز از بین میله‌های 56 و 66 مرزی تا عمق 1000 متری فضای جمهوری اسلامی ایران تجاوز کرد که پس از اجرای به موقع آتش پدافند، به داخل خاک افغانستان متواری گردید.(6)نیروهای ژاندارمری نیز با تعدادی از اشرار و میلیشیاهای
1) 47. مأخذ 5، ص 36، رادیو بی.بی.سی، 14/7/1366.
2) 48. مأخذ 5، ص 33، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/7/1366.
3) 49. روزنامه اطلاعات، 15/7/1366، ص 18، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه کوریره دلاسرا، چاپ رم.
4) 50. مأخذ 30 ، ص آخر، رم - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
5) 51. مأخذ 49.
6) 52. سند شماره 134671 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه عملیات ثارالله - اطلاعات، به ستاد نیروی زمینی - معاونت اطلاعات، 15/7/1366، - و سند شماره 97628 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ از ژاجا - ر3 (مرکز فرماندهی)، به دفتر نخست وزیر، 15/7/1366.
افغانی که قصد تجاوز و اجرای عملیات ایذایی در نوار مرزی را داشتند به مدت یک ساعت درگیر شدند، که در این درگیری یک سرباز پاسگاه مجروح شد.(1)
در منطقه زابل نیز نیروهای دولتی افغانستان به داخل خاک ایران خمپاره‌اندازی کردند که پاسگاه ژاندارمری به آن پاسخ داد.(2)
علاوه بر آن، پاسگاه ژاندارمری "اسکان" از توابع سراوان هدف حمله اشرار مسلح قرار گرفت. تعداد سی چهل نفر از اشرار مسلح از سه طرف پاسگاه فوق را محاصره کردند و با آر.پی.جی.7، کلاشینکف و سیمینف به آن حمله کردند. در این درگیری دو سرباز ژاندامری شهید و دو تن مجروح شدند.(3)
1 22
مسئولان اقتصادی ایران بر کنترل بیشتر دولت بر مؤسسات و قیمت کالاها و خدمات تأکید دارند. معاون وزارت امور اقتصادی و دارایی امروز در سخنرانی افتتاحیه سمینار مسئولان و مدیران کل امور اقتصادی و دارایی استان‌های کشور ضمن تأکید بر ضرورت نظارت بر مؤسسات مختلف و تداوم آن، گفت: «نیروهای مخرب اقتصادی جدا از نظام کلی اقتصاد جامعه به فعالیت‌های پولی و مالی مبادرت می‌ورزند و اکثراً از تأدیه حقوق بیت‌المال خودداری می‌کنند. فعالیت‌های پولی و مالی بعضی از صندوق‌های قرض‌الحسنه و بنیادهایی که تحت پوشش فعالیت عام‌المنفعه و خیریه کار می‌کنند نقش مخربی در اقتصاد کشور دارند.» وی تلاش‌هایی را که برای نظارت و کنترل این فعالیت‌ها صورت گرفته، گام‌های نخستین دانست و بر استمرار آن تأکید کرد.
در جلسه بعد از ظهر این سمینار محمدجواد ایروانی، وزیر امور اقتصاد و دارایی، در سخنانی وضعیت وصول مالیات‌ها طی نیمه اول سال جاری را مناسب ارزیابی کرد و گفت: «علی‌رغم کاهش مالیات‌های غیرمستقیم در شش ماهه اول سال جاری نسبت به مدت مشابه سال گذشته، در کل وصولی مالیات‌ها با رشدی برابر 5/5 درصد به ثبت رسیده است.» وی همچنین گفت: « در آینده با کتمان کنندگان درآمد به خصوص درآمدهای بالا با قاطعیت و شدت بیشتری برخورد خواهد شد و مسئله بنیاد نبوت به همین جا ختم نشده و در زمینه استرداد اموال عمومی که به طریقی چپاول شده است، استمرار خواهد داشت.»(4)
2 23
قیمت کالاها و خدمات از جمله دغدغه‌های دولت است که در موقعیت کنونی دولت تلاش دارد با کنترل آن، نیاز خانواده‌ها را به شیوه‌ای متعادل برطرف نماید. مرکز آمار ایران در گزارشی به طور کلی هزینه خانواده‌ها را به دو دسته خوراکی و غیرخوراکی تقسیم کرده و میزان هزینه اختصاصی خانواده‌های ایرانی به هر دسته را در جدولی به شرح زیر آورده است:
1) 53. سند شماره 134662 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی عملیات ثارالله - اطلاعات، به ستاد نیروی زمینی - معاونت اطلاعات، 15/7/.1366.
2) 54.سند شماره 88376 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه ناحیه مستقل دهم نبی‌اکرم(ص) - اطلاعات، به ستاد مرکزی سپاه - واحد اطلاعات، 23/7/1366 و - سند شماره 134653 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه عملیاتی ثارالله - اطلاعات، به ستاد نیروی زمینی - اطلاعات، 15/7/1366.
3) 55. سند شماره 088371 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد مرکزی - واحد اطلاعات، به ستاد ناحیه مستقل دهم نبی اکرم(ص) - اطلاعات، 14/7/1366، و - سند شماره 88310 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از نزاجا، به دفتر نخست‌وزیر، 19/7/1366.
4) 56. مأخذ 37، ص 12.
تصویر
فهرست کالاهایی که دولت برای کنترل قیمت آنها تلاش می‌کند شامل اکثر اقلام فوق است و حیطة اعلام شده کنترل حدود 90% از کل هزینه‌های خوراکی را در بر می‌گیرد که نشان دهندة توجه مسئولان به این موضوع است و اگر اجرای برنامه‌های دولت در جهت تثبیت یا کاهش قیمت خوراکی‌ها به نتیجة مطلوب برسد، اثر آن به لحاظ حیطه شمول، کاملاً منطقی خواهد بود.
مرکز آمار ایران هزینه‌های غیرخوراکی خانوارها را که جمعاً 61% از کل هزینة خانوار را تشکیل می‌دهد، به شرح زیر اعلام کرده است:
روزنامه رسالت بعد از نقل گزارش فوق در توضیحی نوشت: «برخلاف دقت و جامعیّتی که در برخورد با فهرست کالاهای خوراکی توسط دولت انجام شده است، در مورد کالاهای غیرخوراکی و خدمات، بی‌توجهی شده است. اقلام اعلام شده در فهرست 22 قلم کالای اساسی جز در مورد مال الاجاره که شاید بتواند بر هزینة مسکن تأثیر داشته باشد در مورد سایر اقلام به فرض تحقق کامل امر کنترل، که فرضی نادرست است، حتی5% از هزینه‌های غیرخوراکی را نیز شامل نخواهد شد و در عین حال منطق اولویت و اهمیت نیز در انتخاب اقلام رعایت نگردیده است.»(1)
1) 57. روزنامه رسالت، 14/7/1366، ص 11.
1 1
در پی تهدید عراق برای حمله به شهرها، امروز دو مدرسه و ساختمان امور تربیتی ایلام هدف حملات هوایی عراق قرار گرفت و آسیب کلی دید. هواپیماهای عراقی در ساعت 16:20 به حریم هوایی ایلام تجاوز کردند و با پرتاب دو راکت به سوی شهر، علاوه بر مراکز فوق به چند واحد مسکونی، دفتر خبرگزاری جمهوری اسلامی و دو خودرو آسیب رساندند. در زمان حمله شهر نسبتاً خالی از جمعیت بود و تنها دو تن مجروح شدند.(1)
هواپیماهای عراقی به حریم هوایی زنجان نیز تجاوز کردند که قبل از هرگونه اقدامی از منطقه دور شدند. وضعیت قرمز در این شهر بعد از مشاهده هواپیماها اعلام شد.(2)
امروز دو مدرسه، ساختمان امور تربیتی، چند واحد مسکونی و دفتر خبرگزاری جمهوری اسلامی در ایلام هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت.
در این حال به دلیل احتمال حمله گسترده عراق به مناطق مسکونی، خروج مردم از برخی از شهرهای غربی کشور همچنان ادامه دارد. خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی از خرم‌آباد گزارش داد:«تعدادی از مردم خرم‌آباد این شهر را ترک کرده‌اند، دیگر ساکنان این شهر نیز در تردید و دو دلی به اقامت و یا ترک شهر، بدون پیش‌بینی وضعیت آینده قرار دارند. پس از اعلام خبر حمله موشکی ایران به بغداد، چندبار سلاح‌های ضد هوایی مستقر در این شهر اقدام به شلیک گلوله کرده و چندین بار وضعیت قرمز اعلام شده است. با این‌حال هیچ یک از مقام‌های مسئول استان لرستان در قبال اقدام مردم و ترک شهر خرم‌آباد موضعی نگرفته‌اند.»(1)
1 2
نمایندة عراق در سازمان ملل امروز نیز در نامهای به دبیرکل این سازمان ادعا کرد نیروهای ایران در روز 6 اکتبر 1987 (روز گذشته) مناطق مسکونی الحراره (بصره)، خانقین، بدره، و قلعه‌دیزه را بمباران کردند که بر اثر آن 8 تن کشته و 4 تن مجروح شدند و چند خانه از بین رفت.(2)
2 3
فعالیت عناصر پیاده و آتش توپخانه عراق در شرق بصره، در چند روز گذشته افزایش یافته است و در منطقه نهر عنبر آتش توپخانه دشمن شدت بیشتری داشته است.(3)اقدامات دشمن در شرق بصره برای سنگرسازی، دیده‌بانی، تجمع، حفرکانال و جابه‌جایی تجهیزات زرهی و اجرای تیر مستقیم تانک روی مواضع خودی بود و حجم آتش دشمن در سمت نخلستان در برخی روزها نیمه‌سنگین گزارش شده است.(4)
3 4
هزاران تن از رزمندگان نواحی و پایگاه‌های سپاه یکم ثارالله امروز در چارچوب دومین مرحله اعزام "حماسه‌سازان عاشورا" از شهرهای مختلف استان تهران و مرکزی عازم جبهه‌های نبرد شدند. نیروهای اعزامی از شهرهای اراک، قم، کرج، تهران، دماوند، فیروزکوه، شهرری، ورامین، شمیرانات و اسلام‌شهر هستند که شامل پاسداران، داوطلبان بسیجی و نیروهای وظیفه می‌باشند و به لشکرهای27 محمد رسول‌الله(ص)، 10 سیدالشهدا(ع)، 17علی‌ابن‌ابی‌طالب(ع)، 6 ویژه پاسداران و تیپ‌های دیگر سپاه یکم ثارالله خواهند پیوست. همچنین امروز شهرهای خرم‌آباد، پل‌دختر، بابل، آشتیان، اصفهان، چالوس، همدان و گنبد شاهد اعزام نیروهای رزمی و تخصصی به جبهه‌ها بودند.(5)
1) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 203، 17/7/1366، ص5، خرم‌آباد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/7/1366.
2) 4. سند شماره S/19185 شورای امنیت سازمان ملل، 7 اکتبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
3) 5.سند شماره 029373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی در جنوب (کربلا)، گزارش نوبه‌ای شماره49، ص21، 15/7/1366.
4) 6. سند شماره 167422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش اطلاعات 72 ثارالله، دورة 11/7/1366 الی 15/7/1366، ص5.
5) 7. روزنامه جمهوری اسلامی، 16/7/1366، ص11.
1 5
محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران در مصاحبه‌ای آخرین وضعیت جبهه‌های جنگ، فعالیت‌های قرارگاه رمضان، آینده جنگ خلیج فارس، حضور گسترده غرب در منطقه و ضعف‌ها و اهداف امریکا را تشریح کرد. وی با اشاره به فعالیت‌های قرارگاه رمضان هدف اصلی آن را ایجاد زمینه برای نظام آینده عراق عنوان کرد و گفت: «امروز اساساً سازماندهی که در ارتباط با نیروهای عراقی انجام می‌شود سنگ بنای آینده عراق نیز هست و از آنجا که هدف اصلی و نهایی ما هم آزادسازی مردم عراق و سقوط حکام جور حاکم بر بغداد است، قرارگاه رمضان، در حقیقت بخش وسیعی از کارهای جنگ را بر عهده دارد و مسئولیت رسیدن به این هدف را بر دوش می‌کشد و رزمندگانی که در این قرارگاه کار می‌کنند (اعم از نیروهای مبارز عراقی و نیروهای سپاه) همه در حقیقت نیروهای خط مقدم رسیدن به این هدف‌ها هستند. در بعد سازماندهی نیروهای عراقی که در ابعاد سیاسی، نظامی تبلیغی و فرهنگی و ...گسترده است، نیروها در تمام این ابعاد شکل می‌گیرند و پیش می‌روند. همچنین هدف دیگری که ما در این حرکت داریم استفاده از نیروهای عراقی برای ساقط کردن رژیم بعثی و انهدام ابزار سلطه و قدرت رژیم حاکم بر بغداد است.»(1)
فرمانده کل سپاه درباره اجرا نشدن عملیات‌های گسترده در هشت‌ماه گذشته، گفت: «انجام هر عملیات بستگی به یک سری پارامترهای نظامی و سیاسی دارد که مبنای تصمیم‌گیری ما در می-دان نب-رد است... بعضی م-واقع ما با یک سری عملیات، پیام‌هایی را به دنیا می‌دهیم و
محسن رضایی فرمانده کل سپاه: تجمع نیروهای امریکا در خلیج فارس ایجاد سنگری است جدید برای جلوگیری از فرو ریختن سنگر عراق.
1) 8. روزنامه اطلاعات، 16/7/1366، ص18.
حرف‌هایی را می‌زنیم و متناسب با موقعیت‌های مختلف سیاسی داخل و خارج از کشور و همچنین موقعیت نظامی، جوّ و آب و هوا، وضعیت جغرافیایی منطقه نبرد و مسائل دیگر، تصمیم به انجام عملیات می‌گیریم. ما همیشه بین چند عملیات بزرگ برای اینکه جبهه‌ها راکد نباشند دست به یک سری عملیات محدود زده‌ایم و امسال هم همین‌طور بود. البته امسال ما تعداد بیشتری عملیات محدود داشته‌ایم و آغازکننده عملیات هم عمدتاً خود ما بوده‌ایم. عمده دلایل انجام عملیات محدود آن است که دشمن را آرام نگذاریم و مرتباً ضرباتمان را بر ماشین جنگی دشمن وارد کنیم و اجازه بازسازی و استراحت و تجدید قوا به دشمن ندهیم. اما به این معنا نیست که ما عملیات بزرگی در آینده نداشته باشیم، ما عملیات بزرگ خواهیم داشت که ان‌شاءالله به موقع مناسب آن عملیات اجرا خواهد شد.»
محسن رضایی با تأکید بر برخورداری از علم و تکنولوژی تولید سلاح‌های شیمیایی، استفاده نکردن از آن را اتمام حجت به رژیم عراق و مجامع بین‌المللی بیان کرد و گفت: «با توجه به خصوصیت مردم و رهبری ما در این زمینه‌ها، ممکن است هرگز دست به استفاده از چنین سلاح‌هایی نزنیم، اما اگر دشمن علیه شهرها و مناطق مسکونی ما از چنین سلاح‌هایی استفاده کند، ما هم به احتمال قوی از این سلاح‌ها استفاده خواهیم کرد و از این نظر با هیچ مشکلی روبهرو نیستیم.»
هدف امریکا از تجمع حدود چهل ناو جنگی در خلیج فارس موضوعی است که از دیدگاه‌های مختلف مورد ارزیابی قرار گرفته است و اینکه آیا امریکا با ایران وارد جنگ خواهد شد یا نه، سؤالی است که فرمانده کل سپاه در پاسخ به آن گفت: «هدف از این فعالیت‌ها (حرکات نظامی امریکا در خلیج فارس) بیشتر وارد کردن فشار بر ما است، تا اینکه بخواهند مثلاً با ما وارد جنگ شوند. بین وارد کردن فشار و جنگ، فاصله زیادی است. ممکن است اینها فعالیت‌های نظامی هم داشته باشند، حتی کشتی‌های ما را تعقیب کنند، بازرسی کنند یا در نهایت، به کشتی‌های ما حمله کنند ولی این حرکت‌ها حداکثر فشارهایی است که اینها قصد دارند در خلیج فارس بر ما وارد کنند. قطعاً امریکاییها نه توان جنگیدن با ما را دارند و نه می‌توانند با وجود مشکلات عظیمی که بر سر راهشان است با ما در یک جنگ دراز مدت درگیر شوند و اصولاً امریکاییها فاقد چنین پشتوانه و زمینه‌های سیاسی - نظامی هستند. نه زمینه‌های سیاسی و نه زمینه‌های نظامی، هیچ یک برای آنها در این ارتباط مساعد نیست. اما امریکاییها آمدند که به ما فشارهایی را وارد کنند که حداکثر می‌تواند در حمله به یک کشتی تجاری یا بازرسی یک کشتی ما و احیاناً کنترل آنها خلاصه شود و همه اینها برای این می‌تواند باشد که بتوانند حضور خود را در منطقه خلیج فارس نشان بدهند و بیشتر از این برای آنها غیرممکن است. اما همین اندکی هم که آنها ممکن است قادر به انجامش باشند قطعاً بدون جواب نخواهد بود. ما منطقه خلیج فارس را منطقه متعلق به کشورهای منطقه می‌دانیم و اگر خلیج فارس، آبراهی بین‌المللی داشته باشد آن آبراه برای تجارت است نه برای فعالیت نظامی
امریکا. ما حضور امریکا را در منطقه به مثابه اشغال نظامی تلقی می‌کنیم. امریکا از همان روز اولی که در منطقه حضور یافت دلیل کافی برای درگیر شدن با آن را در اختیار داشتیم و الان هم با این فشارها قطعاً آن فعالیت‌ها را بی‌جواب نمی‌گذاریم و آمادگی لازم را هم داریم.»
محسن رضایی ایجاد سنگری جدید برای جلوگیری از فرو ریختن سنگر عراق را عامل تجمع نیروهای امریکا در خلیج فارس اعلام کرد و در مورد ناتوانی امریکا در ممانعت از سقوط صدام گفت: «اولین مشکل امریکاییها با شوروی است. این دو تضاد عمیقی با یکدیگر در خلیج فارس دارند، اینها در قول و نظر علیه ما وحدت نظر دارند و آن وحدت نظر این است که جلو پیروزی ملت ما را بگیرند، اما وقتی می‌خواهند بیایند به این نظر عمل کنند، اختلافشان بیشتر از وحدتشان است.»
فرمانده کل سپاه مشکلات دیگر امریکا را تضاد اروپا و امریکا در منطقه خلیج فارس، اعراب و اسرائیل و بالاخره اختلاف و تضاد در جامعه امریکا دانست و تأکید کرد قطعاً مقاومت مردم و حرکت به موقع و مناسب مسئولین سیاسی - نظامی ما می‌تواند در بارورتر کردن این مشکلات و فزایندگی نارسایی‌ها و اختلافات درونی کسانی که به طرف ما لشکرکشی کرده‌اند مؤثر باشد. هر نوع عمل قاطع نظامی ما به این اختلافات دامن خواهد زد و شکاف‌های موجود آنها را عمیق‌تر خواهد کرد و هر نوع حرکت سیاسی به موقع ما می‌تواند در عقب انداختن و تجزیه کردن نیروهای آنها مؤثر باشد.(1)
1 6
بلژیک اعزام مین‌روب به خلیج فارس را اقدامی غیرتهاجمی اعلام کرد و ایران آن را حمایت از متجاوز خواند. در پی اعزام مین‌روب‌های بلژیک به خلیج فارس، سفیر این کشور در تهران با رئیس مجلس دیدار کرد و از ایران خواست که آن‌را یک عمل تهاجمی تلقی نکند. سفیر بلژیک گفت: «ما از وضعی که در خلیج فارس پیش آمده متأسفیم. ما آخرین کشور اروپایی بودیم که مین‌جمع‌کن به خلیج فارس فرستادیم. این کار ضعیفی است که نباید کار تهاجمی محسوب شود. حتی بعضی‌ها پیشنهاد کردند که با همکاری بعضی از کشورهای اروپایی و همکاری نیروی دریایی ایران مین‌های خلیج فارس را جمع کنیم. مطمئن باشید ما نیات تهاجمی نداریم و این حرکت را دوستانه تلقی نمایید.»
آقای هاشمی رفسنجانی نیز پیروی اروپا از امریکا را در اعزام نیرو به خلیج فارس دور از شأن کشورهای مستقل دانست و گفت: «عملی که از کشورهای بلوک غرب و کشور خود شما در این یک ماه اخیر در خلیج فارس می‌بینیم با نیات شما سازگار نیست. علی‌رغم شعارهای بلوک غرب برای عدالت و حقوق بشر، این روزها موضع حق و عدالت غرب علنی شده است و برای حمایت از یک متجاوز و جنگ‌افروز که مستحق کیفر است، تا جایی پیش رفته‌اند که شاید دنیا را در انتظار یک فاجعه قرار داده باشند. اگر بردباری ما نبود این فاجعه شاید تاکنون اتفاق افتاده بود و شاید هم در آینده اتفاق بیفتد. این ماجراجویی امریکاست. امریکاییها مسئله مین را بزرگ کرده‌اند، ما می‌دانیم آنها کنار خورفکان مین ریخته‌اند. ادعای دروغ آنها در مورد "ایران - اجر" دلیل دیگری
1) 9. همان.
است برای شانتاژ تبلیغاتی امریکا. اگر روزی سیاست جمهوری اسلامی ایران این باشد که در خلیج فارس مین بریزد، تمام مین‌جمع‌کن‌های دنیا کاری نمی‌توانند انجام دهند.»
رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: «یک پیام برای دوستانتان ببرید و آن اینکه بالاخره صدام حذف می‌شود، تحقیقاً نیروهای غربی از خلیج فارس و منطقه بیرون می‌روند ولی خجالت زده و در حالی که پشت سرشان دنیایی از کینه و نفرت در دل مسلمانان به جا گذاشته‌اند.»(1)
1 7
سفیر ایران در ژاپن، محمدحسین عادلی، در دیدار با رئیس‌جمهور از آخرین تحولات در روابط دوجانبه ایران و ژاپن گزارشی ارائه داد. سپس رئیس‌جمهور با تأکید بر گسترش روابط دو کشور و استقبال از کمک ژاپن به دبیرکل سازمان ملل متحد، درباره تحولات خلیج فارس و موضع ژاپن گفت: «هیئت حاکمه ایالات متحده امریکا چون در هدف خود مبنی بر حضور گسترده نظامی در منطقه خلیج فارس شکست خورده، درصدد آن است که کشورهای دیگر را نیز در این ماجرا درگیر نماید تا هم پاسخگوی مخالفین خود در داخل امریکا باشد و هم کشورهای دیگر را در شکست خود سهیم نماید تا بدین‌وسیله از انزوای سیاسی خود جلوگیری کند. در چنین وضعی کشوری نظیر ژاپن جزء کشورهایی است که توسعه همکاری‌های خود را در سایه روابط مسالمت‌آمیز و عدم دخالت در درگیری‌های بین‌المللی به دست آورده است و ما معتقدیم که به کارگیری احتمالی منابع مالی و انسانی ژاپن در منازعات بین‌المللی، در راستای سیاست سنتی ژاپن قرار ندارد.»(2)
آقای هاشمی رفسنجانی نیز در دیدار سفیر ایران در ژاپن با وی، امریکا را عامل تشنج در خلیج فارس خواند و گفت: «هرچه زمان بیشتر می‌گذرد مشخص می‌شود که سیاست امریکا در خلیج فارس سیاست تأمین امنیت نیست و لذا کمک به امریکا و تقویت آن کشور گاهی برای تأمین امنیت تلقی نمی‌شود بلکه می‌تواند موضع‌گیری خاص تلقی گردد. ما طرفدار سیاست امنیت دسته‌جمعی هستیم و امنیت را ویژه کشورهای منطقه می‌دانیم و از هر طرحی برای امنیت واقعی خلیج فارس حمایت می‌کنیم و مسلماً ایران به عنوان بزرگ‌ترین کشور منطقه، مهم‌ترین نقش را به عهده خواهد داشت و هرگونه طرحی که نقش جمهوری اسلامی ایران را نادیده بگیرد، نمی‌تواند موفق باشد»(3)
2 8
نفتکش سعودی "رعد البکری" در خلیج فارس هدف حمله قرار گرفت. به گزارش خبرگزاری فرانسه یک ناوچه سریع‌السیر ایرانی در نزدیک سواحل دوبی با راکت به یک نفتکش سعودی حمله کرد که صدای انفجار آن در شارجه شنیده شد."البکری" در یک پیام کوتاه اضطراری در ساعت 5 اطلاع داد که در جنوب خلیج[فارس] هدف یک ناوچه سریع‌السیر ایرانی واقع شده است.(4)آسوشتیدپرس نیز گزارش داد:.« این حمله باعث منفجر شدن ژنراتور کشتی گردید، لیکن از بروز حریق در کشتی و یا تعداد مجروحان این حادثه گزارشی مخابره نشده است.»(5)
رادیو امریکا این اقدام را نخستین حمله ایران در خلیج فارس به یک کشتی عربستان سعودی در نزدیک به هفت ماه گذشته خواند که در یک سفر معمولی از ترمینال "رأس التنوره" واقع در خلیج فارس عازم بندر "جده" در دریای سرخ بوده است.(1)یونایتدپرس ضمن گزارشی از این حمله افزوده است: «به هنگام حمله، چند هواپیمای جنگی که گفته می‌شود به نیروی هوایی امارات عربی متحده تعلق داشتند بر فراز خلیج فارس ظاهر شدند و دیوار صوتی را در این ناحیه شکسته و به سرعت از آنجا دور شدند.»(2)
1 9
نگرانی از احتمال حمله قایق‌های ایرانی به تأسیسات عربستان ادامه دارد. رادیو بی.بی.سی به نقل از منابع اطلاعاتی امریکا با اشاره به فعالیت اخیر قایق‌های کوچک ایرانی در شمال خلیج فارس که "مانور آزادی جزیره"نامیده شد، گفت: «در حال حاضر بیم آن میرود که یکی از تأسیسات عربستان سعودی آماج حملات ایران قرار بگیرد، زیرا چند روز پیش نشانه‌هایی حاکی از فعالیت‌های شدید نیروی دریایی ایران در اطراف یکی از تأسیسات نفتی عربستان سعودی به چشم می‌خورد. امریکا نیز چند قایق کوچک گشتی برای مراقبت از ناوگان ایرانی که به نظر می‌رسد مقاصد خصمانه دارند اعزام داشت، ولی مقاصد خصمانه ایران هنگامی مورد تأیید قرار گرفت که نیروی دریایی ایران به یک کشتی عربستان سعودی که حامل مواد شیمیایی بود در آب‌های ساحلی امارات متحده عربی حمله کرد، هر چند به این کشتی خسارات سنگینی وارد نیامد. مشکل دولت پرزیدنت ریگان این است که عملیات نظامی در خلیج فارس سریع‌تر از تلاش‌های سیاسی برای جلوگیری از آن پیش میرود. امریکا می‌تواند به‌خاطر آنکه ایران حاضر به قبول آتش‌بس نیست صرفاً برای نشان دادن بی‌صبری و خشم خود دست به اقدامی سریع بزند.»(3)
در همین حال شبکه ای.بی.سی امریکا به نقل از منابع جاسوسی این کشور اعلام کرد: «35 تا 40 فروند قایق کورسی و قایق تندرو در جزیره خارک دیده شدهاند، اما به گفته تحلیلگران تعداد آنها تا امروز به دو برابر افزایش یافته و باعث شده است که نیروهای عربستان سعودی در حالت حداکثر آماده‌باش قرار گرفته و امریکا نیز چندین ناو جنگی خود را در حوالی منطقه آماده نگه دارد.»(4)
2 10
یک مقام آگاه در نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: «هواپیماهای غیرمسلح گشت‌زنی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی - که روزانه موظفند با گشت بر روی خلیج فارس و دریای عمان در محدوده آب‌های خودی و آب‌های بین‌المللی تحرکات موجود در منطقه را زیر نظر داشته باشند - در حوالی "رأس‌الکوه" واقع در منطقه جاسک حین انجام مأموریت متوجه اخطار یک ناو امریکایی - که در 22 مایلی منطقه حضور داشت - شدند. ناو مزبور تلاش کرد که هواپیماهای گشت‌زنی ما را از مسیر تعیین شده، منحرف سازد.» این مقام نیروی هوایی افزود: «چنین درخواستی از سوی ناو امریکا خلاف مقررات بین‌المللی و نقض آشکار حقوق دریاهاست.»(5)
1 11
مین‌جمع‌کن‌های فرانسوی در نزدیکی بندر شلوغ"خورفکان" در مدخل خلیج فارس دو مین کشف کردند. به گزارش خبرگزاری رویتر: «دو کشتی مین‌جمع‌کن فرانسوی کانتو و گارددیگلییانو این مین‌ها را درهمان منطقه‌ای که آنها در پنجشنبه و جمعه دو مین دیگر کشف کرده بودند، شناسایی و کشف کرده‌اند. تمامی این مین‌ها از نوع مین‌های "ام - او 8" ساخت شوروی است که تا نزدیکی سطح آب بلند شده و توسط یک سیم فنری به بستر دریا متصل می‌گردد. سه مین از چهار مین کشف شده در وضعیت رزمی قرار داشتند.»(1)
روزنامه فیگارو نیز به نقل از یک دریادار نیروی دریایی فرانسه نوشته است: «عملیات مین‌روبی تضمین غیرقابل انکاری برای کارآیی تکنولوژی فرانسه در این زمینه محسوب می‌گردد و اگر انگلیس و ایتالیا نیز در این زمینه شروع به فعالیت کرده‌اند دلیلش آن است که آنها نیز مایلند سهمی از شیرینی نصیب آنها گردد و در فروش کشتی‌های مین‌روب به کشورهای خلیج فارس شرکت داشته باشند.» این روزنامه افزوده است: «بیم آن میرود که از دو سناریویی که امروزه در مورد عکس‌العمل ایران مجسم می‌شود یعنی خویشتنداری و تشدید حملات، دومی مورد اجرا قرار گیرد که تحول روزانه رویدادها در صحنه عملیات مؤید این نگرانی است.»(2)
در پی کشف مین در سواحل دوبی، نفتکش‌ها از آبراه‌های کم عمق استفاده می‌کنند که برای شناورهای 150هزارتنی مناسب است. نفتکش‌های غول‌پیکر برای تردد در این آبراه ناچار شدهاند هشت درصد ظرفیت محموله خود را کاهش دهند.(3)امریکاییان نیز به دلیل ترس از نزدیک شدن غواصان به کشتی‌ها و اقدام آنها به عملیات خرابکاری، امواج صوتی با فرکانس زیاد تولید می‌کنند. روزنامه انگلیسی زبان "گلف دیلی نیوز" چاپ بحرین نوشته است: «امواج صوتی با فرکانس زیاد می‌تواند پرده گوش مردان قورباغه‌ای را که به کشتی‌های نیروی دریایی امریکا نزدیک می‌شوند پاره کند. این امواج که آب‌های خلیج فارس را پر می‌کند طی چند هفته گذشته، به ویژه در شب افزایش سرسام‌آوری در زیر آب داشتند.»(4)
2 12
کویت از انگلستان خواست پنجمین نفتکش کویتی بنام "رأس‌الجلایه" را زیر پرچم خود درآورد. گاردین با چاپ این خبر نوشت: «نفتکش کویتی که 27401 تن ظرفیت دارد با نام جدید چیلهام کسل با پرچم انگلستان به حرکت در خواهد آمد.»
این روزنامه به نقل از منابع کشتیرانی افزود: «حداقل تعدادی از نفتکش‌های کویتی که تغییر پرچم داده‌اند در واقع نفتکش‌های عراقی هستند که قبلاً به دنبال درگیری ایران و عراق، در کویت مجدداً به ثبت رسیده‌اند. دولت انگلستان مستمراً سعی کرده است از مفاهیم سیاسی آنچه که جانبداری از عراق در جنگ شمرده می‌شود، فاصله بگیرد و اصرار دارد این تغییر پرچم فقط یک موضوع تجاری شمرده شود.»(5)
1) 20. مأخذ 3، ص23، پاریس - خبرگزاری رویتر.
2) 21. مأخذ7، ص3، به نقل از روزنامه فیگارو.
3) 22. سند شماره 164760 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت عملیات ستاد کل سپاه، ص2، 15/7/1366.
4) 23. مأخذ 1، ص 43، تهران - خبرگزاری آلمان، به نقل از روزنامه گلف دیلی نیوز چاپ بحرین، 15/7/1366.
5) 24. روزنامه اطلاعات، ص آخر، به نقل از روزنامه گاردین چاپ انگلستان.
1 13
در پی مذاکرات و توافقات ژاپن با جمهوری اسلامی ایران برای حفظ امنیت کشتی‌های ژاپنی در خلیج فارس و اقدامات ژاپن در این منطقه در جهت افزایش ضریب امنیت کشتی‌ها و پایان دادن به جنگ، اتحادیه ملوانان ژاپنی و صاحبان کشتی‌ها برای سفر به منطقه اعلام آمادگی کردند و صبح امروز نفتکش‌های ژاپنی پس از یک هفته سفر خود را به داخل خلیج فارس از سر گرفتند. نفتکش‌های ژاپنی از این پس به صورت کاروانی حرکت خواهند کرد.(1)
در همین حال دولت ژاپن علاوه بر اعطای کمکی ده میلیون دلاری به سازمان ملل برای حمایت از ادامه تلاش‌های صلح دبیرکل، یک سیستم هشدار دهنده دریانوردی جهت محافظت از خطوط کشتیرانی ایجاد می‌کند. سیستم ناوبری و الکترونیکی که ژاپن در ایجاد آن همکاری خواهد کرد با استفاده از 20 تا 30 ایستگاه در شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، به کشتی‌های تجاری که در خلیج فارس حرکت می‌کنند، کمک خواهد کرد تا بتوانند با دریافت امواج رادیویی از این ایستگاه‌ها موقعیت دقیق خود را تشخیص داده و مطمئن باشند در مسیری حرکت می‌کنند که از مین پاکسازی شده است.
از سوی دیگر، ژاپن 200 میلیون دلار وام با بهره پایین از طریق بانک صادرات و واردات خود برای بهبود وضع کشاورزان در عمان در اختیار این سلطان نشینِ دهانة جنوبی تنگه هرمز قرار خواهد داد و یک اعتبار دولتی و وام کم بهره به مبلغ 300 میلیون دلار نیز به اردن پرداخت خواهد کرد. به علاوه، ژاپن آماده خواهد بود در صورت درخواست کمک اقتصادی از دیگر کشورهای منطقه خلیج فارس با آنها نیز همکاری نماید.(2)
رادیو ژاپن با اعلام اقدامات دولت ژاپن طی تفسیری گفت: «رهبران ژاپن گفته‌اند که اگر باید امنیت کشتیرانی در خلیج فارس تأمین گردد، نخست باید جنگ ایران و عراق پایان پذیرد و با این واقعیت ژاپن از طریق تماس‌های خود با ایران و عراق برای خاتمه دادن به جنگ، دست به کوشش‌های سیاسی زده است و به کوشش‌های خود ادامه خواهد داد… اقدامات نظامی همچون اعزام ناوگان دفاعی این کشور به خاطر قانون اساسی مسالمت‌آمیز ژاپن منتفی می‌باشد. ایالات متحده هم اکنون مشغول مذاکره با عربستان سعودی و پنج کشور دیگر عضو شورای همکاری خلیج فارس درباره ایجاد ایستگاه‌های رادیویی برای هدایت کشتی‌ها است و دولت ژاپن نیز بلافاصله شروع به مذاکره با ایالات متحده و کشورهای خلیج فارس نموده تا به تأمین مالی این ایستگاه‌ها بپردازد. حکومت ژاپن همچنین مشورت‌هایی با ایالات متحده درباره کاهش هزینه نیروهای مستقر آن کشور در ژاپن آغاز نموده تا به این طریق به طور غیرمستقیم به کاهش هزینه‌های ناوگان امریکا در خلیج فارس کمک نماید.»(3)
پنتاگون از طرح "ناکازونه" در حمایت مالی ژاپن از امریکا استقبال نمود و آن‌را قدم اولیة عالی کمک معنی‌دار ژاپن به کشتیرانی آزاد در خلیج فارس اعلام کرد.(4)
خبرگزاری رویتر در گزارشی از اقدامات ژاپن در این منطقه با عنوان "سیاست ژاپن در قبال تحولات خلیج فارس آورده است: «ژاپن که عزم خود را جزم کرده است تا با وجود تهدید فزاینده جنگ خلیج فارس به واردات حیاتی نفت از منطقه ادامه دهد، به تلاشی گسترده برای راضی نگه‌داشتن دو جناح درگیر در جنگ دست‌زده است. منابع ژاپنی مستقر در منطقه تصمیم توکیو دایر بر ایجاد یک سیستم ردیابی ارتقاء امنیت کشتی‌ها را دخالت سیاسی مستقیم ژاپن در منطقه تلقی می‌کنند. یکی از مقامات بلندپایه تجاری ژاپن گفت: چنین به نظر می‌رسد که دولت ژاپن عاقبت دریافته است که باید بیشتر در تحولات سیاسی منطقه دخالت کند. به گفته دیپلمات‌ها با این‌حال این حداقل اقدامی است که ژاپن تحت فشار شدید واشنگتن می‌تواند انجام دهد. دیپلمات‌ها خاطرنشان کردند که توکیو مستقیماً به عملیات امریکا در خلیج فارس کمک مالی نکرده است. با این حال اکثر معامله‌گران نفتی این احتمال را که ژاپن در صورت تحریم نفتی ایران از سوی امریکا از آن پیروی خواهد کرد، رد کرده‌اند.»(1)
1 14
پنتاگون، وزارت خارجه امریکا و شورای امنیت ملی امریکا درباره طرح محاصره دریایی ایران در خلیج فارس به سرپرستی سازمان ملل متحد به توافق رسیده‌اند. یونایتدپرس به نقل از مقام‌های دولت امریکا گزارش داد: «این عملیات که "جست‌وجوی انتخابی و توقیف" توصیف شده است، خدمه کشتی‌های امریکایی و متحدانش را مجاز می‌سازد که کشتی‌های حامل سلاح را که قبلاً شناسایی شدهاند، بازرسی کرده و سلاح را مصادره نمایند. این منبع افزود: انتظار میرود شورای امنیت سازمان ملل طی چند هفته آینده تحریم را تصویب نماید، مگر اینکه ایران ناگهان موضع خود را نرم کرده و با آتش‌بس موافقت کند.»(2)
گزارش یونایتدپرس دربارة طرح محاصره دریایی ایران انعکاس نسبتاً وسیعی داشت. در امریکا "فرد هافمن" سخنگوی پنتاگون از تأیید یا تکذیب وجود چنین طرحی امتناع کرد و گفت: «این سیاست محکم ماست که هرگز در مورد هر چیزی که مربوط به اقدامات احتمالی نظامی آینده می‌شود، صحبت نکنیم.»(3)یک سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا این گزارش را تمسخرآمیز و بی اساس خواند. وی تأکید کرد که امریکا برای پایان دادن به جنگ خلیج فارس از طریق شورای امنیت سازمان ملل متحد عمل می‌کند. "رجایی خراسانی" نماینده ایران در سازمان ملل با بیان اینکه این نخستین بار است که این را می‌شنوم گفت: اما متعجب نخواهم شد اگر امریکا دست به چنین اقدامی بزند. من حتی در شگفت نمی‌شوم اگر امریکا برای پشتیبانی از عراق علیه ما به اسلحه متوسل شود. رادیو امریکا به نقل از نماینده ایران در سازمان ملل افزود: «گاهی بر این باور است که فشار شدید امریکا، ژاپن را مجبور ساخت از یک سیستم الکترونیک پیشرفته برای کمک به کشتی‌های باری در گریز از خطرات موجود در آب‌های خلیج فارس پشتیبانی مالی به عمل آورد.»
به گفته رادیو امریکا "مل لوین" عضو دمکرات کنگره امریکا با فرض اینکه حکومت‌های
بنیادگرا از طریق نظامی شکست نمی‌خورند، درباره قانون منع واردات امریکا از ایران گفت: «امیداوار است دولت پرزیدنت ریگان متحدین امریکا و طرف‌های بازرگانی را تشویق و ترغیب کند که در برقراری یک تحریم اقتصادی علیه ایران به امریکا بپیوندند. واقعیت این است که با یک رژیم بنیادگرا رو به رو هستیم. در چنین موقعیتی درس نظامی به آنان دادن سخت و دشوار است، اما اگر با اقدامات چند جانبه ایرانیان را در فشارهای اقتصادی قرار دهیم، ادامه جنگ برای آنان در چنین موقعیت دشوار نظامی مشکل‌تر خواهد شد. عضو کنگره امریکا یادآور شد که این قانون در هر دو مجلس سنا و نمایندگان امریکا با پشتیبانی زیادی رو به رو شده است.»(1)
رادیو مسکو ضمن پخش خبر طرح محاصرة دریایی ایران به نقل از یونایتدپرس، گفت: «امریکا اینک می‌کوشد موافقت فرانسه، ایتالیا و آلمان را با این طرح خود جلب کند و تنها کشوری که مایل است به طور غیر رسمی در این رابطه با امریکا همکاری کند، انگلستان است.(2)
در همین حال آسوشتیدپرس اعلام کرد که پنتاگون و وزیر دفاع امریکا طرح اعزام قایق‌های ساحلی امریکا به خلیج فارس را که اخیراً مطرح شده است، رد کردند.(3)
فرد هافمن سخنگوی پنتاگون گفت: هیچ طرحی برای گسیل قایق‌ها با هواپیماهای گارد ساحلی به خلیج فارس وجود ندارد و اکنون نیازی به آنها نیست ولی با این حال ما همچنان تمام امکانات موجود را برای رفع نیاز در نظر خواهیم داشت.(4)
1 15
سنای امریکا با 95 رأی موافق در مقابل دو رأی مخالف از دولت ریگان خواست تا طرح تقسیم هزینه را با متحدین امریکا که از عملیات حفاظتی نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس نفع می‌برند، مورد مذاکره قرار دهد. به گزارش آسوشتیدپرس: «این اصلاحیه کشورهایی همچون کویت، سایر کشورهای تولید کننده نفت در خلیج فارس و کشورهای خریدار نفت این منطقه را جزء سود برندگان ذکر می‌کند. سناتور دمکرات "جان‌ملچر" که سرپرستی این اصلاحیه را عهده‌دار بود به این گزارش‌ها استناد کرد که ژاپن که طبق قانون اساسی خود پس از جنگ جهانی دوم نمی‌تواند نیروهای دفاعی خود را درگیر موقعیت‌های رزمی کند، راه‌های دیگری برای کمک پیدا کرده است.»(5)
در همین حال متحدان اروپایی امریکا که زمانی از نحوه اقدامات امریکا ناخشنود بودند، اینک بر میزان حضور نیروی دریایی‌شان در خلیج فارس می‌افزایند تا از خطر برخورد ابرقدرتها بکاهند، مین‌گذاری به وسیله ایران را خنثی کنند و همبستگی غرب را نشان دهند. ویلیام چکسون طی مقاله‌ای در روزنامه کریستین ساینس مانیتور نوشته است: «تغییر رویه اروپایی‌ها بسیار چشمگیر بوده است. زمانی‌که امریکا دو ماه پیش برای حراست از خطوط کشتیرانی، کشتی جنگی به خلیج فارس فرستاد یاران اروپایی تصمیم امریکا را به عنوان اقدامی بی‌جهت و تحریک‌آمیز مورد انتقاد قرار دادند و اما اکنون با حضور کشتی‌های هلند و بلژیک شمار کشتی‌های جنگی اروپای غربی در داخل
و اطراف خلیج فارس به 35 فروند رسیده است که تقریباً برابر با 38 فروند کشتی نیروی دریایی امریکا در منطقه است. به گفته تحلیلگران اقدامات تند ایران اروپاییان را به اقدام واداشت. ایران بر سر پیوندهای تروریستی یکی از کارکنان غیردیپلمات سفارت خود در پاریس با فرانسه به جدال دیپلماتیک پرداخت. قایق‌های ایران به کشتی‌های بازرگانی اروپایی حمله‌ور شدند و ایران به مین‌گذاری در آب‌های خلیج فارس مشغول شد. اگر چه مقام‌های امریکا ضرورتاً یک تعهد بلند مدت از متحدان اروپایی خود انتظار ندارند، با این همه حضور اروپاییان هم از نظر نظامی و هم از جنبه سیاسی اهمیت بسیار دارد. مین‌روب‌های اروپایی کار حساس و خطرناک پاک کردن آبراه‌های خلیج فارس از مین‌های ایران را انجام می‌دهند و بالاتر از همه اروپاییان به مشروعیت اقدامات امریکا و آرامش بخشیدن به کشورهایِ عربیِ بیمناکِ خلیج فارس کمک می‌کنند و حمله را برای ایران خطرسازتر می‌نمایند. علاوه بر این، حضور متحدان اروپایی در خلیج فارس بی‌گمان به نقش یکجانبه امریکا پایان داده و به آن جنبه بین‌المللی می‌بخشد... حتی پس از درک واقعیت، اروپاییان از جلوه‌گر شدن اقداماتشان به عنوان بخشی از عملیات تحت رهبری امریکا پرهیز کرده و ترجیح دادند که عملیاتشان رنگ اروپایی داشته باشد. ناوگان بلژیک و هلند تحت فرماندهی بلژیک و تحت حفاظت بریتانیا عمل می‌کنند. به گفته یک دیپلمات هلندی امید میرود که این نخستین گام در راه آغاز یک روند جدید در زمینه ملاحظات دفاعی اروپا باشد. اروپاییان با شتاب متفاوت به تهدید در خلیج فارس واکنش نشان دادند و فرانسه و بریتانیا نیروهایشان را در اوایل اوت(مرداد)، دو ماه پیش، بسیج کردند اما هلندی‌ها، بلژیکی‌ها و ایتالیایی‌ها در میانه سپتامبر(شهریور)کمتر از یک ماه پیش، به این کار مصمم شدند ولی آلمان غربی به این کار نپرداخت.»(1)
1 16
به دنبال انتشار گزارش وزارت بازرگانی امریکا که در آن ایران دومین صادر کننده نفت به امریکا اعلام شد، در ماه ژوئیه (تیرماه) تبلیغات شدیدی در رسانه‌ها و محافل تصمیم‌گیری امریکا علیه ایران به جریان افتاد و طرح‌های مختلفی با هدف قطع درآمدهای اقتصادی جمهوری اسلامی و در نهایت ضربه زدن به توان نظامی ایران ارائه و تصویب شد. رادیو بی.بی.سی در این باره گفت: «هر دو مجلس سنا و نمایندگان امریکا طرح ممنوعیت واردات نفت ایران را به تصویب رساندند. این طرح قانونی حالا تنها به تأیید پرزیدنت ریگان نیاز دارد. خبرنگاران می‌گویند پیشنهاد ممنوعیت واردات نفت از ایران تنها یک اعتراض سمبلیک از طرف کنگره علیه سیاست‌های ضد امریکایی ایران است. مقام‌های امریکا می گویند اجرای چنین تحریمی عملاً کار مشکلی است، ولی در صورتی که پرزیدنت ریگان با آن مخالفت نکند، به اجرا گذاشته می‌شود. البته رئیس‌جمهوری امریکا تنها می‌تواند برای 6 ماه تصمیم کنگره را به تعویق بیندازد. آگاهی بر این حقیقت که امریکا با فراهم آوردن ارز خارجی برای ایران عملاً کمک قابل توجهی به اقتصاد جنگی ایران کرده است، سبب شد که برای تحریم این معاملات اقدام فوری به عمل آید.»(2)
1 17
ترکیه و پاکستان در طول جنگ ایران و عراق ضمن حفظ روابط خود با طرفین جنگ، هم‌زمان با افزایش تلاش‌های بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ تحمیلی با این جریان همراه شدهاند و خواستار اجرای آتش‌بس در چارچوب قطعنامه 598 شورای امنیت هستند. ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان، که از ترکیه دیدن می‌کند، در یک کنفرانس مطبوعاتی در آنکارا با اشاره به این که طرح جدیدی برای پایان دادن به جنگ ندارد، گفت: «جنگ خلیج فارس از رشد و نمو سازمان همکاری اقتصادی"اکو" که سه کشور ایران، پاکستان و ترکیه را به یکدیگر پیوند می‌دهد جلوگیری نموده است.»
تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه نیز پس از ملاقات با رئیس‌جمهور پاکستان ضمن اظهار نگرانی از تشدید بحران در خلیج فارس به خبرنگاران گفت:«ترکیه خواهان برقراری صلح در چارچوب قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل متحد است.» وی در ادامه با اشاره به اینکه در مذاکرات اخیر رهبران ترکیه با رئیس‌جمهور پاکستان درباره برقراری صلح بین ایران و عراق بررسی و تبادل نظر شده است، افزود: «بحران منطقه خلیج فارس روز به روز در حال افزایش است و ما از ابتدا اعلام کرده‌ایم که خواهان برقراری صلح در منطقه هستیم. برای تغییر اوضاع بحرانی خلیج فارس اجرای قطعنامه598 شورای امنیت ضروری به نظر می‌رسد و ما در پیام خود به مقام‌های ایرانی از آنها خواستیم در اولین فرصت در چارچوب همین قطعنامه برای دست‌یابی به صلح تلاش نمایند.»(1)
به علاوه، کشورهای عضو سازمان عدم تعهد از تلاش‌های سازمان ملل متحد برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق حمایت کردند. در اعلامیه نهایی اجلاس وزیران امور خارجه کشورهای عدم تعهد که در نیویورک تشکیل شده بود، آمده است: کشورهای عضو از تلاش‌های اخیر شورای امنیت در حل و فصل مناقشات ایران و عراق برای وادار ساختن دو کشور برای توقف مناقشات استقبال می‌کنند.(2)
2 18
وضعیت نظامی جبهه‌های جنگ و موقعیت هر یک از طرفین جنگ پارامتری است که در سرنوشت جنگ اهمیت تعیین‌کننده دارد. هفته‌نامه نظامی "جینز دیفنس" چاپ لندن با توجه به آرایش نیروهای ایرانی در جبهه جنوب، پیش‌بینی کرد که به زودی ایران در جبهه بصره دست به حمله خواهد زد. این نشریه نوشته است: «حدود 10 تا 20 لشکر از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
که هر کدام تقریباً دو هزار نیرو دارد، در حال تجمع در مقابل شهر سوق‌الجیشی بصره هستند و نشانه‌هایی فزاینده وجود دارد که یک حمله دیگر در این منطقه در شُرُف انجام است. در حالی که در سازمان ملل مذاکرات درباره برقراری آتش‌بس ظاهراً به بن‌بست رسیده است، صبر تهران رو به اتمام است و به گفته ستاد تبلیغات جنگ در ایران، رزمندگان اسلام بی‌صبرانه در انتظار فرمان آتش هستند. ایران برای تلافی از سرگیری مجدد حملات هوایی عراق تحت فشار قرار دارد و در چند هفته اخیر 120 گردان متشکل از نیروهای داوطلب به جبهه اعزام نموده است. ایران همچنین اخیراً خریدهای نظامی‌اش را از خارج افزایش داده و حجم تولید تجهیزات نظامی از جمله موشک، سلاح‌های ضد تانک و گلوله‌های توپ را در داخل کشور بالا برده است.» جینز دیفنس در خاتمه نوشته است که ایران برای مقابله با تهدیداتی که از جانب امریکا احساس می‌کند 85 گردان از نیروهای خود را در جنوب کشور مستقر کرده است. (1)
از سوی دیگر رادیو بی.بی.سی به نقل از یک کارشناس غربی ضعف‌های ساختاری عراق را مطرح نموده و درباره تأثیر این محدودیت‌ها بر استراتژی نظامی عراق گفت: «نمی‌توان تصور کرد که عراق در جنگ شکست بخورد در عین حال نمی‌توان گفت که بتواند در جنگ پیروز شود. عراق با 14 میلیون جمعیت در مقایسه با ایران که 40 میلیون جمعیت دارد، از نیروی انسانی لازم برای اجرای عملیات وسیع برخوردار نیست به همین دلیل شیوه دفاعی در پیش گرفته و در پشت سکوهای توپ‌های بی‌شمار خود نشسته است. بعضی از این استحکامات در نزدیکی جاده بصره در جنوب عراق دیده می‌شود. بصره مرتباً زیر آتشبارهای ایران قرار دارد و ایران چندی پیش تلاش کرد که این شهر را به تصرف در آورد ولی موفق نشد. به موازات این جاده، دیوار خاکی بلندی تا فرسنگ‌ها کشیده شده است و این تازه یکی از چندین دیوار از این نوع است و از همه آنها به نحو احسن دفاع می‌شود. نزدیک‌تر به جبهه دیوارهای بیشتری هست و تسلیحات بیشتری مستقر شده است. سربازان در هوای گرم زیر سایه‌بان نشسته‌اند و همواره برای عملیات آماده‌اند. در خارجِ بسیاری از اردوگاه‌های نظامی، توقفگاه هایی برای اتومبیل‌های سربازان ترتیب داده‌اند. معمولاً سربازان با این اتومبیل‌ها برای نوبت‌های خدمت به جبهه می‌روند. به هر حال اینکه عراق خواهان صلح است می‌تواند نشانه آن باشد که قدرت پیروزی در جنگ را ندارد.»(2)
1 19
با توجه به تحرکات اخیر در منطقه سیستان و بلوچستان، واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه کشوری با ذکر اینکه«اشرار منطقه سیستان و بلوچستان به علت فشار عراق در ماه گذشته فعالیت نسبتاً گسترده‌ای در خصوص ناامن کردن جاده‌های اقتصادی و نظامی منطقه داشته‌اند. همچنین سواحل آبی بلوچستان از حفاظت بسیار پایین و نامطلوبی برخوردار است و اقدامات نظامی پیشگیرانه جهت جلوگیری از تهاجمات احتمالی در منطقه صورت نگرفته است.» تحلیلی از اوضاع منطقه به شرح زیر ارائه کرده است:
«در پی تشدید بحران خلیج فارس و حضور نیروهای امریکا و غرب در این منطقه و پیش‌بینی امکان برخورد نظامی قدرت‌ها با انقلاب اسلامی، مبحث جدیدی درباره نقطه‌ای بسیار حساس و استراتژیک گشوده می‌شود. بلوچستان ایران با قرار گرفتن در سواحل خارج از تنگه هرمز و خلیج فارس با ویژگی‌های خاص سیاسی، انسانی و جغرافیایی خود اکنون به عنوان هدفی حساس در منطقه جنوبی کشور درآمده است.
تحرکات سیاسی در منطقه و همچنین اعلام نظرها و مصاحبه‌ها و مقالات مطبوعاتی و نیز سخنرانی‌ها بیانگر وجود طرح‌هایی برای آینده نزدیک در این منطقه فوق حساس می‌باشد. اعلام خبر مربوط به تمرکز نیروهای پاکستانی در مرزهای ایران - که در سمینار بررسی سیاست‌های خارجی پاکستان در شهر لاهور مطرح گردید - با اعلام خبر اشغال نظامی بلوچستان ایران به وسیله امریکا از جانب یکی از رهبران سیاسی متمایل به شوروی در پاکستان و درج مطالب متعدد در مطبوعات پاکستان درباره بلوچستان ایران و همچنین اعلام موجودیت گروهی به نام کرندی‌ها در آن با مواضع راست به شدت ناسیونالیستی و حامی اصول قومی در بلوچستان، تشکیل جلسات جدید و نشست‌های متعدد در بین سران اشرار منطقه بلوچستان در پاکستان از یک طرف و افزایش چشمگیر تحرکات روس‌ها در مرزهای افغانستان و بسیج نیروهای منطقه‌ای جهت ناامن ساختن خطوط مرزی و داخل در مقیاس وسیع، حمله به پاسگاه‌ها، ایجاد کمین، آدم‌ربایی و... به دست اشرار افغانی، به تمامی نشان دهندة وجود خطوطی در زمینه ایجاد مسائلی در بلوچستان ایران می‌تواند باشد.
با نگرشی به موارد اشاره شده به نظر می‌رسد نظرها در داخل بیش از حد به درون تنگة هرمز معطوف گردیده و نقش حساس خارج از تنگة هرمز و دریای عمان تا حدودی فراموش شده است. نظریة اشغال نظامی برخی از جزیره‌های موجود در خلیج فارس که مخاطراتی را برای غرب به همراه دارد، ممکن است مرحله‌ای از اجرای عملیات نظامی باشد، لکن اصلی‌ترین آن نمی‌تواند باشد.
به این ترتیب اساسی‌ترین حرکتی که می‌تواند اهداف نظامی را در خلیج فارس تأمین ساخته و تسهیل نماید ایجاد تأمین در خارج از تنگه است و حساس‌ترین نقطه برای این منظور در مرحله اساسی تحرک نظامی در سواحل بلوچستان می‌باشد...
لذا لازم است نظر مسئولان نظامی کشور به منطقه فوق معطوف گردد تا دشمن از ضعف موجود در منطقه حداکثر استفاده را نَبَرد و جمهوری اسلامی درگیر یک حرکت غافل‌گیرانه نگردد. لازم به تذکر است که ماه گذشته اشرار منطقه فعالیت نسبتاً شدیدی را در منطقه آغاز نموده‌اند. هر چند که حرکت اشرار بیشتر به علت فشار عراق جهت ناامن کردن جاده‌های چابهار، ایرانشهر و زاهدان به منظور جلوگیری از کار بندر شهید بهشتی می‌باشد ولی در عین حال این نوع از فعالیت‌ها نیز در راستای همان طرح قرار می‌گیرد.»(1)
1) 43. سند شماره 438874 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه کشوری، به فرماندهی کل سپاه، 15/7/1366.
1 20
شورای فرماندهی انقلاب عراق بر اساس مصوبه‌ای تازه کلیه شرکت‌های خارجی فعال در این کشور را از پرداخت هرگونه مالیات و نظایر آن معاف کرد. همچنین کلیه کارکنان خارجی که در شرکت‌های بیگانه به فعالیت در عراق مشغولند از پرداخت مالیات و سایر عوارض معاف می‌باشند. رژیم عراق ادعا کرده است که اتخاذ این تصمیم برای تشویق سرمایه‌گذاران خارجی به سرمایه‌گذاری در این کشور صورت گرفته است. اما ناظران سیاسی این حرکت عراق را ناشی از وضعیت بد اقتصادی و عدم اطمینان به سوددهی سرمایه‌گذاری در این کشور می‌دانند.(1)
2 21
تلاش سازمان اوپک برای جلوگیری از کاهش قیمت نفت ادامه دارد. با توجه به اینکه میزان کل تولید اعضای اوپک در ماه اوت (مرداد و شهریور) حدود سه میلیون بشکه در روز از سقف تعیین شده در جلسه وزیران نفت اوپک، بیشتر بوده است، کمیته سه نفری این سازمان کار کنترل و بازرسی میزان تولید نفت کشورهای حوزه خلیج فارس را شروع کرده است. گرچه مقام‌های اوپک قبول ندارند که اضافه تولید تا این حد بوده است، لیکن شکی نیست که قیمت نفت در هفته‌های اخیر به دلیل عرضه اضافی آن به بازار با خطر سقوط رو به رو شده است. کمیته سهمیه‌بندی اوپک در این ماه از عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر، عراق و ایران بازدید خواهد کرد و پس از آن در ماه نوامبر به هفت کشور دیگر عضو سازمان اوپک سفر خواهد نمود. بدون تردید در این دیدار کمیته سهیمه بندی بر این موضوع تأکید خواهد کردکه چنانچه قرار باشد سیاست تعیین قیمت کنونی در طول زمستان نیم‌کره شمالی حفظ شود، اعضا نباید بیش از سهمیه تعیین شده نفت تولید کنند.(2)
3 22
یک جاسوس عراق به نام "دافع عارفی" فرزند عبدالقادر که به مدت پنج سال با استخبارات عراق فعالانه همکاری داشته و در چندین شهر داخل ایران بمب‌گذاری کرده بود، دستگیر شد. وی مسئول ارتباط با عناصر استخبارات عراق در شهرهای بانه، پاوه، روانسر و باختران بود. وی در بمب‌گذاری تهران و قم دست داشته و به چهار مورد از عملیات‌های انفجاری اعتراف نموده است. عارفی اهل راشکان از توابع نوسود است که واحد اطلاعات سپاه پس از دو ماه پیگیری او را دستگیر کرد. به هنگام دستگیری از نامبرده دو حلب مواد انفجاری در پوشش روغن به دست آمد که برای انفجار آماده شده بود. آخرین مأموریت فرد مذکور انفجار منزل مسکونی و خودرو ملاعلی حلبچه در منطقه باختران بوده است.(3)
4 23
در داخل عراق و در منطقه اشواطی از توابع نجف اشرف نیروهای سازمان عمل اسلامی با اجرای کمین، یک سرهنگ امنیتی رژیم عراق را به هلاکت رساندند. در این کمین علاوه بر سرهنگ "بدر مال‌الله" یک نفر دیگر از شورای حزب بعث شاخه کربلا بنام "تموین سمرمه" کشته شد.(4)
1 1
هواپیماهای ارتش عراق امروز منطقه عمومی سومار را بمباران شیمیایی کردند. در ساعت 9:30 بیش از 6 فروند هواپیمای دشمن مراکز تجمع نیروها و انبارهای مهمات خودی را هدف حمله قرار دادند. هواپیماهای عراقی ابتدا قرارگاه لشکر88 زرهی ارتش جمهوری اسلامی را بمباران کردند و سپس در سطحی گسترده از عوامل شیمیایی اعصاب استفاده کردند.(1)بر اثر این حملات 100 تن شهید و 1350 تن مجروح شدند. همچنین یک زاغه مهمات منهدم و تعدادی خودرو خسارت دید.(2)
همچنین در ساعت 10:15 صبح امروز چند هواپیمای عراقی در حالی که در ارتفاع پایین پرواز می‌کردند به حریم هوایی شهر ایلام تجاوزکردند. غرش هواپیماهای دشمن کارکنان ادارات و افراد باقی مانده در شهر ایلام را به پناهگاه‌ها کشاند. امروز حداقل در ایلام چهار بار وضعیت قرمز اعلام شد. با توجه به بمباران روز گذشته ایلام، تمامی اماکن مسکونی و تجاری شهر تخلیه و مدارس تعطیل شده است و فقط ادارات و تعداد اندکی مغازه و نانوایی به کار خود ادامه می‌دهند. مردم با بر پا کردن چادر در محورهای اطراف شهر و اسکان کامل در این مناطق زندگی خود را از سرگرفته‌اند. استانداری ایلام امروز آغاز کار ستادهای کمک‌رسانی و امداد و استقرار آنها در محورهای اسکان مردم را اعلام کرد. این ستادها موظف هستند که سوخت، آب، نان و دیگر مایحتاج مردم را که زیر چادر زندگی می‌کنند، تأمین کنند.
ساعت 10:20 امروز نیز هواپیماهای ارتش عراق به حریم هوایی شهر اهواز تجاوز کردند که با آتش پدافند هوایی رزمندگان اسلام مواجه و شهر را ترک کردند.(3)
نمایندة ایران در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل گزارشی از حملات ارتش عراق طی روزهای 16 تا 23 سپتامبر 1987 (25 شهریور تا 1 مهر) به مناطق غیرنظامی داده است: 16 سپتامبر بمباران روستای الخورشید در رامهرمز؛ 17 سپتامبر شکستن دیوار صوتی تعدادی از شهرهای خوزستان؛ 18 سپتامبر بمباران دو واحد صنعتی در ازنا و رازن (استان لرستان)؛ 20 سپتامبر بمباران دو واحد صنعتی در باختران و ازنا که بر اثر آن 10 تن شهید و 32 تن مجروح شدند. 23 سپتامبر 1987 بمباران شهر ایلام که تعدادی واحد مسکونی و آموزشی تخریب شد. در پایان نامه اضافه شده که جنگنده‌های عراقی در روزهای 17 و 18 سپتامبر منطقة عراقی خان‌میسی را بمباران شیمیایی کردند.(4)
1) 1. سند شماره 97658 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا 2 - معاونت اطلاعات، 16/7/1366.
2) 2. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش" شماره 58، 24/7/1366 ص 21 و 22؛ و - سند شماره 088302 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی سپاه چهارم بعثت باختران، به دفتر فرماندهی کل سپاه - روابط عمومی، 16/7/1366.
3) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 203, 17/7/1366، ص 4 و 5 و 6.
4) 4. سند شماره S/19191 شورای امنیت سازمان ملل، 9 اکتبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
تصویر
پیکر چند تن از شهیدان حمله شیمیایی روز 16/7/1366 به منطقه سومار
در این حمله شیمیایی هواپیماهای عراق، حدود 100 تن شهید و 1350 تن مجروح شدند.
1 2
در پی حملة شیمیایی عراق به منطقه سومار، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران طی نامهای به دبیرکل سازمان ملل، خواستار رسیدگی فوری شورای امنیت به این موضوع شد. در این نامه دکتر ولایتی نوشته است: «مایلم توجه جناب عالی را به این واقعیت جلب کنم که رژیم جنایتکار عراق یک بار دیگر به استفاده از تسلیحات شیمیایی به مقیاس وسیع علیه جمهوری اسلامی ایران متوسل شده است. این اقدام شنیع و ضد انسانی را - که بر خلاف کلیه مقررات و کنوانسیون‌های پذیرفته شده بین‌المللی می‌باشد - تنها رژیم‌های فاشیست با ماهیت توسعه‌طلبانه مرتکب می‌شوند. حکام چنین رژیم‌هایی به انسانیت، مردم و حتی شأن ملی خودشان توجه ندارند. جای تأسف است که گفته شود سازمان‌های بین‌المللی و حتی دولت‌های امضا کنندة کنوانسیون‌های ممنوعیت استفاده از این قبیل تسلیحات مرگبار، به کارگیری این قبیل سلاح‌ها را قویاً محکوم نکرده‌اند و به حکام عراق جهت تکرار نقض پروتکل 1925 ژنو، چراغ سبز نشان داده و وجدان جهانیان را به تمسخر گرفته‌اند. به دنبال این اقدامات، شهر سومار در ساعت 10:05 و 10:15 (به وقت محلی) مورخ 8 اکتبر 1987 (16 مهر 1366) زیر بمباران شیمیایی وسیع و ناجوانمردانه قرار گرفت. مایلم به جناب عالی اطمینان دهم که جمهوری اسلامی ایران قدرت آن را دارد که هر وقت اراده کند از تسلیحات مشابه استفاده کند و حتی تجهیزات پیشرفته‌تری را جهت مقابله به
مثل دارد که حکام عراق را در وضعیت اسف‌باری قرار دهد، لیکن با احترام به حقوق انسانی، اصول اسلامی و حقوق بین‌الملل تاکنون از مقابله به مثل اجتناب کرده‌ایم.
بنابراین بر شورای امنیت فرض است که برای توقف آن بدون درنگ اقدام نموده و قاطعانه با این مسئله برخورد نماید و جنایت‌کاران جنگی را که مسئول این اقدامات وحشیانه می‌باشند به سزای اعمال خویش برساند. همچنین انتظار داریم که تیم کارشناسان قبل از اینکه مدارک این جنایات محو شود، هر چه سریع تر به منطقه اعزام شود. گفتنی است که عدم واکنش مناسب به درخواست جمهوری اسلامی ایران برای اعزام تیم کارشناسان جهت بازدید از مناطق مسکونی غیرنظامی سردشت - که عراق بمباران شیمیایی کرد و نقطه عطفی در تاریخ استفاده از تسلیحات شیمیایی می‌باشد(1)- حکام عراق را تشویق خواهد کرد که به اقدامات ضد قانونی خود ادامه دهند. امیدواریم که این مسئله مهم با مسئولیت بیشتر و به طور مستقل مورد بحث و توجه قرار گیرد.»(2)
از سوی دیگر، یک سخنگوی نظامی عراق استفاده از سلاح‌های شیمیایی را رد کرد و گفت: «ادعاهای دروغین مسئولان ایرانی بهانه ای برای سرپوش گذاشتن بر روی شکست‌های نظامی خود در جبهه‌ها است و می‌خواهند از این راه افکار عمومی جهان را فریب دهند.»(3)
مجله جینز دیفنس نیز در مقاله‌ای با عنوان "خاورمیانه صحنه جنگ‌های شیمیایی" نوشته است: در جنگ ایران و عراق عراقی ها برای اولین بار در سال 1983 و بعد در فوریه 1984 (بهمن 1362) و سپس در مارس و آوریل 1985 (اسفند63 و فروردین 64) و تاکنون متجاوز از 30 بار این اسلحه را علیه ایران به کار برده‌اند که بیش از 5000 نفر مصدوم شدهاند. گروه‌های بازرسی سازمان ملل، گازهای به کار رفته را از نوع گاز خردل و گاز اعصاب تشخیص داده و عراقی‌ها پس از آن از گازهای سمی ئیدروژن سیانید و لویزیت نیز استفاده کرده‌اند. برخی از این گازها تولید داخلی عراق بوده است. این کشور همچنین به کمک تکنولوژی اروپایی درصدد ساختن بمب‌های طاعون‌زا است. عراق از کشورهای امریکای لاتین نیز سیستم‌هایی دریافت کرده است.(4)
1 3
با هدف آموزش مردم و چگونگی مقابله با بمباران شیمیایی دشمن، عصر امروز مانور پدافند شیمیایی با همت ژاندارمری، شهربانی، کمیته انقلاب اسلامی، جمعیت هلال احمر، شهرداری، واحد آتش نشانی، مرکز اورژانس اهواز و با همکاری فرمانداری و شهرداری آبادان و بنیاد شهید اهواز در محل نمایشگاه شکست حصر آبادان در اهواز برگزارشد. برادر بهاءالدین علوی مسئول ستاد ش.م.ه استان خوزستان با اشاره به اهمیت برگزاری مانور پدافند شیمیایی در شهرهای پشت جبهه به ویژه
1) هواپیماهای ارتش عراق از صبح تا عصر روز هفتم تیر 1366 چندین بار نقاط مسکونی و پر تردد شهر سردشت و حومه را بمباران شیمیایی کردند. هواپیماهای عراقی روز بعد (8/4/1366) نیز بیمارستان سردشت و حومة این شهر را مجدداً با عوامل شیمیایی بمباران کردند. در این جنایات وحشیانه، از مردم منطقه بیش از 5000 تن مصدوم و 200 تن شهید شدند.
2) 5. سند شماره S/19193 شورای امنیت سازمان ملل، 9 اکتبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
3) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی نشریه "گزارشهای ویژه"، نشریه شماره 205، 19/7/1366، ص 9, بغداد خبرگزاری عراق، 18/8/1366.
4) 7. سند شماره 137256 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه، 25/7/1366.
در شهر اهواز اظهار داشت: برای آموزش و آشنا ساختن آنان با چگونگی مقابله با بمباران شیمیایی دشمن قرار است هفته‌ای یک بار در نقاط مختلف شهر اهواز مانور پدافند شیمیایی انجام شود.
مانور پدافند شیمیایی در دیگر شهرهای خوزستان از جمله ماهشهر، بهبهان، سوسنگرد، شادگان، هویزه، رامهرمز، شوش و اندیمشک انجام شده و مورد استقبال مردم قرار گرفته است.(1)
1 4
در یک درگیری شدید نظامی در خلیج فارس هلیکوپترهای امریکایی به روی سه فروند قایق ایرانی آتش گشودند و آنها را غرق کردند. در این درگیری رزمندگان اسلام در دفاع از خود یک فروند از هلیکوپترهای مهاجم امریکا را با موشک استینگر هدف قرار دادند و ساقط کردند.(2)
درگیری در ساعت 22 امروز با حمله هلیکوپترهای امریکا به قایق‌های تندرو ایران در 18 مایلی جزیره فارسی شروع شد که به مدت نیم‌ساعت ادامه داشت. در گزارش فرماندهی نیروی دریایی سپاه به فرمانده کل سپاه درباره این درگیری آمده است: «بعد از آنکه حدود دو ساعت قایق‌ها در منطقه غرب جزیره فارسی مشغول گشت زنی بودند، ناگهان هلیکوپترهای امریکایی، که تا 200متری قایق‌ها نزدیک شده بودند، به قایق‌ها تیراندازی می‌کنند که بلافاصله برادران با دوشکا و مینی‌کاتیوشا به مقابله با آنان می‌پردازند. در این حال یکی از برادران یک موشک استینگر به سمت هلی‌کوپتر امریکایی پرتاب می‌نماید که بعد از 3 ثانیه انفجار هلی‌کوپتر را در هوا مشاهده می‌نمایند و از این مرحله فیلمبرداری نیز شد ولی دوربین فیلمبرداری به داخل دریا پرتاب شد. بعد از آن هم قایق‌ها مورد هجوم مجدد و وسیع حدود 5 فروند هلی‌کوپتر قرار می‌گیرند که همگی آنها[قایق‌ها] مورد اصابت قرار گرفته و آتش می‌گیرند و برادران به داخل دریا پرتاب می‌شوند. هلیکوپترهای امریکایی مدت یک ساعت و نیم به برادران در داخل دریا تیراندازی می‌کنند که تعدادی از برادران را در حالی که در دریا شناور بودند به شهادت می‌رسانند.»(3)
اصغر کاظمی از مسئولان نیروی دریایی سپاه در مصاحبه با راوی مرکز مطالعات درباره جزئیات این درگیری گفت:
«لنج ساعت 7 صبح از بوشهر به جزیرة فارسی رفت. تیم عملیاتی نیز ساعت11 صبح حرکت می‌کنند. بچه‌ها یازده نفر بودندکه دو نفرشان مسئولیت موشک استینگر را داشتند و بقیه خدمه‌های شناورها و سلاح 107 (مینی‌کاتیوشا) بودند. بعدازظهر به جزیره فارسی می‌رسند و حدود ساعت 5 بعدازظهر چیزی را در رادار می‌گیرند که حدود 13 تا 20 مایل با جزیره فارسی فاصله داشت. به آن سمت می‌روند. در 18 مایلی غرب جزیره فارسی بویه‌ای است که آنجا توقف می‌کنند. در ساعت 9:45 شب با جزیره فارسی تماس گرفته و اعلام وضعیت می‌کنند. پس از آن دیگر تماسی نداشتند تا اینکه نیروهای جزیره فارسی در ساعت 10:10 شب انفجار شدیدی را در آن سمت می‌بینند و پس از آن تا ساعت 10:30 شب شاهد درگیری متقابل تیربار و مینی‌کاتیوشا بوده‌اند و پس از آن متوقف می‌شود.
1) 8. مأخذ 3، ص 6، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/7/1366.
2) 9. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، نشریه "بررسی جنگ"، شماره 1، 24/7/1366، ص 21 تا 24، گزارش اجمالی از چگونگی درگیری شناورها با ناوگان امریکایی
3) 10. سند شماره 029529 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران، به فرماندهی کل سپاه‌پاسداران 6/7/1366.
مسئول نیروها، نادر مهدوی از بهترین بچه‌های نیروی دریایی بود. بیژن گُرد معاون مهدوی بود. نصرالله شفیعی دورة فرماندهی را می‌دید.» در این درگیری نابرابر علاوه بر این سه تن، برادران: مهدی محمدی‌ها، غلامحسین توسلی، خداداد آبسالان و مجید مبارکی شهید شدند.(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از یک مقام آگاه نظامی گزارش داد: «در جریان پاسخگویی رزمندگان اسلام به تهاجم نظامیان امریکایی (به قایق‌های ایرانی) یک فروند هلی‌کوپتر امریکا هدف آتش موشک استینگر رزمندگان ما قرارگرفته و در خلیج فارس سقوط کرد. سقوط هلی‌کوپتر امریکایی با انفجار مهیب و نوری در آسمان منطقه توأم بود.
تصویر
1) 11. سند شماره 1554 مرکز مطالعات و تحقیقات: دفترچه ثبت جنگ راوی نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/7/1366 تا 29/7/1366، ص 169 و 170.
منطقه حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های گشتی ایران(18 مایلی غرب جزیره فارسی)
همچنین در جریان درگیری قایق‌های ایرانی و هلیکوپترهای امریکایی، چند ناوچه امریکایی نیز به کمک هلیکوپترها شتافتند که با آتش سپاهیان اسلام روبهرو شدند و یک ناوچة امریکا نیز هدف موشک‌های سبک رزمندگان قرار گرفت و آسیب دید.»(1)
درگیری مستقیم نظامی ایران و امریکا بین دو هلی‌کوپتر ام.اچ.6 از واحد اطلاعات مخصوص "مگ دانل داگلاس" و قایق‌های ایرانی به وقوع پیوست (ضمیمه دارد)(2). بنا به اظهار واینبرگر وزیر دفاع امریکا، هلیکوپترهای امریکایی بدون کسب اجازه از مرکز فرماندهی درگیری را شروع کردند و هیچ نوع مکالمه رادیویی بین هلیکوپترها و قایق‌های ایرانی نبوده است.(3)
مفیدی طباطبایی، مهران، نبرد در خلیج‌فارس، فصلی از کتاب خاطرات کاسپار واینبرگر: (تهران نشر حریر، بهار 1370)، ص 45.
*(4)"کردزمن" در کتاب "درس‌هایی از جنگ مدرن" درگیری را چنین توضیح می‌دهد: «در این روز نیرویی متشکل از یک رزم‌ناو و سه قایق تندروی ایران به طرف شناور هرکولس که نیروهای امریکایی از آن به عنوان پایگاهی در نزدیکی جزیره فارسی استفاده می‌نمود، حرکت کردند. وقتی هلیکوپترهای امریکایی به طرف نیروهای ایران به پرواز درآمدند که آنها مستقیماً در حال حرکت به سوی پایگاه امریکا بودند. در نتیجه قایق‌های ایران به سوی هلیکوپترهای امریکایی آتش گشودند. هلیکوپترهای ارتش امریکا بلافاصله به آتش نیروهای ایرانی پاسخ دادند. آنها به 4 قایق نیروهای ایران حمله کرده و یکی از قایق‌های تندرو را غرق نمودند و به دو قایق دیگر آسیب رساندند. رزم‌ناو ایران نیز از صحنه فرار کرد. اجساد هشت ایرانی کشته شده را واحدهای "Seal" امریکا که از قایق‌های گشتی استفاده می‌کردند، از آب گرفتند و شش تن نیز به اسارت درآمدند. بررسی‌های انجام شده در قایق‌های صدمه دیده نشان داد که حداقل یک فروند از این قایق‌ها موشک‌های استینگر ساخت امریکا از نوع موشک‌هایی که به مجاهدین افغانی داده شده بود، در اختیار داشت.»(5)
1 5
یک نفتکش ژاپنی موسوم به تومو - 8 (Tomoe 8) ساعت 9:45 صبح امروز در 60 مایلی شرق بندر عربستانی جبیل هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد.(6)ناخدای تومو - 8 در پیامی اعلام کرد، سه تن از خدمه نفتکش از جمله مهندس آن به طور سطحی مجروح شدهاند. موشک به موتورخانه اصابت کرده و موجب بروز آتش‌سوزی شده
1) 12. روزنامه اطلاعات، 18/7/1366، ص 14، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
2) در ضمیمه این گزارش، مشروح واقعه درگیری و رفتار نظامیان امریکا با اسیران، از زبان سه تن از اسیران این حادثه نقل شده است.
3) * واینبرگر، وزیر دفاع امریکا در خاطرات خود، درست بر خلاف نوشته‌ها و خبرهای اولیه، برای اینکه مسئولیت آغاز حمله را متوجه ایران سازد و برای حمله امریکا دلیل منطقی بیاورد، آغاز حمله را به ایران نسبت داده و نوشته است: «سه قایق کوچک ایرانی به طرف یکی از هلیکوپترهای دیده‌بانی ما که مشغول بررسی امواج راداری بودند، تیراندازی کردند. هلی‌کوپتر تقاضای کمک کرد. سه قایق ایران متشکل از یک "بوگامر" و دو قایق از نوع "ویلر" با آتش توپ هلی‌کوپتر آسیب دیده یا منهدم شدند.»
4) 13. روزنامه اطلاعات، 23/7/1366، ص 14، به نقل از روزنامه واشنگتن پست، 18/7/1366.
5) 14. آنتونی کردزمن، درس‌هایی از جنگ مدرن، ترجمه حسین یکتا، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه، ص 369 و 370، منتشر نشده.
6) 15. Sreed har kapil Kaul. Tanker Wa, Aspect Of Iraq – Iran War (1980 – 88). New Delhi: ABC,Publishing House, 1989.
است. ناخدای نفتکش - که متعلق به یک شرکت ژاپنی مستقر در سنگاپور است - گفت: «نمی‌داند موشک از یک هواپیما شلیک شده است یا یک کشتی سریع‌السیر، ولی بعد از حمله شاهد پرواز یک فروند هلی‌کوپتر امریکا برفراز نفتکش بود.»(1)
عراق در اطلاعیه نظامی خود اعلام کرد: «در ساعت 9:30 صبح امروز جنگنده های ما به یک هدف دریایی در جنوب جزیره خارک حمله کرده و آن را به آتش کشیدند.»(2)خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد: «یک موشک منفجر نشده در نفتکش تومو - 8 که هدف یک حمله مرموز قرار گرفت، سبب شده است که کارشناسان، عراق را عامل این حمله معرفی کنند. نفتکش تومو - 8 در اجارة ایران نبود بلکه یک نفتکش در حال تردد به بنادر عربستان سعودی به شمار می‌رفت. دور بودن فاصله شلیک موشک‌های اگزوسه سبب می‌شود انتخاب دقیق هدف مشکل‌تر باشد و ناوچه امریکایی استارک نیز قربانی یکی از همین دسته مشکلات شد.»(3)
وزیر امور خارجه ژاپن (تاداشی کوراناری) در واکنش به این حمله گفت: «ژاپن به اقدام دیپلماتیک دست نخواهد زد. نفتکش خسارات دیده (تومو - 8) به عنوان یک کشتی ژاپنی تلقی نمی‌شود؛ این نفتکش در پاناما به ثبت رسیده، خدمه آن برمه‌ای بوده و شعبه یک شرکت ژاپنی در سنگاپور آن را اجاره کرده است.»(4)
1 6
گروه کومهله در دو نوبت، در ساعات 24 و 2 بعد از نیمه‌شب با هدف به سقوط کشاندن پایگاه "خاشت" از محور "بیساران" به این پایگاه، حمله کرد. این حمله با استعداد 60 تن از افراد کومهله که آنها را "الیاس توفیقی" فرماندهی می‌کرد، اجرا شد، هر دو حمله با مقاومت نیروهای پایگاه مواجه گردید و پس از حدود دو ساعت درگیری، مهاجمان مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این درگیری‌ها یکی از نیروهای پایگاه شهید شد.(5)
در روستای "کانی‌دینار" از توابع مریوان نیز تعدادی از عناصر کومهله به مقر گردان ژاندارمری مریوان حمله کردند. نیروهای کومهله سپس با اجرای کمین در مسیر نیروهای کمکی بانه، یک تن از آنها را شهید و یک تن دیگر را مجروح کردند.(6)
2 7
ارسال کمک‌های نقدی و غیرنقدی مردم، جنبه دیگری از حضور مردم ایران در صحنه و حمایت از جبهه و جنگ است. ستادهای پشتیبانی ادارات، ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی، ائمه جمعه و جماعت در شهرها و روستاها، راه‌های جذب این کمک‌ها هستند و از این طریق مردم شهرها با رزمندگان جبهه‌های جنگ احساس همفکری و همراهی می‌کنند. کمک‌های مردمی شامل طیفِ وسیعِ نیازِ رزمندگان از جمله مواد غذایی، پوشاک، لوازم سنگرسازی، لوازم تحریر و کتاب می‌شود. افراد کمک‌کننده نیز به همان نسبت فراوان هستند. این کمک‌ها که از همه شهرها و روستاها جمع‌آوری می‌شود، گاهی به صورتی
1) 16.مأخذ 3، ص 15، منامه - خبرگزاری فرانسه، 16/7/1366.
2) 17. سند شماره 088273، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا 2 - معاونت اطلاعات، به سماجا 3، 16/7/1366.
3) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 208، 23/7/1366، ص 41 و 42، دوبی - خبرگزاری رویتر، 21/7/1366.
4) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه" شماره 204، 18/7/1366، ص 47، توکیو - خبرگزاری فرانسه، 17/7/1366.
5) 20. سند شماره 097701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء، به قرارگاه مرکزی نیروی زمینی سپاه پاسداران، 28/7/1366؛ و - سند شماره 088306 سپاه یازدهم امام حسن‌عسکری(ع) (کردستان) - اطلاعات، به ستاد مشترک سپاه پاسداران - معاونت اطلاعات، 19/7/1366.
6) 21. سند شماره 141527 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، شماره 29، 12/7/1366، ص 11.
گروهی و جمعی و زمانی به صورت انفرادی است. فقیر و غنی در این امر مشارکت دارند و هر کس به وسع خود کمک می‌کند. پیرزنی با هدیه چهار تخم‌مرغ و ثروتمندی با اهدا ماشین، درصدد حمایت از رزمندگان هستند و شهرهای مختلف کشور هر روز شاهد ارسال کمک‌های مردمی به جبهه‌های جنگ است. روزنامه جمهوری اسلامی فهرست اقلام کمک‌های مردم شهرهای بهشهر، رامهرمز، شفت ، همدان، لالی، آستانه‌اشرفیه، تالش، منجیل، کوهبنان، هفتگل، اصفهان، کرمان، سمنان، ایذه، مسجدسلیمان، رامشیر، باغ ملک، گتوند و قزوین را به صورت ریز درج کرده است که می‌تواند نمونه‌ای از حمایت‌های مردمی از جبهه‌های جنگ باشد.(1)
1 8
قائم‌مقام وزارت خارجه ترکیه که حامل پیام رئیس‌جمهور ترکیه بود به طور جداگانه با ریاست جمهوری اسلامی ایران و نخست‌وزیر دیدار و درباره روابط دو کشور، جنگ ایران و عراق و بحران خلیج فارس گفت وگو کرد. در این دیدارها مسئولان جمهوری اسلامی ضمن قدردانی از بی‌طرفی ترکیه، بر ضرورت خروج نیروهای امریکایی از منطقه خلیج فارس تأکید کردند. آیت‌الله خامنه‌ای با تأکید بر اینکه این حضور روزافزون نظامی امریکا است که خلیج فارس را در معرض انفجار قرار داده، گفت: «همه کشورها اعم از کشورهای منطقه خلیج فارس و نیز کشورهایی که به نحوی در خلیج فارس منافعی دارند علاقه‌مند به حفظ آرامش منطقه هستند و باید بر امریکا فشار بیاورند تا از تشنج‌آفرینی در خلیج فارس پرهیز کند، زیرا عامل اصلی ناامنی و مشکل اصلی منطقه حضور خود امریکاست.»(2)
مهندس میرحسین موسوی نیز گفت که امنیت خلیج فارس در سایه بی‌طرفی کشورهای خلیج فارس در جنگ امکان‌پذیر است و اصولاً امنیت خلیج فارس تجزیه‌پذیر نیست و حمله به کشتی‌ها و تأسیسات نفتی ما، همه تأسیسات و کشتی‌های نفتی را در خلیج فارس آسیب‌پذیر خواهد کرد.»(3)
2 9
مذاکرات پنج عضو دائمی شورای امنیت برای بررسی جنگ ایران و عراق آغاز شده است و به کُندی پیش میرود. دیپلمات‌های سازمان ملل می‌گویند: «هیئت‌های پنج قدرت بزرگ امیدوارند تا در مدت زمانی کوتاه درباره رئوس مطالبی که به دبیرکل اجازه می‌دهد تا گفت‌و‌گوهایش با ایران و عراق را از سرگیرد به توافق برسند. در صورتی‌که پنج عضو دائمی به توافق برسند، این پیشنهاد به دکوئیار تسلیم خواهد شد. در گزارش‌کاری که در این باره تهیه شده است مسئله امکان تحریم تسلیحاتی که امریکا و انگلیس از شورای امنیت می‌خواهند آن را علیه ایران اعمال کند گنجانده نشده است. گزارش‌کار تهیه شده بر پایه قطعنامه بیستم ژوئیه (29 تیر) شورای امنیت تهیه شده و پاسخی به درخواست دبیرکل سازمان ملل برای دریافت رهنمودهایی برای تلاش‌های بعدی صلح است.»(4)
تصویر
دیدار قائم‌مقام وزیر خارجه ترکیه با رئیس‌جمهوری اسلامی ایران
دیدار قائم‌مقام وزیر خارجه ترکیه با نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران
رادیو امریکا نیز در گزارشی مفصل از مقر سازمان ملل متحد گفت: «بیش از یک هفته است که نمایندگان پنج عضو دائمی شورای امنیت مذاکرات خود را درباره جنگ ایران و عراق از سرگرفته‌اند که دیدارهای جاری حساس‌ترین زمان مذاکرات درباره جنگ است. در سازمان ملل مذاکرات بسیار کُند پیش میرود. برخورد پنج عضو دائمی شورا با گزارشی که دبیرکل سازمان ملل به دنبال سفرش به تهران و بغداد به شورا ارائه کرد، بسیار پیچیده است.
دبیرکل در گزارشی که روز 25 سپتامبر (3 مهر) به شورای امنیت داد گفته است برای پذیرفتن صلح، تهران خواستار تشکیل کمیسیون ویژه‌ای است که آغازکننده جنگ را مشخص کند. تهران همچنین گفته بود که تنها در این صورت آتش‌بس غیر رسمی را خواهد پذیرفت.
شورای امنیت هنوز موضع رسمی‌اش را درباره طرح دبیرکل اعلام نکرده است و حتماً چنان که آقای پرز دکوئیار درخواست کرده بود، شورا از علنی کردن این طرح نیز خودداری می‌کند و اصرار دارد که نکات طرح سری باقی‌بماند. ظاهراً از نظر ایران گزارش دبیرکل بسیار مثبت است و به گفته منابع آگاه موضع ایران درباره این طرح نیز مثبت می‌باشد. امریکا و انگلستان با اجرای طرح یعنی با دادن دست باز به دبیرکل مخالفت می‌کنند چون مایل نیستند که عراق به عنوان آغازکننده جنگ مشخص شود. در این میان موضع فرانسه، چین و شوروی میانه‌روتر به نظر می‌رسد.
می‌توان حدس زد که طی چند روز آینده شورا به دبیرکل چراغ سبز بدهد که کارش را ادامه بدهد، ولی به احتمال قوی دست دبیرکل را به کلی باز نخواهد گذاشت. ناظران در سازمان ملل معتقدند که امریکا و انگلستان تنها در صورتی با تشکیل کمیته ویژه موافقت خواهند کرد که ایران نیز به عنوان ادامه دهنده جنگ محکوم شود. از طرف دیگر شواهد حاکی از آن است که اگر شورا تصمیم بگیرد دست دبیرکل را باز بگذارد و کمیته ویژه‌ای مشخص کند که چه کسی جنگ را آغاز کرده، جمهوری اسلامی ایران با یک آتش‌بس رسمی و فوری موافقت خواهد کرد.»
رادیو امریکا افزود: «می‌توان گفت که بار دیگر تهران با زرنگی تمام توپ را به زمین شورای امنیت افکنده است چون بر خلاف انتظار شورا پیشنهادهای دبیرکل را پذیرفته است.»(1)
1 10
با وجود اینکه جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده که در صورت بی‌طرفی کویت و عربستان در جنگ هیچ‌گونه تهدیدی از جانب ایران متوجه آنها نیست و حتی برای برقراری امنیت خلیج فارس پیشنهاد همکاری با کشورهای منطقه را داده است، اما دو رژیم کویت و عربستان چنان سرنوشت خود را به رژیم عراق گره زده‌اند که حتی جرئت اعلام بی‌طرفی ندارند و همین بر احساس تهدید از جانب ایران و نگرانی آنها افزوده است. دعوت کویت از امریکا برای حضور در خلیج فارس و نصب پرچم امریکا بر نفتکش‌هایش نیز از اضطراب رژیم کویت نکاسته است و این رژیم ضمن اینکه وانمود می‌کند ناچار به کمک به عراق و همکاری با این کشور است، درصدد برآمده تا با جلب نظر ایران حتی‌المقدور از تهدیدات احتمالی ایران بکاهد.
1) 26. مأخذ 19، ص 11 و 12، رادیو امریکا.
از جمله اقدامات کویت در این زمینه، دیدار امروز نمایندة کویت در سازمان ملل با نمایندة ایران در این سازمان است. وی در این دیدار گفت: «قبل از هر چیز باید بپرسم آیا خیال دارید کویت، بحرین، عربستان و تمام کشورهای خلیج را از دست بدهید؟ می‌دانید که ما همه یکی هستیم، روابط عربی داریم…. در قبال اشغال سفارت صبر کردیم و اجازه ندادیم کسی تجاوزی به سفارت شما بکند ولی شما همه چیز را قطع کردید… شما به امارات و عمان هیئت می‌فرستید و با آنها مذاکره می‌کنید و با ما اصلاً حرف نمی‌زنید. کسی را بفرستید و کسی را دعوت کنید که حرف تازهای مستقیماً مطرح شود و این سوءتفاهمات از بین برود و امریکا سوء استفاده نکند. ما می‌بایست در برابر کار تهران مقابله به مثل می‌کردیم ولی وقتی چهارنفر از دیپلمات‌های شما را فرستادیم شما پاک قطع کردید، چرا؟ درست است که ما کشور کوچکی هستیم ولی بزرگ و کوچک از نظر حقوقی همانندند. شما در مورد جنگ از ما توقع بیجا دارید. شما انتظار دارید که ما نسبت به عراق مثل یک کشور افریقایی که ارتباط و مرز مشترکی با عراق ندارد و از معرکه دور است عمل کنیم و بی‌تفاوت باشیم و ارتباط ما را با عراق نادیده می‌گیرید. ما در برابر عراق، عین شما هستیم در برابر روسیه؛ همان طور که شما مجبورید در برابر روسیه برخی مشکلات را تحمل کنید و به روی خودتان نیاورید، ما هم مجبوریم برخی تحمیل‌های عراق را قورت بدهیم، چرا وضع ما را درک نمی‌کنید. ترکیه هم به عراق کمک می‌کند چرا به ترکیه فشار نمی‌آورید؟ چطور با عمان گرم هستید ولی با ما مثل یک دشمن؟ ما خواهان حسن همجواری هستیم. ما می‌خواهیم با شما روابط خوب داشته باشیم. ما طرفدار عراق نیستیم، ما طرفدار صلح هستیم. طرفداری ما را از صلح عین حمایت از صدام تفسیر نکنید. ما مجبوریم به دلیل وضع خاص خودمان در روابط‌مان با عراق این موضع را داشته باشیم...»
نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل پس از تشریح عملکرد کویت در حمایت از عراق در بعد سیاسی و اقتصادی و گشودن بنادر و راهها برای حمل تسلیحات عراق و همچنین فعالیت‌های سیاسی کویت در محافل بین‌المللی به نفع صدام، گفت: «اختلافات اساسی دو کشور را به صورت زیر تقسیم بندی می‌کنیم: 1- شما مسئول آمدن نیروهای امریکا به خلیج فارس هستید. 2- شما به عنوان کسی که به صدام کمک‌های همه‌جانبه می‌کند شریک در جنگ هستید. 3- راه‌های آبی شما هم امنیت خودش را از دست داده، بنابراین کاری که باید بکنید این است که بیرق‌زنی امریکا را خاتمه بدهید و اعلان کنید به حضور امریکا نیاز ندارید و امریکاییها باید خارج شوند.»
نماینده کویت: «ولی امریکاییها که به حرف کویت خارج نخواهند شد.»
نماینده ایران: شما بیرق‌زنی را لغو کنید و خواهان خروج بشوید، از نظر ما کافی است.»
نماینده کویت: «امنیت کشتی‌های ما چه می‌شود؟ ما به غیر از نفت چیز دیگری نداریم. اگر امنیت نداشته باشیم مردم از گرسنگی می‌میرند.»
نماینده ایران: «در مورد امنیت خلیج فارس ما حاضریم با شما به توافق برسیم به شرط اینکه شما هم حاضر باشید در مورد امنیت مردم ما با ما به توافق برسید و حداقل اینکه در جنگ رسماً و علناً بی‌طرفی اعلام کنید. البته در مورد جزئیات آن می‌توانیم مذاکره کنیم. برای چارچوب اجرایی کار از تهران رهنمود خواهم خواست و شما نیز با شیخ صباح[وزیر خارجه کویت] صحبت کنید و برای یک چارچوب اجرایی اختیاراتی بگیرید که بعداً وارد جزئیات عملی شویم.»
گفتنی است که نمایندة کویت روز بعد از این مذاکره در تماسی اعلام کرد که شیخ صباح تمام پیشنهادهای ایران را اجمالاً پذیرفته است و آماده است در هر سطحی که ما بخواهیم چه در تهران و چه در کویت دربارة اجرای آنها مذاکره کند.
در نظریه‌ای که در پایان این گزارش درج شده، آمده است: «هر چند وزیر خارجه کویت پیشنهادها و یا چارچوب کلی را که نماینده ایران ارائه کرده پذیرفته است ولی امید چندانی به اینکه کویت مسئله پرچم امریکا یا عدم حمایت از عراق را قبول کند وجود ندارد، زیرا کویت فرصت‌های بسیار مناسب‌تری برای این موضوع داشت و هیچ اقدامی نکرد، ولی در این مقطع نه کویت می‌تواند چنین تمایلی داشته باشد و نه غرب تن به پذیرش آن خواهد داد.»(1)
1 11
با هدف ایجاد محدودیت‌ها و تنگناهای بیشتر برای جمهوری اسلامی در تهیه تجهیزات و لوازم مورد نیاز جنگ، فشارهای غرب بر عوامل واسطه و کارخانه‌های طرف معامله با ایران هر روز شدیدتر شده و از طرق گوناگون روانی، اجتماعی، حقوقی و... اعمال می‌شود در حالی که عراق به آسانی تجهیزات نظامی وارد می‌کند. مجله آلمانی "اشترن" در مقاله‌ای بدون اشاره به منابع خبری خود، نوشته است: «یک تاجر آلمانی بنام "هانس یو افریم هر" متهم است که برای ایران از آلمان معاملات خرید اسلحه انجام می‌داده است. گفته می‌شود که او می‌خواسته به ایران 200 دستگاه تانک آرژانتینی "تام"، 30 هلی‌کوپتر جنگی امریکایی "کبرا"، 22 جت جنگی فرانسوی "میراژ - 5" بفروشد.
همچنین خبری درباره دست داشتن سفیر ایران در آلمان، محمدجواد سالاری در خرید اسلحه برای ایران در آلمان پخش شده بود که بر اساس آن سالاری می‌خواسته 20هزار موشک امریکایی "تاو" از طریق آلمان بخرد.
در بندر هامبورگ هلیکوپترهای غیرنظامی را به نظامی تبدیل می‌کنند و به ایران حمل می‌نمایند. در مونیخ هم دادستانی علیه تاجر آلمانی آقای "استفان کامیرز" تحقیقات می کند که او قادر بوده انواع اسلحه‌ها را برای ایران بخرد. مانند تفنگ و مهمات اسرائیلی به ارزش 82 میلیون دلار. این مجله به نقل از مقامات اطلاعات انگلیس نوشته است که سالن ترانزیت فرودگاه فرانکفورت محل مناسبی برای این‌گونه معاملات است و مقامات ایرانی به آنجا آمده و با تجار بین‌المللی اسلحه مذاکره می‌کنند. مذاکرات مربوط به خرید 450هزار گلوله توپ و خمپاره فرانسوی به ارزش
1) 27. سند شماره 446887 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارشهای سیاسی خارجی، 20/7/1366.
700 میلیون فرانک هم به وسیله شرکت لوشر و مأموران ایرانی در فرودگاه فرانکفورت انجام شده است. از آنجا که کشورهای جهان معاملات تسلیحاتی با ایران را تحریم کرده‌اند ایرانی‌ها مجبورند از طریق شرکت‌های کوچک واسطه، سلاح‌های جنگی خود را تأمین کنند.»(1)
گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از "رم" نیز حاکی است: «حزب چپ‌گرای دمکرات پرولتاریا در ایتالیا به منظور متوقف کردن تحویل هشت دستگاه ژنراتور به ایران برای یک نیروگاه هسته‌ای، پنجشنبه شب به کارخانه "انسالدو" اعتراض کرد. این ژنراتورها باید تا پایان ماه اکتبر (19 آبان) تحویل شوند، لیکن برخی از کارگران کارخانه قصد اعتصاب دارند زیرا اطلاعاتی در دست دارند که این قطعات را می‌توان برای راه‌اندازی یک نیروگاه هسته‌ای به کار گرفت و زایده‌های آن را در ساختن بمب اتمی استفاده کرد. بنابراین از نظر کارگران ایتالیایی به دلیل موقعیت جنگی در ایران از این قطعات می‌توان برای اهداف جنگی استفاده کرد.»(2)
در همین حال روزنامه الرأی‌العام چاپ کویت نوشت: «عراق اخیراً چند کشتی جنگی و دو زیردریایی به منظور تقویت یگان‌های شناور خود در اطراف بندر "عمیق" عراق (البکر و العمیه)، از یک کشور عربی دریافت کرده است. عراق همچنین موشک‌های دوربرد زمین به زمین به مقدار محموله چهار فروند هواپیمای حمل و نقل نظامی سی - 130 دریافت کرده است. ارسال این سلاح‌ها به عراق که به صورت اقدامی سریع صورت گرفت، در چارچوپ همکاری‌های نظامی میان عراق و کشور عربی یاد شده برای مقابله با تحولات اوضاع در منطقه شمالی خلیج فارس می‌باشد.»(3)
1 12
روزنامه‌های کویتی با بحرانی شدن اوضاع خلیج فارس به‌خصوص پس از درخواست کویت از امریکا برای اسکورت نفتکش‌های کویتی، جنگ تبلیغاتی خود را علیه جمهوری اسلامی ایران تشدید کرده‌اند و هر روز با بهانه‌ای آن را ادامه می‌دهند. در پی درج مقاله‌ای در " آبزرور"درباره ارسال سلاح از اسرائیل به ایران روزنامه‌ها و رادیوهای غربی، ترکیه، پاکستان و به خصوص کویت و عربستان هر روز با نوشتن مطالبی از جمله فروش سلاح به ایران، دیدار مقام‌های ایرانی با نمایندگان اسرائیل در ترکیه، توافق ایران و اسرائیل برای انتقال یهودیان ایران به اسرائیل از طریق اتریش و پاکستان، درصددند هم‌زمان با طرح تحریم تسلیحاتی و فشارهای امریکا، جمهوری اسلامی را در سطح منطقه و جهان منزوی کنند و با کم‌رنگ کردن خطر اسرائیل، بر اختلافات موجود میان اعراب فائق آمده و آنها را در برابر ایران قرار دهند. برای نمونه روزنامه الرأی‌العام چاپ کویت نوشت: «یهودیان ایرانی که اخیراً از طریق "وین" به فلسطین اشغالی رسیده‌اند در واحدهای مسکونی منطقه عقلان فلسطین اشغالی اسکان داده شدهاند.» این روزنامه افزود: اسرائیل 800 واحد مسکونی برای اقامت یهودیان ایرانی مهاجر در نظر گرفته است. رژیم اسرائیل یهودیان ایرانی را پس از رسیدن به فلسطین اشغالی برای انجام خدمت نظام در جبهه "جولان" در مرزهای
جنوبی فلسطین با سوریه مستقر کرده است.» از سوی دیگر، روزنامه کویتی الانباء نیز طی مقاله‌ای در شماره امروز خود انتقال یهودیان ایران به اسرائیل را توطئه‌ای علیه اعراب خواند و افزود: «ایران دشمن اول امت عرب به شمار میرود. اعراب باید قبل از هرگونه برخورد با اسرائیل، حاشیه شرقی خلیج[فارس] را که تحت اشغال ایران است آزاد کنند.» الانباء افزود: «ایران و اسرائیل یک پیمان مشترک برای نابودی اعراب بسته‌اند.»(1)
1 13
بعد از چند روز بار دیگر یک هواپیمای افغانی از میله‌های مرزی عبور کرد و به عمق 500 متری حریم هوایی جمهوری اسلامی ایران تجاوز کرد.(2)
ضمیمه گزارش 278: گزارش درگیری هلیکوپترهای امریکایی با قایق‌های سپاه‌پاسداران در خلیج فارس و رفتار نظامیان امریکایی با اسیران این حادثه از زبان سه تن آنها
سه تن از رزمندگان این حادثه که به اسارت قوای امریکایی درآمدند و پس از چند روز آزاد شدند، واقعه را چنین بیان کردند. رضا کریمی گفت:
«جهت انجام مأموریت محوله به مدت یک ماه از تهران به منطقه دریایی بوشهر رفته بودم. از طرف فرماندة مربوطه مأموریتی به گروه ما ابلاغ شد که شانزدهم مهر برای گشت‌زنی در آب‌های خلیج فارس با شناورهای خود از بوشهر به طرف جزیره فارسی حرکت کردیم. پس از طی مسافتی و پشت سر گذاشتن امواج پر خروش دریا، حدود ساعت چهار بعد از ظهر به جزیره فارسی رسیدیم. در آنجا پس از اینکه به مأموریت خود کاملاً توجیه شدیم، سلاح‌های سازمانی و مهمات هر شناور تحویل شد. پس از خداحافظی با یکدیگر، پنج شناور تندرو به طرف منطقه مأموریت به حرکت درآمدند. هوا به تدریج تاریک می‌شد و امواج دریا سهمناک‌تر می‌گشت، و شناورهای ما به پیش می‌رفت. ساعت هفت شب وضو گرفتیم و نماز مغرب و عشا را داخل شناورهای خود اقامه کردیم. آن شب حال عجیبی در بچه‌ها بود. نماز که به پایان رسید بچه‌ها با خضوع و خشوع خاصی با خالق خویش راز و نیاز کردند و برای اجرای مأموریت آماده شدند. در حال گشت‌زدن چند هدف را در منطقه مشاهده کردیم که پس از شناسایی مشخص شد که کاذب می‌باشند. در همین حین چند هواپیما از بالای سر ما گذشت که احتمالاً متعلق به کشورهای منطقه و جهت شناسایی و عکس‌برداری از منطقه آمده بودند، ولی چون حکمی جهت مقابله با این هواپیماها نداشتیم حرکتی از خود نشان ندادیم. پس از رفتن آنها چند هلی‌کوپتر را در نزدیکی خود احساس کردیم. دقایقی نگذشته بود که هلیکوپترها را به وضوح با چشم غیرمسلح دیدیم و مطمئن شدیم که آنها مربوط به ارتش امریکا می‌باشد، اما چون نمی‌خواستیم آغازکنندة درگیری باشیم و مأموریت ما حفاظت و گشت‌زنی در آب‌های خودمان بود، هیچ‌گونه عکس‌العملی نشان ندادیم، که ناگهان هلیکوپترهای امریکایی بالای سر شناورهای ما ظاهر شدند و یکی از شناورها را هدف موشک قرار دادند. بلافاصله بچه‌ها به حالت دفاعی درآمدند و به طرف آنان شروع به تیراندازی کردند. ساعت 5/9 شب بود. از هلیکوپترها آتش می‌بارید، اولین هلی‌کوپتری که به یکی از شناورها حمله کرد به صورت دایره از منطقه درگیری خارج گردید. چون کاملاً غافل‌گیر شده بودیم، تصمیم گرفتیم به صورت تاکتیکی از منطقه خارج شویم. هنوز چند لحظه‌ای نگذشته بود که یکی از برادران موشک استینگر را برداشت و با ذکر مقدس یا فاطمه‌الزهرا(س) به طرف هلی‌کوپتر دوم که بالای شناور ما بود نشانه رفت، شلیک کرد و به دنبال آن هلی‌کوپتر امریکاییها منفجر شد، تکه‌های گداخته هلی‌کوپتر در کنار ما بر روی آب می‌افتاد. در همین دقایق کوتاه دو تا از شناورهای ما موفق شدند خود را از منطقه درگیری نجات بدهند. با منفجر شدن هلی‌کوپتر امریکایی منطقه مثل روز روشن شد و پس از آن چند هلی کوپتر دیگر آمدند و دو شناور دیگر را مورد تهاجم قرار دادند. شناور ما هم که مورد اصابت موشک هلیکوپترهای امریکایی قرار گرفته بود، آتش گرفت و ما به داخل آب پریدیم.
یکی دیگر از شناورها که موتورش آتش گرفته بود و برادران داخل آن در حال تدافع بودند، هلی‌کوپتری بالای سرش آمد و آنها را به رگبار بست و سرنشینان آن شناور پس از یک درگیری نابرابر با دژخیمان امریکایی به فیض شهادت نائل شدند. در آن لحظه تمام بچه‌ها ذکر می‌گفتند. هر کسی زمزمه‌ای بر لب داشت و هر عاشقی معشوق واحدی را صدا می‌کرد؛ نام مقدس "فاطمه‌الزهرا(س)" را بر لب آوردم و از مولایمان حضرت "اباعبدالله(ع)" خواستم که باعث نجات ما بشود تا در صحنه‌های دیگر هم با دشمنان اسلام مبارزه کنیم و از گناهانی که مرتکب شده‌ایم، پاک گردیم.
در داخل آب و در آن فضا احساس کردم که توانم از دست رفته است ولی ذکر و یاد خدا نیروی عجیبی در من به وجود می‌آورد. وقتی می‌خواستم شنا بکنم، متوجه شدم که پای راستم حرکت نمی‌کند، فهمیدم پایم با گلوله‌های خفاشان امریکایی مجروح شده است. دستم را به صورتم کشیدم، دیدم که پوست صورتم کنده شده، وقتی دست‌هایم را لمس کردم پوست دست‌هایم در کف دستم جمع شد، متوجه شدم که بدنم سوخته است. در طول 90 دقیقه‌ای که در آب بودیم هلیکوپترهای امریکایی بر بالای سر بچه‌ها حرکت می‌کردند و آنها را یکی یکی به رگبار می‌بستند. در سمت راستم، صدای یکی از بچه‌ها را که طلب کمک می‌کرد شنیدم، اما یکباره هلی‌کوپتری به او نزدیک شد و صدایش دیگر شنیده نشد.
لباس‌هایم که باعث سنگینی من در آب شده بود، درآوردم و برای اینکه بتوانم از گلوله‌های هلیکوپترها در امان باشم، جلیقه نجات را هم از تنم درآورده و روی آب رها ساختم و هنگامی که حس می‌کردم هلی‌کوپتر به طرف من می‌آید زیر آب می‌رفتم و پس از عبور آن دوباره به سطح آب می‌آمدم. در آن لحظات یکی از برادرها صدا میزد که به طرف بویه[چراغ دریایی] بیایید.
چون جریان آب برخلاف جهت بویه بود، لذا هر چه تلاش می‌کردیم، آب ما را پایین می‌برد. کمکم توانم رو به تحلیل می‌رفت و چون پایم تیر خورده بود و مرتب به زیر آب می‌رفتم و به بالا برمی‌گشتم، دیگر رمقم تمام شده بود که به یکباره دیدم شناوری به طرف من می‌آید، احتمال می‌دادم که شناور خودی باشد، خوشحال شدم، به سمتش شنا کردم که ناگهان متوجه شدم امریکایی هستند. تفنگداران ویژه امریکایی با هیکل‌های بزرگ و سلاح‌های مدرن دور تا دور شناور ایستاده بودند و همه به طرف من نشانه‌روی می‌کردند. مجدداً توکل به خدا کردم و رضای خدا را طالب شدم، طنابی را که انداخته بودند، گرفتم و آنها مرا به طرف شناور کشیدند، مردد بودم که طناب را رها کنم یا نه، که در یک لحظه متوجه شدم موهای سرم دردست یک غول امریکایی می‌باشد. در حالی‌که نصف بدنم هنوز داخل آب بود، صحنه کربلا و همان لحظه‌ای که در گودال قتلگاه سر امام حسین(ع) را جدا کردند، در نظرم شکل گرفت. امریکایی انسان‌نما محکم سر مرا به لبة شناور کوبید که بینی‌ام شکست، حس کردم که الان سرم را جدا می‌کنند لذا با یک فشار خودم را داخل آب انداختم. امریکاییها اسلحه‌هایشان را به طرفم نشانه گرفتند و دوباره طناب انداختند. با خود گفتم شاید با اسیر شدن بتوانم زنده بمانم تا پرده از جنایت این جنایت‌کاران بردارم. طناب را گرفتم، مرا گرفتند و داخل شناور انداختند و با دستبندهای مخصوص دست‌ها و پاهایم را بستند و به کف شناور انداختند. دقایقی بعد یکی یکی بچه‌ها را از آب می‌گرفتند و به کف شناور می‌انداختند، اما چون کیسه‌ای بر روی سرمان بود، یکدیگر را نمی‌توانستیم ببینیم. از شدت درد جراحات بدن فریاد می‌زدم که ناجوانمردانه با قنداق تفنگ به پشتم زده می‌شد برای اینکه از کتک‌های آنان در امان باشم با تحمل درد، سکوت کردم. این شناور که حدس می‌زدم ناوچه باشد، نیم ساعتی در حرکت بود که نزدیک شناور دیگری پهلو گرفت. همان طور که با صورت در کف شناور افتاده بودم، یکی از امریکاییها پاهایم را گرفت و از زمین بلند کرد و بعد مثل یک کیسه برنج به طرف بالا که شناور بزرگ بود پرتاب کرد. افراد داخل شناور بزرگ‌تر، گو اینکه عقدة بیشتری داشتند، از این رو با تمام وجودشان ما را می‌زدند. پس از اینکه امریکاییها از زدن ما خسته شدند، ما را به اتاقی بردند. شخص نسبتاً جوانی که فارسی هم بلد بود، جلو آمد و از من مشخصات فردی خواست:
فامیل؟ - کریمی
درجه؟ - سرباز
وقتی‌که مشخصات را نوشت با من کاری نداشت. اما برادران دیگر را اذیت کرده بودند. پس از اینکه همه را چک کردند و مشخصاتی تهیه کردند، ما را با بدنی مجروح سوار هلی‌کوپتر کردند. نمی‌دانم ما را در چه وضعیتی قرار داده بودند که باد شدیدی به بدن مجروحان می‌خورد که از شدت باد لباس‌هایی که بر تنمان بود پاره می‌شد و حس می‌کردم که ما را زیر هلی‌کوپتر بسته‌اند. پس از یک ساعت و نیم پرواز، هلی‌کوپتر بالای ناو امریکایی قرار گرفت. من طوری قرار داشتم که از بالا ناو را می‌دیدم. سربازان مسلح دور تا دور ناو ایستاده بودند. هلی‌کوپتر روی سطح ناو فرود آمد؛ سپس ما را در داخل راهرو ناو بردند و حدود 30 دقیقه با همان بدن مجروح و مصدوم از ضرب و شتم جانیان امریکایی، در آنجا نگه داشتند.
سربازان می‌آمدند و تند تند عکس می‌گرفتند و به دلیل خونی که از ما رفته بود از آنها آب می‌خواستیم، پس از یک انتظار سخت و دردناک ما را به زیر زمین ناو بردند، در آنجا یک راهرو باریکی بود که چند تخت را در خود جای داده بود. ما را روی تخت‌ها انداختند و به صورت خیلی سطحی جراحات را پانسمان کردند. هنوز دقایقی از پانسمان جراحات نگذشته بود که فردی نقاب بر صورت وارد شد و دوباره بازجویی از ما شروع شد:
اسمت چیست؟
چند تا شناور بودید؟
از کجا و برای چه آمده‌اید؟
می‌دانستم اگر از دادن جواب خودداری کنم، اذیت خواهند کرد و شاید با دادن شکنجه‌های سخت‌تر از ما حرف بکشند، در نتیجة حرف‌هایی را سرهم کردم و به آنها تحویل دادم. از نوع سلاح‌ها که پرسید، خودم را به بدحالی زدم و به خودم پیچیدم و گفتم: نمی‌دانم.
فردای آن روز مجدداً همان بازجو آمد و سؤالات روز قبل را از من پرسید. در ناو پایم را که گلوله خورده بود عمل کردند و بدنم را که سوخته بود، موقتاً درمان کردند. دوباره محاکمه و بازجویی شروع شد. این بار مرد میان‌سالی که فارسی صحبت می‌کرد به سراغم آمد و برای فریب با خوشرویی برخورد کرد و پرسید:
اسم و نام خانوادگی، نام همسر، تعداد فرزندان، کجا بودی؟
وی ادامه داد: من با تو دوست هستم. حرف‌هایی که بین من و تو زده می‌شود، من می‌دانم و خدا، اگر با من حرف بزنی با هم دوست هستیم؛ و الاّ من دیگر از سرنوشت تو خبری ندارم؛ یک سری مطالب را تو باید به من بگویی.
این فرد احتمالاً از سوی سازمان سیا بود. چون پس از انجام کار پزشکی ما را پیش این فرد می‌آوردند. ابتدا پیشنهاد پول داد و گفت اگر مشکلی داری برایت حل می‌کنم. به او گفتم: فعلاً خوب هستم و هیچ مشکلی ندارم. او فکر کرد که می‌خواهم با او همکاری کنم. به من گفت: شما فعلاً استراحت کنید بعداً می‌آیم. مرحله چهارم محاکمه شروع شد. در تمام مراحل از خدا تقاضا می‌کردم که حرف‌هایی را بر زبانم جاری سازد که بر علیه جمهوری اسلامی نباشد و سخنانی را که به آنها می‌گویم در آنان شک به وجود نیاورد و قبول کنند تا خدای نکرده خون بچه‌هایی که در کنار ما بودند و شهید شدند پایمال نشود و این که ما را زیاد اذیت نکنند.
با توکل به خدا حرف‌هایی را به آنها گفتم و آنها قبول کردند. این بار بیوگرافی کامل می‌خواستند. در جواب به سؤالشان پاسخ دادم:
سرباز هستم، یکی از دوستانم گفت بیا برویم در دریا گشت بزنیم که من هم به عنوان کمک قایقران با او آمدم که حالم در آب بهم خورد. وقتی‌که قایق‌ها در آب توقف کردند دیدیم چند هلی‌کوپتر آمدند و ما را به رگبار بستند که شماها ما را از آب گرفتید و من اصلاً از این حرف‌هایی که شما می‌زنید اطلاعی ندارم. از من پرسید چرا به جنگ آمدهای؟ گفتم: اهل جنگ نیستم، من سرباز هستم باید فقط خدمت کنم تا مشکلاتم حل شود.
بازجو پرسید: مسئول گروه شما کیست؟ مهدوی را می‌شناسی؟
این مطلب به ذهنم آمد که اینها مهدوی را می‌شناسند. باید طوری سخن بگویم که ذهنیت آنها را از بین ببرم.
گفتم: مسئول ما یک فرد قد بلندی است ( برادر مظفری که قد بلندی داشت و در جمع ما هم بود به ذهنم آمد).
بازجو گفت: نه، اون قد بلنده را که زیاد هم سوخته و چاق است نمی‌گویم. سپس بازجوی امریکایی راجع به او (مظفری) پرسید که چکاره است. در جوابش گفتم: اصلاً او را ندیده‌ام من فقط رفیقم را می‌شناسم.
بازجو فوراً پرسید: در بین اینهاست؟ گفتم نه در داخل قایق کنار من بود. نمی‌دانم حالا زنده است یا نه.
با جواب‌های من تقریباً متقاعد شد و گفت دوست داری به ایران بروی؟ گفتم: خوب من خانواده‌ام در ایران است. می‌خواهم به ایران بروم.
بازجو گفت: ما شما را به ایران می‌فرستیم. بگذار از نظر پزشکی آماده بشوید و مشکلی نداشته باشید. ما شما را به ایران خواهیم فرستاد. تا اینکه ما را از آنجا حرکت دادند و با هلی‌کوپتر به همان ناو اولی بردند. دکترهایی که در آنجا بودند ما را معاینه کردند تا اینکه چند نفر ساک به دست آمدند از آرمی که روی سینه‌هایشان نصب شده بود، فهمیدم که آنان از صلیب سرخ می‌باشند. در همین حین مترجمی که همراه افراد صلیب سرخ بود، به نظرم آشنا آمد. به دقت به او نگریستم درست حدس زده بودم. همان بازجویی بود که روزهای اول نقاب بر چهره داشت و از ما بازجویی می‌کرد. وقتی که به چشمهای او خیره شدم احساس می‌کرد که او را شناخته‌ام. لذا زیاد طرف من نمی‌آمد. به هر جهت او افراد صلیب سرخ را به ما معرفی نمود و از ما خواست که مشخصات و درخواستمان را به اینها بگوییم. مجدداً مشخصات خود را برای آنان بیان کردیم و اعلام نمودیم که خواستار اعزام به جمهوری اسلامی ایران می‌باشیم. صلیب سرخ جهانی به ما پیشنهاد کردند هر جایی که مایل باشید می‌توانیم شما را به آنجا بفرستیم که ما بار دیگر قاطعانه به صلیب سرخ گفتیم ما هرگز حاضر نیستیم جای دیگری جز ایران برویم. صبح روز بعد، مجدداً از تمام بدنمان که جراحت برداشته بود عکس گرفتند و چشم‌هایمان را بستند و در حالی‌که پنبه در گوشهای ما گذاشته بودند، به مدت یک ساعت ما را در زیر آفتاب روی ناو نگه داشتند. سپس ما را روی برانکارد بستند و داخل هلی‌کوپتر گذاشتند. هلی‌کوپتر از روی ناو امریکا پرواز کرد و پس از یک ساعت پرواز در یک پایگاه فرود آمد. از داخل هلی‌کوپتر با چشمان بسته سریعاً ما را به داخل هواپیمای C - 130 انتقال دادند. هواپیما پس از طی مسافتی در فرودگاه عمان به زمین نشست. نماینده‌های صلیب سرخ عمان داخل هواپیما آمدند و پس از خوش‌آمدگویی ما را از هواپیما به داخل آمبولانس بردند. آمبولانس ما را به اورژانس مستقر در فرودگاه مسقط پایتخت عمان برد. در آنجا دکترها فوراً بالای سر ما آمدند و پانسمان را عوض کردند و فوریت‌های پزشکی را انجام دادند. دکترهای عمانی اظهار تأسف کرده و خوشحال بودند که ما به ایران برمی‌گردیم. سفیر جمهوری اسلامی در آنجا به ملاقاتمان آمد و کلاً دو ساعت در فرودگاه عمان سپری کردیم. نمایندگان ایرانی جهت تحویل ما آمدند و ما را به داخل هواپیما بردند. در تمام لحظات توسط عمانی‌ها از ما فیلمبرداری می‌شد که بچه‌ها در همان لحظه سوار شدن بر هواپیما، شعار "الموت لامریکا" سر دادند. در این لحظات شور و شوق عجیبی در بچه‌ها بوجود آمده بود، اما یاد برادرانی که چند روز پیش در کنار هم بودیم ولی حالا از ما جدا شده و به ملاقات خدا شتافته بودند، متأثرمان می‌ساخت.
پس از هشت روز اسارت در چنگال دژخیمان امریکایی به وطن اسلامیمان بازگشتیم که در فرودگاه مورد استقبال شخصیت‌های مملکت قرار گرفتیم. در اینجا از تمام عزیزان و مسئولین جمهوری اسلامی تشکر می‌کنم.»
حشمت‌الله رسولی دربارة هشت روز اسارتش در چنگال دژخیمان امریکایی گفت:
هلیکوپترهای امریکایی وحشیانه به قایق‌های ما حمله کردند که قایق‌ها منهدم شد و ما خودمان را در آب انداختیم. در آب یک تیر کالیبر هلی‌کوپتر به شکمم خورد و دو پا و یک دستم بر اثر انفجار سوخت و
گوشت روی دستم را که کنده شده بود مشاهده می‌کردم. در آن موقع حالی عجیب پیدا کرده بودم و خودم را با خدا تنها می‌دیدم. فقط امیدم به خدا بود و او را به حق امام زمان(ع) قسم می‌دادم که حافظ بچه‌هایی که داخل آب بودند باشد و چون خودم را به مرگ نزدیک‌تر می‌دیدم، از خدا می‌خواستم که اگر می‌خواهد اینجا جان مرا بگیرد، گناهان مرا ببخشد. در آن لحظات پرهیجان از همه چیز حتی خانواده‌ام بریده بودم و فقط به این فکر می‌کردم که اگر لحظات آخر عمرم می‌باشد خدا مرا ببخشاید و مرتباً خدا را به ائمه اطهار قسم می‌دادم. در لحظاتی که روی آب شناور بودیم هلیکوپترهای امریکایی مرتباً به سوی ما تیراندازی می‌کردند که ناگهان احساس سوزش در دست چپم کردم و متوجه شدم که یکی از گلوله‌های امریکایی دستم را شکافته است. پاهایم بر اثر آتش گرفتن قایق به سختی سوخته بود. شلوارم روی زخم‌ها کشیده می‌شد و اذیت می‌شدم.
پس از چند دقیقه‌ای یکی از بچه‌ها به نام مظفری که بدنش خیلی سوخته بود، ما را صدا زد و گفت برویم به طرف بویه (بویه چراغ دریایی است که برای علامت دادن در دریا، خاموش و روشن می‌شود) که در دریا گم نشویم در همین حین برادر کریمی را دیدیم و با هم به طرف بویه شنا کردیم. هر چند جریان آب در خلاف جهت بویه بود ولی با هر زحمتی بود خودمان را از منطقه آتش شناورها کمی دور کردیم، چرا که شلیک کالیبر هلیکوپترها روی شناورهای در حال اشتعال زیادتر از جاهای دیگر بود. به برادر مظفری می‌گفتم صبر کن من تیر خورده‌ام ممکن است بی‌هوش شوم. اگر می‌توانی مرا ببر. اما نمی‌دانستم خودش این‌قدر زیاد سوخته است. او گفت باشد بیا. خودم هم کمی ناراحت هستم.
در آن لحظات حساس فقط صدای برادران که نام صاحب‌الزمان(عج) و سیدالشهدا(ع) و ذکر خدا بر لب داشتند شنیده می شد.
تمام مدتی که روی آب شناور بودیم مرتباً هلیکوپترها وحشیانه محل حادثه را به کالیبر می‌بستند تا اینکه من نگاه به پشت سرم کردم، دو شناور را دیدم با آمدن آن شناورها آتش هلیکوپترها متوقف شد و من مطمئن شدم که این شناورها خودی نیست. در یک لحظه یکی از هلیکوپترها بالای سرم آمد طوری‌که خلبانش را به وضوح دیدم. فوراً شهادتین را خواندم. انتظار شلیک کالیبر هلی‌کوپتر را می‌کشیدم که شیئی قرمز رنگ را به داخل آب انداخت. فهمیدم که قرص شبرنگ است. (قرص شبرنگ یک بستة پلاستیکی حدود 10 سانتی است که مایعی داخل آن است که شب‌ها نور می‌دهد و در شب برای یافتن افراد شناور در آب از آن استفاده می‌شود). من آن را به دست گرفتم و بدون آنکه شنا کنم و به جایی بروم داخل آب شناور ماندم. ناوچه امریکایی به سمت من آمد. در آن لحظه، تنها راه نجات خود را خدا می‌دیدم و بعد با خود گفتم: هر شناوری که باشد چه خودی یا دشمن باید از آب خارج شوم؛ چون در حالت سختی به سر می‌بردم و احتمال می‌دادم که بر اثر خون‌ریزی بی‌هوش شوم و همان جا از بین بروم. در حالی‌که شبرنگ را در دست داشتم، شناور به من نزدیک‌تر می‌شد. بر روی شناور 7 الی 8 نفر مسلح بودند که تمامی آنها سلاح‌هایشان را به طرف من مجروح نشانه گرفته بودند. در آن لحظات جانکاه از خدا راه نجات از دست این یانکی‌ها را می‌طلبیدم.
یکی از افراد امریکاییِ داخلِ ناوچه، طنابی داخل آب انداخت و من با دست راستم طناب را گرفتم. سپس آنها مرا به طرف خودشان کشیدند. در پشت ناوچه جاپایی بود که دژخیم امریکایی وحشیانه مرا وارونه روی آن انداخت و پایش را بر روی سرم محکم فشار می‌داد، سرم به طرف دریا آویزان شد. این عمل به قدری وحشتناک بود که حس کردم، قصد جدا کردن سرم را دارند. سپس بدون توجه به جراحات وارده بر بدنم و خون‌ریزی که همچنان ادامه داشت، مرا بسختی تفتیش کرد و روی ناوچه برد. روی ناوچه با حلقه‌های مخصوصی دست و پاهایم را بستند و کیسه‌ای بر سرم کشیدند. لحظات سخت و دردناکی را پشت‌سر می‌گذاشتیم. اما یاد خدا باعث آرامش من می‌شد. با وجود آنکه از شدت درد ناله می‌کردم، آنچنان بی‌رحمانه با پوتین و تفنگ بر بدنم می‌کوبیدند که نفسم بالا نمی‌آمد. پس از چند دقیقه رهایم کردند. نیم ساعتی رفتیم. پس از آن بدون توجه به زخم‌های بدنم، بی‌رحمانه مرا به شناور بزرگ‌تری انتقال دادند. این شناور هم به حرکت درآمد و دقایقی روی آب‌های منطقه حرکت کرد و در نزدیکی شناور بزرگ‌تر دیگری پهلو
گرفت. ما را روی برانکارد آهنی بستند و داخل هلی‌کوپتر گذاشتند. داخل هلی‌کوپتر چنان باد عجیبی می‌آمد، که دکمه‌های لباس من کنده شد. هلی‌کوپتر روی ناو امریکایی فرود آمد. در آنجا ما را به اتاقی بردند و لباس‌هایم را با قیچی بریدند وگونی را از سرم در آوردند. تیم پزشکی آمد و مشغول مداوای تیر خوردگی و سوختگی من شد. آن شب را در بی‌هوشی به سر بردم. وقتی که بهوش آمدم، دیدم پاها و دست‌هایم را باند پیچی کرده اند. در آن هنگام یک نفر که نقابی پلاستیکی و سبز رنگ بر صورت داشت، جلو آمد و مشخصات مرا پرسید که به او پاسخ دادم.
به دلیل شدت جراحات تا چند روز تحت مداوا بودم. گویا روز ششم بود. که سه نماینده صلیب سرخ جهانی آمدند و با ما صحبت کردند و گفتند: بر اثر پافشاری صلیب سرخ ایران بر صلیب سرخ جهانی برای پس گرفتن شما، می‌خواهیم شما را تحویل عمان بدهیم تا از آنجا روانة ایران شوید. از شنیدن این مطلب خوشحال شدم، اما سخت نگران سایر بچه‌ها بودم؛ چون شش روزی بود که از سرنوشت آنها هیچ خبری نداشتم.
فردای آن‌روز، فردی که به زبان فارسی مسلط بود به همراه یک امریکایی دیگر نزد من آمدند. او که فارسی خوب بلد بود با من شروع به صحبت کرد. او خودش را امریکایی معرفی کرد و گفت که چند سؤال دارم و می‌خواهم که راستش را بگویی. در جواب گفتم: تا ببینم سؤالت چه باشد. شخص دیگری با ضبط کوچکی که در دست داشت صحبت‌ها را ضبط می‌کرد. گفت: مشخصات فردی‌ات را. من صحبت کردن را بر اینکه چیزی نگویم ترجیح دادم. با خود گفتم اگر چیزی نگویم آنها زیاد حساس می‌شوند و زیاد هم فشار می‌آورند. پس از پرسش از مشخصات فردی، از نیروهای نظامی، به خصوص نیروی دریایی سپاه پرسید که تعبیر من این است که آنها وحشت زیادی از سپاه دارند. از این‌رو سؤالاتی درباره نیروی دریایی سپاه کردند. که چه چیزهایی دارد؟ کجا مستقرند؟ خودش پیشقدم شد و از پایگاه بوشهر نام برد که من تأیید نکردم و جواب‌های سر بالا دادم. که خدا را شکر می‌کنم. البته پیش از این سؤال‌ها، از خدا خواسته بودم که خودش کمکم کند. چرا که آبروی نظام جمهوری اسلامی در خطر بود.
با خدای خود گفتم من چه در آب فدا بشوم و یا چه در اینجا فرقی نمی‌کند هدف رضایت خودت است اما کمک کن تا نظام جمهوری اسلامی ایران حفظ شود.
در پاسخ به سؤالات آنها اسم و فامیل خود را گفتم و آدرسم را هم اشتباهی دادم. بعد خود را سرباز یک‌ماه و نیم خدمت معرفی کردم. از محل آموزش پرسید. در جواب گفتم ما را مستقیماً به جبهه آورده‌اند و هیچ آموزش ندیده‌ام! در رابطه با نوع مسئولیتم سؤال کرد که در جواب گفتم: سکان‌دار قایق هستم. بازجو در مورد مین پرسید. اظهار بی‌اطلاعی کردم و گفتم مین زمینی در جبهه دیده‌ام اما تاکنون در بوشهر ندیده‌ام که ناگهان بازجو متغیر شد و با حالتی خشن پرسید: مین دریایی؟ مین دریایی؟ که دوباره به او گفتم نمی‌دانم چیست و ندیده‌ام. پس از اینکه پاسخ مثبتی از من دریافت نکرد، در مورد فعالیت غواص‌ها و حوضچه نیروگاه بوشهر سؤال کرد.
گفتم: من ندیده‌ام. گفت: راستش را بگو، گفتم: نه به آن خدایی که تو داری به خدای خودم قسم می‌خورم اگر می‌دانستم می‌گفتم. غواص اسلحه نیست که رویش پوشش بگذارند. شرکت نفت، اداره کشتیرانی، سپاه و نیروی دریایی همه غواص دارند و در همه دنیا همین است. مسئله جدیدی نیست که محرمانه باشد. غواص به زیر آب میرود و به بالا می‌آید. بعد به ساحت قدس الهی اهانت کرد و گفت: من خدای شما را اصلاً قبول ندارم. گفتم: ملاک نمی‌شود که شما خدای ما را قبول نداشته باشید. ما به آن چیزی که قبول داریم و معتقد هستیم قسم می‌خوریم. بعد روی این حساب ناراحت شد و به دوستش اشاره کرد و ضبط را خاموش کرد و رفتند تا اینکه، صلیب سرخ آمد. دکترها خیلی عجله داشتند علت آن را دقیقاً متوجه نشدم. خیلی زیاد پافشاری داشتند که هر چه زودتر باند را عوض کنند و پرونده را ردیف کنند و ما را مرتب کنند تا تحویل صلیب سرخ جهانی بدهند. بالاخره ما را تحویل صلیب سرخ جهانی دادند. آنها هم از ما آدرس گرفتند و گفتند ما می‌خواهیم به خانواده‌تان خبر دهیم و ما هم آدرس دادیم. البته آدرس خودم را ندادم بلکه آدرس یکی از دوستانم را دادم. سپس در حالی که چشمانمان را بسته بودند با یک هلی‌کوپتر در
حدود نیم ساعت ما را از شناور به یک پایگاه نظامی دیگر بردند و با همان چشمان بسته ما را داخل هواپیمایی نظامی بردند. هواپیما به سوی عمان حرکت کرد. در عمان ما را به بهداری فرودگاه عمان بردند و در آنجا پانسمان ما را عوض کردند و پس از مدت کوتاهی از عمان به طرف ایران حرکت کردیم.
علی ایوانی باقری، پاسدار وظیفة اهل اهواز که بیش از سایر برادران تحت شکنجة امریکاییها قرار گرفته بود، دربارة این حادثه گفت: وقتی که مشغول گشت‌زنی بودیم هلیکوپترهای امریکایی آمدند و به شناور ما حمله کردند. بعد از آن که شناور ما را زد. شناور از عقب آتش گرفت. دگمه اولیه مینی‌کاتیوشا را فشار دادم. یک گلوله رفت و دیگر نتوانستم بزنم. بعد از شناور خود بیرون پریدم. موقعی‌که شناور غرق شد، بالا آمدم. دو تا دستم سالم بود، هلی‌کوپتر هم بالای سرم رگبار میزد. موقعی که رگبار میزد برای اینکه در امان باشم سرم را داخل آب می‌کردم. پس از مدتی که در آب شناور بودم، ناوچه امریکایی آمد و خدمه آن مرا بالا کشیدند و دست و پایم را بستند و کیسه‌ای بر روی صورتم انداختند و مرتب با پوتین و به شدت به پای تیر خورده‌ام می‌زدند. درد و فشار زیادی را تحمل کردم تا به ناو رسیدیم. همین‌که به ناو رسیدیم. بازجویی شروع شد، من به زبان عربی به آنها گفتم: عرب‌زبان هستم و فارسی بلد نیستم. درهمین حال یکی از نظامیان بی‌رحمانه لگدی به کمرم زد که درد تمام اعضای بدنم را فرا گرفت. یکی از برادران که او را هم به ناو آورده بودند صدا میزد باقری، باقری، که امریکاییها متوجه شدند فامیلی من باقری است.
سؤال کردند درجه‌ات چیست؟ به عربی به آنها گفتم: نمی‌فهمم. در جواب گفتند دروغ می‌گویی، کاری می‌کنیم که به حرف بیایی، سپس مرا به دستشویی بردند و یک پارچ که پر از آب تاید بود به من دادند، تا بخورم. وقتی‌که امتناع کردم، چهار نفر نظامی غول پیکر مرا گرفته و دهانم را باز کرده و پارچ آب تاید را به زور به دهانم ریختند. طوری‌که شکمم باد کرد و حالت تهوع پیدا کردم و چند روز بالا می‌آوردم. پس از دو روز، دژخیمان غول پیکر امریکایی به سراغم آمدند و از من اطلاعات خواستند. اما من با آنها عربی صحبت می‌کردم که باعث شدت خشم آنها می‌شد. مأموران امنیتی مجدداً مرا به دستشویی بردند و به طرز فجیعی یک میخ ده سانتی را در کمرم فرو کردند. بعد از اینکه از من ناامید شدند و خودشان هم خسته شده بودند مرا به حال خودم رها کردند و رفتند.
درد کمر به دردهای دیگر که ناشی از اصابت گلوله‌های کالیبر هلی‌کوپتر بود، اضافه شد. تمام بدنم یک پارچه درد شده بود. حالم مناسب نبود. عده‌ای آمدند و مرا به مکانی که در آنجا بودیم، بردند. روز بعد، گرگ‌صفتان امریکایی به سراغم آمدند. مثل اینکه بره‌ای را شکار کرده‌اند و هر روز قسمتی از بدنش را می‌درند دوباره مرا با خودشان بردند. این‌بار شکنجه‌گران یک شیئی مانند گلوله به زور در دهانم گذاشتند و با طپانچه مانندی در دهانم شلیک کردند که از قسمت تحتانی بدنم خارج گردید پس از این عمل وحشیانه، به مدت نیم ساعت تمام بدنم می‌لرزید و مجدداً حالم منقلب شد، آن‌روز هم بدین منوال سپری شد. اما در تمام این مدت یاد و ذکر خدا بود که باعث تقویت روحیه من و استقامت در برابر یانکی‌ها می‌گردید. در تمام لحظات به امامان معصوم(ع) متوسل می‌شدم و از آنان مدد می‌طلبیدم. به هر جهت در آخرین روزهای بازجویی، خفاشان امریکایی خواستند که آخرین ضربة خودشان را بر پیکر مجروحم وارد سازند. دیو صفتان غول پیکر این‌بار مرا به دستشویی ناو بردند و به شکم روی ناو خواباندند و در حالی که بدنم را با فشار گرفته بودند یکی از آنها ماهیچه بازوی دست چپم را به وسیله دستگاهی کشید، آنگاه با یک کلت کمری به بازوی چپم شلیک کردند. پس از این عمل باز هم مرا رها نکردند. بی‌رحمانه با چاقو به دستم می‌زدند و بازهم که از گرفتن اطلاعات از من ناامید شدند، بی‌رحمانه با چاقو ماهیچه دستم را بریدند و مرا با انبوهی از درد و رنج به حال خودم رها ساختند. روزی‌که قرار بود صلیب سرخ بیاید، جراحات بدنم را کمی پانسمان کردند.
صلیب سرخ آمد و به واسطه مترجم به من گفت که می‌خواهیم شما را تحویل ایران بدهیم. پس از چند روز تحمل درد و رنج به خاطر خدای بزرگ، با شنیدن این خبر احساس وجد و خوشحالی در من به وجود
آمد. وقتی‌که ورقه‌هایی را صلیب سرخ به ما داد و امضا کردیم، در آخرین لحظات که می‌خواستیم ناو امریکایی را ترک کنیم، یکی از امریکاییها که از ما به شدت ناراحت بود، به مترجمش گفت: به اینها بگو که دیگر در خلیج فارس پیدایشان نشود، منهم گفتم: خدا لعنت کند پدرت را، فردا در آب‌های خلیج فارس نگاه کن و ببین که چه خبر است(1)
1) 33. ستاد مرکزی سپاه پاسداران، معاونت تبلیغات، شبیخون (چاپ اول، شهریور 1367)، ص 165 تا 181.
11
امروز بر خلاف روزهای گذشته، از حملات هوایی عراق به مراکز صنعتی - کارگری و خطوط کشتیرانی در خلیج فارس خبری نبود و در جبهه‌ها نیز آرامش نسبی برقرار بود، با این حال هواپیماهای عراقی به حریم هوایی اسلام‌آباد غرب، باختران و سنندج تجاوز کردند و دیوار صوتی را بر فراز این شهرها شکستند.
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «یک هواپیمای عراقی در حریم هوایی شهرهای اسلام‌آباد غرب و باختران، دیوار صوتی را شکست که با آتش پدافند این دو شهر مواجه شد. این هواپیما که از نوع میراژ بود هنگام فرار در منطقه خان‌لیلی بمب‌های خود را فرو ریخت. در این بمباران به رزمندگان اسلام آسیبی وارد نشد.(1)در سنندج نیز در ساعت 11:25 لحظاتی پس از اعلام وضعیت قرمز، صدای شکسته شدن دیوار صوتی به وسیله هواپیماهای متجاوز عراقی به گوش رسید و متعاقب آن واحدهای پدافند هوایی به مدت سه دقیقه اقدام به شلیک کردند اما هواپیمایی مشاهده نشد.»(2)
2 2
پل رودخانه گردلان سروآباد بر اثر انفجار بمب آسیب دید. عناصر گروه ضدانقلابی رزگاری سه بمب دستی را زیر پل گردلان قرار دادند که با انفجار یکی از آنها به قسمتی از پل آسیب رسید، دو بمب دیگر را نیروهای سپاه قبل از انفجار خنثی کردند.(3)
در منطقه سقز مسئول محور شهید اکبری به همراه پاسداری دیگر در جاده قشلاق به تموته واقع در جنوب غربی سقز با موتور خود به کمین عناصر ضد انقلاب افتادند که هر دو شهید شدند و موتورشان نیز به آتش کشیده شد.(4)
در منطقه مریوان در ارتفاعات کره‌مریم و سیروس نیز عناصر حزب دمکرات با نیروهای خودی درگیرشدند و با تحمل یک کشته از منطقه فرار کردند.(5)
3 3
به منظور بزرگداشت خاطره حماسه‌آفرینان عملیات کربلای5 و نمایش توان و تاکتیک رزمی واحدهای زرهی، عصر امروز مانور یگان‌های زرهی نیروی زمینی سپاه با استفاده از تانک های
1) 1. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره 204، 18/7/1366، ص 3، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/7/1366.
2) 2. همان، ص 3، سنندج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/7/1366.
3) 3. سند شماره 097701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، به قرارگاه مرکزی نیروی زمینی سپاه، 28/7/1366؛ و - سند شماره 141527 مرکز مطالعات وتحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی شماره 29، از 12 تا 19/7/1366، ص 11.
4) 4. همان، ردیف اول.
5) 5. همان، ردیف اول.
پیشرفته و غنیمتی از جمله تانک‌های تی - 72 در نزدیکی تهران برگزار شد. در این مانور ابتدا واحدهای زرهی با یک آرایش ویژه رزمی، خود را آماده اجرای مانور کردند. آنگاه تانک‌ها در یک ستون به صورت دسته‌های تهاجمی در آمده و به شکل مثلثی روی دشمن فرضی آتش گشودند. نیروهای مانور کننده همراه با تانک‌های پیشرفته غنیمتی پس از اجرای مانور در میان ابراز احساسات و تکبیر مردم، از جلوِ آنها رژه رفتند.(1)
1 4
ناوگان امریکا در خلیج فارس پس از حمله شب گذشته هلیکوپترهای امریکایی به پنج قایق ایرانی، منطقه را به محاصره خود درآورده‌اند، طوری که صبح امروز یک هلی‌کوپتر نیروی دریایی ایران که برای شناسایی منطقه از بوشهر عازم جزیره فارسی شد، از 45 مایلی این جزیره، ناوگان امریکا به خلبان هلی‌کوپتر اخطار کرد که به منطقه نزدیک نشود.(2)
از سوی دیگر، یک افسر ارشد پایگاه دریایی بوشهر اعلام کرد که امروز یک هلی‌کوپتر امریکایی قصد نزدیک شدن به یک سکوی نفتی ایران در خلیج فارس را داشت که با آتش به موقع نیروهای اسلام قبل از هرگونه اقدامی ناگزیر به ترک منطقه شد.(3)
منابع امریکایی نیز اعلام کردند که در ساعت15:30 به سوی یکی از هلیکوپترهای امریکایی - که مشغول عملیات‌های مراقبتی بر فراز آب‌های بین‌المللی در نزدیکی سکوی نفتی تحت کنترل ایران بود - آتش گشوده شد که نیروهای امریکایی به آن پاسخی ندادند.(4)
2 5
در گزارش درگیری هلیکوپترهای امریکایی با قایق‌های ایرانی در روزشمار قبل (16/7/1366) آمد که قایق‌های خودی هنگامی که شب گذشته در غرب جزیرة فارسی مشغول گشت‌زنی بودند زیر آتش هلیکوپترها و ناوچه‌های امریکایی قرار گرفتند چند تن از سرنشینان قایق‌ها شهید شدند و چند تن مجروح گردیدند که به دست امریکاییها اسیر شدند. در این درگیری یک هلی‌کوپتر امریکایی هدف موشک استینگر قرار گرفت و سرنگون شد.
آسوشیتدپرس از این درگیری چنین گزارش داد: «منابع پنتاگون (وزارت دفاع امریکا) گفتند هلیکوپترهای نظامی امریکا در خلیج فارس چند قایق گشت‌زنی ایران را پس از آنکه این قایق‌ها شروع به تیراندازی به سوی آنها کردند، مورد حمله قرار دادند و از کار انداختند. به گفته این منابع، هلیکوپترهای امریکایی هنگامی که به وسیله قایق‌های توپدار ایرانی مورد حمله قرار گرفتند، در خارج از محل گشت‌زنی مراقبتی عادی خود پرواز می‌کردند.»(5)
یونایتدپرس نیز در این‌باره گزارش داد: « "فرد هافمن" سخنگوی پنتاگون، حمله چهار قایق ایرانی به هلیکوپترهای امریکایی را یک "اقدام خصومت‌آمیز روشن" توصیف کرد و افزود که امریکاییها در این درگیری هیچ‌گونه تلفات و ضایعاتی نداشته‌اند و به هلی‌کوپتر امریکایی نیز آسیبی نرسیده است. هافمن گفت که حداقل شش ایرانی که از حمله امریکاییها به قایق‌های
1) 6. روزنامه اطلاعات، 18/7/1366، ص4.
2) 7. معاونت سیاسی ستاد کل سپاه پاسداران، نشریه "بررسی جنگ" شماره 1، 24/7/1366، ص21، گزارشِ اجمالی از چگونگی درگیری شناورهای سپاه با ناوگان امریکایی.
3) 8. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره205، 19/7/1366، ص 45.
4) 9. security cuncid S/19194, and Un year Book 1987, vol.41, p.228.
5) 10. مأخذ 1، ص 35.
توپدار ایرانی جان سالم بدر بردند، به وسیله قایق امریکا از آب گرفته شدند که حال سه تن از آنها به شدت وخیم است.»(1)
به گزارش خبرگزاری فرانسه واینبرگر (وزیر دفاع امریکا) نیز در گزارش بعدی از این حادثه تصریح کرد که نیروهای امریکایی تنها یک قایق ایرانی ساخت سوئد را غرق کرده‌اند و دو قایق دیگر را که در جریان درگیری به شدت خسارت دیده‌اند در اختیار خود درآورده‌اند. وی افزود: چهارمین قایق ایرانی که یک ناوچه 50 متری بوده، موفق شده است در آغاز شلیک‌ها از محل بگریزد.(2)
1 6
جمهوری اسلامی ایران، اقدام امریکا در حمله به قایق‌های ایران را تجاوزی آشکار به حق حاکمیت جمهوری اسلامی و نقض قوانین بین‌المللی خواند و هشدار داد که این اقدامات منجر به آشوب کشیدن کل منطقه خواهد شد و آمادگی مردم ایران را برای مقابله با تجاوز بیگانگان یک اصل اعتقادی اعلام کرد.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی امروز نامهای به شرح زیر برای دبیرکل سازمان ملل متحد ارسال کرد:
«هنوز چند روزی از آخرین تجاوز نیروهای نظامی امریکا به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج فارس نگذشته که بار دیگر سیاست‌های آتش‌افروزانه دولت امریکا پنجشنبه شب با حملة هلیکوپترهای نظامی به قایق‌های گشت‌زن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطراف جزیره فارسی عیان گردید.
تکرار این وقایع نشان‌دهندة اهداف جنگ‌طلبانه سردمداران کاخ سفید در منطقه است. چگونه می‌توان با مشاهده این نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تجاوز به حق حاکمیت جمهوری اسلامی ایران، ادعای دولت امریکا را که به بهانة صلح‌طلبی و ایجاد امنیت و در چارچوب اجرای قطعنامه شورای امنیت، اقدام به اعزام ناوگان‌های تا دندان مسلح خود به منطقه نموده است، باور کرد. تجاوز امریکا و تحریکات نظامی در منطقه روز به روز ابعاد گسترده‌تری می‌یابد و مجامع بین‌المللی همچنان در سکوت مرگبار خود فرورفته‌اند و جرأت دخالت و اعتراض برای خاتمه دادن به این جسارت‌های قلدرانه را از دست داده‌اند، گویی منشور سازمان ملل هیچ‌گونه وظیفه‌ای در حفظ امنیت و جلوگیری از تجاوز به آنان تفویض نکرده است.
فرزندان این ملت شهیدپرور به‌هنگام انجام وظیفه مقدس حراست از آب و خاک جمهوری اسلامی ایران مورد هجوم وحشیانه نظامیان امریکا قرار گرفته و تنی چند از آنان به لقاء‌الله پیوستند و تعدادی نیز به‌صورتی غیرقانونی ربوده شدند که در اینجا لازم است اکیداً یادآور شود که مسئولیت هرگونه اهمال در حفظ سلامت اسیران و بازگشت سریع آنان به عهده رژیم امریکا می‌باشد.
جنایت آشکار امریکا نه تنها از عزم راسخ ملت ایران در مبارزه‌اش علیه سلطه‌طلبی امریکا کم نخواهد کرد بلکه در ایمان خود نسبت به راهی که منجر به شکست مفتضحانه امریکا در
تصویر
منطقه خواهد شد، پابرجا شدهاند. تشدید چنگ و دندان نشان دادن امریکا در منطقه خلیج فارس به روشنی بیانگر آن است که منطقه در آستانه یک ویتنام دیگر قرار گرفته و این تجاوز نظامی نهایتاً کل منطقه را به آشوب خواهد کشاند و جنگ سال‌ها باقی خواهد ماند و صلح جهانی - آن چیزی که لفظاً مورد احترام شورای امنیت می‌باشد - بدون شک توسط این گونه اقدامات خودسرانه امریکا در منطقه خلیج فارس به‌طور جدی به خطر خواهد افتاد.
بدین وسیله اعلام می‌دارم که مسئولیت شروع یک جنگ تمام عیار و پیامدهای بسیار خطرناک نقض قوانین بین‌المللی در منطقه به عهده دولت امریکا است و تنها راه جلوگیری از گسترش تشنجات، خروج سریع نیروهای کشورهای خارجی از آب‌های خلیج فارس می‌باشد.
این‌جانب وظیفه دارم که از طریق جناب‌عالی اعتراض شدید خود را از سیاست‌های دولت امریکا در منطقه خلیج فارس به اطلاع جهانیان و شورای امنیت برسانم تا با ثبت این تذکرات به‌عنوان سند در سازمان ملل، مسئولیت همگان در مقابله با تجاوزات و رفع عوامل تشنج گوشزد شده باشد.»(1)
سخنگوی وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی ایران نیز در این‌باره گفت: «این حمله تردید باقی نمی‌گذارد که امریکا با تجاوز به جمهوری اسلامی ایران قصد به آتش کشیدن منطقه را دارد و شهادت مظلومانه رزمندگان ما نشان می‌دهد که امریکا طبل‌های جنگ را نواخته است.» وی افزود: «دفاع از حیثیت و تمامیت ارضی انقلاب اسلامیمان راهی جز مقابله با این تجاوزات و تهدیدات باقی نمی‌گذارد. جمهوری اسلامی ایران پاسخگویی به سیاست های خصمانه امریکا در خلیج فارس را - که اکنون بیش از هر زمان مشخص شده که هدف آن حمایت از رژیم عراق و اعمال سلطه بر منطقه است - غیرقابل اجتناب می‌داند و طبیعی است که مسئولیت و عواقب آن متوجه کاخ سفید خواهد بود.»(2)
نماینده دائمی ایران در سازمان ملل (رجایی خراسانی) نیز در یک مصاحبه مطبوعاتی گفت:«حادثه تازه میان ایران و امریکا در خلیج فارس یک اعلام جنگ از جانب امریکا به ایران است. تصور می‌کنم در حال حاضر با امریکا در جنگ هستیم. طی ماجرای حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های تندروی ایران، هلیکوپترهای امریکایی آغازگر ماجرا بوده‌اند. طی این ماجرا نیروهای ایرانی یک فروند از هلیکوپترها را سرنگون و به کشتی امریکا نیز آسیب
رسانده‌اند. امریکا به نفع عراق وارد جنگ شده است و ایران به کارهای خلاف مبادرت نمی‌ورزد. ما هرگز هیچ امریکایی را در کشورمان و یا در خلیج فارس به قتل نرسانده ایم. درگیری خلیج فارس روابط امریکا با سراسر جهان اسلام را به مخاطره انداخته است.»(1)
رجایی‌خراسانی دربارة این ادعای امریکا که ایران خلیج فارس را مین‌گذاری کرده، گفت: «حتی اگر ایران مین‌ها را کار گذاشته باشد به امریکا مربوط نیست که به پاکسازی خلیج فارس بپردازد. امریکا وظیفه پلیس بین‌المللی را بر عهده ندارد. از طرفی، اگر ثابت شود که مین‌ها را ایران در آب های بین‌المللی کار گذاشته، این وظیفه جامعه بین‌المللی است که در این زمینه اقدام کند نه امریکا.» وی خاطرنشان کرد که همان قوانین بین‌المللی که به موجب آن امریکا حق دخالت در منطقه را ندارد و باید از منطقه خارج شود، حکم می‌کند که ایران در صورتی‌که به نفع خود تشخیص دهد در آب‌های بین‌المللی مین کار گذارد. آنچه ایران با دشمنانش می‌کند به ایران مربوط است نه به امریکا نه به هیچ کشور دیگری. رجایی‌خراسانی افزود که تاکنون هواپیماهای امریکایی چندین‌بار به حریم هوایی ایران در منطقه چابهار تجاوز نموده و هواپیماهای غیرنظامی را وادار به تغییر مسیر کرده‌اند.(2)
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ نیز اقدام امریکا را یک اقدام آشکار جنگی علیه ایران دانست و گفت:«ادعای امریکا مبنی بر اینکه ابتدا قایق‌های ایرانی به سوی هلی‌کوپتر امریکایی شلیک کرده‌اند کذب محض می‌باشد. امریکا از طرح مسئله تجمع قایق‌های تندرو ایران در اطراف جزیره خارک، زمینه‌سازی لازم برای دست زدن به حمله به قایق‌های ایران را شروع کرد. این در حالی است که قایق‌های ایرانی در حال یک نقل و انتقال معمولی و روزانه در اطراف جزیره خارک بودند. امریکا عملاً خود را به ورطه جنگ انداخته است و دقیقاً در راهی گام نهاده که رژیم عراق بدان تمایل دارد.» وی افزود: «امریکا موظف است ضمن حفظ جان شش تن از سرنشینان قایق‌های ایرانی، آنان را هر چه سریع‌تر تحویل ایران دهد.»(3)
1 7
آیت‌الله موسوی اردبیلی امام جمعه موقت تهران در خطبه‌های نماز جمعه امروز با اشاره به تناقض و تضاد موجود در ادعاها و عملکرد امریکا در خلیج فارس گفت:«امریکا که در ابتدای حضور در منطقه داعیه همراهی کشتی‌های کویتی به عنوان یک حرکت اقتصادی را داشت پس از مدتی ادعای ناامنی منطقه را کرد و گفت: قصد دارد در منطقه تشنج‌زدایی کند. امریکا در پوشش این یاوه‌گویی‌ها حضور نظامی گسترده‌ای در منطقه خلیج فارس پیدا کرد و چندین فروند از ناوگان‌های جنگی خود را به منطقه اعزام نمود.»
رئیس شورای عالی قضایی افزود:« در حالی که امریکا ایران را مورد خطاب قرار می‌داد تا برای اجرای امنیت و صلح در منطقه قطعنامه 598 را بپذیرد، با حمله به کشتی ایران - اجر و به تازگی با هجوم به چند قایق ایرانی، موج جدیدی از ناامنی را در منطقه خلیج فارس به وجود
تصویر
آورد. این اعمال امریکاییها برای مقابله با تحقیر شدن آنها در ماجرایی چون حمله به طبس، ماجرای مک‌فارلین و غیره و همچنین به دست آوردن مجدد آبروی از دست رفته خود در بین کشورهای مرتجع منطقه صورت می‌گیرد. حل مشکلات داخلی، حمایت از منافع نامشروع خود در منطقه، حفظ صدام به عنوان عاملی برای مقابله با انقلاب اسلامی، از دیگر دلایلی است که امریکاییها را وادار می‌کند به شرارت و تهاجم دست بزنند.» وی در پایان تأکید کرد که مردم ایران مقابله با تهاجم بیگانگان را یک اصل اعتقادی و دینی می دانند که جهاد در راه خدا نام دارد و برایشان تفاوت نمی‌کند که در برابر عراق بجنگند یا در مقابل امریکا، زیرا در نهایت هر دوی آنان دشمنان اسلام و ایران هستند.(1)
1 8
نماینده امریکا در سازمان ملل، در نامهای به دبیرکل این سازمان، اقدام هلیکوپترهای امریکایی را دفاعی قانونی اعلام کرد و دیگر مقام‌های امریکایی از این اقدام حمایت کردند. نمایندگان کنگره امریکا نیز ضمن حمایت از این اقدام، مسئلة اختیارات رئیس‌جمهور را در زمان جنگ طرح نمودند. نامه امروز نماینده امریکا در سازمان ملل (ورنون والتر) به دبیرکل دربارة این موضوع چنین است:« بنا به اطلاع دولت متبوعم و بر طبق ماده 51 منشور سازمان ملل به اطلاع می‌رسانم که نیروهای جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس بدون هیچ تحریکی به سوی هلیکوپترهای امریکا در حریم فضایی بین‌المللی حمله کردند و ایالات متحده با اتخاذ موضع دفاعی و قانونی بین‌المللیِ حقِ دفاعِ مشروع، به این اقدام ایران پاسخ داد.
تقریباً در ساعت 50 :2بعد از ظهر مورخ 8 اکتبر، گشت دریایی ایران به سوی هلیکوپترهای امریکا در آب‌های بین‌المللی خلیج فارس آتش گشودند که هلیکوپترهای امریکا به آتش آنها پاسخ دادند که در نتیجه آن یکی از آنها غرق گردید. قایق‌های گشت امریکا شش ملوان ایرانی را
1) 18. مأخذ 6، ص2.
از آب گرفتند که دو نفر از آنها بر اثر جراحات وارده در طی درگیری جان خود را از دست داده بودند. ایالات متحده قصد دارد که ملوانان ایران را از طریق کشور ثالث با مساعدت سازمان‌های بشردوستانه ذی‌صلاح، در صورت فراهم شدن این امکان، در اسرع وقت به کشور خود بازگرداند.
همچنین تقریباً در ساعت 3:30 بعدازظهر یکی دیگر از هلیکوپترها که مشغول عملیات‌های مراقبتی صلح‌آمیزی بر فراز آب‌های بین‌المللی در نزدیکی سکوی نفتی تحت کنترل ایران در پرواز بود، از سوی منبعی نامشخص به سوی آن آتش گشوده شد که نیروهای امریکایی به آن پاسخ ندادند. دولت ایالات متحده قبلاً به دولت ایران اطلاع داده بود که در برابر اقدامات خصمانه، واکنش تدافعی مناسبی اتخاذ خواهد کرد.»(1)
خبرگزاری رویتر نیز به نقل از وزارت خارجه امریکا گزارش داد که امریکا چهار ملوان اسیر ایرانی را در صورت تمایل آنها به رفتن به کشورشان باز می‌گرداند اما به تهران هشدار داد که نیروهایش در صورت ضرورت برای حفاظت از خود در خلیج[فارس]، مجدداً شلیک خواهند کرد.(2)
با وجود حمله دیروز هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایرانی، واینبرگر، وزیر دفاع امریکا، بار دیگر ادعا کرد:«حضور نظامی امریکا در خلیج فارس برای جنگ نیست، ما برای کسب اطمینان از عبور و مرور محموله‌های حیاتی در آب‌های بین‌المللی حضور داریم و این مسئله برای امریکا و دیگر کشورها هم حیاتی است و با حضور خود در منطقه مانع حملات ایرانی‌ها هستیم و در جست‌وجوی گسترش درگیری نیستیم.» وی افزود:«در جایی که حضور نظامی ما نتواند صلح را برقرار کند آنگاه وارد عمل می‌شویم و از مردم و کشتی‌های خود نیز محافظت می‌کنیم.»(3)
از سوی دیگر، نمایندگان کنگره امریکا ضمن حمایت از اقدام نیروهای امریکایی در خلیج فارس، بار دیگر مسئله اختیارات رئیس‌جمهور در زمان جنگ را مطرح کردند و خواستار کاهش اختیارات نظامی رئیس‌جمهور شدند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از لندن درباره موضع‌گیری دو گانه نمایندگان کنگره امریکا نوشت:« علت این امر بیشتر ناشی از تمایل کلی امریکاییها به مقابله با ایران و تمامی اقدامات تحقیرآمیز جمهوری اسلامی ایران و حامیان آن در لبنان می‌باشد. "رابرت دورنان" یکی از اعضای کمیته امور خارجه مجلس نمایندگان امریکا گفت: امریکا ابرقدرت است و اگر یک رژیم تروریستی مانند رژیم ایران دائم به امریکا ضربه بزند واشنگتن بالاخره پاسخ محکمی خواهد داد.»
در ادامه گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی آمده است:«با وجود پشتیبانی قوی افرادی نظیر دورنان از اقدامات جنگ‌افروزانه امریکا، تعدادی از نمایندگان کنگره اصرار دارند که کاخ سفید خلیج فارس را منطقه خطرناک اعلام کند و در این صورت کنگره آن را ناگزیر خواهد کرد که دستور خروج نیروهای امریکایی از منطقه را در ظرف مدتی معین صادر کند. سناتور آلن‌یکون عضو کمیسیون نیروهای مسلح مجلس سنا در این باره گفت: درگیری پنجشنبه شب خطرهای موجود در منطقه را به شدت افزایش داده است.»(4)
خبرگزاری فرانسه نیز از واشنگتن گزارش داد:« درست همانند مورد کشتی ایران - اجر که
ماه پیش هدف حمله قرار گرفت، پنجشنبه شب بسیاری از نمایندگان با نفوذ پارلمان امریکا صدای خود را بلند کرده و از رئیس‌جمهوری خواستند تا به قانون امریکا در خصوص اختیارات جنگی که در سال 1973 اتخاذ شده است احترام بگذارد. این قانون رئیس‌جمهور امریکا را موظف می‌کند که 48 ساعت پس از اعزام نیرو به منطقه‌ای که به صورت احتمالی یا حتمی منطقه جنگی شناخته شده است، گزارش خود را به کنگره عرضه کند و چنانچه کنگره این اقدام را نپذیرد، تا حداکثر 60 روز نیروها را از آن منطقه خارج کند.»(1)
1 9
استفادة قایق‌های ایران از موشک استینگر در دفاع از خود، در حمله شب گذشته علیه هلیکوپترهای امریکا، ناظران نظامی را متعجب کرده است. منابع پنتاگون اعلام کردند:«در بازرسی از یکی از دو قایق توقیف شده ایرانی(در درگیری پنجشنبه شب گذشته) قطعات مربوط به موشک‌های پیشرفته ضد هوایی استینگر به دست آمده است. کارشناسان نظامی امریکا از وجود این قطعات در قایق متعجب شدهاند. زیرا نه موشک‌ها و نه ابزار شلیک آنها در درون قایق‌ها یافته نشد.(2)سخنگوی وزارت خارجه امریکا نیز در این باره گفت:« امریکا نمی‌داند که ایران چگونه به این موشک ها دست یافته است و در حال بررسی این قضیه است.»(3)
همچنین خبرگزاری فرانسه گزارش داد:«کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا برای نخستین بار ضمن اعتراف به این مطلب که ایران می‌تواند از این نوع موشک در اختیار داشته باشد، گفت لوازمی که می‌تواند با سیستم موشک‌های ضدهوایی امریکا از نوع استینگر مرتبط باشد از داخل دو قایق ایرانی به دست آمده است.»(4)
خبرگزاری ایتالیا (انسا) نیز به نقل از یکی از متخصصان مسائل تسلیحاتی نشریه جینز دیفنس گزارش داد: «تاکنون هیچ اطلاعی در مورد چنین موشکی در ایران موجود نبود.» وی در پاسخ به این سؤال که آیا موشک‌های استینگر نمی‌توانند در مقابل آزادی گروگان‌ها به ایران تحویل شده باشند، گفت:« استینگر در بازار سیاه بین‌المللی قابل خریداری است و ایرانیان می‌توانند با پرداخت بهای زیاد آن را به دست آورده باشند.»(5)
روزنامه ایندیپندنت نیز به نقل از یک منبع افغانی نوشت: «این موشک‌ها را گروه‌های مخالف رژیم افغانستان به ایران فروخته‌اند و ایران این موشک‌ها را به پنج برابر قیمت اصلی خریداری کرده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی با مخابره مطلب فوق خاطرنشان کرد این سلاح که بر شانه حمل می‌شود، جزو پیشرفته‌ترین سلاح های ضد هوایی امریکا است، طوری که تلاش دولت ریگان برای فروش آنها به عربستان با مخالفت کنگره روبهرو شده است.(6)
2 10
دولت‌های انگلستان، فرانسه و ایتالیا با حمایت از حمله هلیکوپترهای امریکا به قایق‌های ایرانی، آن را یک اقدام دفاعی قانونی عنوان کردند. وزیر خارجه انگلستان "سر جفری‌هاو" گفت:
«امریکاییان از خود دفاع کرده‌اند. آنچه که به هیچ وجه ایجاد شک و تردید نمی‌کند این است که امریکاییان همیشه از خود دفاع کرده‌اند و هدف از حضور آنها در خلیج فارس نیز برای این است که آزادی کشتیرانی در این منطقه محترم شمرده شود.» جرج یانگر وزیر دفاع انگلیس نیز اظهار عقیده کرد که حادثه مسلحانه امریکا - ایران هیچ گونه تغییری در موضع کشتی‌های نیروی سلطنتی انگلیس در خلیج فارس نداده است. انگلیس یازده ناو جنگی در خلیج فارس دارد که کشتی‌های بازرگانی تحت پرچم انگلیس را محافظت می‌کند.(1)
فرانسوا میتران، رئیس‌جمهور فرانسه، حمله امریکا به قایق‌های ایرانی را یک دفاع قانونی و طبیعی در آب‌های بین‌المللی توصیف کرد و گفت: «در صورت لزوم فرانسه نیز به یک چنین اقدامی دست خواهد زد. من توضیحات امریکا را شنیدم به نظرم حق با امریکا است. از طرفی من خبری از ایران را خواندم‌که مغایر آن است. آنچه که حقیقت دارد این است که در آب‌های بین‌المللی به محض احساس تهدید و یا تجاوز، کاملاً طبیعی است که از روش‌های دفاعی استفاده شود؛ زیرا این یک دفاع قانونی است. این مطلب در مورد فرانسه نیز صادق است.»(2)
نخست‌وزیر ایتالیا نیز گفت:« چنین حادثه‌ای بیش از پیش لزوم محدود ماندن مأموریت ناوهای ایتالیایی در خلیج فارس به اسکورت کشتی‌های تجاری این کشور و انجام احتمالی عملیات مین‌روبی را روشن می‌سازد. کشتی‌های تجاری ایتالیا تنها در صورت محدود بودن مأموریت ناوهای جنگی، می‌توانند به امنیت خود اطمینان یابند.»(3)
1 11
رهبر لیبی حمله امریکا به قایق‌های ایران را محکوم کرد و کشورهای حاشیه خلیج فارس واکنش رضایت‌آمیزی ابراز کردند. معمر قذافی رهبر لیبی در پیامی به گورباچف اقدام امریکا را محکوم کرد و از شوروی خواست در مقابل اقدامات امریکا سکوت نکند. در این پیام آمده است: «تجاوز نظامی امریکا به ایران که از فاصله هزاران مایل از مرزهای امریکا صورت گرفته، ناچیز شمردن حق دیگران در زندگی آزاد و توأم با صلح به شمار میرود. امریکا برای منافع خود حد و مرزی نمی‌شناسد. ملت‌های جهان نمی‌پذیرند که شوروی به
عنوان ابرقدرت در قبال سیاست‌های خطرناک امریکا که صلح و زندگی ملت‌ها را تهدید می‌کند دست روی دست بگذارد. شوروی لازم است سیاست بازدارنده‌ای در پیش گیرد و از هر گونه چشم پوشی در قبال سیاست جور و ستم امریکا و سهل‌انگاری در برقراری صلح جهانی و انجام دادن وظایف بسیار حساس بین‌المللی خودداری کند. ملت‌های جهان برای مبارزه با جور و ستم نازیسم جدید ناگزیرند در یک جبهه جهانی متحد شوند تا بشر در امنیت زندگی کند.»(1)
از سوی دیگر، خبرگزاری فرانسه در گزارشی از منامه به نقل از یک مقام بلندپایه عرب ضمن تأکید بر اینکه عملیات پاسداران انقلاب ایران علیه کشتیرانی دیگر قابل تحمل نیست، نوشت: «اقدام امریکا ضروری بود؛ زیرا قایق‌های ایرانی دیگر نباید به میل خود عمل کنند و در خلیج[فارس] ناامنی ایجاد کنند … امریکاییها ایران را تحریک نمی‌کنند، آنها برای کار خود و برای تأمین امنیت کشتیرانی در آب‌های بین‌المللی خلیج[فارس] در آنجا هستند ولی به علت عدم وجود راه‌حل برای جنگ عراق و ایران، حضور ناوگان خارجی در آب‌های بین‌المللی تنها راه است.» وی خاطرنشان کرد: «هر کشور ذی‌نفع باید در خلیج[فارس] احساس مسئولیت کند؛ زیرا اگر خوب و بد به ایرانی‌ها واگذار شود، وضع دخالت امریکاییها علیه قایق‌های ایرانی نیز بدتر خواهد شد.»(2)
مقامات رسمی کویت از اظهار نظر درباره حادثه دیشب خودداری کردند و تنها روزنامه‌های کویتی با انعکاس وسیع آن، از اقدام امریکا به طور تلویحی حمایت نمودند. روزنامه‌های کویت صدر صفحات اول امروز خود را به این خبر اختصاص دادند و اقدام امریکا را تحسین کردند. آنها نوشتند: حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایران در نزدیکی جزیره فارسی، اولین برخورد مسلحانه میان امریکا و ایران در آب‌های خلیج فارس به شمار میرود.(3)
1 12
رسانههای جهان خبر حمله هلیکوپترهای امریکایی به پنج قایق ایرانی را در سطح وسیعی منتشر کردند و به تفسیر و تحلیل آن پرداختند.
روزنامه‌ها و شبکه‌های رادیو و تلویزیون امریکا عمدتاً تلاش می‌کنند که اقدام امریکا را یک امر دفاعی در قبال حمله قایق‌های ایران عنوان کرده و آن را قانونی جلوه دهند. آنها سعی دارند با طرح حوادث دیگر خلیج فارس، ادعای خود را منطقی نشان دهند.
شبکه تلویزیونی ان.بی.سی امریکا به نقل از منابع وزارت دفاع این کشور گفت:« کشتی‌ها و هلیکوپترهای امریکایی اخیراً بر تلاش‌های خود جهت غافل‌گیر ساختن قایق‌های تهاجمی تندرو ایرانی در حین شلیک به کشتی‌ها در آب‌های بین‌المللی افزوده‌اند.»
شبکه سی.بی.اس امریکا هم ادعا کرد که قبل از وقوع حادثة دیشب، یکی از قایق‌های مسلح ایران به یک کشتی ژاپنی حمله کرده و سه خدمة آن را مجروح کرده بود.[ر.ک 16/7/1366] این شبکه همچنین خبر داد که کشتی‌های مین‌یاب فرانسوی دو مین دیگر در آب‌های بیرون محل ورود به خلیج فارس یافته‌اند. در همین حال رسانههای گروهی امریکا برای ایجاد آرامش
در داخل امریکا خاطرنشان کردند که احتمال حملات ایران به نیروهای امریکایی ضعیف است و در صورت حمله با پاسخ شدید امریکا رو به رو خواهد شد.
گزارشگر ای.بی.سی امریکا نیز گفت: «انتظار پنتاگون و به عقیده من تمام دولت ریگان این است که ایران در ریسک یک درگیری با امریکا، بسیار محتاط خواهد بود و در صورت تشدید درگیری‌ها در هر سطحی، امریکا قادر به کاربرد قدرت برتر خود می‌باشد. ایران دارای تأسیسات پر ارزشی است که مایل به از بین رفتن آنها نیست. آنها نمی‌خواهند تعداد بیشتری از قایق‌های جنگی خود در جزیره فارسی را از دست بدهند و به وضوح مایل نیستند تأسیسات عظیم نفتی خود در جزیره خارک را نیز از دست بدهند.»(1)
برخلاف رسانه های امریکا، مطبوعات اروپایی بیشتر بر تأثیر حادثه اخیر بر افزایش بحران و احتمال درگیری ایران و امریکا تأکید دارند. آنها با استفاده از اصطلاحاتی چون جنگ تمام عیار، جنگی بی‌پرده و سکوتی شکننده، اوضاع حاکم بر خلیج فارس را تشریح کرده‌اند. روزنامه تایمز مالی چاپ انگلستان در شماره امروز خود نوشته است:« این برخورد خطرناک‌ترین درگیری بین نیروهای دو کشور بود و ظاهراً احتمال بروز یک برخورد تمام عیار در منطقه را زیادتر کرده است. این درگیری دیپلمات‌ها و ناظران کشتیرانی در منطقه را متعجب ساخت؛ زیرا اغلب آنها بر این عقیده بودند که ایران به رغم شعارهای خود سعی زیادی خواهد کرد که با امریکاییها برخورد نداشته باشد.»(2)
خبرگزاری رویتر هم گزارش داد: «غرق سه قایق توپدار ایران به وسیله امریکا، در انتظار پاسخی از تهران در میان هراس از جنگی بی‌پرده بین دو کشور است. ولی دیپلمات‌های مقیم خلیج فارس گفتند: سکوتی شکننده و فرار محتمل‌تر می‌باشد. لفاظی‌های شدید ایران به ندرت پیگیری می‌شود و بسیاری فکر می‌کنند که ایران در حمله به نیروهای امریکایی در خلیج فارس تأمل خواهد کرد. آنها همچنین انتظار حمله‌ای بی‌دلیل توسط نیروهای امریکایی به مواضع ایران را نیز ندارند. یک دیپلمات آسیایی گفت که اقدام اخیر امریکا می‌تواند اثری بر تهران داشته باشد. وی گفت پیام این بوده که حتی قایق‌های تندروی شما نیز ایمن نیستند.»(3)
دیلی تلگراف و تایمز با اشاره به محدودیت‌های موجود برای دولت امریکا در آغاز جنگی گسترده، نوشتند که دولت ریگان اکنون به وسیله نمایندگان کنگره در مورد اجرای قانون اختیارات جنگی تحت فشار بیشتری قرار خواهد گرفت. بر اساس این قانون رئیس جمهوری باید کنگره را از خطر درگیری نظامی قریب‌الوقوع نیروهای امریکایی مطلع سازد. در این صورت هرگونه عملیات نظامی امریکا بدون تصویب کنگره ممنوع خواهد بود و نیروهای این کشور باید ظرف 60 روز از منطقة خطر خارج شوند. با این حال ریگان تاکنون به درخواست نمایندگان کنگره اعتنایی نکرده و گفته است که ایران و امریکا در آستانه جنگ نیستند. وی بار دیگر پس از حمله شب گذشتة نیروهای این کشور به قایق‌های تندرو ایرانی احتمال وقوع جنگ با ایران را رد کرد.(4)
روزنامه‌های فایننشال تایمز و ایندیپندنت هم با اشاره به سخنان آقای هاشمی رفسنجانی این رویداد را جدی‌ترین درگیری ایران و امریکا از زمان آغاز اسکورت نفتکش‌ها خوانده و آغاز جنگ میان ایران و ایالات متحده را ممکن اعلام کردند.(1)
خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از تحلیلگران خلیج فارس نوشت: «ادعای ایران مبنی بر سرنگون ساختن این هلی‌کوپتر به خوبی نشان می‌دهد که رهبران ایران به دلیل دومین عملیات موفقیت‌آمیز امریکا علیه آنها ظرف مدتی کمتر از سه هفته، احساس سرافکندگی می‌کنند. آنها واقعاً برای کسب یک پیروزی بی‌تاب هستند، لیکن قدرت اجرای عملیات سری نیز از آنان سلب شده است.»(2)
خبرگزاری تانیوگ تحلیل متفاوتی دارد: «با توجه به خودداری ایران از تکرار تهدیدات همیشگی مبنی بر گرفتن انتقام، می‌توان نتیجه گرفت که تهران تمایل به برخورد در آب‌های خلیج فارس ندارد.»(3)
به نوشته روزنامه اتریشی "نویار‌آرماتیه‌زایتونگ"، احتمال برخورد سنگین بین ایران و امریکا بسیار کم است. بسیاری تشنه آنند که به ایران درس بیاموزند ولی تهران دومین تأمین کننده نفت ایالات متحده به شمار میرود. علاوه بر این، جنگ ایران و امریکا به ناچار ایران را به اتحاد شوروی نزدیک‌تر خواهد کرد. این روزنامه نتیجه می‌گیرد که به رغم تهدیدهای لفظی، ایران مصمم است که از برخوردهای مسلحانه با امریکا دوری کند.(4)
لوموند چاپ پاریس با اشاره به اینکه این بار برخلاف حادثه قبلی(ایران - اجر) امریکا احتمالا با مشکلات بیشتری برای اثبات مسئولیت ایران در بروز حادثه مواجه خواهد بود، نوشته است: «ماجراجویی در منطقة داغی چون خلیج فارس بدون خطر نیست و امریکا شاید در فاصله نه چندان دور به ناچار بهای آن را بپردازد. آیا ریگان رئیس‌جمهوری امریکا در چنین صورتی خواهد توانست با عکس‌العمل قابل پیش‌بینی افکار عمومی (امریکا) و به ویژه کنگره مقابله کند.»(5)
1 13
رادیو مسکو در تفسیری از حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایرانی، آن را اقدامی خودسرانه خواند که دورنمای خطرناکی دارد. مفسر رادیو مسکو با اشاره به ادعای امریکا مبنی بر دفاع از خود، گفت: «واشنگتن اظهار می‌کند این حمله که به هلاکت عده‌ای از افراد و انهدام سه شناور منجر شد، در حکم یک عمل تدافعی و جوابی به عملیات شناورهایی بود که گویا هلیکوپترهای امریکایی را زیر آتش گرفته بودند، تعیین صحت چنین اظهاراتی کاری مشکل و حتی امکان‌ناپذیر است. آنچه که به حادثه مربوط است باید گفت که هیچ برگه جرمی وجود ندارد؛ زیرا تمام شناورهای ایرانی غرق شدهاند و در این مورد فقط توضیحات یکجانبه ارائه شده که به هیچ وجه اساس‌مند نیست.» این رادیو افزود: «صرف نظر از اینکه چه حوادثی در واقع روی داده است، این حمله در حکم یک دلیل قانع‌کننده برای تشدید وخامت اوضاع در منطقه
1) 39. مأخذ 1، ص31 و 32، رادیو بی.بی.سی، 17/7/1366.
2) 40. مأخذ8، ص 27، منامه - خبرگزاری یونایتدپرس، 18/7/1366.
3) 41. مأخذ8، ص 26، بلگراد - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری تانیوگ.
4) 42. مأخذ 8، ص 19، رادیو امریکا، 18/7/1366.
5) 43. مأخذ 1، ص 33 و 34 ، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه لوموند.
خلیج فارس و خطرناک بودن آن است. در حال حاضر کاخ سفید تلاش می‌کند تأثیرات ناگوار این حادثه را از بین ببرد. سخنگوی رسمی واشنگتن گفت: وقایعی که روز هشتم اکتبر در خلیج فارس روی داده بود چیزی جز یک حادثه جداگانه نیست و نمی‌تواند عواقب جدی را به همراه داشته باشد. اما این سؤال به میان می‌آید که چه کسی می‌تواند بین مسیر حوادث جداگانه و یک رویارویی نظامی وسیع، حد و مرز دقیقی معین سازد و چه کسی می‌تواند ضمانت بدهد که اوضاع در منطقه خلیج فارس که بعضی اوقات آن را به عنوان یک جنگ نامفهوم تشریح می‌کنند به جنگی دارای ابعاد گسترده تبدیل نشود. اقدامات خودسرانه‌ای که امریکا انجام می‌دهد بر تلاش‌های این کشور برای به دست آوردن حق سرکوب‌گری به‌دلخواه خود آشکارا زمانی را نزدیک می‌کند که این دورنماهای خطرناک ممکن است جامه عمل بپوشد.»(1)
از سوی دیگر گورباچف، رهبر شوروی، بدون اشاره به حوادث امروز خلیج فارس، پشتیبانی کامل خود را از تمام مواد قطعنامه 598 اعلام کرد و پتروفسکی معاون وزارت خارجه شوروی در مصاحبه با روزنامه الخلیج چاپ شارجه گردهمایی مسئولان نظامی پنج کشور عضو دائمی شورای امنیت را ضروری دانست. وی گفت: در این گردهمایی دولت‌های بزرگ باید اطمینان دهند که در خلیج فارس خویشتنداری به خرج داده و به تلاش دیپلماتیک سازمان ملل متحد برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق کمک خواهند کرد. یک چنین خویشتنداری برای اجتناب از تشدید بحران(اشاره به حضور نظامی امریکا) در منطقه ضروری است.(2)
1 14
آیا درگیری هلیکوپترهای امریکایی با قایق‌های ایران، به تشدید بحران خلیج فارس منجر خواهد شد؟ تحلیل چند رسانه خارجی و داخلی در این باره چنین است:
رادیو بی.بی.سی با ارائه گزارشی از حادثه و مواضع طرفین در پی پاسخ به این سؤال است: «ایران می‌گوید این حمله امریکا را تلافی خواهد کرد و اضافه می‌کند که ایالات متحده قربانی نهایی تشدید تازه تشنج در خلیج فارس خواهد بود. اما در خلیج فارس تصور بر این است که ایران آزادی عمل چندانی ندارد و اغلب ناظران معتقدند که این ایران است که در هفته‌های اخیر به شدت سعی داشته است که از برخورد نظامی با امریکا احتراز کند. با این حال رژیم ایران حتی اگر برای حفظ اعتبار در داخل ایران هم که شده، چاره‌ای جز یافتن راهی برای پاسخگویی نه فقط به حملات امریکا بلکه به ادامه حملات هوایی عراق علیه تأسیسات صدور نفت ایران و کشتی‌های متعلق به ایران ندارد.»
بی.بی.سی در ادامة تحلیل خود گفت: «چنانچه اکنون هر دو کشور تصمیم بگیرند که پرونده این حادثه را ببندند احتمال می رود که بحران فروکش کند. متأسفانه در حال حاضر احتمال عملی شدن این فرضیه بسیار ضعیف است. از نظر امریکا می‌توان گفت که غرق کردن سه قایق ایرانی با استقبال بسیاری از امریکاییها رو به رو شده و پیروزی بر مردمی که ریگان آنها را
ایرانی‌های بربر خطاب کرده است، سبب تقویت روحیه مردم امریکا شده است. از طرف دیگر، از نظر رژیم ایران، پس از وقوع این حادثه عده زیادی عقیده دارند که ایران باید در مقابل حادثه اخیر واکنش شدیدی نشان دهد.»
رادیو بی.بی.سی افزود: «هر اندازه درگیری‌های امریکا با ایران در خلیج فارس گسترش یابد به همان میزان جناح‌های تندرو در داخل کادر رهبری ایران از قدرت بیشتری برخوردار خواهند شد و خواهند توانست حرف خود را به کرسی بنشانند. یک چنین سناریویی به منزله زنگ خطری نه تنها برای ایران و مردم این کشور بلکه برای تمام منطقه خلیج فارس تعبیر می‌شود. هم‌اکنون علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه ایران صحبت از جنگ میان ایران و امریکا می‌کند که ممکن است برای سال‌ها در جریان بوده و تمام منطقه را در شعله خود بسوزاند. ... تنها نکته امیدوار کننده این است که فعالیت‌های دیپلماتیک سازمان ملل در مورد جنگ ایران و عراق هنوز ادامه دارد، ولی چنانچه ایران مایل باشد روند تلاش‌های کنونی سازمان ملل را حفظ کرده و از امکان اعمال تحریم اسلحه در امان بماند، باید به جای جوّ موجود، محیط مساعدی برای فعالیت‌های دیپلماتیک ایجاد شود.»(1)
نشریه "گزارش" از انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم نیز در تحلیلی از رویدادهای خلیج فارس، نگرانی هیئت حاکم امریکا را از تشدید بحران در خلیج فارس ناشی از مسائل زیر عنوان کرد:
1- نزدیکی بیش از حد مناسبات ایران و شوروی و در نتیجه برهم خوردن کامل موازنه قوا به نفع شوروی؛ این دیدگاه که طرفداران پر قدرتی در امریکا دارد، معتقد است روند روابط ایران و شوروی به خصوص با توجه به شرایط خاص ایران، از لحاظ داخلی و بین‌المللی خطرناک و به ضرر منافع غرب می‌باشد.
2- ابهام در فرامین حملات انتقامی علیه امریکا: حملات ایران علیه نیروهای نظامی و منافع غرب در خلیج فارس اگر با مقابله جدی ایالات متحده مواجه شود، چنین انتظار میرود که ایران با امکانات بالنسبه مطلوب و پشتوانه مردمی خود، علیه منافع غرب در تمام جهان اقدام کند و در محدوده خلیج فارس نیز با عملیات انتحاری و حملات علیه ناوهای امریکایی و غیره، عرصه را بر ناتو تنگ نماید.(2)
هفته‌نامه آبزرور نیز در مقاله‌ای با عنوان "ابرقدرتها پا از حریم بی‌طرفی بیرون می‌گذارند" نوشته است: «بی‌طرفی اتحاد شوروی و امریکا در جنگ ایران و عراق پایان یافته است. در حالی که روابط شوروی با عراق به پایین‌ترین درجه خود در ده سال گذشته رسیده است، اتحاد شوروی و ایران به هم نزدیک‌تر می‌شوند و خصومت امریکا در مورد ایران به صورت برخوردهای مسلحانه بروز می‌کند در حالی‌که روابط امریکا با عراق هرگز به این نزدیکی نبوده است. آنچه برای شوروی اولویت دارد خارج شدن نیروهای نظامی امریکا از خلیج فارس است، اما تلاش شوروی برای جلب نظر ایران هم با نگرانی آن کشور برای بیرون کشیدن خود از تنگنای افغانستان ارتباط دارد.»(3)
1 15
واینبرگر، وزیر دفاع امریکا، در اسکورت نفتکش‌های کویتی درست بر خلاف شرایطی که خود برای اعزام نیرو به خارج در سال 1984 اعلام کرده بود، عمل کرد (ضمیمه دارد). روزنامه نیویورک تایمز در یک گزارش خبری درباره تغییر روش وزیر دفاع امریکا در مورد عملیات نظامی این کشور در خلیج فارس و دلایل این تغییر روش نوشت:« سؤالی که ذهن برخی را در ایالات متحده به خود مشغول کرده، تغییر روش آقای واینبرگر در مورد استفاده از نیروهای امریکایی در خارج از خاک ایالات متحده است. وی تقریباً به مدت هفت سال در دولت ریگان در استفاده از نیروهای نظامی امریکا در خارج، جانب حزم و احتیاط را گرفته بود و شخصاً با اعزام تفنگداران امریکایی به لبنان در سال 1982مخالف بود. پس از فرستادن تفنگداران به بیروت نیز برای باز گردانیدن آنها دولت ریگان را زیر فشار گذاشت. یک سال بعد تفنگداران امریکایی در پی حمله تروریستی به مقرشان از بیروت فراخوانده شدند. وی ملاک‌هایی که فرستادن نیروهای امریکایی برای عملیات نظامی در خارج را موجه می‌ساخت طرحریزی و مشخص کرد، اما هنگامی‌که ایالات متحده در بهار گذشته موافقت کرد که برای حفاظت از نفتکش‌های کویتی در خلیج فارس به آنها اجازه بدهد که پرچم ایالات متحده را بر فراز عرشه خود نصب کنند، آقای واینبرگر ناگهان روش متعارف خود را تغییر داد و شدیداً از اقدام نظامی برای حفظ و حراست نفتکش‌های کویتی جانبداری کرد.
مقامات ارشد پنتاگون تغییر روش واینبرگر و در پیش گرفتن خط‌مشی سرسختانه او را با عدم اطمینان وی از شوروی‌ها در ارتباط می‌دانند. ... یک مقام وزارت دفاع می‌گوید وزیر دفاع بر این باور بود که اگر ایالات متحده به کویت کمک نکند، آن کشور را به شوروی‌ها واگذار کرده است و مردم امریکا تنها دولت ریگان را به سبب از دست دادن خلیج فارس و واگذاری آن به اتحاد شوروی شماتت خواهند کرد. به اعتقاد مقام‌های پنتاگون سخت‌گیری ایران در جنگ با عراق و هیاهوی ایران کنترا ]ماجرای مک‌فارلین[ در نظرهای آقای واینبرگر در زمینه خلیج فارس مؤثر بوده است. واینبرگرِ محتاط به این نتیجه رسید که ایرانیان برای رسیدن به صلح با عراق پشت میز مذاکره نخواهد نشست و مصمم‌اند که رژیم‌های عرب را در ساحل غربی خلیج فارس با توسل به تروریزم و تحرکات گوناگون از پای در آورند.»(1)
2 16
بلوک شرق نگران گسترش حضور و نفود غرب در خلیج فارس است. رادیو مسکو در تحلیلی از مواضع و عملکرد اقتصادی - نظامی آلمان فدرال در قبال جمهوری اسلامی ایران و بحران خلیج فارس، آن را هماهنگ با فشارهای امریکا بر ایران ارزیابی کرد و گفت: «تصمیم دولت آلمان در اعزام نیروی دریایی خود به مدیترانه برای جانشینی ناوهای جنگی ایالات متحده، موجب خشم و انزجار مطبوعات ایران شد. در نزدیکی شهر باتولشه آلمان غربی سربازخانه نیروهای اس.اس سابق برای استقرار یگان‌های سپاه دلتای امریکا واگذار شدهاند. مجله اشترن
1) 49. مأخذ 1، ص 29، رادیو امریکا، 17/7/1366، به نقل از نیویورک تایمز.
چاپ آلمان غربی اطلاع داد که این یگان‌های دستچین شده ارتش امریکا که برای هجوم به ایران در نظر گرفته شدهاند، مشق و تمرین می‌کنند و آماده می‌شوند.
... بیش از هشتاد فروند ناو جنگی دولت‌های عضو پیمان ناتو در خلیج فارس متمرکز شدهاند. یگان‌های کماندویی ارتش امریکا که از آلمان غربی به آنجا فرستاده می‌شوند در عرشه ناو هواپیمابر "رنجر" که در خلیج فارس شناور است جا می‌گیرند.» رادیو مسکو افزود: «مجله "مسائل نظامی" ارگان رسمی پنتاگون تأکید کرد که یگان‌های امریکا در جمهوری فدرال آلمان تمرین کرده و تعلیم دیده و آماده شدهاند. جمهوری فدرال آلمان در تدارک ماجراجوییِ امریکا در خلیج فارس و در وارد آوردن فشار اقتصادی به ایران هم شرکت می‌کند.»(1)
از سوی دیگر، وزیر خارجه بلغارستان در دیدار سفیر جمهوری اسلامی ایران در این کشور، تأکید کرد: ما چون سایر کشورهای سوسیالیستی بلوک شرق، مخالف مداخله و حضور امریکا در خلیج فارس هستیم و یقین داریم که حضور امریکا و ایادی غربی آن در منطقه، بر خلاف تبلیغات آنان موجب ناامنی و گسترش تشنج در منطقه است.(2)
1 17
بهبودی آشکار روابط ایران و شوروی و گسترش آن که نگرانی غرب را برانگیخته، دلایل و آثار متعددی دارد. رادیو بی.بی.سی طی تفسیری در این باره گفت:«دولت ایران به دلیل اینکه بنادرش در خلیج فارس در محاصره شدید قراردارد، بیش از پیش ضرورت یافتن کانال‌های دیگری برای معاملات بازرگانی‌اش را حس می‌کند. راه جدید ارتباط هوایی و زمینی با همسایه ابرقدرت شمالی ایران که روز 15/7/1366 اعلام شد، قدمی به سوی این هدف و نشانة دیگری از بهبود روابط ایران و شوروی است که از چندی پیش رو به گسترش بوده است. از آنجا که ایران و شوروی در ماههای اخیر هر دو به حضور نیروهای دریایی خارجی در خلیج فارس اعتراض کرده‌اند، به نظر می‌رسد که منافع مشترک دو کشور در حال گسترش است. البته دولت شوروی دلایل متعدد دیگری نیز برای حفظ روابط دوستانه با کشور بحران‌زده همسایه خود که دارای 2500 کیلومتر مرز مشترک با آن است، دارد. همچنین صدور 700هزار بشکه نفت که از ایران به مقصد شوروی مطرح شده، خود تلاشی است که می‌تواند از فشاری که دولت ایران برای تأمین هزینه جنگی خود هم‌اکنون با آن رو به رو است، بکاهد.»(3)
رادیو بی.بی.سی همچنین این موضوع را با "فرد هالیدی" استاد دانشگاه لندن به بحث گذاشت. وی گفت: «تا آنجا که به ایران مربوط می‌شود این است که این کشور نگران حضور نیروی دریایی ایالات متحده در خلیج فارس و امکان حمله مستقیم نظامی امریکا علیه ایران است. ایران همچنین در تلاش است تا با حفظ روابط با شوروی، از اقدامات بیشتر شورای امنیت سازمان ملل علیه خود جلوگیری کند، اما هیچ کشوری بهتر از شوروی از این نکته آگاه نیست که در درازمدت اظهارات و نشانه‌های دیگری از نرمش مستقیم ایران در رابطه با شوروی ظاهر خواهد شد، امّا با توجه به ماهیت ایران، اینها اقداماتی است تاکتیکی و رژیم جمهوری اسلامی ایران همچنان به شدت ضد کمونیست باقی‌مانده است.
از طرف دیگر شوروی نیز نگران چگونگی بهره‌برداری ایالات متحده از قطعنامه 598 شورای امنیت و استقرار نیروهای امریکایی در خلیج فارس است. شوروی سیاست‌های خود را در قبال ایران در حال حاضر در سه زمینه مختلف پیش می‌برد؛ همکاری‌های اقتصادی یکی از این زمینه‌هاست. طبق قراردادی که ماه ژوئن گذشته بین دو طرف به امضا رسید ایران قرار بود که خط لوله انتقال گاز آیگس 1 را به خط لوله انتقال نفت باگنجایش روزانه 700 هزار بشکه یعنی یک سوم حجم فعلی صادرات نفت ایران تبدیل کند. چنین تغییر و تبدیلی بر اساس گزارشهای منتشر شده دست کم به سه سال وقت نیاز دارد. در همین حال کار روی پروژه مشترک همکاری‌های ایران و شوروی به منظور اکتشاف و استخراج نفت در دریای خزر احتمالاً به زودی آغاز می‌شود. رهبران شوروی امیدوارند که این توافق‌ها بین دو کشور گذشته از منافع اقتصادی‌اش برای ایران، از یک طرف شوروی را در موقعیتی قرار دهد تا بتواند حضور سیاسی خود را در ایران افزایش دهد و از طرف دیگر به ایران در مورد مقاصد شوروی اطمینان بیشتری دهد. زمینه دوم سیاست‌های شوروی در قبال ایران، حفظ روابط و گفتوگوهای دیپلماتیک با رژیم ایران و به خصوص با اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس ایران است. رهبران شوروی در گفتوگوهای خود با مقامات ایران بر ضرورت احتراز از برخورد نظامی با ایالات متحده در خلیج فارس تأکید کرده‌اند و قاعدتاً از مقامات ایران به طور خصوصی اطمینان گرفته‌اند که عوامل تندرو داخل رژیم ایران که خواهان صدور انقلاب هستند، سرکوب خواهند شد. رهبران شوروی معتقدند که گفتوگوهای دو طرف به تدریج ایران را متقاعد خواهد کرد که پیشنهاد سازش و صلح سازمان ملل را بپذیرد.
شوروی‌ها در همین حال خط سومی را نیز دنبال می‌کنند و آن گفتوگو با سایر اعضای شورای امنیت درباره قطعنامههای آینده شورا و احتمال تحریم فروش اسلحه به ایران است و رهبران شوروی در گفتوگوهای خود با مقامات ایران تلاش داشته‌اند که ایران در مورد نظر شوروی مبنی بر آنکه این جنگ بی‌معنی باید فوراً خاتمه یابد، هیچ تردیدی نداشته باشد. از اینجاست که معلوم می‌شود که در روابط ایران و شوروی این تفاهم تازه بین دو کشور حد وحدودی مشخص دارد.»(1)
1 18
پس از ملاقات امروز دبیرکل سازمان ملل با اعضای دائمی شورای امنیت و بررسی استراتژی این شورا درباره قطعنامه 598(2)، اعلام شد که دکوئیار باید بار دیگر به تهران و بغداد سفر کند.(3)
خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع رسمی سازمان ملل متحد در نیویورک گزارش داد: «امریکا، شوروی، چین، فرانسه و انگلستان درباره دستورالعمل جدید به دبیرکل سازمان ملل متحد برای آنکه بتواند جنگ ایران و عراق را متوقف کند، به توافق رسیدند. ... اطلاعات نادری که به خارج درز کرده حاکی است که در دستور کار جدید زیربنای هر نوع راه‌حل، همان قطعنامه 598 شورای امنیت است، اما اختیارات بیشتری برای مذاکره با طرفین جنگ به دبیرکل داده شده است. طبق این دستورالعمل دبیرکل می‌تواند از هم اکنون درباره تشکیل یک کمیسیون تحقیق و
تعیین آغازکننده جنگ، مذاکره کند بی‌آنکه حتی آتش‌بس اعلام شده باشد. ایران اهمیت خاصی برای تشکیل این کمیسیون قائل است. منابع آگاه می گویند مشکلات عمده برای صدور دستور کار جدید به دبیرکل سازمان ملل متحد از ناحیه شوروی بوده است. منابع یاد شده که در جریان این مذاکرات قرار داشتند می‌افزایند: مسکو اکنون موضع خود را در مورد جنگ 180 درجه تغییرداده است و بیش از پیش مواضع خود را با ایران هماهنگ می‌سازد.»(1)(ضمیمه دارد.)
1 19
کشورهای عرب حوزه خلیج فارس با وجود عوامل بر هم زننده ثبات سیاسی در سال جاری، شاهد تحولاتی امیدوارکننده بوده‌اند. روزنامه تایمز مالی درباره تحولات و مواضع کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس در قبال جنگ نوشته است:«یکی از این تحولات عمده، ثبات دوباره بازار جهانی نفت است. نکته امیدوارکنندة دیگر آن است که به بن‌بست رسیدن جنگ ایران و عراق در جبهه‌های زمینی می‌تواند حاکی از آن باشد که ایران در حال حاضر توانایی یک پیشروی قاطع را ندارد و این می‌تواند به نوبه خود تا حدی باعث آرامش‌ِ خاطر کشورهای عرب حوزه خلیج فارس شود و نکته مهم دیگر آن است که جامعه بین‌المللی هم به طور روزافزون خواستار به پایان رسیدن این جنگ است.» این روزنامه کشورهای عرب حوزه خلیج فارس را به دو دسته تقسیم کرده است: «گروه نخست کشورهایی هستند که در جنوب خلیج فارس واقع‌اند و باطناً از تصمیم کویت که سبب کشیده شدن پای نیروی دریایی امریکا به خلیج فارس شده است، انتقاد می‌کنند. گروه دوم کشورهایی نظیر کویت، بحرین و عربستان سعودی که بر خلاف موضع ظاهری خود، با نیروهای ایالات متحده همکاری می‌کنند. کشورهای عرب بخش شمالی خلیج فارس خشونت خود در مورد ایران را بیش از کشورهای واقع در جنوب آن منطقه نشان می‌دهند، چرا که کشورهای بخش جنوبی خلیج فارس متوجه درصد بالای شیعیان کشورهای خود هستند و به خوبی بر این مسئله واقفند که پس از پایان جنگ نیز باید در جوار ایران به سر برند. جمعیت شیعیان کویت نیز زیاد است، ولی به علت نزدیکی جغرافیایی آن کشور به منطقه جنگ، کویت چاره‌ای جز حمایت از عراق ندارد.»(2)
2 20
عراق و کشورهای حامی آن در تشدید فشار علیه ایران، تنها منبع عمده درآمد ارزی ایران، نفت را هدف گرفته‌اند. حملات هوایی عراق به مراکز نفتی و نفتکش‌ها در خلیج فارس، طرح های امریکا در مسدود کردن بنادر ایران در خلیج فارس، تحریم بازرگانی، موضع جدید عربستان در نپذیرفتن ایفای نقش کنترل‌کننده حجم نفت صادراتی اوپک و بالاخره فشار عراق بر سازمان اوپک برای داشتن سهمیه‌ای برابر با ایران، از اقدامات جدید به شمار می‌آیند. رئیس کنفرانس اوپک گفت:« یکی از مشکلات اوپک مربوط به عراق است. سهیمه تولید نفت عراق روزانه 54/1 میلیون بشکه تعیین شده در حالی‌که این کشور خواستار سهیمه تولیدی معادل ایران یعنی37/2میلیون بشکه در روز است.»(3)
آسوشیتدپرس نیز به نقل از مقام‌های عراقی اعلام کرد:« بغداد در نظر ندارد هیچ‌گونه سیستم سهمیه‌بندی تولید از طرف اوپک را رعایت کند مگر آنکه مجاز به تولید به میزان مشابه ایران باشد. طه‌یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق خطاب به اعضای کمیته نظارت بر تولید اوپک گفت: بغداد که به دلیل جنگ با ایران مجبور به کاهش تولید و در نتیجه کاهش درآمد نفتی شده، کوتاه نخواهد آمد و از تصمیم خود عدول نخواهد کرد.» درگزارش آسوشیتدپرس آمده است: «در اجرای مفاد موافقت‌نامه اوپک در ژنو در دسامبر گذشته که به موجب آن 13 کشور عضو به استثنای عراق تولید خود را برای بالا بردن قیمت‌ها (پس از کاهش فاحش آن در سال 1986) کاهش دادند، سهمیه‌ای حدود 4/2 میلیون بشکه در روز به ایران اختصاص داده شد. ایران در ماه اوت8/2 میلیون بشکه در روز نفت تولید می‌کرد، ولی بعد از بمباران خط لوله حیاتی نفتی ایران، تولید آن به 2/2 میلیون بشکه در روز کاهش یافت.
سهمیه تعیین شده در اوپک برای عراق 5/1 میلیون بشکه در روز است، ولی با تکمیل سه خط لوله نفتی از طریق عربستان سعودی و ترکیه و برنامه‌ریزی برای احداث چهارمین خط، عراق تولید خود را از ایران بیشتر کرده است. جمهوری اسلامی ایران پس از عربستان سعودی دومین کشور بزرگ تولیدکننده نفت در سازمان اوپک به شمار میرود.» آسوشیتدپرس به نقل از تجار نفتی در منطقه افزود: «عراق در حال حاضر 4/2 تا 5/2 میلیون بشکه در روز نفت تولید می‌کند و به گفته مقام‌های عراقی انتظار میرود کل تولید روزانه نفت آن کشور تا سال آینده به 3 میلیون بشکه برسد.» به گزارش آسوشیتدپرس رادیو دولتی بغداد هم اعلام کرد: «رمضان به هیئت اوپکی در بغداد گفته است گرچه عراق از تصمیمات سازمان حمایت می‌کند ولی همچنان بر موضع خود یعنی درخواست سهمیه‌ای مساوی ایران استوار است.
هدف این هیئت اوپک، ترغیب عراق در رعایت مفاد پیمان تولید است تا بتواند تولید را کنترل و قیمت‌ها را ثبات بخشد. این کمیته در بغداد با صدام حسین رئیس رژیم عراق دیدار داشته، ولی رسانههای عراقی مطلبی درباره اینکه آیا صدام با هیئت در مورد سهمیه‌های تولید صحبت کرده، ذکر نکردند. ضمناً این هیئت سه نفره به همراهی فاضل الحلبی معاون دبیرکل اوپک با وزیر نفت عراق دیدار و گفتوگو کردند ولی مقام‌های مسئول از افشای مطالب مورد بحث آنها خودداری کرده‌اند.»(1)
1 21
یک مأمور عراقی را سپاه پاسداران استان سیستان و بلوچستان در نوار مرزی دستگیرکرد. این مأمور عراقی ضمن اعتراف به همکاری با اشرار و ضد انقلاب در بلوچستان ایران، گفت که تاکنون در جهت تسلیح، تجهیز و در اختیار گذاشتن سلاح‌های سبک و نیمه‌سنگین از جمله تیربار دوشکا، مین و آرپی‌جی7 اقدامات بسیاری انجام داده است.(2)
ضمیمه گزارش 303: شرایط اعزام نیرو به خارج از نظر واینبرگر
واینبرگر در کتاب خاطرات خود با اشاره به مقاله نیویورک تایمز، نوشته است:« من احکام لازمه جنگ را که خود اعلام کرده بودم، زیر پا گذاشتم. این احکام را در یک سخنرانی در نوامبر 1984 در یک نشست مطبوعاتی اعلام کرده بودم. در این سخنرانی شش موضوع را مطرح کردم و عقیده داشتم این احکام لازمه اعزام نیرو است. شش موضوع مورد نظر به طور خلاصه عبارت بود از:
1 - منافع حیاتی ما در خطر باشد.
2 - موضوع باید آن قدر برای امریکا و هم‌پیمانان ما مهم باشد که آماده اعزام نیروی کافی برای پیروزی باشیم.
3 - اهداف سیاسی و نظامی که می باید تأمین کنیم کاملاً مشخص باشد.
4 - برای دست‌یابی به اهداف خود نیروهایمان را معین کرده باشیم.
5 - حتی‌المقدور از حمایت مردم امریکا مطمئن باشیم.
6 - نیروهای امریکا تنها به عنوان آخرین چاره وارد جنگ شوند.(1)
ضمیمه گزارش 306: دیدگاه گری سیک درباره مأموریت دبیرکل سازمان ملل و جنگ ایران و عراق
گری سیک، دستیار سابق کارتر، مأموریت دبیرکل را بسیار مشکل اما امکان‌پذیر دانست و درباره جنگ گفت: «علی‌رغم شعارها و تبلیغاتی که هر دو طرف سر می‌دهند اینک عراق و ایران به این نتیجه رسیده‌اند که ادامه جنگ برخلاف منافع و مقاصدشان است و اینک هر دو طرف بدون آنکه آشکارا بپذیرند، خواستار پایان مخاصمه هستند. به ویژه ایران که با توجه به موضع سیاسی انقلابیش و اظهارات آیت‌الله خمینی مبنی بر ادامه جنگ، نمی‌تواند آشکارا و عملاً خواستار پایان جنگ باشد، تمایل به ترک مخاصمه دارد. ...»
وی افزود: «8 تا10 ماه گذشته دوره بسیار مهمی برای ایران تلقی می‌شود، زمستان سال گذشته ایران با هر آنچه که در اختیار داشت به عراق و بصره حمله کرد و موفق به شکستن خطوط دفاعی آن نشد. بنابراین رهبران ایران هر چند که در ظاهر آن را نمی‌پذیرند ولی می‌دانند که به احتمال زیاد یک حمله بزرگ دیگر چندان کارساز نخواهد بود. جنگ باعث شده تا تهدید مقابله ایران با دیگران افزایش یابد، سیاست نفت را تحت تأثیر قرار دهد و پیشرفتهای داخلی و اقتصادی را با وقفه رو به رو سازد... در گذشته ادامه جنگ برای ایران از جنبه سیاست داخلی و دیگر مسائل نقشی مثبت ایفا می‌کرد ولی اینک با توجه به عواقب ناگوار ادامه جنگ، دیگر نمی‌توان گفت که جنگ نکات مثبتی در بر دارد. من به طور کلی در مورد قطعنامه سازمان ملل متحد خوشبین هستم نه به خاطر آنکه قطعنامه کامل و بدون عیب است و به ترک مخاصمه فوری بین دو کشور منجر می‌شود، بلکه به دلیل آنکه هر دو کشور پیروی از قطعنامه را بهترین راه خروج از درگیری‌های کنونی می‌دانند...»
گری سیک درباره موضع عراق و ایران برای اجرای قطعنامه گفت:
« عراق پافشاری می‌کند که باید از جمله اول قطعنامه شروع و آن را به ترتیب اجرا کرد. ولی ایران کلاً این مسئله را رد می‌کند. فکر نمی‌کنم حل مسئله از نظر دیپلماتیک کاری غیرممکن باشد بلکه موضوع تنها یک هدف دشوار است و باید در راه آن زحمت کشید. در این مرحله دخالت غیرمستقیم دبیرکل سازمان ملل متحد در جریان‌ها بسیار مهم است. وی تنها چهره و شخصیت بین‌المللی است که در نظر ایران و عراق از اعتبار قابل توجهی برخوردار است. دبیرکل سازمان ملل متحد باید از موقعیت و موضع خود حداکثر بهره را برده و با طرفین متخاصم درباره اقدامات عملی به مذاکره بپردازد.»(2)
11
پس از یک روز آرامش نسبی، حملات هوایی عراق علیه تأسیسات صنعتی و نفتی و خطوط کشتیرانی و برخی شهرها دوباره آغاز شد.
در حمله ساعت 9:55 صبح امروز هواپیماهای عراقی به پالایشگاه گاز بیدبلند آغاجاری، بمب‌های پرتاب شده به محوطه پالایشگاه اصابت کرد و خساراتی به تأسیسات آن وارد شد. در این حمله حدود 50 تن از کارکنان این پالایشگاه مجروح شدند و انبار کالاهای پالایشگاه دچار آتش‌سوزی گردید.(1)
در ساعت 10:10 نیز یونیت شماره 1 شرکت نفت اهواز هدف حمله هواپیماهای ارتش عراق قرار گرفت که قسمتی از آن دچار آتش‌سوزی شد و چهار تن مجروح شدند. همچنین تلمبه‌خانه شماره 1 اهواز واقع در مجاورت این واحد بهره‌برداری - که وظیفه مهم جمع‌آوری و پمپاژ نفت خام مناطق عملیاتی اهواز به خارک را به عهده داشت - بمباران شد که در نتیجه آن چهار دستگاه توربین این تلمبه‌خانه به طور کلی منهدم گردید.(2)
در ساعت 11 نیز یونیت شماره 2 شرکت نفت اهواز هدف هجوم دو هواپیمای دشمن قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. در این حمله هواپیماهای عراقی به هنگام برگشت قسمت نگهبانی زاغه‌های سپاه را به رگبار بسته و یکی از نگهبانان را مجروح کردند.(3)در مجموع حملات امروز هواپیماهای عراقی به سه واحد صنعتی - کارگری در استان خوزستان حدود 50 مجروح و چندین شهید داشت.(4)
هواپیماهای عراقی همچنین ساعت 13:04 امروز به تلمبه‌خانه "تنگه فنی" در فاصله حدود 150 کیلومتری جنوب خرم‌آباد با بمب خوشه‌ای و موشک حمله کردند. در این حمله یک جنگندة عراقی نقش فریب پدافندها را بازی کرد و دو جنگندة دیگر این تأسیسات را بمباران کردند. چون این حمله در وضعیت عادی انجام شد و وضعیت قرمز اعلام نشده بود، 5 تن از کارگران این واحد شهید و 15 تن دیگر مجروح شدند. علاوه براین، یکی از مخازن نفت و پست نگهبانی این تلمبه‌خانه هدف بمب‌های خوشه‌ای قرار گرفت. در این حمله به جریان پمپاژ مواد نفتی آسیبی نرسید و انتقال نفت از این مرکز ادامه دارد.(5)گزارش دیگر حاکی است که در این حمله 4 تن از افراد یگان پدافند مستقر در منطقه شهید شدهاند و یک سلاح پدافند هوایی و دو تانکر سوخت منهدم گردیده است.(6)
1) 1. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه" شماره 205، 19/7/1366، ص 5، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/7/1366.
2) 2. همان، ص 6.
3) 3. سند شماره 088280 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ناحیه خوزستان، به ستاد مرکزی سپاه - اطلاعات، 18/7/1366
4) 4. مأخذ 1، ص 7.
5) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 206، 20/7/1366، ص3، خرم‌آباد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/7/1366؛ و - مأخذ 1، ص7.
6) 6. سند شماره 088305 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر نمایندگی امام در سپاه ناحیه کردستان، 19/7/1366.
گفتنی است که تلمبه‌خانه تنگه فنی از مهم‌ترین تأسیسات پمپاژ نفت در حد فاصل جلگه خوزستان تا ارتفاعات مرکزی و شمالی ایران می‌باشد که از آغاز جنگ به طور مکرر هدف تهاجم هواپیماهای عراقی قرار گرفته است.
امروز همچنین فرودگاه شهرستان دهلران و مناطق عملیاتی نفت‌شهر و سومار نیز هدف حمله هوایی دشمن قرار گرفت. ساعت 13 هواپیماهای عراقی با تجاوز به حریم هوایی شهرستان دهلران، فرودگاه دهلران را بمباران کردند که خسارتی به بار نیامد.(1)در سومار نیز سه جنگنده عراقی در ساعت 13:23 برای سومین روز متوالی منطقه عملیاتی نفت‌شهر و سومار را بمباران کردند. در این حمله 4 تن از رزمندگان اسلام شهید و 5 تن مجروح شدند.(2)
هواپیماهای ارتش عراق امروز همچنین به آسمان مناطق نفتی گچساران و شهرهای سنندج و باختران تجاوز کردند که با آتش سلاح‌های پدافند هوایی مواجه شدند و پس از شکستن دیوار صوتی در برخی از مناطق گریختند.(3)
عراق در اطلاعیه نظامی خود با اعلام حمله به تأسیسات تنگه فنی و یک کشتی در سواحل ایران، تعداد مأموریت‌های امروز نیروی هوایی عراق را 75 مأموریت اعلام کرد.(4)ایران نیز طی نامهای به سازمان ملل متحد، حملات هوایی امروز عراق و خسارات و تلفات ناشی از این حملات را به اطلاع دبیرکل سازمان ملل رساند.(5)
1 2
در خلیج فارس پس از یک روز آرامش نسبی، هم‌زمان با آمادگی کاروان جدید نفتکش‌های کویتی تحت اسکورت امریکا برای ورود به خلیج فارس،(6)بار دیگر هواپیماهای عراقی حملات خود را علیه خطوط کشتیرانی آغاز کردند. در حمله امروز هواپیماهای عراقی، دو نفتکش مرلین(Murlin) و روسا(Rosa) هدف موشک‌های اگزوسه قرار گرفتند و آسیب دیدند.(7)نفتکش روسا حامل نفت ایران، از جزیره خارک به مقصد خود در حرکت بود که هدف دو موشک اگزوسه قرار گرفت. بر اثر این حمله 9 تن از کارکنان کشتی - که عموماً از کشور یوگسلاوی بودند - کشته شدند و 20 تن مجروح گردیدند.(8)همچنین نفتکش استیجاری مرلین در ساعت 10:20 هنگام عزیمت به جزیره خارک، در 78 مایلی این جزیره از سمت چپ موتورخانه هدف اصابت موشک قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد که پس از مهار آتش به طرف بندرعباس یدک کشیده شد. این حمله تلفات جانی در بر نداشت و موشک شلیک شده عمل نکرد.(9)
همچنین نیروی دریایی سپاه اعلام کرد:« در ساعت 18:30 امروز یک هواپیمای ناشناس در فضای جزیره سیری پیدا شد که با اجرای آتش پدافند مستقر در جزیره، فرار کرد. در ضمن امروز چند هلی‌کوپتر امریکایی به سکوی رشادت نزدیک شدند که بنا به گزارش فرماندهی مستقر در جزیره، این هلیکوپترها با آتش پدافند مواجه و متواری شدند.»(10)
از سوی دیگر، بنا به نوشته روزنامه الرای‌العام کارشناسان خارجی، به خصوص حدود 30
1) 7. سند شماره 088348 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی سپاه سوم قدس، به دفتر فرماندهی کل سپاه، 21/7/1366.
2) 8. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 206، 20/7/1366، ص 3، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/7/1366.
3) 9. مأخذ 1، ص 5 و 6، یاسوج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/7/1366.
4) 10. سند شماره 088287 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا 2 - معاونت اطلاعات، به سماجا 3 - مرکز فرماندهی، 18/7/1366
5) 11. U.N.Year book 1987, vol 41 p.229.
6) 12. مأخذ 8، ص 8، منامه - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 18/7/1366.
7) 13. Sreed har kapiL kaul. Tanker War Aspect of Lraq - Iran war (1980 –88), New delhi, ABC publishing house.
8) 14. مأخذ 8، ص 7، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 19/7/1366.
9) 15. سندهای 88283 و 88291 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی نیروی دریایی سپاه، به دفتر فرماندهی کل سپاه، 18 و 19/7/1376؛ و - مأخذ 1، ص 72، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/7/1366.
10) 16. سند شماره 088292 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی نیروی دریایی سپاه، به دفتر فرماندهی کل سپاه 19/7/1366.
کارشناس بلندپایه فرانسوی، در حال بررسی چگونگی اشغال جزایر تنب کوچک و تنب بزرگ و ابوموسی هستند تا در صورت حمله جمهوری اسلامی ایران آمادگی داشته باشند. کارشناسان ضمن اظهار این مطلب، با ملاحظه نقشه خلیج فارس در یک جلسه سرّی تأکید کردند که جزایر مزبور در حال حاضر در محاصره ناوهای خارجی به خصوص امریکایی است.(1)
1 3
ارتش عراق و استخبارات سلیمانیه به سرکرده‌های ضد انقلاب فراری دستور داده‌اند در آینده باید فعالیت بیشتری در جهت خرابکاری و تبلیغات علیه جمهوری اسلامی و جمع‌آوری اخبار و اطلاعات داشته باشند. فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان با اعلام این خبر افزوده است: «به این منظور دو اکیپ 15نفره از فراریان منطقه باویسی و نوسود وارد مناطق "دوبی‌دوره" و "خان‌اشوری" از توابع جوانرود شدهاند که در این مناطق بر سر راه نیروهای خودی مین‌های ضد نفر و ضد خودرو بگذارند.»(2)
در جنوب شرقی سنندج چته‌های کومهله به پایگاه روستای "هشمیز" حمله کردند که با مقاومت نیروهای پایگاه روبهرو گردیدند و مجبور به عقب‌نشینی شدند. نیروهای پایگاه به تعقیب عناصر کومهله پرداخته و در داخل روستا با آنها درگیر شدند که درگیری تا ساعت 24 ادامه داشت و نیروهای ضدانقلاب پس از تحمل دو کشته از منطقه فرار کردند.(3)
از سوی دیگر، تعداد 11 تن از نیروهای پایگاه کسری در منطقه بوکان که در اسارت کومهله بودند، آزاد شدند. عناصر کومهله در حمله به پایگاه مذکور[ ر.ک به: 13/7/1366] تعدادی را اسیر کردند که امروز 11 تن از آنها را آزاد و 2 نفر را شهید کردند. این دو تن، یکی سرباز غیر‌بومی و دیگری پاسدار رسمی اهل سنندج بودند.(4)
2 4
اوایل بامداد امروز انفجار شدیدی بغداد را لرزاند. خبرگزاری‌ها با اعلام این خبر به نقل از منابع داخلی عراق، صدای مذکور را ناشی از انفجار بمبی دانستند که مبارزان عراقی کار گذاشته بودند. خبرگزاری رویتر با اشاره به مطلب فوق گزارش داد: «تصور می‌شود که رسانههای عراق که هماهنگ با رژیم این کشور عمل می‌کنند، بخواهند برای سرپوش گذاشتن روی اقدامات مؤثر و تلافی‌جویانه مبارزان و مردم عراق، این انفجار مهیب را پرتاب موشک از سوی ایران قلمداد کنند.»(5)یک مقام آگاه نظامی ایران اعلام کرد: «ایران پس از شلیک دو فروند موشک که هفته پیش بغداد را لرزاند، هیچ‌گونه حمله موشکی علیه این شهر نداشته است و به احتمال قوی صدای انفجاری که خبرگزاری‌های خارجی خبر آن را منتشر کرده‌اند بر اثر بمب‌گذاری مبارزان عراقی که علیه رژیم عراق در داخل این کشور فعالیت می‌کنند، بوده است.»(6)
وزارت کشور عراق پس از 12 ساعت سکوت، به وقوع انفجار اعتراف کرد. عراق اعلام کرد: «واقعه بامداد دیروز حادثه‌ای عادی و ناشی از انفجار در یک انبار مهمات ارتش در روستای اسکندریه در 30 کیلومتری بغداد بوده است.»(7)
1) 17. سند شماره 029399 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از شورای عالی دفاع، به ریاست ستاد مشترک ارتش، 18/7/1366.
2) 18. سند شماره 029390 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 18/7/1366.
3) 19. سند شماره 029446 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پانزدهم امام حسن عسگری(ع) (کردستان) - اطلاعات، به ستاد مرکزی سپاه پاسداران - واحد اطلاعات، 23/7/1366؛ و - سند شماره 046214 مرکز مطالعات وتحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 18/8/1366؛ و - سند شماره 097720 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، به: فرماندهی نیروی زمینی سپاه پاسداران، 29/7/1366.
4) 20. سند شماره 097701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه پاسداران، 28/7/1366.
5) 21. روزنامه اطلاعات، 19/7/1366، ص 2، خبرگزاری رویتر.
6) 22. روزنامه جمهوری اسلامی، 19/7/1366، ص 2.
7) 23. روزنامه اطلاعات، 18/7/1366، ص 18.
هفته‌نامه العمل‌الاسلامی در این‌باره نوشته است: «در انفجار شدید روز دهم اکتبر کارخانه اسلحه و مهمات‌سازی الطیفه اسکندریه که صدای آن در بغداد شنیده شده بود، 15 فروند موشک دوربرد زمین به زمین نابود شده است. این انفجار ناشی از اقدام یک افسر مهندسی ارتش عراق در جاسازی بمب بوده است. ارتش بعث انبار موشک‌های دوربرد خود را به دلیل ترس از بمباران آنها به وسیله نیروی هوایی ایران، در زیر زمین احداث کرده بود و خسارات وارده بر اثر انفجار بمب در این انبار بالغ بر میلیون‌ها دینار عراقی شد. در جریان این انفجار شمار زیادی از افسران امنیتی محافظ انبار کشته یا زخمی شدهاند.(1)
1 5
نیروهای حزب دمکرات کردستان عراق که با قرارگاه رمضان همکاری می‌کنند، به شهر شقلاوه، واقع در استان اربیل عراق حمله کردند. در این حمله یازده تن از مسئولان حزب بعث شقلاوه و از جمله شهردار آن به نام "کمال حسن حسین" کشته و ده تن دیگر مجروح شدند. نیروهای حزب دمکرات با به غنیمت گرفتن مقادیری سلاح و چند دستگاه خودرو منطقه را ترک کردند.(2)در بغداد، در منطقه المنصور نیز یکی از افسران عالی‌رتبه حزب بعث به نام"جبار عبدالقادر الدوری" هدف حمله نیروهای سازمان عمل اسلامی قرار گرفت وکشته شد.(3)
2 6
در پی حمله امریکا به قایق‌های ایران، سفیر سوئیس در ایران (هنری ریمان)، که حافظ منافع امریکا در تهران است، به وزارت امورخارجه فراخوانده شد و یادداشت شدیدالحن جمهوری اسلامی در اعتراض به اقدام تجاوزکارانه و تحریک‌آمیز نیروهای نظامی امریکا به وی تسلیم شد. در این یادداشت مغایرت عمل جنگ‌افروزانه امریکا با قوانین و مقررات بین‌المللی تصریح و خاطرنشان شد این عمل مبین انگیزه جنگ‌طلبانه امریکا برای شروع یک درگیری تمام عیار در خلیج فارس است و جمهوری اسلامی حق پاسخگویی به این‌گونه اعمال تجاوزکارانه را برای خود محفوظ می‌دارد. در همین حال عده‌ای از مهاجران جنگ تحمیلی در اعتراض به اقدام اخیر امریکا در حمله به قایق‌های گشتی و منحرف نمودن هواپیماهای گشتی رزمی جمهوری اسلامی ایران، در مقابل سفارت سوئیس راهپیمایی کردند.(4)
تهران: تظاهرات مردم در اعتراض به حمله به قایق‌های گشتی ایران در خلیج فارس.
3 7
فرمانده کل سپاه پاسداران در یک مصاحبه مطبوعاتی در مشهد، دیدگاه‌های خود را درباره استفاده از موشک استینگر، سقوط هلی‌کوپتر امریکایی، احتمال درگیری و ماهیت علل حضور امریکا در منطقه تشریح کرد. محسن رضایی گفت: «علی‌رغم محاصره تسلیحاتی از سوی ابرقدرتها، انواع سلاح‌های شرقی و غربی را خریداری کرده و حتی موشک استینگر را نیز از
محلی کشف و آن را وارد کشور کرده‌ایم و در حال حاضر علاوه بر دسترسی به تعداد زیادی موشک استینگر برای کپی‌سازی آن نیز اقدام کرده‌ایم و تکنولوژی تولید آن را داریم.» وی تأکید کرد که هدف امریکا نه ایران، بلکه وارد آوردن فشار سیاسی به منظور بهره‌گیری سیاسی بین‌المللی و برطرف نمودن رعب و وحشت از دل سران دولت‌های کویت، عربستان و عراق است. فرمانده کل سپاه افزود: «اقدامات مذبوحانه امریکا به خاطر فشار بر جمهوری اسلامی است و حملات به قایق‌ها و کشتی "ایران - اجر" نیز در همین راستا انجام شد ولی حرکات وسیع تجاوزکارانه از سوی این ابرقدرت بعید به نظر می‌رسد؛ زیرا در صورت انجام هرگونه شرارتی قطعاً پاسخ لازم را دریافت می‌کند. ما با تمام امکانات در خلیج فارس خواهیم جنگید و به یاری خدا به پیروزیهای بزرگی دست خواهیم یافت که این پیروزی اعتبار و قدرت جهانی جمهوری اسلامی را بیش از پیش افزایش خواهد داد.»(1)
1 8
ریگان، رئیس‌جمهوری امریکا، طی نامهای به رهبران کنگره امریکا حمله هلی کوپترهای امریکا به قایق‌های ایرانی را یک اقدام دفاعی و تمام شده خواند. خبرگزاری آسوشیتدپرس از واشنگتن گزارش داد:« ریگان طبق خواسته قانون اختیارات جنگی، کنگره را از تحولات هفته گذشته خلیج فارس مطلع کرد. ریگان و دیگر مقامات دولت وی همچون اسلاف خود در سال‌های اخیر از گردن نهادن به این قانون سر باز زده و گفته‌اند این قانون که در عملیات نظامی امریکا به کنگره نیز حق تصمیم‌گیری می‌دهد، مخالف نظر قانون اساسی در مورد اختیارات رئیس‌جمهور به عنوان فرمانده کل نیروهای نظامی امریکا است. در نامه ریگان همچنین آمده است: «گرچه پرسنل امریکا همچنان آماده خواهند ماند تا هر اقدام دفاعی لازم دیگر را برای حفاظت از نیروها و زندگی امریکاییان انجام دهند، ولی هیچ اقدام خصمانه دیگری به وسیله نیروهای ایران صورت نگرفته و ما این واقعه را خاتمه یافته تلقی می کنیم.»(2)
ریگان در مصاحبه با شبکه تلویزیونی سی.ان.ان درباره قانون اختیارات رئیس‌جمهور در زمان جنگ خلیج فارس نیز گفت:«برخی چیزها باید به فرمانده کل ستاد ارتش واگذار شود، اینکه یک ارگان قانون‌گذاری یک چیزی را در نظر بگیرد و تلاش وسیعی را برای تصویب آن به کار ببرد، آن‌هم در زمانی‌که منافع ملی در معرض تهدید قرار گرفته است، چیزی نیست که امکان‌پذیر باشد. رئیس‌جمهوری امریکا در صورتی موظف به مشورت با کنگره است که وارد کردن نیروهای امریکایی در یک حالت جنگی
علیه یک کشور دیگر مطرح باشد در حالی که اسکورت نفتکش‌های کویتی دارای چنین وضعی نیست.»(1)
سردبیر روزنامه "سونسکا داگبلادت" چاپ سوئد در این باره که چرا ریگان این حملات را خاتمه یافته اعلام کرد، نوشته است:«رئیس‌جمهوری امریکا از آن جهت این حمله نظامی را اتفاقی منفرد خوانده است که بتواند از پاسخ دادن به خواست کنگره و اعمال قانون محدودیت اختیارات ریاست جمهوری و نهایتاً بازگرداندن نیروهای امریکایی رهایی یابد.»(2)
"ریچارد آرمیتاژ" معاون وزیر دفاع امریکا نیز در مصاحبه‌ای با شبکه سی.بی.اس امریکا اعلام کرد:«ما هیچ‌گونه تمایلی به نگاه‌داشتن دریانوردان ایرانی به مدت طولانی نداریم و سعی خواهیم کرد هرچه زودتر کانال‌های دیپلماتیک برای باز گرداندن آنها به ایران را فراهم سازیم.» وی در بخش دیگری از این مصاحبه تجاوز امریکا را یک اقدام دفاعی و بر اساس ضوابط درگیری و قوانین بین‌المللی خواند و ادعا کرد که اقدام اخیر امریکا برای ایران دو پیام دارد: یکی اعتماد به نفس نیروهای امریکا در منطقه و دیگر اینکه ما یک قدرت بشردوست هستیم و مشتاقانه خواهان باز گرداندن اسیران و کمک به مجروحان ایرانی و خوش‌رفتاری با آنها هستیم و قصد تحریک و استفاده از زور بیش از حد برای انجام مأموریت خود نداریم.(3)
1 9
در پی آشکار شدن دست‌یابی ایران به موشک‌های استینگر، امریکا اقدامات تأمینی، احتیاطی و تقویتی خود را تشدید کرد و به هواپیماهای خود دستور داد برای جلوگیری از خطرهای احتمالی، پروازهای خود را محدود کنند.(4)
بر اساس گزارش روزنامه کویتی الرأی‌العام، ایالات متحده مرخصی نیروهای خود را در خلیج فارس لغو کرده و در ناوگان دریایی خود در منطقه حالت فوق‌العاده اعلام نموده است.(5)
نیروهای ایرانی برای نخستین بار در جریان حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های تندرو، از موشک استینگر استفاده کردند.[ر.ک به: روزشمار16/7/1366-279] موشک استینگر ساخت امریکا و یکی از موشک‌های پیشرفته زمین به هواست که از روی شانه افراد شلیک می‌شود. این موشک حرارت را تعقیب می‌کند و حداکثر بُرد آن 8 کیلومتر است. استینگر برای هواپیماهایی که در ارتفاع کم (حداکثر تا 5/5 کیلومتر) پرواز می‌کنند، مهلک و خطرناک می‌باشد. تحلیلگران نظامی غرب معتقدند، میزان خطر موشک‌های استینگر به تعداد این موشک‌ها که ایران بدان دسته یافته است بستگی دارد.(6)
به علاوه فرمانده رزم‌ناو امریکایی "تی‌کان وی روگا" از ترکیه خواست نقش فعال‌تری در بحران خلیج فارس ایفا کند. وی گفت: «درگیری‌های بین ایران و امریکا روز به روز گسترش می‌یابد و در حال حاضر همین قدر بگویم که ترکیه باید نهایت همکاری را با نیروهای امریکا و نیروی هوایی این کشور انجام دهد.» وی در پاسخ به این سؤال که در صورت استفاده امریکا از تأسیسات نظامی
1) 30. روزنامه اطلاعات، 20/7/1366، ص آخر.
2) 31. مأخذ 1،ص30، روزنامه سونسکا داگبلادت، چاپ سوئد.
3) 32. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 204، 18/7/1366، ص 15 و 16، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/7/1366.
4) 33. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 207، 21/7/1366، ص 24، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/7/1366.
5) 34. مأخذ شماره 1، ص28، روزنامه الرأی‌العام چاپ کویت.
6) 35. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره208، 22/7/1366، ص 25، بحرین - خبرگزاری رویتر، 21/7/1366.
خود در ترکیه، عکس‌العمل احتمالی شوروی و ایران چه خواهد بود، گفت: «روند حوادث را می‌توان از هم اکنون پیش‌بینی کرد؛ حضور امریکا در منطقه خلیج فارس تنها برای حفظ منافع خود نیست بلکه نیروهای امریکایی برای حفظ منافع دنیای آزاد است که به منطقه آمده‌اند.»(1)
1 10
دست‌یابی ایران به موشک‌های استینگر از موضوعات مهم رسانههای غربی است. پس از گذشت دو روز از حمله امریکا به قایق‌های ایرانی، اصل حادثه فراموش شده و همه توجه‌ها در غرب به این قضیه جلب گردیده که ایران چگونه به موشک‌های استینگر دست یافته است. در زمانی که تبلیغات و فشارهای امریکا برای تحریم تسلیحاتی ایران هر روز در حال افزایش است و ماجرای ارسال پنهانی سلاح از امریکا به ایران پس از یک سال در اذهان عمومی رو به فراموشی می‌رفت، استفاده نیروهای ایرانی از موشک استینگر بار دیگر توجه کشورهای غربی را به سوی ایران جلب کرده و خاطره ماجرای مک‌فارلین مجدداً در اذهان زنده شده است.
سناتور "دکونیستی" عضو کمیته محرمانه سنای امریکا وجود موشک استینگر در دست ایران را بزرگ‌ترین سناریوی ممکن در خلیج فارس خواند و گفت: «این چیزی است که من دو سال قبل درباره آن به رئیس‌جمهوری هشدار دادم. اکنون یکی از بدترین دشمنان ما ممکن است یکی از بهترین سلاح‌هایمان را در یکی از حساس‌ترین مناطق جهان در اختیار داشته باشد.»(2)
رادیو بی.بی.سی در گزارشی از دوبی با تشریح ویژگی‌های موشک استینگر و نوع مأموریت و تجهیزات مورد استفاده امریکا، دست‌یابی ایران به این موشک را مشکلی جدید و خطرناک برای امریکا توصیف کرد و گفت: «امریکا برای عملیات گشتی و تجسسی و عملیات مین‌روبی در سراسر خلیج فارس و به خصوص در نزدیکی جزایر و مواضع ایران از انواع مختلف هلی‌کوپتر استفاده می‌کند. موشک استینگر روی شانه حمل می‌شود و حرارت‌یاب است در اغلب موارد هلی‌کوپتر که با سرعت کم حرکت می‌کند و تقریباً ساکن است، هدف مناسبی برای موشک‌های استینگر می‌باشد.»(3)
اکنون سؤال این است که ایران چگونه به موشک‌های استینگر دست یافته است؟ محافل نظامی امریکا تولید موشک استینگر به وسیلة ایران را منتفی می‌دانند و معتقدند که ایرانیان آن را از خارج تهیه کرده‌اند.(4)پنتاگون و سایر ادارات دولتی امریکا برای پی بردن به اینکه چگونه
موشک‌های استینگر به دست نیروها و خدمه قایق‌های ایرانی رسیده است و نیز آنکه آیا احتمال دارد وجود سایر موشک‌های استینگر خطری برای نیروهای امریکایی در منطقه خلیج فارس باشد یا نه، تحقیقات گسترده‌ای را آغاز کرده‌اند.(1)
سفیر ایران در سازمان ملل متحد، سعید رجایی خراسانی، می‌گوید: «ایران همان طور که در جریان ماجرای ایران گیت در ازای آزادی گروگان‌های امریکایی در لبنان اسلحه از امریکا دریافت نمود، موشک‌های استینگر را از دلالان امریکایی خریداری کرده است.»(2)
تحلیلگران نظامی غرب بر این عقیده‌اند که خرید موشک‌های استینگر از بازار بین‌المللی اسلحه امکان‌پذیر است و امریکا این سلاح‌ها را به امریکای مرکزی و آنگولا داده است ولی از میان همه فرض‌های موجود در مورد احتمال تهیه موشک استینگر، نقش مجاهدان افغان محتمل‌تر به نظر می‌رسد.(3)رادیو فرانسه نیز در تحلیلی گفت: «این موشک که ساخت امریکاست، در حال حاضر از پیشرفته ترین سلاح‌های ضد هواییِ قابل حمل و نقل جهان می‌باشد که در سال 1981 وارد سیستم تسلیحاتی ارتش امریکا شد. استینگر بسیار مدرن و با کارآیی بالا می‌باشد. بدین منظور دولت و پارلمان امریکا برای فروش این نوع موشک‌ها دقت بسیار کرده‌اند، طوری‌که کنگره لایحه فروش استینگر به امیرنشین بحرین را لغو کرد. اما ایران به چه طریق این موشک‌ها را به دست آورده است؛ با در نظر گرفتن کلیه مسائل به نظر می‌آید مجاهدان افغانی آنها را با قیمت بسیار گزاف به ایران فروخته‌اند که یکی از اعضای کنگره امریکا این اقدام را یک سناریوی کثیف خواند.»(4)
رادیو بی.بی.سی در گزارش دیگری گفت: «به احتمال زیاد این موشک‌ها از افغانستان می‌آیند. امریکا این موشک‌ها را در اختیار مجاهدان افغان قرارداده و مجاهدان به خوبی از آنها استفاده کرده‌اند. از آنجا که ایران یکی از مأمن‌های مجاهدان محسوب می‌شود، این موشک‌ها عاقبت از ایران سر در آورده‌اند. به درستی روشن نیست که ایران چند عدد از این موشک‌ها را در اختیار دارد. برخی از روزنامه‌ها نوشته‌اند ایران تا 200 موشک دارد. به نظر نمی‌رسد ایران توانسته باشد بیش از این مقدار موشک به دست آورده باشد. البته برای ایران به دست آوردن موشک و سلاح از طریق مجاهدان افغانی کار آسانی نیست؛ زیرا مجاهدان هر روز سلاح دریافت نمی‌کنند. تعداد سلاح‌هایی که به دست آنها می‌رسد محدود است و گروه‌های فراوانی هستند که می‌خواهند سلاح‌ها را به هر قیمتی شده برای خود نگهدارند.»(5)
ایندیپندنت نیز نوشته است: «این موشک‌ها را گروه‌های مخالف رژیم افغانستان به پنج برابر قیمت اصلی به دولت ایران فروخته‌اند.»(6)هفته‌نامه ساندی تایمز نیز در مقاله‌ای با عنوان "ایران با دست‌یابی به موشک‌های استینگر، امریکا را در معرض تهدید قرار می‌دهد،" حزب اسلامی "یونس خالص" را عامل فروش استینگر به ایران معرفی کرد. یونس خالص ضمن تکذیب این خبر، ادعا کرد که این سلاح‌ها در جریان عملیات ایرانیان در داخل افغانستان به غنیمت گرفته شده است.(7)
1) 40. مأخذ37، ص آخر، خبرگزاری کویت؛ و - مأخذ 1، ص 26، خبرگزاری رویتر، 18/7/1366.
2) 41. مأخذ33، ص 32، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/7/1366، به نقل از روزنامه گاردین.
3) 42. مأخذ33، ص 29، رادیو بی.بی.سی، 20/7/1366.
4) 43. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 206، 20/7/1366، ص26، رادیو فرانسه، 19/7/1366.
5) 44. همان، ص 27 و 28، رادیو بی.بی.سی.
6) 45. مأخذ 1، ص 51، روزنامه ایندیپندنت چاپ لندن.
7) 46. مأخذ 35، ص 27، اسلام‌آباد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/7/1366؛ و - روزنامه رسالت، 19/7/1366، ص آخر، هفته‌نامه ساندی تایمز.
در همین حال روزنامه القبس چاپ کویت مدعی شد که ایران اخیراً مجموعه‌ای از موشک‌های مختلف از جمله موشک‌های استینگر را از اسرائیل دریافت کرده است. القبس به نقل از منابع آگاه در وزارت دفاع امریکا افزود که اسرائیل ایران را به سلاح‌های مهمی از جمله موشک‌های هاوک، سیلک‌ورم، استینگر و تاو مجهز می سازد.(1)جیمز آدامز خبرنگار ساندی تایمز نیز درباره تأثیر موشک‌های استینگر بر اوضاع خلیج فارس نوشته است:«اگر ایران تعداد زیادی موشک استینگر فراهم آورده باشد این امر می‌تواند به تشدید جدی جنگ در خلیج فارس بینجامد. این خبر امریکا را که از افزایش درگیری در خلیج[فارس] نگران است، شدیداً ناراحت خواهد کرد ولی اکنون هر دو طرف لااقل دلیلی دارند که از خود خویشتنداری نشان دهند.»(2)
1 11
بیش از 20هزار دانشجوی ایتالیایی در سه شهر این کشور به خیابان‌ها آمدند و علیه اعزام ناوگان ایتالیا به خلیج فارس تظاهرات کردند. خبرگزاری آسوشتیدپرس گزارش داد: «حدود10هزار تظاهر‌کننده علی‌رغم ممنوعیت تظاهرات، پلیس را نادیده گرفته و با راهپیمایی در مرکز پایتخت ایتالیا خواستار فراخواندن فوری ناوگان ایتالیا از خلیج فارس و توقف صادرات سلاح شدند. در شهر شمالی میلان نیز حدود 10هزار دانشجو با پلاکاردهایی با این نوشته‌ها که "چه صلحی، چه حفاظتی، این دخالت تنها تجاوز است"، دست به راهپیمایی زدند. در شهر "تورین" هم 2 تا 3هزار دانشجو تظاهراتی برپا کردند که روی یکی از پلاکاردهای آن نوشته شده بود:"نه یک فرد، و نه یک پول سیاه برای جنگ."»(3)
معاون مجلس سنای ایتالیا ضمن حمایت از اعتراض‌های مردمی گفت: «حضور نظامی در خلیج فارس یک اقدام بی‌معنا بوده و حق کشتیرانی در این آبراه را باید سازمان ملل تضمین کند و نیازی به ماجراجویی در چنین منطقه‌ای که اوضاع در آن هر روز خطرناک‌تر می‌شود نیست. انگیزه واقعی مداخله نظامی در خلیج فارس حمایت از کشتیرانی آزاد نیست بلکه منافع دیگری مطرح است.» وی اعزام ناوگان ایتالیا به خلیج فارس را در تناقض با سیاست‌های اعلام شده این کشور دانست و گفت: «تنها راه بازگشتِ ناوگان ایتالیا از این منطقه سازمان دادن اعتراضات مردمی است.»(4)
رویتر نیز گزارش داد: «ایتالیا در واکنش به برخورد میان نیروهای امریکا در خلیج فارس برنامه محدود کردن مأموریت نیروی دریایی ایتالیا و صرفاً حفاظت از کشتی‌های تجاری این کشور و احتمالاً مین جمع کردن را انتخاب کرده است. در بیانیه نخست‌وزیر ایتالیا آمده است: محدودیت شدید در کار 8 فروند کشتی ایتالیایی در یک چارچوپ دفاعی، امنیت بیشتری را برای ملوانان ایتالیایی فراهم می‌کند.»(5)
2 12
حمله هلیکوپترهای امریکا به قایق‌های ایرانی علاوه بر اینکه وقوع جنگ تمام عیار بین دو کشور را محتمل‌تر کرده است پیامدهای دیگری هم به دنبال خواهد داشت. رادیو بی.بی.سی در
بخش عربی خود در تحلیلی از این موضوع گفت: «اولاً این حادثه می‌تواند به راحتی به نیروهای سایر کشورهای منطقه سرایت کند. ثانیاً احتمال اقدام ایران علیه سایر دولت‌های کوچک در منطقه را که آسیب‌پذیر هستند، زیادتر کرده است. اینها همواره از این می‌ترسند که جنگ ایران و عراق سرانجام پای آنها را نیز به میان بکشد. ثالثاً این حادثه اقدامات دیپلماتیک سازمان ملل را با مشکلات رو به رو می‌سازد. قدم‌های عدیده‌ای که تاکنون در این زمینه برداشته شده بود تا آتش‌بس حاصل شود، اکنون تحت تأثیر حوادث جاری قرار گرفته است. حضور و تقویت غیرمنتظره نیروی دریایی کشورهای غربی در خلیج فارس این امر را تقریباً حتمی کرده که یکی از آنها دیر یا زود و یا تصادفی هم که شده با ایران درگیری نظامی پیدا خواهد کرد. به نظر می‌رسد که دولت امریکا جداً درصدد رویارویی با ایران است. علت ظاهری ماجرا می‌تواند میل امریکا را به حفظ امنیت آبراه‌های خلیج فارس نشان دهد اما برخی از ناظران بر این عقیده‌اند که اعمال فعلی امریکا ضمناً عنصری عمیقاً حساس را با خود حمل می‌کند؛ یعنی می‌خواهد گروگان‌گیری ایران در سال اول انقلاب اسلامی را تلافی کرده و اعتبار از دست رفته در انظار داخلی و خارجی را باز گرداند. حضور نیروهای نظامی خارجی در خلیج فارس، کشورهای کوچک عرب این منطقه را به خودی خود در نگرانی فرو برده است. گرچه این کاری بود در جهت تأمین امنیت آنها، ولی تاکنون نتیجة عکس بخشیده است. تنها کشوری که از واقعه اخیر مسلماً احساس شعف می‌کند عراق است. این کشور امید خود را به این بسته که دخالت ابرقدرتها سرانجام به صلح بینجامد اما اگر عراق خیال می‌کند امریکا می‌تواند ایران را به پذیرش صلح وادار سازد به احتمال زیاد در اشتباه است. درگیر شدن در یک جنگ تمام عیار با ایران یعنی دور کردن این کشور از مجرای اقدامات دیپلماتیک در راه حصول به صلح. امید اندکی وجود داشت که کوشش‌های شورای امنیت و همچنین دبیرکل سازمان ملل بالاخره رهبران ایران را در موقعیتی قرار دهد که آنها بتوانند صلح را به مردمشان به اصطلاح عرضه کنند، اما واقعه اخیر موضع کسانی را در هیئت رهبری ایران تقویت می‌کند که معتقدند جنگ را باید تا پیروزی و سقوط رژیم عراق ادامه داد. از هر چیز که بگذریم گزارش‌هایی در دست است که رهبران افراطی ایران آخرین مراحل تعرض گسترده دیگری علیه عراق را تدارک می‌بینند.»(1)
1 13
ضرورت اقدام فوری شورای امنیت سازمان ملل، با افزایش بحران خلیج فارس، بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد اعلام کرد: «با توجه به درگیری اخیر امریکا و ایران در آب‌های خلیج فارس، برقراری آتش‌بس فوری میان ایران و عراق در چارچوب قطعنامه 598 شورای امنیت ضروری است.» وی از کشورهای عضو دائم شورای امنیت خواست تا برای از سرگیری یک مأموریت دیپلماتیک تازه، هر چه زودتر او را به ایران و عراق اعزام بدارند. روزنامه الاتحاد در ادامه گزارش خود به نقل از منابع آگاه در سازمان ملل
1) 52. واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن "رادیوهای بیگانه"، 19/7/1366ص 5، رادیو بی.بی.سی، 18/7/1366.
نوشته است: «کشورهای عضو دائم شورای امنیت دکوئیار را مأمور خواهند کرد تا مسئله آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروها و تبادل اسیران جنگی، علاوه بر تشکیل کمیته بی‌طرف بین‌المللی تحقیق را با مسئولان ایرانی و عراقی در میان بگذارد.»(1)
از سوی دیگر، رادیو امریکا ضمن اینکه حمله به قایق‌های ایرانی را دفاع مشروع دانست، گفت: «تازه‌ترین رویداد، اقدام سریع شورای امنیت سازمان ملل در اِعمال قطعنامه 598 را - که خواهان برقراری آتش‌بس و بازگشت نیروهای دو کشور به مرزهای قبل از آغاز جنگ شده است - بسیار ضروری‌تر می‌سازد. تاکنون فقط عراق با مفاد این قطعنامه موافقت کرده است. ایالات متحده بار دیگر از ایران می‌خواهد که به جنگ خاتمه دهد و اگر ایران باز هم از این کار سر باز زند ایالات متحده از شورای امنیت می‌خواهد که با برقراری تحریم، از جمله تحریم اسلحه علیه جمهوری اسلامی ایران، قطعنامه 598 را به اجرا در آورد.»(2)
رادیو بی.بی.سی نیز به نقل از خبرنگار گاردین گفت: «حمله امریکا باعث سردرگمی در ایران شده است. در کادر رهبری ایران تفرقه وجود دارد و در حالی‌که عده‌ای معتقدند که باید واکنش سریع و خشونت‌آمیزی نشان داد و گروه دیگری برآنند که باید با این مسئله محتاطانه برخورد کرد، ناظران می‌گویند که این موضوع قابل توجه است که ایران به دنبال حادثه اخیر سریعاً به سازمان ملل متحد شکایت کرده است و از این مسئله نتیجه‌گیری می‌کنند که ایران هنوز امید خود را به طرح آتش‌بس با نظارت سازمان ملل از دست نداده است.»(3)
1 14
کنفرانس سه روزة بررسی جنگ ایران و عراق در خارطوم گشایش یافت. صادق‌المهدی نخست‌وزیر سودان در سخنرانی افتتاحیه این کنفرانس یک پیشنهاد سه مرحله‌ای برای پایان جنگ ارائه نمود: مرحله اول، پیشنهاد کوتاه مدت: شناسایی عوامل آغاز جنگ و یافتن راه حل برای خاتمه‌اش. مرحله دوم، میان مدت: همکاری برای بازسازی دو کشور. مرحله سوم، پیشنهاد دراز مدت: لزوم بررسی مسائل مسلمانان و پرهیز از دامن زدن به اختلافات. صادق‌المهدی در ادامه نطق خود بر لزوم همکاری با تلاش‌های مسالمت‌آمیز مجامع بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق تأکید کرد. در این کنفرانس گروهی از روشنفکران و سیاستمداران و صاحب‌نظران عرب شرکت دارند.(4)
2 15
کشورهای عربی در قبال جنگ ایران و عراق و تحولات خلیج فارس مواضع متفاوتی دارند. سفیر کویت در امریکا مواضع کشورش درباره تحولات منطقه را چنین تشریح کرد: «کویت خواهان برخورد با ایران نیست و تلاش می‌کند یک راه حل سیاسی به جای راه حل‌های نظامی برای پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق بیابد. در صورتی‌که جنگ ایران و عراق متوقف نگردد خطر ادامه آن به تمامی کشورها، از جمله امریکا سرایت خواهد کرد.» وی از تلاش‌های
دولت ریگان در شورای امنیت برای قطع صدور سلاح به ایران و همچنین از اقدامات کنگره امریکا در ممنوع ساختن واردات نفت ایران ستایش کرد و گفت: «جلوگیری از صدور سلاح به ایران بهترین راه برای حل بحران منطقه خلیج[فارس] به شمار میرود.»
سعود ناصر الصباح در توجیه اقدام کشورش در برافراشتن پرچم امریکا روی کشتی‌های کویتی گفت: «حملات ایران توانایی کویت در صدور نفت به خارج را به حداقل رسانده بود، برای همین کویت به برافراشتن پرچم امریکا بر نفتکش‌هایش اقدام نمود. دولت ریگان دوست اعراب منطقه خلیج فارس است و دوست باید در تنگنا ظاهر شود و کمک خود را برساند.»(1)
اطلاعات، 19/7/1366،ص آخر.
وی بدون اشاره به ادعای بی‌طرفی کویت افزود: «کشورم در اجرای منشور اتحادیه جامعه عرب با کمک به عراق، مفاد پیمان دفاعی مشترک را در مورد عراق به مرحله اجرا گذاشته است و با انعقاد یک قرارداد ترانزیت با عراق، به این کشور کمک می‌کند.»(2)
از سوی دیگر، وزیر خارجه الجزایر، احمدطالب ابراهیمی، ادامه جنگ ایران و عراق را به ضرر هر دو کشور توصیف کرد و گفت: «جنگ ایران و عراق امروز رو به گسترش نهاده است و خطر آن امنیت و ثبات منطقه خلیج[فارس] و کشورهای برادر منطقه را مورد تهدید قرار می‌دهد. این جنگ یکی از زیان‌بارترین جنگ‌ها در جهان معاصر ما می‌باشد و با ادامه آن منافع واقعی دو ملت ایران و عراق نابود می‌شود. دو ملت عراق و ایران به دلیل سرنوشت مشترک خود باید بیش از پیش در جهت ایجاد شرایط لازم برای یافتن راه‌حلی صلح‌آمیز و دائم برای این جنگ کوشا باشند تا بتوانند امکانات خود را با امکانات کشورهای جهان سوم برای مقابله با مشکلات و مبارزه‌طلبی‌های سنگین و متعدد به کار گیرند.»(3)
روزنامه ژاپنی یومیوری مواضع حکومت عمان را در قبال جنگ ایران و عراق و بحران خلیج فارس بررسی کرده و نوشته است: «سلطان‌نشین عمان که در اصل خط‌مشی سیاست خارجی سنتی خود را دنبال می‌کند، قصد دارد روابط خود را با ایران تحکیم کند تا جوّ مناسبی برای پایان دادن به مناقشه ایران و عراق ایجاد شود. لیکن با این حضور نظامی عظیم در خلیج فارس، حتی خطایی جزئی ممکن است به پیش‌بینی نشده‌ترین عواقب بینجامد.
وزیر صنعت و بازرگانی عمان گفته است که تصمیم اخیر درباره ایجاد کمیته مشترک همکاری اقتصادی ایران و عمان به برقراری روابط حسن همجواری با ایران و خاتمه مناقشه ایران و عراق کمک می‌کند.»(4)
1 16
رهبران کشورهای منطقه از دیدگاه‌های گوناگون به مسائل جنگ و خلیج فارس می‌نگرند. در حالی‌که کشورهای عرب منطقه به حوادث خلیج فارس بدبین هستند، عراق دخالت هر یک از دو ابرقدرت را در اوضاع منطقه، به نفع خود می‌داند. روزنامه وال استریت ژورنال در مقاله‌ای به این موضوع پرداخته و با توجه به تحولات خاورمیانه و اوضاع ناآرام خلیج فارس نوشته است: «گرچه جهان با انتظاری بزرگ به این منطقه چشم دوخته است، اما کشورهای منطقه اوضاع را از عینک بدبینی می‌نگرند و در انتظار معجزه‌ای نیستند. با وجود این بدبینی‌ها کشورهای میانه‌روِ عرب از این واقعیت آگاهند که امریکا یک ابرقدرت است و در صورتی که بخواهد می‌تواند تحولی در منطقه به وجود آورد. آنچه مورد تردید است توانایی امریکا نیست بلکه اعتبار این کشور است.»
وال استریت ژورنال با اشاره به سفر مک‌فارلین به ایران افزوده است: «در پی لاس زدن‌های دولت پرزیدنت ریگان نمونه تازهای از بی‌وفایی امریکا به کشورهای میانه‌روِ عرب آشکار شد. هر چند اکنون دولت ریگان مجدداً اندکی از اعتبار پیشین خود را بازیافته است. حکومت ریگان زمانی به قدرت رسید که کشورهای میانه‌روِ عرب در انتظار اقداماتی قاطع از طرف دولت تازه بودند. زیرا دولت کارتر حکومت شاه را به ثمن بخس فروخت و نتوانست از عواقب پیمان صلح اسرائیل با مصر پیشگیری و از انورسادات حمایت کند. مصر بزرگ‌ترین کشور عرب که خود با مسائل اقتصادی بسیاری رو به رو است، همچنان به عراق جنگ‌افزار می‌فروشد؛ زیرا پیروزی و یا قدرت ایران را به ضرر خود می‌داند. کشورهای آسیب‌پذیر حوزه خلیج فارس از جمله کویت و عربستان سعودی که زمانی به دلیل پیمان صلح بین مصر و اسرائیل، مصر را به انزوا کشیده بودند، اکنون خود نظری مشابه مصر دارند. با آنکه رژیم عربستان سعودی در ظاهر در برابر رژیم ایران سینه سپر می‌کند، اما به طور پنهانی از وزیر امور خارجه الجزایر خواست به ایران برود و با مقام‌های این کشور گفتوگو کند.» در پایان این مقاله تصریح شده است که دست‌کم در امان، بیت‌المقدس و قاهره رهبران این کشورها می‌خواهند باور کنند که این بار اوضاع به گونه‌ای دیگر خواهد بود. یعنی اینکه این بار ایالات متحده به تعهد خود عمل خواهد کرد و حضور خود را در منطقه تداوم خواهد بخشید. این آخرین فرصت برای دولت پرزیدنت ریگان است که در منطقه خلیج فارس اعتبار خود را باز یابد.(1)
باتریکسیل کارشناس امور خاورمیانه در روزنامه آبزرور نیز طی مقاله‌ای نوشت: «برخی از کشورهای عرب منطقه خلیج فارس از آن بیم دارند که در صورت وقوع درگیری واقعی بین امریکا و ایران این کشورها آماج حملات ایران قرار خواهند گرفت. ضمناً در منطقه خلیج فارس این نگرانی وجود دارد که امریکا عاقبت از رقابت خسته شده و با خروج از منطقه اعراب را تنها خواهد گذاشت.»(2)
2 17
به گزارش خبرگزاری خلیج، مسئول بخش خلیج فارس در وزارت امور خارجه شوروی از گفته مسئولان ایرانی درباره گسترش روابط ایران و شوروی ابراز تأسف کرد و گفت: «هدف از پخش
این‌گونه خبرها ایجاد تردید در روابط شوروی با اعراب است و شوروی در روابط خود با ایران، اوضاع عمومی منطقه از جمله مسئله جنگ ایران و عراق را که خطرناک‌ترین مسئله در جهان شده است در نظر می‌گیرد.» وی افزود: «شوروی خواستار گسترش روابط بازرگانی و اقتصادی با کشور همسایه خود، ایران است ولی ادامه جنگ ایران و عراق در حال حاضر از گسترش این‌گونه روابط جلوگیری می‌کند و هم اکنون حجم مبادلات اقتصادی و بازرگانی میان دو کشور ناچیز است، ولی ایران از نظر سیاسی سعی می‌کند حجم این مبادلات را به طور خیالی بالا ببرد.»(1)
از سوی دیگر، روزنامه کویتی القبس درباره روابط ایران و شوروی نوشته است: «شوروی به مقام‌های امریکایی اطلاع داده است که در صورت حمله این کشور علیه تأسیسات ایران و پایگاه‌های ایران مشرف بر خلیج فارس، از جمله پایگاه بندرعباس، شوروی معاهده سال 1921 خود با ایران را فوراً معتبر و آن را احیا تلقی خواهد کرد.» القبس بدون اینکه منبع خود را ذکر کند، افزود است: «در پی تهدیدات امریکا مبنی بر حمله علیه تأسیسات نفتی ایران در پاسخ به حملات احتمالی ایران علیه ناوگان امریکا، گورباچف به مقام‌های امریکایی از طریق کانال‌های ارتباطی میان دو کشور اطلاع داده است، شوروی معاهده سال 1921 خود با ایران را احیاء شده تلقی می‌کند.»(2)
1 18
رزمندگان لشکرهای عملیاتی جبهه جنوب با ارسال نامهای به محضر امام خمینی ضمن محکوم کردن اقدامات امریکا در خلیج فارس، آمادگی خود را برای مبارزه تا رسیدن به پیروزی اعلام کردند. در بخشی از این نامه آمده است: «به استکبار جهانی هشدار می‌دهیم که رزمندگان اسلام آماده‌اند ضمن خرد کردن دندان‌های امریکا در خلیج فارس با عملیات شهادت‌طلبانه، با تمام توان در جبهه زمینی برای فتح آخرین خاکریزهای امریکای جنایتکار در منطقه یعنی حزب بعث عراق و اسرائیل غاصب و حصول پیروزی نهایی، به رزم بی‌امان خود ادامه دهند و امریکاییان بدانند که اولین قربانیان اصلی طوفان سهمگین خلیج فارس خواهند بود.»(3)
از سوی دیگر، دو گردان از روحانیون حوزه علمیه قم به خلیج فارس اعزام شدند. روابط عمومی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: روحانیون اعزامی که در دو گردان رزمی - تبلیغاتی متشکل شدهاند به منطقه خلیج فارس عزیمت می‌کنند تا با استقرار در جزایر و ناوهای جنگی ارتش جمهوری اسلامی ایران آماده رویارویی با امریکای جنایتکار شوند.(4)
2 19
دانشگاه‌ها و دانشجویان ایران به صورت سازمانی و انفرادی در تأمین نیازهای فنی - تخصصی و نیروی انسانی جبهه و جنگ مشارکت فعالی دارند. معاون امور جنگ و مدیر کل دفتر طرح‌های عمرانی وزارت فرهنگ و آموزش عالی گفت: «امسال رقمی بالغ بر 12 میلیارد ریال اعتبار در جهت احداث و توسعه فضاهای دانشگاهی و نیز ارائه تسهیلات هرچه بیشتر کمک آموزشی و رفاهی در مراکز آموزشی عالی سرمایه‌گذاری می‌شود. از آغاز سال 1365 بیش از یک هزار پروژه
تخصصی در رشته‌های مختلف علوم انسانی، فنی و مهندسی در کمیته‌های تخصصی وزارت فرهنگ و آموزش عالی توسط اساتید و دانشجویان متعهد و مجرب مورد تحقیق و پژوهش قرار گرفته که تاکنون بخش عمده‌ای از این پروژه‌ها به مرحله بهره‌برداری رسیده است. به موازات اجرای این‌گونه برنامه‌های تحقیقاتی و تخصصی در سال گذشته 4300 تن از دانشجویان، کارکنان و اساتید دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی به‌صورت اعزام سراسری به یاری رزمندگان اسلام شتافتند.» وی درباره ارائه تسهیلات آموزشی به دانشجویان رزمنده جبهه‌ها گفت: «در سال تحصیلی گذشته طرح "دانشگاه در جبهه" جهت جبران مسائل آموزشی دانشجویان عزیز رزمنده به مرحله اجرا درآمد و طی برگزاری سه دورة این طرح در اهواز، تهران و باختران جمعاً حدود چهار هزار دانشجو موفق به گذراندن واحدهای درسی معوقه خود شدند.»
وی با تأکید بر اینکه ادامه اجرای این طرح سبب افزایش حضور دانشجویان در مناطق عملیاتی خواهد بود، گفت: «در نظر است تا هر سال سه دوره دانشکده در جبهه‌های مناطق عملیاتی تشکیل شود...در یک برنامه‌ریزی تصمیم بر آن است تا در دوره‌های بعدی دانشگاه در جبهه، از کلاس‌های درس اساتید نوارهای ویدئویی تهیه و این نوارها جهت آمادگی بیشتر دانشجویان عزیز رزمنده در اختیار لشکرهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گیرد تا دانشجویان با بهره‌مندی از مزایای این نوارها با آمادگی لازم در کلاس‌های درس دانشگاه در جبهه حضور یابند.»(1)
1 20
رژیم عراق با هدف شناسایی افراد فراری و ناراضیان که به طریقی از خدمت در ارتش امتناع می‌کنند اقدام به اجرای طرح سرشماری کرده است. قوات سیدالشهداء در بیانیه‌ای ضمن اعلام این خبر نوشته است: «در پی اوج‌گیری تشنج و ناآرامی‌ها و کنترل شهرها و جلوگیری از فرار روزافزون نظامیان به خصوص سربازان از جبهه‌های جنگ، اقدام به اجرای طرح آمارگیری سراسری و همگانی نفوس نموده است. این طرح درصدد است کلیه ناراضیانی را که به طریقی از خدمت در ارتش فرار کرده و به هسته‌های مقاومت پیوسته‌اند و یا در هور‌های جنوب مخفی شدهاند، شناسایی کند.»(2)
1 1
امروز در جلسه‌ای در قرارگاه شهید بروجردی بانه با حضور فرماندهان نیروی زمینی سپاه پاسداران و قرارگاه‌های نجف و قدس و فرماندهان یگان‌های تابعه، بررسی منطقه عمومی ماووت و طرح مانور عملیات در این منطقه، ادامه یافت. در ابتدای جلسه آیت‌الله طاهری نماینده امام و امام جمعه اصفهان نکاتی را متذکر شد: «انسان تا راه و هدف و ایده و آرمانش شناخته شده نباشد، این محال است که به نتیجه‌ای برسد؛ شما عاشورا را برای خودتان الگو قرار بدهید…
امروز هم فرزند امام حسین(ع) که ما ایشان را به رهبری پذیرفتیم مقابل چشمان ماست و می‌بینیم که یک مو تنزل نکرده است... مسلمین منتظرند ببینند سرانجام کار ما به کجا می‌انجامد... آقایان، جنگ ما مقداری طولانی شده است که این هم به خاطر این بوده که مملکت ما جنگی نشده و مسئولین ما باور نداشتند. ستاد تشکیل دادند ولی در عمل دیدیم که این ستاد آن اهداف از پیش تعیین شده را دنبال نکرد و سنگ‌اندازی شد... ما را هم بکشید جلو؛ ما هم می‌آییم؛ خدا می‌داند نمی‌گذارند ما بیاییم. باید رفت توی قلب کار …»(1)
در ادامه، آخرین وضعیت دشمن در منطقه و گزارش شناسایی‌ها ارائه شد. حجت علی‌اوسط
1) 1. سند شمار 1516/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 11 تا 20/7/1366، ص 108 تا 111.
(مسئول اطلاعات قرارگاه نجف) درباره فعالیت‌های ارتش عراق در منطقه گفت:«دشمن از تحرکات ما پی به اهداف ما برده است و در پی آن کانال‌ها و سنگرهای خود را ترمیم کرده، سیم‌خاردار و کانال و سنگر اضافه کرده و آماده جنگ شده است. یعنی این اقدامات غیر از اقداماتی است که به طور معمول برای زمستان در سال‌های گذشته می‌کرده است. روی قله گرده‌رش تانک گذاشته، به طرف شیارهای دشت باساوا تقویت کرده و سیم‌خاردار اضافه کرده است. روی قمیش سنگر و کانال اضافه کرده و قبلی‌ها را ترمیم کرده است. در ادامة یال قمیش مواضع دشمن ضعیف‌تر است… کانال‌های بین تنگه دولبشک و قمیش تقویت شده است. زیر هزارکانیان سه تانک اضافه شده است و به طرف جنگلی خط پدافندی تهیه کرده است. روی قله گامو سنگر تفنگ 106 میلی‌متری درست کرده است. دیشب یک ستون نیرو از طرف ازمیر به طرف منطقه چوارتا آمده است. دیروز یک هواپیما ملخی روی قمیش و گرده‌رش آمده که برای ما مشکوک بود. اخیراً اجرای آتش روی منطقه افزایش یافته است. دشمن نیروهای کماندویی را دسته دسته بین نیروهای دیگرش تقسیم کرده است. روی گرده‌رش و قمیش نیروهای کماندویی دیده شدهاند. گردان‌های کماندویی عراق بیشتر در عقبه‌ها با طالبانی‌ها و دیگر گروه‌های مخالف درگیر هستند. اجرای منور در منطقه زیاد بود که با روشن شدن ماه کم شده است.»
احمد سوداگر (مسئول اطلاعات قرارگاه قدس) نیز به فعالیت‌های دشمن اشاره کرد:«تردد خودرویی دشمن به طرف کاریزه و... تردد دشمن در هزارکانیان و گامو سه برابر منطقه قمیش است و در منطقه واراس دو برابر اینجا است. امروز تعدادی از فرماندهان عراقی روی قمیش آمدند و از محل دیدگاهِ فرماندة تیپ، به منطقه توجیه شدند.»
در ادامه جلسه محمد کرمی، فرمانده لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) به اقدامات شناسایی این لشکر و توضیح راه‌کارها پرداخت: «راه‌کار قبلی ما از پشت گرده‌رش به طرف قله گرده‌رش [هدف تعیین شده برای لشکر11] بود که راه ضعیفی بود. اخیراً راه‌کار را تغییر دادیم و از مقابل به طرف قله رفتیم. بچه‌های شناسایی دیشب از جایی که سنگر کمین بوده عبور کردند - در سنگر کمین کسی نبوده - از هر یک از دو شیار می‌توان یک گروهان نیرو برد. دشمن روی قله گرده‌رش یک گردان نیرو دارد و پدافندش دور تا دور است.» وی در ادامه به توضیح چگونگی طرح مانور نیروهای لشکر11 و الحاق با لشکر21 پرداخت و افزود که برادران تا ردة فرمانده گردان به عملیات توجیه شدهاند. وی همچنین گفت که استعداد گردان‌های لشکر11 کامل نیست.
فرمانده لشکر21 امام رضا(ع)، اسماعیل قاآنی، نیز به توضیح اقدامات شناسایی و راه‌کارها پرداخت: «دو محور برای شناسایی مشخص کرده‌ایم: یکی از طرف پاسگاه پلیس و رودخانه و دیگری از طرف ژاژیله. در محور کنار رودخانه دیشب از بالای شیار تا کنار صخره رفتند و جلوتر از آن نتوانستند بروند. تا آنجا که رفته‌اند دشمن کمین نداشته است. از طرف ژاژیله هم رفتند. دشمن روی قله در حال کوبیدن تیرک سیم‌خاردار بوده است. پریشب بچه‌ها در سنگر عراقی‌ها
دو گلوله آر.پی.جی آماده دیده‌اند. معلوم می‌شود که تردد دارند ولی آن شب در سنگر نبوده‌اند.» وی افزود که این راه‌کارها بیشتر از یک گردان کشش ندارند و اگر دشت باساوا و هدف لشکر11 سقوط نکند، وضعیت به گونه‌ای دیگر می‌شود. فرمانده نیروی زمینی به وی تأکید کرد که راه‌کارتان در کنار رودخانه خیلی مهم است. فرمانده لشکر21 ضمن تأیید اهمیت این راه‌کار، مشکل طولانی بودن مسیر آن و خسته شدن نیروها برای پیمودن آن را یادآور شد و افزود: مسیر زیر دید دشمن است و جایی نیست که نیروها زودتر بروند آنجا استراحت کنند. وی تعداد گردان‌های لشکر21 را 4 گردان اعلام کرد که به علت کمبود نیرو، مجموع استعداد آنها به اندازه 3 گردان است.
مسئول اطلاعات قرارگاه نجف درباره شناسایی تیپ12 قائم گفت: «این تیپ سه راه‌کار داشته است: 1- از ژاژیله تا رودخانه روی یال که 100 متری سیم‌خاردارها رفته‌اند. 2- راه‌کاری پیدا کرده‌اند که 100 متر صخره‌ای دارد که قرار است امشب بروند. 3- راه‌کاری را دیشب رفته‌اند که به کمین دشمن برخورده‌اند و برگشته‌اند. نیروهای کمین دشمن در این محور در کف رودخانه نشسته بودند.»(1)
فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج)، عبدالمحمد رئوفی، درباره اقدامات این لشکر گفت: «راه‌کار مناسبی پیدا نشده است، اما بر مبنای اینکه به کمین بزنیم و برویم سه راه‌کار انتخاب کرده‌ایم. از سوی دیگر، چون هدف ما خط اول دشمن است و قبل از خط اول چند کمین و پایگاه وجود دارد، تضمینی نیست که همان شب اول به خط اول برسیم.»
جانشین فرمانده نیروی زمینی رحیم صفوی درباره محور لشکر7 گفت:« اگر این مسیر زیگزاگ را از طرف محور تیپ12 قائم به طرف بالا بروید و از آنجا به طرف یال و دشت بروید بهتر است.» فرمانده قرارگاه نجف، نورعلی شوشتری نیز تأکید کرد که زمین این مسیر خوب و بدون پیچیدگی است و ان‌شاءالله تیپ12 و لشکر7 با هم هماهنگ کنند. رئوفی توان لشکر7 را 2 گردان ناقص و یک گردان مستقر در خط اعلام کرد.
فرمانده لشکر 57 ابوالفضل(ع) (روح‌الله نوری) در گزارشی از اوضاع منطقه گفت: «از کنار رودخانه داخل شیار رفتیم پس از پنج ردیف میدان مین و سیم‌خاردار، دشمن جدیداً پایگاهی زده است و دو طرف شیار را دو کمین گذاشته است. احساس می‌شود که می‌خواهد تانک روی قمیش بیاورد. امروز هم یک جیپ روی قلّه قمیش دیده شده است. دشمن از پشت قله سرکوب قمیش جاده‌ای به طرف قلّه کشیده است و روی گوجار هم دارد جاده می‌کشد. دشمن از روی گامو تمام حرکات ما را می‌بیند. از دشمن به طور عادی روزانه 40 خودرو وارد منطقه و 40 خودرو از منطقه خارج می‌شود که بعد از بارندگی 10 خودرو اضافه شده است.»
فرمانده قرارگاه نجف: چهار روز است که تردد ما سه برابر شده است.
فرمانده لشکر 9 بدر، برادر شمس با توجه به اینکه مأموریت این تیپ هنوز در ابهام است،
1) 2. همان، ص112تا 134.
گفت: «برای زدن به دشمن از پشت، دو راه وجود دارد:1- شب عملیات نیروهای ما را پای خط ببرند. 2- نیروهای ما را ببرند توی منطقه و پایگاه بزنند و خودشان شناسایی کنند.» فرمانده نیروی زمینی پاسخ داد: «شما باید از پشت به صورت نامنظم به دشمن بزنید.» شمس: «بالاخره باید یک راهی را شناسایی کنیم که گردان ببریم.» شمخانی: «شما بر مبنای اینکه از پشت بزنید، امکانات و تجهیزات خودتان را آماده کنید.» شمس: «اگر از بالا درگیر بشویم احتمال رسیدن ما به خط و الحاق کم است، مهمات کم می‌آوریم.»
رحیم صفوی و علی شمخانی: «شما باید الحاق کنید. دشمن انتظار حمله شما را از پشت سر ندارد.»
در پایان جلسه بخشی از کمبودهای تدارکاتی مورد بحث قرار گرفت. فرمانده قرارگاه نجف گفت: «300 هزار گونی به ما داده‌اند، 100هزار گونی هم داریم به هر یگان حدود 15 هزار گونی می‌رسد و این در حدی است که بتوانند دور ادوات خود را بپوشانند.» مسئول لجستیک سپاه در غرب (جان‌محمد) نیز گفت: سوخت کم است. پول نداریم بیشتر بخریم.» شوشتری نیز افزود: «شما [شمخانی] مشکل استحکامات یگان‌ها را حل کنید. چون از 24 ساعت، 18 ساعت روی این موضوع بحث می‌شود.» فرمانده قرارگاه نجف در پایان گفت: آمار موجودی تدارکات را که دیدم [از بس کم است] دیگر هیچی برای مسئول لجستیک نمی‌نویسم[که به یگان‌ها بدهد].(1)
1 2
پادگان الرشید بغداد نیمه شب گذشته هدف یک فروند موشک دوربرد ایران قرار گرفت. ستاد کل نیروهای سه‌گانه سپاه پاسداران طی اعلامیه‌ای اعلام کرد: «به منظور مقابله با شرارت‌های دشمن بعثی در بمباران مناطق کارگری - صنعتی و بمباران شیمیایی مناطق کشورمان در ساعت 30 دقیقه بامداد امروز پادگان "الرشید" بغداد که یکی از مراکز بزرگ و مهم نظامی این کشور به شمار میرود با یک فروند موشک زمین به زمین یگان موشکی نیروی هوایی سپاه پاسداران هدف قرار گرفت.»(2)قرارگاه خاتم‌الانبیا محل اصابت این موشک را منطقه کشتارگاه جدید اعلام کرد.(3)اما خبرگزاری عراق ادعا کرد که موشک پرتاب شده به مناطق مسکونی شهر بغداد اصابت کرده است و بر اثر آن تعدادی از غیرنظامیان کشته شدهاند.(4)در گزارش آسوشیتدپرس از این حمله آمده است:« از دوشنبه گذشته که ایران دو فروند موشک زمین به زمین از نزدیکی مرز به طرف بغداد شلیک کرد، این دومین حمله موشکی به بغداد محسوب می‌شود. عراق اعلام کرد که این موشک‌ها به مناطق مسکونی اصابت کرده و در بیانیه عراق هشدار داده شده است رژیم ایران که توانایی کاری جز این اقدامات جزئی و بزدلانه را ندارد باید مسئولیت این اقدامات را بر عهده گیرد.»(5)
رادیو سوئد با اعلام خبر حمله موشکی ایران به بغداد و همچنین گزارش ادعای عراق درباره این حمله به موضوع استفاده گسترده عراق از سلاح‌های شیمیایی پرداخت و گفت: «به رغم مساعی گسترده برای متوقف کردن و به کنترل درآوردن جنگ عراق - ایران هر روز وضع
1) 3. همان.
2) 4. روزنامه اطلاعات، 19/7/1366، ص18، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
3) 5. سند شماره 88318 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا 2- معاونت اطلاعات، به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص)، 20/7/1366.
4) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 206، 20/7/1366، ص5، بغداد - خبرگزاری عراق، 19/7/1366.
5) 7. مأخذ5، ص5، منامه - آسوشیتدپرس، 19/7/1366.
متشنج‌تر می‌شود. جای هیچ شکی وجود ندارد که عراق مجدداً از سلاح شیمیایی استفاده کرده است. ایران برای تأیید اثبات گفته خود از سازمان ملل خواست با اعزام هیئتی اتهام مذکور را مورد بررسی و تحقیق قرار دهد.» گزارشگر رادیو سوئد در ادامه به علت استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی اشاره کرد و گفت: «امریکا با آمدن به خلیج فارس هر چه بیشتر به نفع عراق وارد جنگ شده است. در حالی که کشورهای عربی و قدرت‌های بزرگ دربارة نقض قوانین و مقررات بین‌المللی در مورد واکنش ایران در خلیج فارس بیانیه می‌دهند و این کشور را محکوم می‌نمایند. ولی استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی به فراموشی سپرده شده است و به ندرت درباره علت استفاده عراق از سلاح و گازهای عصبی بیانیه و یا گزارش صادر می‌گردد. سکوت بین‌المللی و عدم واکنش سازمان‌های مسئول، عراق را در ادامة به کارگیری این سلاح‌ها تشویق می‌کند و جری می‌سازد. حمله امریکا به قایق‌های ایرانی بخشی از اقدامات این کشور در حمایت از عراق و انحراف اذهان عمومی جهانیان از جنایات ضدبشری رژیم عراق در استفاده از سلاح‌های شیمیایی است.»(1)
رادیو سوئد درباره اقدامات ایران برای مقابله با عراق و امریکا افزود:«ایران در نظر دارد یک حمله (زمینی) از ناحیه جبهه مرکزی انجام دهد. حملات زمینی نقطه قوت نیروهای ایرانی و نقطه ضعف قوای عراق است. عراق مایل به گرم نگاه داشتن آتش جنگ خلیج فارس و بین‌المللی کردن جنگ است. حضور نظامی امریکا در خلیج فارس عملاً به معنی حمایت از عراق است. این امر موجب شده است که ایران نتواند در خلیج فارس از عراق انتقام بگیرد و از ابتکار پرتاب موشک به بغداد استفاده کرده است.»(2)
1 3
در پاسخ به حملات هواپیماهای عراقی و بمباران مناطق غیرنظامی و بمباران‌های شیمیایی، علاوه بر اقدام سپاه پاسداران در شلیک موشک به سوی بغداد، به گزارش ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی، هواپیماهای نیروی هوایی ارتش در ساعت12:30 و ساعت 12:35 امروز تأسیسات اقتصادی و نظامی عراق در استان اربیل و بخشی از مواضع و استحکامات آنان را در مناطق عملیاتی مقابل سومار به شدت بمباران کردند و خسارات سنگینی به قوای دشمن وارد کردند. همچنین نیروی زمینی ارتش، امروز تأسیسات نفتی و تلمبه‌خانه‌های بانمیل و نفت‌خانه، کارخانه برق الحارثه، کارخانه کاغذ سازی بصره و تأسیسات نظامی و اقتصادی مندلی، مگاتو و حلوان عراق را زیر آتش سنگین توپخانه‌های دوربرد قرار داد.(3)
2 4
جبهه‌های جنگ همچنان آرام هستند و طرفین به تحکیم مواضع پدافندی و تبادل آتش در سطح محدود مشغولند. در منطقه شرق دجله تعداد 9 قایق دشمن با پشتیبانی یک هلی‌کوپتر در ساعت 9 صبح قصد نزدیک شدن به کمین‌های خودی را داشتند که با هشیاری نیروهای
رزمنده و اجرای آتش به موقع، مجبور به عقب‌نشینی شدند. در جزیره جنوبی مجنون در دو نوبت قایق‌های دشمن ضمن نزدیک شدن به مواضع خودی، با تیربار و دوشکا اجرای آتش کردند و به عقب برگشتند.(1)
همچنین نیروهای دشمن در جبهه بصره سه گلوله شیمیایی روی مواضع توپخانه نیروهای خودی پرتاب کردند.(2)علاوه بر این، هواپیماهای دشمن مواضع رزمندگان اسلام را در تپه‌های شنی چزابه بمباران کردند(3)و طی سه نوبت و هر بار یک فروند هواپیما به ترتیب بر فراز مناطق جنوب کوشک، طلائیه و جنوب طلائیه ظاهر شده و اقدام به شکستن دیوار صوتی کردند.(4)
1 5
قرارگاه رمضان اعلام کرد که به دنبال اجرای عملیات ظفر2 در شهر کفری واقع در استان دهوک عراق - که با همت نیروهای لشکر9 بدر، صورت گرفت [ر.ک.به روزشمار:12/7/1366[ - ارتش عراق از شب عملیات به مدت سه شبانه‌روز این شهر را زیر آتش تانک و توپ قرار داد. نیروهای عراقی به دلیل ترس از حضور نیروهای مبارز مسلمان عراق وارد شهر نشده و تنها به گلوله‌باران آن پرداختند که بر اثر آن تعداد زیادی از مردم شهر به شهادت رسیدند.
فرمانده لشکر بدر (برادر شمس) در گزارشی به فرمانده نیروی زمینی سپاه گفت:« در جریان عملیات ظفر2، جنازه سه تن از شهیدان در شهر کفری ماند که دو تن آنها از توابین [از اسیران عراقی که به عضویت لشکر بدر درآمده بودند] و یک تن از مجاهدین عراقی بودند. وی افزود این دو برادر تواب از بهترین نیروهای لشکر بدر بودند و بدون نیاز به همراهی نیروهای کُرد به داخل شهرهای مهم عراق می‌رفتند. وی خبر داد که در مراسم رژه‌ای در شهر بعقوبه عراق در چند روز پیش، که عده‌ای از خارجیان نیز در آن حضور داشته‌اند، سربازی به صف افسران عراقی تیراندازی کرده است. فرمانده لشکر بدر در پایان، مشکلات و کمبودهای لشکر بدر، از جمله کمبود بودجه و مهمات را مطرح کرد.(5)
بنا به گزارش قرارگاه رمضان، رژیم عراق با هدف ایجاد رعب و وحشت در بین مردم عراق و جلوگیری از همکاری آنان با نیروهای مجاهد مسلمان عراق و رزمندگان ایران، یکی از روستاهای استان کرکوک به نام "کانی العبید" را با موشک و بمب‌های خوشه‌ای بمباران کرد. در این حمله 11 تن از جمله 4 کودک کشته شدند و 23 تن که در بین آنها زن و پیرمرد مشاهده می‌شود، مجروح گردیدند. به علاوه تعداد زیادی از خانه‌های ملت مظلوم کُرد در این روستا ویران شد.(6)
از سوی دیگر، در منطقه شوان کرکوک در یک عملیات کمین، ماشین حامل نیروهای نظامی عراق به کمین نیروهای اتحادیه میهنی افتاد که یکی از نیروهای عراقی کشته شد و 7 تن اسیر شدند. از جمله اسیران ستوانیار کریم محمد شویل اهل العماره و ستوانیار عوید مراد خلف اهل بابل می‌باشند. به علاوه دو خودرو ارتش عراق به غنیمت گرفته شده و یک خودرو منهدم شد.(7)
1) 11. سند شماره 029544 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 51، 9/8/1366، قرارگاه کربلا - معاونت اطلاعات، ص2.
2) 12. سند شماره 029448 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گردان اطلاعات 72 ثارالله، 24/7/1366.
3) 13. سند شماره 029434 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای 72 ساعته، معاونت اطلاعات سپاه ششم امام صادق(ع)، 24/7/1366.
4) 14. مأخذ11، ص3 و ص29.
5) 15. مأخذ1، ص 107.
6) 16. سند شماره 88343، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: روابط عمومی قرارگاه رمضان، 21/7/1366.
7) 17. سند شماره 088296 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: روابط عمومی فرماندهی قرارگاه رمضان، 19/7/1366.
1 6
در منطقه بوکان، در روستای باغ شیخان نیروهای خودی با عناصر حزب دمکرات درگیر شدند. در این درگیری یکی از نیروهای خودی شهید و اشرار با تحمل سه کشته و 5 مجروح گریختند.(1)تیم عملیات ویژه واحد اطلاعات سپاه جوانرود نیز عملیاتی روی مقر عناصر ضد انقلاب اجرا کرد که در این عملیات دو جنازه همراه تجهیزات انفرادی از ضدانقلابیون به دست نیروهای اسلام افتاد.(2)
2 7
عزیمت نیروهای رزمنده به جبهه‌های جنگ از شهرهای مختلف ادامه دارد: دو گردان از نیروهای بسیجی آموزش دیده و اعزام مجددِ شهرهای استان آذربایجان غربی با عنوان دومین کاروان حماسه‌سازان عاشورا بعدازظهر امروز در میان بدرقه گرم مردم ارومیه عازم جبهه‌های جنگ شدند. از شهر کاشان نیز یک گروه داوطلب مردمی و از استان یزد نیروهای مردمی به همراه جهادگران در قالب گردان انصار رهسپار جبهه‌ها شدند. به علاوه، امروز از شهرهای زاهدان، کازرون، ساری، ورامین، جهرم، مشهد، بیرجند، یاسوج و سروستان نیز در قالب نیروهای داوطلب مردمی، جهادگر، اکیپ پزشکی و پپراپزشکی و نیروی فنی تخصصی به سوی جبهه‌ها حرکت کردند.(3)
3 8
نخستین محموله موشک‌اندازهای مینی‌کاتیوشای 107 میلی‌متری که برای اولین بار در ایران ساخته شده است، با حضور محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه پاسداران به جبهه‌های جنگ ارسال شد. وزیر سپاه در شیراز ضمن بازدید از مراحل تولید مینی‌کاتیوشا در سخنانی گفت: «در حال حاضر احداث کارخانه موشک‌سازی "اسکاد - بی" را در تهران آغاز کرده و مطالعات ساخت انواع موشک‌های زمین به هوا را به اتمام رسانده‌ایم که به زودی وارد خط تولید خواهند شد. امریکاییها وقتی که موشک تاو را ساختند 8 سال روی آن کار تحقیقی انجام دادند ولی ما بدون اطلاع از علم موشک‌سازی ظرف مدت کمتر از 5/2 سال این کار را به مرحله عمل رساندیم.» وی افزود: «ایران نمی‌خواهد در جنگ با عراق به خارج متکی باشد و امروز بیش از 70 تا 80 درصد مهمات جنگی در داخل کشور ساخته می‌شود. دولتمردان امریکا خوب می‌دانند که از سوی ایران ضربه‌پذیر هستند، لیکن جواب اصلی ایران ادامه جنگ با رژیم عراق است؛ زیرا سقوط صدام حسین یعنی سقوط تمام امیال و آرزوهای امریکا در منطقه.»(4)
تحلیلگران غربی چند ماه پیش برآورد کردند تولید سلاح در داخل ایران طی 18 ماه گذشته حدود 2میلیارد دلار از هرینه تسلیحاتی ایران کاسته است. نشریه ساندی تایمز نوشت: «ایرانی‌ها در ماههای اخیر خرید تجهیزات نظامی را از خارج کاهش داده‌اند. معلوم نیست که ادعاهای ایرانی‌ها مبنی بر خودکفایی تا چه میزان صحیح است. بعضی از تحلیلگران معتقدند ایران ظاهراً با کمک کارشناسان اروپای غربی با تبدیل خط تولید کارخانه‌ها و کارگاه‌ها به تولید ساز و برگ نظامی، در ساخت صنایع تسلیحاتی با تکنولوژی پایین پیشرفت قابل توجهی کرده
1) 18. سند شماره 097701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع)، به قرارگاه مرکزی نیروی زمینی سپاه پاسداران، 28/7/1366.
2) 19. سند شماره 088362 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه چهارم بعثت باختران - اطلاعات، به ستاد مرکزی سپاه - معاونت اطلاعات، 22/7/1366.
3) 20. مأخذ10، ص2.
4) 21. روزنامه جمهوری اسلامی، 21/7/1366، ص2.
است. از طرفی تحلیلگران برآورد کرده‌اند که تهران سالانه 2 تا 5/2 میلیارد دلار برای سلاح‌های پیشرفته مانند هواپیما و موشک می‌پردازد.(1)
اندرو دانکن عضو مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن نیز درباره وضعیت تکنولوژی در ایران گفت: ما درباره ادعای [تولید] موشک استینگر [در ایران] بسیار مردد هستیم؛ ایرانی‌ها در زمینه تکنولوژی پیشرفته وضع خوبی ندارند. آنها می‌توانند توپخانه، خمپاره، سلاح‌های کوچک و مهمات بسازند، اینها نیازی به تکنولوژی پیشرفته ندارند، اما وقتی مسئله رادار، الکترونیک و الکترونیک مربوط به هوانوردی مطرح است، وجود چنین تکنولوژی در ایران قابل تردید است.(2)
1 9
رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و وزیر خارجه ایران به طور جداگانه مواضع جمهوری اسلامی ایران را در قبال تحولات خلیج فارس و جنگ تشریح نمودند و بر ایستادگی در مقابل امریکا تأکید کردند. آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار با مسئولان وزارت اطلاعات ضمن تأکید بر ضرورت شناخت ابزار و نحوه عمل دشمن درباره اوضاع خلیج فارس گفت:«جمهوری اسلامی ایران هم اکنون در حساس‌ترین شرایط پس از انقلاب به سر می‌برد و استکبار جهانی نیز با شناخت قدرت اسلام بر سر دو راهی قرار گرفته است یا تسلیم در برابر حرکت مستمر و رو به رشد اسلام که منجر به ضعف روزافزون توان استکبار جهانی خواهد شد و یا سرکوب این حرکت قبل از رسیدن به بلوغ خود و توانمندی بیشتر انقلاب اسلامی … استکبار کاملاً این واقعیت را احساس می‌کند که یک نیروی خلاق و تازه نفس در صحنه دنیا پا به عرصه گذاشته ... امروزه استکبار تمام توان خود را برای به سازش کشاندن این انقلاب بسیج کرده است ... در خلیج فارس هر ضربه‌ای که ما به امریکا بزنیم معادل ده ضربه به استکبار جهانی خواهد بود؛ که همواره خود را به عنوان یک قدرت شکست‌ناپذیر مطرح می‌کند.» رئیس‌جمهور افزود: «ما ملتی نیستیم که از ژست‌های ابرقدرتی امریکا بترسیم، هرگز ضعف را در خودمان سراغ نگرفته‌ایم، این را بسیار دیده و امتحان کرده است. ما خواهان صلح هستیم، اما صلح و آرامش برای دو ملت ایران و عراق با وجود صدام ممکن نیست. ملت ایران به مقاومت و ضربه زدن به دشمنی که ضعیف شده ادامه خواهد داد تا دشمن از میان برود.»(3)
مهندس میرحسین موسوی، نخست‌وزیر، در پایان جلسه هیئت دولت در گفتوگو با خبرنگاران، هدف اصلی امریکا را ضربه‌زدن به انقلاب اسلامی بیان کرد و درباره حضور نظامی امریکا در خلیج فارس و اقدامات دولت برای مقابله با آن گفت:«امریکا در حال افزایش دامنه تشنج در خلیج فارس است و قصد دارد پای کشورهای غربی را نیز به منطقه باز کند. چیزی که به ما مربوط می‌شود ایستادگی ماست که با تکلیف شرعی صورت می‌گیرد. من به تمام کشورهایی که ممکن است با این امید که بتوانند با ایجاد فشار در خلیج فارس، ما را به سازش بکشانند، در کنار امریکا قرارگرفته‌اند هشدار می‌دهم که ما از تز "تا آخرین خانه، تا آخرین نفر و تا آخرین قطره خون" تبعیت می‌کنیم و برای ما اصل مقاومت مطرح است و پیروزی ما
همواره در گرو این مقاومت‌ها است.» نخست‌وزیر با اشاره به حمله امریکا به قایق‌های ایرانی افزود:« امریکا اگر فکر می‌کند با این اقدامات خود یکی از اهدافش برآورده شده و به قول خودشان بعد از سال 1990 جریان نفت را به سمت امریکا و سایر کشورهای اروپایی تسریع و تسهیل می‌کند، ما می‌گوییم بذری که الان شما می‌کارید باعث خواهد شد که در آینده دسترسی شما به نفت حتی در شرایط عادلانه دشوارتر شود. چرا که این اقدام باعث خواهد شد که امواج ناشی از این مقاومت به همه مناطق نفت‌خیز برسد و عملاً اختلال ایجاد کند؛ زیرا اگر امریکا وارد این معرکه شود به زودی از آن نمی‌تواند خارج شود.»(1)
میرحسین موسوی نخست‌وزیر در پایان جلسه هیئت دولت در گفتوگو با خبرنگاران: من به تمام
کشورهایی که ممکن است با این امید که بتوانند با ایجاد فشار در خلیج فارس ما را
به سازش بکشانند، در کنار امریکا قرار گرفته‌اند هشدار می‌دهم که ما از تز
"تا آخرین خانه، تا آخرین نفر و تا آخرین قطره خون" تبعیت می‌کنیم.
وزیر امورخارجه، دکتر ولایتی، نیز درباره تمایلات نظامی‌گری و تجاوزکارانه امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران هشدار داد. وی در بیان مواضع و دیدگاه‌های رسمی جمهوری اسلامی ایران در جمع سفیران، کارداران و نمایندگان سیاسی کشورهای خارجی مقیم تهران تأکید کرد:«تجاوزات و مداخلات امریکا خطرآفرین و انفجارآمیز است و قصد و نیت واقعی ایالات متحده از اعزام نیروهای نظامی خود به منطقه تنها اعمال فشار بر جمهوری اسلامی ایران و حمایت آشکار و همه‌جانبه از رژیم متجاوز و جنگ‌افروز عراق می‌باشد که مسئولیت آغاز و ادامه تشنج و بحران در خلیج فارس را نیز برعهده دارد. ایران هرگز در دفاع از حقوق حقه و حاکمیت ملی تردید نکرده و هرگونه تهدید و عمل تجاوزکارانه را با روش‌های لازم پاسخ داده است. انتظار جمهوری اسلامی از کشورهای جهان و جامعه بین‌المللی این است که با هشیاری و درایت با تحرکات جنگ‌طلبانه در منطقه که چندی است از سوی دولت امریکا دنبال شده و پای برخی کشورهای غربی را نیز به منطقه بحران زده خلیج فارس باز کرده است، مقابله کنند و اجازه ندهند که چنین سیاست‌های میلیتاریستی منطقه را در شعله‌های آتش یک جنگ ناخواسته فرو برد و صلح و امنیت بین‌المللی را هر چه بیشتر به
1) 25. روزنامه اطلاعات، 20/7/1366، ص3.
مخاطره افکند.»(1)دکتر ولایتی تنها راه برقراری آرامش و امنیت در منطقه را خروج نیروهای بیگانه و ایجاد ثبات با تلاش کشورهای منطقه عنوان کرد و گفت: «دنیا امروز درک کرده است که حضور نظامی کشورهای بیگانه نه تنها به برقراری امنیت و تأمین کشتیرانی آزاد نمی‌انجامد بلکه دامنه و ابعاد تشنج از سوی عراق گسترش خواهد یافت که این خطر درگیری‌های نظامی جدیدتر و وسیع‌تر را نیز دربردارد. تشنجات ناشی از حضور ناوگان‌های جنگی بیگانه در خلیج فارس و تحریکات و تجاوزات نظامی امریکا، صحت موضع جمهوری اسلامی ایران مبنی بر ضرورت خروج این نیروها از منطقه و تأمین امنیت و ثبات و آزادی کشتیرانی در خلیج فارس توسط کشورهای منطقه را یک بار دیگر به اثبات می‌رساند.» وی افزود: «جمهوری اسلامی ایران معتقد است که تنها راه جلوگیری از گسترش درگیری در منطقه در خودداری از هرگونه حمله به کشتی‌ها و تأسیسات نفتی در خلیج فارس و خروج سریع و بلاشرط نیروهای نظامی بیگانه نهفته است.»(2)
دکتر ولایتی همچنین در نامهای به دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی اهداف امریکا را تسلط هرچه بیشتر به ملل مسلمانان منطقه دانست و نوشت: «بر همگان روشن است که سرمنشأ تجاوزات امریکا در این منطقه به خاطر درخواست حمایت برخی از کشورهای عضو این سازمان از کفر جهانی می‌باشد. برای ملت ایران این امر کاملاً واضح است که امریکا اگرچه در حال حاضر برای پشتیبانی از رژیم جنگ‌افروز عراق به درخواست دولت کویت وارد حریم کشورهای اسلامی شده، لیکن قصدی جز به سلطه کشاندن هر چه بیشتر ملل مسلمانان منطقه را ندارد. نیروهای نظامی امریکایی که بر حق حاکمیت، تمامیت ارضی و استقلال یک کشور اسلامی تجاوز کرده‌اند، مسلماً آماده گسترش تجاوزات در آینده نیز هستند و شکی نیست که جمهوری اسلامی در دفاع از حقوق خود ذره‌ای تأمل نخواهد کرد و در فرصتی مقتضی عکس‌العملی را که از مسلمانان آزاده انتظار میرود نشان خواهد داد. از جناب‌عالی به عنوان دبیر کل سازمان کنفرانس اسلامی انتظار داریم اقدامات مقتضی در جهت جلوگیری از گسترش تجاوزات امریکا در منطقه به عمل آورید.»(3)
1 10
یازدهمین کاروان نفتکش‌های کویتی تحت اسکورت ناوگان امریکا متشکل از هشت فروند کشتی پس از عبور از تنگه هرمز وارد خلیج فارس شده و به آرامی به سوی ساحل کویت در حرکت است. در این کاروان کشتی‌های سی‌ایل‌سیتی، اوشین‌سیتی، گاز پرنس و گاز کینگ حضور دارند و آنها را سه کشتی جنگی و یک کشتی فرماندهی به نام مونت ورفون همراهی می‌کنند. در جلوی کاروان هلیکوپترها و کشتی‌های مین‌جمع‌کن در تلاشند با پاکسازی مسیر حرکت کاروان، از برخورد کشتی‌ها با مین جلوگیری نماید.(4)در همین حال امریکا برای حفاظت بیشتر و رعایت احتیاط لازم، حوزه ممنوعه نزدیکی کشتی‌ها و هواپیماهای دیگر به کاروان را افزایش داد و فاصله 2 مایلی را به 5 مایل رسانده است.(5)
از سوی دیگر، روزنامه ایندیپندنت چاپ لندن نوشت: «پس از تأیید این موضوع که ایران به
موشک استینگر دست یافته، به خلبانان هواپیماها و هلیکوپترهای امریکایی در خلیج فارس دستور داده شد پروازهای خود را به نزدیکی ایرانی‌ها محدود کنند. نشانه‌های صدور این دستور در پروازهای معدود امریکایی بر فراز کاروان در حال اسکورت دریایی امریکا که به سوی کویت روان است، به خوبی مشاهده می‌شود.»(1)
1 11
در پی حملات هوایی عراق به نفتکش‌ها و کشتی‌های صیادی در خلیج فارس، ناوگان صیادی صنعتی استان بوشهر به استان هرمزگان اعزام شد. سرپرست صید صنعتی استان بوشهر در این باره گفت: «از 22 فروند کشتی موجود ناوگان صید صنعتی، حدود 14 فروند آنها فعال می‌باشد و به علت حمله هواپیماهای عراقی به کشتی‌های صیادی و ناامن بودن صیدگاه‌های منطقه استان بوشهر، این کشتی‌ها به استان هرمزگان اعزام شدند. یکی دیگر از دلایل اعزام کشتی‌ها، کاهش صید میگو می‌باشد. وحشت صیادان و رکود میزان صید به خصوص از زمانی آغاز شد که هواپیماهای متجاوز عراقی دو فروند کشتی صیادی و یک دوبه صیادی را در اوایل ماه جاری مورد حمله قرار دادند.»(2)
2 12
فرمانده نیروی دریایی امریکا در گفتوگو با صدای امریکا اظهار امیدواری کرد مقدمات کاهش نیروهای امریکایی در خلیج فارس فراهم آید و امریکا به روال و رویه سابق برگردد. وی گفت: «نه ما می‌خواهیم و نه کشورهای واقع در حوزه خلیج فارس خواستار آن هستند که نیروی عظیمی در آن منطقه حضور داشته باشد. آنچه ما می‌خواهیم تضمین در این مورد است که جنگ بین عراق و ایران به گستره منافع ما کشیده نشود. ایرانی‌ها نباید از اقدام تلافی‌جویانه صحبت کنند.»(3)وی در پاسخ به این سؤال که آیا تحولات پرماجرا در خلیج فارس بر سر "باز و آزاد" نگه داشتن خطوط دریایی انتقال نفت به خارج از آن منطقه است گفت: «من هرگز درصدد درک منطق این دولتِ به خصوص در ایران برنیامده‌ام چرا که به بعضی از اقدامات مبادرت می‌ورزد و به بعضی دیگر مبادرت نمی‌ورزد. اگر به کل رویه و رفتار ایرانی‌ها دقیق شوید درخواهید یافت که [رفتارشان] حتی منافی استدلال و برهان خودشان نیز هست وقتی که هیچ کشتی آماج حمله‌ای نیست وقتی که آتش‌بس در خلیج فارس حکم‌فرما است ایران می‌تواند دو میلیون بشکه نفت در روز استخراج کند، اما ایران نه تنها سبب بروز وضع موجود است بلکه کار را به جایی کشانده که به خود نیز صدمه می‌زند.»(4)
گفتنی است که برخلاف گفته این مقام امریکایی، ایران تمام تلاشش جلوگیری از درگیری در خلیج فارس است و بارها موضوع تأمین امنیت منطقه خلیج فارس را با همکاری کشورهای منطقه، مطرح کرده است ولی نه تنها جواب مثبتی دریافت نکرده، بلکه کشورهای منطقه به خصوص کویت و عربستان با پشتیبانی از عراق، از اقدامات نظامی عراق در خلیج فارس حمایت کرده‌اند. حتی ایران پیشنهاد دبیرکل سازمان ملل و برخی دیگر کشورها مبنی بر آتش‌بس در خلیج فارس و خودداری از اقدامات نظامی علیه کشتی‌های بازرگانی را پذیرفت، ولی عراق نه
تنها این پیشنهاد را نپذیرفت بلکه این‌گونه اقدامات را تشدید کرد و امریکا نیز با حضور نظامی گسترده در خلیج فارس، عملاً به پشتیبانی از آتش‌افروزی عراق در این منطقه پرداخت.
1 13
چند تن از رهبران احزاب سیاسی پاکستان و برخی از شخصیت‌های برجسته این کشور طی بیانیه‌ای مشترک درباره حضور نظامی امریکا و دیگر قدرت‌های خارجی در آب‌های خلیج فارس، به این کشورها هشدار دادند و این اقدام را خطری برای امنیت جهانی اعلام کردند. در این بیانیه آمده است: «آواکس‌ها و ماهواره‌های مخابراتی امریکا اطلاعات لازم نظامی را در اختیار عراق می‌گذارد و از طریق بندر کویت نیز سلاح در اختیار عراق قرار می‌گیرد.» این بیانیه خواستار خروج فوری نیروهای امریکایی و هم‌پیمانانش از خلیج فارس و حل عادلانه جنگ ایران و عراق شد.(1)مطبوعات پاکستان نیز از حضور ناوگان امریکا در خلیج فارس زیر عنوان‌هایی چون "خطری بر جهان اسلام"، "حمایت از عراق" و "ماجراجویی در یک منطقه اسلامی" یاد کردند. روزنامه "نوای وقت" در این باره نوشته است:«راه‌حل خاتمه بحران در خلیج فارس پیشنهاد شوروی مبنی بر خروج کشتی‌های خارجی از خلیج فارس می‌باشد. ولی امریکا با فریب دادن سران مرتجع عرب به ماجراجویی در یک منطقه اسلامی پرداخته است. عملکرد امریکا در برابر دشمن شماره یک اسلام یعنی اسرائیل غاصب بر همگان روشن است و لذا تمامی حرکات اخیر واشنگتن در خلیج فارس نیز در جهت حمایت از رژیم صهیونیستی است. مطالعه سوابق مبارزاتی رزمندگان ایرانی نشان می‌دهد که ایران اسلامی همان طور که اعلام کرده در برابر امریکا مقاومت می‌کند و از خلیج فارس ویتنام دومی برای امریکا خواهد ساخت. واشنگتن باید بداند انقلابی که با شعار مرگ بر امریکا آغاز شد، بدیهی است که در برابر اقدامات واشنگتن در خلیج فارس ساکت نخواهد ماند.»(2)
روزنامه حیدر نیز به نقل از نایب رئیس حزب حرکت استقلال پاکستان نوشت: «این گونه اقدامات (اقدامات امریکا در خلیج فارس) خطری برای پاکستان و دیگر کشورهای اسلامی نیز به وجود می‌آورد. تجاوزات امریکا در منطقه امکان بروز جنگ جهانی سوم را افزایش داده است.»(3)روزنامه مسلم نیز با اشاره به درگیری اخیر قایق‌های ایرانی و هلیکوپترهای امریکا نوشت: «امریکا خیال می‌کند با گشودن جبهه دیگری در جنوب ایران می‌تواند از پیروزی رزمندگان ایرانی بر رژیم عراق جلوگیری به عمل آورد. ولی حرکت‌های اصولی و قاطع ایران اسلامی تاکنون نشان‌دهنده پیروزیهای پی در پی این کشور بوده است.»(4)
2 14
سه مهندس ایتالیایی را نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق گروگان گرفتند. اتحادیه میهنی در این باره اعلام کرد این افراد در خدمت رژیم عراق بوده‌اند و اقدام این اتحادیه به معنای اعتراض به دولت ایتالیا می‌باشد که علاوه بر اینکه سلاح در اختیار رژیم عراق قرارداده
است، با حضور ناوگان خود در خلیج فارس به بازگشت امپریالیسم به منطقه کمک کرده است و در جهت حفظ نظام جنایتکار صدام حسین گام برمی‌دارد. در اطلاعیة اتحادیه میهنی کردستان عراق آمده است:«ما به دولت ایتالیا و دولت‌های امپریالیستی دیگر اعلام می‌کنیم که از حمایت دولت دیکتاتور و فاشیست و مجرم جنگی صدام حسین که دو جنگ را برپا نموده دست بردارند و هم‌اکنون اعلام می‌داریم که گروگان‌های ایتالیایی و دیگر بیگانگانی که به گروگان گرفته‌ایم آزاد نمی‌کنیم تا دولت ایتالیا و سایر دول دست از کمک به دولت عراق بردارند و کشتی‌های جنگی خود را از خلیج فارس خارج نمایند.»(1)
1) 39. مأخذ 17.
11
در جلسات امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه، بحث درباره طرح مانور و زمان‌بندی عملیات در غرب منطقه ماووت ادامه یافت. در ابتدا با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه (علی شمخانی) و جانشین وی (رحیم صفوی)، فرمانده قرارگاه نجف (شوشتری) و فرمانده لشکر10 سیدالشهدا (علی فضلی) و جانشین وی (حسین پروین)، طرح مانور لشکر10 و میزان آمادگی آن و ضرورت هماهنگی لشکر10 با لشکر32 انصارالحسین بررسی شد. در ادامه فرمانده لشکر57 ابوالفضل (روح‌الله نوری) با توجه به در پیش بودن فصل سرما و افزایش آب رودخانه و…. بر ضرورت تسریع در اجرای عملیات تأکید کرد. در ادامة جلسه دربارة زمان عملیات، با توجه به میزان نور ماه و ضرورت استفاده از نور ماه در برخی محورها و لزوم تاریکی در محورهای دیگر بحث شد که سرانجام فرماندة نیروی زمینی تاریخ عملیات را 25/7/1366 اعلام کرد.(1)
در جلسه دیگری که با حضور فرمانده نیروی زمینی، فرمانده قرارگاه نجف، فرمانده قرارگاه رمضان (محمدباقر ذوالقدر) و فرمانده لشکر9 بدر (برادر شمس) تشکیل شد، چگونگی هماهنگی عملیات نامنظم از داخل خاک عراق با عملیات منظم در منطقه عملیاتی ماووت و همچنین هماهنگی با نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) بررسی شد. چگونگی اجرای عملیات روی ارتفاعات گوجار، الاغلو و گرده‌رش، چگونگی انتقال نیرو به مناطق تحت کنترل عراقی‌ها برای هجوم به دشمن از پشت، چگونگی تأمین آذوقه و مهمات نیروها و ضرورت ایجاد یک قرارگاه مشترک در پشت ارتفاع شیخ محمد و استقرار فرماندهان لشکر بدر و تیپ ویژه پاسداران و فرمانده نیروهای طالبانی و نمایندة فرمانده قرارگاه رمضان برای هماهنگی‌های لازم، از مباحث دیگر این جلسه بود. کمبود زمان برای انتقال نیرو به داخل مناطق تحت کنترل عراق و اینکه برای انتقال 600 تن نیرو 7 تا 10 روز زمان نیاز است، موضوع دیگری بود که دربارة آن نتیجه قطعی حاصل نشد.
فرمانده قرارگاه رمضان در پایان جلسه گفت: طبق اطلاعاتی که از یک افسر عراقی - که روی ارتفاعات گامو مستقر بوده و اخیراً به دست نیروهای طالبانی اسیر شده - به‌دست آمده
1) 1. سند شماره 1516/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 11/7 تا 20/7/1366، ص135 تا 147.
است، در عملیات نصر4 از نیروهای ارتش عراق حدود 2000 تن کشته و 5000 تن مجروح شدهاند. این افسر عراقی همچنین گفته است که نیروهای عراقی احتمال هیچ‌گونه عملیاتی را از جانب ایران در این منطقه نمی‌دهند.(1)
1 2
موضوع‌ها و بحث‌هایی طی حدود 20 روز گذشته در جلسات متعدد برای بررسی و آماده‌سازی زمینه اجرای عملیات در منطقه ماووت صورت گرفت؛ راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، امروز در دفترچه یادداشت خود این مباحث را چنین جمع‌بندی کرده است: «در مباحثی که با حضور فرماندهان نیروی زمینی سپاه و فرماندهان قرارگاه‌های قدس و نجف صورت گرفت، سرانجام تصمیم به اجرای عملیات محدود در این منطقه گرفته شد و مأموریت قرارگاه نجف برای آماده‌کردن منطقه قطعی شد. در کنار این بحث، آماده‌سازی منطقه برای اجرای عملیات گسترده و هدف‌های آن نیز مطرح گردید و بهطورکلی اجرای عملیات محدود به‌عنوان زمینه‌سازی برای عملیات گسترده در این منطقه مورد نظر قرار گرفت.
از جمله هدف‌های عملیات محدود در این منطقه الحاق این منطقه به منطقه تحت نفوذ قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی کردستان عراق بود، به عبارت دیگر اتصال عقبه نیروهای منظم به عقبه نیروهای نامنظم بود. به‌همین‌دلیل قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی اشتیاق ویژه‌ای برای اجرای این عملیات و تصرف ارتفاعات منطقه و الحاق با نیروهای منظم داشتند.
در تعیین خط حدّ، مهم‌ترین عاملی که موجب چشم‌پوشی از هدف‌های ایده‌آل شد، کمبود توان بود؛ برای همین بعد از بررسی‌های طولانی، قرارگاه نجف مأمور تصرف ارتفاع گرده‌رش، ارتفاع قمیش و دشت باساوا شد. همچنین قرارگاه قدس مأموریت یافت که آمادة تصرف ارتفاعات دولبشک و الاغلو بشود.
سازمان رزم قرارگاه نجف برای اجرای مأموریت خود چنین مشخص شد: لشکر7 ولیعصر(عج)، لشکر9 بدر، لشکر11 امیرالمؤمنین(ع)، لشکر21 امام رضا(ع)، لشکر32 انصارالحسین(ع)، لشکر57 ابوالفضل(ع)، تیپ12 قائم(عج)، تیپ48 فتح، تیپ6 پاسداران و تیپ155 ویژه شهدا.
در این عملیات لشکر11، لشکر21 و تیپ12 مأموریت تصرف ارتفاع گرده‌رش و یال این ارتفاع به طرف دشت باساوا را به عهده دارند و تیپ48 در احتیاط لشکر11 می‌باشد. همچنین تیپ پاسداران در همین محور از پشت به خط دشمن حمله می‌کند. لشکر7 و لشکر9 دشت باساوا تا یال ارتفاع قمیش را تصرف خواهند کرد که لشکر9 از پشت به خطوط دشمن حمله می‌کند. لشکر57 و لشکر32 نیز مأموریت تصرف قله اصلی ارتفاع قمیش را به عهده دارند. البته لشکر32 در احتیاط لشکر57 قرار دارد که در صورت مناسب بودن وضعیت، بقیه قلة قمیش را تصرف خواهد کرد.»
1) 2. همان، ص148 تا 151؛ و - سند شماره 1517/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 20/7 تا 28/7/1366، ص1 تا 3.
راوی مرکز مطالعات در ادامة جمع‌بندی، مهم‌ترین مشکلات و کمبودهایی را که در آستانه اجرای عملیات یگان‌های عمل‌کننده با آن مواجه هستند، چنین برشمرده است:
«1- راه‌کارها: لشکر57 یکی از راه‌کارهایش مسدود شده است. لشکر7 راه‌کاری پیدا نکرده است و از ابتدا با کمین دشمن درگیر می‌شود. لشکرهای11 و 21 هرکدام یک راه‌کار دارند. لشکر9 که باید از پشت به دشمن حمله کند، هنوز معبری شناسایی نکرده است و انتقال 2 گردان نیروی این لشکر به داخل عراق نیز حدود یک هفته زمان لازم دارد. میزان آمادگی تیپ پاسداران نیز مشخص نیست.
2- عقبه: همه یگان‌های عمل‌کننده یک جاده برای نقل و انتقال و پشتیبانی دارند. جاده از ژاژیله تا یال قمیش 48 ساعت بعد از آغاز عملیات به آن طرف (غرب) رودخانه قلعه‌چولان (قلاچولان) متصل می‌گردد و پیش‌بینی می‌شود که جادة گرده‌رش نیز بعد از یک هفته از شروع عملیات آماده بهره‌برداری شود. برای همین عمده پشتیبانی و تدارک یگان‌ها در روزهای اول و زمان حساس عملیات با قاطر صورت می‌گیرد.
3- استحکامات: بدون استثنا همه یگان‌ها در مضیقة شدید کمبود استحکامات هستند و با توجه به شروع فصل سرمای زودرس در منطقه و احتمال بارندگی، یگان‌ها دچار مشکلات بسیاری خواهند شد و سرمای سختی را در پیش دارند.»(1)
1 3
امروز پالایشگاه و نیروگاه اصفهان، نیروگاه تبریز، دو واحد صنعتی و یک مدرسه در لرستان، سایت نخجیر در ایلام و یک نفتکش هدف حملات هوایی عراق قرار گرفت.
در ساعت 11 دو هواپیمای عراقی از نوع میگ23 پالایشگاه اصفهان و دو واحد نیروگاه برق شهید منتظری اصفهان را هدف حملات خود قرار دادند.(2)این حمله درحالی صورت گرفت که کارکنان فنی پالایشگاه مشغول کار بودند. بر اثر این حمله دستگاه تقطیر شماره یک، دیگ بخار و منبع تأمین برق پالایشگاه آسیب دید و با قطع برق اکثر دستگاه‌ها از کار افتاد. همچنین دو واحد از سه واحد نیروگاه شهید منتظری آسیب دید. در این حمله 3 پرسنل این نیروگاه شهید و 36 تن مجروح شدند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از این حمله نوشته است: «در آخرین حمله هوایی دشمن به پالایشگاه اصفهان (23/2/1366) وضعیت قرمز به‌موقع اعلام شد و قبل از رسیدن هواپیماهای دشمن، واحدهای پدافند حجم وسیعی از آتش را در منطقه به‌وجود آوردند. این امر ناشی از تدابیری بود که از حدود یک‌سال پیش آغاز شد، اما امروز بار دیگر دشمن قبل از آمادگی واحدهای پدافند، حمله کرد که به‌نظر می‌رسد این امر ناشی از غافل‌گیری باشد و ضروری است که برای جلوگیری از این امر در آینده تدابیر جدیدی آغاز شود.» این خبرگزاری افزوده است: «به دنبال حمله هوایی امروز دشمن به پالایشگاه اصفهان، جایگاه‌های فروش بنزین این شهر با هجوم وسایط نقلیه روبهرو شد و هم اکنون در اکثر
جایگاه‌ها صف‌های طویل وسایط نقلیه که منتظر دریافت بنزین هستند و گاهی طول آن به بیش از یک کیلومتر می‌رسد، تشکیل شده است.»(1)
هواپیماهای عراقی در ساعت 10:20 سایت نخجیر ایلام را بمباران کردند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در این بمباران یک کارگر شهید، 6 تن مجروح و 4 تن مفقود شدند. مجروحان به بیمارستان منتقل شدند و تلاش برای یافتن افراد مفقودالاثر ادامه دارد. در یک ماه اخیر این سومین باری است که سایتِ در حال تکمیلِ نخجیر، واقع در کیلومتر 20 ایلام، بمباران می‌شود که هر بار خساراتی به تأسیسات آن وارد شده است.(2)
در حمله هوایی امروز دشمن به نیروگاه تبریز یک هواپیمای عراقی هدف آتش پدافند زمین به هوا قرار گرفت و در مناطق کوهستانی جنوب‌غربی تبریز سقوط کرد و به نیروگاه تبریز نیز خساراتی جزئی وارد شد.(3)
در استان لرستان، دو واحد صنعتی کارگری و یک مدرسه راهنمایی هدف حملات هوایی امروز دشمن بود. در ساعت 10:35 تلمبه‌خانه "تنگ فنی" و شرکت ماشین‌سازی "لرستون" بمباران شد. در تنگ فنی اکثر بمب‌های ریخته شده به خارج از محوطه تلمبه‌خانه اصابت کرد و تنها یک خط لوله ورودی آسیب دید و موجب آتش‌سوزی در محوطه تلمبه‌خانه گردید. در این بمباران یکی از کارگران این واحد صنعتی شهید شد و دو تن دیگر مجروح شدند.(4)در همین استان چهار هواپیمای عراقی اطراف کوهدشت و مدرسه پسرانه علامه طباطبایی روستای "سیل بیگی" را نیز بمباران کردند. هشیاری مدیر مدرسه و انتقال دانش‌آموزان به رودخانه خالی از آب کنار مدرسه هنگام اعلام وضعیت قرمز، موجب شد که این بمباران تلفات جانی نداشته باشد.(5)
نیروی هوایی ارتش در گزارشی از حملات هوایی عراق اعلام کرد: «امروز در مجموع 28 فروند هواپیمای عراقی از ساعت 10:16 الی 18:26 ضمن تجاوز به قلمرو فضایی ایران، در حوالی مناطق سیدصالح، آبدانان، دهلران، مهران، فیروزآباد، کوهدشت، ایلام، چنانه، شوش، بستان، سوسنگرد، هویزه، اهواز، تبریز، بلدیان، نقده، خرم‌آباد و جزیره فارسی توسط رادارهای دوربرد منطقه کشف که علیه آنان اقدامات تاکتیکی به عمل آمد. ضمناً یک فروند میگ25 ضمن تجاوز به حوالی مناطق چنانه و شوش مبادرت به عکس‌برداری نموده است که احتمال حمله هوایی دشمن به مناطق مذکور متصور می‌باشد.»(6)
1 4
عراق امروز دو نامه برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد. در نامه اول نماینده عراق در سازمان ملل ادعا کرده است که ایران با گلوله‌باران بخش قلعه‌دیزه در سلیمانیه عراق در روزهای 15 و 16 مهر 1366، موجب کشته شدن 7 تن و مجروح شدن 13 غیرنظامی شده است.(7)در نامه دوم، وزیر خارجه عراق اقدام ایران در شلیک موشک زمین به زمین به سوی بغداد در نیمه‌شب روز گذشته را تلاشی برای تشدید جنگ شهرها و منحرف ساختن ارادة
1) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 207، 21/7/1366، ص4، اصفهان - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/7/1366؛ و - نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 212، 26/7/1366، ص3.
2) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 207، 21/7/1366، ص3، ایلام - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/7/1366.
3) 7. همان، ص7، تبریز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/7/1366؛ و - سند شماره 088319 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 - معاونت اطلاعات، به سماجا3 - مرکز فرماندهی، 20/7/1366.
4) 8. مأخذ 6، ص5 و6، خرم‌آباد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/7/1366.
5) 9. سند شماره 088407 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد کشوری سپاه ناحیه لرستان - اطلاعات، 20/7/1366؛ و - مأخذ 6، ص6؛ و - روزنامه اطلاعات، 21/7/1366، ص18.
6) 10. سند شماره 88286 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی نهاجا - معاونت اطلاعات و عملیات، 21/7/1366.
7) 11. سند شماره S/19197 شورای امنیت سازمان ملل، 12 اکتبر1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
بین‌المللی که با تصویب قطعنامه 598 خواستار صلح شده است، اعلام کرد. وی برای حفظ صلح و ثبات در منطقه و اقتدار منشور سازمان ملل و جانبداری از شورای امنیت، خواسته است تحریم‌های شدیدی علیه ایران اعمال گردد.(1)
1 5
خبرنگار روزنامه جمهوری اسلامی از آبادان گزارش داد: «به منظور پاسخگویی به شرارت‌های رژیم عراق در حمله به مناطق مسکونی و مناطق کارگری کشورمان، توپخانه رزمندگان اسلام به مدت 24 ساعت، از روز دوشنبه 20/7/1366، تأسیسات، کارخانجات، نیروگاه‌های برق، ایستگاه آب‌رسانی و مخابرات، پادگان‌ها، راه‌آهن و بندر و مراکز نظامی عراق را در جنوب این کشور به شدت گلوله‌باران کردند. بر اثر این آتشباری، اهداف نظامی و اقتصادی و صنعتی عراق دچار آتش‌سوزی شد و ضایعات جبران‌ناپذیری به رژیم عراق وارد آمد. همچنین ایستگاه‌های مخابراتی دشمن در شمال خلیج فارس و اتوبان‌ها و جاده‌های نظامی در این مناطق زیر آتش سنگین نیروهای اسلام قرار داشت.»(2)
2 6
امروز در منطقه مرزی دهلران، اعضای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با استفاده از یک راه نفوذی از رودخانه "گوار خوش" به پشت نیروهای خودی نفوذ و غافل‌گیرانه به دو پاسگاه نیروهای ژاندارمری حمله کردند که این نیروها به‌رغم غافل‌گیر شدن به مقاومت پرداختند. در این هجومِ منافقین، 69 تن از نیروهای خودی شهید و چند تن مجروح و 16 تن به اسارت برده شدند و خساراتی به دو پاسگاه وارد آمد. همچنین 6 تن از منافقین معدوم شدند که 5 تن از آنان را همراه خودشان بردند.(3)
3 7
رزمندگان گردان جندالله مریوان که شب هنگام برای گشت و جوله به روستای لنگرین (در منطقه مریوان) رفته بودند، به کمین چته‌های گردان شاهو از حزب کومهله افتادند. در این درگیری یک بی‌سیم‌چی شهید و 2 تن مجروح شدند و 14 تن نیز به اسارت ضدانقلاب درآمدند. افراد کومهله برای پیوستن به گردان اریز که در منطقه بیساران مستقر است، از منطقه درگیری خارج شدند.(4)
4 8
نیاز به مصالح ساختمانی برای ساخت پناهگاه و کاهش تولید مصالح، مشکلاتی را در زمینه پناهگاه‌سازی به‌وجود آورده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی از اصفهان گزارش داده است: «در اکثر جلساتی که از احداث پناهگاه سخن به میان می‌آید، کمبود مصالح ساختمانی مطرح می‌شود. در سال‌های اخیر برای احداث ساختمان‌ها سیاست این بود که مردم را به استفاده از صنعت بتون به جای استفاده از تیرآهن سوق دهیم و اکنون مجبور شده‌ایم به‌علت نیاز به
1) 12. سند شماره S/19198 شورای امنیت سازمان ملل، 12 اکتبر1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
2) 13. روزنامه جمهوری اسلامی، 23/10/1366، ص2.
3) 14. واحد سیاسی دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، نشریه "گزارش"، شماره 58، 24/7/1366؛ و - سند شماره 088408 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر فرماندهی منطقه سوم قدس، 25/7/1366.
4) 15. سند شماره 088412 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسگری(ع) (کردستان) - اطلاعات، 25/7/1366؛ و - سند شماره 097701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 28/7/1366.
میلگرد و بتون برای پناهگاه‌ها، از مردم بخواهیم در ساختمان از همان تیرآهن استفاده کنند. با این وصف به‌نظر می‌رسد برای تقویت پناهگاه‌ها، ضروری است به مصالح ساختمانی مورد نیاز به‌ویژه میلگرد به نحوی توجه شود. امروز دست‌اندرکاران در استان اصفهان بر این باورند که می‌باید پناهگاه‌های خصوصی و خانگی به نحو چشمگیر گسترش یابد؛ چون این پناهگاه‌ها را برای تقویت مقاومت مردم مؤثرتر می‌دانند. از دیگر مزایای توسعه پناهگاه‌های خانگی این است که در صورتی که حملات موشکی آغاز شود خانواده‌ها می‌توانند شب‌ها را کنار هم در پناهگاه با تسلی بیشتری سپری کنند که این امر در پناهگاه‌های عمومی غیرممکن است.»(1)
1 9
در ادامه اعزام نیروهای مردمی به جبهه‌های جنگ و در آستانه اربعین شهادت امام حسین(ع)، امروز نیروهای بسیجی از استان‌های فارس، اصفهان و قم رهسپار جبهه‌های جنگ شدند. عزیمت این نیروها در قالب سومین کاروان حماسه‌سازان عاشورا، با بدرقه مردم و پخش نقل و گل و شیرینی صورت گرفت. آنها در اصفهان با شرکت در مراسمی و در شیراز ضمن راهپیمایی در خیابان‌های شهر با فریادهای بلند عزم راسخ خود را برای مبارزه با صدام و ناوگان امریکا در خلیج فارس اعلام کردند. از قم نیز دومین کاروان روحانیون حوزه علمیه قم به همراه بسیجیان این شهر در قالب کاروان مدافعان خلیج فارس، با بدرقه مردم رهسپار جبهه‌های جنگ شدند. امروز شهرهای همدان، یزد، سمنان و گرگان نیز شاهد اعزام نیروهای فنی و تخصصی بودند.(2)
امروز نیروهای بسیجی از استان‌های فارس، اصفهان و قم رهسپار جبهه‌های جنگ شدند.
1 10
به دنبال قطع روابط ایران و عراق در تاریخ 11/7/1366 و توافق دو کشور به بستن سفارتخانه‌ها، دیپلمات‌های دو کشور با میانجیگری ترکیه در آنکارا مبادله شدند. یک سخنگوی سفارت ایران در ترکیه گفت: «15 ایرانی که کارمندان سفارت و اعضای خانواده‌شان هستند از بغداد وارد آنکارا شدهاند و به‌زودی عازم تهران خواهند شد. سفارت ایران در بغداد در حال حاضر کاملاً خالی می‌باشد.»(1)در همین حال اعضای سفارت عراق در تهران نیز در بامداد امروز وارد آنکارا شدند و به دنبال آن دیپلمات‌های دو کشور تسلیم سفارتخانههای خود در ترکیه شدند. از تاریخ 11 مهرماه جاری به دنبال درخواست جمهوری اسلامی ایران برای قطع کامل روابط دیپلماتیک خود با بغداد، کشور ترکیه حفاظت منافع دو کشور ایران و عراق را به عهده گرفت.(2)
محمدجواد لاریجانی معاون امور اقتصادی و بین‌المللی وزارت امورخارجه درباره علل قطع روابط دیپلماتیک با عراق گفت: «پس از تجاوز عراق به ایران روابط ما با این کشور به مفهوم عرفی و معمولی قطع شده بود اما به شکل صوری و پروتکلی که همان بستن سفارتخانه‌ها است، چون هر دو کشور ایران و عراق منافعی در قضیه داشتند، اقدام به بستن سفارتخانه‌ها نکرده بودند. در این زمینه برای ما روابط صوری، تنها روزنه‌ای بود که لااقل یک اطلاعی از داخل عراق درحد تلویزیون داشتیم و این مسئله کانال خوب اطلاعاتی ما بود ولی وقتی دیدیم که این کانال خاصیت خود را از دست داده است و ما کانال‌های بهتری برای ارتباط پیدا کرده‌ایم، بهطورکلی اقدام به قطع کامل روابط کردیم.»(3)
2 11
قائم‌مقام وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران (علی‌محمد بشارتی) در لیبی با معمر قذافی دیدار و درباره تحولات خلیج فارس و اجلاس آتی سران کشورهای عربی گفتوگو کرد. در این دیدار رهبر لیبی بار دیگر حمایت خود را از ایران اعلام کرد و گفت: «رویارویی انقلاب اسلامی ایران با امریکا همبستگی دو انقلاب ایران و لیبی را مستحکم کرده است و این رویارویی نشان می‌دهد که امریکا ضد ایران است و هرکس علیه ایران باشد معنایش این است که در کنار امریکا ایستاده است. ما در کنار شما هستیم و جنگ امریکا علیه شما در خلیج فارس در حقیقت به مثابه جنگ امریکا با ماست و ضروری است دو کشور با هماهنگی یکدیگر رو در روی نازی‌های جدید - که می‌خواهند بر جهان مسلط شوند - بایستند و نگذارند امریکا ژاندارم منطقه و جهان گردد. صداقت عربی ایجاب می‌کند که اعراب علیه امریکا، اسرائیل، فرانسه و انگلستان موضع‌گیری کنند نه علیه ایران. اگر اعراب خواهان اتخاذ موضع‌گیری علیه ایران باشند ما در کنار ایران خواهیم بود و اگر کنفرانس سران عرب علیه ایران موضعی اتخاذ کند ما آن را محکوم می‌کنیم.»(4)
یک منبع در کمیته مردمی روابط خارجی لیبی درباره تصمیم کنفرانس آتی سران عرب در اردن مبنی بر بازگرداندن رژیم مصر به اتحادیه عرب هشدار داد و گفت: «ما با کسانی که معتقدند کنفرانس سران باید صداقت اعراب بر ضد ایران را به اثبات برساند می‌گوییم که این کنفرانس ابتدا
باید صداقت اعراب بر ضد دشمنان واقعی آنها را که رژیم صهیونیستی، امریکا، فرانسه، انگلیس، ایتالیا و دیگر کشورهای امپریالیستی هستند، به اثبات برساند.» وی موضع لیبی را در قبال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران تغییرناپذیر خواند و گفت: «لیبی جنگ خلیج فارس را جنگی کثیف و جنون‌آمیز می‌داند که تنها دشمنان امت عرب و اسلام از آن سود می‌برند و لیبی مصمم است تمام تلاش خود را با ایران به‌کار گیرد تا این جنگ را متوقف سازد.»(1)
در همین حال خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از طرابلس نوشت: «رسانههای لیبی از پخش اخبار مربوط به دیدار آقای بشارتی قائم‌مقام وزارت امور خارجه ایران از لیبی، که قرار است امروز پایان پذیرد، خودداری کردند. درباره ورود وی به طرابلس و ملاقات‌های او با دبیرکل کمیته مردمی روابط خارجی و عضو شورای رهبری لیبی نیز خبری در لیبی منتشر نشد. ناظران سیاسی ابراز عقیده می‌کنند که عدم تمایل لیبی به آشکار شدن تماس‌های ایران و لیبی، به‌ویژه پس از نزدیکی لیبی به رژیم‌های عراق و تونس، یک عامل مهم در پخش نشدن اخبار این‌گونه ملاقات‌ها است.»(2)
1 12
رژیم عراق طبق یک توافقنامه محرمانه با دولت ترکیه به جنگنده‌های نیروی هوایی این کشور اجازه داده است که برای سرکوب کردهای جدایی‌طلب و مخالفین کرد عراقی وارد حریم هوایی شمال عراق شوند. خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام این خبر افزود: «براساس این توافقنامه هواپیماهای ترکیه از تاریخ 13 مهر به مدت 10 روز مجاز هستند برای بمباران در شمال عراق وارد عمل شوند.»(3)
2 13
هم‌زمان با حرکت کاروان نفتکش‌های کویتی تحت اسکورت امریکا شامل چهار نفتکش، سه ناو جنگی و یک ناو ترابری، به سوی خلیج فارس،(4)عراق به یک نفتکش پانامایی حمله کرد. مقام‌های امداد دریایی مستقر در منامه گزارش دادند: هواپیماهای جنگی عراق یک نفتکش ثبت شده در پاناما به نام مارین تیم (Marian Thim) را با یک موشک اگزوسه هدف قرار دادند و آن را به آتش کشیدند. در این حمله که در 96 کیلومتری جنوب بندر بوشهر انجام گرفت، دو خدمه یونانی نفتکش کشته شدند.(5)
و - مأخذ 6، ص9، منامه - آسوشیتدپرس، 20/7/1366.
نفتکش فوق به‌وسیله یک یدک‌کش به مسیر خود از خارک به بندرعباس ادامه می‌دهد.(6)از سوی دیگر، عراق اعلام کرد که جنگنده‌های این کشور یک هدف بزرگ دریایی را در نزدیکی سواحل ایران مورد هدف قرار دادند.(7)امروز یک نفتکش دیگر بنام پتروشیپ بی (Petroship B) نیز در خلیج فارس هدف حمله قرار گرفت.(8)نفتکش پتروشیپ بی که در مالکیت عربستان سعودی است، پس از اینکه هدف حمله قرار گرفت به‌وسیله یدک‌کش به سوی دوبی برده شد تا تیم نیروی دریایی بریتانیا که در بحرین مستقر است به محل آمده و آن را تعمیر کند.(9)در پی این حادثه، رادیو فرانسه گفت: «پس از حمله عراق به کشتی پانامایی مارین تیم، ایران یک کشتی سعودی را در حوالی آب‌های دوبی هدف حمله قرار داد.»(10)
1) 22. مأخذ 6، ص19، طرابلس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/7/1366.
2) 23. مأخذ 6، ص45، طرابلس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/7/1366.
3) 24. مأخذ 6، ص55 و56.
4) 25. روزنامه اطلاعات، 21/7/1366، ص20.
5) 26. Sreed har kapil kaul, Tanker War Aspect of Iraq-Iran (1980-88). New delhi; ABC Publishing House, 1989;
6) 27. سند شماره 148350 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه دوم دریایی سپاه - عملیات، 20/7/1366.
7) 28. سند شماره 088320 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا2 - معاونت اطلاعات، 20/7/1366.
8) 29. مأخذ 26، ردیف اول.
9) 30. مأخذ 6، ص21، رادیو بی‌بی‌سی، 20/7/1366.
10) 31. روزنامه رسالت، 21/7/1366، ص12، منامه - خبرگزاری فرانسه.
1 14
نیروی دریایی امریکا عکس‌هایی از دو قایق تندرو ایران که یکی از آنها مجهز به یک مسلسل 7/12 میلی‌متری روسی بود، منتشر کرد. این قایق‌ها چهار روز قبل [ر.ک.به: 16/8/1366] به‌دست نیروهای امریکایی افتادند.(1)رادیو امریکا در تحلیلی ضمن آسیب‌پذیر توصیف کردن قایق‌های تندرو در درگیری‌های نظامی، سه دلیل برای استفاده پاسداران انقلاب اسلامی از این قایق‌ها برشمرده است: «یکی از دلایل مهم در استفاده از این روش، نداشتن تجهیزات لازم است. تحلیلگران با توجه به این که ظاهراً فقط پاسداران انقلاب بر این قایق‌ها سوار می‌شوند بر این اعتقادند که دلیل دیگر رژیم اسلامی در کاربرد قایق‌ها، دادن نقش به پاسداران در جنگ نفتکش‌هاست. گزارش‌هایی در دست است که از شکاف میان پاسداران و افراد نیروی دریایی منظم ایران که اداره کشتی‌های جنگی را برعهده دارند، حکایت می‌کند. یکی دیگر از دلایل استفاده از قایق‌های موتوری در حمله به کشتی‌ها احتمالاً ترساندن خدمه غیرنظامی کشتی‌هاست. پاسداران معمولاً مسلسل‌ها و نارنجک‌اندازهای خود را به‌سوی اتاق خدمه کشتی نشانه می‌روند و این تاکتیک تا حدودی موفق بوده است.» رادیو امریکا در پایان این تحلیل خود گفت: «یکی از تحولات ناخوشایند اخیر نشانه‌هایی از این امر است که سلاح‌های مورد استفاده در قایق‌های موتوری احتمالاً رو به پیشرفت است.»(2)
2 15
فرمانده ناوهای ایتالیایی مستقر در خلیج فارس ضمن تفاوت قائل شدن میان نیروهای سپاه و ارتش گفت: «به نیروهای سپاه پاسداران اجازه بازرسی کشتی‌های ایتالیایی را نمی‌دهیم. کشتی‌های تجاری حامل پرچم این کشور را تنها افسران نیروی دریایی ایران می‌توانند بازرسی کنند.» وی افزود که برخورد واحدهای تحت فرماندهی‌اش با نیروهای سپاه کاملاً متفاوت خواهد بود و موافقت دولت ایتالیا با بازرسی شدن کشتی‌های تجاری، ملهم از ملاحظات مسالمت‌آمیز است. وی تأکید کرد: «در صورت نزدیک شدن واحدهای سپاه پاسداران، ناوگان ایتالیا خود را در برابر یک پدیده جدید که در حقوق بین‌المللی پیش‌بینی نشده است می‌یابد و در برابر هرگونه اقدام ناخواسته‌ای واکنش لازم را نشان خواهد داد.» این فرمانده ایتالیایی یادآور شد که دستورالعمل ما پرهیز از هرگونه برخورد است و چنانچه این امر غیرقابل اجتناب باشد، حداقل نیرو به کار خواهد رفت.(3)
3 16
هم‌زمان با عزیمت وزیر نفت کویت به مسکو، سفیر شوروی در کویت اعلام کرد که شوروی هرگونه درخواست جدید کویت برای اجاره نفتکش از شوروی را بررسی خواهد کرد. در حال حاضر کویت درخواستی در این زمینه نکرده است. "نیکو لایویج" همچنین خاطرنشان کرد که اجاره سه نفتکش شوروی توسط کویت هیچ‌گونه جنبه منفی نداشته و این کشتی‌ها به‌طور منظم به کار خود ادامه می‌دهند و هیچ حادثه‌ای موجب تأخیر در کار آنها نیست به جز اینکه یک نفتکش در خلیج [فارس] با مین برخورد کرده است. وی افزود: کشورش از این همکاری خرسند است.(4)
1 17
با اینکه فعالیت کشورهای بزرگ در قالب شورای امنیت سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق پس از یک دوره پرتلاش چند ماهه کاهش یافته است، ولی با اعلام حمایت از مأموریت دبیرکل، ایجاد هماهنگی بیشتر میان کشورها و تشکیل کنفرانس‌ها و ارائه راه‌حل‌هایی برای پایان دادن به جنگ همچنان ادامه دارد. وزیر خارجه ایتالیا "جولیو آندرئوتی" اعلام کرد: «کشورش پیشنهادهای جدیدی درباره جنگ ایران و عراق به کشورهای عضو دائمی شورای امنیت ارائه کرده و در آینده نزدیک با معاون وزیر خارجه ایران درباره مسائل مربوط به اجرای آتش‌بس و مذاکره میان ایران و عراق، گفتوگو خواهد کرد.» وی از افشای مفاد این پیشنهادها خودداری و اشاره کرد که این پیشنهاد درباره تحریم همه‌جانبه کشوری است که مفاد قطعنامه 598 شورای امنیت را نادیده بگیرد.(1)
نخست‌وزیران هند و ژاپن نیز در توکیو ضمن اعلام حمایت از تلاش‌های دبیرکل سازمان ملل متحد در مورد جنگ ایران و عراق، موافقت کردند به‌طور جداگانه پایان جنگ را از دو کشور درگیر بخواهند.(2)هانس اشترکن رئیس کمسیون خارجی مجلس نمایندگان آلمان هم پیشنهاد کرد که مسئله تعیین آغازگر جنگ خلیج فارس به دادگاه بین‌المللی لاهه ارجاع شود. وی از تهران خواست که جریان محکوم کردن عراق به عنوان متجاوز را از راه‌های حقوقی روشن سازد. او گفت که امیدوار است که این کار بتواند آغاز مذاکرات صلح را شتاب دهد.(3)
کنفرانس خارطوم که با تلاش "کمیته غیردولتی بررسی راه‌های پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق" و با شرکت برخی از مقام‌ها و سیاستمداران کشورهای عربی تشکیل شده بود، امروز با صدور بیانیه‌ای به کار خود پایان داد. شرکت‌کنندگان در کنفرانس، ایران را به پذیرفتن قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل که خواستار آتش‌بس فوری در جنگ خلیج(فارس) است، ترغیب کردند. در بیانیه مذکور از تهران خواسته شد به جای پافشاری بر ادامه جنگ با عراق و بنابراین به خطر انداختن صلح کشورهای حوزه خلیج(فارس) و مساعد ساختن زمینه برای دخالت خارجی در منطقه، به منطق و قانون متوسل شود. در این بیانیه بدون اشاره به اقدامات امریکا در خلیج فارس و دعوت کویت از آنها آمده است: تمامی کشورها باید هرگونه عملی که ایران را به ادامه جنگ ترغیب می‌کند متوقف کنند.(4)گفتنی است که "کمیته غیردولتی بررسی راه‌های پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق" را چند تن از سیاستمداران قدیمی و عموماً بازنشستة عربی که در رأس آن "محمود ریاض" دبیرکل سابق جامعه عرب و وزیر خارجه اسبق مصر است، تشکیل داده‌اند. آنها با جلب نظر مقام‌های عرب در حال حاضر موقعیت قدرتمندی به‌دست آورده‌اند.
2 18
حافظ اسد دعوت شاه حسین برای شرکت در کنفرانس سران عرب را قبول کرد. سخنگوی رئیس‌جمهوری سوریه به خبرگزاری فرانسه گفت که حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه در اجلاس فوق‌العاده هجدهم آبان‌ماه سران کشورهای عرب در "امان" شرکت خواهد کرد.(5)
کشورهای عربی به‌دلیل اختلاف منافع، رقابت شخصی میان رهبران، نگرش و موقعیت آنها در برخورد با مسائل و مشکلات موجود، مواضع متفاوتی داشته و شیوه‌های مختلفی را ارائه می‌دهند. در این حال جنگ تبلیغاتی میان عراق و سوریه ادامه دارد.(1)خبرگزاری رویتر با اشاره به تلاش اردن برای تعدیل مواضع سوریه در قبال عراق، به نقل از دیپلمات‌های مقیم امان نوشت: «هر چند اعلام آمادگی سوریه برای حضور در اجلاس ماه آینده سران عرب جهشی برای اردن محسوب می‌شود ولی با این حال همبستگی اعراب علیه ایران را تضمین نمی‌کند. یک دیپلمات درباره تلاش صدام‌حسین برای متقاعد ساختن رهبران دیگر کشورهای عربی به قبول توسعه بخشیدن به دستور کار این اجلاس به چیزی ورای جنگ ایران و عراق گفت: این یک موقعیت برای اردن به حساب می‌آید. حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه تأکید کرده است که مناقشه اعراب و اسرائیل در این دستور کار در اولویت قرار گیرد. نبیه‌النیمر، مدیرکل وزارت خارجه اردن نیز به خبرگزاری رویتر گفت: اعلام آمادگی اسد برای شرکت در این اجلاس نشان‌دهنده علاقه رهبران عرب به همبستگی و هشیاری آنها درباره خطرها و چالش‌های عظیمی است که دنیای عرب را تهدید می‌کند. وی اضافه کرد که دورنمای اجلاسی از سران با شرکت رهبران تمامی کشورهای عرب امید اتخاذ یک موضع مشترک عربی را به‌وجود آورده است و می‌تواند به پایان دادن جنگ خلیج فارس کمک کند. همچنین یکی از دیپلمات‌های عرب گفت: من درباره اتحاد کشورهای عربی حوزه خلیج فارس برای اتخاذ یک اقدام سرسختانه علیه ایران مطمئن نیستم و عمان و امارات متحده عربی نظرشان درباره قطع روابط دیپلماتیک و تجاری با ایران متفاوت است. به گفتة دیپلمات‌های عرب، الجزایر نیز که مباهات می‌کند که ایران نقش میانجیگرانه‌اش را پذیرفته است، حاضر به شکستن پل روابط دیپلماتیک و تجاری خود با ایران نیست.
از سوی دیگر، شاه حسین شنبه گذشته خطاب به پارلمان اردن گفت: رژیم کنونی ایران که مشکلات و دخالت نیروهای خارجی در منطقه را به ارمغان آورده است، نماینده واقعی ایران و مردم مسلمان آن و نیز یک کشور همسایه نیست.»(2)
1 19
صدام حسین، رئیس‌جمهور عراق، در مصاحبه با سردبیر روزنامه کویتی السیاسه ضمن تهدید و تشویق اعراب برای کمک به بغداد، از مواضع کویت تمجید کرد و گفت: «اگر ایرانیان در هدف‌های نظامی خود در جبهه‌ها موفق می‌شدند میزان تحرک آنان به‌طور مخوفی گسترش پیدا می‌کرد و موج تندروی آنان در خارج از جبهه‌ها و در سرتاسر منطقه نفوذ می‌کرد. اعراب قبلاً اهداف تجاوزکارانه ایران را درک نمی‌کرده‌اند از این‌رو به سرنوشت عراق اهمیت نمی‌دادند، اما حال که هدف‌های غیرمشروع گسترش موج خمینیسم همه جا را فرا گرفته است،
اعراب احساس کرده‌اند که دیگر نمی‌توانند بی‌تفاوت باشند، بنابراین انگشت روی ماشه‌های تفنگ‌های خود گذاشته‌اند.»
صدام افزود: «عراق از کشورهای شورای همکاری در مقایسه با کشورهای عربی دیگر راضی است.» وی خاطرنشان کرد که کمک‌های اعراب به عراق در سطح مطلوب نمی‌باشد. صدام درباره احتمال برخورد ایران با امریکا در منطقه گفت: «ایرانی‌ها تنها در یک حالت ممکن است با امریکا برخورد کنند و آن زمانی است که تصمیم بگیرند که به دلایلی شکست نظامی بخورند تا به تمامی دنیا بگویند که آنان از عراق شکست نخوردند بلکه در مصاف با امریکا این ابرقدرت جهانی شکست خوردند.»
صدام درباره ملاقات با حافظ اسد گفت که با رئیس‌جمهور سوریه تنها یک‌بار در اردن ملاقات کرد و طی آن با وی دو جلسه داشت که جلسه اول 5/2 ساعت و جلسه دوم 5/3 ساعت به‌طول انجامید. صدام افزود: «در این ملاقات‌ها من و حافظ اسد متوجه شدیم که در دو سوی مختلف و متناقض قرارگرفته‌ایم و به هیچ‌گونه توافق نظری بر سر مسائل مطرح شده دست نیافتیم و هیچ‌گونه مواضع نزدیکی با یکدیگر در هیچ زمینه و مسئله‌ای نداشتیم.»(1)
1 20
کشورهای عربی خواستار تعهد امریکا برای جلوگیری از پیروزی ایران در جنگ زمینی هستند. روزنامه "واشنگتن‌پست" در تحلیلی نوشت: «با وجود دو نمایش چشمگیر قدرت نظامی در هفته‌های اخیر، استقرار نیروی دریایی امریکا در آب‌های خلیج فارس هنوز بعضی از رهبران عرب را متقاعد نساخته که حضور نظامی امریکا در منطقه می‌تواند از پیروزی نیروی زمینی ایران بر عراق - که کشورهای عربی از آن وحشت دارند - جلوگیری کند. به گفته مقام‌های عرب و مشاوران دولت‌های عربی، نگرانی اجتناب‌ناپذیری که بر روابط این کشورها با ایالات متحده امریکا تأثیر می‌گذارد حالت و حضور متخاصم ایران در منطقه و تهدید و خطر بالقوه‌ای است که پس از خروج نهایی ناوگان دریایی غرب، از جانب ایران متوجه ممالک عربی حوزه خلیج فارس است. به گفته منابع عربی، ایران از راهها و تماس‌های دیپلماتیک از وجود چنین وحشتی در میان ممالک عربی بهره‌برداری می‌کند؛ حال آنکه کشمکش میان دولت پرزیدنت ریگان و کنگره امریکا بر سر دخالت نظامی امریکا در این منطقه نمی‌تواند نتایج حاصل از این جنگ و درگیری را تضمین کند. عدم توانایی نیروی دریایی امریکا و غرب در مقابله با ده‌ها حمله به کشتی‌های بازرگانی که از اواسط تابستان بدون اسکورت در آب‌های خلیج فارس در رفت و آمد بودند، تداوم سیاست امریکا در منطقه را مورد سؤال قرار داده است.»(2)
2 21
رسانههای شوروی سیاست تبلیغاتی خاصی را در جهت بزرگ کردن موضوع ارسال اسلحه از غرب و به خصوص امریکا به ایران در پیش گرفته‌اند. نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در
گزارشی از مسکو در این باره نوشته است: «محور این سیاست تبلیغاتی بر این اساس است که سعی می‌شود در هرجای دنیا هر مطلبی را که درباره "ایران‌گیت" [ماجرای مک فارلین] وجود دارد بیابند و آن‌را منتشر کنند و اگر هم مطلبی نباشد به هر صورت خودشان مطلبی را می‌سازند و مطرح می‌کنند و کلاً در این سیاست تبلیغاتی‌شان سعی می‌کنند حجم و کیفیت تسلیحاتی را که به‌طور مخفی به ایران ارسال شده زیاد و گسترده جلوه دهند.» در این گزارش درباره دلایل این حرکت آمده است: «اولاً برای خنثی کردن تبلیغات امریکا در متهم کردن شوروی مبنی بر همکاری تسلیحاتی با جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. ثانیاً: دست‌آویزی برای مخالفت با قطعنامه تحریم تسلیحاتی است که امریکاییها برای نفوذ خود می‌خواهند از آن بهره جویند. ثالثاً: در جهت کاهش فشارهای غرب و همچنین اعراب صورت می‌گیرد و ضمناً ارسال سلاح را متوجه غرب و امریکا می‌کند تا خود.»(1)
1 22
حملات هوایی عراق به منابع نفتی ایران، میزان صادرات ایران را طی هفته‌های اخیر تا 30درصد کاهش داده است. کارشناسان نفتی غرب با بیان وضعیت فوق، آن را نشانة آسیب دیدن تأسیسات نفتی ایران بر اثر حملات عراق می‌دانند. این کارشناسان با ذکر این مطلب که درآمد حاصل از صدور نفت تنها منبع تأمین هزینه‌های جنگ برای ایران به شمار می‌آید، ادعا کردند که قطع صدور نفت یا کاهش صدور آن می‌تواند به رهبری ایران فشار آورد تا مذاکرات صلح را آغاز کند. کارشناسان غربی با طرح کردن احتمال اتخاذ تصمیم تحریم تسلیحاتی ایران در شورای امنیت، به تحرک نیروی هوایی عراق و برتری آن بر نیروی هوایی ایران اشاره کرده و افزودند: بمباران تأسیسات نفتی ایران توسط عراق و در عمق خاک ایران که تقریباً به‌صورت یک جریان روزانه درآمده است، می‌تواند دلیل اهمیت تأسیسات نفتی برای ایران ارزیابی شود. خبرگزاری تانیوگ که این گزارش را منتشر کرده است در توجیه حملات عراق به نفتکش‌ها، خاطرنشان می‌کند که پذیرش درخواست ایران مبنی بر خاتمه بخشیدن به جنگ نفتکش‌ها، بدون آتش‌بس در تمامی جبهه‌ها، به منزله چشم‌پوشی بغداد از قوی‌ترین اسلحه خود می‌باشد. در چنین صورتی تمامی موانع از سر راه ایران برای تأمین اسلحه و مسلح ساختن نیروهای خود جهت حمله جدید زمینی برداشته خواهد شد.(2)
11
امروز طی چند جلسه در قرارگاه شهید بروجردی (بانه)، طرح مانور عملیات در غرب منطقه ماووت، میزان آمادگی یگان‌های خودی برای عملیات و مشکلات آنها و وضعیت دشمن در این منطقه بررسی شد. در نخستین جلسه، ابتدا مسئول اطلاعات قرارگاه نجف (حجت علی‌اوسط) در گزارشی از فعالیت‌های دشمن در منطقه گفت: «روز اول مهر گروهی از فرماندهان عراقی با یک ماشین بالای ارتفاع گرده‌رش دیده شدند. روز دوم مهر یک رادار رازیت روی قلة دوم گرده‌رش نصب شد. همچنین بعد از این بازدید، تردد عراقی‌ها در ارتفاعات گوجار افزایش یافت و ساخت استحکامات و ایجاد موانع در این ارتفاعات بیشتر شد. در حال حاضر دشمن روی گوجار سنگرهای متعددی دارد و تردد افراد دشمن با قاطر روی این ارتفاع بعضی از روزها به 50 نفر می‌رسد. عراقی‌ها همچنین روی قله اصلی قمیش یک رادار رازیت دارند و به تازگی جلوِ دو راه‌کار لشکر57 ابوالفضل(ع) در مسیر ارتفاع قمیش، سنگر زده و مین‌گذاری کرده‌اند.»
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی) در ادامه جلسه ضمن بیان اینکه ارتفاعات قمیش و گرده‌رش خیلی بزرگ هستند، بر ضرورت پاکسازی گرده‌رش تا انتهای یال آن تأکید کرد و گفت: «قلّه بزرگ قمیش (قلّه سوم) کلید قمیش است، اگر این قلّه سقوط کند می‌توان تا انتهای آن رفت.» وی یادآور شد در بررسی احتمالات، تدبیری اندیشیده شود که درصورتی‌که قمیش سقوط نکند، چگونه می‌توان گرده‌رش را حفظ کرد.
فرمانده قرارگاه نجف (نورعلی شوشتری) در پاسخ به این موضوع گفت: یالی از گرده‌رش که هدف تیپ12 قائم(عج) است، قابل پدافند مستقل است. وی افزود: از روی ارتفاعات ژاژیله قلّه‌های در تصرف دشمن و سنگرهای آنها دیده می‌شود و در حال بررسی هستیم که آیا می‌توان از روی ژاژیله با تانک مواضع دشمن را زد. وی اضافه کرد: پیش‌بینی شده است که با استقرار 2 تانک روی ارتفاع گلان، لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) و با استقرار 2 تانک روی ژاژیله، لشکر21 امام رضا(ع) پشتیبانی شوند. همچنین 2 تانک تنگه دولبشک و قمیش را می‌زنند. 3 تانک نیز برای سمت چپ لشکر57 ابوالفضل(ع) پیش‌بینی شده تا جلوی فشار دشمن را بگیرند.
درباره نحوة پشتیبانی از نیروهای عمل‌کننده روی ارتفاع قمیش، رحیم صفوی گفت که اگر هلیکوپترهای خودمان خوب توجیه شوند و اگر کسی همراهشان آنها را هدایت کند، می‌توانند نیرو و مهمات ببرند روی یال قمیش پیاده کنند.(1)
در جلسه دوم که با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه (علی شمخانی)، جانشین وی (رحیم صفوی)، فرمانده قرارگاه رمضان (محمدباقر ذوالقدر) و فرمانده تیپ6 پاسداران (صادق محصولی) برگزار شد، مأموریت تیپ پاسداران و خط حدّ آن در عملیات غرب ماووت بررسی شد. صادق محصولی واگذاری مأموریت به تیپ6 در این عملیات را ضربه وارد شدن به مأموریت اصلی این تیپ - که قرار است در آینده در منطقه کرکوک اجرا شود - اعلام کرد و از جمله مشکلات این تیپ را کمبود لباس، مهمات، ادوات و قبضة ادوات ذکر کرد. فرمانده نیروی زمینی در این جلسه به فرمانده تیپ پاسداران تأکید کرد که یک گردان نیروی نامنظم را پشت دشمن بفرستید و با همکاری طالبانی‌ها اجرای عملیات کنید، مهمات را هم از تدارکات بگیرید.(2)
در جلسه سوم علی شمخانی، رحیم صفوی و محمدباقر ذوالقدر به بررسی طرح مانور پرداختند. ابتدا رحیم صفوی گفت: «اگر ارتفاع گوجار را نگیریم دشمن راه‌کارمان را می‌بندد و این با استراتژی ما در غرب منافات دارد. در این مرحله از عملیات اگر بتوانیم حداقل 2 قلّه اصلی گوجار و قمیش را تصرف کنیم و قرارگاه قدس ادامه دهد، یک جاده هم بین یال شیخ محمد و یال گوجار بکشیم و از روی گوجار به پشت آن بزنیم، از بین گوجار و قمیش می‌توان عملیات را ادامه داد. باید با آتش توپخانه تنگه بین گوجار و الاغلو و همین‌طور بین دولبشک و قمیش را بپوشانیم.» وی اضافه کرد: «فلش عملیات را روی گوجار بگذاریم و قبل از اینکه به انتهای گوجار و روی قمیش برویم، از گوجار برویم با طالبانی‌ها الحاق کنیم. البته باید یک فرمانده قوی روی شیخ محمد و گوجار بگذاریم.»
در ادامه بحث، محمدباقر ذوالقدر گفت: «طالبانی‌ها می‌گویند شب اول برای رفتن روی گوجار مشکل دارند. البته من می‌دانم که شب دوم مشکل است بتوانند روی گوجار بروند.» وقتی فرمانده نیروی زمینی و جانشین وی تأکید کردند که گرفتن گوجار ضروری است، فرمانده قرارگاه رمضان پاسخ داد: «طالبانی‌ها گفته‌اند شب اول گلاله را عمل می‌کنند و شب دوم گوجار را.»
علی شمخانی: یال گوجار برای گلاله مشکل ایجاد می‌کند. رحیم صفوی: دشمن تحمل سقوط قمیش و گوجار را ندارد. دشت باساوا محل بمباران و حمله شیمیایی است. قمیش هم محل هلی‌برن و حمله هلی‌کوپترهاست. وی اضافه کرد: طالبانی‌ها بیایند به جای الاغلو، گوجار را تصرف کنند و سه روز آن را حفظ کنند. قول می‌دهیم بعد از سه روز به آنها برسیم. محمدباقر ذوالقدر: برای 24 ساعت می‌توانند ولی سه روز نمی‌توانند.(3)
در ادامة همین جلسه، فرمانده توپخانه نیروی زمینی سپاه (یعقوب زهطی) و فرمانده توپخانه قرارگاه نجف (یزدانی) به جمع فرماندهان پیوستند. یزدانی گزارشی از وضعیت توپخانه موجود و
آنچه برای عملیات پیش‌بینی شده و همچنین میزان مهمات و اجرای آتش ارائه کرد. وی مجموع انواع توپ‌های موجود در منطقه که قابلیت اجرای آتش را دارند، 128 قبضه اعلام کرد. پس از آن جانشین فرمانده نیروی زمینی، به فرماندهان توپخانه در امر اجرای مأموریت خود، نکاتی را یادآور شد: «مواضعی را انتخاب کنید که قابل بمباران نباشد. آمادگی پدافند شیمیایی داشته باشید. مسئولین ذی‌ربط را توجیه کنید. علاوه بر 2 تیم قبلی، دیده‌بان نفوذی به منطقه اعزام کنید. پیش‌بینی آتش برای محورهایی که احتمال فشار عراق هست، از جمله: گامو، شیار دولبشک، الاغلو، مقابل استقرار نیروهای طالبانی، قمیش و گوجار. پیش‌بینی گلوله زمانی برای دفاع از حملات هلیکوپترها و ... . پیش‌بینی گلوله منور برای روشن کردن منطقه در شب عملیات. کنترل انتقال توپخانة یگان‌های قرارگاه قدس به منطقه عملیاتی. پیش‌بینی انتقال مهمات مورد نیاز در صورت تغییرات جوّی.»(1)
1 2
در پی جلساتی که از اوایل مهرماه برای طراحی عملیات در منطقه جنوب برگزار گردید و پیرو ابلاغیه فرماندهی کل سپاه در تاریخ 8/7/1366 مبنی بر واگذاری مأموریت اجرای عملیات در منطقه عمومی شلمچه به نیروی زمینی سپاه [ر.ک.به روزشمار 8/7/1366]، پس از جلسات متعددی که با حضور فرماندهان نیروی زمینی سپاه و قرارگاه‌های تابع برای بررسی راه‌کارها و طرحریزی عملیات در این منطقه برگزار شد، فرماندهی قرارگاه کربلا (قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب) امروز دستورالعمل شماره1 خود را برای اجرای عملیات در منطقه شلمچه صادر کرد. در این دستورالعمل، مأموریت نیروی زمینی سپاه چنین مشخص شده است:
«نیروی زمینی سپاه ضمن پدافند از مناطق محوله، در ساعت(س) روز(ر) تحت پوشش تاریکی توأم با غافل‌گیری تک نموده و ضمن گرفتن سرپل از کانال ماهیگیری، تک خود را به منظور تصرف قسمت‌هایی از غرب کانال زوجی و انهدام نیروهای مستقر در شرق کانال زوجی و تصرف کامل این منطقه و جزیره صالحیه به‌طرف رودخانه شط‌العرب و در محور جادة شلمچه - تنومه ادامه خواهد داد و در پشت خط سبز پدافند می‌نماید.»
در بند مانور این دستورالعمل آمده است: «نیروی زمینی سپاه با 9 یگان در خط به ترتیب: لشکر19 فجر، لشکر31 عاشورا، لشکر17 علی‌ابن‌ابی‌طالب(ع)، لشکر25 کربلا، لشکر41 ثارالله، لشکر33 المهدی، انصارالمهدی، لشکر8 نجف اشرف، لشکر14 امام حسین(ع) و یگان‌های دنبال و پشتیبان تک نموده، ضمن عبور از کانال ماهیگیری، اهداف خود را در غرب و شرق کانال زوجی و جزیره صالحیه تصرف و تأمین و پشت خط سبز پدافند می‌نماید.»
همچنین در بند آتش آمده است: «آتش تهیه به مدت 30 دقیقه طرحریزی و بنا به دستور اجرا خواهد شد. تقدم آتش ابتدا با لشکرهای 41 ثارالله، 25 کربلا و 33 المهدی و در تقدم دوم با سایر یگان‌ها می‌باشد.»
1) 4. همان، ص24 تا 27.
در این دستورالعمل فرضیاتی به شرح زیر برای اجرای عملیات در نظر گرفته شده است:
دشمن قبل از عملیات، تک عمده‌ای نخواهد کرد.
قبل از تک، دشمن از ش.م.ر در سطح گسترده استفاده نخواهد کرد.
هم‌زمان با این عملیات قرارگاه‌های دیگر در این منطقه و سایر مناطق وارد عمل خواهند شد.
فرضیات فوق با در نظر گرفتن شرایط حفاظت در نظر گرفته می‌شود. عملیات با شرکت 9 یگان از نیروهای سپاه انجام می‌شود.(1)
1 3
در پاسخ به حملات روز گذشته عراق به مراکز صنعتی - کارگری و یک مدرسه در استان لرستان، ساعت 8:22 صبح امروز یک موشک زمین به زمین به سمت وزارت دفاع رژیم عراق واقع در مرکز بغداد پرتاب شد.
ستاد کل نیروهای سه‌گانه سپاه پاسداران با صدور اطلاعیه‌ای ضمن اعلام این خبر افزود: «جمهوری اسلامی ایران همچنان به اقدامات مقابله به مثل خود تا خاتمة شرارت‌های دشمن ادامه خواهد داد.»(2)واحد خبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق محل اصابت موشک پرتاب شده را منطقه باب معظم، محل دفاتر مرکزی وزارت جنگ رژیم عراق در بغداد اعلام کرد.(3)قرارگاه خاتم‌الانبیا نیز درباره محل‌های برخورد سه موشک پرتاب شده به سوی بغداد در روزهای اخیر، گزارش داد: «موشک نخست به منطقه الحضور محل سکونت وزرا و مقامات دولتی و منزل رئیس منافقین (رجوی) و موشک دوم به منطقه زعفرانیه که منازل فرماندهان و سران نظامی در آنجا می‌باشد و موشک سوم به پادگان الرشید و بخشی از خیابان الرشید اصابت کرده است.»(4)
همچنین توپخانه سپاهیان اسلام، کارخانجات، نیروگاه‌های برق، تصفیه‌خانه‌های آب، ایستگاه‌های مخابراتی، پادگان‌ها، تأسیسات راه‌آهن و مراکز نظامی و استحکامات و مواضع عراق در جنوب این کشور را به شدت گلوله‌باران کرد و برج‌های دیده‌بانی عراق در شمال خلیج فارس، اتوبان‌ها و جاده‌های نظامی عراق در این مناطق زیر آتش نیروهای اسلام قرار داشت.(5)
2 4
رژیم عراق با ادعای اینکه موشکی که امروز از ایران به سوی بغداد پرتاب شده به یک مدرسه اصابت نموده است، تبلیغات دامنه‌داری را آغاز کرد. سخنگوی نظامی عراق با رد کردن خبر اصابت موشک به وزارت دفاع عراق، گفت: «موشک شلیک شده ایران به مدرسه بلاط‌الشهدا کوی معلمان اصابت کرد که به کشته شدن 24 کودک و یک زن و مجروح شدن 228 نفر منجر شد که جراحت 130 نفر از آنها سطحی است و همچنین باعث از بین رفتن 16 منزل مسکونی و آسیب رسیدن به مرکز پیشاهنگی جوانان شده است.(6)در این حال وزیر خارجه عراق با ارسال نامهای به دبیرکل سازمان ملل متحد، ادعای خود را تکرار کرد. وی در این نامه نوشت: «برای سومین بار در عرض یک هفته حکام ایران مرتکب جنایاتی نفرت‌انگیز شدهاند. امروز صبح با شروع درس
1) 5. سند شماره 122330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه کربلا، 21/7/1366.
2) 6. روزنامه کیهان، 21/7/1366، ص2؛ و - سند شماره 029428 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از تیپ هفتم حدید، به فرماندهی نیروی هوایی سپاه پاسداران، 21/7/1366.
3) 7. کیهان، 23/7/1366، ص3.
4) 8. سند شماره 028836 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص)، 21/7/1366، ص68؛ و - سند شماره 088351 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: روابط عمومی فرماندهی قرارگاه رمضان، 21/7/1366.
5) 9. روزنامه اطلاعات، 23/7/1366، ص14.
6) 10. سند شماره 088383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2، به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 23/7/1366؛ و - سند شماره 029432 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: رادیو صوت‌الجماهیر، 21/7/1366.
مدارس، رژیم تهران با موشک زمین به زمین بغداد را هدف قرار داد. این موشک در مدرسه بلاط‌الشهدا و خانه‌های مجاور آن که معلمان از آن استفاده می‌کردند، اصابت کرد. تا وقتی که این نامه را می‌نویسم 32 نفر از مردم از جمله 29 کودک و 2 زن کشته و 218 نفر از جمله 196 کودک و 11 زن مجروح شدهاند. این اقدام جنایت‌کارانه باعث تخریب مدرسه و 16 خانه شده و مرکز جوانان در اقامتگاه معلمان آسیب‌دیده است.» طارق عزیز در ادامه با برشمردن اهداف ایران از این حملات نوشت: «حق مردم ماست و وظیفه ما پیش خداوند و افکار عمومی بین‌المللی است که از خودمان علیه جنایات نفرت‌انگیز ایران دفاع کنیم و مقابله به مثل نماییم.»(1)
رژیم بغداد تلاش دارد از این قضیه در داخل و خارج عراق حداکثر بهره‌برداری سیاسی تبلیغاتی را بکند و در داخل عراق آن را وسیله‌ای جهت بالا بردن روحیه جنگی و در خارج راهی برای برانگیختن افکار عمومی قرار داده است. "عزالدین" وزیر آموزش و پرورش عراق در پیامی خطاب به سازمان‌های عربی، اسلامی و بین‌المللی و آموزشی فرهنگی و علمی نوشت: «ما از جامعه بین‌المللی می‌خواهیم تا برای از بین بردن اهداف تهاجم‌آمیز و توسعه‌طلبانه رژیم ایران اقدام نماید.» خبرگزاری عراق "اینا" که پیام مذکور را مخابره کرده است، افزود: وی افراد صاحب وجدان را به محکوم کردن این جنایت که علیه کودکان عراق انجام شده است، ترغیب کرد.(2)رادیو صوت‌الجماهیر نیز برنامه‌های خود را به پخش سخنان مقامات دولتی در جمع تظاهرات مردم در شهرهای مختلف عراق اختصاص داد.(3)روزنامه‌های بغداد با چاپ عکس، گزارشهای مفصلی از حمله موشکی به بغداد منتشر کردند و نوشتند: «پرتاب موشک رژیم ایران علیه مناطق صرفاً مسکونی عراق، ملت عراق را مصمم‌تر در ادامه دادن به ضربات دردناک خود علیه لانه‌ها و ستون‌های تجاوز کرد. نیروهای مسلح ملت ما برای کودکان و زنان عراق و هر قطره خون پاکی که خاک عراق را آبیاری کرد، انتقام خواهد گرفت و این جنایت مشروعیت کامل عراق برای استفاده از هر چه در دست دارد علیه تمامی اهداف موجود در ایران را به جهانیان نشان داد.»(4)
1 5
رسانههای غرب با پخش گزارش‌هایی از بغداد، به بررسی و تحلیل تهدیدات عراق پرداختند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از لندن درباره انعکاس این خبر در رسانههای انگلستان نوشت: «رسانههای گروهی انگلیس انتشار خبر تلفات وارده به عراق در نتیجه حمله موشکی ایران را که به ادعای بغداد به یک مدرسه اصابت کرده، به‌گونه‌ای کم‌سابقه پیگیری می‌کنند. تقریباً می‌توان گفت این خبر و اعلام شمار تلفات در تمامی بخش‌های خبری 4 ایستگاه رادیویی و 4 ایستگاه تلویزیونی و تقریباً کلیه مطبوعات متعدد منتشره در انگلیس انتشار یافته است. درعین‌حال تعداد قابل ملاحظه‌ای از این رسانه‌ها به بمباران یک مدرسه روستایی در لرستان به‌وسیله هواپیماهای عراقی در روز گذشته اشاره کرده‌اند و تلویحاً گفته شده است که حمله موشکی ایران به تلافی حمله قبلی عراق بوده است.»(5)همچنین
1) 11. سند شماره S/19205 شورای امنیت سازمان ملل، 13 اکتبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
2) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 210، 24/7/1366، ص11، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 23/7/1366.
3) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریة "گزارشهای ویژه"، شماره 209، 23/7/1366، ص9، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/7/1366.
4) 14. همان، ص4و6، بغداد - خبرگزاری عراق، 22/7/1366.
5) 15. همان، ص22، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/7/1366.
خبرگزاری فرانسه به نقل از بیانیه ستاد کل ارتش عراق نوشت: «ایران خواستار جنگ شهرهاست و به‌زودی این جنگ را خواهد دید. در این بیانیه تأکید شده است که عراق قادر است شهرهای ایران را با اعزام یکصد فروند هواپیمای جنگی نابود کند و در برابر هر قطره خونی که در عراق ریخته شده، رودی از خون در ایران راه بیندازد.»(1)
رادیو مونت‌کارلو هم با اشاره به اینکه خسارات ناشی از پرتاب موشک این‌بار خیلی بیشتر از دفعات قبل بود گفت: «سنگینی این خسارات که بر افکار عمومی عراق تأثیر گذاشته، شاید مقام‌های عراقی را به سوی پاسخگویی شدید که در گذشته سابقه نداشته سوق دهد. درهرحال بغداد مقاصد خود را مخفی نساخته و اعلام داشته است که جنگ شهرها را از سر خواهد گرفت. بغداد به‌دنبال استفاده از زبان اخطار و هشدار از شدیدترین عبارت‌های تهدید کننده استفاده کرده است و در اطلاعیه نظامی عراق آمده است: عراق توانایی آن را دارد که شهرهای ایران را به تل خاکستر مبدل سازد و حکام ایران پشیمان خواهند شد و پشیمانی سودی نخواهد داشت.» رادیو مونت‌کارلو افزود: «عراقی‌ها به شدت خشمگین هستند و آماده می‌شوند تا فردا کودکان قربانی را تشییع کنند و درعین‌حال گرفتن انتقام قاطع را خواهانند و در انتظار اقدام نیروی هوایی و نیروی موشکی خود هستند.»(2)
1 6
برای دومین روز متوالی عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در یک عملیات نفوذی، به پاسگاه دره‌پشمی در منطقه آبدانان و پاسگاه شیخی در منطقه قره‌تپه از توابع دهلران حمله کردند.(3)در گزارش نوبه‌ای قرارگاه کربلا، گزارش روزانه واحد اطلاعات سپاه، دفتر فرماندهی سپاه سوم قدس و معاونت اطلاعات قرارگاه سپاه یکم دراینباره آمده است: «منافقین با شناسایی و بررسی کامل منطقه، مواضع سرکوب به هدف را مشخص نموده و در جاهای مختلف اقدام به ایجاد دیده‌بانی کرده بودند. نیروهای عمل‌کننده که جمعاً نزدیک به 400 تن از منافقین و افراد بومی (جهت راهنمایی) بودند، با استفاده از قاطر، سلاح‌های سبک و سنگین خود را حمل کرده و پس از مستقر شدن در منطقه و حمایت آتش توپخانه ارتش عراق، عملیات خود را انجام دادند. در این حمله آتش پشتیبانی و منور عراق مرتباً انتهای عملیات را تأمین می‌نمود و منافقین نیز با آرپی‌جی7 و خمپاره81 میلی‌متری و تیربار روی اهداف مورد نظر آتش می‌ریختند.(4)ساعت 24 حدود 180 نفر از عناصر منافقین به پاسگاه دره‌پشمی حمله‌ور شدند. نیروهای مستقر در پاسگاه سرسختانه مقاومت نمودند و سرپرست گروهان ژاندارمری دهلران بلافاصله با نیروی کمکی به سمت پاسگاه دره‌پشمی حرکت کردند که در نزدیکی پاسگاه با کمین منافقین مواجه شدند و در نتیجه سرپرست گروهان شهید و دو نفر از پرسنل همراه وی مجروح شدند.(5)
هم‌زمان با حمله فوق، تعداد 220 نفر دیگر از منافقین به پاسگاه شهید شیخی حمله می‌کنند. نیروهای مهاجم با مقاومت دلیرانه پرسنل پاسگاه روبهرو شدند و با تحمل هشت کشته
1) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 208، 22/7/1366، ص6، منامه - خبرگزاری فرانسه، 21/7/1366.
2) 17. همان، ص15، رادیو مونت‌کارلو، 21/7/1366.
3) 18. سند شماره 29544 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 51، قرارگاه کربلا - معاونت اطلاعات، 10/8/1366، ص31.
4) 19. سند شماره 227189 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات سپاه پاسداران، "گزارش روزانه"، شماره 265، 29/7/1366، ص2؛ و - سند شماره 088408: دفتر فرماندهی منطقه سوم قدس، 25/7/1366؛ و - سند شماره 029522 معاونت اطلاعات قرارگاه سپاه یکم ثارالله، 4/9/1366.
5) 20. همان، ردیف اول، ص2.
که جسد هفت نفر آنها با سلاح و تجهیزات مربوطه در اختیار نیروهای خودی می‌باشد، مجبور به عقب‌نشینی می‌شوند.(1)در این دو درگیری جمعاً 12 تن از نیروهای خودی شهید، 7 تن مجروح و 13 تن (2 درجه‌دار و 11 سرباز) اسیر شدند. از افراد مهاجم نیز حدود 40 تن کشته یا زخمی شدند که 9 جسد از آنها در منطقه باقی ماند.(2)
فرماندهی قرارگاه سپاه یکم ثارالله در نامهای به بررسی عملیات‌های نامنظم منافقین در جبهه‌های غرب پرداخته (ضمیمه دارد) و با اشاره به علل موفقیت نسبی آنها، در زمینه ضعف پدافند منطقه، موارد زیر را خاطرنشان کرده است:
«1) نیروهای پدافندکننده در این منطقه چون با شیوه‌های عملیاتی چریکی و ضدچریکی آشنا نیستند لذا در هر مورد گروه‌های مهاجم به پیروزی نسبی رسیده‌اند و با توجه به بُعد مسافت به‌راحتی توانسته‌اند از منطقه درگیری عقب‌نشینی کنند. آنها در هر عملیات تعدادی از نیروهای خودی را به اسارت گرفته و تخلیه اطلاعاتی کرده‌اند.
عدم وحدت فرماندهی کمک مناسبی به فجایع می‌کند؛ حضور یگان‌های متعدد از ژاندارمری، ارتش، قرارگاه رمضان، گردان اطلاعات، سپاه دهلران، دژبان جنوب و غیره به این بی‌نظمی افزوده است.
نبودن توپخانه برای پشتیبانی از پایگاه‌های درگیر، به دشمن اطمینان خاطر می‌دهد تا مهاجمین بعضاً در روز به حرکت دسته جمعی خود ادامه دهند. مواردی هم بوده است که شب عملیات دشمن، برادران قرارگاه وقتی می‌خواسته‌اند به کمک پایگاه مورد تهاجم بروند با منع دژبان‌های ژاندارمری مواجه شدهاند و این ناهماهنگی خود محور دیگری است که دشمن از آن سود می‌برد...»
فرماندهی قرارگاه سپاه یکم ثارالله درباره تأثیر این عملیات بر منطقه نوشته است: «در حال حاضر نیروهای دشمن در این منطقه بسیار فعال شده و روحیه تهاجمی به خود گرفته‌اند و این منطقه که از ابتدای جنگ تا به حال یک گلوله بر زمین آن نخورده است، مورد اصابت گلوله‌های توپخانه دشمن قرار گرفته به‌طوری‌که ما را مجبور ساخته سنگرها را خراب کرده و سنگرهای ضدگلوله بسازیم و برای پایگاه، خاکریز و کانال‌های ترکش‌گیر احداث نماییم... طبق اخبار رسیده از داخل خاک عراق، گروه‌های ضدانقلاب که مسئولیت عملیات‌های نامنظم را بر عهده دارند از جمله منافقین و افراد کرد محلی فراری و مزدور توانسته‌اند با تبلیغات خود نیروی خوبی را جذب خود کرده و به‌صورت گردان‌های سازمان یافته از میمه تا شورشیرین خط حد بگیرند. از طرفی به نیروهای بعثی ارتش عراق تحرک خاصی بخشیده‌اند به‌صورتی‌که فرماندهان آنها با تبلیغات درباره ضعف نیروهای خودی، آنها را تشویق به اجرای عملیات‌های محدود و چریکی مثل اقدامات گروه‌های ضدانقلاب می‌نمایند و به آنها وعده وعید می‌دهند. طبق موارد مشهود، تحرک نیروهای دشمن چند برابر قبل شده است.»
فرماندهی قرارگاه سپاه یکم ثارالله در پایان پیشنهاد کرده است: «هر چه زودتر مسائل و مشکلات
موجود در منطقه برطرف و برای منطقه فوق یک فرماندهی واحد که بتواند کلیه واحدهای نظامی در منطقه را اداره کند و برنامه بدهد، از طرف قرارگاه خاتم‌الانبیا مشخص گردد.»(1)
1 7
امروز چند کمین و چند درگیری بین نیروهای خودی و گروه‌های ضدانقلاب، در کردستان رخ داد:
در نزدیکی مریوان در فاصله روستاهای "سیف بالا" و "شرمله" یک خودروی نیروهای خودی به کمین عناصر کومهله افتاد. این عناصر، خودرو را زیر آتش گرفتند که در نتیجه آن خودرو سوخت و دو سرنشین آن شهید شدند.(2)
نیروهای جندالله مستقر در روستای "بست" از توابع "دیواندره" بر سر راه چته‌های کومهله کمین گذاشتند که در این کمین یکی از چته‌های ضدانقلاب کشته شد و دو تن دیگر به اسارت نیروهای خودی درآمدند که یکی رحمان کریمی معروف به رحمان سنه است.(3)
عناصر حزب دمکرات در جاده گشنه - شهینان واقع در شمال‌غربی بانه مینی کار گذاشته بودند که یک دستگاه آمبولانس ژاندارمری با آن برخورد کرد و منفجر شد. در این حادثه راننده مجروح و خساراتی به آمبولانس وارد شد.(4)
در منطقه بانه چند نیروی پایگاه چمپاراو که برای حفاظت از تراکتور پایگاه به روستا رفته بودند با افراد مسلح ناشناس درگیر شدند. بعد از یک ساعت درگیری، نیروها به پایگاه خود برگشتند و افراد ناشناس تراکتور را به آتش کشیدند.(5)
افراد حزب دمکرات در منطقه تکاب یکی از اهالی روستای حصار به نام "محمدعلی شاهی" را به جرم همکاری با نیروهای اسلام با خود بردند و در حوالی روستای "کچی قلعه سی" از منطقه تکاب وی را اعدام کردند.(6)
در منطقه تراشه و توکی از توابع پاوه تعدادی از افراد حزب دمکرات به کمین نیروهای خودی افتادند و با به‌جای گذاشتن یک کشته به داخل خاک عراق متواری شدند. در این درگیری یکی از رزمندگان شهید و دو تن مجروح شدند.(7)
چند نیروی گروهک "خبات" هنگام خروج از کشور در منطقه سردشت به کمین نیروهای خودی افتادند. در این درگیری 4 تن از ضدانقلاب زخمی و راهنمای آنها کشته شد. راهنمای این گروه یکی از اهالی سردشت بود که برای بردن چته‌ها به داخل عراق مبلغ 1000 دینار از آنها گرفته بود.(8)
از سوی دیگر، به گزارش سپاه پانزدهم رمضان، با اجرای آتش توپخانه علیه نیروهای عراقی و گروه‌های ضدانقلاب در کردستان عراق، دو دستگاه ایفا حامل نیروهای مرکز پلیس "زارین" و چند ساختمان متعلق به ضدانقلاب معروف، علی مریوانی، هدف قرار گرفت و منهدم شد.(9)
2 8
در آینده‌ای نزدیک احتمالاً منطقه عملیاتی فاو را هواپیماهای عراقی بمباران شیمیایی می‌کنند. یکی از اسیران عراقی که در منطقه سومار به تازگی اسیر شده، گفته است: یکی از
1) 23. سند شماره 126842، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه سپاه یکم ثارالله، به فرماندهی قرارگاه مقدم نیروی زمینی، 27/7/1366، ص1 تا 3.
2) 24. سند شماره 097701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 28/7/1366؛ و - سند شماره 060442: برنامه روزانه مونیتورینگ رادیو صدای انقلاب اسلامی، 26/7/1366.
3) 25. سند شماره 097684 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسگری(ع) (کردستان) - اطلاعات، 26/7/1366؛ و - سند شماره 097720: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع)، 29/7/1366.
4) 26. سند شماره 088412 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسگری(ع) (کردستان) - اطلاعات، 25/7/1366.
5) 27. سند شماره 097684 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه امام حسن عسگری(ع) (کردستان) - اطلاعات، 26/7/1366.
6) 28. مأخذ 24، ردیف اول.
7) 29. سند شماره 097703 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه ناحیه مستقل چهارم بعثت (باختران) - اطلاعات، 28/7/1366.
8) 30. مأخذ 27؛ و - سند شماره 046334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی حضرت امام در سپاه یازدهم امام حسن عسگری(ع)، 5/8/1366.
9) 31. سند شماره 046330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، 5/8/1366.
بستگانم که با درجه ستوان‌یاری در پایگاه هوایی ناصریه مشغول انجام وظیفه می‌باشد، خبر داده است که امریکا چهار هواپیمای پیشرفته خودکار برای بمباران شیمیایی، به عراق تحویل داده است که الان در پایگاه ناصریه مستقر می‌باشند. هم‌اکنون تعدادی پرسنل مخصوص مواد شیمیایی درحال آموزش می‌باشند تا در پایان دوره آموزشی، نیروهای جمهوری اسلامی ایران مستقر در منطقه فاو را بمباران کنند.(1)
1 9
فرمانده سپاه یکم ثارالله در نامهای به فرمانده کل سپاه پاسداران درباره آثار منفی مشکلات مالی از جمله اثر منفی آن بر پشتیبانی انسانی جبهه‌ها هشدار داد. وی در این نامه نوشته است: «به‌خاطر عدم تخصیص اعتبار 750 میلیون ریالی این سپاه برای هر دو ماه وضع اسفناکی به‌وجود آمده که بر زندگی روزمره بسیجی‌های جان بر کف اثر گذاشته است و هم‌اکنون به شکل‌های عادی از طرف فرماندهان عزیز لشکرها، تیپ‌ها، پایگاه‌ها و قرارگاه مقدم ثارالله طرح می‌شود. به‌طوری‌که بعضی از فرماندهان برای رفع مشکل مالی شخصاً به فرماندهی سپاه یکم مراجعه و درخواست واگذاری سریع اعتبار را نموده‌اند. کسری بودجه مرداد و شهریور سپاه یکم بالغ بر 560 میلیون ریال شده و مجموع کسری بودجه نیمه اول سال جاری سپاه یکم ثارالله به 884 میلیون ریال رسیده است که گذشته از آنچه در فوق آمد هنوز تا این تاریخ از اعتبار 750 میلیون ریال لازم در خصوص ماده یک دفاعی سپاه یکم ثارالله مربوط به ماههای مهر و آبان سال جاری هم خبری نرسیده است و اگر فرض را بر این بگذاریم که روند تقلیل اعتبار واگذاری به‌همین صورت ادامه یابد، باید کابوس وحشتناکی از وضعیت حقوق نیروهای بسیجی در پیش چشم مسئولین این سپاه شروع به نمایان شدن کند که لازم است از هم‌اکنون برادران مسئول از جریان امر مطلع باشند؛ زیرا طبق جدول زیر پیش‌بینی می‌شود در دو ماه مهر و آبان حدود 11% نیاز واقعی این سپاه اعتبار واگذار گردد.
در مجموع تأخیر در پرداخت حقوق بسیجی‌ها وضع برادران را به جایی رسانده است که چنانچه با این مشکل به‌طور ریشه‌ای، قانع‌کننده و سریع برخورد نشود بیم آن میرود که در اعزام نیروهای رزمنده به جبهه تأثیر بسیار منفی گذاشته و پشتیبانی نیروهای انسانی جبهه‌ها
1) 32. سند شماره 029422 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات ستاد کل سپاه، 21/7/1366.
را با مشکلات عدیده‌ای مواجه سازد و به علت فشار بیش از حد مراجعات نیروهای ایثارگر بسیجی، استعفای پرسنل و نارضایتی فرماندهان محترم پایگاه‌ها و یگان‌های رزمی را در پی داشته باشد. بنابراین در اولین قدم ضروری است کلیه کسری اعتبارات نیمه اول سال جاری را که طبق جدول فوق محاسبه گردیده و حدود 884 میلیون ریال می‌باشد به عنوان معوقه نیمه اول سال 66 به سپاه یکم ثارالله واگذار نمایند.»(1)
1 10
میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در مصاحبه‌ای با هفته‌نامه "اینتر ویو" چاپ اسپانیا، مواضع و اقدامات جمهوری اسلامی ایران در قبال مسائل جنگ و اقدامات سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ را تشریح کرد.
نخست‌وزیر در این مصاحبه گفت: «با سیاستی که امریکا در پیش گرفته امیدی به صلح وجود ندارد؛ ما خود را آماده کرده‌ایم که جنگ را برای یک زمان طولانی تحمل نماییم؛ ولی مایلیم که هرچه زودتر تمام شود، اما اگر شرایط ما تحقق نیابد تا هر زمانی که باشد مقاومت خواهیم کرد.
در مورد خلیج فارس هم اگر کویت بی‌طرفی خودش را اعلام بکند، یعنی در عمل نشان دهد یک حکومت بی‌طرف است، مشکل پایان خواهد یافت. حضور واحدهای دریایی خارجی در خلیج فارس تشنج را افزایش داده و اکنون امنیت کمتری در این راه دریایی وجود دارد و امکان رویارویی افزایش یافته است. ما فکر می‌کنیم که این واحدها باید منطقه را ترک کنند تا حملات علیه کشتی‌ها خاتمه یابد. همه باید برای محدود کردن جنگ تلاش کنند و بکوشند که جنگ از مرزها تجاوز نکند. ما به این نتیجه رسیده‌ایم که باید مقاومت کنیم و به هر ضربه‌ای پاسخ دهیم... اگر امریکا در خلیج فارس به ما حمله کند دلیلی ندارد که به او در همان صحنه پاسخ دهیم، صحنه را گسترش می‌دهیم. اگر یک رویارویی مستقیم با امریکا صورت گیرد، سریعاً از تمام امکانات خود در جهان استفاده خواهیم کرد.»(2)
نخست‌وزیر با تأکید بر اینکه امنیت در خلیج فارس یکپارچه و غیرقابل تقسیم است گفت: «برای اینکه حملات علیه کشتی‌ها خاتمه یابد کافی است که رژیم صدام تحت فشار قرار گیرد. به نفع تمامی کشورهاست که جنگ‌طلبی صدام پایان پذیرد. صدام برای نجات خویش در جست‌وجوی گسترش جنگ به سطح جهانی است. هم باید برای محدود کردن جنگ تلاش کنند و بکوشند که جنگ از مرزها تجاوز نکند. علاوه بر این، قدرت‌هایی نظیر امریکا باید این طرز تفکر را که صاحبان جهان هستند و شروع و خاتمه یک جنگ را آنها تعیین می‌کنند رها سازند. امروز جهان به میل امریکا حرکت نمی‌کند.»(3)
مهندس موسوی درباره شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ گفت: «شناسایی صدام به‌عنوان متجاوز یک اصل تغییرناپذیر است و ما نمی‌توانیم آن‌را فراموش کنیم؛ زیرا اگر تدابیری برای ریشه‌کن کردن تجاوز اتخاذ نشود، هر لحظه امکان دارد درگیری دیگری آغاز شود. ما
پایان جنگ را به شیوه‌ای می‌خواهیم که به ما اجازه بدهد در یک جوّ صلح و آرام به بازسازی کشور بپردازیم. با شناسایی متجاوز باید مجازات او نیز در نظر گرفته شود.»(1)
1 11
محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مصاحبه با روزنامه تهران‌تایمز به بررسی مسائل خلیج فارس و اوضاع کردستان پرداخت. وی حضور نظامی امریکا در منطقه را به منزله اشغال نظامی اعلام نمود و گفت: «خروج امریکا از منطقه خلیج فارس جزو اصول و سیاست‌های ماست و امریکاییها مطمئن باشند که اگر از این منطقه خارج نشوند تا زمانی که حضور دارند ما با آنها خواهیم جنگید و با آنها درگیر هستیم.»
محسن رضایی با تأیید مجدد سقوط یک هلی‌کوپتر امریکایی در حمله اخیر نیروهای امریکایی به قایق‌های ایرانی [ر.ک.به روزشمار: 16/7/66]، درباره موشک استینگر و چگونگی دسترسی به آن گفت: «تعداد این موشک‌ها هم خیلی بیشتر از 16 عدد است. امریکاییها تازه متوجه شدهاند که چنین چیزهایی را ما از درون واشنگتن به ایران آورده‌ایم و قاعدتاً چند سال دیگر طول می‌کشد تا بفهمند که تعداد این موشک‌ها چند تاست و بخش قابل توجهی را هم شاید قریب یک سال است که ما شروع به کپی‌سازی کرده‌ایم و کپی‌سازی آن به تولید رسیده است. در زمینه تولید موشک‌انداز و موشک 107 میلی‌متری به تولید انبوه رسیده‌ایم و در تولید موشک "اسکاد - بی" نیز در حال رسیدن به خودکفایی هستیم و تولیدات خودمان هم به صحنه عملیات می‌رسد و قبلاً هم که می‌خریدیم از چندین کشور این سلاح‌ها را می‌خریدیم و از نوع مشابه اسکاد - بی است.»(2)
محسن رضایی درباره اوضاع کردستان ایران گفت: «مسئله کردستان ایران تمام شده است و در همان منطقه ما امروز در عمق خاک عراق در حال جنگیدن هستیم و قطعاً بدون یک امنیت کامل در عقبه‌ها نمی‌توانستیم یک جنگ عظیمی را در داخل خاک عراق انجام دهیم. ضمن اینکه اکثر مراکز این گروهک‌ها در دسترس نیروهای نامنظم ما در داخل خاک عراق هستند و ما آن‌قدر احساس امنیت می‌کنیم که اگر یک زمان احساس کنیم که باید اینها را به کلی ریشه‌کن کنیم، اینها قطعاً ریشه‌کن می‌شوند و هیچ مسئله‌ای باقی نمی‌ماند.»(3)
2 12
اهداف امریکا از حضور در خلیج فارس و راه‌های مقابله با آن در جلسة "شورای عالی واحد سیاسی شورای سرپرستی صدا و سیما" با حضور آقایان میرسلیم، قاسم‌زاده، همتی، حجت‌الاسلام سیدمحمدباقر موسوی بجنوردی، حجت‌الاسلام دعاگو، واعظی و خرازی طرح و بررسی شد. این شورا هدف اصلی امریکا را در خلیج فارس از بین بردن انقلاب اسلامی و کمک به عراق را هدف فرعی آن دانست که به بهانه جمع‌آوری مین نیروهای خود را به منطقه اعزام کرده است. شیوه عمل امریکا تخریب توان اقتصادی و زدن ضربه‌های سریع نظامی به جمهوری اسلامی ایران است که البته ضربه‌های روانی هم به دنبال خواهد داشت.
شورای عالی واحد سیاسی شورای سرپرستی صدا و سیما تصمیماتی را در جهت مبارزه تبلیغاتی با نیروهای امریکا و سایر دشمنان انقلاب اسلامی اتخاذ کرد.(1)
1 13
با گذشت پنج روز از حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های تندرو ایران، نیروهای امریکایی همچنان سرگرم تلاش برای بیرون آوردن یک قایق تندرو ایرانی هستند که در این درگیری غرق شده است. خبرگزاری فرانسه به نقل از یک مقام نیروی دریایی امریکا گزارش داد: «مقام‌های امریکایی در مورد بازیابی این قایق گشتی 42 فوتی ساخت سوئد بسیار خوشبین بوده و معتقدند که قایق مذکور کاملاً مسطح بوده است. نیروهای امریکایی در عرشه یک قایق دیگر متعلق به ایران، موشک ضدهوایی استینگر به‌دست آورده‌اند.»(2)
پنتاگون امروز برای نخستین‌بار اقرار کرد که در درگیری نیروهای دریایی امریکا با قایق‌های تندرو، این هلیکوپترهای امریکا بودند که ابتدا به سوی قایق‌ها آتش گشودند. روزنامه ایندیپندنت در این‌باره نوشت: «پنتاگون روز سه‌شنبه (21/7/1366) اقرار کرد که سه هلی‌کوپتر عملیاتی "ام.اچ.6" مسلح به مسلسل و راکت و تجهیزات دید در شب در تعقیب قایق‌های ایرانی بوده‌اند و بدون هشدار به قایق‌های ایرانی، به آنها حمله کرده‌اند. برخلاف آنچه در ابتدا گفته شده بود هیچ نوع هلی‌کوپتر تجسسی در کار نبود و تنها یکی از هلیکوپترهای "ام.اچ.6" گزارش داد که شاهد شلیک گلوله‌های رسام بوده است.»(3)
از سوی دیگر، مقام‌های مصری اعلام کردند که سه مین‌روب و یک کشتی نجات نیروی دریایی امریکا که عازم خلیج فارس هستند، امروز از کانال سوئز عبور کرده‌اند.(4)
2 14
در دو گزارش جداگانه‌ای که امروز در رسانههای غربی منتشر گردیده، توان ایران در خلیج فارس مورد ارزیابی قرار گرفته و نتایج متفاوتی اعلام شده است. در گزارش آسوشیتدپرس آمده است: «تحلیلگران نظامی امریکا پس از بررسی مانور اخیر قایق‌های تندرو ایران در شمال خلیج فارس، به این نتیجه رسیده‌اند که مقام‌های امریکایی و دولت‌های عرب خلیج فارس تهدید ناشی از تقویت اخیر قایق‌های تندرو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در شمال خلیج فارس را بیش از میزان واقعی برآورد کرده‌اند.»(5)
1) 39. سند شماره 114718 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از معاونت اطلاعات ستاد کل سپاه، به فرماندهی کل سپاه، 21/7/1366، ص1و2.
2) 40. مأخذ 16، ص31، منامه - خبرگزاری فرانسه، 21/7/1366.
3) 41. مأخذ 37، ص12، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از روزنامه ایندیپندنت.
4) 42. مأخذ 35، ص3.
5) 43. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه" شماره 208، 22/7/1366، ص37، منامه - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 21/7/1366.
در همین حال از طرف منابع کشتیرانی در خلیج فارس به صاحبان کشتی‌ها و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس هشدار داده شده است که نیروی هوایی ایران احتمالاً از بمب‌افکن‌های اف - 4 که اخیراً تجهیز شدهاند، برای تهاجمات علیه کشتی‌ها استفاده خواهد کرد.(1)روزنامه تایمز چاپ لندن نیز دراینباره نوشت: «نیروی هوایی ایران ممکن است با استفاده از موشک‌های امریکایی هوا به ساحل "ماوریک" و به تلافی حملات سنگین عراق علیه کشتی‌هایش به یک رشته حملات هوایی علیه کشتی‌های بی‌طرف دست بزند. گزارشهای واصله از آژانس‌های کشتیرانی حاکی است که ایرانیان خود را برای از سرگیری حملات به خطوط کشتیرانی آماده می‌کنند. این خبر که ایران محموله‌هایی جدید از موشک‌های ماوریک که با لنز هدایت می‌شود، دریافت کرده است در بین آژانس‌های کشتیرانی نگرانی شدیدی به‌وجود آورده است.»(2)
1 15
مقام‌های امریکایی جمهوری اسلامی ایران را تهدید کردند که در صورت لزوم امریکا از توسل به نیروی نظامی علیه ایران خودداری نخواهد کرد. "لس آسپین" رئیس کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان امریکا گفت: «مسئله اساسی و بنیادی این منطقه (خلیج فارس) تهدید رژیم بنیادگرای ایران برای کشورهای عرب خلیج فارس همچون بحرین، کویت و عمان است، بنابراین هدف استراتژیک امریکا در خلیج فارس باید متوقف کردن ایران در گسترش انقلاب اسلامی بنیادگرای خود به جهان عرب باشد، حتی اگر در این راه استفاده از نیروهای نظامی لازم شود. خطر انقلاب ایران متوجه بی‌ثبات کردن جهان اسلام بهطورکلی و به‌خصوص کشورهای همسایه عرب است. ما باید برای تهیه طرحی با هدف پایان دادن به اسکورت و تغییر پرچم نفتکش‌های کویتی در جدول زمانی و شرایط خود کار کنیم. امریکا نمی‌تواند انقلاب ایران را نادیده بگیرد اما ما می‌توانیم آن را محدود کنیم. محدود کردن نمی‌تواند قرن‌ها مؤثر باشد ولی می‌تواند سال‌ها مؤثر باشد.»(3)
مشاور نظامی ریگان "ادوارد لودواکر" نیز با تشویق عراق به حمله علیه کشتی‌ها در خلیج فارس گفت: «دلایلی که کشورهای غربی را به اعزام ناو تشویق کرده متفاوت است، لیکن هدف واقعی آنها مشابه است. ایرانی‌ها باید این تهدید را جدی تلقی کنند. حضور ناوگان خارجی، حملات عراق علیه ایران را تسهیل می‌کند و مانع حملات ایران علیه کشورهای پشتیبان عراق می‌گردد. عراق باید به کشتی‌های ایرانی حمله کند تا تحولات جنگ که ایران قصد گسترش آن را دارد، محدود شوند.» وی افزود: «عامل اصلی ادامه این جنگ، صادرات نفت ایران است و عراق قصد دارد این منبع را کاهش دهد. ورود ناوهای خارجی، عراق را مجبور به قطع حملات خود نمی‌کند بلکه به‌طور خودکار مکانیزم ایران برای اجرای حمله را مختل می‌سازد.»(4)
1 16
ماهنامه لوموند دیپلماتیک عملیات اسکورت نفتکش‌ها و اعزام نیرو به خلیج فارس را سیاستی خام و داستانی مبهم عنوان کرد و به بررسی سیاست امریکا و اهداف فرانسه از این اقدام پرداخته و نوشته است:
«ریگان رئیس‌جمهوری امریکا نه‌تنها به ایران سلاح ارسال داشته بلکه بدون توجه به قانون مصوب 1973 - که به موجب آن هر عملیاتی که بیش از 60 روز به‌طول انجامد باید با تأیید کنگره صورت گیرد - دستور حرکت ناوگان امریکا به سوی منطقه خلیج فارس را صادر کرد. آیا ریگان امیدوار بود که در چنین مدت کوتاهی ایران را نادم و پشیمان سازد؟ رئیس‌جمهوری امریکا به‌منظور جلب حمایت غرب مشاور خود کارلوچی را به پایتخت‌های اروپایی فرستاد ولی 15 روز بعد بدون مشورت قبلی با متحدین امریکا، تصمیم خود را به مرحله عمل درآورد. … امریکا در سال 1986 با درخواست کویت مبنی بر حمایت از شش نفتکش این امیرنشین مخالفت کرد. در پی آن کویت روی خود را به سوی شوروی گرداند، مسکو نیز پیشنهاد را در هوا ربود، چرا که آن را موقعیت خوبی برای تحقق حضور خود در خلیج فارس می‌دید. بدین‌ترتیب پرچم شوروی برفراز سه نفتکش کویتی آویخته شد. در همین زمان امریکا اندیشید که با اقدامی ابلهانه آرزوها و اهداف دیرینه مسکو را برآورده ساخته است؛ بنابراین از آنچه چند ماه قبل از پذیرش آن خودداری ورزیده بود، پا را فراتر نهاد و به‌جای شش فروند، یازده فروند نفتکش کویتی را تحت پرچم خود درآورد. این تصمیم موقعی اتخاذ شد که ناو جنگی امریکا "استارک" هدف حمله قرار گرفت.»
لوموند دیپلماتیک در ادامة مقالة خود که "غرب در چاله توهم" عنوان دارد به نقد سیاست خاورمیانه‌ای غرب پرداخته و سیاست خارجی فرانسه را امتیاز دادن به عراق - که نخستین‌بار جنگ را آغاز نمود و در خلیج فارس به کشتی‌ها حمله کرد - می‌داند. این نشریه نوشته است: «آیا هدف اصلی فرانسه همان گونه که بارها دولت فرانسه اعلام کرده، جلوگیری از شکست عراق است؟ در این صورت باید گفت علاوه بر اینکه عراق خود آغازگر خصومت و مناقشه بوده است، امروز از ادامه عملیات نظامی چندان ناخشنود نیست. آیا هدف فرانسه همان نیست که ژاک شیراک در مصاحبه با واشنگتن‌تایمز اعلام کرد که حمایت از رژیم‌های عرب میانه‌رو است؟ ولی باید دانست که هیچ‌یک از ناوگان‌های دنیا نمی‌تواند این رژیم‌ها را از امواج بنیادگرایانه‌ای که لاینقطع محکوم می‌شوند، مصون نگه دارد.» لوموند دیپلماتیک افزوده است: «آیا هدف دولت فرانسه تأمین آزادی کشتیرانی در خلیج فارس است؟ در این صورت چرا "آمبرواز گلک" وزیر مشاور در امور دریاها به شرکت‌های کشتیرانی اعلام کرد: "کشتی‌های آنها می‌توانند در آب‌های منطقه خلیج فارس رفت‌وآمد کنند، ولی خودشان باید با خطرهای احتمالی روبهرو شوند." به علاوه، این عراق بود و نه ایران که چهار سال پیش برای اولین بار یک نفتکش کویتی را مورد حمله قرار داد.»(1)
1) 48. روزنامه اطلاعات، 21/7/1366، ص16، ماهنامه لوموند دیپلماتیک.
1 17
پنج عضو دائمی شورای امنیت بر سر پیشنهادهای جدید برای اعمال قطعنامه 598 و برقراری آتش‌بس میان ایران و عراق توافق کرده‌اند. این توافق براساس نظرهای شخصی دبیرکل حاصل شده است. وی پیشنهاد کرده که هم‌زمان با رعایت آتش‌بس از طرف ایران و عراق یک هیئت رسیدگی نیز تحقیقات خود را با هدف تعیین متجاوز در جنگ ایران و عراق آغاز کند. احتمال میرود که این پیشنهادها به تصویب اعضای شورای امنیت برسد و در این صورت سفر مجدد دبیرکل به ایران و عراق و ادامه مذاکرات گسترده‌تر با هر دو کشور هموار خواهد شد. رادیو بی.بی.سی با اعلام این خبر افزود: «در این میان این تردید وجود دارد که پیشنهادهای جدید شورای امنیت ممکن است مورد قبول عراق قرار نگیرد. عراق مصرانه خواستار آن شده است که قطعنامه 598 شورای امنیت به‌طور کامل و بدون هیچ‌گونه تغییر و تجدید نظر در شروط مذکور آن به اجرا گذاشته شود. عراق تأکید کرده است که قبل از تشکیل هیئت رسیدگی به مسئولیت آغاز جنگ، باید آتش‌بس اعلام شود، نیروهای دو کشور به پشت مرزهای بین‌المللی عقب‌نشینی کنند و اسیران جنگی دو کشور نیز مبادله شوند. اما عراق به مصالحه‌ای که از راه‌های دیپلماتیک به‌دست آید خوشبین نیست و به نظر می‌رسد که امید کامل خود را به وقوع یک درگیری کامل میان ایران و امریکا در خلیج فارس بنا کرده است.»
بی.بی.سی با ابراز تردید درباره موفقیت سازمان ملل افزود: «شاید فرمولی که بتواند قطعنامه598 را مورد قبول هر دو طرف درگیر قرار دهد و راه را برای عملی ساختن آن باز کند و درضمن از حمایت تمامی اعضای شورای امنیت برخوردار باشد، وجود نداشته باشد. از طرف دیگر، حتی اگر رسیدن به این فرمول هدفی چندان غیرممکن نباشد، بعید نیست که تشدید نبرد در خطوط کشتیرانی خلیج فارس، امید رسیدن به آن را تحت‌الشعاع قرار دهد.»(1)
از سوی دیگر، نماینده ایتالیا در سازمان ملل متحد که در حال حاضر ریاست شورای امنیت را به عهده دارد، گفت: «قطعنامه 598 را هیچ‌کدام از طرفین درگیری رد نکرده‌اند و هنوز این احتمال وجود دارد که دبیرکل سازمان ملل متحد دور جدیدی از مذاکرات را بین طرفین مخاصمه آغاز کند.» رئیس شورای امنیت (ماریزیو بوجی) افزود: «هر دو طرف با وجود اختلاف درباره نحوه اجرای قطعنامه مصوبه 20 ژوئیه [29 تیر 1366] به شکل مثبت با آن برخورد می‌کنند.» وی عدم اطمینان ناشی از ادامه جنگ طولانی را عامل اختلاف نظر دو طرف درباره طرح صلح خواند.(2)
2 18
رئیس شورای اتحادیه بین‌المجالس "هانس اشترکن" سیاستمدار دمکرات مسیحی و رئیس کمیسیون خارجی مجلس نمایندگان آلمان از ابراز تمایل ایران به پایان جنگ خبر داد. وی گفت: «نمایندگان ایران به هفتاد و هشتمین کنفرانس این اتحادیه گفته‌اند که خواستار یافتن تمامی امکانات برای پایان دادن به جنگ 7 ساله خود با عراق هستند.» وی افزود: «من نرمش
بیشتری را در هر دو طرف می‌بینم. این‌بار طرفین متوجه خطر اوج‌گیری بین‌المللی این جنگ هستند و اکنون برای اولین‌بار تصور می‌کنند سرنوشت این درگیری نمی‌تواند با ادامه آن تعیین شود.»(1)
روزنامه اسپانیایی ال‌پائیس نیز در تحلیلی نوشت: «در برابر عدم امکان شکستن بن‌بست در نبردهای زمینی و تحت فشار حملات عراقی‌ها علیه نفتکش‌های فعال ایران، در هفته‌های اخیر ایران شرایطش را برای پذیرش قطعنامه سازمان ملل بسیار ملایم‌تر کرده است. این قطعنامه از طرفین درگیر در جنگ می‌خواهد که آتش‌بس را رعایت کنند. حال آنکه از اولین سال‌های جنگ، ایران خواستار سرنگونی صدام‌حسین رهبر عراق و حزب بعث بوده و فعلاً تأکید می‌کند که یک کمیسیون بین‌المللی باید متجاوز را شناسایی کند و در ضمن خواستار غرامتی با ارقام نجومی است.»(2)
1 19
دانش‌آموزان دوره راهنمایی عراق از این به بعد موظفند در جبهه‌های جنگ فعالیت بیشتری داشته باشند. گزارش قرارگاه رمضان از داخل عراق حاکی است که دانش‌آموزان عراقی از دورة راهنمایی به بعد هر سال ملزمند حداقل 3 ماه در جبهه باشند.(3)
ضمیمه گزارش371: ویژگی‌ها و آمار حملات سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در پنج ماه گذشته
واحدهای نظامی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) از تاریخ 21/2/1366 تا 21/7/1366 حدود 15 عملیات نفوذی علیه مواضع نیروهای خودی در جبهه‌های غرب اجرا کردند. معاونت عملیات قرارگاه کربلا در گزارشی مشخصات و ویژگی‌های مشترک این عملیات‌ها را به شرح زیر اعلام کرد:(4)
1- سلاح مورد استفاده: کلاش، تیربار کلاش ]کلاشینکف[، آرپی‌جی7، دوربین مادون قرمز، خمپاره60.
2- تعداد افراد مهاجم در هر عملیات: 60 تا 130 نفر.
3- تکیه بر اطلاعات کافی، دقیق و صحیح که موجب موفقیت اکثر هجوم‌ها شده است.
4- حمله به یگان‌های ضعیف و یگان‌های تازه تأسیس سپاه.
5- هجوم به مناطق عملیاتی دارای خطوط ناپیوسته و غیرحساس.
6- ضعف حفاظت اطلاعات در یگان‌ها.
7- داشتن فرصت کافی برای جمع‌آوری و انتقال مجروحین و معدومین.
8- استفاده مهاجمان از عناصر مشکوک و حتی هوادار منافقین که در برخی یگان‌ها بوده‌اند.
9- تلاش زیاد در گرفتن اسیر از یگان‌های خودی.
10- زمان هجوم: حوالی ساعت 3 الی 5:30 بامداد.
11- همراه داشتن دوربین فیلمبرداری، تهیه گزارش مصور.
12- نیروهای تک‌کننده همراه خود سیانور دارند که به محض احتمال اسیر شدن، مصرف می‌کنند که از جمله علت‌هایی است که از آنها اسیر گرفته نشده است.
13- شعار دادن به هنگام هجوم.
14- پشتیبانی توپخانه‌ای عراق از مهاجمان.
15- سپاه در این تهاجم‌ها 64 اسیر، 37 شهید و 42 مجروح داشته است.
16- ارتش در این تهاجم‌ها 689 اسیر، 23 شهید و 39 مجروح داشته است.
1) 51. مأخذ 43، ص18، بانکوک - خبرگزاری آلمان، 21/7/1366.
2) 52. اداره کل مطبوعات و رسانههای خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه "بررسی مطبوعات جهان"، شماره 1276، 12/8/1366، ص12، به نقل از روزنامه ال‌پائیس چاپ اسپانیا، 21/7/1366.
3) 53. سند شماره 29451 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: اطلاعات نیروی زمینی سپاه، گزارش نوبه‌ای شماره 6090، 25/7/1366.
4) 54. سند شماره 126844 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: 21/7/1366، گزارشی از تک دشمن.
در ادامة گزارش قرارگاه کربلا زمان، مکان، یگان مورد هجوم و تلفات به شرح زیر آمده است:
1 1
در پی اعلام ساعت 2 بامداد 27/7/1366 برای اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت، باوجود تردیدهایی در امکان اجرای عملیات و وجود ابهام‌هایی در طرح مانور، تلاش یگان‌ها برای آمادگی ادامه یافت. در جلسه‌ای که امروز با حضور چند تن از فرماندهان و مسئولان نیروی زمینی و فرماندهان قرارگاه نجف و قرارگاه رمضان در قرارگاه شهید بروجردی در بانه برگزار شد، میزان آمادگی یگان‌ها، وضعیت آخرین شناسایی‌ها و تحرکات دشمن و طرح مانور نیروهای نامنظم در این عملیات بررسی شد و بر اهمیت مأموریت این نیروها تأکید گردید.
ابتدا فرمانده قرارگاه نجف گزارشی از آخرین اقدامات یگان‌ها در شناسایی منطقه مأموریت خود و راه‌کارهای هر یگان برای اجرای عملیات ارائه کرد که حاکی از امیدواری برای شروع عملیات بود، اما مشکل کمبود نیرو در برخی یگان‌ها هنوز باقی بود. جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه هم از استقرار 20 تانک دشمن در کاریزه خبر داد.(1)
دو تن از نیروهای شناسایی تیپ6 پاسداران نیز گزارشی از شناسایی‌های خود در روزهای اخیر ارائه کردند. گزارش‌ها حاکی بود که دشمن شیارهای منتهی به دشت باساوا را کاملاً تأمین کرده و روی ارتفاع ویولان نیروهای جاش (مزدور) و روی یال‌های گلاله و قمیش نیروهای ارتشی مستقرکرده است. تردد دشمن روی ارتفاع ویولان زیاد و در جاهای دیگر کم است و روی ویولان 5 پایگاه و روی گلان 15 پایگاه دارد. در ارتفاع شیخ محمد هوا خیلی سرد است و نیرویی از عراق مستقر نیست. از مشکلات این مسیر سربالایی بودن و نبودن آب در مسیر ذکر شد. طوری که از مقر طالبانی‌ها در آسوس تا گلاله آب وجود ندارد و چشمهای که در مقر طالبانی‌ها هست آبش کفاف 100 نفر را نمی‌کند. نیروهای شناسایی یادآور شدند که از داخل شیار بیشتر از100 نفر نمی‌توانند عبور کنند، همچنین نیروها باید بارشان سبک باشد و همراه خود آذوقه بردارند.(2)
در ادامه جلسه، فرمانده نیروی زمینی سپاه و جانشین وی بر اهمیت مأموریت لشکر بدر و
تیپ ویژه پاسداران - که قرار است با نیروهای نامنظم از پشت به قوای دشمن حمله کنند - تأکیدِ فراوان کردند. علی شمخانی خطاب به فرماندهان لشکر بدر و تیپ ویژه پاسداران گفت: «همه امید پیروزی‌مان در عوامل مادی این است که این دو حرکت از پشت دشمن، پیروز باشد و مأموریت شما این است که نشدنی را به شدنی تبدیل کنید. این نکاتی که می‌گویم به تک تک افراد خود توضیح داده و اهمیت عملیات را برای آنها توجیه کنید: اگر اتصال به منطقه آزاد داشته باشیم می‌توانیم یگان‌های منظم را به داخل عراق بفرستیم. باید یک استفاده از منطقه آزاد شده بکنیم که توان یک گردان ما به اندازه یک لشکر بشود. ترکیب عملیات منظم با عملیات نامنظم، کار پیچیده‌ای است و تلفیق آتش، الحاق و هم‌زمانی عملیات مشکلات پیچیده‌ای دارد. به برادران بگویید با توجه به اهمیت منطقه و عملیات، روی کمک نیروهای معارض حساب زیادی باز نکنند. نیروها حتماً علامت (بازوبند و پیشانی‌بند) داشته باشند و نفر پیشرو حتماً فارسی بلد باشد. هر جا را گرفتید نباید از آنجا عقب‌نشینی کنید و برای مقاومت 72 ساعته آماده بشوید تا یگان‌های دیگر که از جلو به سمت دشمن می‌آیند با شما الحاق کنند. آن قدر مقاومت کنید تا یگان‌ها از این طرف با شما الحاق کنند، اگر امکان الحاق پیدا نشد به شما اطلاع می‌دهیم تا عقب‌نشینی کنید.»
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی) نیز به فرمانده لشکر بدر تأکید کرد برای اینکه با اطمینان پایین بیایید، قلّة اصلی گوجار را هم بگیرید و حداقل دو دسته نیرو با تیربار و یک قبضه سهند آنجا بگذارید. وی همچنین به فرمانده تیپ پاسداران گفت: «شما یک گردان منظم بیاورید در انتهای جاده سفره در قسمت مرز تا هم جلوی فرار دشمن را بگیرید و هم اینکه به تخلیه شهدا و مجروحان کمک کند و هم در درگیری کمک کند. … یک فرمانده در داخل و یکی هم اینجا ]منطقه استقرار نیروهای خودی[ بگذارید که بتوانید هماهنگ کنید و به نیروهایتان تدارکات برسانید.»
فرمانده قرارگاه رمضان (محمدباقر ذوالقدر) نیز به فرماندهان لشکر بدر و تیپ پاسداران تأکید کرد: «ما فقط در حد نان و خرما، غذایتان را تأمین می‌کنیم. نیروهایتان کیسه خواب حتماً ببرند؛ چون روستایی در بین راه نیست که حتی یک دیوار سالم از آن باقی مانده باشد، عراق همه را خراب کرده است. ]موشک[ سهند هم حتماً ببرند؛ چون وقتی 600 نفر داخل بروند، خبرش حتماً می‌پیچد و دشمن ]با هلی‌کوپتر[ سراغشان می‌آید.»
از سوی دیگر، طی هماهنگی‌ای که با واحد لجستیک قرارگاه نجف صورت گرفت، قرار شد که موشک و قبضه سهند در اختیار دو یگان مذکور قرار گیرد و هر یگان 6 موشک سهند با خود ببرد. از سوی دیگر، با توجه به مشخص شدن زمان آغاز عملیات، تأکید گردید که این زمان تمدید نخواهد شد و با توجه به راه طولانی‌ای که یگان‌های نامنظم باید بپیمایند، قرار شد نیروهای عمل‌کنندة آنها دو شب دیگر به طرف داخل عراق حرکت کنند.(1)
1) 3. همان، ص37 تا 43.
1 2
مشکلات پشتیبانی عملیات در غرب ماووت، در جلسه‌ای با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه و مسئول لجستیک این نیرو (جمال آبرومند) بررسی شد. از جمله مسائلی که در جلسه قبل از این مطرح شد اینکه در منطقه عملیاتی توپخانه به اندازه کافی داریم و از لحاظ قبضه کمبود توپ نداریم و اگر مشکل مهمات حل شود، مشکل آتش نخواهیم داشت. در این جلسه جمال آبرومند گفت: «مهمات ادوات وضعیت مناسبی ندارد؛ خمپاره60 و 80 میلی‌متری کم داریم. روزانه در مجموع 10هزار خمپاره 60 و 80 تولید می‌شود. اما مهمات توپخانه و کاتیوشا الان خوب است ولی در کل خرید مهمات کم است.» وی در پاسخ علی شمخانی درباره چگونگی حل مشکلات لاستیک و استحکامات گفت: «مشکل بودجه را باید حل کنید. الان مسئله بودجه کلاً به طرح "به سوی کربلا" متصل شده است و آقای هاشمی هم هزینه تعمیر 300 تانک را از طریق بودجه همین طرح حل کرد.»(1)
2 3
مأموریت هوانیروز ارتش در پشتیبانی از عملیات در منطقه غرب ماووت در جلسه‌ای با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه، کارشناس عملیات هوایی نیروی زمینی سپاه (رسول یاحی)، فرمانده قرارگاه صاعقه نیروی هوایی سپاه (برادر پایدار)، فرمانده گروه هوانیروز کرمان (سرهنگ خیراندیش) و افسران عملیاتی هوانیروز بررسی شد. در این جلسه رحیم صفوی مأموریت‌های هوانیروز ارتش را تخلیه مجروح، ترابری مهمات و تدارکات و اجرای عملیات توسط تیم‌های آتش اعلام کرد. وی افزود: «تلاش اصلی هوانیروز در این منطقه بارریزی روی ارتفاعات و تخلیه شهید و مجروح است. از خلبانانی استفاده شود که به منطقه کاملاً توجیه بشوند و شجاع نیز باشند. فشار کار تا زمانی است که جاده‌های ما وصل نشده باشد؛ چون بخشی از نیروها که از پشت به دشمن حمله می‌کنند در روزهای اول احتیاج به مهمات، غذا و تخلیه مجروح دارند. ما می‌خواهیم روی ارتفاعات گرده‌رش، قمیش، گوجار، ویولان، گلان و یال گوجار بارریزی کنید و مجروحین را تخلیه نمایید. حداکثر زمانی که نیاز به بارریزی است 4 روز است یعنی تا زمانی که جاده‌ها متصل شوند. پیشنهاد ما برای مسیر پرواز از پشت گرده‌رش، روی ویولان است. البته اگر برای گوجار و قمیش مشکلی به وجود نیاید، بهترین مسیر عبور از رودخانه و دشت باساوا است.»
فرمانده گروه هوانیروز کرمان برای اجرای این مأموریت‌ها نکاتی را مطرح کرد: «مسئله‌ای که برای ما مهم است دادن اطلاعات صحیح و توجیه خلبانان در هر شب است و دیگر اینکه به اندازه کافی نقشه در اختیار ما قرار گیرد. مسئله دیگر، امنیت محل بارگیری است؛ چون اگر محل بارگیری بمباران باشد، مشکلات ایجاد می‌کند ولی اگر مسیر کمی هم طولانی‌تر شود ولی خلبانان با آرامش بیشتری بارگیری کنند بهتر است اینجا که انتخاب شده زیر دید دشمن است و دیده‌بان می‌تواند از ارتفاعات گامو ببیند. … ان‌شاءالله این بار بیشتر از دفعات قبل مؤثر
1) 4. همان، ص47 و 48.
باشیم.»(1)
1 4
یک مرکز نظامی دشمن در 200 کیلومتری داخل خاک عراق هدف حمله نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان قرار گرفت. شب هنگام گروهی از تکاوران تیپ 65 هجرت با طرحریزی قبلی، در عمق 200 کیلومتری خاک عراق به داخل شهر دیرلوک در استان دهوک نفوذ کردند و مراکز نظامی و حفاظتی دیرلوک، از جمله مرکز گردان7 را مورد هجوم قرار دادند. هم‌زمان با این حمله مرکز استخبارات عراق نیز زیر آتش نیروهای خودی قرار گرفت. در این حمله بیشتر افراد مستقر در مرکز نظامی عراق کشته یا زخمی شدند و مقداری سلاح و مهمات نیز به غنیمت نیروهای خودی درآمد.(2)
27/7/1366.
در منطقه ماووت هم نیروهای خودی برای مقابله با حمله دشمن یک گردان نیروی احتیاط به خطوط درگیری اعزام کردند و ضمن اجرای آتش روی مواضع دشمن، به تقویت و تحکیم خطوط خود پرداختند.(3)
همچنین گروهان ضد زره مستقر در منطقه شلمچه اعلام کرد: دو موشک تاو به سوی تانک‌های دشمن شلیک شد که یکی از آنها به تانک اصابت کرد ولی موشک دوم به زمین خورد.(4)
2 5
به گزارش سپاه کردستان، عناصر کومهله در جاده انجیران حد فاصل کاگل و سیف بالا در منطقه عمومی مریوان اقدام به مین‌گذاری کرده و سپس در جاده کمین زدند، لیکن خودرو حامل دوشکای محور مریوان قبل از رسیدن به مین خراب شد. به دنبال آن افراد کومهله که از بالای ارتفاعات نیروهای خودی را زیر نظر داشتند، به سوی این خودرو تیراندازی کردند که بر اثر آن یکی از افراد خودی شهید و یک تن مجروح گردید. دو مین کار گذاشته شده را هم نیروهای خودی خنثی کردند.(5)
3 6
پس از یک روز آرامش در خلیج فارس، امروز بار دیگر دو نفتکش هدف حمله قرار گرفت و آسیب دید. نفتکش پگاسوس (Pagasus) با پرچم لیبریا امروز هنگام بارگیری از جزیره خارک هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. در این حمله که در ساعت 19:30 انجام گرفت، مخزن شماره3 نفتکش آسیب دید ولی تلفات جانی نداشت و تنها یکی از کارمندان شرکت نفت مستقر در منطقه بر اثر اصابت گلوله توپ‌های ضدهوایی مجروح شد. ضمناً آتش‌سوزی نفتکش پس از 15 دقیقه مهار گردید. این چهارمین حمله عراق به نفتکش‌های استیجاری شرکت نفت ایران در حوالی جزیره خارک در طول این هفته می‌باشد.(6)
Sreed har Kapil Kaul, Tanker War Aspect of Iraq-Iran War (1980-88), New delhi: ABC, Publishing House, 1989.
هواپیماهای عراق همچنین در منطقه گناوه دو موشک پرتاب کردند که یکی از آنها در روستای "کرده‌بند" سقوط کرد و عمل نکرد. این موشک که دو متر طول دارد، هیچ گونه1) 5. همان، ص52 تا 58.
2) 6. سند شماره 029484 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم - معاونت اطلاعات،
3) 7. سند شماره 1521/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبث جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات نصر8 (نادر نوروز شاد)، 19/7 تا 27/7/1366، ص66 و 67.
4) 8. سند شماره 127973 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی گروهان ضدزره، به فرماندهی قرارگاه کربلا مستقر در شلمچه، 22/7/1366.
5) 9. سند شماره 088412 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) (کردستان) - اطلاعات، 25/7/1366.
6) 10. سند شماره088367 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی نیروی دریایی، 23/7/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه شماره 210، 24/7/1366، ص24؛ و -
خسارت جانی و مالی نداشت.(1)
از سوی دیگر، امروز به یک نفتکش لیبریایی دیگر به نام آتلانتیک پیس (Atlantic Peace) با ظرفیت بیش از 80 هزار تن، در 22 کیلومتری دوبی حمله شد و به آن آسیب وارد گردید.(2)شرکت بیمه لویدز لندن اعلام کرد: «در ساعت 55 دقیقه بامداد یک ناوچه توپدار به نفتکش آتلانتیک پیس حمله کرد که گلوله‌های توپ چند سوراخ در بدنه کشتی ایجاد کردند.»(3)
1 7
حملات عراق به نفتکش‌های حامل نفت ایران، در مقایسه با نتایج آن بسیار پرهزینه است. به گزارش خبرگزاری رویتر، ارقام بودجه دفاعی نشان دهندة این است که عراق در جنگ هفت ساله خود با ایران روزانه حدود 40 میلیون دلار خرج می‌کند و این در حالی است که تهران هنوز روزانه از صادرات نفتی خود بیش از 20 میلیون دلار به دست می‌آورد.
رویتر در ادامه گزارش خود آورده است: «خلبانان عراقی مأموریت‌های پروازی مؤثری را انجام می‌دهند که گاهی اوقات 600 مایل و تا جنوب ترمینال نفتی لارک واقع در دهانه خلیج فارس پرواز می‌کنند. این خلبانان ده روز پیش هنگامی که پنج نفتکش را در لارک هدف حمله قرار دادند به بزرگ‌ترین کشتی شناور دنیا آسیب رساندند اما کارشناسان می‌گویند که حملات بسیار پر هزینه هستند و بیشتر نفتکش‌ها فقط طی چند هفته پس از آنکه تعمیر شدند وارد عمل می‌شوند.
کارشناسان نظامی می‌گویند که یک موشک اگزوسه که هواپیماهای عراقی از آن استفاده می‌کنند، 3/1 میلیون دلار ارزش دارد. شش موشک به سه کشتی - که عراق در شش روز گذشته آنها را هدف حمله قرار داد - آسیب رساندند. یک منبع دیگر می‌گوید که این حمله دقیقاً بیش از شش میلیون دلار هزینه داشت در حالی که تعمیر کشتی‌ها معمولاً خیلی کمتر از این هزینه دارد.(4)
از سوی دیگر، خبرگزاری رویتر درباره تأثیر ناچیز حملات عراق بر صدور نفت ایران نوشته است: «به‌رغم حملات تقریباً روزانه عراق، ایران طی سه ماه گذشته روزانه بیش از دو میلیون بشکه نفت صادر کرده است. این کشور همچنین ناوگان نفتکش‌های خود را - که نفت خام را از منطقه درگیری برای ارائه به مشتریان در خارج از منطقه خلیج فارس منتقل می‌کنند - افزایش داده است. منابع کشتیرانی حدس می‌زنند که شش نفتکش ایران آسیب دیده‌اند ولی هنوز 20 نفتکش سرگرم فعالیت هستند. ایران همچنین حدود 12 نفتکش مادر که در نزدیکی لارک و خارک به عنوان ترمینال‌های شناور فعال هستند، در اختیار دارد.»(5)
2 8
وزارت دفاع انگلیس اعلام کرد که مین‌جمع‌کن "برکون" دو مین در آب‌های امارات عربی متحده و در دریای عمان کشف کرده است. این مین‌جمع‌کن با استفاده از سونار (دستگاه مین‌یاب صوتی) و یک زیر دریایی کوچک کنترل از راه دور که به دوربین تلویزیونی مجهز است
1) 11. سند شماره 148349 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه دوم دریایی سپاه، 25/7/1366.
2) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره209، 23/7/1366، ص24، رادیو بی.بی.سی، 22/7/1366 و مأخذ 10 ردیف سوم.
3) 13. روزنامه رسالت، 23/7/1366، ص‌آخر، لندن - شرکت بیمه لویدز
4) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره209، 23/7/1366، ص41 و 42، بحرین - خبرگزاری رویتر، 22/7/1366.
5) 15. همان، ص43.
مین‌ها را در حدود 100 متری سطح آب پیدا کرده است. به گفته وزارت دفاع انگلیس این مین‌ها از نوع تماسی است که پس از رها شدن نتوانسته‌اند از لنگرهای خود جدا شوند و به جای اینکه زیر سطح آب شناور شوند به عمق آب رفته‌اند. به گزارش آسوشیتدپرس، خبرنگار خاورمیانه‌ای بنگاه سخن پراکنی انگلیس که در عرشه این مین جمع کن بوده، گفته است که مین‌ها علامت‌های ایران را داشته‌اند.(1)
از سوی دیگر، به نوشته هفته‌نامه جینز دیفنس مین‌هایی که به ادعای امریکا کشتی "ایران - اجر" در آب‌های خلیج فارس رها کرده است، در اصل روسی بوده‌اند. این هفته‌نامه به نقل منابع آگاه در واشنگتن افزود: «با این حال، مین‌ها را به احتمال زیاد کره شمالی به ایران تحویل داده است. تصویر مین روسی مشابهی از نوع ام210 که وزن مواد منفجره آن 200 کیلو‌گرم است، در کتابچه راهنمای نظامی آلمان در زمان جنگ جهانی دوم به چاپ رسیده است.»(2)
1 9
درخواست گسترش حوزه حمایتی نیروهای امریکا در خلیج فارس به کشتی‌های تجاری سایر کشورها را وزارت خارجه امریکا و کاخ سفید رد کردند. فرمانده نیروهای امریکایی مستقر در خلیج فارس درصدد دریافت اجازه لازم است تا نیروهای امریکایی از هر کشتی تجاری‌ای که هدف حمله قرار گیرد، حمایت کند.(3)رادیو بی.بی.سی در تحلیلی با اعلام مخالفت برخی مقام‌ها و نهادهای امریکا با این موضوع گفت: «گزارشهای مربوط به امکان تغییراتی در مقررات مأموریت نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس، اولین بار در روزنامه واشنگتن‌پست آمد و در آن گفته شد که دریادار "هارولد برانسن" فرمانده نیروی ویژه امریکا در خلیج فارس به این منظور تقاضای تغییر در مقررات را کرده است تا بتواند برای درخواست‌های اضطراری که از کشتی‌های بازرگانی کشورهای مختلف دریافت می‌کند، به اقدام مقتضی بپردازد اما اکنون کاخ سفید و وزارت خارجه امریکا این موضوع را که ممکن است نیروهای امریکا در خلیج فارس، حیطه عمل خود را در این زمینه گسترش دهند، رد کرده‌اند.
دولت امریکا در تصمیم‌گیری برای رد این درخواست، متوجه تأثیری بود که این تغییرات می‌توانست در کنگره امریکا داشته باشد. تا به حال کنگره امریکا بر دولت فشار می‌آورده است که نقش امریکا در خلیج فارس بر اساس قانون اختیارات جنگ از حیث مدت محدود و معین باشد.(4)سناتور "برد" گفته است که با هرگونه توسعه مأموریت نیروهای امریکایی در منطقه مخالف می‌باشد. وی افزوده است: «با هموار کردن راه برای جنگ با ایران، ما نقش فعالی در نزدیکی بیشتر به یک طرف متخاصم (عراق) پیدا می‌کنیم.»(5)
در همین حال اختلاف نظر میان کنگره امریکا و کاخ سفید درباره اسکورت نفتکش‌های کویتی با افزایش هزینه نیروهای امریکایی در خلیج فارس، ابعاد بیشتری به خود می‌گیرد. خبرنگار روزنامه اطلاعات در گزارشی از امریکا نوشته است: «کسری 250 میلیارد دلاری بودجه
امریکا، سران کنگره امریکا را به بررسی تبعات بسیار سنگین جانی و مالی حضور نیروهای امریکایی در خلیج فارس واداشته است. در هفته گذشته سنا با تصویب لایحه‌ای از دولت ریگان خواست هزینه 20 میلیون دلاری حضور نیروهای امریکا در خلیج فارس را از تولیدکنندگان و خریداران نفت دریافت کند. بر اساس لایحه مجلس نمایندگان، بابت هر نوبت حرکت کشتی‌های کویتی حامل پرچم امریکا، کویت باید 250 هزار دلار بپردازد که مجموع آن در سال 95 میلیون دلار خواهد بود. علاوه بر آن قرار است که سنای امریکا در هفته جاری با تصویب لایحه‌ای از کابینه ریگان بخواهد که تا شصت روز گزارشی از تمامی جوانب عملیات خلیج فارس به کنگره ارائه بدهد. این لایحه را سناتور "برا" و سناتور "والترز" ارائه کرده‌اند.»(1)
کویت در واکنش به طرح نمایندگان امریکا، درباره هر اقدام امریکا که تعهدات این کشور را در خلیج فارس نقض نماید، هشدار داد.(2)سفیر کویت در امریکا گفت: «اگر کنگره امریکا حکومت این کشور را وادار سازد تا به نقش حساس و اساسی خود در حفظ خطوط دریانوردی بین‌المللی - پیش از یافتن یک راه‌حل نهایی در جنگ ایران و عراق - پایان دهد، این کشور یک شکست استراتژیک اساسی متحمل خواهد شد.»(3)
1 10
قائم‌مقام وزارت خارجه شوروی با بررسی اهداف امریکا از تجمع نیرو در خلیج فارس، موفقیت آن را ناچیز شمرد و ادامه جنگ ایران و عراق را به نفع امریکا دانست. "ورنتسف" در ملاقات با سفیر جمهوری اسلامی ایران در مسکو گفت: «امریکاییها دو هدف را در این مأموریت دنبال می‌کردند. اولین هدف آنها ایجاد رعب برای جمهوری اسلامی بود که بدون نتیجه مانده است و هدف دیگر آنان افزایش نفوذشان در خلیج فارس بوده است که در این هدف نیز، غیر از فعال کردن پایگاه‌های سنتی خویش، به موفقیت جدیدی دست نیافته‌اند.» وی افزود: «در سفر آتی شولتز (وزیر خارجه امریکا) به مسکو، طرح شوروی مبنی بر جایگزین شدن نیروهای سازمان ملل در خلیج فارس، پیگیری خواهد شد و ما بر امریکا در این زمینه فشار خواهیم آورد.» ورنتسف درباره موضع ایران در مقابل امریکا گفت: «ما خویشتنداری ایران را مشاهده کرده و به خوبی ارزیابی می‌کنیم، اما باید فشار بر امریکا همچنان ادامه یابد.» قائم‌مقام وزارت خارجه شوروی درباره جنگ ایران و عراق گفت: «دشمن اصلی امریکاست و ادامه درگیری با عراق در مقطع کنونی غیرمنطقی است.»(4)
2 11
امریکا فشارهای سیاسی تبلیغاتی خود را بر کشورهای دیگر برای قطع هرگونه همکاری با ایران
تشدید کرده است. دولت امریکا در تلاش است ایران را در تهیه لوازم و تجهیزات مورد نیاز خود از خارج با مشکلات بیشتری مواجه کند و در افکار عمومی جهان برای تحریم ایران زمینه‌سازی کند. با این هدف، پس از درگیری‌های اخیر نیروهای ایران و امریکا در خلیج فارس، دولت ریگان در یادداشتی به فروش قایق‌های ساخت سوئد به ایران اعتراض کرد. دولت سوئد نیز با تشکیل یک گروه تحقیقاتی موضوع را بررسی و اعلام کرد: «نتایج تحقیقات روی قایق‌های تندرو کارخانه "برگ‌هامار" نشان می‌دهد که این قایق‌ها استفادة نظامی ندارند و در طبقه‌بندی غیرنظامی قرار می‌گیرند و دولت سوئد در کار کمپانی سازنده این قایق‌ها جهت صدور آنها به ایران دخالتی نمی‌کند.»
"کارل یوهان ابرگ" معاون اقتصادی و بازرگانی خارجی وزارت خارجه سوئد نیز در پاسخ به این سؤال که امروز به وضوح مشخص شده است که قایق‌های ساخت "برگ‌هامار" در خلیج فارس مورد استفاده قرار می‌گیرند و به سلاح مجهز هستند، گفت: «این یک سؤال اصولی است آنچه ما موظف به تبعیت از آن هستیم قانون است و اینکه یک کالا امکان دارد در جنگی مورد استفاده قرار گیرد به هیچ وجه انتقاد از قوانین سوئد را موجه نمی‌سازد.» وی افزود: «ما در صادرات و معاملات کمپانی برگ‌هامار با ایران دخالت نمی‌کنیم.»(1)
1 12
وزیران کشور شش عضو شورای همکاری خلیج فارس پس از اجلاس دو روزه در کویت درباره مسائل منطقه، امروز با صدور بیانیه‌ای به کار خود پایان دادند. وزیران شرکت‌کننده ضمن توافق برای افزایش تماس و همکاری با یکدیگر در کسب ثبات و امنیت منطقه اعلام کردند: «شورای همکاری خلیج[فارس] از اقدامات عربستان و کویت برای حفظ امنیت و ثبات خود حمایت کامل نموده و هرگونه اقدام جنایت‌کارانه علیه عربستان و کویت را محکوم می‌کند.»(2)
در همین حال یکی از مقام‌های عالی‌رتبه شورای همکاری به نام "سیف العسکری" از گسترش نیروهای خارجی در خلیج فارس و از اینکه شورای همکاری با نظر شوروی مبنی بر خروج نیروهای خارجی از منطقه هم صدا نشده‌اند انتقاد کرد. خبرنگار لس‌آنجلس تایمز با تأیید این خبر نوشت: «بله این آقای عسکری مقام عمانیِ عضو شورای همکاری بوده که اظهار داشته است "تمرکز نیروهای خارجی در خلیج فارس به افزایش تشنجات منجر شده است" و فکر می‌کنم که شما باید در نظر داشته باشید که عمان موضع بسیار بی‌طرفانه‌ای را در مورد جنگ در پیش گرفته است و با این اقدام، همکاران خود در شورای همکاری را متعجب نموده و قدرت‌های غربی همچون ایالات متحده و بریتانیا را دست‌پاچه کرده است. آنها از کمک‌های حاکم عمان به ایران نگران شدهاند و با توجه به افزایش نگرانی‌ها در شورای همکاری خلیج]فارس[ فکر نمی‌کنیم که چنین اظهاراتی بعید بوده باشد. تصور می‌کنم که شما باید به بیانیه‌ای بنگرید که بعد از اجلاس وزیران شورای همکاری به منظور جانبداری از عربستان سعودی صادر گردید و در واقع حمایتی بلاشرط بوده و به وضوح از اقدامات جنایت‌کارانه ایران
در اغتشاشات خشونت‌آمیز مکه انتقاد می‌نمود.»(1)
1 13
نمایندة عراق در سازمان ملل امروز نامهای به شرح زیر برای دبیرکل این سازمان ارسال کرد:
«احتراماً به اطلاع می‌رسانم که در تاریخ 11 اکتبر 1987 آژانس فرانس‌پرس عبارتی از نطق رئیس‌جمهوری ایران، [آیت‌الله] خامنه‌ای را که از رادیو تهران در جشن فارغ‌التحصیلی خلبانان جدید ایران ایراد شده بود، گزارش نمود که حاوی نکات ذیل است:
"ایران اهداف خود را تغییر نداده است و آنچه که همیشه گفته است حفظ کرده است، بدین معنی که مادامی که رژیم صدام حسین بر سر قدرت است هیچ صلح واقعی و پایدار در منطقه نمی‌تواند وجود داشته باشد. ایران با روح اخوت و دوستی با رژیمی که جایگزین رژیم فعلی شود، همزیستی خواهد داشت."
عصمت کتانی - نمایندگی عراق.»(2)
2 14
سازمان کشورهای عرب صادر کننده نفت "آ - اوپک" از کشورهای عضو سازمان و کشورهای صنعتی خواست که در مقابل تهدیدات ایران مبنی بر بستن تنگه هرمز مشترکاً عمل کنند. این سازمان در بولتن ماهانه خود نوشت: «خطر ایران برای تنگه هرمز دیگر تنها یک امکان نیست بلکه واقعیتی ملموس است که مستلزم اقدامات جدی برای تضمین ادامه جریان نفت خلیج به بازارهای جهان است. اقدامات باید شامل تلاش‌های مصمم جهانی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق از جمله مجازات‌های بین‌المللی علیه طرفی که صلح را رد کند، باشد.»(3)
3 15
فرانسه واردات نفت از ایران را 90 درصد کاهش داده است. دولت فرانسه یک ماه پس از قطع روابط دیپلماتیک خود با ایران در ماه ژوئیه گذشته ]ر.ک. به 30/4/1366 - کتاب 50 [ از شرکت‌های فرانسه خواست خرید نفت از ایران را متوقف کنند. رادیو امریکا با اعلام این مطلب افزود: «آمار و ارقام ماه اوت (مرداد ماه) گذشته نشان می‌دهد که در میان کشورهای صادرکننده نفت به فرانسه، ایران در رده دهم قرار گرفته حال آنکه در ماه ژوئیه (تیرماه) گذشته ایران در رده اول قرار داشت.»(4)
به دنبال تخطی برخی از اعضای سازمان کشورهای تولید کننده نفت (اوپک) از میزان سهمیه تعیین شده، هشتاد و یکمین کنفرانس اوپک تصمیم گرفت هیئتی را برای دیدار از کشورهای عضو اعزام نماید که این سفر در هفته‌های اخیر انجام شد. سازمان اوپک امروز هم با صدور بیانیه‌ای مطبوعاتی اعلام کرد: «در هشتاد و یکمین اجلاس کنفرانس اوپک که در ژوئن 1987 (خرداد 1366) تشکیل شد کمیته‌ای مرکب از سه وزیر به سرپرستی وزیر نفت نیجریه و سران هیئت نمایندگی اندونزی و ونزوئلا به نمایندگیِ کنفرانس از کشورهای عضو دیدار کردند
تا این کشورها را به پیروی از تصمیمات کنفرانس در مورد کاهش سطح تولیدات متقاعد سازند. کمیته همچنین تصمیم گرفت دیدارهایی را از تمامی کشورهای عضو داشته باشد که از 5 تا 12 اکتبر 1987 در مرحله اول سفر خود با سران برخی از کشورهای عضو دیدار کرد.
کمیته بسیار خشنود بود که توانسته است با مقام‌های عالی‌رتبه سیاسی این کشورها بحث‌های سودمندی داشته باشد که در آن از اوپک حمایت کردند و همبستگی میان اعضا به وضوح آشکار شد. این همبستگی تنها ابزار تقویت اهداف سازمان - که دست‌یابی به ثبات بازار نفت است - می‌باشد که هم منافع کشورهای عضو اوپک و هم سایر تولیدکنندگان انرژی در جهان را در بر می‌گیرد.»(1)
1 16
شرایط آزادی سه مهندس ایتالیایی که در گروگان اتحادیه میهنی کردستان عراق هستند، اعلام شد. سخنگوی این اتحادیه گفت: «چنانچه دولت ایتالیا حاضر به مذاکره با مقام‌های کرد عراقی شود، دستگیرشدگان آزاد خواهند شد.» وی افزود که این سازمان در ازای آزادی گروگان‌ها همچنین خواهان دریافت دو هزار ماسک ضدگاز برای دفاع از اهالی غیرنظامی در برابر حملات شیمیایی عراق است. سخنگوی اتحادیه میهنی کردستان عراق یادآور شد که سازمان متبوعش وابسته به تهران نیست و تأکید کرد حضور نظامی ایتالیا در خلیج فارس عملاً عامل تقویت عراق است و تقویت عراق به معنای افزایش فشار به مقاومت کردها می‌باشد.(2)
از سوی دیگر، به گزارش یونایتدپرس در پی ربوده شدن 3 مهندس ایتالیایی به دست مبارزین کرد عراقی، کنگره ایتالیا سیاست دولت این کشور را در خلیج فارس مورد بررسی قرارداد. دستِ چپی‌های مستقل کنگره ایتالیا که رهبری آنها را "ماریا کامپانا" بر عهده دارد، خواهان بازگشت فوری 3 مین‌یاب و 3 ناوگان و 2 کشتی کمکی ایتالیا از خلیج فارس شدهاند. از طرفی دولت ایتالیا دیروز مقام‌های رژیم عراق را برای کمک به کسب آزادی سه ایتالیایی که چریک‌های کرد آنها را در عراق به اسارت گرفته‌اند تحت فشار قرارداد.(3)
مطبوعات ایتالیا مدعی‌اند که گروگان‌گیری اتباع ایتالیا به سفارش ایران صورت گرفته است. "کوریره دلاسرا" پرتیراژترین روزنامه ایتالیا در صفحه اول خود با اشاره به قراردادهای اقتصادی عراق و ایتالیا نوشت: «به احتمال قوی کردها در یک معامله تهاتری، به جای جهاد اسلامی وارد عمل شده و به اقدامی دست زده‌اند که به طور هم‌زمان منافع تهران و مخالفان کرد را تأمین می‌کند. منافع کردها قطع کمک‌های ایتالیا به عراق است و تهران خروج ناوگان این کشور را از خلیج فارس منفعت خود می‌داند.»(4)
2 17
به گزارش سپاه پانزدهم رمضان، حزب دمکرات کردستان و حزب کومهله هر کدام نیرویی به استعداد 200 تن به منطقه بیاره و هانی‌گرمله آورده‌اند. حزب کومهله در روستای بیاره در
مدرسه‌ای سه طبقه و حزب دمکرات در روستاهای بیاره و هانی‌گرمله مستقر شدهاند. به گفته مردم بیاره، در 28/6/1366 گروهی از کومهله که قصد داشتند از منطقه هانی‌گرمله به ایران بیایند با دمکرات‌ها درگیر شدند و دمکرات‌ها چند روز افراد کومهله را بازداشت کردند که با واسطه‌گری سران گروه رزگاری آزاد شدند. در آن زمان حزب کومهله در یک پیام رادیویی اعلام کرد که انتقام این برخورد حزب دمکرات را خواهد گرفت. لذا تمرکز نیروی این دو حزب در این منطقه احتمالاً به همین دلیل است. در ادامه گزارش آمده است که رژیم عراق به مردم بیاره از 24/7/1366 تا 30/7/1366 مهلت داده است که روستا را تخلیه کنند.(1)
از سوی دیگر، در پی دستگیری و اعتراف یکی از افراد کومهله، تعداد 30 قبضه تفنگ ژ - 3 از منزل فردی به نام صدیق مرادی (از هواداران کومهله) در روستای ویسر از توابع سنندج کشف و ضبط گردید. این سلاح‌ها متعلق به پایگاه توریور است که چندی پیش سقوط کرده بود.(2)
1 18
آرامش مناطق شرقی کشور ایران گاه گاهی با انفجار بمب یا شلیک گلوله به سوی پاسگاه‌های مرزی - که به دست نیروهای دولتی افغانستان، اشرار مسلح و یا منافقین انجام می‌گیرد - به هم می‌خورد. در روزهای اخیر یک سلسله انفجارات در زابل به وقوع پیوست که آخرین آن در ساعت 20:45 امروز باعث خاموشی سراسری برق این شهرستان شد و عده‌ای را مجروح کرد.(3)بر اثر این انفجارات امنیت منطقه مورد تهدید قرار گرفته و مردم در حالت ترس و نگرانی به سر می‌برند. در مدتی کمتر از 2 ماه بیش از 10 انفجار در اطراف سد سیستان که باعث خسارات سنگینی بر این سد شد و نیز در سینما رسالت، داروخانه سیستان، دفتر جمعیت اسلامی افغانستان واقع در شهر زابل و جاده‌های شهرکی و پودینه و مناطقی از بخش میانگنگی این شهرستان خرابکاری صورت گرفت و چندین نفر جان خود را از دست دادند و عده بسیاری نیز زخمی شدند.
علاوه بر این، تاکنون 9 بمب و یا مین در منطقة زابل کشف شده است. عوامل ناشناس بمب‌گذاری در مدارس را شروع کرده‌اند که در چند مدرسه کشف و خنثی شده است. به گفته فرماندار شهرستان زابل، رژیم حاکم بر افغانستان برای ایجاد رعب و وحشت در مردم مرزنشین و نیز تحکیم بخشیدن به عقبه خود و با هدف فشار به دولت و مسئولان جمهوری اسلامی ایران برای خودداری از کمک به انقلابیون مسلمان افغانی، اقدام به بمب‌گذاری در منطقه می‌کند تا مردم مسلمان افغانستان را به پذیرش طرح آشتی ملی "نجیب‌الله" رئیس دولت حاکم بر آن کشور مجبور کند.(4)
1) 35. سند شماره 029484 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 28/7/1366.
2) 36. سند شماره 046334 دفتر نمایندگی امام در سپاه یازدهم امام حسن عسگری(ع)، 5/8/1366؛ و - سند شماره 046214: فرماندهی قرارگاه حمزه، 18/8/1366.
3) 37. سند شماره 088403 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه ثامن‌الائمه(ع) - اطلاعات، 25/7/1366.
4) 38. سند شماره 227189 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد اطلاعات سپاه‌پاسداران، نشریه "گزارش روزانه"، شماره 265، 29/7/1366، ص1.
1 1
تلاش مسئولان نیروی زمینی سپاه، قرارگاه نجف، قرارگاه رمضان و یگان‌های تحت امر جهت آمادگی برای اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت ادامه دارد. جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی) از صبح امروز با حضور فرمانده قرارگاه نجف، طی جلسه‌های جداگانه با یگان‌های این قرارگاه به بررسی میزان آمادگی آنها پرداخت. نخست طرح مانور لشکر32 انصارالحسین(ع) و نتایج آخرین شناسایی‌ها و وضعیت نیروها بررسی شد. فرمانده لشکر32 (علی شادمانی) طرح مانور 5 گروهان نیرویی را که در اختیار دارد توضیح داد و ضمن بیان اینکه روحیه بچه‌ها برای اجرای این مانور خیلی خوب است، اضافه کرد که از لحاظ نیروی بسیجی، هم اکنون در بدترین وضعیت دوران جنگ هستیم. وی وسیله تدارک نیروها را 20 رأس قاطری که در اختیار آنها قرار گرفته ذکر کرد و افزود با توجه به شناسایی‌های انجام شده، بچه‌ها تسلط کامل بر منطقه مأموریت خود دارند. در پایان این جلسه رحیم صفوی تأکید کرد که نیروی احتیاط در نظر بگیرید چون دو روز باید اینجا بجنگید. لیکن علی شادمانی گفت که ما فقط گرفتن اهداف را تضمین می‌کنیم ولی برای بقیه کارها باید روی آنچه در دستمان می‌ماند حساب کنیم.(1)
جلسه دوم با حضور فرمانده تیپ12 قائم(عج) (مهدی مهدوی‌نژاد) و مسئولان این تیپ برگزار شد. فرمانده تیپ12 قائم(عج) گفت که با یک گردان اجرای عملیات می‌کند و یک گردان احتیاط نیز در اختیار دارد. از جمله مشکلات این تیپ مشکل کمبود امکانات برای استقرار در منطقه، کمبود استحکامات و نداشتن مقر مناسب ذکر شد. مهدوی‌نژاد سپس درباره راه‌کارهای شناسایی شده و مشکلات آن توضیح داد و مسئول اطلاعات تیپ نیز گفت که نیروها در مسیرخود دو جا باید از آب عبور کنند، یک جا از عرض 3 متر که تا زانو عمق دارد و کف آن لغزنده است و جای دیگر 6 متر عرض دارد و عمیق‌تر است. وی افزود از هر دو راه‌کار ما قاطر نمی‌رود و برای پشتیبانی و تدارکات مشکل داریم. وی همچنین گفت با توجه به محدودیت زمان و سه محور برای شناسایی، پای بچه‌های شناسایی تاول زده و چند کیلو لاغر شدهاند.
در ادامه جلسه، قائم‌مقام فرمانده نیروی زمینی سپاه مشخصات راه‌کار مناسب را چنین
1) 1. سند شماره 1521/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات نصر8 (نادر نوروزشاد)، 19/7 تا 21/7/1366، ص47 تا 50.
برشمرد: باید برای نیرو آسان باشد؛ دشمن را غافل‌گیر کند؛ در صورت لو رفتن، زیر دید و تیر دشمن نباشد. رحیم صفوی در پایان خطاب به مسئول پشتیبانی نیروی زمینی سپاه (جمال آبرومند) گفت که این یگان دیر آمده، کارش خوب بوده و هدفش مهم است؛ پلیت، گونی، تراورس، بیل و کلنگ و لاستیک خودرو در اختیار این تیپ قرار دهید.(1)
جلسه بعد با حضور فرمانده و مسئولان لشکر57 ابوالفضل(ع) و فرماندهان گردان‌های عمل‌کنندة این لشکر برگزار و طرح مانور این لشکر و نتایج شناسایی‌های آن بررسی شد.
پس از جلسات مذکور جلسه‌ای با حضور قائم‌مقام فرمانده نیروی زمینی سپاه، فرمانده قرارگاه نجف و فرماندهان لشکرهای 57، 32، 105 و 155 سپاه و همچنین مسئول لجستیک نیروی زمینی تشکیل شد که در این جلسه به بررسی مشکلات و کمبود امکانات از جمله خودرو، لاستیک خودرو، دستگاه‌های مهندسی و دیگر کمبودهای ضروری یگان‌های عمل‌کننده پرداخته شد و مقرر گردید واحد لجستیک در حد امکانات موجود، بخشی از نیازهای این یگان‌ها را تأمین کند. رحیم صفوی تأکید کرد که هر چه خودرو در انبار هست همه در اختیار یگان‌ها قرار گیرد.(2)
رحیم صفوی در این جلسه نکاتی را درباره عملیات به فرماندهان یادآور شد: 1- ایام اربعین است نیروها به این موضوع توجه کنند. 2- توجیه برادران به عملیات در غرب و مشکل کمبود نیرو. 3- یادآوری اهداف سیاسی و نظامی عملیات در این منطقه. 4- کراهت رژیم عراق از جنگیدن در این منطقه. 5- مشکل بودن جنگ در کوهستان و ضرورت دقت در طراحی، حرکت، ارتباطات، هماهنگی و شناسایی. 6 - توجه به اینکه این اولین عملیاتی است که دو یگان نامنظم (بدر و پاسداران) با یگان‌های منظم الحاق می‌کنند و اگر الحاق صورت نگیرد، همه محاصره می‌شوند. 7- زمین عوارض قابل پدافند دارد، از زمین خوب استفاده شود. 8- کنترل سلاح‌ها و تجهیزات نیروها، سلاح‌ها خراب نباشد، سبک بار باشند، فشنگ کم ببرند، و کم بزنند، بیهوده شلیک نشود. نیروها حتماً بادگیر داشته باشند. آر.پی.جی‌ها امتحان شود. 9- در مسیر حرکت سکوت رعایت شود. 10- طول خط پدافندی به حداقل برسد.(3)
در جلسه‌ای دیگر، فرماندهان گروه هوانیروز کرمان که روز گذشته مأموریت آنها در عملیات غرب ماووت ابلاغ شده بود، امروز با حضور در قرارگاه نجف به طور مشروح با منطقه عملیاتی، نقاط مأموریت و مأموریت‌های مختلف هوانیروز در این منطقه آشنا شدند و چگونگی اجرای مأموریت خود و نوع هلیکوپترهای مناسب برای اجرای آن را بررسی کردند. رحیم صفوی در این جلسه تأکید کرد که ما در این منطقه 4 روز تدارک رسانی و تخلیه مجروح می‌خواهیم از جمله روزانه 8 تا 10 تن آذوقه و مهمات باید به یگان‌ها رسانده شود.(4)
1 2
با توجه به ابلاغ زمان عملیات (27/7/1366) و لزوم انتقال نیروهای یگان‌های قرارگاه رمضان (لشکر بدر و تیپ پاسداران) که قرار است برای عملیات به داخل عراق رفته و از پشت به دشمن
بزنند و برای همین باید مسیری طولانی را پیاده‌روی کنند، لذا این دو یگان و قرارگاه رمضان در تلاش هستند که نیرو و امکانات خود را امشب حرکت دهند، اما در این میان مشکل کمبود قاطر که برای انتقال آذوقه و مهمات ضروری است، بروز می‌کند. هر چند قبلاً در این زمینه پیش‌بینی شده بود و 74 قاطر به این منظور آماده شده بود، لیکن با توجه به افزایش تعداد نیروهای عمل‌کننده، سه روز قبل 30 قاطر برای انتقال کیسه خواب و آذوقه به داخل عراق فرستاده شد و 30 قاطر نیز از سقز به پیرانشهر فرستاده شده است. با توجه به افزایش نیاز، تلاش زیادی برای تهیه قاطر از نقاط مختلف صورت گرفت ولی تا شب هنگام نتیجه‌ای حاصل نشد. علاوه بر این، برای راهنمایی و انتقال نیرو و امکانات، نیاز به تعداد 80 نیرو از افراد اتحادیه میهنی بود، ولی اتحادیه فقط 20 تن برای این کار در نظر گرفته بود. به هر صورت، با توجه به کمبودهای مذکور و همچنین آماده نشدن نیروها و بارگیری قاطرهای موجود با تأخیر، انتقال نیروها و امکانات تا شب هنگام مسیر نشد.(1)
1 3
هفده تن از فرماندهان و مسئولان ارشد سپاه حدود 20 روز قبل از سردشت وارد خاک عراق شدند و طی 20 روز نقاط استراتژیک استان سلیمانیه عراق را شناسایی کردند. چند تن از این برادران امروز در جلسه‌ای با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه، بخشی از نتایج شناسایی‌های خود را ارائه کردند.(2)گوشهای از مباحث این جلسه در ضمیمه روزشمار امروز درج شده است. (ضمیمه دارد).
2 4
عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با حمله به ارتفاعات لَری در محور پنجوین، 18 تن از نیروهای ارتش را اسیر کردند. افراد این سازمان با اطلاعات کسب شده از شناسایی‌های مکرر قبلی و حمایت آتش توپخانه ارتش عراق به مقر گردان نیروهای ارتش حمله نمودند. در این حمله از نیروهای خودی 19 تن شهید و 35 تن مجروح شدند. نیروهای مهاجم پس از نیم ساعت درگیری به عقب گردان قائم گیلان نفوذ کردند و با نصب عکس و پرچم و دادنِ شعار، دو خودرو تویوتا را به غنیمت گرفتند و تعداد 15 تا 20 تن از کشته‌ها و زخمی‌های خود را در داخل آنها قرار دادند. مهاجمان به هنگام بازگشت با آتش سنگین نیروهای خودی مواجه گردیدند که تعدادی از آنها کشته شدند و دو خودرو مذکور همراه با اجساد منافقین در منطقه باقی ماند.(3)
فرمانده سپاه دوم عراق در جمع نیروهای خود با اشاره به تحرکات اخیر منافقین گفت: «در برابر این همه پیروزی‌ها و موفقیت‌ها شگفت زده و با تعجب به آنها خیره شدیم.»(4)
3 5
واحد اطلاعات سپاه پانزدهم رمضان گزارش داد: «شخصی به نام "مصطفی گوچ" از افراد استخبارات عراق، با 50 مزدور برای ناامن کردن منطقه شیخان و ایجاد اخلال در امر جاده‌سازی، به منطقه آمده‌اند. در منطقه مذکور و اطراف جاده چند گلوله توپ و خمپاره
1) 6. سند شماره 1533/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان در عملیات نصر8 (مسعود سرمدی)، 23/7 تا 2/8/1366، ص1 تا7.
2) 7. سند شماره 1517/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، ص61.
3) 8. سند شماره 029487 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، 28/7/1366؛ و - سند شماره 046334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی حضرت امام در سپاه11 امام حسن عسکری(ع)، 5/8/1366.
4) 9. سند شماره 029445 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی تیپ 443 پیاده عراق، به گردان‌های 1 و 2 و 3 تحت امر (سند به دست آمده از قرارگاه تاکتیکی گردان1 از تیپ1 عراق، 23/7/1366).
شلیک شده است. ضمناً با توجه به سابقه این افراد و اخبار رسیده، احتمالاً این گروه هماهنگی لازم با دشمن جهت شناسایی و بمباران منطقه و جاده را دارند و عمده مأموریت اینها تخریب جاده‌ها و اخلال در امر جاده‌سازی است.»(1)
همچنین به گزارش قرارگاه حمزه در منطقه بانه نیز رزمندگان
اسلام در اطراف روستای برده‌رش با مزدوران حزب دمکرات درگیر شدند که عناصر ضدانقلاب با تحمل یک کشته فرار کردند.(2)
1 6
فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان طی نامهای به فرماندهی نیروی زمینی سپاه‌پاسداران، با اشاره به همکاری مردم سلیمانیه عراق با نیروهای مبارز، خواستار افزودن نام این شهر به لیست شهرهای امن عراق شد. در این نامه آمده است: «با توجه به همکاری بسیار خوب مردم سلیمانیه و حرکت مردم شمال عراق علیه صدام، برای جلب توجه مردم کرد سلیمانیه و خنثی کردن تبلیغات دشمن در مورد مخالفت ما با کردها، پیشنهاد می‌شود که ایران رسماً اعلام کند با توجه به اینکه دولت ایران شهر سلیمانیه را جزء شهرهای امن قرارداده، از هر گونه تعرض به آن خودداری خواهد کرد.»(3)
2 7
درپی حمله نیمه شب 16/7/1366 نیروهای امریکایی به چند قایق گشتی سپاه‌پاسداران و شهید و مجروح کردن چند تن از سرنشینان قایق‌ها و انهدام قایق‌ها در خلیج فارس و نیز حمله هلیکوپترهای امریکایی به کشتی ایران - اجر در تاریخ 30/6/1366، و همچنین ادامه شرارت‌های نیروی دریایی امریکا و افزایش قوای نظامی کشورهای غربی در خلیج فارس و تهدید روزافزون جزایر و سواحل ایران در خلیج فارس، ضرورت طرحریزی و اجرای اقدامات تأمینی برای حفاظت از جزایر و سواحل جمهوری اسلامی ایران و دیگر منافع کشور در خلیج فارس بیش از پیش نمایان شده است. سپاه‌پاسداران علاوه بر اقدامات قبلی در این زمینه، از امروز تلاش‌های دیگری را شروع کرد. به همین منظور فرمانده کل سپاه امروز دو نامه برای فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا(ص) ارسال کرد.
در نامه اول آمده است: «فرماندهی محترم قرارگاه خاتم الانبیا(ص) - سلام‌علیکم - به منظور وحدت فرماندهی در مقابله با شرارت‌های امریکای جنایتکار و اقمارش در منطقه خلیج فارس و همچنین ایجاد کنترل عملیاتی مناسب و هدایت منطقی عملیات‌های آفندی و پدافندی در این منطقه، ضرورت دارد مسئولیت کنترل و بهره‌برداری عملیاتیِ جزیره تنب بزرگ به نیروی دریایی سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی واگذار گردد.»(4)
نامه دوم محسن رضایی چنین است: «فرمانده محترم قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) - سلام‌علیکم - پیرو هماهنگی شفاهی قبلی و به منظور قرار گرفتن در جریان آخرین وضعیت عملیاتی خلیج فارس و همچنین کنترل عملیاتی و هدایت منطقی عملیات یگان‌های نیروی دریایی سپاه در
1) 10. سند شماره 029444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 23/7/1366.
2) 11. سند شماره 046214 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 18/8/1366.
3) 12. سند شماره 088379 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 23/7/1366.
4) 13. سند شماره 091415 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه پاسداران به فرماندهی قرارگاه‌خاتم‌الانبیا(ص)، 23/7/1366.
منطقه، بهره‌برداری از امکانات ارتش جمهوری اسلامی در موارد زیر ضروری است: 1- حضور نمایندگان سپاه‌پاسداران در سایت‌های مستقر در ایستگاه‌های نوروز، فروزان و جزیره فارسی و بهره‌برداری از آنها. 2- حضور نمایندگان سپاه‌پاسداران در مراکز فرماندهی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی در بوشهر، بندرعباس، تهران و بهره‌برداری از آنها. بدین منظور سپاه‌پاسداران آمادگی استقرار نمایندگی در مراکز قید شده را دارا بوده و هماهنگی و همکاری ارتش جمهوری اسلامی را نیاز دارد.»(1)
همچنین رئیس ستاد کل سپاه‌پاسداران امروز با ارسال سه نامه، دستورهای فرمانده کل سپاه را برای آمادگی مقابله با دشمن در خلیج فارس به فرمانده نیروی دریایی سپاه ابلاغ کرد. در ابلاغ اول آمده است: «فرماندهی محترم نیروی دریایی سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی - سلام‌علیکم - حسب‌الامر فرماندهی کل سپاه به منظور مقابله با شرارت‌های امریکای جنایتکار در آب‌های خلیج فارس و سواحل دریای عمان، موارد زیر جهت اجرا ابلاغ می‌گردد: 1- تهیه طرح مقابله با ناوهای امریکایی در محدوده جزیره سری تا جاسک. 2- تشکیل پایگاه‌های عملیاتی قوی در جزایر هنگام، سریک، ابوموسی و تنب‌بزرگ و آماده‌باش به صورت مستمر جهت اجرای عملیات بنا به دستور. 3- نصب رادار قوی در جزایر لارک، هنگام، تنب بزرگ، سریک و ابوموسی به منظور کنترل منطقه. 4- احداث و نصب تعداد 100 بویه ]چراغ دریایی[ در آب‌های بین‌المللی … »(2)
در نامه دوم آمده است: «حسب‌الامر فرماندهی کل سپاه موارد زیر جهت اجرا ابلاغ می گردد: 1- مطالعه و بررسی طرح گسترش سازماندهی نیروی دریایی در منطقه خلیج فارس و دریای عمان از سه منطقه به پنج منطقه. 2- بررسی نحوة پشتیبانی اصفهان و کرمان از نیروی دریایی و ارائه پیشنهاد.»(3)
ابلاغ سوم رئیس ستاد کل سپاه‌پاسداران (محمد فروزنده) چنین است: «حسب‌الامر فرماندهی کل سپاه، به منظور پاسخگویی به شرارت‌های امریکای جنایتکار در خلیج فارس، حداکثر تا 25 مهرماه 1366، منطقه یکم تیم‌های هجوم جهت حمله به ناوهای امریکایی مستقر در خلیج فارس را سازماندهی، آموزش و تجهیز نموده، ضمن تهیه طرح‌های عملیاتی آماده باشید بنا به دستور عمل نمایید.»(4)
1 8
امروز سه حوزه تأسیسات نفتی در مناطق آغاجاری، گچساران و بهرگان و چند شهر هدف حمله هوایی دشمن قرارگرفت.
در آغاجاری واحد بهره‌برداری شماره2 و کارخانه تولید گاز مایع یا ان.جی.ال200 که در مجاورت هم قرار دارند، در ساعت 12:55 بمباران شدند. در جریان این حمله تأسیسات برق، نمک‌زدایی یونیت2 - که جدیداً نوسازی شده و آماده بهره‌برداری بود - هدف اصابت
1) 14. سند شماره 091414 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی کل سپاه‌پاسداران، به فرماندهی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، 23/7/1366.
2) 15. سندشماره 091410 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رئیس ستاد کل سپاه‌پاسداران، به فرماندهی نیروی دریایی سپاه، 23/7/1366.
3) 16. سند شماره 091409 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رئیس ستاد کل سپاه‌پاسداران، به فرماندهی نیروی دریایی سپاه، 23/7/1366.
4) 17. سندشماره 091416 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رئیس ستاد کل سپاه‌پاسداران، به فرماندهی نیروی دریایی سپاه 23/7/1366؛ و سند شماره 1556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/8/1366 تا 9/9/1366، ص78.
بمب‌های خوشه‌ای قرار گرفت و به مدت دو ساعت در آتش سوخت.(1)در این حمله که دو هواپیمای میراژ شرکت داشتند، به واحد بهره‌برداری شماره2 حدود 40 تا 70 درصد خسارت وارد شد.(2)
سند شماره 088358 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا، رکن3- مرکز فرماندهی به دفتر نخست‌وزیر،23/7/1366.
در ساعت 12:55 نیز شش هواپیمای عراقی به منطقه نفتی گوره گچساران حمله کردند. در جریان این حمله که هواپیماهای دشمن با آتش پرحجم پدافند ضدهوایی منطقه مواجه شده بودند، بمب‌های خود را در اطراف تأسیسات فرو ریختند و تنها دو راکت به گوره پرتاب شد که هیچ‌کدام عمل نکرد و خسارت جزئی وارد گردید.(3)در این حمله یک هواپیمای دشمن هدف آتش پدافند هوایی مستقر در منطقه قرار گرفت و سرنگون شد.(4)
در خلیج فارس، اسکله شناور منطقه نفتی بهرگان موسوم به "اس.پی.ام." ساعت 14 امروز هدف حمله هواپیماهای عراق قرار گرفت. این اسکله یکی از فعال‌ترین اسکله‌های شناور ایران در خلیج فارس است که تاکنون چندین‌بار هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفته است. خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام این خبر، درباره اهمیت اسکله‌های شناور در تأمین نفت مورد نیاز داخل و صدور آن نوشت: «این اسکله‌های شناور که به دنبال حملات عراق به مناطق نفتی دریایی ایران کاربرد وسیع یافته‌اند، قادرند در کوتاه‌ترین زمان ممکن نفت خام و دیگر فرآورده‌های نفتی را از دریا به بندر یا بالعکس انتقال دهند. از اسکله‌های شناور موجود در بهرگان جهت انتقال واردات فراورده‌های نفتی به داخل از طریق خط لوله ماهشهر استفاده می‌شود. این اسکله‌های شناور نقش حساسی در تأمین مواد سوختی داخل کشور دارند. شبیه این اسکله‌ها چند دستگاه در بندر گناوه کار گذاشته شده است که از آنها برای صدور نفت استفاده می‌شود. اسکله‌های شناور به لحاظ حجم بسیار کوچک و مخفی بودن لوله‌های مرتبط به آن، کمتر در معرض دید قرار می‌گیرند و آسیب‌پذیری کمتری دارند ولی این دستگاه‌ها علی‌رغم کوچکی حتی قادرند تا یک میلیون بشکه در روز نفت را انتقال دهند.»(5)
هواپیماهای عراقی همچنین یک نفتکش از کار افتاده را در ترمینال نفتی جزیره خارک ایران هدف حمله قرار دادند. خبرگزاری رویتر به نقل از یک منبع که با ترمینال‌های ایران سر و کار دارد، گزارش داد: «نفتکش‌هایی که در حملات قبلی عراق آسیب دیده‌اند به عنوان هدف‌های ساختگی در خارک باقی گذاشته شدهاند. این منبع به نقل از یک ناخدایی که خارک را ترک کرده بود، گفت: «هواپیماهای عراقی حداقل یک موشک به هدف مزبور زدند. عراق روز پنجشنبه اعلام کرد: که طی حمله‌ای در ساعت 15:30 به وقت گرینویچ، دو کشتی را در نزدیکی ساحل ایران زده است.»(6)
هواپیماهای عراقی علاوه بر حمله به تأسیسات نفتی، بعد از ظهر امروز به حریم هوایی شهرهای اصفهان، مریوان و سردشت تجاوز کردند که پس از مواجه شدن با آتش پرحجم پدافند هوایی فرار کردند.(7)
1) 18. سند شماره 088356 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا، رکن3- مرکز فرماندهی، به دفتر نخست‌وزیر، و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره210، 24/7/1366، ص4.
2) 19.
3) 20. سندشماره 088413 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه ناحیه کهکیلویه و بویر احمد، به ستاد مرکزی سپاه - معاونت اطلاعات، 25/7/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه" شماره210، 24/7/1366،ص4، یاسوج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1366.
4) 21. سند شماره 097672 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر فرماندهی سپاه ناحیه کهکیلویه و بویراحمد، 26/7/1366.
5) 22. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره210، 24/7/1366، ص5.
6) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره211، 25/7/1366، ص41، بحرین - خبرگزاری رویتر، 24/7/1366.
7) 24. روزنامه اطلاعات، 25/7/1366، ص14.
1 9
نماینده ایران در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان گزارشی از حملات هواپیماهای عراقی و بمباران مناطق غیرنظامی ایران در روزهای 18 و 20 مهر 1366 ارائه کرد. در این گزارش آمده است که منطقه مسکونی کوت‌عبدالله، سه واحد کارگری صنعتی در اصفهان، یک واحد کارگری صنعتی و یک مدرسه در لرستان هدف بمباران قرار گرفته‌اند.(1)
از سوی دیگر، نماینده عراق در سازمان ملل نیز امروز با ارسال نامهای برای دبیرکل این سازمان ادعا کرده است که بر اثر حمله ایران در دو روز گذشته به نقاط غیرنظامی بصره، سلیمانیه، دیاله، واسط و قلعه‌دیزه در مجموع 11 تن کشته و 56 تن مجروح شدهاند.(2)
2 10
درپی تشدید حملات دشمن به مناطق غیرنظامی، ستاد تبلیغات جنگ با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد که عراق روز پنجشنبه نیز به شرارت‌های خود تداوم بخشید و چند منطقه غیرنظامی کشورمان را هدف بمباران وحشیانه قرار داد. در این اطلاعیه آمده است: «عملیات مقابله به مثل رزمندگان اسلام که اقدامی بازدارنده است تا هنگامی که رژیم عراق دست از شرارت برندارد، ادامه خواهد یافت. در همین راستا مردم ساکن شهرهای عراق 24 ساعت مهلت دارند تا به طور کامل اطراف تأسیسات نظامی، اقتصادی و صنعتی کلیه شهرهای عراق به جز چهار شهر امن را تخلیه کنند تا در جریان عملیات مقابله به مثل رزمندگان به آنان آسیبی وارد نشود.»(3)
ستاد تبلیغات جنگ امروز در اطلاعیه‌ای دیگر اعلام کرد: «پس از هشدارهای مکرر درباره حملات بازدارنده ایران به مراکز نظامی و صنعتی عراق، مسئولیت هرگونه حادثه احتمالی که برای غیرنظامیان عراق پیش آید به عهده رژیم بغداد است. … » به موجب این اطلاعیه بر اثر حملات رژیم عراق به مناطق غیرنظامی ایران، از ابتدای شهریور سال جاری تاکنون 133 غیرنظامی شهید و 1304 تن مجروح شدهاند.(4)
3 11
بر اثر اجرای آتش توپخانه ساحلی سپاه‌پاسداران روی 8 شناور عراقی - که از صبح امروز قصد عبور از آبراه خورعبدالله را داشتند و برای کمک‌رسانی به نیروهای لشکر هفتم دریایی ارتش عراق به طرف اسکله‌های البکر و العمیه در حرکت بودند - به 4 فروند از این شناورها خسارت‌های فراوانی وارد شد و گروهی از تفنگداران لشکر هفتم دریایی کشته یا زخمی شدند.(5)
4 12
سوپر نفتکش امریکایی "سانگاری" در سحرگاه امروز در خلیج فارس هدف یک موشک کرم ابریشم قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. پس از حمله امریکا به کشتی ایران - اجر و شناورهای ایرانی، این نخستین باری است که یک نفتکش امریکایی با موشک هدف حمله قرار می‌گیرد. سوپر نفتکش سانگاری که متعلق به شرکت امریکایی "او.ام.ای" است در لیبریا به ثبت
رسیده و همراه با دو نفتکش دیگر در ترمینال نفتی "الاحمدی" کویت لنگر انداخته بود.(1)
و - سندشماره 1554/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/7 تا 29/7/1366،ص17.
بر اثر اصابت موشک کرم ابریشم سوراخی به بزرگی 8 متر مربع در بدنه کشتی به وجود آمد. ساکنان بندر "الاحمدی" گفتند: در نتیجه انفجار تمامی شیشه‌ها به لرزه درآمد و آتش عظیمی دو تا سه مایلی آسمان ساحل کویت را روشن کرد.(2)رادیو بی.بی.سی در گزارشی گفت: «بعد از اصابت موشک به نفتکش سانگاری، دود انبوهی این کشتی را فرا گرفت و شعله‌های آتش در آسمان ساحل کویت آشکار شد.»(3)بیمه لویدز لندن نیز با تأیید حمله، اعلام کرد که نفتکش سانگاری دچار حریق شده و نفت آن به داخل آب نشت کرده است.(4)آتش‌سوزی نفتکش سانگاری پس از پنج ساعت تلاش خاموش شد. این حمله تلفات جانی نداشت.(5)
1 13
معاون نخست‌وزیر و وزیرخارجه کویت، "شیخ صباح الاحمد الصباح" با ارسال پیام‌های فوری به دبیرکل سازمان ملل و دبیران کل اتحادیه عرب، شورای همکاری خلیج فارس و سازمان کنفرانس اسلامی، حمله به نفتکش سانگاری را تجاوز جدید ایران علیه کویت عنوان کرد و گفت: ایران همواره به تجاوزات خود علیه کویت ادامه می‌دهد.(6)در نامه وزیرخارجه کویت به دبیرکل سازمان ملل آمده است: «ایران بر اقدامات خصمانه‌اش علیه کویت، بدون توجه به مقررات و قطعنامههای بین‌المللی، اصرار می‌ورزد امروز (15 اکتبر 1987) یک موشک به نفتکش لیبریا که با پرچم لیبریا به سوی آب‌های سرزمین کویت در حرکت بود، شلیک کرد. ... آنچه که باعث برانگیختن خشم و محکومیت شدید گردیده، چنین اقدامات خصمانه ایران علیه یک کشور بی‌طرف است ... کویت انتظار دارد که سازمان ملل به صورتی که شورای امنیت و شخص جناب‌عالی نشان داده‌اید، حداکثر توجه به این مهم را معطوف داشته، زیرا باعث تشدید آمرانه تنش در منطقه شده و همگان از پیامدهای متعاقب آن به خوبی آگاه هستند.»(7)رادیو کویت به نقل از مقام‌های نفتی این کشور بسته شدن بندر صدور نفت الاحمدی کویت بر اثر اصابت موشک به یک نفتکش در آب‌های منطقه‌ای کویت را تکذیب و اعلام کرد: «بندر مذکور به همراه تمامی بنادر صدور نفت کویت امروز عملیات صدور نفت خود را به طور عادی انجام دادند.»(8)خبرگزاری رویتر به نقل از منابع کشتیرانی در منطقه گزارش داده بود که بعد از حمله به نفتکش سانگاری پالایشگاه کویت بلافاصله تعطیل شد.(9)
1) 30. Sreed har kapiL kauL tanker war Aspect of irad Eran war (1980/88) New Delhi , ABC publishing House 1989
2) 31. سندشماره029457 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه‌پاسداران، 25/7/1366.
3) 32. مأخذ22، ص27، رادیو بی.بی.سی، 23/7/1366.
4) 33. مأخذ31.
5) 34. مأخذ22، ص27، رادیو بی.بی.سی، 23/7/1366.
6) 35. مأخذ22، ص23، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1366.
7) 36. سند شماره S/19210 شورای امنیت سازمان ملل، 15 اکتبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
8) 37. مأخذ22، ص23، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 23/7/1366.
9) 38. مأخذ22، ص24، خبرگزاری رویتر.
1 14
مقام‌های امریکا با استناد به قرارداد اسکورت نفتکش‌های کویتی در آب‌های بین‌المللی، سعی دارند حمله موشکی به سوپر نفتکش سانگاری را خارج از تعهدات امریکا اعلام نموده و خود را از دو راهیِ گزینش دست زدن به "اقدامی تلافی‌جویانه" و در نتیجه رویارویی نظامی با ایران و یا خودداری از هرگونه عملی و در نهایت قبول "خفت و خواری" برهانند. ریگان رئیس‌جمهور امریکا در اولین واکنش خود از پاسخ به این سؤال که آیا امریکا حمله اخیر را تلافی خواهد کرد، طفره رفت و گفت: «ما با هر حمله‌ای که در خلیج فارس با آن مواجه شویم، مقابله خواهیم کرد. سیاست ما مبتنی بر مقابله با هر حمله‌ای است که به ما بشود.» وی در مورد اقدام تلافی‌جویانه گفت: «باید با مشاوران نظامی خود ملاقات کنم.»(1)شولتز وزیر خارجه امریکا نیز با طرح اینکه نفتکش سانگاری در آب‌های کویت مورد حمله قرار گرفته است و در آن موقع این کشتی تحت پوشش امنیتی نیروی نظامی امریکا نبوده، سعی کرد امکان تلافی را منتفی بداند.(2)"یوجین کارول" دریادار بازنشسته امریکا در این مورد گفت: اگر یک کشتی جنگی امریکا مورد اصابت موشک قرار گرفته بود من کم‌ترین شکی ندارم که ما به تلافی گسترده‌ای دست می‌زدیم.(3)آسوشیتدپرس هم در گزارشی به نقل از مقام‌های رسمی امریکا نوشت: «هیچ رزم‌ناو امریکایی به هنگام حمله مذکور در آب‌های کویت نبوده و چهار نفتکش کویتی که با پرچم امریکا سه‌شنبه وارد الاحمدی شده بودند، بر اثر این حمله آسیبی ندیده‌اند. یک مقام رسمی که خواست نامش فاش نشود گفت: ما با پیش‌بینی هرگونه خطری یک فاصله و مسافت مقتضی را حفظ می‌کنیم این نفتکش‌ها در وضعیت نگران کننده‌ای قرار ندارند.»(4)
2 15
حمله به نفتکش "سانگاری" در آب‌های داخلی کویت، بار دیگر محدودیت‌های امریکا در جلوگیری از حملات به نفتکش‌ها را از طریق اسکورت و اعزام نیروی دریایی، آشکار کرد. رسانههای جهان خبر برخورد موشک کرم ابریشم به یک سوپر نفتکش در بندر الاحمدی را در صدر اخبار خود قرار داده، به تجزیه و تحلیل آن پرداختند. مفسر رادیو بی.بی.سی این حمله را نشانه‌ای از محدودیت دامنه عملیات حفاظتی نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس دانست و گفت: «این حمله نگرانی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس را از توان محافظت امریکا افزایش داده است.»(5)دیپلمات‌های غربی نیز گفتند: «این حمله ایران اقدامی دیگر در تشدید تشنج خلیج فارس بوده و این احتمال را به وجود آورده است که امریکا دست به حملات علیه سکوهای پرتاب موشک کرم ابریشم در داخل خاک ایران بزند.» اما یک منبع نظامی عالی‌رتبه غربی گفت: «انجام دادن اقدامات تلافی‌جویانه در قبال حمله ایران به کشتی‌ها و نفتکش‌های غیرحامل پرچم امریکا، جزو وظایف نیروهای امریکایی مستقر در خلیج فارس نیست.» یک دیپلمات عالی‌رتبه غربی نیز گفت: «ایران می‌خواهد به دنیا بفهماند که امریکا می‌تواند نفتکش‌های کویتی را در سراسر
1) 39. روزنامه جمهوری اسلامی، 25/7/1366، ص3، واشنگتن، به نقل از فرانس‌پرس.
2) 40. سند شماره 238060 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نشریه تحلیل و رویدادها، شماره98، آبان 1366، ص17؛ و - روزنامه اطلاعات، 25/7/1366، ص16.
3) 41. روزنامه جمهوری اسلامی، 25/7/1366، ص10، واحد مرکزی خبر، به نقل از رویتر.
4) 42. مأخذ22، ص25، منامه - آسوشیتدپرس، 23/7/1366.
5) 43. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه" شماره210، 24/7/1366، ص31، رادیو بی.بی.سی، 23/7/1366.
خلیج فارس اسکورت کند، ولی این نفتکش‌ها هنوز در آب‌های کویت آسیب‌پذیر هستند.»(1)
"الکسی کربی" گزارشگر رادیو بی.بی.سی با ارسال گزارشی ضمن اعلام نگرانی خود از حمله جدید گفت: «این حمله کیفیتی نگران‌کننده دارد؛ اولین بار است که یک نفتکش در داخل آب‌های ساحلی کویت هدف حمله قرار گرفته است و از این گذشته پایانه نفتی بندر الاحمدی مقصد نفتکش‌هایی است که با پرچم امریکا و تحت حفاظت رزم‌ناوهای این کشور به طرف شمال خلیج فارس می‌روند. رزم‌ناوها معمولاً در خارج از آب‌های کویت توقف می‌کنند و منتظر کاروان نفتکش‌هایی می‌مانند که از آب‌های ساحلی کویت خارج می‌شود. این رزم‌ناوها می‌توانند در برابر حملات موشکی از خود دفاع کنند اما ظاهراً راهی برای حفاظت از نفتکش‌ها در مدتی که در پایانه نفتی هستند وجود ندارد. اگر نیروهای امریکا درصدد حفاظت از نفتکش‌ها در این ناحیه برآیند آن وقت به حفاظت از پایانه نفتی کویت متهم می‌شوند. به این معنی که امریکا باز هم علیه ایران گامی دیگر برداشته است. … »(2)
روزنامه داگنز نیهتر چاپ سوئد نیز با اشاره به اینکه بندر الاحمدی خارج از حوزه محافظت نیروهای امریکایی قراردارد، حمله اخیر را موجب ایجاد یک سلسله مشکلات نظامی و سیاسی برای امریکا دانست و نوشت: «این حمله نشان داد ایرانیان منطقه آزاد را که سابقاً قبول داشتند، دیگر قبول ندارند. این امر امریکا را در برابر این سؤال قرار می‌دهد که آیا آنها نفتکش‌ها را فقط در حال حرکت حمایت می‌کنند یا به حمایت از آنان در مواقع بارگیری هم خواهند پرداخت.» روزنامه مذکور عقیده دارد در صورتی که امریکا به این شیوه از کویتی‌ها حمایت نماید ایرانیان با حفظ حقوق خود می‌توانند به راحتی مسئله بی‌طرفی امریکا را مورد سؤال قرار دهند. ایران می‌تواند مطرح نماید که امریکا با استفاده از موضوع اسکورت کشتی‌ها، حمایت از بندرها و ترمینال‌های کویت را به عهده گرفته است.(3)
خبرگزاری فرانسه نیز تفسیری از رادیوی جمهوری اسلامی ایران دربارة حمله موشکی به نفتکش سانگاری را چنین نقل کرد: «رادیو رسمی ایران که در پاریس شنیده شد، در تفسیری درباره حادثه جدید امروز (23/7/66) مسئولیت ایران را در شلیک موشک به سوی یک نفتکش بزرگ امریکایی حامل پرچم لیبریا، به نام سانگاری، تلویحاً پذیرفت. رادیو تهران پس از اشاره به حادثه به نقل از خبرگزاری‌ها، تأکید کرد که ایران خطاب به رهبران امریکا و کلیه کسانی که با حضور امریکا در منطقه موافق هستند، اعلام می‌کند که خلیج فارس یا یک جای امن برای همه خواهد بود و یا برای هیچ‌کس. رادیو ایران افزود: هیچ قدرتی نمی‌تواند به ایران که موضع خود را درباره ضرورت مجازات متجاوز در جنگ ایران و عراق حفظ کرده، نظرهای خود را تحمیل کند. این رادیو تأکید کرد که این حادثه جدید یک بار دیگر ثابت می‌کند که حضور امریکا در خلیج فارس عدم امنیت در منطقه را وخیم‌تر می‌کند. به گفته این رادیو حمله علیه نفتکش امریکایی پس از سخنان خصومت‌آمیز رهبران امریکا روی می‌دهد. هدف اعلام شده حضور
امریکا در خلیج فارس وارد ساختن فشار به انقلاب اسلامی ایران است. رادیو تهران تأکید کرد: در هنگامی که امریکا و متحدان آن همه امکانات خود را برای ضربه‌زدن به ایران بسیج کرده‌اند، مردم و رزمندگان ایران بیش از هر وقت دیگر مراقب و آماده پشیمان ساختن دشمنان اسلام با اقدامات خود هستند. رادیو ایران نتیجه گرفت: ما به امریکا و متحدانش می‌گوییم که با پرداختن مجدد به تجربه‌ای که از قبل شناخته شده است، اشتباه می‌کنند.»(1)
1 16
یک عدد مین دیگر در سواحل امارات متحده عربی کشف شد. وزارت دفاع انگلستان اعلام کرد: مین‌روب "برکون"، یکی از چهار مین‌روب انگلیس در خلیج فارس، در سواحل "فجیره" نزدیک نقطه‌ای که روز گذشته دو عدد مین کشف شد، یک مین دیگر یافته است. سخنگوی وزارت دفاع انگلستان گفت: تمامی این سه مین با استفاده از زیر دریایی‌های کوچک منفجر و منهدم شدهاند.(2)
2 17
دبیرکل سازمان ملل متحد طرح جدید خود درباره پایان دادن به جنگ ایران و عراق را برای وزیران امور خارجه ایران و عراق ارسال کرد(3)و از آنها خواست تا 15 روز دیگر پاسخ کتبی خود به این طرح را ارائه دهند.(4)گفتنی است که شورای امنیت سازمان ملل متحد پس از دو هفته مذاکره، ضمن رد نظر عراق درباره قطعنامه 598 مبنی بر اجرای بندهای آن به ترتیب موجود، با قبول طرح دبیرکل، به وی اجازه داد تا اقدامات لازم را برای اجرای قطعنامه 598 انجام دهد. دکوئیار درباره طرح خود گفت که دستور کار جدید، جامع‌تر از آن چیزی است که وی در هنگام سفر به تهران و بغداد از شورای امنیت دریافت کرده بود و همچنین حوزه مانور وی در این طرح بیشتر می‌باشد. وی افزود: ایران و عراق برای مطالعه و بررسی طرح جدید اجرای قطعنامه 598، مدت 15 روز فرصت دارند.
خبرنگار روزنامه اطلاعات نیز در گزارشی از نیویورک نوشت: «بر اساس این طرح یکی از درخواست‌های جمهوری اسلامی ایران مبنی بر هم‌زمانی اجرای آتش‌بس و تشکیل کمیسیون تحقیق برای شناسایی متجاوز، جامه عمل پوشیده است. در طرح جدید برای اجرای مواد قطعنامه 598 طرفین متخاصم موظفند در مورد یک تاریخ مشخص برای رعایت آتش‌بس موافقت کنند. بقیه مواد اجرایی قطعنامه نیز به همین تاریخ بستگی دارد، از جمله اعزام نیروهای حافظ صلح سازمان ملل به منطقه، تعیین زمان بازگشت نیروها به مرزهای بین‌المللی، تبادل اسیران جنگی، بررسی امنیت منطقه‌ای، تعیین آغازگر جنگ و بازسازی ضایعات ناشی از جنگ. در جزئیات طرح پیشنهادی، درباره ترکیب نیروهای حافظ صلح سازمان ملل و کمیسیون تحقیق نیز به تفصیل صحبت شده است.»(5)
روزنامه دیلی تلگراف نیز در این باره نوشت: «امید میرود انعطاف‌پذیری این طرح، ایران را به پذیرش مفاد آن ترغیب نماید. ایران از پذیرفتن درخواست‌های سازمان ملل درباره برقراری آتش‌بس
1) 47. مأخذ43، ص23، پاریس - خبرگزاری فرانسه، 23/7/1366.
2) 48. مأخذ43، ص34، لندن - رویتر، 23/7/1366.
3) 49. Chronology of United Nations Negotiation To End The Iran Iraq War
4) 50. روزنامه رسالت، 25/7/1366، ص12، نیویورک - خبرگزاری فرانسه؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 25/7/1366، ص10، به نقل از خبرگزاری رویتر.
5) 51. عباس هدایتی‌خمینی، شورای امنیت و جنگ تحمیلی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، چاپ دوم، 1374، ص170؛ و - روزنامه اطلاعات، 25/7/1366، ص‌آخر.
امتناع کرده اما برای آغاز مذاکرات صلح تحت فشارهای سیاسی و نظامی شدیدی قرار گرفته است.»(1)
رادیو امریکا نیز با اشاره به اینکه پایه طرح جدید، آتش‌بس میان ایران و عراق است، به نقل از دبیرکل سازمان ملل گفت: «پنج عضو دائمی شورا خواستار آتش‌بس همراه با عقب‌نشینی نیروها شدند و درباره تبادل اسرای جنگی هنوز مذاکره نشده است. مهم‌ترین نکته طرح دبیرکل تشکیل کمیته‌ای ویژه برای مشخص کردن آغاز کننده جنگ است. شخص دبیرکل مسئول انتصاب افراد شرکت کننده در این کمیته خواهد بود. عراق خواستار آن شده است که مسئله تشخیص آغاز کننده جنگ در دادگاه بین‌المللی لاهه حل شود ولی ایران مایل است که کمیته‌ای ویژه تشکیل شود. به گفته منابع نزدیک به جمهوری اسلامی ایران، تهران تنها در صورتی با آتش‌بس موافقت خواهد کرد که کمیته در مدتی بسیار کوتاه به وضوح اعلام کند که عراق جنگ را آغاز کرده است. از طرف دیگر همین کمیته خواهد گفت که جمهوری اسلامی ایران مسئول ادامه جنگ است. دبیرکل خاطر نشان کرد که در حال حاضر بزرگ‌ترین مشکل کار وی راضی کردن تهران به عقب‌نشینی نیروهایش از عراق است. می‌توان حدس زد که تهران عقب‌نشینی نیروها را به پرداخت غرامت توسط عراق ربط دهد. یکی از نکات قابل توجه دبیرکل این بود که درباره پرداخت غرامت، به بغداد گفته است که حتی اگر مشخص شود که عراق جنگ را آغاز کرده، این کشور تنها مسئول روز اول جنگ است و به این ترتیب تنها غرامت پانزده روز اول جنگ را خواهد پرداخت و ایران باید مسئولیت ادامه آن را بر عهده بگیرد.»(2)
1 18
در حالی که فشارهای دیپلماتیک امریکا برای جلوگیری از هرگونه معامله اقتصادی و تسلیحاتی دیگر کشورها با ایران تشدید شده است و حتی گزارش‌هایی از موافقت شوروی و چین با مواضع غرب در این زمینه وجود دارد، حمایت تسلیحاتی ابرقدرتها از عراق رو به افزایش گذاشته است.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، هفته‌نامه الحوادث چاپ لندن - که رژیم عراق آن را پشتیبانی می‌کند - در شماره اخیر خود به نقل از محافل واشنگتن نوشت: «امریکا از شوروی و چین درباره خودداری این دو کشور از وتوی تصمیمات شورای امنیت برای ممنوعیت فروش اسلحه به ایران، تأکیداتی دریافت کرده است.» به نوشته الحوادث وزیر امور خارجه امریکا هنگامی که جداگانه با وزیر امور خارجه شوروی و وزیر امور خارجه چین دیدار کرده این تأکیدات را شنیده است.(3)
از سوی دیگر، گزارش‌ها حاکی است که شوروی و فرانسه دیروز و امروز سه کشتی حامل گلوله‌های توپ، خمپاره، مسلسل‌های سنگین، تانک‌های پیشرفته و چند نوع موشک‌انداز از طریق خلیج فارس و بندر عقبه اردن به عراق ارسال کرده‌اند و قرار است به زودی 10 هواپیمای میراژ 2000 با چند کارشناس از فرانسه وارد عراق شوند.
همچنین 30 کارشناس شوروی برای آموزش موشک‌ها و اسلحه‌های جدید وارد بغداد شدند
و در فرودگاه مورد استقبال طه‌یاسین رمضان و سپهبد عبدالجبار شنشل قرار گرفتند و بلافاصله به طرف مهمانسرای نظامی در پادگان الرشید هدایت شدند.(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از لندن گزارش داد: «بر اساس فیلمی که امروز از تلویزیون "ای.تی.وی" انگلیس پخش شد، یک کشتی باربری روسی حامل تجهیزات نظامی به طرف شمال خلیج فارس در حرکت است،حداقل 5 کامیون که ظاهراً موشک‌انداز با خود حمل می‌کردند، بر عرشه کشتی دیده می‌شد. همچنین تعدادی آمبولانس و تجهیزات نظامی و پزشکی که علامت صلیب‌سرخ بر آنها قرار داشت، کاملاً نمایان بودند. این کشتی روسی را حداقل یک رزم‌ناو روسی همراهی می‌کرد. مقصد نهایی کشتی مزبور و سفارش دهنده تجهیزات مشخص نیست، اما کویت یکی از بنادر مهم ترانزیت تجهیزات نظامی به عراق، که بیشتر سلاح‌های خود را از مسکو دریافت می‌کند، بوده است. گزارشگر شبکه ای.تی.وی در این باره گفت: حمل این تجهیزات در این زمان و از طریق دریا نشان دهنده این است که حمله زمینی بزرگی در شرف انجام است.»(2)
گزارشهای دیگری حاکی است که یک شرکت بلژیکی از طریق هلند مواد اولیه تولید گاز خردل در اختیار عراق داده است. روزنامه "لیبر" چاپ بلژیک به نقل از مدیر شرکت فیلیپس پترولیوم نوشت: «در اگوست 1983 حدود 500 تن از ماده "تیودی گلیکول" که برای تولید گاز خردل به کار میرود، به شرکت "کی.بی.اس" هلند داده بود که عیناً به عراق صادر شد. به اعتراف وی در سال 1985 نیز 22 بشکه از همین ماده شیمیایی به شرکت "کارلس" در بارسلون اسپانیا صادر شده که به نوشته یکی از روزنامه‌های بلژیک مقصد این محموله نیز نهایتاً عراق بوده است.»(3)
ضمیمه گزارش 405: گزارش شناسایی چند تن از فرماندهان و مسئولان سپاه از استان سلیمانیه عراق
در جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه گزارشی از شناسایی مناطق استراتژیک استان سلیمانیه عراق ارائه شد که بخشی از آن در اینجا درج می‌گردد:
مصطفی ایزدی (مسئول معاونت نیروی زمینی سپاه): حدود 17 نفر بودیم که 20 روز پیش از منطقه سردشت به داخل عراق رفتیم.
اصغر مقدم: 27 ساعت تا سیروان رفتیم که از این مدت، 21 ساعت راهپیمایی کردیم. گوره‌ده مقر حزب دمکرات پشت ارتفاع گوجار است. … آثار گلوله‌های توپخانه که به مقر حزب دمکرات خورده بود، مشخص بود ولی کو‌مه‌له‌ها فهمیده بودند و فرار کرده بودند. سد دوکان و شهر دوکان را هم از بالای ارتفاع دیدیم. همان روز توپخانه‌مان سد را خوب زد. … پشت سلیمانیه، توی پادگان حدود 200 چادر بود که طالبانی‌ها می‌گفتند اخیراً 2 گردان از نیروهای گارد جمهوری عراق اینجا آمده‌اند و تصمیم دارند در اینجا نیروهایشان را به یک تیپ برسانند.
حسین همدانی (مسئول معاونت عملیات قرارگاه قدس): روز چهارم مجدداً از یاغسمر به آسوس برگشتیم تا نزدیک روستای سوفیان با ماشین آمدیم، از روستای سوفیان روی آسوس رفتیم. آنجا مشخص شد که دشمن یک جاده روی ارتفاع جنگلی زده است که قبلاً ما آن را از طرف دوپازا نمی‌دیدیم. دشمن به دلیل دیده‌بانی نفوذی ما در این منطقه، عقبه‌های خودش را عوض کرده بود.
مصطفی ایزدی: دشمن روی پوزه آسوس (کنارتنگه) دو پایگاه نیروی ارتشی و دو پایگاه نیروی جاش دارد. … در منطقه قلعه‌دیزه مردم حضور دارند و شهر قلعه‌دیزه پر از نیرو است. در روستای ژراوه چادر
زیادی وجود دارد که می‌گویند ارتشی‌های عراق مستقرند.
همدانی: اگر روی آسوس مستقر شویم قلعه‌دیزه از ارزش می‌افتد.
مصطفی ایزدی: منطقه قلعه‌دیزه به گونه‌ای است که می‌شود تکه تکه گرفت و حفظ کرد. مثلاً تپه منافقین، بانی گدار، جنگلی، و یال دوپازا هر کدام را جداگانه و مرحله‌ای می‌شود تصرف و پدافند کرد.
محمد باقری (مسئول واحد اطلاعات نظامی سپاه): دشمن از روی گیوه‌رش (ارتفاع مقابل ارتفاع آسوس) جاده کشیده برای اینکه جاده‌ای را که از وسط تنگه عبور می‌کند، از محدودیت خارج کند، تا 5 کیلومتری طرفین جاده (پشت پیرمگرون) هر چه روستا بوده خراب کرده است.
محمد باقری: دشمن بخش "آن‌جدلر" را با خاک یکسان کرده است. از سد دوکان و رودخانه زاب به طرف کرکوک راه افتادیم و پس از گذشتن از سه چهار روستا به ارتفاع خلخالان رسیدیم. روی خلخالان قبلاً درگیری زیادی شده است ولی الان کسی روی آن نیست اما دشمن به آن حساس است . از بالای خلخالان شعله پالایشگاه کرکوک را دیدیم. شب از خلخالان پایین آمدیم. ساعت 4 صبح از 3 کیلومتری چمچال عبور کردیم. ساعت 9 شب به تنگه (ارتفاع قره‌داغ) رسیدیم. ارتفاع قره‌داغ کاملاً سنگی بود، ولی ارتفاعات مقابل آن خاک و سنگ است. پس از آن به روستای قره‌داغ رفتیم. این روستا کاملاً خراب نشده بود ولی گلوله زیادی به آن خورده بود. از روستای قره‌داغ به طرف سد دربندی‌خان حرکت کردیم ولی گفتند رفت 24 ساعت و برگشت24 ساعت طول می‌کشد که راهنماها نبردند. رفتیم روستای دوکان و از آنجا رفتیم روی ارتفاع قاشقی و بخش دربندی‌خان را به طور کامل دیدیم. در جنوب دربندی‌خان نظامیان مستقرند و در شمال آن مردم هستند. دشمن روی ابتدای قره‌داغ 22 پایگاه و یک جاده دارد. جاده‌ای که پشت شاخ خشیک زده تا نیمه ارتفاع رفته و آنجا گیر کرده است. ولی از پشت زیمناکوه یک جاده روی زیمناکوه رفته است و یک جاده هم از طرف ارتفاع ... روی شاخ خشیک آمده است. تأسیسات دربندی‌خان توی دره است که پیدا نبود. اطراف جادة دربندی‌خان - سلیمانیه پاسگاه بتونی ساخته است. یک جاده از شمال زیمناکوه به طرف برددکان می‌آید و یک جاده هم روی شاخ شمیران می‌رفت. ارتفاع تیمورژنان به صورت سنگی دیده می‌شد. … حلبچه شهر بزرگی است.
غلامرضا صالحی: برادر الله‌کرم و برادر مجید در روستای خاوویه از ما جدا شده و به طرف خانقین رفتند. شهر سلیمانیه حدود 3*10 کیلومتر بود. در جنوب سلیمانیه یک مرکز مهندسی است که حدود 500 دستگاه کمپرسی، لودر و بولدوزر در آن به صورت فشرده پارک شده بود و قابل دسترسی برای طالبانی‌ها بود ولی نمی‌دانم چرا آنها را منهدم نمی‌کردند.
کلیشادی: اصلاً می‌توانند بروند، سوار شوند و با خودشان بیاورند.
غلامرضا صالحی: از نزدیکِ پایگاه دشمن عبور کردیم که به طرف ما آر.پی.جی زدند. به تانجارو رسیدیم و از آنجا داخل آب و گل عبور کردیم. کانالی زده‌اند که حداکثر 3 متر عرض و حدود 2 متر عمق دارد. از منطقه پایگاه دشمن که حرکت کردیم به ما گفتند این چهار نفر راهنما هستند، اگر اتفاقی بیفتد با ما نیست. از این منطقه با سرعت حرکت می‌کردیم. همه خسته شده بودند تا اینکه ساعت هشت و نیم شب به خورمال رسیدیم. بعد از خوردن غذا و کمی استراحت ساعت 10 از خورمال حرکت کردیم. از پشت پایگاه "زلم" عبور کردیم و تا "هانی نوه" رفتیم و 7 صبح رسیدیم روی ارتفاعات محل مقر قرارگاه رمضان.
کلیشادی: از "سه‌گرمه" (قسمتی از ارتفاع قره‌داغ به طرف سلیمانیه که به وسیله جاده جدا می‌شود) ارتفاع قره‌داغ از 50 متر به پایینِ ارتفاع خاکی می‌شود که امکان احداث جاده هست ولی بالای ارتفاع سنگی است.
مقدم: دشمن تمام روستاهای اطراف جاده سلیمانیه تا دربندی‌خان را خراب کرده است.
محمد باقری: با سرهنگ دارا - که هنوز در "یاغسمر" مستقر است و رابطه اطلاعاتی دارد - صحبت کردیم، می‌گفت که دشمن منطقه را خیلی خلوت کرده است. لشکر7 عراق و لشکر بغداد از منطقه خارج شده بودند. توپخانه دشمن در منطقه کم شده است. فرماندة سپاه یکم عوض شده و فرمانده قبلی لشکر27 به نام کامل ساجد، فرمانده سپاه یکم شده است. استعداد لشکر39 که در این منطقه مستقر است 7 گردان پیاده، 3 گردان جاش و 3 گردان توپخانه می‌باشد. همچنین استعداد لشکر27 پیاده، 11 گردان پیاده،
3 گردان جاش، 2 گردان تانک و 3 گردان توپخانه است که بیش‌ترین خط حد را نیز دارد. دشمن از نظر مهمات ادوات دچار مشکل است ولی در مهمات توپخانه کمبودی ندارد. سرهنگ دارا می‌گفت یگان‌های عراقی از نظر کمی بازسازی شدهاند ولی روحیه جنگی ندارند؛ به خصوص که فکر می‌کردند صلح نزدیک است ولی بعد از صحبت آقای خامنه‌ای در سازمان ملل، روحیه‌هایشان ضعیف‌تر شده است. سرهنگ دارا می‌گفت دشمن ابتدا به منطقه لشکر39 و پس از آن به منطقه قلعه‌دیزه حساس است. عراق از دربندی‌خان تا قلعه‌دیزه کلاً 8 گردان توپخانه دارد.
مصطفی ایزدی: جنگ شهرها در این منطقه به هیچ وجه به نفع جمهوری اسلامی نیست. در خورمال یک خانمی گفت همه بیایید چایی بخورید و سپس به آقای مقدم گفته بود تو را به خدا خورمال را نزنید، چون توی شهر فقط مردم هستند. سلیمانیه را هم نباید بزنیم … بر اساس تبلیغات سوء در کردستان عراق، چنین وانمود شده بود که جمهوری اسلامی به سازش با امریکا تن داده است، لیکن وقتی که سخنان رئیس‌جمهور را در سازمان ملل شنیده بودند، تمام تبلیغات دشمن در این زمینه خنثی شد و ما در برخورد با مردم کردستان عراق افتخار می‌کردیم که رئیس‌جمهورمان این طور صحبت کرده است.(1)
محمد باقری: عراق 145 گردان دفاع الوطنی (جاش) از نیروهای بومی تشکیل داده بود. در حال حاضر ارتش عراق در منطقه سپاه یکم و سپاه پنجم خود نیروی کمی دارد. از نیروهای بومی (جاش‌ها) علاوه بر تأمین جاده‌ها، در خطوط مقدم نیز استفاده می‌کند؛ به گونه‌ای که ارتش عراق قبلاً ارتفاع سورن را با 5 تیپ پدافند می‌کرد ولی الان با یک تیپ منظم و با استفاده از گردان‌های جاش در این ارتفاع پدافند می‌کند. شهر سلیمانیه توسعه زیادی یافته است طوری که مساحت آن حدود 50 کیلومترمربع می‌شود. اطراف سلیمانیه نیز کارخانجات و صنایع مختلف وجود دارد. از نظر نظامی امکان اجرای عملیات‌های منظم و نامنظم را در منطقه داریم که طرح‌هایش آماده است و به نیروی زمینی ارائه داده‌ایم. با جلال طالبانی که صحبت می‌کردیم با گوشه و کنایه می‌گفت جمهوری اسلامی صبر انقلابی دارد؛ یک سال جلسه می‌گذارد تا یک عملیات اجرا کند. آنها می‌گویند شما بیایید روی (ارتفاع) گوجار، ما می‌رویم روی ارتفاع بعدی و همین‌طور ]ادامه می‌دهیم[.(2)
1 1
در آستانه اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت و در وضعیتی که فرماندهان و مسئولان قرارگاه نجف و یگان‌های تحت امر در حال نقل و انتقال نیرو از عقبه‌ها به منطقه عملیاتی هستند و تلاش بی‌وقفه برای ایجاد آمادگی لازم جهت اجرای عملیات ادامه دارد، نیروهای ارتش عراق در ساعت 2 بامداد 24/7/1366 به خط حد لشکر32 انصارالحسین(ع) و تیپ48 فتح در جنوب ارتفاع برده هوش (غرب ارتفاع گامو) حمله کردند. حمله تا ساعت 5:15 بامداد ادامه یافت و دو تپه در جنوب ارتفاع برده‌هوش در خط حد لشکر32 و یک سنگر از تیپ48 به دست دشمن افتاد و 3 تن از رزمندگان شهید و 3 تن مجروح شدند. برای مقابله با این تک دشمن آتش ادوات و کاتیوشا اجرا گردید و به خطوط پدافندی در یال قشن آماده‌باش داده شد.(1)
در ادامه حمله مذکور، بعد از ظهر امروز نیز دشمن تک خود را ادامه داد و با تصرف تپه جنگلی تلاش کرد تا به طرف برده‌هوش پیشروی نماید. با توجه به اینکه لشکر32 نیروی آماده برای مقابله با تک دشمن نداشت و در استفاده از نیروهای تازه نفسی که در حال انتقال به منطقه عملیاتی بودند و برای عملیات آماده می‌شدند، نیز اکراه داشت، فرمانده این لشکر با جمع‌آوری یک دسته نیرو از واحدهای مختلف لشکر از پیشروی دشمن جلوگیری کرد.(2)از سوی دیگر، جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه و فرمانده قرارگاه نجف با توجه به اینکه تک مذکور و پیشروی قوای دشمن تهدیدی برای ارتفاعات اصلی بود، به لشکر32 و تیپ48 دستور دادند که به سرعت نقاط از دست رفته پس گرفته شود. این دو یگان با جمع‌آوری نیرو، آماده می‌شدند تا شب به دشمن حمله کنند، لیکن در ساعت 22:40 اعلام شد که با توجه به آمادگی و حضور نیروی بیشتری از دشمن در این محور، اجرای پاتک به دشمن میسّر نیست. در این وضعیت رحیم صفوی به فرمانده قرارگاه نجف پیشنهاد کرد برای اجرای این پاتک، از لشکر155 ویژه شهدا نیروی احتیاط گرفته شود بدون اینکه نیرویی از خط دفاعی خود بردارد، ولی این لشکر اعلام کرد که نیرویی برای این پاتک ندارد. از طرف دیگر، با توجه به اینکه خبر رسید که از فشار دشمن برای پیشروی کاسته شده، هر چند که آتش شدید دشمن ادامه داشت، فرمانده
1) 1. سند شماره 1521/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات نصر8 انجام نشده (نادر نوروز شاد) 19 تا 27/7/1366، ص66، 67 و 1/81.
2) 2. سند شماره 444 /گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ:گزارش آماده‌سازی عملیات انجام نشدة نصر8، لشکر32 انصارالحسین(ع)، راوی برادر تازیکی، 27/7/1366، ص42 (دستنویس).
قرارگاه نجف به توپخانه تحت امر قرارگاه دستور داد که روی قوای دشمن در اطراف میراوه (جنوب برده‌هوش) آتش سنگین اجرا کند. به یگان‌های مستقر در منطقه نیز دستور آماده‌باش صددرصد داده شد و به این ترتیب اجرای پاتک علیه دشمن منتفی گردید.(1)
مسئول اطلاعات قرارگاه نجف در این باره گفت: «تیپ48 فتح 5 دسته نیرو آماده کرد تا نقاط اشغال شده منطقه لشکر32 را باز پس گیرد، اما ناگهان دشمن به خط تیپ48 فشار آورد، طوری که مجبور شد 2 دسته از نیروها را برای احتیاط خط خودش بگذارد، با 3 دسته باقی مانده نیز امکان عملیات نبود.»(2)
فرمانده لشکر32 انصارالحسین(ع) دلایل موفقیت نیروهای عراقی را در حمله امروز، آتش بسیار شدید و برتری توان نیروهای تک کننده دشمن و کیفیت پایین نیروهای پدافند کننده خودی - که اکثر آنها نیروی وظیفه بودند - اعلام کرد.(3)
1 2
امروز در قرارگاه نجف علاوه بر پیگیری مسئله تک دشمن در جنوب ارتفاع برده‌هوش، تلاش‌های اصلی برای آمادگی جهت اجرای عملیات در غرب ماووت بود. در پی جلساتی که روز گذشته با یگان‌های تحت امر قرارگاه نجف برگزار شد، امروز با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه، فرمانده قرارگاه نجف و مسئولان واحدهای این قرارگاه و فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) و چند تن از مسئولان این لشکر، طرح مانور، میزان آمادگی و مشکلات این یگان بررسی شد. در ابتدا مسئول اطلاعات لشکر7 گفت: «راه‌کارهای شناسایی شده به درد نمی‌خورد، چون تسلط با دشمن است.» وی در ادامه وضعیت سه راه‌کار شناسایی شده و مشکلات هر یک را از جمله شیب تند، داشتن پرتگاه، وجود مین‌های نامنظم و سیم‌خاردار و حضور نیروهای کمین، تشریح کرد.
فرمانده لشکر7 نیز توضیح داد که 25 بار شناسایی صورت گرفته است تا مسیر مناسبی برای عبور نیروها، همراه با غافل‌گیری دشمن، پیدا شود ولی راه‌کار مناسب پیدا نشده است. وی همچنین گفت که برای عملیات دو گردان (هر یک به استعداد 2 گروهان) آماده شده که هر دو مأموریتِ درگیری با کمین‌ها و حمله به خط دشمن را دارند و گردان سوم نیز در احتیاط است. در ادامه جلسه، فرماندهان گروهان‌ها طرح مانور گروهان خود را توضیح دادند که در پی آن گفته شد این توضیحات ضعیف است و احتمال گم شدن نیروها در منطقه زیاد است. سپس مسئولان واحدهای پشتیبانی لشکر7 ضمن اعلام آمادگی برای عملیات به ذکر مشکلات خود از جمله کمبود دستگاه‌های مهندسی، سوله، خودرو، لاستیک خودرو، مهمات، مواد غذایی، نیروی متخصص و بودجه پرداختند.
در پی بیان این مسائل جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه با ناراحتی از وضعیت مشکلات و کمبودها گفت: «در مملکت تقسیم کار شده، عده‌ای بجنگند و عده‌ای زندگی کنند. معلوم نیست مسئول این مملکت کیست. مملکت در اختیار جنگ نیست.» وی تدابیری را که برای
کاهش مشکلات یگان‌های عمل‌کننده اندیشیده شده، چنین بیان کرد: مهمات را با توجه به اولویت‌ها تقسیم کرده‌ایم، خودرو را هم گفته‌ایم هر چه در انبارها هست تقسیم کنند و به یگان‌های مستقر در غرب اولویت بیشتری بدهند. لاستیک هم آنچه بوده سهمیه‌بندی کرده‌ایم. … ما باید آماده باشیم با قاطر بجنگیم.(1)
پس از جلسه مذکور، در جلسه محدودتری با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه، فرمانده قرارگاه نجف، مسئول معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه (محمد باقری) و فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج)، با توجه به وضعیت نامناسب راه‌کارهای لشکر7، رحیم صفوی راه‌حلی برای این مشکل ارائه داد: «شما نیروی کمی برای کمین‌ها بگذارید و تلاش اصلی را بگذارید از راه‌کار تیپ12 قائم تا منطقه راحت‌تر و زودتر آزاد شود. سراغ کمین‌ها هر چه نیرو ببرید بچه‌ها شهید می‌شوند. با آتش سراغ کمین‌ها بروید.» فرمانده قرارگاه نجف نیز اضافه کرد که شما (لشکر7) پشت سر تیپ12 قائم حرکت؛ کنید. البته کمی مشکلات دارد. رحیم صفوی نیز افزود: «لشکر57 ابوالفضل(ع) گردان سمت راستش را به طرف پایین بکشد تا به لشکرهای بدر و 7 ولیعصر(عج) برسد.»(2)
1 3
با توجه به اینکه شب گذشته انتقال نیروها و تجهیزات لشکر بدر و تیپ ویژه پاسداران - که در منطقه غرب ماووت مأموریت عملیات نامنظم و حمله به دشمن از پشت را داشتند - به علت آماده نبودن افراد راهنما و همچنین کمبود قاطر و تأخیر در بارگیری امکانات روی آنها میسّر نشد، مسئولان قرارگاه رمضان از صبح امروز بی‌وقفه در پی آماده‌سازی و هماهنگی انتقال نیروها و امکانات به داخل عراق هستند. مسئولان اتحادیه میهنی کردستان عراق در جواب این که چرا نیروی کافی برای راهنمایی نیروها آماده نشده است و چرا بخشی از نیروها و امکانات که شب گذشته آماده شد، منتقل نشده‌اند، علت آن را توجیه نشدن به طرح و زمان عملیات و بی‌اطلاعی از میزان نیرو و امکانات قابل انتقال و همچنین دیر وقت بودن اعلام کردند.
حسین دهقان (از مسئولان معاونت عملیات قرارگاه رمضان) در صحبت با کاک عزیز (از مسئولان اتحادیه)، تأکید کرد که امشب آخرین فرصت است و اگر امشب کاری صورت
نگیرد تمام کارها به هم می‌ریزد. وی افزود که چند موضوع را پیگیری کنید: نیروهای خودتان را با کمک تیپ37 (از یگان‌های رزمی اتحادیه میهنی کردستان) تقویت کنید. در بارگیری، نیروهای شما به ما کمک کنند. ما برای هر دو سه قاطر چند نیرو می‌گذاریم، شما هم یک نیرو بگذارید که در طول مسیر مشکلی بروز نکند.(1)
در ساعت 11:30، در سردشت با حضور فرمانده قرارگاه رمضان (محمدباقر ذوالقدر)، دهقان، مداحی و دو تن از مسئولان اتحادیه (کاک جبار و کاک عزیز) برای هماهنگی انتقال نیروها و امکانات، جلسه‌ای تشکیل گردید. ابتدا فرمانده قرارگاه رمضان گفت: «بعد از عملیات‌های اخیر می‌خواهیم با تلاشی از جانب ما و شما (اتحادیه) راه را باز کنیم. شما ارتفاعات زرون، گلاله و پشت آن را تا جاده قمیش به گلاله و سفره عمل کنید و این طرف آن را هم ما عمل می‌کنیم. برای اقدام، ما جاده‌ای نداریم و دشمن مسلط است و قرار شد بخشی از نیروهای ما در حد 2 گردان 300 نفری از داخل عمل کنند که قرار بود در دو شب منتقل شوند. لشکر بدر از ارتفاع شیخ محمد به قمیش میرود و لشکر ویژه از زرون به گرده‌رش می‌روند، ولی متأسفانه دیشب اقدام نشد. اگر برادرها امشب نروند، دیگر نمی‌رسند و چون روی توان اینها حساب شده، برنامه‌ها به هم می‌ریزد.»
پس از آن کاک جبار گفت: «ما گفته‌ایم 70 پیشمرگ از تیپ 37 بیایند، 20 نفر هم در اشکان هستند که جمعاً 90 نفر می‌شوند. ولی در راه مشکلات بسیاری برای رفتن دارند. من خودم برای نظارت به اشکان می‌روم ولی بر نیروهای شما مسئولین خودشان باید نظارت کنند و اگر مشکلی پیش آمد ما مسئول نیستیم.» کاک عزیز هم اضافه کرد: «مسیر درهای تنگ و سنگی است و دشمن پایگاه دارد و اطراف آن را مین‌گذاری کرده است و با کلاشینکف می‌تواند بزند و اگر با خمپاره تنگه را بزند، نیروها آسیب می‌بینند و قاطرها سر و صدای زیادی دارند که حفاظت را به هم می‌زنند.» محمدباقر ذوالقدر در ادامه جلسه گفت: «این عملیات موکول به تلاش و انتقال این نیروهاست؛ باید تمام توانتان را بگذارید که این کار انجام شود.» کاک جبار: «اگر وقت داشتیم که از 10 روز قبل امکانات را به داخل می‌بردیم، خیلی راحت بود.» برادر ذوالقدر: «ما فکر کردیم عملیات لو برود. از قبل هم گفتند مهمات و آذوقه آماده است، ولی دو سه روز قبل گفتند که اتحادیه هم عملیات دارد و اگر آذوقه و مهمات بیاورید خوب است.»(2)
پس از این جلسه فرمانده قرارگاه رمضان در صحبت با برادران دهقان و میررفیعی یادآور شد که برادران به هر طریقی شده، آماده باشند که با دشمن درگیر شوند و احتمال فرار قاطرها را هم بدهند و وسایل اساسی را روی کول خود حمل کنند و متکی به بار قاطرها نشوند. در مسیر هم تلاش شما این باشد که با دشمن درگیر نشوید و به برادران تذکر بدهید که بدون سر و صدا حرکت کنند و اگر وسط راه درگیر شدید، فقط دفاع کنید و جلو بروید و خودتان را به منطقه آزاد شده برسانید، آنجا امنیت بیشتری دارد.(3)
سازماندهی و چگونگی عبور نیروها و همچنین انتقال امکانات و زمان آن و تقدم و تأخر آن، طوری که بین نیروها و امکانات تداخلی صورت نگیرد و در صورت هشیار شدن دشمن، خسارت کمتری وارد شود، موضوعاتی بود که مورد بررسی مسئولان قرارگاه رمضان، فرماندهان یگان‌ها و مسئولان اتحادیه میهنی قرار گرفت تا اینکه سرانجام از ساعت 18 کاروان‌ها طبق سازماندهی زیر حرکت خود را شروع کردند:
ساعت 18 حرکت اولین کاروان نیروهای لشکر بدر (150 تن)، ساعت 18:30 دومین کاروان نیروهای لشکر بدر (150 تن)، ساعت 19 اولین کاروان قاطر (20 قاطر امکانات لشکر بدر).
ساعت 19:30 اولین کاروان نیروهای لشکر ویژه پاسداران، ساعت 20 دومین کاروان قاطر (20 قاطر)، ساعت 20:30 دومین کاروان نیروهای لشکر ویژه پاسداران.
چند تن از مسئولان قرارگاه رمضان نیز در آخرین کاروانی بودند که به سوی داخل عراق حرکت کردند. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی) که در این کاروان حضور داشت، در یادداشت‌های خود نوشته است: «نیروهای لشکر9 بدر، لشکر ویژه پاسداران و مهمات و تدارکات آنها به لطف خدا به سمت منطقه کردستان عراق حرکت کردند و به یاری خدا، حادثه‌ای در طول مسیر رخ نداد. کاروان ما نیز نیم ساعت پس از نیمه شب (ساعت 30 دقیقه بامداد 25/7/1366) از آب رودخانه زاب صغیر عبور کرد و راه را به سمت داخل عراق ادامه داد.»(1)
1 4
با توجه به تشدید حملات هوایی و موشکی عراق به مناطق غیرنظامی و نقاط مسکونی ایران طی دو ماه گذشته، امروز وزیر خارجه ایران با ارسال نامهای برای دبیرکل سازمان ملل، ضمن ارائه آمار خسارات انسانی، از وی خواهان توجه بیشتری برای جلوگیری از تشدید وخامت اوضاع شد. در این نامه آمده است:
«حملات نظامی عراق به تعداد بسیاری از شهرها و روستاهای جمهوری اسلامی ایران طی دو ماه گذشته به شدت افزایش یافته است، طوری که از 31 مرداد 1366 (22 اوت 1987) تاکنون در نتیجه حملات وحشیانه به شهرهای اراک، شوشتر، خرم‌آباد، تبریز، درود، آغاجاری، اصفهان، همدان، ورامین، نهاوند، رامهرمز، باختران، سنندج، مریوان، گیلان‌غرب، اسلام‌آباد، ایلام، سردشت و ارومیه تعداد 134 غیرنظامی بی‌گناه شهید و 1086 زن و مرد بی‌گناه مجروح شدهاند. تعداد حملات انجام شده با توجه به فواصل کوتاه زمانی بین حملات، به خوبی نشان دهندة نیات شوم عراق برای تحت فشار قرار دادن هر چه بیشتر جمهوری اسلامی ایران به منظور شروع جنگ شهرهاست… جمهوری اسلامی ایران، ضمن اتکا به سیاست همیشگی خود مبنی بر خویشتنداری در مقابل این گونه تحریکات و آتش‌افروزی‌های عراق، هیچ‌گاه در دفاع از شهروندان بی‌گناه خود تردید به خود راه نداده و به عنوان آخرین وسیله و آن هم به عنوان عمل بازدارنده به
1) 11. همان، ص20 تا 27.
اقدامات مقابله به مثل توسل جسته است و این حق مشروع را همچنان محفوظ می‌دارد. تداوم بی‌وقفه سیاست عراق در حمله به مناطق غیرنظامی جمهوری اسلامی ایران، که متأسفانه با توجه لازم و مؤثر مجامع و سازمان‌های بین‌المللی مواجه نبوده است، هشدارهای جدی برای سازمان ملل به شمار می‌آید. مقتضی است آقای دبیرکل توجه کافی به زمینه‌سازی‌های رژیم عراق برای تشدید وخامت اوضاع داشته باشند و در جهت جلوگیری از آن اقدام لازم را مبذول دارند. بدیهی است نتایج ناشی از تحقق این توطئه شومِ عراق صرفاً به عهده این رژیم است.»(1)
1 5
شب گذشته 30 تن از چته‌های کومهله با حمله به پایگاه روستای "دادانه" در جنوب غربی سنندج، یکی از افراد مورد اعتماد مردم را کشته و متواری شدند. در این حمله عناصر کومهله 8 گلوله آر.پی.جی.7 به پایگاه این روستا پرتاب کردند، ولی بر اثر مقاومت نیروهای پایگاه که با نیروهای ستادی تقویت شده بود، پس از یک درگیری 3 ساعته با کشتن یکی از اهالی روستا مجبور به ترک آن جا شدند.(2)در این درگیری دو نیروی خودی مجروح گردیدند و یکی از افراد ضد انقلاب به نام "صادق پزشکیار" از گردان شاهو کشته شد.(3)
2 6
نفتکش "سی‌ایل‌سیتی" با پرچم امریکا در بندر الاحمدی کویت هدف یک موشک کرم ابریشم قرار گرفت. این دومین حمله موشکی به نفتکش‌های امریکایی در 24 ساعت گذشته است. نفتکش سی‌ایل‌سیتی که قبلاً "ام‌المرادم" نام داشت، از جمله 11 نفتکش کویتی است که مجدداً در امریکا به ثبت رسیده و با پرچم و اسکورت ناوگان امریکا در خلیج فارس تردد می‌کند. این نفتکش روز سه‌شنبه همراه با یازدهمین کاروان نفتکش‌های تحت اسکورت ناوهای امریکا وارد بندر الاحمدی کویت شد و ساعت 6:15 صبح امروز به وقت محلی به هنگام بارگیری، از ناحیه پل فرماندهی هدف قرار گرفت.(4)
و - سند شماره 029456 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نیروی دریایی سپاه به فرماندهی کل سپاه، 25/7/1366.
در این حمله 18 تن از خدمه کشتی از جمله ناخدای امریکایی آن مجروح شدند که حال 7 تن از آنها به شدت وخیم است. در بین مجروحان 13 فیلیپینی، یک پاکستانی، یک انگلیسی و سه امریکایی می‌باشند.(5)
اصابت دو موشک به دو نفتکش امریکایی در بندر الاحمدی در طول 24 ساعت گذشته، موجب بروز نگرانی در عرضه نفت و بازار جهانی آن شد. قیمت نفت در بازار معاملات سلف به میزان قابل توجهی افزایش یافت و در نیویورک از مرز بشکه‌ای 20 دلار گذشت. به گزارش آسوشیتدپرس، امروز به دلیل افزایش تشنجات در خلیج فارس،
1) 12. سند شماره S/19214 شورای امنیت سازمان ملل، 16 اکتبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
2) 13. سند شماره 046334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی حضرت امام در سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع)، 5/8/1366.
3) 14. سند شماره 097684 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسگری(ع) (کردستان) – اطلاعات، 26/7/1366.
4) 15. Sreed har kapil kaul, Tanker war aspect of Iraq – Iran war (1980-88), New delhi, ABC publishing house, 1989.
5) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 211، 25/7/1366، ص13، خبرگزاری کویت، 24/7/1366؛ و - سند شماره 1554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی) 18/7/1366 تا 29/7/1366، ص176.
معاملات نفتی به سختی انجام گرفت و در تمام طول روز قیمت‌ها افزایش یافت. در این روز بهای نفت برنت دریای شمال برای تحویل در ماه نوامبر (آبان) با افزایش 35 سنت، به بشکه‌ای 19 دلار و 10 سنت رسید. قیمت نفت دوبی، نفت پایه خاورمیانه، نیز برای تحویل در ماه نوامبر 7 سنت افزایش یافت. قیمت نفت تگزاس در روز جمعه به شدت ترقی کرد و از 20 دلار گذشت و به بشکه‌ای 22/20 دلار رسید.(1)
1 7
دولت امریکا با تشکیل جلساتی موضوع حمله به دو نفتکش امریکایی در سواحل کویت را بررسی کرد و مقام‌های امریکایی مواضع این کشور را در این باره ابراز نمودند. کاخ سفید با تشکیل یک گروه ویژه برای خلیج فارس، در پی هماهنگ نمودن خط‌مشی‌های وزارتخانههای مختلف امریکا در منطقه است. رهبران کاخ سفید، شورای امنیت ملی، پنتاگون و وزارت خارجه امریکا ظهر امروز با تشکیل جلسه‌ای آخرین تحولات جنگ خلیج فارس را بررسی کردند. از سوی دیگر، سخنگوی پنتاگون گفت: منبع حمله علیه نفتکش امریکایی فعلاً به طور علنی افشا نمی‌شود. وی افزود که هنگام وقوع حمله، یک هواپیما نزدیک بندر الاحمدی مشاهده شده است. همچنین مقام‌های پنتاگون گفتند که قرار است یک هیئت کارشناسی امور تخریب برای بررسی بیشتر قضیه به کویت اعزام شود.(2)
مقام‌های امریکایی بدون اینکه احتمال اقدامات تلافی‌جویانه را رد نمایند، مواضع متضادی در قبال این ماجرا اتخاذ کردند. ریگان، رئیس‌جمهور امریکا، در پاسخ به این سؤال که آیا امریکا اجازه خواهد داد تا ایران پس از این حمله بدون تلافی بماند، گفت: من فکر می‌کنم که شما دارید زود نتیجه‌گیری می‌کنید، من درباره راه‌هایی که در آینده انتخاب خواهیم کرد، نمی‌توانم و نمی‌خواهم بحث کنم ولی ما در حال مذاکره با دولت کویت هستیم و بیان آنچه که ما انجام خواهیم داد بی‌احتیاطی خواهد بود.(3)از سوی دیگر، در حالی که "شولتز" این اقدام را حمله به کویت توصیف کرد،(4)"ویکر" سناتور جمهوریخواه با زیر سؤال بردن عملیات اسکورت گفت: «وقتی موشک کرم ابریشم به کشتی کویتی حامل پرچم امریکا اصابت کرد، همانند اصابت آن موشک به پایتخت ایالات متحده امریکا است و گام بعدی صلح یا جنگ است که به جان و منابع مردم امریکا مربوط می‌شود و کابینه باید در این مورد پاسخگو باشد.»(5)
در همین حال دولت امریکا در یک عقب‌نشینی آشکار از مواضع دیروز خود مبنی بر اینکه نفتکش "سانگاری" جزء کشتی‌های تحت پرچم امریکا نبوده و اگر باشد ما پاسخ می‌دهیم، اعلام کرد که تعهد ما به آب‌های بین‌المللی مربوط است. سخنگویان وزارت خارجه امریکا و کاخ سفید "اوکلی" و فیتزواتر" در این باره گفتند: این مسئله در آب‌های کویت اتفاق افتاده و حمله به یک کشتی کویتی با پرچم امریکا صورت گرفته است. امریکا حمایت از کشتی‌های کویتی در آب‌های بین‌المللی را بر عهده گرفته است و هیچ مسئولیتی در مورد حمله اخیر به عهده ندارد و کویت مسئول حفاظت از کشتی‌های خود بوده است. امریکا کشتی‌های کویتی را پس از آب‌های
بین‌المللی در اختیار کویتی‌ها قرار داده و آنها در طول مسیر آب‌های بین‌المللی تحت حفاظت ناوگان‌های جنگی امریکا قرار داشتند نه در آب‌های متعلق به کویت. فعلاً قرارداد جدیدی که حاکی از توسعه حوزه مأموریت نیروهای حفاظتی امریکا از کشتی‌های کویتی در غیر آب‌های بین‌المللی باشد بین امریکا و دولت کویت منعقد نگردیده است. سخنگوی وزارت خارجه امریکا درباره منبع موشک شلیک شده گفت: این موشک‌ها از تأسیسات نزدیک فاو شلیک شده و ما باید مطمئن باشیم که این موشک‌ها از کجا و از چه مکانی شلیک شده، قبل از اینکه در این مورد بتوانیم اظهار نظر کنیم.(1)سخنگوی کاخ سفید نیز ضمن نسبت دادن این حمله به ایران، گفت: امریکا راه‌های پاسخگویی به تجاوز ایران به نفتکش دارای پرچم امریکا را بررسی می‌کند.(2)
1 8
در پی حمله موشکی به بندر الاحمدی و اصابت آن به نفتکش "سی‌ایل‌سیتی"، شورای وزیران کویت جلسه‌ای اضطراری به ریاست شیخ سعد‌العبدالله ولیعهد و نخست‌وزیر کویت تشکیل داد و جزئیات و ابعاد حادثه را بررسی کرد. به گفته رادیو کویت شورای وزیران کویت با اتخاذ تدابیری از مجامع بین‌المللی خواست با اقدامات فوری تشنج را در منطقه کاهش دهند.(3)
نماینده کویت در سازمان ملل (محمد ابوالحسن) نیز با ارسال نامهای برای دبیرکل این سازمان، ضمن نسبت دادن این حمله به ایران، خواستار تشکیل جلسه فوری شورای امنیت شد. در این نامه آمده است: «روز جمعه 16 اکتبر 1987 در ساعت 6:00 ایران یک موشک دیگر به سوی کویت شلیک کرد که این موشک در سه کیلومتری جنوب ترمینال نفتی مینا الاحمدی فرود آمد و به یک نفتکش ثبت شده در ایالات متحده - که در آب‌های کویت لنگر انداخته بود - اصابت کرد. در این حمله علاوه بر کاپیتان، 17 تن از کارکنان آن نیز مجروح شدند که جراحات برخی شدید است. کویت حق قانونی خود می‌داند که از شورای امنیت درخواست کند با تشکیل جلسه فوری، حملات غیرقابل توجیه ایران علیه خاک کویت را بررسی کند.»(4)
مطبوعات کویت نیز با به راه انداختن جنگ تبلیغاتی علیه جمهوری اسلامی ایران، کشانده شدن جنگ نفتکش‌ها به قلمرو آبی کویت را نشانة تحولی خطرناک در سیاست ایران در مقابل کویت دانستند.(5)
2 9
جمهوری اسلامی ایران حمله به نفتکش‌ها در بندر الاحمدی کویت را پی آمد کمک‌های کویت به عراق و تشنجی می‌داند که با ورود نیروهای بیگانه به خصوص امریکا به وجود آمده است. کویت با نقض بی‌طرفی خود در جنگ عراق با ایران و زمینه‌سازی برای مداخله امریکا در خلیج فارس، آتش جنگ را به سواحل خود کشانده است. آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور در خطبه‌های امروز نماز جمعه تهران با تشریح مواضع ایران در قبال تلاش‌های دبیرکل سازمان ملل متحد، پایان جنگ، اهداف امریکا در منطقه و حمله موشکی به نفتکش امریکایی
1) 22. همان، ص‌آخر.
2) 23. مأخذ 18، ص16، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 24/7/1366.
3) 24. مأخذ 18، ص13، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/7/1366.
4) 25. سند شماره S/19215 شورای امنیت سازمان ملل، 16 اکتبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
5) 26. مأخذ 18، ص9، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه القبس، 24/7/1366.
سی‌ایل‌سیتی، گفت: «امروز نیز یک کشتی نفتکش که پرچم امریکا را داشت و تحت حمایت این کشور بود، مورد اصابت یک موشک قرار گرفت که خدا می‌داند از کجا آمده است. ما اعلام کرده‌ایم که نباید انتظار داشته باشند که به کشتی‌های متعلق به ایران حمله شود ولی کشتی‌های دیگران سالم بماند و این خاصیت تشنج و گسترش آن در منطقه است.»(1)
روزنامه جمهوری اسلامی نیز در سرمقاله خود اصابت موشک به نفتکش "سی‌ایل‌سیتی" را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و آسیب دیدن دو کشتی در آب‌های پر تشنج خلیج فارس را بی‌اهمیت توصیف کرده و نوشته است: «این حادثه‌ای است که در پرتو سیاست‌های مداخله‌گرانه امریکا و سایر اعضای ناتو به عنوان یک پدیده روزمره در خلیج فارس درآمده است. وقتی مشاوران ریگان عراق را به انجام شرارت در آب‌های خلیج فارس تشویق می‌کنند و تأکید می‌ورزند که عراق بایستی به کشتی‌ها در خلیج فارس حمله کند، این قبیل حوادث نیز چندان غیرمنتظره نیست … و کویت هم بایستی بداند که موشک‌ها نه به رنگ پرچم‌ها بلکه به حرارت حساسیت دارند و موشک‌ها به هر سمتی که شلیک شود یقیناً به سوی کانون آتش تغییر جهت خواهند داد تا آن زمانی که آتشی در کار نباشد. پرچم امریکا اگر چه ممکن است به قلب پر تشویش و تشنج کویت آرامش ببخشد ولی از آنجا که موشک به پرچم‌ها حساسیتی ندارند پرچم امریکا نیز عامل مؤثری در دفع آنها نیست.»(2)
امام جمعه تهران: نباید انتظار داشته باشند که به کشتی‌های متعلق به ایران حمله شود ولی کشتی‌های دیگران سالم بماند.
1 10
حمله موشکی به نفتکش‌های کویتی تحت پرچم امریکا، بار دیگر توجه مجامع مختلف جهانی را به بحران خلیج فارس جلب کرد. دبیرکل سازمان ملل متحد، خاویر پرز دکوئیار با ابراز نگرانی شدید از اوضاع خلیج فارس، از اعضای شورای امنیت خواست جنگ ایران و عراق را آرام نمایند.(3)نخست‌وزیر بحرین نیز در تماس تلفنی با ولیعهد و نخست‌وزیر کویت همبستگیِ بحرین با کویت در برابر آنچه که آن را حملات ایران علیه نفتکش‌های کویتی خواند، به وی ابلاغ کرد.(4)
"هلموت شیفر" وزیر مشاور در امور خارجه آلمان غربی که برای رفع سوءتفاهم‌های ناشی از گفتار اخیر وزیر خارجه آلمان مبنی بر متجاوز بودن عراق قرار است به منطقه سفر کند، درباره گسترش جنگ به کشورهای غیرمتخاصم، به ایران هشدار داد. وی گفت: «ادامه این اقدامات تأثیرات منفی بر روابط آلمان با ایران به جا خواهد گذاشت. موضع دولت "بن" در خلیج فارس بر اساس ضرورت کسب نظرهای ایران در قبال کوشش‌های صلح و احتراز از منزوی کردن ایران به گونه‌ای که سبب بروز اقدامات منطقی از جانب آنها شود، استوار است.» شیفر افزود سفرش به خلیج فارس با هدف توجیه نظرهای دولت "بن" برای دولت‌های کویت، عمان، بحرین، قطر و امارات عربی متحده و رفع سوءتفاهم‌های ناشی از اظهارات اخیر آلمان غربی دائر بر مسئول شناختن عراق به عنوان آغازگر جنگ صورت می‌گیرد. همچنین رادیو کلن در بخش فارسی خود در این باره گفت: «شیفر قصد دارد مجدداً بی‌طرفی مطلق آلمان فدرال در جنگ ایران و عراق را مورد تأکید قرار دهد و تصریح نماید که دولت متبوعش تسلیحات نظامی به کشورهای در حال جنگ صادر نخواهد کرد.»(1)
1 11
حمله موشکی به یکی از یازده نفتکش کویتی تحت پرچم امریکا بازتاب وسیعی در رسانههای جهان داشت. دیپلمات‌ها و تحلیلگران مسائل منطقه این حمله را جدی‌ترین حادثه در بحران خلیج فارس می‌دانند که نشان‌دهنده تاکتیک تازه ایران در جهت ایجاد تعادل میان خود و قدرت بالای نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس می‌باشد.(2)دیپلمات‌های مطلع در منامه گفتند: «پیامی که در پشت این حملات قراردارد پیامی واضح است و آن اینکه تهران می‌خواهد به کویتی‌ها و دیگر کشورهای عرب همسایه بگوید تأسیسات ساحلی آنها در تیررس موشک‌های ایران قرار دارد و در صورت حمله پیشگیرانه امریکا علیه ایران، این تأسیسات هدف حمله قرار خواهند گرفت.»(3)
درباره اینکه آیا امریکا به حمله ایران پاسخ خواهد داد یا نه و اینکه در صورت اقدام چه عواقبی خواهد داشت، اتفاق نظر وجود ندارد ولی رسانههای غرب جملگی خاطرنشان می‌کنند که اگر امریکا به این حمله پاسخ ندهد، موضع ایران در خلیج فارس بسیار تقویت خواهد شد. خبرگزاری رویتر به نقل از یک دیپلمات غربی مستقر در خلیج فارس نوشت: «آنها که ایرانی‌ها را می‌شناسند می‌دانند که اگر به آنها پاسخ داده نشود در دفعه بعد آنها سخت‌تر عمل خواهند کرد.»(4)گزارشگر رادیو بی.بی.سی (کیت گریوزه) نیز در گزارشی از خلیج فارس گفت: «برای امریکاییها عکس‌العمل نشان ندادن دشوار خواهد بود. نیروهای امریکایی در منطقه که هم اکنون در آماده‌باش کامل به سر می‌برند احتمال میرود علیه پایگاه‌های موشک‌های ساحل به دریای ایران در نزدیکی بندر امام‌خمینی و یا در سه جزیره ایرانی واقع در منطقه تنگه هرمز حمله کنند.» وی افزود: «این جدی‌ترین حادثه‌ای است که بعد از مدت‌ها در خلیج فارس اتفاق
افتاده است؛ زیرا یک نفتکش با پرچم امریکا مستقیماً مورد حمله ایران واقع شده است. امریکاییها می‌توانند به راحتی علیه هدفی در داخل ایران حمله کنند. اینک نوبت ریگان است که به ایران پاسخ دهد.»(1)رادیو بی.بی.سی افزود: «اما نباید تصور کرد که عمل مقابله به مثل امریکا پس از حمله امروز صورت خواهد گرفت. اخیراً از امریکا قرائن و شواهدی به دست آمده که حمله متقابل امریکا مشروط به سه شرط خواهد بود یعنی کشتی باید با پرچم امریکا، زیر حمایت امریکا و در آب‌های بین‌المللی باشد. حمله امروز تنها یکی از این شرایط امریکا را دارا می‌باشد. از آن گذشته رئیس‌جمهور ایران با اشاره به اینکه چه کسی مسئول حمله به این کشتی است، گفت که خدا بهتر می‌داند و طبق آخرین خبر، وزیر خارجه امریکا حمله به این کشتی را دومین حمله به کویت توصیف کرده است که به معنی عدم تمایل امریکا به مقابله به مثل تلقی شده است.»(2)
این رادیو در تفسیر موضع امریکا گفت: «امریکاییها سعی دارند از ایجاد انتظارات جدی درباره نحوه واکنش واشنگتن نسبت به ایران جلوگیری کنند. واکنش امریکا به زمانی موکول شده که حمله ایران علیه کشتی‌هایی انجام شود که با پرچم امریکا در آب‌های بین‌المللی خلیج فارس، خارج از آب‌های کشورهای ساحلی منطقه حرکت می‌کنند.»(3)
خبرگزاری آلمان نیز در گزارشی با اشاره به محدودیت‌های دو طرف آورده است: «ایرانی‌ها در صورت آغاز یک رویارویی مستقیم با نیروی دریایی امریکا دچار اشتباه بزرگی خواهند شد؛ زیرا امریکا در فاصله نه چندان دور از سواحل ایران قدرت آتش فراوانی را برای انجام دادن اقدامات تلافی‌جویانه متمرکز کرده است. اما در صورتی که تأسیسات حیاتی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس مطرح باشد وضع کاملاً فرق خواهد کرد و اثر حمله به این تأسیسات دقیقاً به اندازه بسته شدن تنگه‌هرمز به روی کشتیرانی و صدور نفت خواهد بود.»(4)
"جیمی‌کارتر" رئیس‌جمهور پیشین امریکا، در کلوپ بین‌المللی واشنگتن، خطاب به حضار، پاسخ امریکا به اقدامات ایران را تراژدی حمله امروز خواند و درباره عملیات اسکورت گفت: «تصمیم ریگان برای اسکورت کشتی‌های کویتی حامل پرچم امریکا توسط نیروی دریایی امریکا یک اشتباه ابلهانه بود؛ زیرا کویت از متحدان عمده عراق در جنگ می‌باشد.» وی افزود: «این برای ما اشتباه بزرگی است تا به عنوان یک کشور جنگ‌طلب در این ماجرا وارد شویم.» کارتر گفت: «حملات انتحاری قایق‌های مملو از مواد منفجره ایرانی علیه کشتی‌های جنگی امریکا تهدید بزرگی می‌باشد. من با روان‌شناسی ایرانیان آشنایی دارم. این ماهیت وجودی آنان است که جان‌های خود را علیه دشمنانشان نثار می‌کنند. من یازده سال در نیروی دریایی کار کرده‌ام و از آسیب‌پذیری کشتی‌ها در برابر این نوع حملات انتحاری اطلاع دارم. من تصور نمی‌کنم تردیدی وجود داشته باشد که اگر این نوع حملات ادامه یابد ما شاید شاهد حمله مشابه به یک کشتی جنگی امریکایی نیز باشیم … امریکا بیشتر از ارزش صادرات نفت خود که ظاهراً واشنگتن از آن
حمایت می‌کند، در عملیات نیروی دریایی خود در خلیج فارس هزینه مصرف می‌کند.» وی در این سخنرانی خواستار راه‌حل‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ خلیج فارس شد.(1)
1 12
با ورود نیروهای بیگانه به خلیج فارس هر روز حوادث متعددی به وقوع می‌پیوندد که نشانه تشدید بحران در منطقه است. امروز یک ناوچه ایرانی به سوی هلی‌کوپتر حامل خبرنگاران شبکه تلویزیونی "ان.بی.سی" امریکا که فاصله لازم را رعایت نکرده بودند، تیرهای اخطار شلیک کرد. ناوچه ایرانی در پیامی گفت: «شما در سمت چپ ما قرار دارید، یک کشتی جنگی در سمت راست شماست. این آخرین اخطار است. منطقه را ترک کنید یا حداقل به اندازه دو مایل دریایی فاصله خود را حفظ کنید.» هلی‌کوپتر مزبور از یک رزم‌ناو امریکایی که در نزدیکی آن قرار داشت تقاضای کمک کرد و از محل حادثه دور شد. در این تیراندازی که از نزدیکی تنگه‌هرمز صورت گرفت، به هلی‌کوپتر و سرنشینان آن آسیبی نرسید.(2)
دریادار ملک‌زادگان فرمانده نیروی دریایی ارتش در این باره گفت: «همان‌طور که قبلاً نیز اعلام کرده‌ایم هلیکوپترها و هواپیماهای خارجی ملزم هستند حریم 5 مایلی کلیه شناورهای جنگی جمهوری اسلامی ایران را در خلیج فارس و دریای عمان رعایت کنند؛ در غیر این صورت با توجه به اینکه خلیج فارس صحنه درگیری است، شناورهای ما ناگزیر خواهند بود برای دفاع از خود و دور کردن تهدید احتمالی، عملیات مرحله‌ای اجرای آتش به سوی واحدی که حریم دفاعی را نقض کرده است، به مورد اجرا گذارند.»(3)
از سوی دیگر، هواپیمایی ناشناس که احتمالاً امریکایی بود، به حریم هوایی چابهار تجاوز کرد. این هواپیما که در ساعت 13:35 وارد فضای جمهوری اسلامی ایران شده بود، با آتش پدافند هوایی روبهرو گردید و پس از ده دقیقه، آسمان منطقه را ترک کرد.(4)
2 13
مین‌یاب‌های فرانسوی دو مین دیگر در آب‌های پر رفت و آمد نزدیک خورفکان پیدا کردند. نیروی دریایی فرانسه طی بیانیه‌ای در این‌باره اعلام کرد: «به منظور جلوگیری از وارد آمدن خسارات به کشتیرانی تلاش می‌کند مین‌ها را نابود سازد.»(5)با کشف این دو مین، جمع مین‌هایی که نیروهای فرانسوی از زمان آغاز عملیات مین‌روبی در منطقه در ماه گذشته، پیدا کرده‌اند به شش عدد رسید. نیروهای مین‌روب فرانسه از سه فروند مین‌روب و یک کشتی تدارکاتی تشکیل شدهاند که همگی جزء نیروهای فرانسه در اقیانوس هند می‌باشند.(6)
3 14
دبیرکل سازمان ملل متحد برای پیاده کردن مفاد قطعنامه598 شورای امنیت، در چارچوب اختیارات جدیدی که شورای امنیت به وی داده است به تهران و بغداد سفر خواهد کرد. علی‌محمد بشارتی قائم‌مقام وزیر‌امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در گفتوگو با خبرگزاری
1) 39. روزنامه جمهوری اسلامی، 26/7/1366، ص3، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از خبرگزاری رویتر.
2) 40. همان، ص3، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از رادیو امریکا.
3) 41. روزنامه اطلاعات، 26/7/1366، ص14.
4) 42. سند شماره 088405 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه ثامن الائمه(ع) سپاه - اطلاعات، 25/7/1366.
5) 43. روزنامه رسالت، 25/7/1366، ص12، خبرگزاری رویتر.
6) 44. مأخذ 18، ص41.
جمهوری اسلامی با اعلام این مطلب مواضع ایران را در قبال اجرای آتش‌بس غیررسمی تشریح کرد. وی گفت: «اگر شورای امنیت سازمان ملل با عنایت به اسناد و مدارک فراوانی که در اختیار دارد حاضر شود عراق را به عنوان آغازگر جنگ محکوم کند، ایران حاضر است یک آتش‌بس غیررسمی را هم‌زمان با کار یک دادگاهی که عراق را به عنوان آغاز کننده جنگ بشناسد، بپذیرد.» وی افزود: «جمهوری اسلامی ایران هیچ نوع آتش‌بس غیررسمی را قبل از اعلام عراق به عنوان آغازگر جنگ نمی‌پذیرد. ما هیچ‌گاه راه‌حل‌های سیاسی برای پایان جنگ را که در بر گیرنده نقطه نظرات اصولی ما در رابطه با محاکمه متجاوز باشد نفی نکرده‌ایم و در این زمینه بارها آمادگی خود را برای همکاری با دبیرکل سازمان ملل اعلام کرده‌ایم.»(1)
رادیو بی.بی.سی در گزارشی سخنان علی‌محمد بشارتی را تجزیه و تحلیل کرد و گفت: «معاون اول وزارت خارجه ایران گفته است که ایران حاضر خواهد بود طبق شرایطی آتش‌بس غیررسمی در جنگ با عراق را ملحوظ دارد. این گفته در منطقه خلیج فارس توجه محافل سیاسی را به خود جلب کرده است. ماه گذشته هنگامی که پرز دکوئیار، دبیرکل سازمان ملل متحد از تهران و بغداد دیدار نمود منابع سازمان ملل متحد اشاره کردند که ممکن است ایران یک چنین آتش‌بس غیررسمی را بپذیرد. البته به هیچ وجه نمی‌توان تصور کرد که اظهارات علی‌محمد بشارتی احتمالاً تأثیری فوری در جریان جنگ داشته باشد. به هر حال، اکنون که عراق همچنان بر عدم قبول آتش‌بس غیررسمی پافشاری می‌کند، این پیشنهاد تقریباً بلااثر است.»(2)
1 15
وزیرخارجه عراق در مصاحبه با هفته‌نامه الوطن العربی، مواضع رژیم بغداد را درباره قطعنامه598 و روابط با امریکا و شوروی تشریح کرد. وی تحرکات دیپلماتیک ایران در سازمان ملل متحد را مانورهایی برای عدم پذیرش قطعنامه598 عنوان کرد و تنها راه رسیدن به صلح را تحریم تسلیحاتی ایران و اعمال فشار اقتصادی به ایران دانست. وی گفت: «تنها وسیله پایان بخشیدن به جنگ، مقرر کردن تحریم تحویل تسلیحات به ایران و اعمال فشار اقتصادی روی این کشور برای محروم ساختن آن از دست‌یابی به منابع مورد نیاز برای خرید تسلیحات است.» وی درباره روابط عراق و امریکا گفت: «روابط امریکا و عراق عادی است و مسئولان دو کشور به تبادل نظر درباره اوضاع سرگرم هستند.» طارق عزیز مواضع شوروی را در قبال ایران به دو دوره تقسیم نمود و از مواضع کنونی شوروی ابراز ناخشنودی کرد: «شوروی قبل از تصویب شدن قطعنامه598 شورای امنیت جداً خواستار پایان بخشیدن به جنگ بود و ایران را به ایجاد
موانع در راه تلاش‌های صلح متهم می‌کرد، اما پس از تصویب شدن این قطعنامه تغییر روش داده و لحن آشتی‌جویانه‌ای نسبت به ایران در پیش گرفته است. با تمام این احوال روابط عراق - شوروی تا تصویب قطعنامه 598 در تمام زمینه‌ها خوب بوده است.»(1)
عراق بیش از همه به پایان جنگی که خود هشت سال پیش شروع کرد نیاز دارد. یونایتدپرس در گزارشی از اوضاع عراق، علل این نیاز عراق را تشریح کرد: «هر دو کشور ایران و عراق خون و نفت خود را در راه جنگ طولانی با یکدیگر صرف می کنند ولی این بغداد است که بیش از همه به پایان جنگی که خود هشت سال پیش آغاز کرد و اکنون می‌داند که نمی‌تواند برنده آن باشد، احتیاج دارد و در هیچ جا به اندازه بصره این مسئله مشهود نیست. بصره دومین شهر بزرگ عراق است که به ویرانه‌ای تبدیل شده و هنوز در زیر آتش قراردارد، روحیه خود را از دست داده است و نیروهای ایرانی در حومه آن سرگرم تلاش برای ورود به آن هستند.» یونایتدپرس افزود: «… تحلیلگران نظامی هم‌زمان بر این مسئله توافق دارند که عراق علی‌رغم برخورداری از یک نیروی هوایی بسیار قدرتمند، قادر به پیروزی در جنگ نیست ولی پیروزی نظامی ایران غیرممکن نیست. حملات هوایی عراق نیز تاکنون به هیچ وجه قادر به وادار کردن ایران به قبول مذاکرات صلح نبوده است. در حالی که هدف امریکا از حضور نظامی در خلیج فارس نیز برقراری یک وضعیت "نه برد نه باخت" در جنگ ایران و عراق است.(2)
1 16
مدیرکل اروپا و امریکای وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران (علی آهنی) که به آلبانی سفر کرده است با وزیر خارجه آلبانی ملاقات و پیام کتبی دکتر ولایتی را تسلیم وی کرد. در این دیدار وزیر خارجه آلبانی ضمن تأکید بر لزوم خروج نیروهای بیگانه از منطقه، درباره جنگ ایران و عراق گفت: ما 7 سال قبل صریحاً تجاوز علیه ایران را محکوم کرده‌ایم و از تلفات دو ملت ایران و عراق متأسف هستیم. به عقیده ما امپریالیسم و کسانی که از طرف آنها عمل می‌کنند باید محکوم شوند و مسئولیت تجاوز را بپذیرند.(3)
2 17
کشورهای عرب حامی عراق تلاش‌های سیاسی گسترده‌ای را برای متحد کردن کشورهای منطقه علیه جمهوری اسلامی ایران در صحنه منطقه‌ای و جهانی آغاز کرده‌اند. کویت و عربستان با دعوت از نیروهای بیگانه نقش مهمی را بازی می‌کنند. رادیو امریکا به نقل از نیویورک تایمز گفت: «عربستان سعودی رهبریِ تلاش در راه ایجاد یک جبهه متحد علیه ایران در کنفرانس آتی اتحادیه عرب را - که قرار است در هفتم نوامبر (16/8/1366) در امان پایتخت اردن تشکیل شود - به عهده گرفته است. عربستان سعودی بر این امید است که دیگر کشورهای عرب را برای تصویب قطعنامه‌ای بسیج کند که در آن ایران به سبب خودداری از قبول آتش‌بس در جنگ با عراق محکوم شود. قصد عربستان سعودی آن است که ضمن به صف
کردن کشورهای عرب علیه تهران، به ایالات متحده تفهیم کند که اعراب به طور یکپارچه مصمم به مخالفت با ایرانند. مقام‌های عربستان خواستار حمایت دیگر کشورهای عرب و اطمینان یافتن از تضمین ایالات متحده در این زمینه‌اند که اعراب در خلیج فارس و یا نقاط دیگر هدف انتقام‌جویی‌های ایران قرار نگیرند. سعودی‌ها می‌خواهند بدانند ایالات متحده امریکا چه موقع از روش تنبیهی کنونی دست می‌کشد و به‌طور مستقیم به رویارویی نظامی و اقتصادی با ایران بر می خیزد.»
رادیو امریکا همچنین به نقل از یک مقام سعودی گفت: «ضربه زدن به قایق‌های کوچک اهمیتی ندارد. مهم آن است که ما تنها در شرایطی قادر به توجیه حضور نظامی امریکا هستیم که این حضور نظامی ایمنی کامل ما را با فلج کردن کامل ایران تضمین کند.»(1)
1 18
توان اقتصادی هر کشور در میزان توانمندی نظامی آن نقش مهمی دارد. ایران و عراق نیز در تعیین استراتژی نظامی خود و روابط خارجی، این موضوع را ملحوظ نموده و در ضربه زدن به یکدیگر از آن استفاده می‌کنند. تحلیلگران نیز پارامتر اقتصادی را در تحلیل قدرت نظامی ایران و عراق در نظر دارند و از این جنبه به روابط و وضعیت اقتصادی آنها با کشورهای دیگر می‌نگرند. خبرگزاری رویتر در گزارشی از روابط اقتصادی امریکا و عراق آورده است. «امریکا دیروز یک میلیارد دلار کمک غذایی به عراق اختصاص داد. تصویب این اعتبار که در پایان یک هفته ملاقات مقام‌های کشاورزی امریکا و عراق صورت گرفت، افزایش مهمی در اعتبارات مواد غذایی برای عراق - که سال گذشته بالغ بر 680 میلیون دلار بود - به حساب می‌آید. وزیر کشاورزی امریکا در توجیه این کمک گفت: «عراق به ما اعلام کرد که در سال جاری نیاز به اعتبار بیشتری دارد. آنها قصد دارند مردم خود را سیر نگه دارند.» رویتر افزود: «به این ترتیب عراق به صورت بزرگ‌ترین دریافت کننده اعتبارات امریکا برای خرید مواد غذایی درآمده است. امریکا در سال مالی 1988 مبلغ 915 میلیون دلار به صورت تضمین‌های اعتباری در اختیار عراق قرار داده است که 825 میلیون دلار آن به صورت اعتبار کوتاه مدت و 90 میلیون دلار به صورت اعتبار بلند مدت است.»(2)
از سوی دیگر، روزنامه البعث چاپ سوریه با اشاره به کمک‌های اقتصادی امریکا به عراق، درباره روابط دو کشور نوشت: «با ادامه جوَّ تشنج در خلیج فارس، کمک‌های امریکا به رژیم صدام که به عناوین ساختگی تقدیم می‌شود، با سند فاش می‌گردد و امکان ندارد اهداف واقعی این گونه کمک‌ها را بتوان کتمان کرد، اگر چه سخن درباره هماهنگی این رژیم و دولت امریکا امری تازه نیست لکن آن چیزی که دو طرف - از هنگامی که ستمگر بغداد آتش جنگ را علیه انقلاب ایران برافروخت - دنبال می‌کنند مخفی نمانده است؛ به‌ویژه که رژیم عراق اقرار کرده راه حل تاکتیکی روابط خود با دولت امریکا را پشت سر گذاشته و به مرحله روابط استراتژیکی
رسیده است. چنین اقراری بدین معنا نیست که عراق اخیراً روابط خود را با امریکا گسترش داده است. جنگی که رژیم عراق اخیراً به آن دست زد و در واقع بنا به دستور امریکا بود که خواست از یک سو از سرنگونی شاه انتقام بگیرد و از سوی دیگر به حمایت و کمک‌های انقلاب اسلامی به مسئله فلسطین پایان دهد و همچنین ملت و ارتش عراق را فرسوده کند.»(1)
1 19
هفته‌نامه "مدنیوز" چاپ فرانسه با استناد به گزارشی که ادعا می‌کند در میان مقام‌های عالی‌رتبه ایران پخش شده، وضعیت اقتصادی ایران را بررسی کرده و درباره تأثیر حملات عراق به مراکز اقتصادی ایران و کاهش درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی ایران نوشته است: «حملات هوایی مداوم عراق علیه تأسیسات نفتی ایران در سال 1986 ضایعات سنگینی برای ایران به بار آورده است. درآمدهای دولت ایران در سال مالی 87 - 1986 به 5/22 میلیارد دلار کاهش پیدا کرد در حالی که رهبران ایران رقم 5/42 میلیارد دلار را برای آن پیش‌بینی کرده بودند. عمده‌ترین کاهش‌ها از سقوط قیمت نفت ناشی شد؛ زیرا برخلاف پیش‌بینی رهبران ایران در مورد کسب 2/18 میلیارد دلار از صادرات نفت در سال مزبور، تنها 9/4 میلیارد دلار عاید ایران شد.»
به نوشته این هفته‌نامه، در اوج حملات هوایی عراق علیه تأسیسات صادرات نفت ایران در خارک، سیری، لاوان و تنگه‌هرمز صادرات نفت ایران حتی تا 400 هزار بشکه در روز کاهش پیدا کرد. صادرات نفت ایران در طول سال به طور متوسط تنها یک میلیون بشکه در روز بود در حالی که رهبران ایران حداقل 5/1 میلیون بشکه در روز را پیش‌بینی کرده بودند. به نوشتة "مدنیوز" مشکل دیگری که اقتصاد ایران با آن رو به روست، مشکل کمبود نیروی انسانی است و این به دلیل تلاش وسیع سپاه پاسداران برای پر کردن صفوف "بسیجی‌ها" می‌باشد.(2)
11
در آستانه عملیات در منطقه غرب ماووت، ارتش عراق در این منطقة عملیاتی دست به تحرکاتی زد که نشان از هشیاری دشمن داشت. تا قبل از تحرکات امروز، با وجود افزایش فعالیت‌های خودی در منطقه از جمله افزایش تردد و انتقال نیرو از عقبه به منطقه عملیاتی، سکوت و عدم واکنش دشمن تعجب‌برانگیز بود، طوری که جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه صبح امروز گفت: «دشمن مرموز برخورد می‌کند، چون این همه تردد در جاده هست ولی دشمن عکس‌العملی نشان نمی‌دهد.»(1)
اما این وضعیت به طول نینجامید و از ساعت 11 صبح هواپیماهای دشمن با تجاوز به منطقه بانه و سردشت، به مدت حدود 40 دقیقه عقبه یگان‌های مستقر در منطقه عملیاتی و همچنین جاده اصلی محور بانه - سردشت و روستاهای زروا، ازمرده، کانی‌سور و بوالحسن را بمباران کردند. در این حملات محل استقرار نیروهای لشکر7 ولیعصر(عج) و چند زاغه مهمات هدف قرار گرفت(2)و بر اثر آن حدود 30 تن از رزمندگان شهید و 370 تن مجروح شدند.(3)همچنین پایگاه‌های ژاندارمری در محور بانه - سردشت و خودروهای در حال تردد در این محور هدف حمله قرار گرفت و علاوه بر خسارات مذکور، 3 سرباز ژاندارمری شهید و 5 تن دیگر مجروح شدند و 5 منزل مسکونی ویران شد. در حملات هوایی امروز دشمن به این منطقه، دو هواپیمای عراقی هدف سلاح‌های پدافند هوایی خودی قرار گرفتند و سرنگون شدند و خلبان یکی از آنها کشته شد.(4)عراق سقوط یک هواپیمایش را تأیید کرد.(5)
این حمله دشمن تفاسیر مختلفی در پی داشت. رحیم صفوی در این باره گفت: «ممکن است مثل کربلای4 باشد که دشمن 24 ساعت قبل از عملیات بمبارانش را شروع کرد.» علی شمخانی نیز گفت: «عراق فهمیده ولی دیر فهمیده است و می‌خواهد با بمباران جبران کند. البته به اهداف دقیق عملیات پی نبرده است.»(6)
قبل از این نیز ارتش عراق در روزهای اخیر تحرکاتی داشت که با توجه به حمله هوایی امروز احتمال پی بردن دشمن به قصد خودی برای اجرای عملیات را افزایش می‌دهد. از جمله اینکه بنا به گفته فرمانده قرارگاه رمضان: «هواپیماهای عراقی روز گذشته منطقه سرگلو (محل استقرار قرارگاه رمضان در خاک عراق) را بمباران کرده‌اند و در دو روز گذشته 400 تانک و
1) 1. سند شماره 1517/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 20/7 تا 28/7/1366، ص78.
2) 2. همان، ص83 و 84؛ و - سند شماره 046214 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه، 8/8/1366.
3) 3. سند شماره 1521/ دمرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف (نادر نوروزشاد)، 19/7 تا 27/7/1366، ص1/104.
4) 4. سند شماره 088397 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاندارمری جمهوری اسلامی، رکن3 - مرکز فرماندهی، به دفتر نخست‌وزیر، 25/7/1366؛ و - سند شماره 097720 از فرماندهی قرارگاه سیدالشهدا، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه‌پاسداران،29/7/1366؛ و - سند شماره 97684 از سپاه یازدهم امام حسن‌عسکری(ع) (کردستان)، به ستاد مشترک سپاه‌پاسداران - معاونت اطلاعات، 26/7/1366.
5) 5. روزنامه اطلاعات، 26/7/1366، ص14؛ و - سند شماره 088402 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 - معاونت اطلاعات، 25/7/1366.
6) 6. مأخذ1، ص83.
نفربر در منطقه بین عربت و سلیمانیه آورده و یک ستون هم شب گذشته از چوارتا به طرف دولبشک آمده است. روز گذشته نیز 50 خودرو نظامی در جاده کرکوک - سلیمانیه دیده شده است. آخرین خبر هم این است که روی ارتفاع گرده‌رش 1000 نیروی دشمن مستقر است.» وی افزود: «حرکت دیشب ما ]انتقال نیرو و تجهیزات لشکر بدر و تیپ ویژه پاسداران به داخل عراق[ احتمالاً لو میرود و این حرکت امکان دارد فلش حمله ما را مشخص کند.»(1)
همچنین مسئول حفاظت اطلاعات نیروی زمینی گفت: «دشمن نیروهای گشتی لشکر21، لشکر11، لشکر7 و تیپ12 را دیده است.»(2)علاوه بر این، فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) از اجرای آتش دشمن در شب گذشته و حتی شلیک گلوله‌های فسفری در پشت ارتفاعات ژاژیله خبر داد.(3)
یگان جنگ الکترونیک منطقه غرب نیز در ساعت 22:10 امروز اعلام کرد: «ستوان یکم عبدالناصر از دیده‌بانی در رده خود اعلام کرد که به مسئولین اعلام کنید که تحرک خودروهای ایرانی به سمت ماووت غیرطبیعی است و احتمال میرود که دشمن (نیروهای ایران) قصد تک زدن به واحدهای خط مقدم را داشته باشد و اعلام نمود که یک ستون از عمق ایران به پشت قله 1765 در حرکت است.»(4)
فرمانده قرارگاه رمضان بر این عقیده بود که دشمن از 7 روز قبل پی برده که ما در این منطقه قصد اجرای عملیات داریم. جانشین فرمانده نیروی زمینی نیز اعتقاد داشت که اگر دشمن از یکی دو روز قبل قصد ما را فهمیده باشد، باز هم ما موفق می‌شویم ولی اگر از یک هفته قبل متوجه شده باشد به مشکل بر می‌خوریم؛ چون در منطقه کوهستانی اگر دشمن هشیار باشد، مشکل است که بجنگیم، مگر اینکه عنایت الهی باشد که همة این حساب و کتاب‌ها را به هم بریزد.(5)
بانه - 25/7/1366 - لاشه یک جنگنده عراقی در منطقه کوهستانی
هواپیماهای دشمن به مدت حدود 40 دقیقه عقبه یگان‌های مستقر در منطقه عملیاتی را بمباران کردند.
بر اثر این حملات 30 تن شهید و 370 تن مجروح شدند و دو هواپیمای عراقی سرنگون شد.
1 2
در قرارگاه نجف امروز فرمانده این قرارگاه و مسئول معاونت عملیات نیروی زمینی (مصطفی ایزدی) در تلاش برای هماهنگی یگان‌ها و رفع مشکلات آنها برای آمادگی جهت اجرای عملیات هستند. همچنین با توجه به تک دشمن به خط پدافندی لشکر32 در یال میراوه و تپه برده‌هوش که دو شب قبل انجام گرفت و با توجه به اهمیت این ارتفاع که دشمن همچنان قصد پیشروی و اشغال کامل آن را دارد، در جلسه‌ای با حضور برادران ایزدی، شوشتری و فرماندهان لشکر32 و لشکر52، قرار شد که مأموریت لشکر32 در عملیات فردا شب به لشکر52 واگذار گردد و لشکر32 اقدام به عملیات بازپسگیری بخشی از منطقه پدافندی خود که به اشغال دشمن درآمده است نماید. مسئله انتقال نیروها از عقبه به منطقه عملیاتی و کمبودِ وسایل انتقال و شلوغی جاده نیز از مشکلات مطرح در این قرارگاه است. همچنین هماهنگی لشکر7 و تیپ12 و چگونگی استفاده لشکر7 از راه‌کار تیپ12 و مشکلاتی که این راه‌کار با توجه به کمبود گنجایش آن برای دو یگان دارد، بررسی شد. فرمانده قرارگاه نجف اشکال راه‌کار تیپ12 را صخره‌ای بودن آن و محاسنش را خلوت بودن، حساس نبودن دشمن به آن و بسته نشدن راه با آتش یک تیربار ذکر کرد.(1)
یگان‌های قرارگاه نجف که غالباً گردان‌های عمل‌کننده خود را از عقبه دور به عقبه نزدیک منتقل کرده‌اند، در حال انتقال این گردان‌ها به پای کار هستند. از جمله لشکر57 ابوالفضل(ع)، چهار گردان خود را بعد از ظهر روز گذشته (24/7/1366)، با استفاده از 30 کمپرسی از سقز به سمت بانه حرکت داد و در تاریکی شب، کمپرسی‌ها با چراغ خاموش پس از عبور از جاده بوالحسن و گردنه کاگر، از پل سیدالشهدا گذشتند و در 26 کیلومتری خط مقدم، نزدیک مقر ستاد لشکر57 پیاده شدند و شب گذشته را آنجا استراحت کردند. این نیروها عصر امروز با گرفتن جیره غذایی 48 ساعته، سوار کمپرسی‌ها شده و در تاریکی شب پس از طی 6 کیلومتر مسافت، در ارتفاعات شوشو از ماشین پیاده شدند. رزمندگان لشکر57 پس از سازماندهی مجدد، در حالی که بارش باران شروع شده بود و تاریکی مطلق حاکم بود، پیاده‌روی خود را در یک ستون به طرف ارتفاعات اسپیدار، گلان، شهر ماووت و جنوب شرقی ژاژیله آغاز کردند.(2)
2 3
دو یگان قرارگاه رمضان که شب گذشته برای انتقال به داخل عراق حرکت کردند، حدود نیمه شب گذشته و آغاز بامداد امروز از رودخانه زاب‌صغیر گذشتند. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه رمضان که همراه نیروهای پیاده حرکت می‌کند در یادداشت‌های خود نوشته است: «در آن سمت رودخانه دشمن در چند نقطه از منور استفاده کرد که دقیقاً روی سر نیروهای در حال حرکت بود و منطقه را به طور کامل روشن کرد، اما به رغم تسلط دشمن بر نیروهای خودی، هیچ گونه تیراندازی یا خمپاره‌ای علیه آنها شلیک نشد. در مسیر
عبور، سه قاطر از دره به پایین پرت شدند که با تلاش برادران بار یکی که اهمیت بیشتری داشت پیدا شد و مجدداً بارگیری شد. به علت تأخیری که در حرکت ایجاد شد و همچنین مشکلاتی که به علت متصل شدن دو کاروان لشکر بدر و لشکر ویژه پاسداران و همچنین قاطی شدن کاروان قاطرها در بین نیروها، بروز کرد و خستگی نیروها و نبودن آب در مسیر، حرکت به کندی صورت می‌گرفت و برخی از ادامه حرکت بازماندند و تلاش فرماندهان برای همراه کردن آنها با کاروان نتیجه‌ای نداشت که با توجه به نزدیک شدن زمان روشنایی هوا و نگرانی از قرار گرفتن کاروان در دید دشمن، یکی از افراد راهنما همراه بازماندگان باقی ماند تا در موقعیت مناسب آنها را به بقیه برساند. به هر صورت، با سرعت دادن به حرکت، کاروان‌ها در ساعت 6 صبح، به منطقه "بِتَرخَه" که دور از دید دشمن بود، رسیدند و به علت خستگی روی زمین دراز کشیدند. نیروها از نان و آذوقه‌ای که همراه داشتند خوردند و چون رودخانه و چشمهای آنجا نبود، از آب سبز رنگ و کثیفی که آنجا بود برای خوردن و شست و شو استفاده کردند.
طبق بررسی‌ها و مشورت‌هایی که شد، مشخص گردید که عبور نیروها در روز از این منطقه، مشکلی ایجاد نمی‌کند، لذا قرار شد کاروان‌ها در گروه‌های30 نفری حرکت کنند. اولین کاروان لشکر9 بدر در ساعت 11:30 از بِتَرخَه حرکت کردند و حدود ساعت 16 به "گویزه" رسیدند. در مسیر کاروان‌ها تا گویزه حادثه‌ای رخ نداد. به علت ناهماهنگی‌ها در گویزه هیچ امکاناتی از جمله آذوقه فراهم نبود، آنجا تنها چشمه کوچکی وجود داشت که کفاف نیروها را نمی‌کرد. در آنجا از مسئولانی که از اتحادیه میهنی بودند در این باره سؤال شد، گفتند با ما هیچ صحبتی برای تهیه نان و غذا نشده و چون روستایی هم در اطراف نیست نمی‌توانیم چیزی فراهم کنیم، فقط مقداری نان داریم که می‌توانیم به شما بدهیم.
در ساعت 17 برادر دهقان از گویزه پیام رمزی به وسیله بی‌سیم پی‌آرسی 77، برای برادر جعفری به یاغسمر ارسال کرد که مضمون آن چنین بود: «1- مشخص کنید که لشکر بدر برای رسیدن به نزدیک‌ترین محل برای زدن به هدف (یال گوجار و یال قمیش) از کدام مسیر حرکت کند. 2- آب و آذوقه در مسیر نیروها تا هدف دقیقاً با مختصات مشخص و قبلاً هماهنگ شود. 3- نیروهای لشکر ویژه پاسداران برای رسیدن به هدف (سه تپه مشرف به جنوب سفره، در سمت چپ باساوا) محل آب و غذا مسیر فوق تا هدف با مختصات دقیقاً مشخص شود.»
همچنین گزارشی از ساعت حرکت و رسیدن به نقاط مختلف و وضعیت نیروها و ناهماهنگی‌ها و نبودن امکانات و غذا، به سپاه سردشت مخابره شد تا به فرمانده قرارگاه رمضان داده شود.
با توجه به وضعیت موجود و خستگی و کوفتگی نیروها و در حالی که نیروها باید حدود 8 ساعت دیگر پیاده‌روی کنند تا به پای کار برسند و سپس عملیات و درگیری با دشمن را شروع کنند، مسئولان یگان‌ها معتقد بودند که در این وضعیتِ نبودن آب و غذا و امکانات و مسیر طولانی که در پیش است، نیروها توانی برای اجرای عملیات ندارند و نمی‌توان عملیات را
در زمان مقرر اجرا کرد.»(1)
1 4
در جلسه‌ای که قبل از ظهر امروز با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه، مسئول واحد مهندسی قرارگاه نجف (علی‌اکبر انگشت‌باف) و مسئولان یگان‌های مهندسی جهاد سازندگی در منطقه عملیاتی ماووت برگزار شد، علی شمخانی نکاتی را درباره عملیات در این منطقه یادآور شد: «این اولین باری است که سپاه دو عملیات منظم و نامنظم را هم‌زمان اجرا می‌کند، آن هم در منطقه‌ای کوهستانی که پیچیدگی خاصی دارد. آنچه برادران عملیات نامنظم را - که از پشت به دشمن می‌زنند - دلگرم می‌کند که در مواضع خود بمانند، جاده‌ای است که مهندسی می‌تواند بزند. راه موفقیت دو فلش که از پشت به دشمن زده می‌شود این است که ما صبح عملیات بتوانیم مجروحان آنها را تخلیه و بقیه نیروها را تدارک کنیم. احداث جاده به عهده جهاد اصفهان و جهاد زنجان و احداث پل به عهدة جهاد همدان است.
اگر ما بتوانیم از ارتفاع گرده‌رش جاده‌ای به منطقه آزاد شده (در خاک عراق) وصل کنیم، به منطقه بزرگی راه پیدا می‌کنیم که دشمن خط ندارد و وضعیت متزلزلی دارد و در این مرحله است که یک گردان ما به اندازه یک لشکر کارایی خواهد داشت. اگر ما این منطقه را بگیریم، عراق برای جلوگیری از حرکت ما مجبور است دو سوم ارتش خود را به کار بگیرد و اگر این کار را نکند باید تأسیسات کرکوک را منهدم شده ببیند. جهاد سازندگی باید روحیه‌ای به نیروهایش بدهد که تا آخرین دستگاه و آخرین نفس تلاش کنند تا ان‌شاءالله جاده الحاقی نیروهای منظم و نامنظم را حل کنند.»(2)
2 5
معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه گزارش داد که امروز در شرق "العماره" یک ستون از تانک‌های دشمن به استعداد نزدیک به 30 دستگاه وارد منطقه چزابه شد که با اجرای آتشِ به موقع نیروهای خودی از فعالیت آنها جلوگیری گردید.(3)همچنین در سه روز گذشته، دشمن با حدود 200 دستگاه خودروی ایفا، نیرو وارد این منطقه کرده است.(4)در جبهه‌های شمالی نیز بر اثر اجرای آتش توپخانه قرارگاه خاتم بر روی پادگان "زردمقی" 6 دستگاه تانک، 2 دستگاه نفربر، و یک انبارمهمات به آتش کشیده شد و تعدادی از افراد دشمن کشته و مجروح شدند.(5)
3 6
تأسیسات نفتی امام‌زاده حسن در منطقه بهرگان هدف حمله هوایی عراق قرار گرفت. در ساعت 12:30 امروز شش هواپیمای عراقی با تجاوز به حریم هوایی بهرگان، تأسیسات نفتی این منطقه را هدف موشک‌ها و بمب‌های خود قرار دادند. در نتیجه این حمله مخزن شماره 3 بنزین و قسمتی از پمپاژ گوره و پمپاژ گاز دچار آتش‌سوزی شد که پس از یک روز مهار گردید.(6)این حمله تلفات جانی نداشت. منطقه نفتی بهرگان در 30 کیلومتری بندر گناوه واقع شده است و یکی از نزدیک‌ترین مراکز نفتی ایران به عراق در منطقه خلیج فارس می‌باشد که مکرراً
1) 14. سند شماره 1533/د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 23/7 تا 2/8/1366، ص27 تا 34.
2) 15. مأخذ1، ص90 تا 92.
3) 16. سند شماره 32528 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 51، معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا)، 9/8/1366.
4) 17. سند شماره 141421 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، سپاه ششم امام جعفر صادق(ع)، 28/8/1366، ص3.
5) 18. سند شماره 029485 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 28/7/1366.
6) 19. سند شماره 148348 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه دوم دریایی سپاه، 25/7/1366؛ و - سند شماره 88399 ژاندارمری جمهوری اسلامی، رکن3 - مرکز فرماندهی، 25/7/1366.
هدف حمله هواپیماهای دشمن قرار می‌گیرد.(1)
1 7
امروز یک هواپیمای ناشناس به حریم هوایی بندر چابهار تجاوز کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی در این باره گزارش داد: «هواپیمایی ناشناس در ساعت 13 در آسمان بندر چابهار و روی اسکله و تأسیسات بندری این شهر به مدت 20 دقیقه در ارتفاع بالا پرواز کرد که با آتش پدافند مستقر در اداره بنادر مواجه شد. دو هفته قبل نیز پنج هواپیمای امریکایی به حریم هوایی این شهر تجاوز کردند.»(2)
2 8
حملات موشکی ایران به بغداد و آثار روانی آن زمامداران عراق را از حمله هوایی به تهران بازداشته است. پتروسیان مفسر امور ایران در هفته‌نامه میدل‌ایست اکونومیست دایجست چاپ لندن نوشته است: «رهبران جمهوری اسلامی با اطلاع از این واقعیت که بغداد از عواقب روانی ناشی از حملات موشکی به بغداد وحشت دارد، معتقدند که عراق به خاطر این وحشت، تهران را هدف حمله قرار نمی‌دهد. ارزیابی ایران درباره طرز تفکر عراق پس از اولین حمله موشکی به بغداد در 13 مهرماه قوت گرفت. عراق به دنبال آن حمله تلافی‌جویانه‌ای علیه تهران انجام نداد.» وی افزوده است: «چنانچه عراقی‌ها برای تلافی حملات ایران به نیروی هوایی خود اتکا نمایند و اگر ایران موشک‌های کافی در اختیار داشته باشد، این احتمال کاملاً وجود دارد که عراق قبل از ایران در جنگ شهرها عقب‌نشینی کند. بغداد در برابر موشک نمی‌تواند از خود دفاع کند، اما هواپیمای عراقی برای حمله به تهران با آتش ضد هوایی مستقر در عمق خاک ایران مواجه خواهند شد.»(3)
3 9
چهار مجروح حادثه حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های گشتی ایران در خلیج فارس - که نزدیک به 9 روز در اسارت امریکاییها بودند - امروز همراه با پیکر پاک شهیدان این حادثه به تهران انتقال یافتند. شهید نادر مهدوی و شهید بیژن گرد که به هنگام درگیری با هلیکوپترهای امریکایی مجروح شده بودند ]ر.ک. به روزشمار 16/7/1366[ بر اثر شکنجه نیروهای امریکایی به شهادت رسیدند و برادران عبدالرضا کریمی، کریم مظفری، حشمت‌الله رسولی و علی ایوانی باقری نیز که در مدت اسارت شدیداً زیر شکنجه‌های جسمی و روحی قرار گرفته بودند، پس از بازگشت بلافاصله به بیمارستان منتقل شده و بستری گردیدند.(4)(5)حسین علایی، فرمانده نیروی دریایی سپاه، در این باره گفت: «اسیرانی که به تهران بازگشته‌اند همگی با شدیدترین صورت تحت شکنجه‌های وحشیانه امریکاییان قرار گرفته و به مدت‌های
1) 20. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره213، 27/7/1366، ص3، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/7/1366؛ و - نشریه "گزارشهای ویژه" شماره212، 26/7/1366، ص3.
2) 21. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره214، 28/7/1366، ص2، زاهدان - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/7/1366.
3) 22. همان، ص41، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/7/1366.
4) برای اطلاع بیشتر درباره این درگیری، رجوع کنید به کتاب دلیران دریا، نوشته محمد بکایی (تهران - مرکز فرهنگی سپاه، 1374).
5) 23. سند شماره 29529 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه پاسداران، 6/8/1366.
طولانی مورد بازجویی قرار گرفته‌اند.» وی افزود: «امریکاییها از تیراندازی نزدیک به اسیران و سپس زدن ضربه‌های چاقو به محل مورد اصابت قرار گرفته و همچنین کوبیدن میخ‌های 10 سانتی به بدن آنها برای گرفتن اطلاعات در بازجویی‌ها استفاده کرده‌اند که وضع جسمی و زخم‌های اسیران نشان دهنده آن است.»(1)
تصویر
1) 24. روزنامه رسالت، 26/7/1366، ص2، و روزنامه اطلاعات 26/7/1366، ص14، تهران خبرگزاری جمهوری اسلامی.
شهیدان و مجروحان حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های گشتی ایران که در اسارت امریکاییها بودند، امروز به تهران منتقل شدند.
1 10
اخبار رسیده از منابع مختلف حاکی است که امریکا قصد دارد با همکاری عراق عملیاتی را در منطقه فاو اجرا کند. یکی از این منابع گفته است که عراق نیروهایش را برای بازپسگیری مجدد فاو در این منطقه متمرکز کرده است. یک مقام آلمانی نیز گفته است که فشار بر ایران برای این است که قبل از آتش‌بس ایران را وادار به خروج از فاو نمایند. وی افزوده است که امریکا قصد پیاده کردن نیرو در این منطقه ندارد، بلکه قصد امریکا ضربه زدن به ایران است. امریکا بیش از 45 کشتی و اروپا 40 کشتی در خلیج فارس متمرکز کرده‌اند و نیروهای امریکایی حدود 20 هزار تن تخمین زده می‌شود و تاکنون 1800 نیروی به اصطلاح خط‌شکن امریکایی وارد منطقه خلیج فارس شدهاند. علاوه بر این، هواپیماها و هلیکوپترهای امریکایی تحرکاتی از جمله شناسایی جزایر ایرانی در خلیج فارس و شناسایی منطقه چابهار و سواحل دیگر ایران را انجام داده‌اند که بی‌شباهت به عملیات فریب نیست.(1)
2 11
یک مین دیگر در آب‌های دریای عمان کشف شد. ستاد کل نیروهای دریایی ملی فرانسه اعلام کرد مین‌روب فرانسوی "گاردیگلییانو" موفق به کشف نهمین مین در آب‌های خورفکان در جنوب تنگه‌هرمز شد. در بیانیه‌ای که در پاریس انتشار یافت تصریح شده است که این مین نیز مثل مین‌های کشف شده دیگر، ساخت شوروی است. مین‌های کشف شده که بلافاصله معدوم شدهاند در عمق‌های بین 25 تا 60 متری سطح آب شناور بوده‌اند.(2)همچنین یک سخنگوی وزارت دفاع فرانسه اعلام کرد: طی سال گذشته قریب به هشتاد مین در خلیج فارس کشف شده است. مین‌های مذکور در طول خلیج فارس از آب‌های شمالی تا مناطق جنوبی تنگه‌هرمز در مدخل این آبراه پیدا شدهاند.(3)
3 12
در پی برخورد دو موشک "کرم ابریشم" به نفتکش‌های امریکایی در بندر الاحمدی، دولت کویت این دو حمله را به ایران نسبت داد و به اقدامات دیپلماتیک جدیدی دست زد. وزارت خارجه کویت کاردار جمهوری اسلامی ایران در این کشور را فراخواند و اعتراض دولت کویت را درباره پرتاب موشک به بندر الاحمدی به وی تسلیم کرد. دولت کویت این حملات را به معنای نقض حاکمیت و امنیت کویت، قوانین بین‌المللی و دامن زدن به تشنج موجود در منطقه خواند.(4)وزارت امور خارجه کویت همچنین سفیران 5 کشور عضو دائمی شورای امنیت در کویت را فراخواند و آنها را در جریان جزئیات حملات موشکی دو روز اخیر قرار داد. معاون وزیر خارجه کویت (سلیمان ماجد‌الشاهین) در این ملاقات از آنها خواست تا کشور متبوعشان را در جریان امور قرار دهند. وی تأکید کرد که کویت درصدد اجرای اقدامات مناسب برای پاسداری
از امنیت و استقلال خود است.(1)وزیر دفاع کویت نیز در دیدار با فرمانده نیروی هوایی فرانسه و همچنین سفیران فرانسه و امریکا، درباره همکاری نظامی کویت و این دو کشور با آنها گفتوگو کرد. دیپلمات‌ها گفتند کویت ممکن است به دنبال حملات اخیر در جست‌وجوی راه‌هایی برای افزایش توان دفاعی خود باشد.(2)
روزنامه‌های کویتی در شدیدترین حملات تبلیغاتی خود علیه ایران واکنش‌های تندی در قبال حملات موشکی دو روز اخیر داشتند و در سرمقاله‌های خود خواستار اعلام جنگ علیه ایران شدند. روزنامه الانباء نوشت ادامه جنگ دیگر به ایران و عراق محدود نیست، بلکه یک مسئله حیاتی برای اعراب و یک مشکل اساسی برای جامعه جهانی است و آنها مسئولیت دارند که با زبان زور و قلدری با ایران سخن بگویند. الرأی‌العام نیز - که منعکس کنندة نظرهای دولت کویت است - امریکا و شوروی را عامل تشویق ایران در حمله موشکی و تشدید تشنج در منطقه اعلام کرد و از سکوت اعراب در برابر حملات موشکی به شدت انتقاد نمود.(3)
1 13
اصابت دو موشک به نفتکش‌های امریکا در خلیج فارس به مباحث مفصلی در داخل امریکا دامن زده است. ریگان امروز در نطق هفتگی خود گفت: «با تهدیدات علیه واحدهای نیروی دریایی امریکا و کشتی‌های تحت مراقبت آنها در خلیج فارس، در زمان مناسب برخورد خواهد شد.»(4)روزنامه واشنگتن پست نیز نوشت: «مسئولان نظامی امریکا در واشنگتن خود را برای انجام اقدامات تلافی‌جویانه احتمالی علیه ایران آماده می‌کنند.» به نوشته این روزنامه کاخ سفید به دریادار ویلیام‌کراو رئیس ستاد عالی ارتش امریکا مأموریت داده است در صورتی که امریکا تصمیم بگیرد به اقدامات تلافی‌جویانه نظامی متوسل شود، میان انتخاب‌های گوناگون ایجاد هماهنگی کند.(5)
نمایندگان کنگره امریکا و مطبوعات این کشور نیز موضوع واکنش امریکا را در برابر این حادثه مورد بحث و بررسی قرار دادند. آنها ضمن حمایت از انجام دادن اقدامات تلافی‌جویانه علیه ایران، از درگیر شدن بیشتر امریکا در منطقه واهمه دارند. خبرگزاری رویتر نظر تعدادی از نمایندگان و صاحب‌نظران امریکایی را در این باره گزارش داد: «سناتور جمهوریخواه "لوئل ویکر" گفت: وقتی آن موشک کرم ابریشم به نفتکش کویتی با پرچم امریکا می‌خورد مثل این است که به کنگره ایالات متحده خورده باشد. "هارمن اولمان" کارشناس جنگ خلیج فارس بهترین راه حل را خودداری از اقدام تلافی‌جویانه می‌داند، ولی سناتور "سام‌نان" رئیس کمیته نیروهای مسلح سنای امریکا بر این باور است که اگر ریگان تصمیم به تلافی بگیرد، نمایندگان کنگره از او پشتیبانی خواهند کرد. سناتور "گوردول‌هامفری" نیز می‌گوید: مسئله تلافی جواب آسانی ندارد. اگر ما هیچ کار نکنیم بی‌عرضه و ناتوان به نظر می‌رسیم و اگر کاری کنیم بیشتر درگیر می‌شویم.»(6)
در عین حال که نظرهای گوناگونی درباره اقدام احتمالی امریکا وجود دارد، کارشناسان نظامی راه‌های مختلفی را در پاسخ به ایران مطرح می‌سازند از جمله:
1) 29. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"،شماره212، 26/7/1366، ص11، کویت - خبرگزاری خلیج، 25/7/1366.
2) 30. روزنامه اطلاعات، 26/7/1366، ص‌آخر، کویت - خبرگزاری رویتر.
3) 31. مأخذ29، ص11، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه‌های الانبا و الرای‌العام، 25/7/1366.
4) 32. سند شماره 212718 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارشهای سیاسی خارجی، 26/7/1366.
5) 33. مأخذ29، ص14، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه به نقل از واشنگتن‌پست، 25/7/1366.
6) 34. مأخذ29، ص16 و 17، واشنگتن - خبرگزاری رویتر.
1- حمله به سایت‌های موشک‌های کرم ابریشم با موشک‌های "کروزِ" غیراتمی مانند "توماهاک" که از دید رادارها پنهان می‌مانند و حدود 1600 کیلومتر بُرد دارند. موشک‌های توماهاک در رزم‌ناو "میسوری" - که یکی از 30 کشتی امریکایی حاضر در منطقه است - مستقر می‌باشند. این موشک‌ها می‌توانند از دهانه خلیج فارس تقریباً هر نقطه ایران را بزنند. امتیاز چنین حمله‌ای - که مقام‌های دولتی به طور خصوصی گفتند تحت بررسی است - این خواهد بود که هیچ خلبان امریکایی در معرض سقوط قرار نمی‌گیرد و به گفته دریاسالارِ بازنشسته "بوحین کارول" در مرکز خصوصی اطلاعات دفاعی، زیان آن این است که محدودیت‌های دقت موشک، زدن چنین هدفی را بسیار دشوار می‌سازد. به خصوص اینکه سایت کرم ابریشم را می‌توان با کامیون به این طرف و آن طرف برد.
2- زدن هدف‌های نظامی در جنوب شرقی ایران با جنگنده بمب‌افکن‌های مستقر در ناو هواپیمابر؛ امتیاز این روش به گفته "کارول" این است که هدف‌ها به راحتی در بُرد هواپیماهای مستقر در دریای عرب هستند و یکی از زیان‌هایش این است که یک تلافی غیرمستقیم خواهد بود؛ چون موشک‌های کرم ابریشم مظنون به شلیک از شبه جزیره اشغالی فاو در عراق هستند. بمباران سایت‌های کرم ابریشم یا دیگر تأسیسات نظامی ایران در شمال خلیج فارس یک تلافی مستقیم خواهد بود ولی تحلیلگران می‌گویند که این روش مسائل لجستیکی به همراه دارد چون هواپیماهای نیروی دریایی مجبورند در جریانی پیچیده سوختگیری مجدد کنند و ممکن است در راه توسط ایرانیان ردیابی شوند.(1)
به هر صورت، با تمام مشکلاتی که اقدام تلافی‌جویانه برای امریکا در پی می‌آورد، از نظر صاحب‌نظران داخلی و خارجی این کشور، عدم واکنش به این حمله، به حیثیت امریکا در منطقه آسیب جدی خواهد رساند.(2)
1 14
سفیران شوروی، سوریه و الجزایر در کویت بدون اینکه از کشوری نام ببرند حمله به نفتکش‌ها را در آب‌های کویت محکوم کردند. سفیر شوروی (ارنست زیوریف) در گفتوگو با روزنامه القبس گفت: «اقدامات خصمانه علیه کویت که یک کشور بی‌طرف در جنگ می‌باشد، با قوانین بین‌المللی و سیاست و اخلاق مغایرت دارد.» وی خواهان افزایش تلاش‌های سیاسی برای اجرای فوری مفاد قطعنامه598 شورای امنیت و حمایت از مأموریت دبیرکل سازمان ملل جهت پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق و تشنج در منطقه شد.(3)
سفیر سوریه در کویت نیز گفت: «سوریه همواره دعوت به عدم گسترش دامنه جنگ و تلاش در جهت آرام کردن اوضاع متشنج و ایجاد زمینه‌هایی برای پایان جنگ ایران و عراق کرده است. سوریه خواهان خروج ناوگان‌های بیگانه از منطقه خلیج فارس و آماده کردن شرایط برای استقرار امنیت و ثبات در منطقه برای پایان دادن به جنگ می‌باشد.»
سفیر الجزایر هم تحولات را نگران کننده دانست و گفت: «الجزایر همواره تلاش کرده است که جنگ ایران و عراق را در چارچوب خود محصور نگه دارد. … علی‌رغم حوادث چند روز گذشته، مسئولان کویتی هنوز مایلند با ایران روابط طبیعی داشته باشند و الجزایر در کنار کویت ایستاده است.»(1)
"عصمت عبدالمجید" وزیر خارجه مصر نیز حملات موشکی دو روز گذشته را شدیداً محکوم کرد و گفت: «ما با حداکثر توانمان و احساسمان از کویت در راه دفاع از سرزمین خود و امنیت مردمش حمایت می‌کنیم. حملات موشکی به کشتی‌های کویتی در محدوده آب‌های این کشور ناقض قوانین بین‌المللی است و به مثابه حمله به حاکمیت ارضی یک کشور عرب همسایه محسوب می‌شود.»(2)
همچنین "هلموت شیفر" معاون وزارت خارجه آلمان فدرال - که به کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس سفر کرده است - اصابت موشک به نفتکش‌های کویتی تحت پرچم امریکا را غیرقابل توجیه خواند. وی که در کویت به سر می‌بَرَد، گفت: «این حملات کشورهای غیردرگیر جنگ را در معرض تهدید توسعه جنگ ایران و عراق و گسترش غیر قابل پیش‌بینی درگیری در منطقه قرار می‌دهد.»(3)
1 15
دکتر محمدجواد لاریجانی معاون امور اقتصادی و بین‌المللی وزیر امور خارجه ایران، در جلسه ماهانه دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، اقدامات بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران را در خصوص جنگ تحمیلی تشریح کرد. وی با اشاره به اهداف جمهوری اسلامی در جنگ، استفاده از اهرم‌های سه‌گانه نظامی، اقتصادی و بین‌المللی را لازم دانست و درباره تحولات اخیر دیپلماسی ایران در سطح بین‌المللی اظهار داشت: «این اواخر در سطح بین‌المللی شاهد تحرکی هستیم که زبان آن با زبان تحرک قبلی ما تفاوت دارد و آن ناشی از تهاجم بین‌المللی علیه ما و ضد حمله ما علیه آنهاست که با تصویب قطعنامه 598 شروع شد.»
دکتر لاریجانی در تشریح مواضع ایران در قبال قطعنامه 598 گفت: «این قطعنامه هم می‌تواند شروع یک فشار و حرکت هجومی علیه ایران باشد که در آن صورت جواب ما منفی است و هم این قطعنامه عناصری دارد که می‌تواند شروع پروسه‌ای باشد که این پروسه می‌تواند آغازگر یک تحرک معقول راجع به امنیت منطقه باشد، در این صورت ما علاقه‌مندیم با آن همکاری کنیم. در این مورد ما به سازمان ملل گفتیم که طرح معقول راجع به صلح، طرحی است که لااقل شامل سه عنصر کلیدی باشد. عنصر اول، تبیین موضوع که دقیقاً مشخص کنید که دعوا سر چه چیزی بوده است و مشخص کنید در این جنگ چه کشوری مورد تجاوز قرار گرفته است. عنصر دوم، تدوین یک طرح عملی عادلانه در مورد صلح است. سومین عنصری که باید در هر طرح معقولی وجود داشته باشد، "ضمانت" است.»
وی درباره طرح‌های دبیرکل و اختلاف نظر بین ایران و عراق گفت: «طرح‌های عملی که دبیرکل به ما ارائه کرده است مبتنی بر دو ایده است: ایده اول این است که هر 10 بند این قطعنامه از لحاظ اجرا دارای اهمیت مساوی می‌باشد و هیچ کدام از نظر اجرا بر دیگری تفوق
ندارد. اصل دوم این است که "آتش‌بس" تنها یکی از قدم‌های اولیه است و قدم‌های دیگری نیز همراه آن می‌تواند در خصوص اجرای قطعنامه برداشته شود. در این خصوص "اعلام متجاوز" مطلبی است که ما بر اجرای آن اصرار داریم و باید عنصر "تبیین موضوع" به عنوان قدم اول حتماً برداشته شود. اکنون دبیرکل روی این ایده است که دارد تلاش و کار می‌کند. عراق بلافاصله پس از این قضیه گفت که این قطعنامه باید به ترتیب بندها اجرا شود.»
معاون وزیر خارجه ایران در پاسخ به سؤالی در خصوص احتمال وقوع جنگ تمام عیار بین ایران و امریکا گفت: «مسلماً این احتمال هست و باید برای چنین وضعیتی از لحاظ نظامی، اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی خودمان را آماده کنیم. در این درگیری یقیناً شانس امریکا بسیار کم است. آنها بیشتر به تفکیک یا استراتژی گسترده علاقه‌مند هستند تا ضربه خودشان را بزنند و بروند. بر عکس، استراتژی ما باید این باشد که ضربات خود را دنباله‌دار و با دامنه بر امریکا وارد سازیم. لذا ما برای درگیری در یک مقیاس وسیع حتماً باید آماده باشیم.»(1)
1 16
اجلاس اتحادیه بین‌المجالس در بانکوک، امروز با صدور قطعنامه‌ای به کار خود پایان داد. قطعنامه پایانی اجلاس - که به اتفاق آرا از تصویب شرکت کنندگان، از جمله ایران و عراق، گذشت - خواستار پایان دادن به حمله به کشتی‌های غیرنظامی در خلیج فارس، خروج کلیه نیروهای نظامی خارجی از خلیج فارس، منع استفاده از سلاح‌های شیمیایی و اجرای قطعنامه 598 شورای امنیت است. خبرگزاری‌ها و رسانههای جهان رأی مثبت ایران و عراق به قطعنامه فوق را نشانة نزدیکی مواضع دو کشور به یکدیگر عنوان کردند. خبرگزاری یونایتدپرس با اعضای هیئت ایرانی و عراقی مصاحبه کرد و به نقل از اعضای هیئت ایرانی نوشت: «نمی‌توان گفت ما به توافق رسیده‌ایم، این یک اغراق است. این قطعنامه یک اقدام چشمگیر است که در آن به صراحت خروج کلیه نیروهای خارجی از خلیج فارس خواسته شده و همچنین توجه خاصی به شناسایی طرف مسئول شروع جنگ دارد که کلید اصلی راه حل جنگ می‌باشد.» هیئت عراقی نیز آن را یک پشتوانه معنوی برای قطعنامه 598 شورای امنیت توصیف کرد.(2)
2 17
جمهوری اسلامی ایران و اتحاد جماهیر شوروی درباره ارسال سالیانه حداکثر پنج میلیون تن نفت خام ایران به شوروی در ازای دریافت فرآورده‌های نفتی پالایش شده به توافق رسیدند.
غلامرضا آقازاده وزیر نفت ایران در بازگشت از شوروی اعلام کرد: «در پروتکلی که به امضای طرفین رسید مطالعه کارشناسی و فنی پروژه خط لوله نفت ایران به شوروی و همچنین تبادل نفت خام در مقابل فرآورده‌های نفتی بین دو کشور منظور شده و شوروی موافقت کرد که در مقابل دریافت یکصد هزار بشکه نفت خام در روز، معادل آن را فرآورده‌های نفتی به ایران تحویل دهد.»(1)آسوشیتدپرس در این باره به نقل از منابع شوروی نوشت: «در موافقت‌نامه ایران و شوروی برای حفظ تراز پرداخت‌ها، تحویل ماشین‌آلات ساخت شوروی و تجهیزات به ایران در نظر گرفته شده و همچنین اتحاد شوروی در پروژه‌های صنعتی و لایروبی بنادر ایران در دریای خزر کمک خواهد کرد.»(2)
1 18
عملکرد امریکا و غرب در منطقه و حمایت آنها از عراق در شماره امروز مجله ژون‌آفریک چاپ پاریس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. این مجله نوشته است: «امریکا و متحدانش با این صف‌آرایی - که از چهل سال پیش تاکنون بی‌سابقه است - کشوری بزرگ و غیرمتعهد چون ایران را محاصره کرده و آشکارا در پی تحریک، تحقیر و سرانجام خفقان این کشورند. برخی‌ها ممکن است بگویند اگر هدف از این صف‌آرایی متوقف ساختن جنگ وحشتناک ایران و عراق و حفظ آزادی کشتیرانی خلیج]فارس[ باشد، چه مانعی دارد، ولی غربی‌ها تصمیم گرفته‌اند کاملاً در جهت عکس صلح عمل کنند؛ زیرا با گشایش جبهه دوم در خلیج فارس و متوقف ساختن بخشی از نیروهای ایرانی در آنجا، به عراق امکان داده‌اند تا ایران را هدف حملات گسترده خود قرار دهد. رفتار غربی‌ها درست مانند پاسبانی است که شما را در زمین بی‌حرکت نگه دارد تا دشمن ضرباتی به پیکرتان وارد آورد. بنابراین بازگردان صلح به هیچ وجه مطرح نیست، بلکه منظور التیام زخم‌های تهدید آمیز عراق و درمان وضع نابسامان نظامی این کشور و جلوگیری از تسخیر بصره به دست ایران است.»
ژون‌آفریک در ادامه، استقرار جمهوری اسلامی ایران در سال 1979 را به روی کار آمدن ناصر در دهه 1960 قاهره تشبیه کرده و نوشته است: «غربی‌ها در سال 1970 برای مقابله با "ناصر" از اسرائیل به عنوان دشمن اعراب استفاده کردند و در سال 1980 نیز عراق دشمن دیرینه ایرانیان را علیه ایران بسیج نمودند. غربی‌ها در تبادل‌نظرهای خود در سال 1980 به این نتیجه رسیدند که با این تدبیر نه تنها هر تهدیدی را از متحد خودشان دور می‌کنند، بلکه اعراب و مسلمانان را سرگرم جنگ می‌کنند تا بدین وسیله یکدیگر را از بین برده و امکانات مالی فراوانشان را به هدر برند. آنها می‌گویند از این گذشته چه کسی جز خودمان می‌تواند به آنان اسلحه بفروشد.»(3)
روزنامه "ملی‌گازته" چاپ ترکیه نیز به نقل از مرکز تحقیقاتی بنیاد "هریتیج" درباره اهداف امریکا و نقش ترکیه در منطقه نوشت: «ترکیه طرفدار غرب است و امروزه غرب بیش از یک
چهارم اطلاعاتی که در مورد تأسیسات شوروی به آن نیاز دارد، از طریق امکانات موجود در ترکیه جمع‌آوری می‌کند و همچنین ریگان قصد دارد از ترکیه به عنوان سپری در برابر اسلام بهره‌برداری کند.» "ملی‌گازته" به اظهارات برخی از مقام‌های امریکایی درباره این مطلب اشاره کرده است که امریکا به اسلام رادیکال - که ایران آن را رهبری می‌کند - اجازه پیروزی نخواهد داد و در صورت لزوم نیروهای ناتو را وارد عمل خواهد کرد.(1)
1 19
در مرزهای شرقی ایران نیروهای ژاندارمری با تعدادی از اشرار مسلح افغانی درگیر شدند. این درگیری زمانی روی داد که تعدادی از افراد مسلح افغانی در منطقه مرزی "بزی" قصد تجاوز به خاک جمهوری اسلامی ایران را داشتند و در مقابل نیروهای ایرانی به سوی آنها تیراندازی کردند. با رسیدن نیروهای کمکی، مهاجمان به داخل خاک افغانستان متواری شدند. در این حادثه یک تن از نیروهای ژاندارمری به شهادت رسید.(2)
2 20
نیروگاه برق شهید محمد منتظری اصفهان که پنج روز قبل هدف حمله هواپیماهای دشمن قرار گرفت تا مدت نامعلومی فعال نخواهد شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از یک منبع آگاه در شرکت توانیر نوشت: «خسارات وارده در ناحیه‌ای بین بویلر و توربین و همچنین مخازن دیگ بخار، لوله‌های فشار قوی رابط بین بویلر و توربین و مصارف کمکی نیروگاه بوده است که عمده خسارات وارده به واحد شماره 3 نیروگاه می‌باشد و واحدهای شماره 1 و 2 نیروگاه نیز بر اثر این حمله متحمل خساراتی شدهاند که با برنامه‌ریزی‌های به عمل آمده انتظار میرود واحد شماره 2 نیروگاه که خسارات کمتری دیده به زودی بازسازی و راه‌اندازی شود. واحدهای شماره 1 و 3 نیز به ترتیبِ میزان و حجم خسارات وارده بازسازی و راه‌اندازی خواهند شد. واحد شماره4 نیروگاه که در حال نصب بوده، خوشبختانه در این حمله مصون مانده است. قسمت ساختمانی مربوط به اسکلت فلزی نیروگاه و همچنین قسمتی از تأسیسات مربوط به نیروگاه نیز آسیب دیده‌اند که میزان خسارات وارده چشمگیر می‌باشد.» این منبع افزود: «در زمان حمله هر سه واحد نیروگاه با قدرت تولید مجموع 600 مگا وات فعال بودند و این میزان برق در حال حاضر وارد شبکه سراسری نمی‌شود.»(3)
3 21
رژیم عراق امروز یک طرح سراسری سرشماری را در این کشور به اجرا گذاشت. برای اجرای طرح سرشماری همگانی و سراسری که با تمهیدات زیادی انجام می‌شود، از چند روز پیش از مردان خواسته شده است که در روز مقرر از منزل خود خارج نشوند و مقررات منع رفت و آمد را که به مدت 12 ساعت اعمال خواهد شد، رعایت نمایند. کلیه ادارات و مؤسسات دولتی عراق امروز تعطیل است و آمارگیران با یک پرسشنامه75 سؤالی از کلیه موارد سیاسی، امنیتی و …
با هدف کنترل مبارزات مردم عراق، شناسایی مبارزان، جلوگیری از فرار نظامیان از جبهه‌های جنگ و تهیه نیروی انسانی مورد نیاز برای جبهه‌های جنگ سؤال می‌کنند.(1)رادیو دولتی عراق جمعیت این کشور را براساس سرشماری امروز 316/278/16 تن اعلام کرد.(2)جمهوری اسلامی ایران با هدف جلوگیری از اجرای طرح دشمن برای یافتن مبارزان عراقی و شکستن جو پلیسی ایجاد شده، اعلام کرده بود که شهرهای عراق به‌جز چهار شهر امن این کشور را هدف حمله موشکی قرار خواهد داد.(3)
11
برابر برنامه‌ریزی قبلی قرار بود که امشب عملیات هجوم به دشمن در منطقه عملیاتی ماووت آغاز شود، لیکن عوامل متعدد سبب تعویق 24 ساعتة این عملیات شد. از مهم‌ترین عوامل تعویق، نرسیدن به موقع برخی از یگان‌های عمل‌کننده، به ویژه لشکر9 بدر و تیپ ویژه پاسداران، به پای‌کار بود. البته این تصمیم به سادگی اتخاذ نشد بلکه پس از بررسی طولانی که از نیمه‌شب گذشته تا حدود ظهر امروز صورت گرفت، این نتیجه حاصل شد که در مجموع محاسن تعویق بیش از معایب آن می‌باشد.
همان طور که در روزشمارهای سه روز گذشته درج شد به علت ناهماهنگی‌هایی که بین قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی کردستان عراق برای انتقال نیروها، تجهیزات و تأمین آذوقه وجود داشت، رسیدن به موقع نیروهای لشکر9 بدر و تیپ ویژه پاسداران میسّر نشد. علاوه بر آن، عدم هماهنگی رده‌های مختلف اتحادیه میهنی نیز بر مشکلات افزوده و سرعت آمادگی را کاهش می‌داد. به هر صورت، با توجه به این وضعیت در ساعت 00:45 دقیقه بامداد امروز فرمانده قرارگاه رمضان، که در محل استقرار فرمانده نیروی زمینی سپاه (قرارگاه شهید بروجردی بانه) حضور داشت، به وی گفت: «فردا شب (شب 27/7/66) لشکر بدر و تیپ پاسداران نمی‌رسند، بگوییم یک شب عقب بیندازند، یا اینکه بگوییم هر دو روی هدف تیپ پاسداران عمل‌کنند.» علی شمخانی پاسخ داد: «نه، نیروهای تیپ پاسداران برای [اجرای مأموریت] خودش کافی است. بپرسید اگر هر دو می‌رسند، هر دو عمل‌کنند.» تلاش فرمانده قرارگاه رمضان برای تماس شبانه با دو یگان مذکور میسّر نشد. وی پس از تماس صبح هنگام با این یگان‌ها گفت: «کلاً مأیوس بودند که بتوانند امشب برسند.»(1)
برادر دهقان - که مسئولیت هماهنگی لشکر بدر و تیپ پاسداران را به عهده داشت و همراه آنها به داخل عراق رفته بود - نیز امروز پیامی به شرح زیر برای فرمانده قرارگاه رمضان ارسال کرد:
«به دلایل زیر در زمان مشخص شده نمی‌توانیم عمل کنیم: 1- اکثر قاطرها در درّه سقوط کرده‌اند. 2- مسئلة غذای محلی به هیچ عنوان حل نشده است. 3- نیروهای شمس [لشکر بدر]
1) 1. سند شماره 1517/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 20 تا 28/7/1366، ص97.
و فتاح [تیپ پاسداران] توانشان ضعیف است. 4- کسانی که می‌بایست نیروها را به نقاط هماهنگ شده ببرند، وجود ندارند. 5- باران شدیداً اذیت می‌کند.»(1)
البته بعد از دو روز تحمل مشکلات فراوان، بعدازظهر امروز اتحادیه میهنی امکانات و تغذیه مناسبی برای نیروها در "کانی‌تو" فراهم کرده بود و خود این موضوع موجب تعجب شد که چگونه با این سرعت توانستند این امکانات را فراهم کنند.(2)
یگان‌های قرارگاه نجف نیز از نظر آمادگی اوضاع متفاوتی دارند: لشکر57 ابوالفضل(ع) نیروهایش به طور کامل پای کار رسیده‌اند و با توجه به اینکه در طول شب گذشته تا صبح در حالی که باران می‌باریده، در حال پیاده‌روی بوده‌اند و در زیر پای دشمن مستقر شدهاند، هرگونه تأخیری در اجرای عملیات توان آنها را کاهش می‌دهد، برای همین فرمانده لشکر57 مخالف تأخیر عملیات است. لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) نیز آماده شده است و با توجه به اینکه نیروهای آن سنگر و محل مناسب برای استقرار و استراحت ندارند، تأخیر عملیات موجب کاهش توان آنها می‌شود. از سوی دیگر، لشکرهای7 ولیعصر(عج)، 21 امام رضا(ع) و 32 انصارالحسین به علل مختلف از جمله بارش باران و خراب شدن جاده، هنوز به طور کامل به پای کار نرسیده و آمادگی لازم را کسب نکرده‌اند، به همین دلیل فرماندهان این لشکرها اصرار بر تعویق عملیات دارند.(3)(ضمیمه دارد.)
تمام تلاش فرمانده نیروی زمینی سپاه و جانشین وی و فرمانده قرارگاه نجف بر اجرای عملیات بدون تأخیر است، چون تأخیر مشکلات دیگری از جمله هشیاری و آمادگی بیشتر دشمن را سبب می‌شود. حتی برای جلوگیری از تعویق عملیات، بررسی‌هایی برای تغییر در طرح مانور صورت گرفت. در جلسه‌ای که قبل از ظهر امروز با حضور علی شمخانی، رحیم صفوی، نورعلی شوشتری، محمدباقر ذوالقدر، محمد باقری و چند تن دیگر از فرماندهان سپاه برگزار شد، پس از مباحثی که در این باره صورت گرفت معایب تأخیر عملیات تا فردا شب چنین برشمرده شد: 1- احتمال تغییر اوضاع جوّی (که موجب افزایش دید دشمن خواهد شد). 2- تقویت نیروهای دشمن و آمادگی بیشتر آنها. 3- تضعیف توان نیروهای لشکر57 ابوالفضل(ع) و لشکر11 امیرالمؤمنین(ع). 4- احتمال بمباران نیروهای مستقر در منطقه عملیاتی در روز آینده.
محاسن تأخیر عملیات تا فردا شب نیز چنین اعلام شد: 1- با توجه به اینکه قوت این عملیات زدن به دشمن از پشت است، لشکر9 بدر و تیپ پاسداران و طالبانی‌ها آماده عملیات می‌شوند و هماهنگ با یگان‌های قرارگاه نجف، عملیات با قوت اجرا می‌شود.2- لشکرهای 7 ولیعصر(عج)، 21امام رضا(ع) و 32 انصار الحسین آماده‌تر می‌شوند. 3- نیروهای لشکر 52 قدس به نیروها اضافه می‌شوند. پس از این بررسی، رحیم صفوی گفت که نظر من این است که فردا شب عمل کنیم. علی شمخانی نیز به فرماندهان حاضر گفت بروید نیروهایتان را برای فردا آماده کنید.(4)پس از این دستور، فرماندهان قرارگاه‌های نجف و رمضان به یگان‌های تحت امر خود این تأخیر را ابلاغ کردند.
1 2
برای بررسی مشکلاتی که موجب تأخیر در آمادگی یگان‌های قرارگاه رمضان شده بود و همچنین بررسی و هماهنگی طرح مانور عملیات، در ساعت 22:20 امشب جلسه‌ای با حضور مسئولان قرارگاه رمضان برادران جعفری و دهقان (از مسئولان معاونت عملیات قرارگاه رمضان)، فرمانده لشکر9 بدر (شمس) و پرویز فتاح از مسئولان تیپ پاسداران در روستای سیروان واقع در کردستان عراق برگزار شد. در ابتدای جلسه برادر جعفری که از قبل داخل عراق مستقر بود و مسئولیت هماهنگی امور عملیات را با جلال طالبانی مسئول اتحادیه میهنی کردستان به عهده داشت، گفت که از قبل برای انتقال و پشتیبانی 100 نفر نیرو هماهنگی شده بود و پس از اینکه قرار شد 600 نفر به داخل منتقل شوند، وقتی با جلال طالبانی مطرح کردیم گفت همه چیز را جز کیسه خواب تأمین می‌کنیم که برای این کار و استقرار و پشتیبانی و تغذیه نیروها هماهنگ شد. من دنبال کارهای دیگر بودم که صبح امروز متوجه مشکلات شدم که به هر کس (از مسئولان اتحادیه) می‌گفتم سلب مسئولیت می‌کرد. پیامی برای جلال فرستادم. در پی آن جلال هم پیام تندی به افرادش فرستاد. مسئولان اتحادیه هم که اینجا رسیدند به آنها اعتراض کردیم که کوتاهی کردید، اینها مهمان شما بودند. ... پس از آن مقداری آذوقه آوردند و قرار شد تا فردا صبح همه چیز را تکمیل کنند. برای فردا شب هم تضمین اجرای عملیات را گرفته‌ایم. البته اینها [اتحادیه] نیروی چندانی نیاوردند چون در محاصره کامل هستند. عراق پایگاهایش را در منطقه تقویت کرده و همه نیروهایش را عوض کرده و نیروی ارتشی در پایگاه‌ها گذاشته است.
در مورد عملیات، اتحادیه پیشنهادش این است که شب اول زرون و گلاله و شب دوم گوجار را عمل کنند. فرماندهان تیپ‌های اتحادیه هم دیشب برای شناسایی رفتند و همه مسائل عادی است. مسئولان اتحادیه گفته‌اند که می‌توانند نیروها را بدون درگیری تا زیر هدف ببرند و پس از آن درگیری را شروع کنند. باید گلاله بر عهده اتحادیه باشد و ما در احتیاط باشیم که اگر نتوانستند، به آنها کمک کنیم. در صحبت با اتحادیه قرار شد تا اولین پایگاه دشمن نیروها مشترک بروند. سپس نیروهای اتحادیه در مواضع مستقر شوند و بعد نیروهای ما را عبور دهند و وقتی ما به پشت رسیدیم درگیری را شروع کنند و هم زمان با هم عملیات را شروع کنیم. تا جادة قمیش - سفره را اتحادیه پاکسازی می‌کند. تیپ ویژه پاسداران "باساوا" و لشکر9 بدر " هرمدان" را عمل می‌کنند.
در ادامه برادر فتاح اعلام کرد که با نیرویی که امروز به منطقه آمده، جمع نیروهای تیپ ویژه پاسداران به حدود 200 تن رسیده است. همچنین برادر شمس تعداد نیروی رزمندة لشکر9 بدر را که برای عملیات آماده شدهاند حدود 250 تن اعلام کرد.(1)
2 3
برای هماهنگی عملیات قرارگاه رمضان و نیروهای اتحادیة میهنی کردستان عراق که قرار است از پشت به قوای دشمن حمله کنند، بعد از جلسة مذکور، جلسه‌ای در ساعت 23:20
1) 6. مأخذ2، ص35 تا 40.
امشب با حضور برادران جعفری، دهقان، شمس و فتاح از قرارگاه رمضان و کاک فریدون، ملازم‌عمر، شیردل، مصطفی چورش و شیخ جعفر از اتحادیه میهنی کردستان برگزار شد. ابتدا برادر جعفری قرار قبلی با اتحادیه را توضیح داد. سپس کاک فریدون گفت: «فاصله زیاد است و امکان عملیات هم‌زمان با هم وجود ندارد چون پایگاه‌های دشمن زیاد است و مقر گردان و تیپ دشمن بین آنهاست؛ ممکن است شب اول پایگاه‌ها را بگیرند ولی مقر تیپ را نگیرند که منوط به پیشروی در گرده‌رش و برزوت است.» وقتی برادر جعفری سؤال کرد که چقدر طول می‌کشد به جاده برسیم و آیا شب اول به جاده می‌رسیم. کاک فریدون پاسخ داد: «ما قبلاً به یک ساعت جاده را گرفتیم ولی تقویت کرده‌اند و مین گذاشته‌اند. اگر برادرها (یگان‌های قرارگاه نجف) شب اول گرده‌رش و قمیش را بگیرند ما صبح به جاده می‌رسیم.»
برادر شمس: «جمهوری اسلامی از طرف خودش نمی‌تواند به باساوا و هرمدان برسد چون خط دشمن از آن طرف خیلی محکم است. شب اول باید از این طرف عمل کنیم تا با آنها (یگان‌های قرارگاه نجف) الحاق کنیم. شما باید ابتدا عمل کنید تا ما در ادامه عمل کنیم و با نیروهای آن طرف الحاق کنیم.»
کاک فریدون: «چه کسی تضمین می‌کند ما بتوانیم مقر تیپ دشمن را بگیریم. این مقر با شما درگیر می‌شود. ... ما باید در فکر 600 نیرویی که داخل می‌روند باشیم که در جلو محاصره نشوند. ... باید نیروهای شما را پله پله جلو ببریم. ممکن است در اطراف هم پایگاه‌هایی باشد و باید با آنها درگیر شوند.»
برادر دهقان: «بر اساس پارامترهای مختلف ما اهداف را تعیین می‌کنیم. هدف وسط بسیار تعیین کننده است هم برای تسهیل کار شما و هم رسیدن به اهداف جمهوری اسلامی. فقط اعزام راهنما از طرف شما اساسی است و اگر نیروهای ما بتوانند این اهداف را تصرف کنند، سرنوشت‌ساز است.»
پس از این مباحث برادر جعفری پیشنهاد کرد که در مرحله اول از نیروهای ایران 80 نفر در محور باساوا و 70 نفر در محور هرمدان وارد عمل شوند. کاک فریدون نیز زمان‌بندی عملیات را چنین اعلام کرد: نیروها ساعت 16:30 حرکت کنند تا ساعت 18 به گلورش برسد و پس از یک ساعت استراحت در آنجا، ساعت 19 حرکت کرده و 21:30 به قلاته سپون برسند. نیم ساعت در اینجا استراحت کنند و سپس ادامه حرکت بدهند، نیم ساعت پس از نیمه‌شب (00:30 بامداد) به هرمدان می‌رسند.
در پایان این جلسه کاک فریدون، فرمانده عملیات اتحادیة میهنی و فرماندهان نیروهای اتحادیه در محورهای مختلف را معرفی کرد.(1)
1 4
در منطقه سردشت و منطقه مریوان بین نیروهای خودی و عناصر ضدانقلاب درگیری محدودی روی داد. به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع) نیروهای گردان جندالله با افراد حزب دمکرات در
1) 7. مأخذ2، ص40 تا 47.
روستای زمزیران واقع در شمال شرقی سردشت درگیر شدند که در نتیجه آن دو تن از نیروهای خودی شهید و سه تن مجروح گردیدند.(1)در اطراف پایگاه "گلو" واقع در شمال سردشت، نیز نیروهای خودی به طرف عناصر حزب دمکرات اجرای آتش کردند که تعدادی از آنها کشته یا مجروح شدند. همچنین سه تن از عناصر نفوذی که قصد به سقوط کشاندن پایگاه را داشتند دستگیر شدند.(2)
سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) گزارش داد: در منطقه مریوان حدود 13 تن از چته‌های گروه کومهله در پشت روستای "ولیه ژیر" دیده شدهاند که احتمال حمله آنها علیه نیروهای خودی وجود دارد. همچنین 15 نفر از مجروحین کومهله در نزدیکی بانه دیده شدهاند که ممکن است برای مداوا به داخل عراق بروند.(3)
1 5
در جلسه امروز کمیته تبلیغات جنگ استان خوزستان اعلام شد که دو تن از عوامل گروهک خلق عرب که برای رژیم عراق جاسوسی می‌کردند در فاو دستگیر شدهاند. این دو تن که به عنوان بسیجی در فاو مشغول فعالیت بودند برای رژیم عراق اطلاعات جمع‌آوری می‌کردند. در این جلسه همچنین گفته شد که یک سرباز پایگاه موشکی ماهشهر که قصد داشت از طریق کردستان به عراق پناهنده شود، قبل از ظهر در مرزهای کردستان دستگیر شد. این سرباز خود را از هواداران منافقین معرفی کرد.(4)
2 6
در ادامه عزیمت کاروان حماسه‌سازان عاشورای حسینی به جبهه‌های جنگ، امروز گردان‌های دیگری از نیروهای داوطلب مردمی از شهرهای مختلف کشور رهسپار میدان‌های نبرد شدند. هفت گردان از نیروهای اعزامی از استان ایلام بود که با نام سومین کاروان حماسه‌سازان عاشورا سازماندهی شده بودند. از این نیروها سه گردان بسیجی، سه گردان پاسدار وظیفه و یک گردان پاسدار افتخاری بودند. از استان بوشهر نیز دو گردان نیروی رزمی و اعزام مجدد امروز عازم صحنه‌های نبرد شدند. جهادگران استان آذربایجان‌غربی هم پس از سازماندهی با بدرقه مردم شهر ارومیه به سوی جبهه‌ها حرکت کردند. همچنین امروز شهرهای همدان، مینودشت، بندرگناوه، تنکابن، میانه، یزد، اهر، مرند، جهرم، دامغان، نوشهر و علی‌آبادکتول شاهد اعزام نیروهای فنی، بسیجی آموزش دیده و اعزام مجدد بودند که در قالب کاروان حماسه‌سازان عاشورا، با بدرقه گرم مردم عازم صحنه‌های نبرد شدند.(5)
3 7
با توجه به حملات اخیر عراق به مناطق مسکونی و تهدیدات مکرر ارتش عراق مبنی بر بمباران شیمیایی شهرها و همچنین اقدام دشمن در حمله شیمیایی به شهر سردشت، برنامه‌ریزی و آموزش عمومی برای پیشگیری و کاستن از پیامدها و آثار این گونه حملات ضروری است. سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی با همین هدف از اول تا هفتم آبان را به عنوان هفته
1) 8. سند شماره 097735 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهدا، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 30/7/1366.
2) 9. همان.
3) 10. سند شماره 097726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع)، به ستاد مرکزی سپاه - معاونت اطلاعات، 29/7/1366.
4) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره 213، 27/7/1366، ص3 و 4.
5) 12. روزنامه جمهوری اسلامی، 27/7/1366، ص2.
آموزش عمومی ش.م.ر. در پنج استان مرزی اعلام کرد و از پاسداران خواست با گذراندن دوره‌های مربوطه، خود را برای آموزش عمومی آماده کنند.(1)
1 8
در پی بمباران پالایشگاه اصفهان و تلمبه‌خانه آن [ر.ک. 20/7/66] در هفته گذشته، همدان و قم با مشکل کمبود گازوئیل و گاز مایع مواجه شدند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از همدان، در امر تحویل نفت گاز به وسایط نقلیه به خصوص به کامیون‌ها و تریلرها طی دو روز گذشته اختلال ایجاد شده است و تشکیل صفوف پیوسته حداقل 50 وسیله نقلیه در مقابل هر یک از جایگاه‌های فروش مواد سوختی همدان شاهد این مدعا است. گفتنی است که سهمیه گازوئیل استان همدان از پالایشگاه اصفهان تأمین می‌شد.(2)همچنین کمبود گاز مایع در قم موجب شده گروه‌های کثیری از مردم صبح و بعداز ظهر هر روز با اجتماع در مقابل مراکز توزیع گاز به منظور تهیه این ماده سوختنی پس از ساعت‌ها انتظار و توقف در صف‌های طویل بدون دریافت گاز محل را ترک کنند. مسئول ستاد بسیج اقتصادی قم علت این کمبود را ناشی از بمباران پالایشگاه اصفهان ذکر کرد.(3)
2 9
مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر و هیئت همراه امروز وارد سوریه شدند. و در فرودگاه دمشق مورد استقبال رسمی نخست‌وزیر و اعضای هئیت دولت این کشور قرار گرفتند. محسن رفیق‌دوست (وزیر سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی)، معیری (معاون سیاسی نخست‌وزیر)، بشارتی (معاون سیاسی وزارت امورخارجه) و جمعی از معاونان و مدیران سیاسی کشور، نخست‌وزیر را همراهی می‌کنند.
میرحسین موسوی نخست‌وزیر پیش از عزیمت به سوریه در فرودگاه مهرآباد گفت: این مسافرت در شرایط حاضر از معنا و مفهوم خاصی برخوردار است.
ما رابطه صمیمانه‌ای با سوریه داریم و به طور مرتب در مورد مسائل جهانی و منطقه‌ای تبادل نظر می‌کنیم.
دور اول مذاکرات نخست‌وزیر ایران با نخست‌وزیر سوریه (عبدالرؤف الکسم) امروز آغاز شد که در آن ضمن تأکید بر اهمیت مذاکرات جاری و لزوم گسترش مناسبات ایران و سوریه، سه کمیته سیاسی، فرهنگی و اقتصادی از اعضای شرکت‌کننده در مذاکرات تشکیل شد. فاروق الشرع وزیرخارجه سوریه ضمن حضور در محل اقامت نخست‌وزیر با وی ملاقات کرد. در این دیدار مسائل مورد علاقه دو کشور و همچنین تحولات اخیر در منطقه و دخالت ناوگان امریکا و دیگر قدرت‌های غربی در خلیج فارس بحث و بررسی گردید و دخالت امریکا به عنوان عامل افزایش تشنج در منطقه محکوم شد. عصر امروز نخست‌وزیران دو کشور به مدت نیم ساعت، خصوصی با یکدیگر دیدار و مذاکره کردند.(1)در این دیدار نخست‌وزیر سوریه گفت: «تجاوزی که امریکا علیه ایران انجام می‌دهد به منزله تجاوز به همه آزادی خواهان و صلح‌طلبان جهان است و بهانه امریکا در ایجاد امنیت در منطقه قابل توجیه نیست، زیرا امنیت خلیج فارس قبل از حضور امریکا به مراتب بهتر از حالا بود. این بازی‌های امریکا نمی‌تواند ملت‌ها را مرعوب خود کند و امریکا همان‌طور که در ویتنام و لبنان شکست خورد در ایران نیز شکست خواهد خورد. ما در کنار ایران قرار داشته و با هم در یک سنگر باقی خواهیم ماند.»(2)
1 10
جمهوری اسلامی ایران در برابر لشکرکشی نظامی امریکا به منطقه و اقدامات دیپلماتیک این کشور، تلاش گسترده‌ای را در زمینه دیپلماتیک آغاز کرده است. امروز علاوه بر سفر هیئت عالی‌رتبه ایرانی به سوریه و سفر دکتر ولایتی به کوبا، فرستاده ویژه معمرقذافی رهبر لیبی با رئیس‌جمهور در تهران دیدار کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی:«آقای "ابوزید عمر درده" در دیدار با آقای خامنه‌ای ضمن تقدیم پیام رهبر لیبی گفت: رهبری لیبی پیروزی ملت مسلمان ایران را در مقابل توطئه‌های استکبار جهانی آرزو می‌کند، وی همواره بر این عقیده است که پیروزی ملت انقلابی و مسلمان ایران، پیروزی مردم لیبی است.»(3)
دکتر علی‌اکبر ولایتی، وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران نیز در دور دوم مذاکرات خود با وزیر خارجه کوبا (آقای مالمیرکا) در هاوانا سیاست تجاوزگرانه امریکا در منطقه استراتژیک خلیج فارس را نقض مفاد قطعنامه598 شورای امنیت و موجب افزایش تشنج در منطقه اعلام کرد و گفت: «اکنون کاملاً روشن و مشخص شده است که رژیم عراق به تحریک و پشتیبانی کدام کشور، این جنگ را بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل کرد و اینک حضور گسترده امریکا در خلیج فارس برای جهانیان نیز ثابت شده است.» دکتر ولایتی با یادآوری وظیفه اصلی نهضت عدم تعهد در برابر جنگ ایران و عراق و حضور نظامی امریکا در منطقه گفت: «مهم‌ترین قدم‌هایی که این جنبش باید بردارد، این است که موضعی روشن و صریح در رابطه با حضور نیروهای نظامی امریکا و متحدانش در خلیج فارس اتخاذ نماید؛ زیرا یکی از مناطق حساس جهان سوم مورد تجاوز امریکا قرار گرفته است.» وزیرخارجه کوبا نیز در این دیدار ضمن اعلام آمادگی کوبا برای گسترش روابط و تعمیق همکاری‌های خود با ایران به خصوص در سطح مجامع بین‌المللی، درباره سیاست‌های سلطه‌جویانه امریکا گفت: «امپریالیسم امریکا
در منطقه امریکای مرکزی نیز از هیچ‌گونه تلاش به منظور سرکوبی انقلاب‌ها با همکاری دولت‌های دست‌نشانده خود، فروگذار نکرده و این از خصلت‌های امپریالیسم می‌باشد.»(1)
1 11
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه با روزنامه انگلیسی‌زبان تهران تایمز مواضع جمهوری اسلامی ایران را در قبال بحران خلیج فارس، حضور ناتو در منطقه، قطعنامه 598 و اجلاس اتحادیه عرب تشریح کرد و نظرهای خود را درباره انتخابات آینده ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی بیان داشت. وی تقدم زمانی اعلام آتش‌بس را بر اعلام متجاوز رد کرد و گفت: «از لحاظ زمانی ما برای آتش‌بس تقدمی نسبت به اعلام متجاوز قائل نیستیم بلکه معتقدیم که اعلام متجاوز، تشکیل دادگاه یا کمیته صالحی برای بررسی مجازات‌های متجاوز و آتش‌بس باید هم‌زمان انجام گیرد. آیت‌الله خامنه‌ای روابط ایران با شوروی را رو به گسترش توصیف کرد و گفت: «شوروی یک همسایه بزرگ ماست و ما با شوروی هیچ وقت مثل امریکا در قطع رابطه نبودیم. این دو همسایه مسائل زیادی با هم دارند که می‌توانند آنها را همواره مورد بررسی قرار دهند.» وی امکان انعقاد پیمان‌دوستی با شوروی را رد نکرد و گفت: «به هر حال همکاری‌های دوستانه بین دو کشور الان وجود دارد و ممکن است این همکاری‌ها بیشتر هم بشود. به درخواست مسئولان شوروی از آقای هاشمی برای سفر به این کشور هم با نظر مثبت نگاه می‌کنیم.» رئیس‌جمهور شرط بهبود روابط با کویت و حل مشکلات را به خودداری این کشور از کمک به عراق و اعلام رسمی آن دانست و درباره روابط با کشورهای اروپایی گفت: «اگر آنها روابط برابر و شرافتمندانه با ما بخواهند داشته باشند ما هیچ‌گونه گرایش و انگیزه منفی نداریم انگلستان و فرانسه هم در تضعیف روابط با ما مقصر بودند. هر وقت آنها حاضر باشند، اشتباه گذشته خود را جبران کنند، ما در مواضع همیشگی خودمان هستیم.»(2)
2 12
وزیران خارجه کنونی و پیشین امریکا ایران را به اتهام شلیک موشک به نفتکش تحت پرچم امریکا در خلیج فارس، تهدید به حمله تلافی‌جویانه کردند. جورج شولتز وزیر خارجه امریکا در این‌باره گفت: «ایران با آزمودن علاقه امریکا به منافعش در خلیج فارس، خود را در معرض خطر تلافی‌جویانه نظامی امریکا قرار می‌دهد. حمله جمعه ایران به یک نفتکش کویتی زیر پرچم امریکا، برای آزمون حدودی است که امریکا برای دفاع از منافع خود قائل می‌شود. نقشه کلی ایران هر چه باشد، امریکا برای دفاع از منافع خود به خلیج فارس رفته است و هرگاه صلاح بداند از منافع خود دفاع خواهد کرد.» وی افزود: «حضور نیروی دریایی امریکا
در خلیج فارس برای محافظت از دوستان امریکا در منطقه ضرورت دارد و ما در جهت تضمین این که جنگ ایران و عراق به کشورهای حوزه خلیج فارس گسترش پیدا نکند و دوستان ما در معرض خطرهای آن قرار نگیرند، تلاش می‌کنیم.»(1)
هنری‌کیسینجر وزیرخارجه پیشین امریکا نیز درباره سیاست این کشور در قبال مسائل خلیج فارس گفت: «امریکا چاره دیگری جز تلافیِ حمله ایران به کشتی کویتی در خلیج فارس ندارد. ایالات متحده پیش از دست زدن به چنین اقدامی باید هدف‌هایش را به روشنی مشخص سازد تا از درگیر شدن در جنگ غیرضروری با ایران پرهیز کند. منافع ایالات متحده ایجاب می‌کند که خطوط کشتیرانی در خلیج فارس باز نگهداشته شود و از گسترش تشنج در منطقه جلوگیری به عمل آید. امریکا باید به راهها و نحوه پیروزی‌اش در این مناقشه اطمینان حاصل کند.»(2)
رادیو لندن نیز در تفسیری در این‌باره گفت: «چنین به‌نظر می‌رسد که یک حمله نظامی علیه ایران از حمایت سیاسی جناح‌های مختلف در امریکا برخوردار است. واشنگتن در حالی‌که در بن‌بست سخت سیاسی - نظامی خلیج فارس گرفتار شده است تلاش می‌کند تا با آماده‌سازی افکار عمومی به یک اقدام احتمالی نظامی علیه ایران مبادرت ورزد.»(3)
در عین حال اقدام نظامی امریکا علیه ایران احتمال اعدام گروگان‌های امریکایی در لبنان را به دنبال دارد. مجله المستقبل چاپ پاریس به نقل از یک مقام لبنانی نوشت: «ربایندگان گروگان‌های خارجی در بیروت ممکن است به تلافی حمله امریکا به 4 قایق ایرانی، به زودی یکی از گروگان‌های خود را اعدام کنند. همچنین اگر فشار نظامی غرب علیه ایران در منطقه افزایش یابد ممکن است ربایندگان گروگان‌های خود را به تدریج اعدام کنند.»(4)
1 13
"خان جونجو" نخست‌وزیر پاکستان با تأکید بر بی‌طرفی کشورش در جنگ ایران و عراق، اقدام پاکستان به ایفای نقشی جدید در خلیج فارس را در برابر دریافت تسهیلات از امریکا رد کرد. وی گفت: «پاکستان به هیچ وجه در جنگ خلیج فارس دخالت نخواهد کرد. ما تحولات جاری در خلیج فارس را دقیقاً زیر نظر داریم ولی به هیچ وجه به طرفداری از طرفین بحران نخواهیم پرداخت.» وی افزود: «از گزارش‌هایی مبنی بر اینکه امریکا می‌خواهد پاکستان در ازاء کمک امریکا نفش مشخصی را در خلیج فارس ایفا کند، هیچ اطلاعی ندارد. پاکستان موضع بی‌طرفی را در قبال جنگ خلیج فارس حفظ کرده است و در آینده نیز این موضع را حفظ
خواهد نمود.» جونجو گفت: «این سیاست به هیچ وجه تحت تأثیر تحولات قرار نگرفته و به هیچ وجه امکان دخالت ما در جنگ مذکور نیست»(1)
26/7/1366.
ضیاءالحق رئیس‌جمهور پاکستان نیز گفت: «پاکستان در هیچ شرایطی در جنگ عراق و ایران درگیر نخواهد شد.»(2)ضمیمه گزارش 461: چگونگی انتقال نیروهای لشکر57 و تیپ12 به پای کار و وضعیت آنها.
در روزشمار 25/7/1366 گفته شد که نیروهای لشکر57 حضرت ابوالفضل(ع) عصر روز 25/7/1366 با کمپرسی عازم منطقه عملیات شدند، در ساعت18:30 در ارتفاعات شوشو پیاده شدند و پس از سازماندهی مجدد، پیاده به طرف ارتفاعات اسپیدار، گلان، شهر ماووت و جنوب شرقی ژاژیله حرکت نمودند. ستون نیروها در باران پیش می‌رفت که به دلیل تاریکی، راه گم شد و مدتی نیز صرف پیدا کردن راه شد. رزمندگان برای مقابله با سرما و باران از پتوهای خود استفاده کردند که پتوها نیز به تدریج خیس شد. سرانجام پس از طی مسافت 17 کیلومتر به رودخانه قلعه‌چولان (قلاچولان) رسیدند که بارندگی آب آن را افزایش داده بود و به سادگی قابل عبور نبود. تعداد کمی از نیروها خود را به آب زده و از رودخانه عبور کردند. بقیه نیروها از روی پل‌های شناوری که شب قبل واحد منهدسی لشکر آنها را در اطراف رودخانه مخفی کرده بود، 6 نفر، 6 نفر عبور داده شدند. تا ساعت 8 صبح یکشنبه 26/7/1366 همه نیروها از رودخانه گذشتند و زیر صخره بلند و تیره رنگی مستقر شدند. فرمانده گردان‌ها پس از سازماندهی مجدد و کنترل نیروهای خود ضمن اعلام استراحت، تأکید کردند که با توجه به اینکه زیر پای دشمن هستند، کاملاً سکوت را رعایت کنند و از هرگونه تحرک و ترددی که موجب اطلاع دشمن شود، خودداری نمایند.(3)
نیروهای عمل‌کننده تیپ12 قائم(عج) نیز در شامگاه 25/7/1366 با کمپرسی از عقبة لشکر تا جایی که در دید دشمن نبود به منطقه عملیاتی منتقل شدند و بقیه مسیر را که در دید دشمن قرار داشت تا پشت ارتفاعات ژاژیله، پیاده طی کردند. این نیروها شب را پشت این ارتفاعات گذراندند در حالی که باران می‌بارید و جای مناسبی نداشتند. روز 26/7/1366 را نیروها به استراحت گذراندند و بعد از ظهر به تدریج آمادة عملیات شدند تا اینکه هنگام عصر پیام فرمانده قرارگاه نجف مبنی بر تعویق عملیات به مدت 24 ساعت به فرمانده تیپ رسید. این تعویق سبب نگرانی فرماندهان تیپ شد. چون تأخیر در عملیات و وضعیت جوی و مکان نامناسب نیروهای این یگان در پشت ژاژیله، کاهش توان نیروها را در پی داشت.(4)
1) 25. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، بولتن وزارت امور خارجه، شماره، 104/5 -
2) 26. روزنامه رسالت، 29/7/1366، ص12، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از خبرگزاری تاس.
3) 27. سند شماره 442/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش آماده‌سازی عملیات انجام نشده نصر8، لشکر57، راوی سید کمال حسینی، آبان73، ص27 و 28.
4) 28. سند شماره 447/ گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش آماده‌سازی عملیات انجام نشدة نصر8، تیپ12 قائم(عج)،راوی امیر منوچهری، ص21 و 22.
1 1
اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت، که قرار بود پس از 24 ساعت تعویق امشب آغاز شود، به‌دلیل ادامه اوضاع نامناسب جوّی، افزایش آب رودخانه قلاچولان و دشواری عبور از آن، کاهش توان رزمی نیروهایی که وارد منطقه عملیاتی شدهاند، هشیاری دشمن و مشکلات پشتیبانی عملیات؛ 24 ساعت دیگر به تعویق افتاد.
صبح امروز در جلسه قرارگاه نجف، فرماندهان یگان‌های این قرارگاه درباره آغاز اجرای عملیات مسائلی را مطرح کردند که به تشکیل جلسه با فرماندهان نیروی زمینی سپاه منجر شد.
باران که از حدود نیمه‌شب 25/7/1366 آغاز شده بود، تا صبح 26/7/1366 می‌بارید و مشکلاتی در ترددها به‌وجود آورد. شب گذشته تا صبح نیز باران شدیدی بارید؛ اوایل صبح از شدت بارندگی کاسته شد و بعدازظهر امروز دوباره بارندگی تشدید شد. در جلسه‌ای که ساعت 10 صبح امروز برای هماهنگی یگان‌های عمل‌کننده، با حضور مسئول معاونت عملیات نیروی زمینی سپاه (مصطفی ایزدی)، فرمانده قرارگاه نجف و فرماندهان یگان‌های این قرارگاه تشکیل شد، آخرین وضعیت یگان‌ها و میزان آمادگی آنها برای عملیات بررسی شد. در ابتدا فرمانده لشکر32 انصارالحسین(ع) ضمن بیان طرح مانور و توضیح راه‌کارهای این لشکر گفت: «مشکل اصلی ما تدارک‌رسانی است. پشتیبانی منطقه برای ما بسیار دشوار و آسیب‌پذیر است. شب گذشته ما روی رودخانه پل زدیم و بعد از عبور نیروها پل را جمع‌آوری کردیم و امشب دوباره می‌زنیم، ولی 2 متر به عرض رودخانه اضافه شده و آب رودخانه بالا آمده، برای امشب باید پل اضافه کنیم. همچنین راه خراب است و ماشین‌ها نمی‌توانند تدارک کنند. دیشب یک خمپاره دشمن به یکی از ماشین‌های ما خورد که 14 تن از نیروها شهید و 5 تن مجروح شدند. در غاری که نیروها مستقر شدهاند، جا کم است و بسیار در فشار هستند. نیروها برای رسیدن به راه‌کار و درگیری با دشمن باید 5/7 ساعت پیاده‌روی کنند، تازه اگر هیچ مشکلی بروز نکند. مسئله دیگر، راه‌کار لشکر57 است که باید کمین‌های دشمن را رد کنند یا ممکن است ناچار به درگیری شوند که اگر قبل از آغاز عملیات درگیر شوند برای ما مشکل ایجاد می‌شود.»
در ادامة جلسه، فرمانده لشکر52 قدس گفت: «ما دو گردانمان را به منطقه آورده‌ایم که یک گردان ساعت 8 شب با ماشین حرکت کرد ساعت 5/5 صبح به پل رسید. تدارکات هم نیاورده‌ایم. نیروهای ما برای رسیدن به دشمن باید 9 ساعت پیاده‌روی کنند.»
پس از آن فرمانده لشکر57 ابوالفضل(ع) وضعیت یگانش را چنین تشریح کرد: «نیروهایمان یک شب در بیابان خوابیده‌اند، شب بعد هم پیاده‌روی کرده‌اند و صبح از رودخانه عبور کرده‌اند. دیشب هم در سرما و بارندگی به سر برده‌اند. با سرمای دیشب و بارندگی امشب نمی‌دانم خدا چه می‌خواهد. وضع جسمی و روحیه آنها خوب نیست. اصلاً توان حرکت ندارند. تضمینی برای عملیات نیست.»
فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج) نیز گفت: «ما دیشب کاملاً آماده بودیم ولی عقب افتاد. ما قبلاً مشکل عبور از رودخانه و خیس شدن داشتیم، اما حالا نیروها سر تا پا خیسند. ما نمی‌گوییم برگردند ولی وضع نیروهای ما هم مثل بقیه است.»
فرماندهان دیگر نیز تأکید کردند که وضع همة یگان‌ها چنین است. در مجموع فرماندهان یگان‌ها با توجه به وضعیتی که برای نیروها بر اثر بارندگی و سرما پیش آمده بود، موافق اجرای عملیات در امشب نبودند. از سوی دیگر، مصطفی ایزدی بر اهمیت و حساسیت این عملیات تأکید کرد و گفت که از این منطقه باید قبل از زمستان بگذریم. اتحادیه میهنی (طالبانی‌ها) نیروهایشان را به سختی اینجا آورده‌اند. امکانات بسیاری صرف شده است. عملیات ما در اینجا حرکت هدف‌داری است...
پس از این جلسه، فرمانده قرارگاه نجف در ساعت 13:35 طی تماسی با جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه وضعیت یگان‌ها و نظر فرماندهان یگان‌ها را دربارة موافق نبودن با اجرای عملیات بیان کرد. به دنبال آن قرار شد فرمانده قرارگاه نجف با حضور در مقرّ امام رضا(ع)، با فرماندهان نیروی زمینی سپاه به بررسی موضوع بپردازند.(1)
گفتنی است که علاوه بر نامساعد بودن اوضاع برای اجرای عملیات، خبرهایی نیز از هشیاری دشمن دریافت می‌شد. از جمله در محور قمیش یکی از سربازان دشمن به نیروهای خودی پناهنده شد و خبر داد که نیروهای عراقی در آماده‌باش صددرصد به سر می‌برند.(2)
در ساعت 15:20 جلسه قرارگاه نیروی زمینی سپاه با حضور فرمانده این نیرو و جانشین وی، فرماندهان قرارگاه‌های نجف و رمضان و فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده، در مقر امام رضا(ع) تشکیل شد. در این جلسه فرمانده نیروی زمینی سپاه وضعیت یک‌یک یگان‌ها، میزان آمادگی و مشکلات آنها را برای آغاز عملیات جویا شد. فرماندهان یگان‌ها در مجموع همان مشکلات عبور از رودخانه قلاچولان، بارندگی و خیس شدن نیروها، خستگی آنها، مشکلات پشتیبانی، نیاز به مدت بیشتر برای پیاده‌روی تا پای کار به دلیل گِلی بودن زمین و لغزندگی صخرهها، نفوذ آب به دستگاه‌های بی‌سیم و از کار افتادن آنها و بهطورکلی کاهش توان رزمی تا حدود 50 درصد را ذکر کردند و تلویحاً آماده نبودن نیروهایشان را برای اجرای عملیات اعلام کردند. البته اکثر فرماندهان عدم آمادگی را صراحتاً بیان نمی‌کردند و تأکید داشتند که با وجود این مشکلات باز
1) 1. سند شماره 1521 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات نصر8 انجام نشده (نادر نوروزشاد)، 19/7 تا 27/7/1366، ص121 تا 141.
2) 2. سند شماره 440/گ مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش دوره‌ای راوی قرارگاه خاتم و نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 13/5/1366 تا 1/8/1366، ص120 و 121.
هم اگر اجرای عملیات ضروری باشد، اقدام خواهند کرد و البته می‌گفتند که تضمینی برای موفقیت آن نیست. در این میان لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) آمادگی بیشتری نسبت به سایر یگان‌ها دارد. فرمانده این لشکر تنها مشکل خود را افزایش عرض رودخانه و کمبود پل برای عبور از رودخانه ذکر می‌کند و با توجه به اینکه اکثر نیروهای این لشکر از عشایر هستند و توان جسمی بهتری نسبت به نیروهای سایر یگان‌ها دارند، مشکلی در پیاده‌روی طولانی و بالارفتن از ارتفاعات ندارند و به گفته فرمانده لشکر11، نیروهایش از تأخیر در عملیات ناراحتند.
جانشین فرمانده نیروی زمینی که در جلسات طرح مانور به فرماندهان یگان‌ها تأکید کرده بود که احتمال بارندگی هست، سؤال می‌کند چرا پیش‌بینی این مسئله را نکردید؟ فرماندهان همگی می‌گفتند که فکر نمی‌کردیم که این چنین شود و سیل راه بیفتد و هیچ‌کس پیش‌بینی این مشکل را تا این حد نمی‌کرد.
در زمان اعلام تنفس چند دقیقه‌ای، برادر شمخانی از برادران صفوی، ایزدی، شوشتری و ذوالقدر نظرخواهی می‌کند. همه تقریباً بر این نظر هستند که با توجه به چنین وضعیت جوّی و تأثیری که بر نیروها، عبور از رودخانه و پیاده‌روی و پشتیبانی گذاشته است، محاسن آغاز نشدن عملیات در امشب بیشتر از معایب آن است. لیکن این مسئله هم مطرح می‌شود که اگر امشب نیز عملیات به تعویق بیفتد اولاً معلوم نیست بارندگی متوقف بشود و ثانیاً با توجه به وضعیت نیروها، معلوم نیست در شب‌های آینده اجرای عملیات میسّر باشد.
نیروهای لشکر11 امیرالمؤمنین برای اجرای عملیات در منطقه ماووت آماده شدهاند.
آنها از اینکه به دلیل اوضاع نامساعد جوی و احتمال هشیاری دشمن عملیات به تأخیر افتاده است، ابراز ناراحتی می‌کنند.
فرمانده قرارگاه نجف برای ملموس کردن اوضاع گفت: «من توانم از بسیجی‌ها ضعیف‌تر نیست، درحالی‌که روز بود، جلوی پایم را می‌دیدم، خطری تهدیدم نمی‌کرد و ... [قبل از آمدن به اینجا] یک ربع پیاده‌روی کردم، روی من خیلی اثر داشت. حالا آنها که خسته‌اند، خیس‌اند... [برای رسیدن به پای کار باید 6 تا 10 ساعت در تاریکی پیاده‌روی کنند...]. قبلاً هم ارتفاع گلان را خودم بالا رفتم درحالی‌که شیب گلان خیلی بهتر از این ارتفاعات (محورهای عملیات) است، تیر هم نمی‌آمد، روز هم بود، خیلی مشکل بود.»
به هر صورت، تصمیم‌گیری خیلی دشوار شده است، از یک سو آغاز عملیات در امشب با وجود مشکلات مذکور، احتمال موفقیت آن را بسیار کاهش داده است و از سوی دیگر، تعویق آن نیز به احتمال زیاد به منتفی شدن آن می‌انجامد که علت اصلی آن هم لو رفتن عملیات است.
بعد از تنفس، جلسه با حضور فرماندهان نیروی زمینی و قرارگاه‌ها و فرماندهان یگان‌ها ادامه یافت ولی نتیجه‌ای قطعی حاصل نشد. در نهایت اجرای عملیات در امشب منتفی اعلام گردید و قرار شد یگان‌هایی که روزهای گذشته به غرب رودخانه قلاچولان رفته بودند و همچنین نیروهای حاضر در منطقه که به علت نامناسب بودن محل استقرارشان در زیر باران خیس شدهاند، برای بازسازی سریع به عقبه‌های خود بازگردند و به نیروهای لشکر بدر و تیپ پاسداران نیز که به سمت اهداف خود پیش می‌رفتند، دستور توقف داده شد.(1)همچنین با توجه به وضعیت نیروهای لشکر57 ابوالفضل(ع) و لشکر7 ولیعصر(عج) تصمیم گرفته شد که هدف این یگان‌ها و همچنین هدف لشکر9 بدر روی ارتفاعات قمیش حذف و درصورت مناسب بودن اوضاع در شب آینده، لشکرهای 11 امیرالمؤمنین(ع) و 21 امام رضا(ع) و تیپ‌های 12 قائم(عج) و پاسداران، با پیشروی به سوی اهداف، عملیات خود را آغاز کنند.(2)
1 2
با توجه به اینکه تا اوایل شب هنوز وضعیت عملیات امشب مشخص نشده بود، برخی یگان‌ها قبل از تاریکی کامل هوا به سوی اهداف حرکت کردند و برخی هم آماده حرکت بودند تا اینکه حدود ساعت 20 منتفی شدن عملیات امشب قطعی شد و مقرر گردید که یگان‌هایی که به غرب رودخانه قلاچولان رفته‌اند بازگردند. گزارش راویان لشکرهای 57، 32 و 52 از بازگشت نیروها چنین است:
«هنگام غروب درحالی‌که باران به شدت می‌بارید، نیروهای لشکر57 ابوالفضل(ع) به دستور فرمانده لشکر، در یک ستون به طرف معبر حرکت کردند؛ هنوز 20 دقیقه‌ای از آغاز حرکت آنها نگذشته بود که با بی‌سیم دستور توقف عملیات و بازگشت نیروها صادر گردید. در پی آن تعدادی از نیروها که 20 دقیقه از مسیر معبر را طی کرده بودند، در بازگشت به‌دلیل تاریکی زیاد و مراقبت برای جلوگیری از سقوط از صخرهها، پس از 2 ساعت به محل اولیه خود یعنی زیر صخره بلند رسیدند. درحالی‌که باران هنوز به آرامی می‌بارید. از طرفی بارش متوالی باران در
سه روز اخیر و بالا آمدن آب، عبور نیروها را از رودخانه مشکل‌تر کرده بود. برای عبور مجدداً از پل‌های شناور استفاده گردید و نیروها 6 نفر 6 نفر از غرب رودخانه به شرق آن منتقل می‌شدند. فشار آب گاهی بسیار شدید می‌شد طوری‌که چهار مرتبه پل‌های شناور در آب برگشت و نیروها به آب افتادند که با تلاش زیاد نجات یافتند. فرمانده لشکر پس از بازگشت از جلسه فرماندهان و استقرار در سنگر قرارگاه تاکتیکی (پشت ارتفاعات ژاژیله) در ساعت 21:40، بی‌سیم را به‌دست گرفت و علت کندی بازگشت نیروها را جویا شد که دلیل آن را تاریکی زیاد اعلام کردند. در پی آن فرمانده لشکر ضمن تماس‌های مکرر با توپخانه لشکر و قرارگاه نجف خواستار شلیک چند منور در اطراف رودخانه شد که قرارگاه اعلام کرد منور نداریم. توپخانه لشکر نیز فقط یک گلوله منور داشت که پرتاب آن هم مشکل کندی عبور نیروها را حل نکرد. به واحد ادوات لشکر نیز دستور پرتاب چند خمپاره از پشت ارتفاعات ژاژیله به سوی دشمن داده شد تا عراقی‌ها اقدام به پرتاب گلوله‌های منور کنند. دشمن در جواب، ضمن شلیک گلوله‌های خمپاره، چند منور در پشت ارتفاعات ژاژیله پرتاب کرد ولی مشکل تاریکی در محور بازگشت نیروها حل نشد.»(1)
در این اوضاع یگان‌های دیگر نیز تلاش می‌کردند قبل از روشن شدن هوا و پیش از هرگونه اقدام دشمن نیروهای خود را از رودخانه قلاچولان عبور دهند لیکن لغزندگی زمین و تاریکی هوا مانع سرعت عمل بود. همین وضعیت موجب شد که حدود 15 تن از برادران لشکر 52 قدس از ارتفاعات سقوط کرده و دست و پایشان بشکند.
لشکر32 انصارالحسین که منتظر شرایط مناسب بود با اوضاع بدتری روبهرو شد.(2)علی چیت‌ساز، مسئول واحد اطلاعات این لشکر وضعیت را چنین توصیف می‌کند: «وقتی خواستیم برگردیم باران شروع شد. هوا خیلی تاریک بود به نحوی که وقتی انگشتم را جلوی چشم تکان می‌دادم، نمی‌دیدم.» راوی لشکر32 انصارالحسین در شرح چگونگی عبور نیروهای این لشکر از رودخانه قلاچولان نوشته است: «افزایش آب رودخانه پلی را که بعد از عبور نیروها ساخته شده بود شکست و تنها قسمتی از پل باقی‌مانده بود. عرض آب به 15 متر رسیده بود. سنگ‌هایی که در رودخانه برای عبور استفاده می‌شد به زیر آب فرو رفته بود. دیگر فرصت پل زدن نبود و ماندن نیروها در ساحل غربی رودخانه نیز خطرناک بود. هر آن احتمال داشت گشتی‌های دشمن از حضور نیروهای ما مطلع شوند. آب رودخانه غرش مهیبی داشت، عبور از آن بسیار مشکل و تقریباً غیرممکن بود؛ راهی جز فداکاری و ایثار باقی نمانده بود. علی چیت‌ساز به همراه چند تن دیگر از بچه‌های اطلاعات عملیات بازو در بازوی یکدیگر داده و فاصله بین پل شکسته و ساحل را پر کردند. با وجود فشار شدیدی که جریان قویِ آبِ رودخانه به آنها می‌آورد، برادران حائلی شده و نیروها را یکی‌یکی از ساحل به تخته شکسته که از دو طرف به ساحل وصل بود هدایت کردند. با این حال سه تن از نیروها را جریان شدید آب با خود برد و در
نتیجه به لقاء‌الله پیوستند. جسد این سه شهید پیدا نشد. علی چیت‌ساز گفت: من دست یکی از بچه‌ها را که آب او را به زیر پل برده بود چند دقیقه در دست داشتم چند نفری هر چه تلاش کردیم که او را بیرون بیاوریم موفق نشدیم.»(1)
1 3
لشکر9 بدر و تیپ6 پاسداران، یگان‌های تحت امر قرارگاه رمضان که در عملیات منطقه ماووت مأموریت دارند در سرزمین دشمن، از پشت به نیروهای عراق حمله کنند، مشکلاتی بیش از یگان‌های دیگر دارند که به‌دلیل نبودن امکانات ارتباطی مناسب و همچنین ضرورت ارسال پیام‌ها به صورت رمز و کوتاه، امکان انتقال مشکلات آنها به‌طور کامل به قرارگاه نیروی زمینی سپاه نیست و در حد هماهنگی‌های خیلی ضروری صورت می‌گیرد. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ که همراه این یگان‌ها به داخل عراق رفته است، در یادداشت‌های خود از وضعیت این دو یگان چنین نوشته است: «از صبح امروز هوا شدیداً مه‌آلود بود و باران شدید و حتی تگرگ می‌بارید. نیروها که سرپناهی نداشتند، در "دوکانیان" در زیر آسمان ایستاده بودند و تمامی لباس‌ها و امکانات آنها خیس شده بود. برادران این مه و باران را نعمتی از جانب خدا می‌دانستند که سبب غافل‌گیری دشمن و ناتوانی او در استفاده از هواپیماهایش برای شناسایی و بمباران و حمله شیمیایی خواهد شد. آذوقه‌هایی که دیروز رسیده بود هم تا حدود زیادی موجب تقویت روحیه نیروها شد و هر چند به علت شدت بارندگی و خاموش شدن آتش‌هایی که برای تهیه غذا روشن می‌کردند، نتوانستند غذای مناسبی تهیه کنند، ولی وضعیت تغذیه بهتر از دو روز گذشته بود. بعدازظهر، قبل از شروع حرکت، با وجود بارندگی شدید و سرما، مراسم نوحه‌خوانی و سینه‌زنی برگزار شد. برادران روایت فتح که حضور داشتند می‌گفتند این بی‌سابقه است که باران از سر و صورت و لباس نیروها سرازیر باشد و مراسم با این احساسات و اشک و زاری برگزار شود.
سرانجام نیروها در یک ستون، با فریاد "هیهات من‌الذله" حرکت خود را شروع کردند. بر اثر شدت بارندگی و مه چنان هوا تاریک شده بود که نیروها بیش از چند متری خود را نمی‌دیدند و ناچار به استفاده از چراغ‌قوه بودند. کوهستانی بودن و لغزندگی مسیر، پیاده‌روی را مشکل کرده بود و نیروها مکرر زمین می‌خوردند. چند تن از برادران نیز بر اثر سرما بی‌هوش شدند؛ طوری‌که "شیخ دارا"، از مسئولان اتحادیه، چند پتوی خیس را با استفاده از نفت آتش زد تا آنها را به هوش آورد.»(2)
مسعود سرمدی در ادامة یادداشت‌های خود نوشته است: «درحالی‌که نیروها به سوی اهداف می‌رفتند و ما در مسیر رسیدن به قرارگاه مشترک، راه را گم کرده بودیم، در ساعت 20:30 صادق محصولی (فرمانده تیپ پاسداران) در تماسی بی‌سیمی به پرویز فتاح (جانشین خود) گفت: چیزی که بوده منتفی شده است. چون موضوع مبهم بود و به‌دلیل تاریکی و بارندگی
استفاده از کد و رمز ممکن نبود، محصولی و فتاح به زبان ترکی صحبت کردند. ذوالقدر نیز در تماس با جعفری عملیات امشب را منتفی اعلام کرد و علت آن را بالا آمدن آب رودخانه قلاچولان و میسّر نبودن عبور از آن برای رسیدن به ارتفاع گرده‌رش ذکر کرد و گفت به اتحادیه نیز خبر داده شود.» به نوشته راوی مرکز مطالعات، درحالی در این وضعیت جوّی امکان اجرای عملیات بعید بود و انتظار می‌رفت که زودتر تکلیف امشب روشن شود، تعویق عملیات خیلی دیر اطلاع داده شد.(1)
1 4
گزارشهای واحدهای اطلاعاتی سپاه در جبهة جنوب حاکی از افزایش تحرکات قوای نظامی عراق در مناطق شرق بصره و فاو می‌باشد. گردان اطلاعات 72 ثارالله گزارش داد: «فعالیت‌ها و نقل و انتقالات ارتش عراق در منطقه شرق بصره نسبت به روزهای گذشته افزایش یافته است. افراد دشمن در این منطقه سنگرهای خود را ترمیم می‌کنند و به احداث سنگرهای جدید و حفر کانال مشغولند. همچنین فعالیت نیروهای زرهی عراق در این منطقه زیاد شده و حجم آتش آنها افزایش یافته است.»(2)
معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا نیز از اقدامات عراق در منطقه فاو چنین گزارش داد: «تردد و جابه‌جایی گروهیِ نیروهای عراق در منطقه فاو همچنان ادامه دارد، طوری‌که در هر دقیقه ستون‌هایی به استعداد 10 تا 15 خودرو از جاده‌های البحار1 و البحار2 و جاده بصره - فاو به سمت فاو در حرکت هستند.»(3)
2 5
ساعت 2 بعدازظهر امروز نیروهای گشتی خودی با افراد حزب کومهله درگیر شدند. در این درگیری تعداد 9 تن از برادران گشتی شناسایی روستای "کلاته رشکه" از توابع سنندج با 25 تن از افراد گروه کومهله در داخل روستا روبهرو شدند که نیروهای خودی سریعاً از روستا خارج شده و درگیری را به ارتفاعات کشاندند. در این درگیری که پس از 3 ساعت پایان یافت، بی‌سیم‌چی گروه به اسارت ضدانقلابیون درآمد و دو تن از افراد ضدانقلاب به شدت مجروح شدند.(4)
3 6
نیروهای امریکایی بعدازظهر امروز در خلیج فارس، به میدان نفتی رشادت حمله کردند. میدان نفتی رشادت یکی از سه حوزة نفتی منطقه لاوان محسوب می‌شود و دارای سه سکوی بارگیری نفت است. از این حادثه گزارشهای متعددی از نیروی دریایی سپاه، نیروی دریایی ارتش، ستاد مشترک و خبرگزاری جمهوری اسلامی و وزارت نفت در دست است. درعین‌حال خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از منبعی مطلع در وزارت نفت گزارشی نقل کرده که نسبت به سایر گزارش‌ها کامل‌تر است و تناقضی با آنها ندارد. گزارش چنین است: «حدود ساعت 11 روز دوشنبه (27/7/1366) چهار ناو جنگی امریکا در 15 مایلی سکوی نفتی سلمان [یکی دیگر از سه میدان
1) 9. همان، ص1/54 و 1/55 و 1/56.
2) 10. سند شماره 029515 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، گردان اطلاعات 72 ثارالله، 2/8/1366، ص5.
3) 11. سند شماره 029544 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 51، قرارگاه کربلا - معاونت اطلاعات، 10/8/1366، ص32؛ و - مأخذ پیشین.
4) 12. سند شماره 046298 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای، سپاه یازدهم امام حسن عسگری(ع) - اطلاعات، 3/8/1366.
نفتی حوزه لاوان] از سمت شرق به غرب مشاهده شدند. این ناوها حدود ساعت 14 به حوالی حوزه نفتی رشادت رسیدند و به کارکنان سکو که با یک کشتی تعمیراتی در حال بازسازی تأسیسات سکوی آر-7 بودند، 10 دقیقه مهلت دادند که این سکو را تخلیه کنند. کارکنان این سکو پس از کسب تکلیف از مسئولان خود، داخل کشتی تعمیراتی مذکور موسوم به "عیسی" رفتند و پس از هشدار مجددِ ناوهای جنگی امریکا از سکوی آر-7 تا فاصله 10 مایلی دور شدند. به دنبال آن ناوهای امریکایی در ساعت 14:30 سکوی آر-7 را هدف حملات شدید خود قرار دادند. ناوهای امریکایی سپس به سوی سکوی آر-4 از میدان نفتی رشادت حرکت کردند و از کارکنان این سکو نیز خواستند که ظرف 10 دقیقه سکو را تخلیه کنند. کارکنان هر دو سکو پس از دور شدن از سکوها و استقرار در 10 مایلی سکوها، مجدداً مورد خطاب ناوهای جنگی قرار گرفتند که از آنها خواستند منطقه را کاملاً ترک کنند. قبل از حمله ناوها به سکوی آر-4 یکی از ناوها به این سکو نزدیک شد و یک هلی‌کوپتر امریکایی نیز تلاش کرد روی باند سکو بنشیند اما موفق نشد. در پی آن ناو امریکایی دو قایق کوچک را به آب انداخت که قایق‌ها به طرف سکوی آر-4 حرکت کردند.»(1)از جزئیات اقدامات قایق‌ها در مورد سکوی آر-4 اطلاعی در دست نیست ولی پس از دور شدن این دو قایق اجرای آتش شدید روی این سکو نیز شروع شد. اجرای آتش روی سکوهای رشادت تا دو ساعت ادامه یافت.(2)
بر اثر این حمله تأسیسات این دو سکو منهدم شد و آتش‌سوزی آنها تا روز بعد ادامه یافت. ناوهای امریکایی با ادامة حضور در منطقه میدان نفتی رشادت تا ساعت 9:35 صبح روز بعد (28/7/1366) از نزدیک شدن کشتی‌های خودی به منطقه جلوگیری می‌کردند.(3)
علاوه بر حمله به سکوهای رشادت، ناوهای امریکایی در اطراف میدان نفتی سلمان (از حوزه نفتی لاوان) نیز مانور کردند. به گزارش افراد مستقر در سکوی سلمان در ساعت 17:15 امروز چهار ناو جنگی امریکا تا 10 مایلی این سکو پیش آمدند و یک هلی‌کوپتر نیز در اطراف آن پرواز می‌کرد که روی یکی از ناوها فرود آمد. در پی آن افراد مستقر در سکوی سلمان با بی‌سیم به ناوها اخطار کردند که فاصله 12 مایلی از سکو را حفظ کنند. در ساعت 17:42 ناوها تا فاصله 15 مایلی از سکوی سلمان دور شدند و پس از توقف 20 دقیقه‌ای منطقه را ترک کردند.(4)
وزیر دفاع امریکا گفت: «در این حمله هزار گلوله 5 اینچیِ (127 میلی‌متری) توپخانة دریایی به طرف سکوهای ایران شلیک شد.»(5)سخنگوی پنتاگون نیز گفت: «سکوی نفتی ایران سه بخش داشت که در ماه نوامبر گذشته (آبان 1365) هواپیماهای عراقی بخش میانی آن را منهدم کردند و فعالیت استخراج نفت در این سکو متوقف شد. در جریان حمله ناو‌شکن‌های امریکایی یکی دیگر از بخش‌های سکوی نفتی به میزان 100درصد و بخش سوم آن نیز 90درصد منهدم شدند.»(6)وزارت دفاع امریکا نیز اعلام کرد: «بخش جنوبی سکوی نفتی دارای ابعاد 27×24 متر و ارتفاع 20 متر و بخش شمالی آن 21×30 متر و ارتفاع 61 متر بوده است.»(7)
1) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 216، 30/7/1366، ص3.
2) 14. سند شماره 1554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/7 تا 29/7/1366، ص186.
3) 15. مأخذ 13، ص4 و 5.
4) 16. مأخذ13، ص4.
5) 17. روزنامه کیهان، 28/7/1366، ص17، به نقل از رادیو امریکا.
6) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 214، 28/7/1366، ص6 و 7.
7) 19. همان، ص7.
تصویر
تصویر
ناوهای جنگی امریکا به دو سکوی نفتی از میدان رشادت حمله کردند.
در این حمله توپخانه نیروی دریایی امریکا هزار گلوله 127 میلی‌متری به این سکوها شلیک کرد.
1 7
در پی حملة ناوهای امریکایی به میدان نفتی رشادت، عصر امروز در جلسه‌ای در ستاد کل سپاه پاسداران با حضور مسئولان ستاد کل سپاه، معاون عملیاتی فرمانده کل سپاه و مسئولان نیروی دریایی سپاه، ضمن بررسی این اقدام امریکا و اهداف آن، چگونگی تشدید اقدامات مقابله با امریکا و دفاع از مناطق مهم در خلیج فارس و تهدیدات بعدی امریکا در این منطقه و آمادگی برای مقابله با آن، نقاط ضعف خودی و همچنین نحوة پاسخگویی به این تجاوز امریکا بررسی شد.
در این جلسه محمد فروزنده رئیس ستاد کل سپاه پاسداران ضمن حتمی دانستن درگیری با امریکا خطاب به مسئولان نیروی دریایی سپاه گفت: «ما با امریکا درگیر می‌شویم بروید تدابیر لازم را اتخاذ کرده و سخت برخورد کنید. در قضیه صدام و امریکا مسئولین می‌خواهند ما تشدیدکننده درگیری نباشیم، پاسخگو باشیم. این تدبیر برای ارتشِ آماده، قابل کنترل است. واقعیت این است که امریکا با ما درگیر می‌شود و دنبالِ قطعنامه 598 است که با فشار ما را تسلیم کند و نیروی دریایی تنها امید برای مقابله با امریکاست... قوی روی قضیه کار کنید. آقای هاشمی دستورالعمل ابلاغ کرده و به نیروی دریایی در فاو و ماهشهر و بوشهر و بندرعباس آماده‌باش کامل و آمادگی زمینی داده است.»(1)
ستاد کل پدافند کشور نیز امروز به دنبال حمله امریکا به میدان نفتی رشادت، طی دستورالعملی به فرمانده کل سپاه و فرماندهان نیروهای سه‌گانه سپاه پاسداران و رئیس ستاد مشترک ارتش و نیروهای سه‌گانه ارتش، اعلام کرد: «ضروری است با توجه به شرایط خاص خلیج فارس تا اطلاع ثانوی کلیه یگان‌های ساحلی و دریایی آمادگی مقابله با هرگونه تهاجمات احتمالی دشمن را داشته باشند.» در این دستورالعمل بر کسب آمادگی لازم برای مقابله با حملات دشمن، طی 24 ساعت و انجام دادن هرگونه پیش‌بینی ضروری برای مقابله با دشمن در درگیری احتمالی تأکید شده است.(2)
2 8
دولت امریکا انهدام سکوهای نفتی ایران را پاسخی محدود و محتاطانه به حمله چند روز قبل ایران به یک نفتکش زیر پرچم امریکا اعلام کرد. رونالد ریگان، رئیس‌جمهور امریکا، دو ساعت پس از اقدام نیروی دریایی این کشور در خلیج فارس، با صدور اعلامیه‌ای که سخنگوی کاخ‌سفید (مارلین فیتز واتر) آن را خواند، سکوهای نفتی رشادت را سکوهایی نظامی اعلام کرد و گفت: «این سکوها برای کمک به حملات متعدد علیه کشتی‌های تجاری ملت‌هایی که در جنگ ایران و عراق درگیر نیستند مورد استفاده قرار گرفته است. حمله بی‌دلیل ایران به کشتی‌های امریکا و دیگر کشتی‌های غیرمتخاصم، به‌ویژه مین‌گذاری و شلیک عمدی موشک‌های کرم ابریشم علیه کشتی‌های زیر پرچم امریکا، به‌رغم پیام‌های بسیار دولت امریکا به دولت ایران و هشدار دادن از عواقب این‌گونه اعمال، انجام گرفته است. اقدام علیه سکوهای نظامی ایران پس از مشورت با رهبران کنگره و کشورهای دوست صورت گرفت. این کار اعمال قانونی حق دفاع مشروع به موجب ماده 51 منشور ملل متحد بوده و به همین روال به رئیس شورای امنیت سازمان ملل متحد آگهی شده است.»
تصویر
سخنگوی کاخ‌سفید در ادامه قرائت اطلاعیه رئیس‌جمهور امریکا گفت: «ایالات متحده امریکا علاقه‌ای به رویارویی نظامی با ایران ندارد اما دولت ایران به هیچ‌وجه نباید درباره عزم و توانایی ما برای حراست از کشتی‌های امریکا و منافع‌مان در برابر حملات بی‌دلیل، در شبهه باشد. امریکا علاقه خود را برای پایان فوری تنش‌ها در منطقه و خاتمه جنگ ایران و عراق از طریق اجرای فوری قطعنامه 598 شورای امنیت به اطلاع دولت ایران رسانیده است.»(1)
جورج شولتز وزیر خارجه امریکا نیز حمله این کشور به سکوهای نفتی ایران را یک پاسخ متناسب با حمله به نفتکش سی‌ایل‌سیتی دانست و ماجرا را پایان یافته اعلام کرد. وی گفت: «ما خیال تشدید جنگ در خلیج فارس را نداریم، اما ایران باید بداند که نمی‌تواند بدون تنبیه شدن به کشتی‌های ما حمله کند.»(2)
ورنون والترز نمایندة امریکا در سازمان ملل نیز در نامهای به دبیرکل این سازمان، حملة امریکا را از جنبة حقوقی چنین توجیه می‌کند:
«براساس ماده 51 منشور سازمان ملل مایلم از طرف دولت متبوعم گزارش دهم که نیروهای ایالات متحده بر اساس حق طبیعی خود جهت دفاع از خویش، طبق حقوق بین‌المللی، اقدامات دفاعی را در پاسخ به حملات جمهوری اسلامی ایران علیه کشتی‌های ایالات متحده در خلیج فارس اتخاذ کردند.
تقریباً ساعت 11 بعد از ظهر 16 اکتبر 1987 از سوی نیروهای ایرانی یک موشک کرم ابریشم از سرزمین اشغالی عراق توسط ایران، شلیک شد و به کشتی Sea Isle City با پرچم ایالات متحده در آب‌های سرزمینی کویت اصابت کرد. این از جدیدترین سری حملات موشکی علیه کشتی‌ها با پرچم امریکا و سایر کشورهای غیرمتخاصم در آب‌های کویت که به‌دنبال تجارت صلح‌جویانه هستند، می‌باشد. به علاوه، این اقدامات از جدیدترین سری حملات نظامی غیرقانونی نیروهای ایران علیه ایالات متحده از جمله مین‌گذاری در آب‌های بین‌المللی با هدف غرق نمودن و یا خسارت زدن به کشتی‌های با پرچم امریکا می‌باشد که بدون تحریک از سوی هواپیماهای ایالات متحده صورت گرفته است.
تقریباً در ساعت 7 قبل از ظهر 19 اکتبر، کشتی‌های نیروی دریایی امریکا سکوی نظامی ایرانی رشادت ( معروف به رستم) را در آب‌های بین‌المللی در خلیج فارس از بین بردند. این
نیروها در این سکو مستقر شده تا علیه کشتی‌های با پرچم امریکا و سایر کشتی‌های غیرمتخاصم و نیز هدایت هواپیماها جهت درگیری اقدامات مختلفی را انجام دهند. همچنین بر حرکت کاروان‌های ایالات متحده با رادار و سایر ابزارها نظارت داشته باشند و هماهنگی‌های لازم را در مسیر کاروان‌های ما که مین‌گذاری کرده‌اند به‌عمل‌آورند و به قایق‌های تندرو کوچک کمک نمایند تا به کشتی‌های غیرمتخاصم حمله نمایند. همچنین جهت حمله به سوی هلیکوپترهای نظامی ایالات متحده به‌صورتی که در 8 اکتبر 1987 رخ داد، کمک نمایند، ضمناً در ابتدا ضمن هشدار به آنها اجازه داده شد که سکو را تخلیه نمایند.(1)
کاسپار واینبرگر وزیر دفاع امریکا درباره حمله ناوهای امریکایی به سکوی رشادت گفت: «واحدهای ضربتی مشترک امریکا در خاورمیانه یک واکنش سنجیده و متناسب با حمله بی‌دلیل هفته گذشته ایران به نفتکش کویتی با پرچم امریکا نشان داده‌اند.» وی افزود که از بین رفتن این سکو امنیت نیروهای ما را در آینده به‌طور قابل توجهی حفظ خواهد کرد. ما خواهان رویارویی بیشتر با ایران نیستیم و امریکا مایل نیست حادثه جدید دیگری با ایران داشته باشد.(2)وزیر دفاع امریکا در پاسخ به اینکه به چه علت به سکوهای پرتاب موشک کرم ابریشم ایران حمله نشد، گفت که این موشک‌ها روی سکوهای متحرک سوار می‌شوند و می‌توانند جابه‌جا شوند و به همین دلیل هدف‌گیری آنها مشکل است. اما مقام‌های رسمی امریکا که نخواستند نامشان فاش شود، گفتند که حمله به سکوهای موشکی ایران ممکن است خطر کشته یا اسیر شدن خلبانان امریکایی را در پی داشته باشد.(3)
"ترنر" رئیس سابق سازمان سیا اقدام امریکا را حرکتی کوچک شمرد و خواستار مین‌گذاری در سواحل ایران شد. وی گفت: «حضور ما در منطقه به منظور حمایت از اعراب خلیج فارس می‌باشد و به‌عنوان سمبل این حمایت‌ها 11 کشتی آنها را تحت حمایت خود قرار داده‌ایم اما این حمایت و جلب اعتماد ما فعلاً کافی نیست و یک حمله کوچک به سکوی نفتی، چیز چندان مهمی نیست که ایران را ناراحت کند؛ و باعث اطمینان اعراب نیز نخواهد شد. من فکر می‌کنم باید چیزی فراتر از این انجام بدهیم. درحال‌حاضر مین‌گذاری سواحل دریایی ایران است که می‌تواند این کشور را کاملاً فلج کند و این مین‌گذاری باید در اطراف جزیره خارک صورت گیرد و به جهانیان اعلام کنید که مین گذاشته‌اید تا کسی جرئت بارگیری از این مناطق را نداشته باشد.»(4)
1 9
جمهوری اسلامی ایران ادعای امریکا درباره نظامی بودن سکوهای نفتی رشادت را رد کرد و اجرای اقدامات تلافی‌جویانه را حق طبیعی خود دانست که در موقعیت مناسب به آن دست خواهد زد. رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، دراینباره گفت: «ریگان با این حرکت و حمله به سکوهای نفتی ایران مرتکب اشتباه بزرگی شد و یقیناً مشکلات خود را بیشتر کرد. با این‌گونه حرکات دولت امریکا قلدری و چهره خصومت‌آمیز خودش را در خلیج فارس آشکارتر کرد؛ زیرا آنها سکوی نفتی و مناطق کاملاً غیرنظامی را مورد حمله قرار دادند و سکوی نفتی را منهدم و منفجر کردند و به اهداف غیرنظامی که امکانات دفاعی هم نداشت آسیب رساندند. ما قطعاً تلافی خواهیم کرد و این حرکت امریکا را بدون پاسخ نخواهیم گذاشت.»(1)وی اضافه کرد: «جمهوری اسلامی ایران حق طبیعی خود می‌داند که این حرکت گستاخانه امریکا را تلافی کند.»(2)
مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر نیز گفت: «امریکا با حمله به سکوی نفتی ایران در خلیج فارس که از نظر نظامی دارای اهمیت نیست قدم جدیدی در جهت تشنج علیه جمهوری اسلامی برداشت با این خیال که انجام چنین حرکتی می‌تواند ملتی را مرعوب کند. خنده‌آورتر از آن اینکه تشنج‌آفرینی تازه خود را به اجرای مقررات سازمان ملل نسبت می‌دهد. جمهوری اسلامی پاسخ مناسب را به این عمل خواهد داد.»(3)
نخست‌وزیر ایران که به سوریه سفر کرده است و عصر امروز با حافظ اسد دیدار کرد، درباره اقدام امریکا گفت:
امریکا با حمله به سکوی نفتی ایران که دارای اهمیت نظامی نیست، قدم جدیدی در جهت تشنج برداشت ... همان‌طور که آنها
پا را از مرزهای خود فراتر گذاشته‌اند ما نیز حق طبیعی خود می‌دانیم که در حد ظرفیت و توانمان در سراسر جهان پاسخ دهیم.
وی افزود «ما فکر نمی‌کنیم که این درگیری بتواند چیزی را به ما تحمیل نماید و اگر اتفاقی رخ دهد ما فقط آن‌را در مرزهایمان تحمل نمی‌کنیم، همان‌طور که آنها پا را از مرزهای خود فراتر گذاشته‌اند ما نیز برای خود این حق را طبیعی می‌دانیم که در حد ظرفیت و توانمان در سراسر جهان پاسخ دهیم. حضور امریکا می‌تواند دو معنا داشته باشد در مرحله اول حفظ صدام و اگر نتواند در مرحله بعد حضور بر سر دخالت در آلترناتیوهای عراق است.»(1)
وزارت امور خارجه ایران و ستاد تبلیغات جنگ حضور گسترده نظامی امریکا در خلیج فارس را در راستای حمایت از رژیم صدام در عراق و حمله این کشور به سکوهای نفتی ایران را گامی خطرناک در گسترش جنگ در منطقه عنوان کردند. در بیانیه وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران آمده است: «امریکا با حمله به سکوهای نفتی ایران در خلیج فارس گام خطرناکی در ادامه تجاوزات پیشین خود برداشت و با حمله به مراکز نفتی و اقتصادی ایران عملاً منطقه را در آستانه یک درگیری تمام عیار قرار داد. استفاده امریکا از نیروهای نظامی علیه سکوهای نفتی ایران یک تجاوز صریح و قطعی علیه تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران، به‌عنوان یک کشور اسلامی غیرمتعهد، می‌باشد و یقیناً در زمان مناسب با پاسخ قاطع و مقتضی روبهرو خواهد شد.»(2)
سخنگوی وزارت خارجه نیز گفت: «سیاست اصولی و اولیه ما مقابله با تشنج‌آفرینی بوده و هرگونه اقدام تجاوزکارانه جدید امریکا را نیز قاطعانه پاسخ خواهیم داد. در حقیقت از روز اول ورود ناوهای جنگی امریکا به خلیج فارس تجاوز امریکا محتمل و قابل پیش‌بینی بود و خود را برای آن آماده کرده‌ایم و مسئولیت و عواقب چنین مواجهه‌ای کاملاً بر عهده امریکاست و کشورهای منطقه باید توجه داشته باشند آتشی که از هرگونه اقدام خصمانه امریکا برافروخته می‌شود کل منطقه را در برخواهد گرفت.»(3)
سرپرست ستاد تبلیغات جنگ حمله امریکا را با هجوم عراق در هفت سال پیش مقایسه کرد و گفت: «همان‌گونه که در هفت سال پیش تجاوز سراسری عراق به ایران انسجام، پایمردی و مقاومت مردم ایران را در پی داشت، تهاجم امریکا نیز به وحدت و اتحاد هرچه بیشتر مردم سراسر ایران برای مقابله با نظامیان متجاوز امریکایی منجر خواهد شد. امریکا همان‌گونه که خود را تدریجاً در دام جنگ ویتنام انداخت به همان صورت اندک، اندک، نظامیان خود را به منجلابی که خود در خلیج فارس ایجاد کرده است وارد می‌کند. منجلابی که قطعاً سالم از آن بیرون نخواهد آمد.»(4)وی افزود: «سبب اصلی چنین وضعی در خلیج فارس، امریکا و ارتجاع عرب است. اگر امریکا قائل به حاکمیت و امنیت و آرامش در خلیج فارس بود، هرگز نظامیان خود را به این آبراه حیاتی نمی‌کشاند و منطقه را این‌چنین ناامن نمی‌کرد. با وجود این، این نکته قابل تعمق است که بحران‌آفرین نهایتاً خود در ورطه بحران فرو خواهد رفت. ایجاد ناامنی و دست‌زدن به اقدامات تحریک‌آمیزی که امریکا در نظر دارد مسلماً واکنش‌های جدی در پی خواهد داشت.»(5)
سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز در مقابل اقدامات امریکا سیاست "ضربه در برابر ضربه"
را مطرح کرد و گفت: «ما خود را برای دفاع از انقلاب و کشورمان در برابر هرگونه تجاوزی آماده کرده‌ایم و سیاست ضربه در برابر ضربه از اصولی است که با پایبندی به آن در زمان و مکان مناسب، دشمنانمان را متحمل ضربات جبران‌ناپذیر خواهیم کرد.»(1)
1 10
شوروی و اروپا در قبال حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران واکنش‌های متفاوتی نشان دادند. برخی آن را عملی کاملاً مجاز و برخی آن‌را عملی تجاوزکارانه توصیف کردند و بعضی نیز از آن ابراز تأسف نمودند. اتحاد جماهیر شوروی اقدام امریکا را تجاوز نظامی و ماجراجویی خواند و آن را تقبیح کرد و مجدداً خواستار حضور نیروی دریایی سازمان ملل در خلیج فارس شد.(2)خبرگزاری رسمی شوروی، تاس، در تفسیری آورده است: «این اقدام امریکا را باید مستقیماً به رسوایی "ایران گیت" منطبق دانست. بدیهی است که افشاگری تحویل محرمانه تسلیحات امریکایی به ایران، واشنگتن را در مقابل کشورهای عربی در وضعیت بسیار ناراحت‌کننده‌ای قرار داده و دولت امریکا برای کاهش اثر این رسوایی و جلب توجه حداقل رژیم‌هایی که به‌طور سنتی از هم‌پیمانان و دوستان امریکا به‌شمار می‌روند، این ماجرا را پیش گرفته است.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی در تحلیلی درباره این تفسیر خبرگزاری تاس گفت: «اینکه خبرگزاری تاس به این سرعت اقدام امریکا را محکوم کرده است حاکی از آن است که دولت شوروی این قضیه را بسیار خطیر و جدی تلقی می‌کند و شاید علت همین امر، رفتن امروز گورباچف رهبر شوروی و وزیر خارجه‌اش به جلسه شورای عالی اتحاد شوروی است.»(4)
مارگارت تاچر، نخست‌وزیر انگلستان، و وزیر خارجه‌اش از اقدام امریکا در حمله به سکوهای نفتی ایران حمایت کردند. تاچر گفت: «ریگان کاملاً حق داشته است دستور حمله به دو سکوی نفتی ایران در خلیج فارس را صادر کند. این حمله یک پاسخ سنجیده بوده است و ما کاملاً از رونالد ریگان حمایت می‌کنیم.»(5)وزیر خارجه انگلستان نیز ضمن ابراز تأسف از اقدام امریکا، ایران را به سوء استفاده آشکار از نظم بین‌المللی متهم کرد و گفت: «امریکا کاملاً مجاز به استفاده از اقدام نظامی در دفاع از خویش در مقابل تهدید آشکار به حملات بیشتر می‌باشد.» وی با تهدید ایران افزود: «من مطمئن هستم ایرانی‌ها کاملاً درک خواهند کرد که ادامه این‌گونه حملات تنها به توجیه یک اقدام قاطع در جهت دفاع از خویش کمک خواهد کرد.» "جفری هاو" درعین‌حال از ایران و عراق خواست در جهت پایان بخشیدن به جنگ هفت ساله با یکدیگر گام بردارند و الاّ با اقدامات مربوط به تحمیل آن مواجه خواهند شد.(6)
1) 36. همان، ص14، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
2) 37. Sreed har kapil kaul. Tanker war aspect of Iraq – Iran war (1980-88), New delhi, ABC publishing house, 1989.
3) 38. مأخذ 18، ص22، مسکو - خبرگزاری فرانسه، به نقل از خبرگزاری تاس، 27/7/1366.
4) 39. مأخذ 18، ص28، رادیو بی‌بی‌سی، 27/7/1366، به نقل از خبرگزاری تاس.
5) 40. روزنامه جمهوری اسلامی، 29/7/1366، ص3، به نقل از خبرگزاری فرانسه.
6) 41. مأخذ 18، ص10، لندن - خبرگزاری رویتر، 27/7/1366.
کشورهای دیگر اروپایی ضمن حمایت تلویحی از اقدام امریکا، موضع محتاطانه‌ای اتخاذ کردند و بر پایان هر چه سریع‌تر جنگ تأکید نمودند. وزیر خارجه بلژیک گفت: «عمل امریکا در حمله به تأسیسات نفتی ایران به‌خصوص با توجه به مساعی صلح سازمان ملل متحد، تأسف‌انگیز است.»(1)سخنگوی وزارت خارجه هلند با ابراز نگرانی دولتش از به خطر افتادن کشتیرانی، تأکید کرد که گسترش جنگ و درگیر شدن کشورهای ثالث، نیاز فوری به تلاش‌های فوق‌العاده شورای امنیت و دبیرکل سازمان ملل متحد را برای برقراری آتش‌بس نشان می‌دهد. وزیر خارجه اسپانیا حمله امریکا را عادلانه خواند و ضمن محکوم کردن حملات ایران و عراق به کشتی‌ها گفت: «امریکا یک سکوی ایرانی‌ها را که از آنجا حملات به کشتی‌ها را هماهنگ می‌کردند، از کار انداخته است. اقدامات ایران مخالف آزادی کشتیرانی است. بنابراین می‌توان اقدام امریکا را دفاع مشروع دانست.»(2)
1 11
اکثر کشورهای جهان سوم و منطقه خاورمیانه در برابر حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران سکوت کرده‌اند. سرهنگ قذافی رهبر لیبی اعلام کرد که لیبی در برابر تهاجم امپریالیستی نیروهای امریکایی که ایران را مورد تهدید قرار داد، در کنار ایران ایستاده است. کشورهای عضو دائمی شورای امنیت که مسئول حفظ صلح جهانی می‌باشند باید در جلوگیری از ماجراجویی‌های امریکا نقش خود را ایفا کنند، درغیراین‌صورت عضویت چنین کشورهایی در شورای امنیت قابل توجیه نیست.(3)خبرگزاری لیبی نیز اقدام امریکا را به‌عنوان پیشروی صلیبی‌های جدید به رهبری امریکا به سوی شرق توصیف کرد: «شاید شگفت‌انگیز نباشد که امریکا با چنین حماقتی عمل نماید و در جهان گستاخی کند، اما جای شگفتی است که کشورهایی که ادعای متمدن بودن دارند از تجاوز امریکا استقبال کرده و از آن دفاع نمایند.»(4)
وزارت خارجه الجزایر با صدور اطلاعیه‌ای از حوادث خلیج فارس ابراز تأسف کرده و نوشت: «الجزایر همان‌طور که از اقدام مسلحانه علیه تأسیسات نفتی ایران شدیداً متأسف است از حمله انجام شده در آب‌های ساحلی کویت نیز قویاً متأسف است. زمانی‌که دبیرکل سازمان ملل تمامی سعی و نیروی خود را در مأموریت صلح به‌کار گرفته، که در هر صورت کاملاً حساس است، وظیفه حتمی همه است که در انجام این وظیفه به او کمک کنند.»(5)
فیدل کاسترو رهبر کوبا در دیدار با دکتر ولایتی گفت: «دولت امریکا از نظر سیاسی باید بهای گرانی برای تجاوز خود بپردازد. من مطمئن هستم که کشورهای منطقه و حتی شوروی از عواقب آن نگران می‌باشند. حمله امریکا به سکوهای ایرانی در اصل باعث ایجاد بحران اقتصادی در نیویورک و لندن شده است.» آقای "ملندس" وزیر کمیته دولتی همکاری‌های اقتصادی کوبا نیز گفت: «این اقدام دولت
امریکا نه‌تنها از طرف مردم ایران، بلکه از سوی جامعه بین‌الملل نیز مردود شناخته می‌شود.»(1)
خبرگزاری فرانسه در گزارشی از منامه، به نقل از دیپلمات‌های غربی نوشت: «سکوت بسیاری از کشورهای عربی خلیج فارس درباره حمله نیروهای امریکا به سکوی نفتی ایران نشانة شک و تردید آنها نسبت به درگیر شدن امریکا در منطقه خلیج فارس است. در میان کشورهای منطقه تنها کویت عصر امروز (27/7/1366) درباره این عملیات اظهار نظر کرد و آن را یک اقدام نظامی محدود در پاسخ به حملات ایران در آب‌های بین‌المللی و قلمرو آب‌های کویت به کشتی کشورهای غیرمتخاصم توصیف کرد.»(2)رادیو بی‌بی‌سی نیز گفت: «در بین کشورهای خلیج فارس برخی معتقدند که عمل امریکا می‌تواند ایران را به حمله به چاه‌ها و تأسیسات نفتی عربستان و امارات متحده عربی تشویق کند. امروز رادیو ایران در تفسیری گفت که هرگونه تجاوزی علیه ایران به درگیری‌های وسیعی در خلیج فارس خواهد انجامید.»(3)
1 12
حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران در خلیج فارس بازتاب وسیعی در رسانههای جهان داشت. اهداف امریکا، احتمال تشدید درگیری، چگونگی پاسخ ایران و میزان توان نیروی دریایی ارتش ایران و سپاه پاسداران موضوعاتی هستند که تحلیلگران آن را بررسی کرده‌اند.
"هانیو کبی تیس" کارشناس جنگ ایران و عراق در مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک، در مصاحبه با رادیو بی‌بی‌سی، دلیل حمله امریکا را به یک سکوی کوچک نفتی این‌گونه توضیح می‌دهد: «درحال‌حاضر امریکا راه‌حل دیگری نداشت. حضور نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس دارد خیلی گران تمام می‌شود. افکار عمومی امریکا توقع داشت که امریکا به‌اصطلاح آن حمله‌ای را که ایران به کشتی امریکایی کرده بود تلافی کند.» وی درباره علت حمله نکردن امریکا به سکوهای پرتاب موشک ایران گفت: «اگر امریکا به سکوهای پرتاب موشک ایران حمله می‌کرد این یک حمله خیلی بزرگ بود و دامنه جنگ گسترش پیدا می‌کرد و در واقع این جنگ از کنترل در می‌رفت. درحالی‌که با حمله به این تأسیسات نفتی در واقع به یک هدف اقتصادی حمله کرده‌اند، برای اینکه همه هدف‌هایی که دو طرف به آنها حمله می‌کردند هدف‌های اقتصادی بوده است، نه نظامی. موشک‌های سیلک‌ورم برای امریکا خیلی خطرناک نیست آنها موشک‌های خیلی‌خیلی ابتدایی هستند و امریکا سیستم دفاع ضد موشکی هم دارد، اما این موشک‌ها در حمله به کشتی‌های غیرمسلح و بی‌دفاع می‌تواند خیلی مؤثر واقع بشود.»(4)
خبرگزاری رویتر نیز به نقل از تحلیلگران نظامی و دیپلمات‌ها نوشت: «امریکا برای آنکه اعتبار خود را به‌عنوان یک قدرت تعیین‌کننده در خلیج فارس حفظ کند ظاهراً چاره‌ای جز اجرای اقدامی تلافی‌جویانه علیه ایران نداشته است. حمله امروز امریکا علیه سکوی نفتی ایران ظاهراً یک عملیات حمله در مقابل حمله بوده و با دقت خاصی ترتیب داده شده بود تا بیش از حد تحریک کننده نباشد یا هم‌پیمانان عرب امریکا در منطقه را دلواپس نکند.»(5)
رادیو امریکا با دو تن از کارشناسان جنگ ایران و عراق مصاحبه کرده و نظر آنها را دربارة حمله امریکا به سکوهای ایرانی جویا شده است. "مایکل ارین" مشاور پیشین شورای امنیت ملی امریکا گفت: «امریکا به جای آنکه با تمام قدرت و زور به ایران واکنش نشان دهد تصمیم گرفت یک هشدار به ایران بفرستد. این اقدام نباید صرفاً یک حمله تلقی شود بلکه هشداری است تا تهران را از اقدامات بیشتر بازدارد. اگر ایران بخواهد در واکنش به حمله امریکا، به تأسیسات نفتی کویت حمله کند، اشتباه بزرگی مرتکب خواهد شد؛ زیرا در اوضاع کنونی هرگونه حمله به مناطقی که تحت پوشش حفاظتی امریکا قرار دارد اشتباهی بزرگ محسوب می‌شود.»
دکتر "مک ناور" کارشناس جنگ ایران و عراق در مؤسسه تحقیقاتی "بروکینگز" نیز دراینباره گفت: «اینکه امریکا یک هدف اقتصادی را به‌جای یک هدف نظامی تعیین کرده و بدان حمله کرده است نشانة آن است که امریکا وارد جدال فرسایشی با ایران شده و می‌خواهد بر توانایی صدور نفت ایران لطمه وارد سازد. ایران تحت فشارهای اقتصادی و بین‌المللی زیادی است و اقدامات تهران چندان قابل پیش‌بینی نیست ولی تاریخ نشان می‌دهد که هرگاه امریکا به ایران فشار وارد می‌کند ایرانی‌ها نه‌تنها عقب نمی‌نشینند و دچار هراس نمی‌شوند بلکه راه‌های ابتکاری پیدا می‌کنند که زندگی را بر امریکاییها دشوار می‌سازد. این حمله موضع ایران را حادتر و رادیکال‌تر خواهد کرد و شاید هم به یک سلسله جدال‌های طولانی بین امریکا و ایران منجر شود و از منطقه خلیج فارس نیز پا فراتر بگذارد. کنگره تمایلی ندارد که در این قضیه به‌عنوان حامی اقدامات دولت شناخته شود.»(1)
خبرگزاری یونایتدپرس به بررسی نگرش مقام‌های امریکا به توانایی نیروی دریایی ایران پرداخته و به نقل از مقام‌های رسمی امریکا گزارش داد: «نیروی دریایی ایران به‌دلیل نسبتاً کوچک بودن و نداشتن آمادگی رزمی کافی تهدیدی ناچیز برای گروه رزم‌ناوهای امریکایی مستقر در منطقه خلیج فارس محسوب می‌شود. به گفته منابع امریکایی رزم‌ناوهای فعال ایران و ناوگان قایق‌های سریع‌السیر کوچک این کشور که به مسلسل و خمپاره‌انداز مجهز هستند، تنها می‌توانند از طریق انجام دادن حملات جنگ و گریز علیه واحدهای منفرد امریکایی و اهداف تجاری در خلیج فارس که از آنها حفاظتی به‌عمل نمیآید، یک پیروزی تبلیغاتی برای ایران کسب نمایند. بر اساس گزارش شماره اخیر نشریه میلیتاری‌بالانس، نیروی دریایی ایران دارای چهار ناوچه توپدار و سه ناوشکن است که می‌توانند به‌عنوان رزم‌ناوهای عمده تلقی شوند. در مقایسه نیروی دریایی امریکا به 24 فروند از این رزم‌ناوهای عمده تنها در منطقه خلیج فارس و 40 فروند از آنها در تمامی منطقه مجهز می‌باشد. نیروی دریایی امریکا در حدود 580 کشتی در اختیار دارد.»(2)
1 13
در پی انتشار خبر حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران، قیمت نفت خام، هنگام گشایش بازار نیویورک، افزایش یافت. به گزارش خبرگزاری فرانسه از نیویورک هر بشکه نفت خام "وست
تگزاس اینترمیدیت" قابل تحویل در ماه نوامبر (آبان)، در مقایسه با قیمت‌های جمعه شب، 18 سنت افزایش یافت.(1)افزایش درگیری در خلیج فارس در بازار سهام نیویورک نیز تأثیر گذاشت. در پی این حادثه بهای سهام شرکت‌ها در بازار بورس نیویورک به‌طور بی‌سابقه‌ای سقوط کرد و به‌دنبال آن بازارهای اصلی بورس در سایر نقاط جهان نیز با رکود بسیار مواجه شدند.(2)
1 14
چند هواپیمای امریکایی در دو مرحله به حریم هوایی بندر چابهار تجاوز کردند. هواپیماهای امریکایی در ساعت 5 و 7 بعدازظهر امروز در سطح پرواز بالا وارد آسمان چابهار شدند و پس از مدتی از آنجا دور شدند. سلاح‌های پدافند هوایی که به‌سوی آنها شلیک می‌کرد به‌دلیل پرواز این هواپیماها در ارتفاع بالا نتوانستند اقدامی در جلوگیری از این تجاوزها بکنند.(3)
2 15
کویت در ادامه اجرای سیاست کشیدن پای پنج قدرت عضو دائمی شورای امنیت به خلیج فارس از طریق تغییر پرچم نفتکش‌های خود و یا اجاره کردن نفتکش‌های این کشورها، نفتکش کویتی "رأس‌الجلایه" را به "چیلهام کسل" تغییر نام داد و در انگلستان به ثبت رساند. انگلستان در 30 تیرماه 1366 درخواست امریکا را برای حضور نظامی در منطقه خلیج فارس رد کرده بود، ولی به‌تدریج با اعزام مین‌جمع‌کن به این منطقه، عملاً در بحران خلیج فارس وارد شد. منابع کشتیرانی اعلام کردند: کشتی "رأس‌البارشد" نیز تا پایان ماه آینده در انگلیس مجدداً به ثبت خواهد رسید.(4)
از سوی دیگر، شیخ سالم الصباح وزیر دفاع کویت ضمن رد اعطای هرگونه تسهیلات نظامی به خارجیان گفت: «کویت به هیچ کشوری اجازه ساختن پایگاه نظامی در خاک خویش را نمی‌دهد و هیچ کشوری نمی‌تواند در این زمینه بر ما فشار وارد کند.» وی حضور ناوگان‌های امریکایی، اروپایی و شوروی در خلیج فارس را برای حمایت این کشورها از منابع خود خواند و گفت: «ایران نیز از حضور ناوگان‌های خارجی در خلیج فارس بهره می‌برد چون این ناوگان‌ها باعث حمایت از صادرات نفت ایران نیز می‌شوند. من فکر می‌کنم حضور این ناوگان‌ها در آینده به پایان جنگ ایران و عراق نیز کمک کند.»(5)
3 16
تحلیلگران غربی در بررسی راه‌های اعمال فشار بر جمهوری اسلامی ایران، به قطع درآمدهای نفتی ایران اهمیت بیشتری می‌دهند و برای رسیدن به آن تاکنون سه راه‌کار ارائه داده‌اند: 1- حملات هوایی عراق به مراکز و تأسیسات نفتی ایران. 2- تحریم خرید نفت از ایران. 3- مین‌گذاری در سواحل ایران به‌وسیله امریکا و جلوگیری از صدور نفت ایران.
روزنامه دیلی‌تلگراف راه‌حل دوم را سریع‌ترین راه برای پایان دادن به جنگ دانسته و نوشته است: «تحریم خرید نفت از ایران سریع‌ترین راه برای پایان‌دادن به جنگ است. این تحریم در
1) 54. مأخذ 33، ص4.
2) 55. روزنامه رسالت، 28/7/1366، ص11، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
3) 56. سند شماره 097729 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران، به فرماندهی کل سپاه، 29/7/1366؛ و - سند شماره 097697 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی ناحیه مستقل دهم نبی‌اکرم(ص)، 27/7/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 215، 29/7/1366، ص2، زاهدان - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/7/1366.
4) 57. مأخذ 30، ص‌آخر، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از خبرگزاری رویتر.
5) 58. مأخذ 49، ص39، کویت - خبرگزاری خلیج، 27/7/1366.
صورتی مؤثر خواهد بود که امریکا راه را بر کشتی‌هایی که نفت ایران را حمل می‌کنند ببندد، اما یک چنین اقدامی خود به منزله یک اقدام جنگی خواهد بود.»(1)
روزنامه تایمزمالی نیز با بررسی عملکرد عراق در حمله به مراکز نفتی ایران نوشت: «با وجود حملات هوایی شدید به پایانه جزیره لارک طی ده روز اول ماه جاری [اکتبر]، ایران تولید نفت خود را در حدود دو میلیون و دویست هزار بشکه در روز حفظ کرد. به عبارت دیگر، طی سال جاری ایران به‌طور متوسط روزی دو میلیون و سیصد الی دو میلیون و چهارصد هزار بشکه نفت تولید کرده و این درآمد برای تأمین هزینه ادامه جنگ کافی بوده است.» ریچارد جان خبرنگار این روزنامه نوشت: «از نظر تحلیلگران و دیپلمات‌ها در صورتی ماشین جنگی ایران از کار خواهد افتاد که سطح تولید نفت ایران به حدود یک میلیون و نیم بشکه در روز کاهش یابد.»(2)
1 17
هجده تن از نیروهای قرارگاه رمضان را که حدود 20 روز پیش نیروهای ترکیه دستگیر کرده بودند،(3)هیئت ترکیه‌ای در مرز "سرو" تحویل مأموران مرزی ایران دادند. مأموران ترکیه این نیروها را هنگام مراجعت از عراق در منطقه "شعرنیلی" در خاک ترکیه همراه با اسلحه و مهمات دستگیر کرده بودند. نیروهای ترک آنها را به شهر "فیلن‌حکاری" بردند و بازجویی کردند. مأموران ترکیه به هنگام تحویل افراد این گروه، تمام وسایل آنها را نیز به مأموران ایران تحویل دادند.(4)
2 18
فعالیت سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در عراق و پاکستان افزایش یافته است. افراد این گروه که در عراق مستقر هستند پس از طی دوره‌های آموزش نظامی در کنار ارتش عراق، دست به اجرای عملیات‌های محدودی علیه مواضع نیروهای خودی می‌زنند. به گزارش اطلاعات سپاه پانزدهم رمضان، ارتش عراق برای آموزش نظامی منافقین، در منطقه‌ای بین سلیمانیه و کرکوک آموزشگاهی به این سازمان تحویل داده است تا اعضای آن در یک دوره 45 روزه آموزش انواع سلاح‌های سبک و سنگین را طی نموده و آمادگی لازم را برای شرکت در جنگ به‌دست آورند.(5)در همین منطقه ساختمان دیگری نیز برای اسکان خانواده‌های این گروه احداث شده است.(6)
گزارش اطلاعات قرارگاه ثامن‌الائمه نیز حاکی است که سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در پاکستان فعالیت تبلیغاتی خود را افزایش داده است. جناح "فاطمه رود" که در نیوکویتة پاکستان دفتر تبلیغاتی دارد، تصمیم گرفته است دفتر دیگری نیز در شهر نوکندی باز کند.(7)
3 19
رژیم عراق به بهانه سرشماری با برقرار کردن حکومت نظامی، صدها تن از مجاهدان عراقی را دستگیر کرده و تعداد کثیری از آنان را در زندان‌های عراق طی روزهای گذشته به قتل رسانده است. دو تن از نمایندگان سازمان بین‌المللی دفاع از حقوق بشر در عراق شاخه سوئد، در تماس با خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کردند: «رژیم عراق از روز جمعه (24/7/1366) تاکنون به
1) 59. مأخذ 49، ص44، رادیو بی‌بی‌سی، 27/7/1366، به نقل از روزنامه دیلی‌تلگراف.
2) 60. مأخذ 49، ص44، رادیو بی‌بی‌سی، 27/7/1366، به نقل از روزنامه تایمزمالی.
3) 61. سند شماره 293445 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، 11/7/1366.
4) 62. سند شماره 088345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد قرارگاه حمزه(ع) - اطلاعات، 21/7/1366؛ و - سند شماره 097700 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد قرارگاه حمزه - اطلاعات، 27/7/1366.
5) 63. سند شماره 029493 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از: سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 27/7/1366.
6) 64. سند شماره 029490 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 28/7/1366.
7) 65. سند شماره 088391 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه ثامن‌الائمه - اطلاعات، به ستاد نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 27/7/1366.
بهانه سرشماری، تعقیب مبارزان و مجاهدان عراقی را تشدید کرده است. رژیم عراق با افزایش روزافزون فرار جوانان مسلمان و پیوستن آنان به صفوف مبارزان و مجاهدان عراقی و همچنین افزایش سرپیچی سربازان عراقی در جبهه‌های جنگ، به بهانه سرشماری مردم کشور، در تمام شهرها حکومت نظامی برقرار کرده و خانه‌ها را در تعقیب جوانان مسلمان، بازرسی می‌کند. مأموران عراقی با بازجویی افراد خانواده‌ها در صدد کسب اطلاعات درباره جوانان عراقی مقیم خارج از کشور شدهاند و افراد خانواده‌هایی که از بستگان و فرزندان خود اظهار بی‌اطلاعی نموده‌اند، در مقابل اعضاء دیگر خانواده مورد ضرب و شتم قرار گرفته‌اند. هیچ کشوری در جهان امروز برای سرشماری افراد ملت خود از توپ و تانک و اعمال حکومت نظامی استفاده نمی‌کند. ما در تعجب هستیم که کشورهای مدعی دفاع از حقوق بشر چشم‌ها را بر اعمال دیکتاتوری رژیم عراق بسته و گویی سفارتخانههای کشورهای غربی و شرقی هیچ‌گونه اطلاعاتی در این زمینه به کشورهای خود منتقل نمی‌کنند.»(1)
از سوی دیگر، نماینده عراق در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان مدعی شد که با حمله نیروهای ایران به بصره، قلعه‌دیزه و چوارته در روز 15 اکتبر 1987، تعداد 7 تن مجروح و چند خانه خسارت دید.(2)
1 1
در پی تعویق دوبارة عملیاتِ غرب منطقه ماووت در شب گذشته، طی بررسی‌های طولانی که از صبح امروز صورت گرفت، به دلایلی از جمله هشیاری دشمن، مشکلات پشتیبانی، کاهش توان نیروهای عمل‌کننده و مشکلات عبور از رودخانه، بار دیگر عملیات چهار روز به تعویق افتاد.
از ساعت 7 صبح با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه و جانشین وی، مسئول معاونت عملیات نیروی زمینی سپاه (مصطفی ایزدی)، مسئول معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه (محمد باقری) و جانشین وی (محمد پیشبهار)، فرمانده قرارگاه نجف (نورعلی شوشتری)، فرمانده قرارگاه رمضان (محمدباقر ذوالقدر)، فرمانده توپخانه نیروی زمینی سپاه (یعقوب زهطی) و چند تن دیگر از مسئولان نیروی زمینی سپاه برای بررسی چگونگی اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت جلسه‌ای تشکیل شد که تا ساعت 21 ادامه یافت و در مراحل مختلف فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده نیز به این جلسه اضافه شدند.
در ابتدای جلسه محمد باقری گفت دشمن از تصمیم ما برای اجرای عملیات در این منطقه آگاه شده است و دلایل آن را چنین برشمرد: 1- 80 درصد محل استقرار یگان‌های خودی از منطقه "سرگلو" به جلو زیر دید نیروهایی از دشمن که در ارتفاعات "برده هوش" و "گامو" مستقر هستند، می‌باشد. در حالی که اوایل شهریور میزان تردد خودی به این منطقه روزانه 10 دستگاه خودرو بوده است، از 15 شهریور به 350 خودروی سبک و سنگین در روز رسیده و از 17 مهر به روزانه 2200 دستگاه رسیده است. 2- افزایش تردد نیروهای خودی به دیدگاه‌های منطقه. 3- نیروهای شناسایی 5 بار به تله منور و مین برخورد کرده‌اند، از جمله در دشت باساوا، که بعد از آن دشمن با استقرار سگ محافظت خطوط خود را بیشتر کرده است 4- فرکانس‌های مخابراتی افزایش یافته و یگان‌ها به شبکه قبلی خودشان شبکه دیگری اضافه کرده‌اند. 5 - ثبت تیر قرار بوده از بیستم مهرماه شروع بشود، ولی لشکر57 ابوالفضل(ع) از چهارم شروع کرده است. 6 - خبرنگاران بدون هماهنگی فرماندهی به منطقه آمده‌اند. 7- شناسایی‌های خودی از 8/7/1366 به بعد با هشیاری دشمن توأم بوده‌است. 8 - دشمن با استفاده از هواپیمای با سرنشین و بدون سرنشین منطقه را شناسایی کرده‌است.
9- دشمن نیروی نفوذی برای شناسایی به منطقة ما فرستاده است. 10- دشمن در تنگه دولبشک با سیم‌خاردار مانع‌گذاری کرده است و در دشت باساوا سیم‌خاردارهایش را از یک ردیف به شش ردیف افزایش داده است. 11- در روز 21/7/1366 دشمن نیروهای خود در ارتفاعات قمیش را تعویض و نیروی کماندویی مستقر کرده است. 12- در 21/7/1366 ثبت تیر دشمن به اوج رسید. 13- یک ستون 200 خودرویی دشمن به منطقه آمده است. 14- دشمن روی ارتفاعات گرده‌رش، گامو و قمیش رادار رازیت مستقر کرده است. 15- دشمن با گرفتن اسیر از دیگر محورهای عملیاتی، به این نتیجه رسیده که عملیات ما در این منطقه است. 16- پلی را که جهاد می‌خواست روی رودخانه بزند آب برده، و همچنین چند تن از نیروهای لشکر32 انصارالحسین(ع) را آب برده است. 17- نیروی عراقی که دیشب پناهنده شد، می‌گفت که یک هفته قبل دشمن آماده‌باش خود را با 30 درصد شروع کرده و از سه شب قبل آماده‌باش صددرصد شده است. این پناهنده می‌گفت سه تیپ از گارد جمهوری عراق به منطقه آمده است. 18- دیده‌بان عراقی از ستون‌کشی‌های ما احتمال حمله به خطوط منطقه ماووت را اعلام کرده است.
به هر صورت، دشمن صددرصد محور عملیاتی ما را متوجه شده است ولی زمان دقیق آن را نمی‌داند؛ هر چند زمان حمله را همین روزها پیش‌بینی می‌کند.(1)
رحیم صفوی نیز درباره هشیاری دشمن گفت: «عبور ما از محور تپه منافقین، به خصوص با قاطرهای قاچاقچی‌ها، از جمله عوامل دیگر هشیاری دشمن است. دشمن بسیار موذیانه برخورد کرد و خیلی کنترل شده عمل کرد برای اینکه ما را غافل‌گیر کند. یعنی می‌دانست و خودش را به نادانی میزد.»(2)
موضوع پشتیبانی عملیات در ادامه جلسه مورد بررسی قرار گرفت. مهم‌ترین مشکل پشتیبانی نبودن جاده و ناممکن بودن تردد خودرو به محورهای اهداف عملیات است. هر چند پیش‌بینی شده است که ظرف 48 ساعت بعد از شروع عملیات با تلاش یگان‌های مهندسی جاده ژاژیله به قمیش کشیده شود ولی در صورت بروز مشکلاتی از جمله آتش گسترده دشمن در محور احداث جاده، یگان‌های عمل‌کننده با مشکل جدی مواجه خواهند شد. از سوی دیگر با تغییراتی که در طرح مانور عملیات به دلیل کمبود نیرو مطرح است و پیشنهاد حذف بخشی از اهداف عملیات (ارتفاعات قمیش)، امکان موفقیت در دست‌یابی به بقیه اهداف عملیات و نیز امکان احداث جاده مورد تردید قرار گرفت.
مصطفی ایزدی موضوع را چنین مطرح کرد: امیدواری ما قبلاً این بود که با اتصال جاده از دشت، گرده‌رش و قمیش را تدارک کنیم. ولی اگر تنها گرده‌رش مورد نظر باشد باید ببینیم که 1- با توجه به اینکه نیروهای مأمور در محور گرده‌رش کم تجربه هستند تا چه حد توان گرفتن هدف را دارند. 2- تدارک نیروها پس از طی مسیر طولانی آن هم با قاطر تا چه اندازه میسّر است. 3- تجربه ثابت کرده که در کوهستان با هشیاری دشمن موفقیتی به دست نمیآید.»
علی شمخانی نیز اضافه کرد: «ما با از دست دادن زمان (تأخیر در عملیات) محدودیت مانور و غافل‌گیری را حل می‌کنیم ولی مسئله جوّی (سرما و بارندگی) در پیش خواهیم داشت. ثانیاً بدون عملیاتِ یگان‌های قرارگاه رمضان، قادر به تصرف دشت نیستیم. ثالثاً با این روندی که از نظر امکانات داریم معلوم نیست که بتوانیم آماده بشویم، مشکل پل هم که داریم.»
رحیم صفوی نیزپیشنهاد کرد: «به جای فکر کردن روی تأخیر زمان، روی تغییر مانور هم فکر کنیم، یعنی گرده‌رش و دشت را رها کنیم؛ برویم روی ارتفاعات قمیش، یال دولبشک و محدودة الاغلو.»
علی شمخانی در این‌باره گفت: «بعد از یک تأخیر می‌توانیم دولبشک و الاغلو را عمل کنیم یا همین مانور را اجرا کنیم.»
مصطفی ایزدی: «عملیات را به تأخیر بیندازیم بعد برویم گرده‌رش، قمیش، دولبشک و شاخ‌آمدین را بگیریم.»(1)
در ادامة جلسه با حضور فرماندهان یگان‌ها درباره امکان اجرای عملیات در همین امشب بحث شد و وضعیت یگان‌هایی که روز گذشته قرار شده بود برای عملیات امشب آماده شوند بررسی گردید. علی شمخانی گفت: «عملیات امشب بستگی به آمادگی قرارگاه رمضان و قرارگاه نجف دارد و حذف محور قمیش تضمین موفقیت عملیات را کمتر می‌کند.» محمدباقر ذوالقدر هم اضافه کرد که: «آب رودخانه گلاس دیشب بالا آمده طوری که نیروها نتوانسته‌اند عبور کنند.» همچنین مطرح شد که اگر قرار است عملیات شود، حداکثر امشب باید اجرا شود، چون یگان‌های قرارگاه رمضان امکان توقف بیش از این را در منطقه دشمن ندارند. فرمانده قرارگاه نجف و فرمانده لشکر21 امام رضا(ع) نیز با توجه به حذف محور قمیش، اجرای عملیات در ارتفاعات گرده‌رش و دشت باساوا را خیلی مشکل می‌دانند. همچنین گفته شد که حتی در صورت تصرف گرده‌رش، نبودن عقبه مناسب موجب از دست رفتن این ارتفاع بر اثر فشار دشمن می‌شود.
در وضعیت کنونی، چند مسئله تصمیم‌گیری را بسیار مشکل کرده است: 1- ضرورت اجرای عملیات و فشار آوردن بر دشمن. 2- مشکلات موجود بر سر راه اجرای عملیات که موفقیت آن را کاهش می‌دهد. 3- مشکلاتی که تأخیر در اجرای عملیات ایجاد می‌کند، از جمله تشدید اوضاع نامناسب جوّی و همچنین افزایش روشنایی ماه. با وجود آمادگی چند یگان برای اجرای عملیات در امشب و همچنین ابلاغ فرمانده نیروی زمینی در ساعت13 به فرماندهان این یگان‌ها برای اجرای عملیات روی ارتفاعات گرده‌رش و یال باساوا در همین امشب، تردید در موفقیت عملیات، باز هم اجرای عملیات را دچار تردید می‌کند تا اینکه پس از مشورت فرماندهان نیروی زمینی و قرارگاه‌ها، سرانجام جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه در ساعت14 در حضور همه فرماندهان قرارگاه‌ها و یگان‌ها گفت:
«اساسی‌ترین مسئله‌ای که در عملیات به دنبالش هستیم موفقیت عملیات است. در حال حاضر در شرایطی نیستیم که عملیات ناموفق انجام بدهیم. آنچه که تدبیر نظامی و شرایط و
1) 3. مأخذ1، ص139 تا 151.
تجربه جنگ است باید حاصل بکنیم و عوامل عقلی و مادی را برای اجرای عملیات پای کار بیاوریم و سپس به خدا بسپاریم. از هیچ کدام از فرماندهان یگان‌ها نشنیدیم که با اطمینان کامل از تصرف هدف خود سخن بگوید، در حالی که هشیاری و آمادگی کامل دشمن را می‌بینیم. اگر نتوانیم در منطقه کوهستانی یگان‌ها را پشتیبانی کنیم، مشکلات خواهیم داشت. مانور این عملیات هم یک مانور پیچیده‌ای است که باید نیروهای منظم و نامنظم با هماهنگی کامل وارد عمل بشوند. آنچه از شما شنیدیم و آنچه که خود می‌دانیم این است که امشب را برای اجرای عملیات مناسب نمی‌بینیم. چهار روز فاصله ایجاد می‌کنیم تا ان‌شاءالله در طول این چهار روز شرایط مناسب حاصل شود و مشکلات پشتیبانی حل شود تا در محور قمیش و محور برده‌هوش اجرای عملیات کنیم. قرارگاه رمضان نیز همان هدف قبلی را انجام دهد. برادران به طور کامل مسئله عبور از رودخانه را بررسی و در حد مقدورات خود حل کنند. خود شما شرایط جامعه، جمهوری اسلامی و فشارهایی که امریکا، صدام و آل سعود به ما وارد کرده و می‌کنند در نظر بگیرید. عراق در یک روز 9 کشتی ما را زد. شرایط سیاسی و … جمهوری اسلامی را در نظر بگیرید، مدت زیادی است که عملیات نکرده‌ایم. آیا غیر از اجرای عملیات راه دیگری داریم؟ در کل عملیات نکردن یا تأخیر در آن به ضرر ماست. در مدت چهار روز برادران ارتباط خود را حفظ کنند، اگر شناسایی‌ها ناقص است کامل کنند.»(1)
در ادامه جلسه فرماندهان نیروی زمینی و قرارگاه‌ها به بررسی طرح مانور عملیات و سازمان رزم آن پرداختند و پس از آن منطقه عملیاتی شمال غرب و محورهای مناسب برای اجرای عملیات گسترده در استان سلیمانیه عراق و توان لازم برای هر محور را بررسی کردند.(2)
1 2
در پی منتفی شدن مأموریت یگان‌هایی که به غرب رودخانه قلاچولان رفته بودند و نیز تعویق مأموریت سایر یگان‌ها در شب گذشته، و اقدام یگان‌ها برای برگشت به شرق رودخانه و مشکلاتی که به علت افزایش آب رودخانه ایجاد شده بود و همچنین افزایش تردد سایر یگان‌ها و نیز افزایش مکالمات بی‌سیمی و رعایت نکردن دستورات حفاظتی، واحد شنود قرارگاه نجف گزارش داد:«1- حجم مکالمات خودی صد برابر مکالمات دشمن است. 2- اکثر مکالمات خودی به صورت کشف و یا نیمه کشف و بدون استفاده از کد و رمز است. 3- چند تن از فرماندهان یگان‌ها مستقیماً از بی‌سیم استفاده و صحبت کرده‌اند. 4- پس از اینکه دیدگاه دشمن خبر از بازگشت نیروهای خودی به عقب داد، به توپخانه‌های دشمن دستور داده شده که: "حالا که دارند بر می‌گردند، پس بزنید."»(3)
بازگشت نیروهای لشکر57 ابوالفضل(ع) به شرق رودخانه قلاچولان که از شب گذشته آغاز شده بود، با تلاش مسئولان لشکر و پیگیری فرمانده لشکر، سرانجام در ساعت 4:30 بامداد امروز پایان یافت و پس از 5/10 ساعت که از آغاز بازگشت آنها می‌گذشت، همگی از رودخانه
1) 4. سند شماره 1518 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 28/7 تا 1/8/1366، ص1 تا 16.
2) 5. همان، ص18 تا 23.
3) 6. سند شماره 1522 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات نصر8 انجام نشده (نادر نوروزشاد)، 27/7 تا 4/8/1366، ص36.
عبور کردند و پس از یک کیلومتر پیاده‌روی به پشت ارتفاعات ژاژیله رسیدند و از آنجا با تویوتا وانت به عقب منتقل شدند.(1)
نیروهای لشکر32 انصارالحسین(ع) که به علت شکسته شدن پلِ این لشکر بر اثر افزایش سرعت آب با مشکلات بیشتری مواجه بودند، به جز 45 نفر، بقیه از رودخانه عبور کردند. به علت آغاز روشنایی هوا انتقال نیروها متوقف شد و در حالی که هوا صاف شده بود و نیروهای عبور کننده در معرض دید دشمن قرار می‌گرفتند، این 45 نفر امروز در غرب رودخانه باقی ماندند و پس از تاریکی هوا، شب هنگام به شرق رودخانه بازگشتند. نیروها پس از عبور از رودخانه تا پای ارتفاعات گلان را پیاده‌روی کردند و از آنجا با کمپرسی به روستای بوالحسن و سپس به سقز بازگشتند تا پس از استراحت، استحمام و تجدید قوا برای عملیات آماده شوند.(2)
1 3
حضور چند روزة یگان‌های قرارگاه رمضان در داخل خاک عراق و تعویق عملیات، نیروهای این یگان‌ها را تهدید می‌کند، به خصوص اینکه از امروز هوا صاف شده و امکان پرواز و شناسایی و بمباران برای هواپیماهای دشمن فراهم شده است. برای همین مسئولان قرارگاه رمضان، اتحادیه میهنی کردستان عراق و فرماندهان لشکر9 بدر و تیپ ویژه پاسداران در تلاشند که وضعیت نیروها سریع‌تر مشخص شود. در این خصوص جلال طالبانی، رهبر اتحادیه میهنی کردستان عراق، امروز پیامی برای فرمانده قرارگاه رمضان ارسال کرد: «پیشنهاد می‌کنیم امشب یا فردا شب کار را انجام دهیم، اگر تغییراتی در نقشه یا در حمله به وجود آمده است مرا در جریان قرار دهید؛ چون دشمن در قره‌داغ حمله می‌کند و ما به نیروهای خودمان احتیاج داریم، نمی‌توانیم تا مدت زیاد در این منطقه همه این نیروها را جمع کنیم. همه شاد و پیروز باشید.20/10/1987 مصادف با 28/7/1366»(3)
فرمانده قرارگاه رمضان به پیام فوق، چنین پاسخ داد: «باران موجب بالا آمدن آب قلاچولان شده است و عبور یگان‌های رزمی در امشب مقدور نیست. لذا مأموریت امشب انجام نمی‌شود. لطفاً نیروها را از درگیری منع کنید. 28/7/1366»(4)
فرمانده لشکر بدر پس از مشورت با جانشین فرمانده تیپ ویژه پاسداران، در ساعت 12:45 امروز دربارة زمان و نحوة عملیات طی پیامی به فرمانده قرارگاه رمضان، چنین پیشنهاد کرد: «شنبه شب (2/8/1366) لشکر بدر و تیپ پاسداران روی ارتفاع گلاله عمل کنند مشروط بر اینکه 1- راهنماهای محلی تا هدف اول (قلّة گلاله) نیروهای ما را ببرند. 2- اتحادیه روی ویولان عمل نماید. 3- قطعی شدن تصمیم شما تا عصر امروز، که بتوانیم خودمان را آماده کنیم. در صورت تردید نمی‌توانیم اینجا زیاد بمانیم، زودتر بگویید. ان‌شاءالله در صورت وجود مهمات، می‌توانیم تا 15 روز دیگر در منطقه دربندی‌خان یا هدف‌های دیگر گرمیان عمل کنیم.»(5)
1) 7. سند شماره 442 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی عملیات انجام نشده نصر8، لشکر57 ابوالفضل(ع)، سید کمال حسینی، آبان 1373، ص33.
2) 8. سند شماره 444 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش راوی لشکر32 انصارالحسین(ع) (برادر تازیکی) از عملیات انجام نشده نصر8، ص41.
3) 9. سند شماره 1533 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان در عملیات نصر8 (مسعود سرمدی)، 23/7 تا 2/8/1366، ص1/57.
4) 10. همان، ص1/58.
5) 11. همان، ص58.
همچنین بعد از ظهر امروز فرماندهان مستقر در خاک عراق، برادران: جعفری، دهقان، شمس و فتاح طی جلسه‌ای در منطقه سیروان (داخل خاک عراق) درصدد چاره‌اندیشی برآمدند. برادر جعفری گفت: «به احتمال قوی تا 15 روز آینده در این منطقه عملیات نمی‌شود و باید برای بردن نیرو تدبیر کرد؛ چون با توجه به وضعیت منطقه و استراتژی جمهوری اسلامی که در صورتی که در جنوب با مشکل روبهرو شوند، تنها این معبر ]برای عملیات[ وجود دارد. از طرف دیگر، "کانی‌تو" نزدیک به "قلعه دیزه" است و تردد روستاییان به شهر زیاد است، لذا دشمن با هواپیما منطقه را زیر و رو می‌کند و صلاح نیست نیروها در این منطقه بمانند باید تا فردا عصر آنها را به دشت اربیل یا قره‌داغ یا … بفرستید.» با توجه به وضعیت پیش آمده و احتمال منتفی شدن عملیات، فرمانده لشکر بدر و جانشین فرمانده تیپ ویژه پاسداران پیشنهاد کردند که در این منطقه چند عملیات چریکی علیه پایگاه‌های دشمن اجرا کنند. برادر جعفری پاسخ داد که این اقدامات نیاز به هماهنگی با اتحادیه دارد که اتحادیه هم بنا به ملاحظاتی موافقت نمی‌کند.(1)
از سوی دیگر، نیروهای اتحادیه میهنی نیز به دلیل سرما و باران، شب و روز گذشته برای عملیات آمادگی نداشتند و به گفته کاک مصطفی و شیخ دارا (از فرماندهان نظامی اتحادیه)، 40 تن از پیشمرگان اتحادیه که برای عملیات روی ارتفاع زرون رفته بودند از شدت سرما بی‌هوش شدند. لذا اعلام کردند که نیاز به بازسازی دارند و تا یک هفته دیگر برای عملیات آمادگی ندارند. لیکن شب هنگام کاک شیردل (از مسئولان اتحادیه) گفت که جلال طالبانی تلگراف زده که باید برای فردا شب آمادة عملیات شوید. وی با تعجب از این دستور، گمان می‌کرد که جلال به دنبال درخواست ایران چنین دستوری داده است، ولی برادر جعفری به او یادآور شد که هنوز موفق به تماس با ایران نشده و قرارگاه رمضان منتظر است تا ما نظر خود را به آنها اعلام کنیم. گفتنی است که از حدود ظهر امروز برای برقراری تماس با ایران برای هماهنگی و مشخص شدن وضعیت و مأموریت نیروها، تلاش بسیاری شد ولی تماس تا روز بعد میسّر نشد.
مسئولان نظامی اتحادیه بعد از جلسه مشورتی خود که تا نیمه شب طول کشید به برادر جعفری اعلام کردند که فردا شب (29/7/1366) آمادة عملیات هستند. به نوشته راوی مرکز مطالعات که در منطقه حضور دارد و از نزدیک شاهد اوضاع هست، این اعلام آمادگی فقط به دلیل دستور جلال طالبانی به نیروهایش بود و گرنه در عمل آمادگی نداشتند و مسئولان نظامی اتحادیه با اینکه برادر جعفری موضوع درخواست ایران برای عملیات را رد کرد، هنوز هم این دستور را ناشی از درخواست ایران می‌دانستند.
نیروهای خودی که در خاک عراق حضور داشتند، امروز برای استتار در باغ‌های اطراف "کانی‌تو" به سر بردند و عصر هنگام عازم مقرهای پیشمرگان اتحادیه در کانی‌تو شدند و شام را آنجا صرف کردند. قرار شد نیروهای تیپ ویژه در همین مقرها باقی‌بمانند و نیروهای لشکر بدر عازم سیروان شوند و در مقرهای اتحادیه در این روستا مستقر شوند.(2)
1 4
هواپیماهای عراق امروز ضمن تجاوز به حریم هوایی شهرهای اصفهان، اهواز، سنندج، مریوان، باختران، ایلام، مهران و دهلران؛ پالایشگاه "بیدبلند" و روستای "دولتو" را بمباران کردند. در حمله هوایی دشمن به پالایشگاه "بیدبلند" که در ساعت 9:50 در وضعیت سفید صورت گرفت، 9 بمب از نوع چتری و آتش‌زا به آن اصابت کرد و 23 نفر از کارکنان آن مجروح شدند. در این بمباران کارگاه مرکزی، انبار مازاد کالا، انبار بزرگ کالا و یک واحد چهار تنی پالایشگاه خسارت دید.(1)همچنین در حمله هواپیماهای دشمن به روستای "دولتو" واقع در شمال غربی سردشت 2 تن شهید و 3 تن مجروح شدند.(2)
از سوی دیگر، سخنگوی نظامی عراق ادعا کرد که جنگنده‌های عراقی در ساعت 22 به یک هدف بزرگ دریایی حمله کرده‌اند. وی این حمله را در چارچوب برنامه محروم ساختن ایران از درآمدهای نفتی که به ادعای او برای اهداف تجاوزکارانه علیه عراق به کار می‌روند، خواند.(3)
2 5
وضعیت جبهه‌های جنگ ایران و عراق، نقاط قوت و ضعف طرفین و آمادگی برای حملات گسترده از موضوعات مورد توجه امروز رسانههای جهان است. خبرگزاری آسوشیتدپرس در این‌باره گزارش داد: «با کاهش گرمای تابستان دو طرف سرگرم تقویت کارایی خود برای حملات زمینی بیشتر هستند. عراقی‌ها - که زرادخانه آنها طی تابستان با جنگنده بمب افکن‌ها و تانک‌های ساخت شوروی مجدداً پر شده است - آماده برای تهاجمی جدید در بخش جنوبی جبهه‌های جنگ هستند.(4)… تنها راهی که ایرانی‌ها می‌توانند به عراق صدمه بزنند این است که در یک جنگ فرسایشی ارتش این کشور را در هم کوبند … ایرانیان در ماههای اخیر تسلیحات جدیدی از چین و کره‌شمالی دریافت کرده‌اند که معمولاً از نمودار شدن تهاجمی دیگر حکایت می‌کند. ایرانیان همچنین با برخوردار بودن از همکاری چریک‌های کرد مسلحی که در شمال عراق علیه دولت بغداد می‌جنگند، جبهه دومی را گشوده‌اند که همین امر باعث شده عراق 35000 تن از نیروهایش را برای نبرد علیه شورشیان به این منطقه اعزام نماید.»(5)
روزنامه کویتی القبس در مقاله‌ای با اشاره به حملات احتمالی ایران در یکی دو ماه آینده، عراق را به بمباران شهرهای ایران تشویق کرد. این روزنامه نوشته است.«ایران با استقرار حدود 250هزار سرباز در جبهه‌های بصره در نظر دارد در ماه اکتبر جاری و یا ماه آینده حمله گسترده‌ای را علیه شهر بصره از سه محور شمال، مشرق و جنوب انجام دهد. عراق برای مقابله با هرگونه تحرک جدی ایران در شرق بصره، اخیراً سپاه‌های سوم و چهارم خود را تقویت کرده است و نیروهایی از گارد ریاست جمهوری و نیروهای مخصوص خود را به منطقه گسیل داشته است. با برتری نیروی هوایی عراق بر نیروهای ایران، بغداد قادر است با به کار بردن قدرت
1) 14. سند شماره 97710 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی سپاه ششم امام جعفر صادق(ع)، به مرکزفرماندهی کل سپاه، 28/7/1366.
2) 15. سندهای شماره 46213 و 46285 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع)، به فرمانده نیروی زمینی سپاه، 3/8/1366.
3) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 216، 30/7/1366، ص6.
4) 17. همان، ص51، نیکوزیا - آسوشیتدپرس، 28/7/1366.
5) 18. همان، ص52، نیکوزیا - آسوشیتدپرس، 28/7/1366.
هوایی خود به طور گسترده، کار جنگ را یکسره کند. در جریان عملیات گسترده بمباران شهرهای ایران، مهم نیست تعدادی از غیرنظامیان از بین بروند بلکه مهم این است که جنگ خاتمه پیدا کند و از خون‌ریزی بیشتر جلوگیری شود. عراق تلاش می‌کند با استفاده از برتری نیروی هوایی خود، زمان جنگ را کوتاه کند و همچون روزهای آخر جنگ جهانی دوم، به عملیات گسترده هوایی خود برای پایان بخشیدن به جنگ شتاب بیشتری دهد.»(1)
1 6
تلاش برای تقویت جزایر، سواحل، مناطق و تأسیسات جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس که مورد تهدید بیشتری هستند و همچنین چگونگی مقابله با تهاجم دشمن در این منطقه و نحوة هماهنگی نیروها؛ در پی هجوم روز گذشته ناوهای امریکایی به میدان نفتی رشادت، امروز در سه جلسه نیروی دریایی سپاه، جلسه ستاد فرعی قرارگاه خاتم و جلسه نیروی دریایی سپاه با آقای هاشمی‌رفسنجانی بررسی شد.
در اولین جلسه که صبح امروز با حضور چند تن از مسئولان نیروی دریایی سپاه از جمله سیدعلی حسینی‌تاش (جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه) و علی فدوی (مسئول اطلاعات نیروی دریایی) در ستاد نیروی دریایی تشکیل گردید، چگونگی اجرای مصوبات ستاد قرارگاه خاتم در روزهای 25 و 26 مهرماه و جلسه شب گذشته نیروی دریایی سپاه بررسی شد. از جمله درباره نحوة تقویت دفاعی جزایر ابوموسی و فارسی، تعداد سلاح‌های موجود و مورد نیاز و مشکلات مهندسی در این جزایر و چگونگی پاسخ به حمله امریکا گفتوگو شد. همچنین موضوع استفاده از توپخانه در جزایر و مخالفت ستاد خاتم با آن به دلیل اینکه وسعت زیاد منطقه خلیج فارس، دید محدود در دریا و همچنین خطای دید بسیار آن توپخانه‌های صحرایی را در دریا ناکارآمد می‌کند، مطرح گردید.(2)
جلسه ستاد فرعی قرارگاه خاتم نیز بعدازظهر امروز با حضور آقایان روحانی، صیادشیرازی، سنجقی، حسینی‌تاش، فدوی، جمالی، قبادی، سارنگ و پیرایش در محل مجلس شورای اسلامی تشکیل گردید. در این جلسه اهمیت جزیرة سیری و خطرهایی که آن را تهدید می‌کند و چگونگی تأمین آن بررسی شد و مقرر گردید با اعزام یک گروهان از سپاه و یک گروهان از ارتش این جزیره تقویت شود. همچنین وضعیت زمین جزیره تنب بزرگ، مشکلات آن و تجهیزات و مهمات مورد نیاز آن بررسی شد و مقرر گردید تا یک هفته دیگر یک گروهان از ارتش و یک گروهان از سپاه به این جزیره اعزام شود.(3)
عصر امروز نیز جلسه‌ای با حضور آقایان هاشمی‌رفسنجانی، سنجقی، حسینی‌تاش و فدوی تشکیل شد که در آن ضمن بررسی اقدامات امریکا در خلیج فارس، درباره چگونگی پاسخ به حملة ناوهای امریکایی به میدان نفتی رشادت، نحوة همکاری نیروهای دریایی سپاه و ارتش برای دفاع از جزایر و سواحل جمهوری اسلامی در خلیج فارس، ضرورت برپایی قرارگاه مشترک این دو نیرو، وضعیت شناورهای خودی و مشکلات نیروی دریایی سپاه در این زمینه، مسئله موشک‌های دریایی، موضوع تأمین اعتبارات ارزی برای خرید تجهیزات دریایی از خارج و … بحث و بررسی شد.(4)
1) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 215، 29/7/1366، ص7،کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از روزنامه القبس، 28/7/1366.
2) 20. سند شماره 1554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/7 تا 29/7/1366، ص209 تا 219.
3) 21. همان، ص221 تا 235.
4) 22. همان، ص236 تا 247.
1 7
در پی حمله روز گذشته ناوهای امریکایی به سکوهای میدان نفتی رشادت و انهدام و آتش‌سوزی دو سکوی مورد هدف، به دلیل ادامه حضور ناوهای مهاجم در منطقه و جلوگیری آنها از نزدیک شدن شناورهای خودی، این سکوها از بعدازظهر روز گذشته در حال سوختن بود تا اینکه ناوهای جنگی امریکا پس از حدود 19 ساعت، در ساعت9:35 امروز منطقه را ترک کردند که در پی آن کشتی‌های خودی به سوی سکوهای در حال اشتعال به حرکت درآمدند. کشتی‌های ایرانی در ساعت 12:25 امروز موفق شدند حریق محل زیست سکوی آر-4 را مهار و خاموش کنند.(1)
یک مقام نظامی در تماسی با خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره خسارات وارده به سکوهای ایرانی گفت: «سکوی آر-7 از حوزه نفتی رشادت کلاً از سه شاخه تشکیل شده که به یکدیگر متصل هستند. قسمت وسط را پیش از این عراق منهدم کرده بود. در حمله امریکا یک قسمت که به محل زیست و حفاری مربوط بود، منهدم شده و در حال حاضر آتش‌سوزی در آن ادامه دارد. قسمت دیگر آن سالم است و خسارت چندانی به آن وارد نیامده است.»(2)
غلامرضا آقازاده وزیر نفت درباره وضعیت سکوی رشادت به هنگام حمله امریکا گفت: «تولید این سکو در زمان بهره‌برداری 20 الی 25 هزار بشکه در روز بود اما در شرایط فعلی از این سکوها بهره‌برداری نمی‌شد و به علت حملات رژیم بعثی عراق در حال بازسازی این سکوها بودیم. در این مورد علیه امریکا اقامه دعوا و ادعای خسارت خواهیم کرد.»(3)
در همین حال با شدت یافتن احتمال حمله گسترده امریکا به تأسیسات اقتصادی و نفتی ایران در جنوب کشور، استانداری هرمزگان اعلام کرد که این استان برای ساخت سنگر نیاز شدید و فوری به گونی داشته و مسئله کمبود آن، ذهن مسئولان استان هرمزگان را به خود مشغول کرده است.(4)
2 8
امریکا پس از حمله به سکوهای ایرانی میدان نفتی رشادت در خلیج فارس در پیام‌هایی به توجیه اقدام تجاوزکارانه خود پرداخته است. دولت امریکا در پیام خود به ایران - که سفارت سوئیس در تهران آن را طی یک تماس تلفنی ابلاغ کرد - علت اصلی حمله به پایانه نفتی رشادت را حمله به هلی‌کوپتر امریکایی و کشته شدن دو خلبان آن ذکر کرد.(5)]ر. ک به روزشمار 16/7/1366[. امریکا در پیامی دیگر به سوریه، دلایل حمله به سکوهای ایرانی را تعهد به حمایت از کشتی‌های تحت پرچم امریکا و عملیات تحریک‌آمیز ایران در هفته‌های اخیر برشمرد و اعلام کرد که امریکا درباره عواقب عملیاتی چون آتش گشودن به سوی کشتی‌های حامل پرچم امریکا و هواپیماها، پرتاب موشک و یا وسایل دیگر و همچنین کاشتن مین در آب‌های بین‌المللی، طی پیام‌های متعددی به حکومت ایران هشدار داده است. امریکا در این پیام اقدام خود را عملی عاقلانه و در عین حال خویشتن‌دارانه اعلام کرد و بی‌توجه به منطق افزایش یابنده اقدامات نظامی و نقض
ماده 5 قطعنامه 598 با عملکرد خود، افزوده است: «امریکا هیچ علاقه‌ای به افزایش مقابله نظامی با ایران ندارد و به همین دلیل است که ما کوشش‌هایمان را برای پایان رساندن جنگ ایران و عراق و برای پیاده کردن کامل قطعنامه 598 شورای امنیت اختصاص داده‌ایم.» دولت امریکا در پایان پیام خود از سوریه خواسته است که روح پیام را به ایران منتقل کنند.(1)
از سوی دیگر وزیر دفاع امریکا، "کاسپار واینبرگر" ایران را به حملات بیشتری تهدید کرد و گفت ممکن است برای پایان دادن به حملات بدون دلیل و بدون تبعیض ایران به کشتیرانی غیرمتخاصم، اقدامات دیگری لازم باشد. اگر ایرانی‌ها به این کار ادامه دهند پاسخ‌های بیشتری دریافت خواهند کرد که امیدواریم سرانجام این پیام را به آنها برساند که امریکا تنها موقعی نیروهای خود را در خلیج] فارس[ کاهش خواهد داد که رفتار ایران تغییر کند یا هنگامی که دیگر کشورهای جهان برای از بین بردن توانایی ایران جهت دریافت تجهیزات لازم در رابطه با انجام این حملات بدون تبعیض، اقدامات لازم را انجام دهند.(2)
1 9
در پاسخ به پیام امریکا، نخست‌وزیر ایران گفت که ما هیچ ضربه‌ای را بی‌پاسخ نخواهیم گذاشت. مهندس میرحسین موسوی که پس از دیداری سه روزه با مقام‌های سوریه، امروز به تهران بازگشت، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی گفت: «امریکا از طریق سوریه پیامی به این مضمون داده بود که اگر ایران ]به حمله نظامی امریکا به سکوهای نفتی رشادت[جوابی ندهد و اقدامی نکند ما هم حرکت‌هایمان را متوقف خواهیم کرد. در پیام آنها همان مسئله قطعنامه598، مسئله حفاظت از آبراه‌ها و مفادی از ماده 51 منشور سازمان ملل نهفته بود و ما جوابی که دادیم خیلی صریح و روشن بود؛ به این مضمون که ما هیچ ضربه‌ای را بی‌پاسخ نمی‌گذاریم. هر نوع سازشی غیرممکن است و به حرکات امریکا پاسخ خواهیم داد. ما هم بعد از اینکه ضربه تلافی‌جویانه‌مان را وارد کردیم، می‌گوییم که این ضربه آخر است، اما کسی که تشنج را شروع کرده باید به این کارزار پایان دهد و ما تأکید داریم که با توجه به ماهیت استکباری ابرقدرتها کوچک‌ترین امتیازی به آنها نخواهیم داد. ما عمری با توطئه‌های امریکا برخورد کرده‌ایم و با این توطئه‌ها آشنایی داریم. امریکا فکر کرده با این پیشنهاد می‌تواند ملت ما را خام کند؛ ملت ما یک ملت قوی و مصمم است.»(3)
نخست‌وزیر درباره امنیت خلیج فارس گفت:«ما نظر خود را به صراحت می‌گوییم که به هیچ وجه
اجازه نخواهیم داد که از فروش نفت در خلیج فارس محروم شویم. امنیت یا برای همه است و یا برای هیچ‌کس. سیاست ما در قبال نیروهای سازمان‌ملل یا قدرت‌های دیگر این است که تأمین امنیت در خلیج فارس باید برای همه کشورهای منطقه باشد و این امنیت تقسیم‌ناپذیر است. در عین حال موضع ما همان حفظ امنیت و تشنج‌زدایی در منطقه خلیج فارس بوده و هست.»(1)
گفتنی است که در سفر نخست‌وزیر ایران به سوریه، حافظ اسد در دیدار مهندس موسوی ضمن حمایت از موضع جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و تداوم فعالیت حزب‌الله در لبنان، قاطعانه گفت که قصد دارد در کنفرانس سران عرب به برادران عرب خود بگوید که ممکن نیست روی تبدیل شدن جنگ ایران و عراق به جنگ عرب و فارس اتفاق کنیم. در این سفر مقام‌های سوریه پیام‌هایی از امریکا، فرانسه و عربستان را به هیئت ایرانی دادند.(2)
یک نشریه داخلی سپاه با درج گزارشی از سفر نخست‌وزیر به سوریه و نتایج مثبت آن نوشت: «به نظر می‌رسد که برخورد دور از انتظار حافظ اسد در این سفر، در مسائل اخیر خلیج فارس و برخورد ایران از موضع بالا و مخصوصاً نزدیکی روابط ایران و شوروی در شرایط فعلی بی‌تأثیر نبوده باشد.»(3)
رادیو بی.بی.سی در تحلیلی از سفر هیئت ایرانی به سوریه گفت: «ایران بسیار مشتاق است که نزدیکی با سوریه را کماکان حفظ کند؛ چون انتظار میرود که در اجلاس ماه آینده سران کشورهای عربی در امان، سوریه مجدداً از طرف کشورهای عرب برای قطع رابطه با تهران تحت فشار قرار گیرد.» این رادیو با اشاره به مصاحبه مطبوعاتی نخست‌وزیر درباره موضع سوریه گفت: «رئیس‌جمهوری سوریه در این امر توفیق پیدا کرده است که دستور جلسه کنفراس ماه آینده اعراب وسیع‌تر شود و علاوه بر جنگ ایران و عراق، اختلاف اعراب و اسرائیل را هم در برگیرد. ظاهراً این اطمینان به مقام‌های ایران داده شده که حافظ اسد از ایران فاصله نخواهد گرفت. در واقع شاید حمله روز دوشنبة امریکا، اتحاد سوریه و ایران را دست کم برای کوتاه مدت تقویت کرده باشد. این حمله موجب شده است که هر دو طرف این ادعای خود را تکرار کنند که در مبارزه خود علیه اسرائیل و امریکا متحد هستند. البته اختلاف نظرهای جدی بین ایران و سوریه به جای خود باقی است که از موارد عمدة آن ادامه عملیات گروه افراطی حزب‌الله در لبنان است. این گروه طرفدار ایران در عملیات خود در لبنان برای سوریه دشواری ایجاد می‌کند. اما جدایی سوریه و ایران که در گذشته اغلب پیش‌بینی می‌شده است و شاید قائدتاً اجتناب‌ناپذیر باشد، موضوعی است که در حال حاضر مطرح نیست.»(4)
1 10
آقای هاشمی‌رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران را تأیید مجدد این نظر دانست که سیاست ماجراجویانه و دخالت‌گرایانه امریکا در خلیج فارس برای نجات حزب بعث عراق و سرکوب انقلاب اسلامی ایران است و از مشکلات داخلی امریکا و
تصویر
وحشت از حرکت عظیم اسلامی در دنیا ناشی می‌شود. وی سیاست کاخ‌سفید را سیاست سردرگم تعبیر کرد و گفت: «سیاست سردرگم به این دلیل که ادعاها با عمل اصلاً تطبیق نمی‌کند. ادعایشان این است که برای حفظ صلح و آرامش و تأمین امنیت کشتیرانی در خلیج فارس آمده‌اند اما می‌بینیم که اینها هر روز یک ضربه به صلح و امنیت می‌زنند و حتی جریان دارد از منطقه فراتر میرود و از دیروز و امروز به خصوص، در مراکز اقتصادی دنیا بدترین بحران را به وجود آورده که به تعبیر خودشان از سال 1929 تا امروز بی‌سابقه بوده و حتی سقوط بورس‌ها از سال 1929 هم شدت بیشتری پیدا کرده است. سردرگم به این دلیل که دو روز پیش امریکا رسماً اعلام کرد که تیر غیبی به کشتی‌ها در منطقه کویت خورده و ربطی به امریکا ندارد. ولی با گذشت 48 ساعت اینها اعلان‌های رسمی‌شان را فراموش کردند و به عنوان تلافی تیرهای غیب (که همیشه در منطقه حضور خواهد داشت) به یک منطقه نفتی جمهوری اسلامی ایران گستاخانه حمله کردند. تعبیری که ریاست جمهوری سابق امریکا از سیاست آقای ریگان کرد در نظر بسیاری از ناظران بی‌طرف دنیا یک حقیقت است، یعنی یک سیاست ابلهانه و واقعاً بی‌معنا! امریکا به طور رسمی در دو بار گذشته، بهانه دفاع را مطرح کرد، اما این بار حمله را به صورت اعزام چند کشتی و ناو و با پوشش هوایی انجام داد. یک عملیات نظامی رسمی علیه یک سکوی نفتی در عمق دریا، کاری که نه با آن چهره ابرقدرتی، نه با ادعای امنیت و نه با عقل و خرد سازگار است.»
آقای هاشمی با تأکید بر اینکه ما اقدام امریکا را بی‌پاسخ نخواهیم گذاشت گفت: «اینها بارها و بارها دیده‌اند و تجربه کرده‌اند که جمهوری اسلامی ایران روی حرفش می‌ایستد. اینکه گفتیم هر تجاوزی را جواب می‌دهیم یک ادعای تهدید و ارعاب نیست، یک واقعیت است و در عمل هم ثابت کرده‌ایم و روی این سیاستمان ایستاده‌ایم و این را یک اصل اسلامی می‌دانیم و این قدرت را هم برای خود سراغ داریم و می‌بینیم.» رئیس مجلس با اشاره به وحشت سردمداران امریکا از حرکت عظیم اسلامی افزود « ملت ما پیشتاز این حرکت اسلامی است و خود را آماده کرده است با جان و مال در این راه پیش برود و از راهی که انتخاب کرده و دست غیبی و نصرت الهی را همه جا به همراه خود می‌بیند بر نخواهد گشت.» (1)
1) 35. اداره کل تندنویسی مجلس شورای اسلامی، مشروح مذاکرات علنی مجلس، نشریه شماره 12443، دوره دوم، جلسه 460، 28/7/1366، ص20؛ و - روزنامه کیهان، 2/8/1366، ص18 و 19.
چند تن از مسئولان جمهوری اسلامی نیز نظر خود را درباره درگیری با امریکا و احتمال وقوع جنگ تمام عیار بین ایران و امریکا در گفتوگو با روزنامه کیهان بیان کردند. محمود مروی سماورچی رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی گفت: «ما از لحظه ورود امریکا به خلیج فارس اعلام کردیم که رو در رویی با امریکا شیرین‌تر است و تصور ما از اوضاع این نیست که امریکا تحمل یک جنگ وسیع را داشته باشد.» مصطفی خاکسار فرمانده سپاه پاسداران لبنان و سوریه نیز تأکید کرد: «امریکا از وارد شدن به یک جنگ تمام عیار که در آن قطعاً بازنده خواهد بود، پرهیز می‌کند ولی از طرف دیگر برای حفظ حیثیت خود مجبور به ماندن در خلیج فارس است.»
حسین علایی فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران درباره توانایی‌های جمهوری اسلامی برای مقابله با اقدامات امریکا گفت: «ایران قوی‌ترین قدرت موشکی ساحل به دریا در خلیج فارس محسوب می‌شود و ابتکار عمل را در دست دارد. جغرافیای نظامی منطقه هم به نفع جمهوری اسلامی است و ما می‌توانیم در طول 1500 کیلومتر به دشمن حمله کنیم در حالی که آنها تنها در یک محدوده مشخص می‌توانند وارد عمل شوند. ما از درگیری هیچ واهمه‌ای نداریم و آماده مبارزه با امریکا در خلیج فارس و تنگه‌هرمز هستیم. راه خاتمه دادن به حضور امریکا در منطقه و وارد آوردن ضربه نهایی به شیطان بزرگ حل مسئله رژیم عراق می‌باشد. امریکا نیز به علت شکست‌های پیاپی همین رژیم وارد منطقه شده است.»
سرتیپ سهرابی رئیس ستاد مشترک ارتش نیز گفت: «تهدیدی از جانب جمهوری اسلامی ایران متوجه کویت نبوده بلکه خواستة ما قطع مشارکت گسترده این کشور در پشتیبانی از رژیم جنگ‌افروز عراق و اعلام بی‌طرفی در جنگ است. این واقعیت محرز است که امریکا اسکورت نفتکش‌های کویتی را بهانه‌ای برای توجیه افزایش حضور نظامی خود در منطقه قرار داده و در حقیقت از این راستا اهداف نامشروع دیگری را دنبال می‌نماید. … از روند رویدادها می‌توان مقاصد مورد نظر امریکا را به ترتیب اولویت جلوگیری از پیروزی نهایی جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی، تلاش در جهت اعاده حیثیت برباد رفته خود، تثبیت و تحکیم مجدد نفوذ خود در منطقه و ابراز وجود و نمایش قدرت در جهت دلگرم کردن و ترغیب ارتجاع ]حکام منطقه[ به اقدامات خصمانه علیه جمهوری اسلامی ایران برشمرد.»(1)
1 11
در پی تجاوزات اخیر نیروهای امریکایی در خلیج فارس و اقدامات آنها علیه جمهوری اسلامی، نمایندگی ایران در سازمان ملل امروز دو نامه، نامة وزیر امورخارجه ایران و نامة
1) 36. روزنامه کیهان ص18 و 19.
نمایندة ایران در سازمان ملل را برای دبیرکل این سازمان ارسال کرد.
نامة وزیر امورخارجه ایران به شرح زیر است:
«در 19 اکتبر 1987 نیروهای دریایی ایالات متحده به‌طور غیرقانونی درخلیج فارس مستقر شده و به دو سکوی نفتی ایران به‌نام‌های رسالت و رشادت حمله کردند که بر اثر آن تعداد زیادی از کارمندان فنی غیرنظامی مجروح شده و خسارات سنگینی را متحمل شدند. سکوی مذکور صرفاً دارای تأسیسات اقتصادی بوده و وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران آن را اداره می‌کرد. این جدیدترین اقدام تجاوزگرانه ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی ایران، نشان‌دهنده توسل به زور غیرقانونی علیه حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران می‌باشد و یک بار دیگر نشان‌دهنده نیات تجاوزگرانه حضور ناوگان دریایی امریکا در خلیج فارس می‌باشد. چنین حضوری تنها می‌تواند تنش را در منطقه افزایش دهد. دولت ایالات متحده سلسله اقدامات تجاوزگرانه‌ای را طی ماه گذشته علیه جمهوری اسلامی ایران مرتکب شده است که از جمله آن حمله نامربوط‌اش به کشتی غیرنظامی "ایران - اجر"، و انهدام آن، تجاوزاتش علیه قایق‌های گشتی ایران که مدافع آب‌های سرزمینی ایران هستند و نیز جدیدترین تجاوزات اخیرش علیه خاک ایران، قابل توجیه نمی‌باشد. تردیدی وجود ندارد که ارتکاب این‌گونه اقدامات تجاوزگرانه نشان‌دهنده مشارکت فعالانه ایالات متحده درجنگ تحمیلی به‌نفع گروهی متجاوز حاکم بر عراق می‌باشد. این حقیقت ایالات متحده را از هرگونه حقانیت جهت مشارکت در تلاش‌های دیپلماتیک چند جانبه درباره این مسئله محروم می‌سازد.
متأسفانه یادآور می‌شوم وقتی که ایالات متحده با اعزام غیرمنتظره ناوگان دریایی خود به خلیج فارس به سیاست ایجاد تنش مبادرت نمود و وقتی که نیات تجاوزگرانه واقعی‌اش را با حمله به کشتی‌ها و خاک ایران نشان داد، جامعه بین‌المللی به‌ویژه سازمان ملل و شورای امنیت سکوت کردند.
سیاست غیرقانونی توسل به‌زور امریکا مستقیماً متوجه تمامیت ارضی و حق حاکمیت یک کشور عضو سازمان ملل محسوب می‌شود، به‌علاوه شورای امنیت جهت برخورد با شدیدترین نقض قطعنامه 598 خود توسط یکی از اعضای دائمی‌اش کوتاهی کرده است. دولت جمهوری اسلامی ایران مایل نیست تسلط ایالات متحده را بر سازمان‌های بین‌المللی که تاکنون شدید و ملموس بوده است، بپذیرد. این اقدامات جدی و خطرناک تجاوزگرانه ایالات متحده با عدم توجه شورای امنیت همراه بوده است!
بیانیه 16 اکتبر 1987 رئیس شورای امنیت که فاقد درخواست از غیرمتخاصمین و نیز متخاصمین است، مغایر با پاراگراف 5 قطعنامه 598 خود شورا است که جدیدترین نشانه از این روند تأسف‌بار است.
در واقع این یک مبارزه جدی با اعتبار، صداقت و ارتباط شورا و سازمان ملل بهطورکلی است که فوراً می‌بایست جبران شود.
جمهوری اسلامی ایران ضمن تأکید بر موضع خود، حضور نیروهای خارجی در خلیج فارس و ادامه اقدامات تجاوزگرانه امریکا را جدی‌ترین منشأ تنش و خطرناک‌ترین تهدیدات علیه صلح و امنیت بین‌المللی می‌داند و اعلام می‌دارد که به اتخاذ اقدامات لازم و مؤثر طبق ماده 51 منشور سازمان ملل جهت دفاع از تمامیت ارضی و حق حاکمیت خود علیه سیاست تجاوزگرانه و تهدیدآمیز امریکا از جمله جدیدترین آنها که حمله نظامی غیرقانونی می‌باشد، ادامه خواهد داد. بدیهی است مسئولیت کامل پیامدهای آتش‌افروزی که از ابتدا برانگیخته‌اند متوجه ایالات متحده و هم‌پیمانانش می‌باشد.
علی‌اکبر ولایتی - وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران»(1)
در نامة دوم، سعید رجایی‌خراسانی نمایندة ایران در سازمان ملل، به موارد دیگری از تجاوزات امریکا اشاره کرده است: در 5 اکتبر 1987، حدود ساعت 11 پنج جنگنده امریکا حریم فضایی چاه‌بهار را نقض کردند. همچنین در 19 اکتبر 1987 دوبار پنج جنگنده امریکایی در ساعت 17 و دو جنگندة امریکایی حدود ساعت 19 حریم فضایی این شهر را مجدداً نقض کردند. این تخلفات تحریک‌آمیز که ابالات متحده در اهداف غیرمشروعش تعقیب می‌کند، نقض قوانین حقوق بین‌المللی و بند 5 قطعنامه598 و نیز نقض تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. با این قبیل اقدامات تجاوزگرانه آشکار، ایالات متحده همه مشروعیت خود را نه تنها در شورای امنیت بلکه در مورد هرگونه مشارکت در مباحث جنگ تحمیلی از دست داده است. از جناب‌عالی و جامعه بین‌المللی درخواست می‌کنیم که کلیه تلاش‌هایش را به کار گیرد تا از اقدامات تجاوزگرانه بیشتر امریکا در منطقه جلوگیری کند که می‌تواند پیامدهای ناگواری داشته باشد.(2)
1 12
بلوک شرق در واکنش به حمله امریکا علیه سکوهای نفتی ایران، این اقدام را نقض حقوق بین‌المللی خواند و مجدداً خواستار خروج نیروهای بیگانه از منطقه و جایگزین شدن آن با نیروهای تحت پرچم سازمان ملل متحد شد.
گنادی گراسیمف، سخنگوی ارشد وزارت دفاع شوروی، گفت: «حمله امریکا علیه سکوهای نفتی ایران علاوه بر تشدید دامنه جنگ ایران و عراق، گسترش دامنه حضور نظامی امریکا و مداخله این کشور در امور منطقه را به دنبال خواهد داشت. اقدامات امریکا از نظر قوانین بین‌المللی، سیاسی و اخلاقی پذیرفتنی نیست و نقض آشکار قوانین بین‌الملل است. شوروی تنها به انتقاد کردن از اقدامات دیگران اکتفا نمی‌کند، شوروی خواهان خروج ناوگان‌های خارجی از خلیج فارس و جایگزین شدن نیروی دریایی سازمان ملل در این آبراه است. برای اجرای این پیشنهاد هنوز فرصت باقی است. ما بار دیگر عقیده خود مبنی بر ضرورت کامل اجرای قطعنامه 598 را مورد تأکید قرار داده و می‌خواهیم تا کلیه کمک‌های لازم برای دست یافتن به این مقصود در اختیار دبیرکل سازمان ملل متحد قرارگیرد.»(3)
سخنگوی وزارت خارجه شوروی درباره پیام امریکا به شوروی گفت: «ایالات متحده درست پس از آنکه حمله به سکوی نفتی ایران انجام شد و در رسانه‌ها پخش گردید، شوروی را در جریان حمله قرار داد.»(1)
روزنامه پراودا (ارگان رسمی حزب کمونیست شوروی) نیز در مقاله‌ای با عنوان "امیداواری به زور قدرت" حمله امریکا را غیرقابل توجیه خواند و از حمله موشکی ایران که قبلاً صورت گرفته بود، انتقاد کرد. این روزنامه نوشت: «رویدادهای خلیج فارس بار دیگر نشان داد که برای احیای ثبات در این منطقه تدابیر و اقدامات سیاسی لازم است نه اقدامات نظامی. اتحاد شوروی قاطعانه طرفدار یک چنین برخوردی است و عقیده دارد که یگانه راه معقولانه و مؤثر به سوی تشنج‌زدایی در این منطقه و قطع جنگ ایران و عراق تشدید مساعی سیاسی دسته جمعی بر اساس اجرای کامل و بی‌درنگ قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل متحد و مساعدت به سیاست دبیرکل سازمان ملل متحد در این زمینه است.»(2)
قائم مقام وزارت خارجه آلمان شرقی، کرلیکوفسکی، بهترین اقدام را برای بازگشت آرامش به منطقه خروج کلیه کشتی‌های نظامی خارجی از خلیج فارس دانست و گفت: «ما به همراه شوروی و سایر کشورهای سوسیالیستی اعتقاد داریم نیروهای خارجی می‌بایست از خلیج فارس خارج شوند. ما از طرفین می‌خواهیم که از خود خویشتنداری لازم را نشان دهند و علاقه‌مندیم از گسترش تشنج در خلیج فارس جلوگیری شود.»(3)
1 13
ژاپن و فرانسه به طور تلویحی و برخی کشورهای اروپایی به صراحت از حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران حمایت کردند. سخنگوی وزارت خارجه ژاپن در بیانیه‌ای اعلام کرد که ژاپن از تهدیدهای فزاینده علیه کشتی‌هایی که در آبراه خلیج فارس تردد می‌کنند، به شدت نگران است و موقعیتی را که موجب شده امریکا به حملات موشکی به یک نفتکش با پرچم امریکا پاسخ دهد به خوبی درک می‌کند. خبرگزاری فرانسه که این خبر را مخابره کرده افزوده است: «در بیانیه ژاپن ملیت حمله کنندگان به نفتکش اعلام نشده و علناً واضح است که توکیو نخواسته است تهران را که روابط حسنه‌ای با ژاپن دارد از خود برنجاند.»(4)
وزارت امور خارجه فرانسه نیز در واکنش به حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران، بیانیه‌ای منتشر کرد که در آن آمده است: «هر کشوری حق دارد برای متوقف کردن حملاتی نظیر آنچه که علیه یک نفتکش حامل پرچم امریکا صورت گرفت، ضمن احترام به حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل، اقدام نماید.»(5)
خبرگزاری آلمان نیز خبر داد که متحدان امریکا در ناتو به طور گسترده از حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران در خلیج فارس حمایت کرده و موضع دفاعی امریکا را در منطقه تقویت کردند. سخنگوی دولت آلمان غربی نیز گفت: «دولت آلمان در مورد حمله امریکا حُسن ظن دارد.»(6)
1 14
حمله امریکا به سکوهای نفتی رشادت و تشدید بحران خلیج فارس انعکاس وسیعی در رسانههای جهان داشته است. بیشتر رسانههای غربی (اروپایی و امریکایی) از حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران حمایت کرده و به تجزیه و تحلیل دلایل حمله محدود امریکا، زمینه‌های واقعه و نقش اعراب، اهداف امریکا و احتمال اقدام متقابل ایران پرداختند.
روزنامه لوکوتیدین دوپاری حمله امریکا را یک حمله محدود و احتیاط‌آمیز عنوان کرده و نوشته است: «کاخ سفید در صحنه خارجی امیدوار است در مورد قطعنامه آتش‌بس شورای امنیت سازمان ملل متحد (قطعنامه598) با شوروی به توافق برسد و در زمینه داخلی ریگان می‌خواهد به هر قیمتی که شده نگذارد کنگره امریکا از راه قانونِ مربوط به "اختیارات جنگی"، سیاست او و فعالیت‌های نظامی امریکا در منطقه خلیج فارس را تحت کنترل گسترده خود قرار دهد.»(1)
روزنامه زوددویچه سایتونگ دلیل حمله محدود امریکا را در عواقب سیاسی آن می‌داند. این روزنامه بدون ارائه دلیل مبنی بر اینکه چه فرقی بین حمله محدود و گسترده در نقض بی‌طرفی دول بی‌طرف وجود دارد، می‌نویسد: «در حمله گسترده اولاً دیگر امریکا نمی‌تواند بگوید در جنگ ایران و عراق بی‌طرف است. ثانیاً سایه شوروی در خلیج فارس را هم نباید فراموش کرد و شوروی در چنین حالی از تمایل خود مبنی بر روی آوردن به ایران سر باز نخواهد زد و چنین اتحادی همیشه یک تصور مخوف در سیاست امریکا بوده است.»(2)
روزنامه کویتی السیاسه با اعلام این خبر که شوروی در نیمه اول ماه سپتامبر (شهریور) و اوایل ماه جاری دو اخطار به امریکا فرستاد و واشنگتن را از هرگونه حمله علیه خاک ایران بر حذر داشته است، آنها را دلیل ضعف عملیات امریکا علیه سکوهای نفتی ایران اعلام کرد.(3)
روزنامه ایندیپندنت به ریشه‌های درگیری و نقش و انتظار کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و حمایت امریکا از عراق پرداخت و با اشاره به وحشت کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس از انقلاب اسلامی، حمایت مالی و نظامی آنها را از عراق در جنگ تشریح کرد و دعوت کویت از امریکا را اشتباه فاحش دیگر کویت ذکر کرد که حملات موشکی به این کشور را سبب شده است.(4)جان بولاک سردبیر بخش خاورمیانه ایندیپندنت نیز نوشته است: «بسیاری از کشورهای عرب بیشتر مایل بودند امریکا به موشک‌های کرم ابریشم حمله کند تا از حملات بعدی به کویت جلوگیری شود. اینک آنها از این بیم دارند که حمله به سکوی نفتی ایران این کشور را خشمگین و مایل به تلافی‌جویی خواهد کرد و امریکا نتوانسته کاری کند که ایران قادر به عملیات نباشد. کویت هنوز آسیب‌پذیر است و تمام کشتی‌هایی که به این کشور رفت و آمد می‌کنند نیز در معرض حملات ایران قرار دارند. برای همین بسیاری از مقام‌های کشورهای عرب حمله اخیر امریکا را اشتباه می‌دانند و اینک به نظر می‌رسد امریکا در کنار عراق قرار گرفته است. ممکن است امریکا این حرف را قبول نداشته باشد ولی تاکنون هر کاری که در
خلیج فارس کرده، علیه ایران بوده است. ... اگر چنانکه انتظار میرود ایران با حمله به کویت یا کشتی‌هایی در محدوده بنادر کویت تلافی‌جویی کند، گمان میرود امریکا به سکوهای موشکی ایران که در شبه جزیره فاو مستقر هستند، حمله کند. در چنین صورتی امریکا به عراق اجازه خواهد داد برای بازپس گرفتن فاو، که طی 18 ماه گذشته بدون موفقیت برای آن تلاش کرده، بار دیگر بکوشد و وضع به همین ترتیب ادامه خواهد یافت. به نظر می‌رسد امریکا هر هفته یک قدم جلوتر از هفته قبل میرود.»(1)
و این حضور به تعبیر فرانکفورتر الگماینه می‌تواند به سرعت به تله و دامی برای امریکا تبدیل شود. الگماینه، موقعیت ایران را با لیبی مقایسه کرده و نوشته است: «ایران هنوز از حمایت طرفداران تندرو در جهان اسلام برخوردار است که همیشه حاضرند علیه دشمنان جمهوری اسلامی به شدت وارد عمل شوند. رفتار بسیار آرام شوروی در منطقه بسیار جالب توجه است و شنیده می‌شود که کشتی‌های امریکایی و شوروی در خلیج فارس اینک مبادرت به تبادل اطلاعات می‌کنند که این به معنی آمادگی دو ابرقدرت برای همکاری در این منطقه است.»(2)
از دیدگاه روزنامه فیگارو جلوگیری از تقویت موضع رادیکال‌ها در تهران، جلوگیری از افزایش نفوذ شوروی در منطقه و جلوگیری از تروریسم در کشورهای حوزه خلیج فارس اهداف امریکا را تشکیل می‌دهند که با افزایش تنش و درگیری در تضاد می‌باشند.(3)بنابراین امریکا تلاش می‌کند با اقدامات محدود به اهداف خود برسد ولی اینکه آیا ایران آن را بی‌پاسخ خواهد گذاشت، موضوع مورد توجه رسانههای جهان است. روزنامه فرانسوی لوماتن‌دوپاری درباره واکنش ایران نوشت: «اغلب ناظران غربی بعید می‌دانند رهبران تهران در پی یک برخورد عمومی و شعله‌ور کردن جنگ در حوزه خلیج]فارس[ یا بستن تنگه‌هرمز - که برای اقتصاد جنگی آنها ضرورتی حیاتی دارد - باشند. برخوردهای کنونی در آب‌های خلیج]فارس[ به‌رغم اراده عراق برای وارد کردن امریکا در جنگ و رفتارهای پرخطر افراطیون رژیم اسلامی ایران از محدوده خاصی تجاوز نخواهد کرد؛ به ویژه اینکه تهران می‌تواند به جای برخورد با ناوگان جنگی قدرتمندی چون ناوگان امریکا به طور مستقیم، به ویژه از راه تروریسم، آن کشور را مورد حمله و آسیب قرار دهد. واشنگتن نیز نمی‌خواهد علیه ایران وارد جنگ شود، چرا که به هر حال مهم‌ترین کشور خاورمیانه محسوب می‌شود.»(4)
شهرام چوبین کارشناس جنگ خلیج فارس در مؤسسه مطالعات بین‌المللی ژنو، احتمال اقدام عملی ایران را ضعیف دانست و گفت: «من فکر نمی‌کنم ایران مایل باشد به حملات خود به هدف‌های امریکایی ادامه دهد. ایران در موضعی است که می تواند حتی حملات غیرمستقیم و کوچک علیه طرف‌های ثالث انجام دهد. من فکر می‌کنم ایران تلافی خود را به حملات لفظی محدود خواهد کرد و خواهد کوشید از نظر سیاسی از نفوذ و حضور امریکا در منطقه بکاهد. ایران بیشتر می‌خواهد حملات خود را روی عراق متمرکز سازد. هر چه ایران کشور خود را بیشتر درگیر
1) 50. همان، ص34 و 35، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/7/1366، به نقل از نشریه ایندیپندنت.
2) 51. همان، ص14، بن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/7/1366، به نقل از روزنامه فرانکفورتر الگماینه.
3) 52. همان، ص15، پاریس - خبرگزاری کویت، 28/7/1366.
4) 53. همان، ص27، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/7/1366، به نقل از روزنامه لوماتن دوپاری، 28/7/1366.
رویارویی با امریکا کند امریکا بیشتر در طرف عراق قرار می‌گیرد و برای خارج شدن از این جنگ چه به صورت پیروز و چه به صورت توأم با افتخار، دشوارتر خواهد شد. به عقیده من فشار زیادی به ایران وارد می‌شود و این کشور درک کرده است که جنگ قابل پیروز شدن نیست.اگر واقعاً این طور باشد، ایران می‌کوشد از بهانه حضور قدرت‌های خارجی در خلیج فارس استفاده کند تا وضع خود را توجیه کند و بگوید به خاطر وجود این قدرت‌ها در خلیج فارس است که ما نمی‌توانیم در جنگ پیروز شویم. اگر حداقل یک جناح در ایران به این ترتیب فکر کند باید یک بهانه موجه و معقول برای خارج کردن کشور از جنگ داشته باشد و نباید این جناح را با تحقیر و شرایط تحقیرآمیز رم داد. فکر می‌کنم تا پایان ماه جاری اگر تعدیلی در سیاست‌های ایران به وجود آید، در شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه دیگری تصویب خواهد شد و شوروی بر این صحه خواهد گذاشت.»(1)
در مقابل دیدگاه چوبین، نظر دیگری وجود دارد که معتقد است ایران پاسخ شدیدی به حمله امریکا خواهد داد. رابین رایت مشاور سابق امنیت ملی امریکا، در مصاحبه‌ای گفت: «فکر می‌کنم امریکا به طور مسلم پاسخی از جانب ایران خواهد شنید. من فکر می‌کنم لحن شدیدی در اعلامیه‌ها و نشریات ایران که طی ماه گذشته به خارج راه یافته است گویای آن است که آنان احتمالاً جبهه تازهای خواهند گشود و فی‌الواقع منابع خود را به جبهه خلیج فارس برای مقابله با علائق امریکا خواهند کشانید.»(2)
نیویورک تایمز موفقیت اقدام دیروز امریکا را تصوری خام توصیف کرد و خواستار تشکیل جبهه‌ای متحد به رهبری امریکا علیه ایران شد. این روزنامه نوشت: «این تصوری خام است که تهاجم روز گذشته امریکا، به حملات نیروهای ایران در خلیج فارس پایان دهد. استراتژی ایران ایجاد تفرقه میان مخالفینش از طریق ایجاد رعب و وحشت است. پاسخ مقتضی در این زمینه، یک جبهه متحد به رهبری امریکا و تمرکز فعالیت‌هایش در محدود سازی ایران است. اگر امریکا عقب‌نشینی کند عواقب آن ناگفتنی است. ایران ممکن است عراق را درهم بکوبد؛ این احتمال نیز وجود دارد که ایرانِ پیروز حتی منافع حیاتی امریکا در منطقه را بیش از پیش در معرض خطر قرار دهد.» نیویورک تایمز در پایان تأکید کرد: «در حال حاضر از دو طریق یکی کسب حمایت کامل کشورهای خلیج فارس و کشورهای متحد امریکا و دیگری تقسیم مسئولیت بین رئیس‌جمهوری و کنگره می‌توان به نحو بهتری در آینده با خطرها رو به رو شد.»(3)
1 15
حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران اوضاع منطقه را بحرانی‌تر کرده و موجب سقوط قیمت سهام بازار بورس نیویورک و بحران در دیگر بازارهای بورس شده است.
در حالی که دوازدهمین کاروان نفتکش‌های کویتی تحت پرچم امریکا ساعت 22 شب به وقت تهران آب‌های ساحلی کویت را به طرف تنگه هرمز ترک کردند،(4)نرخ بیمه جنگی کشتی‌های عازم کویت به میزان 100% افزایش یافت.(5)
دولت امریکا امروز به اتباع خود توصیه کرد که از رفتن به ایران اجتناب ورزند. سخنگوی وزارت خارجه امریکا گفت: «نشانه‌هایی از افزایش تهدید بالقوه علیه امریکاییها در ایران وجود دارد.»(1)رادیو بی.بی.سی نیز به نقل از مقام‌های وزارت خارجه امریکا اعلام کرد که کلیه سفارت خانه‌های امریکا در سراسر جهان برای مقابله با حملات انتحاری ایران و طرفداران انقلاب اسلامی به حالت آماده‌باش درآمده‌اند.(2)
از سوی دیگر، این حمله امریکا سبب شد سهام بازار بورس نیویورک به شدت سقوط کند. خبرنگار روزنامه اطلاعات در گزارشی از نیویورک نوشت: «هم‌زمان با رویارویی مستقیم امریکا با ایران بزرگ‌ترین تحول در امریکا و دنیا یعنی سقوط سهام بورس نیویورک به میزان بی‌سابقه‌ای رخ داده که رکوردی در تاریخ 104 ساله سهام بورسی نیویورک است که به اندازه 508 واحد یعنی 6/22 درصد تنزل کرد و تعداد 3/604 میلیارد سهام مبادله شد. این تنزل تقریباً دو برابر بحران 28 اکتبر 1929 است که به بحران اقتصادی بزرگ جهان منجر شد. هفته گذشته نمودار 108 واحد بیش از 400 درصد سقوط کرد که خود رکوردی تاریخی بود. کاهش بهای سهام در 19 اکتبر 1987 (27/7/1366) در تاریخ اقتصادی جهان ثبت خواهد شد و اهمیت آن در این است که ارزش فعالیت‌های اقتصادی امریکا که حدود 3 هزار میلیارد دلار بود، دیروز بیش از 500 میلیارد دلار (6/22 درصد) پایین آمد که بیانگر کم شدن بیش از یک پنجم ثروت این کشور طی یک روز بود. در پی بحران وال استریت، بازارهای بورس توکیو، لندن، سیدنی و هنگ‌کنگ نیز دچار بحران شدند.
بازار بورس هنگ‌کنگ به مدت یک هفته تعطیل شده است. در این حال برای مقابله با بحران فعلی دو بانک مهم امریکا نیم درصد بهره خود را کاهش دادند که همراه با اعلام خزانه‌داری امریکا مبنی بر وجود اعتبارات کافی جهت گردش پول تا حدی موجب ثبات نسبی بازار بورس نیویورک شد.
معاون سابق وزیر امورخارجه امریکا علت رکود فعلی بازارهای بورس را انتشار اخبار ناشی از بی‌ثباتی خلیج فارس و کسری موازنه بازرگانی توصیف کرد و یک کارشناس اقتصادی نیز دلیل اساسی این بحران را کسری موازنه بازرگانی و کسری مزمن بودجه دولت امریکا دانست.
معاون وزیر خزانه‌داری امریکا نیز گفت که این رکود حاصل نهایی چندین مشکل به هم پیوسته است که علت نهایی آن را باید جوَّ روانی ناشی از بحران خلیج فارس به حساب آورد. همچنین یکی از کارشناسان مؤسسه اقتصادی بین‌المللی گفت: علاوه بر دلایل اقتصادی، بازار امریکا و جهان به لحاظ اوضاع خلیج فارس و اینکه امریکا درگیر یک جنگ دیگر در این منطقه می‌شود، دچار بحران شده است. از سوی دیگر، واینبرگر وزیر دفاع امریکا در مصاحبه خود ضمن رد تأثیر اوضاع خلیج فارس بر بازار مالی امریکا گفت: «چطور دو حمله به کشتی و مین‌گذاری قایق‌های گشتی ایران روی بورس تأثیر نگذاشت؟»(3)
1 16
روزنامه الخلیج چاپ امارات متحده عربی مفاد طرح جدید صلح را که دبیرکل سازمان ملل متحد ]ر.ک به 23/7/1366[ جهت پایان دادن به جنگ ایران و عراق پیشنهاد کرده است، فاش ساخت. این طرح 9 ماده‌ای با برقراری یک آتش‌بس و اعزام ناظران بین‌المللی جهت نظارت بر متارکه جنگ آغاز می‌شود. طرح مزبور تقریباً ارتباطی بین آتش‌بس و تشکیل یک دادگاه بی‌طرف برای بررسی مسئولیت شروع جنگ ایجاد می‌کند. به دو کشور متخاصم عراق و ایران دو هفته مهلت داده شده است تا به طرح دبیرکل جواب بدهند. رئوس طرح یادشده چنین است:
الف) تعیین یک تاریخ مشخص مورد توافق طرفین برای آتش‌بس.
ب) در یک تاریخ مشخص پس از روز تعیین شده، باید در مورد آغاز عقب‌نشینی تمامی نیروها به آن سوی مرزهای بین‌المللی توافق به عمل آید.
ج) در روز تعیین شده یک تیم از ناظران سازمان ملل جهت تأیید و همچنین نظارت بر صحت اجرای آتش‌بس و متعاقب آن عقب‌نشینی تمامی نیروها اعزام خواهد شد.
د) در روز تعیین شده یا در یک تاریخ توافق شده، اسیران جنگی در چارچوب سومین کنوانسیون سال 1949 ژنو آزاد و یا مسترد خواهند شد.
ﻫ) در تاریخ مشخص دبیرکل به منظور دست‌یابی به حل و فصل جامع و عادلانه و شرافتمندانه مورد قبول طرفین که برطرف کننده کلیه مسائل موجود خواهد بود، مذاکره با ایران و عراق را آغاز خواهد کرد.(1)
2 17
احتمال دست‌یابی به صلح در جنگ ایران و عراق با تلاش‌های سازمان ملل متحد، نظر ایران و عراق درباره شورای امنیت و نقش این شورا و دبیرکل سازمان ملل از ابتدای جنگ تاکنون و دیگر مسائل مربوط به جنگ را رادیو بی.بی.سی از دیدگاه صاحب‌نظران بررسی کرده است."سر برایان اکهارت" یکی از مقام‌های بلندپایه سازمان ملل که به تازگی بازنشسته شده است، به این رادیو گفت:«این نکته روشن است که عدم موفقیت شورای امنیت در سال 1980 در جهت پاسخ مناسب و اصولی به یک تهاجم مرزی، باعث شده تا ایران به سادگی قطعنامه اخیر شورای امنیت را نپذیرد.»
"محمد فهنون" نماینده الجزایر در سازمان ملل در سال 1980 که اینک سفیر این کشور در امریکاست در این‌باره گفت: «این نخستین درگیری واقعی در جهان سوم است که این همه طول کشیده است. قطعنامه 479 شورای امنیت یک عنصر مهم را کم داشت و آن درخواست بازگشت نیروهای هر کشور به مرزهای شناخته شده بین‌المللی بود.»
سرآنتونی پارسونز سفیر سابق انگلستان در ایران که در سال 1980 نماینده انگلستان در شورای امنیت بود می‌گوید: «در ماه اوت 1980 آشکار بود که تشنج شدیدی میان ایران و عراق
1) 62. مأخذ 16، ص8، شارجه - خبرگزاری امارات عربی متحده، 29/7/1366.
حکم‌فرماست و بروز جنگ واقعی امکان‌پذیر است، ولی شورای امنیت هیچ کاری در این باره نکرد تا جنگ آغاز شد. برای این کار البته دلایلی وجود داشت و جوّ بین‌المللی مساعد نبود. شوروی چند ماه قبل افغانستان را تصرف کرده بود و روابط امریکا و شوروی در بدترین وضع بود. ایران چندین ماه امریکاییان را در تهران گروگان گرفته بود و شورای امنیت در رابطه با ایران تمام ذهنش معطوف این بحران گروگان‌گیری بود.»
"رونالد مک‌هنری" نماینده امریکا در سال 1980 قضاوت دیگری دارد. وی که طی بحران گروگان‌گیری تجاربی دشوار با دولت انقلابی ایران داشت، می‌گوید: «من به شورای امنیت اطلاع دادم در رابطه با ایران به هر حال مسئولیتی در قبال صلح و امنیت بین‌المللی داریم. من به ایران نیز اطلاع دادم که در عین حال که مایل است از قوانین و مقررات جامعه بین‌المللی استفاده کند، گروهی امریکایی را به گروگان گرفته است. بنابراین در سال 1980 علاوه بر عراق که قوانین جهانی را نقض کرده بود، ایران نیز چنین کرده بود، همان‌گونه که همیشه معمول بود.»
"سر آنتونی پارسونز" در این باره گفت: «عراق این احساس را داشت که می‌تواند به ایران ضربه نهایی را بزند و به همین خاطر می‌کوشید حتی از تشکیل جلسه شورای امنیت جلوگیری کند. در آن زمان اگر ایران به دلیل بحران گروگان‌ها نزد کشورهای جهان منفور نبود، فکر نمی‌کنم اعضای دائمی شورای امنیت در مقابل فشار عراق برای عدم تشکیل جلسه شورا تسلیم می‌شد. ایران در آن زمان در سازمان ملل با حالت بسیار منفی و متهم‌کننده ظاهر شد. نخست‌وزیر این کشور شورای امنیت را به شدت به خاطر آنکه در مقابل تهاجم عراق به کشورش کاری نکرده بود، سرزنش کرد.»
"گری سیک"که در دولت کارتر و در شورای امنیت ملی امریکا کارشناس امور خلیج فارس بود، در این باره می‌گوید: «تعجب‌آور است که چرا شورای امنیت در آغاز جنگ ایران را این قدر دست کم گرفته بود. البته در آن زمان این امر شگفت‌آور نبود، ایران تازه انقلاب کرده بود، اکثر فرماندهان بلندپایه نظامی رفته بودند، نظام سیاسی کشور دچار آشفتگی بود و تازه داشت رئیس‌جمهور انتخاب می‌شد و ایران شدیداً در مقابل حملات نظامی آسیب‌پذیر به نظر می‌رسید. بنابراین تعجب‌آور نبود که گمان رود عراق می‌تواند بخشی از ایران را تصرف کند و آنچنان هرج و مرجی را در این کشور به وجود آورد که به سقوط آیت‌الله‌ها منجر شود. برخی قدرت‌های نظامی از این دورنما استقبال می‌کردند و شکایت ایران از سایر کشورهای جهان در این زمینه توجیه‌پذیر است. عراق برخی اطلاعات درست درباره اوضاع ایران را از مقام‌های رژیم سابق دریافت کرده بود. این افراد نظیر همه تبعیدیان سیاسی دیگر درباره آشفتگی اوضاع ایران اغراق می‌کردند. رژیم آیت‌الله خمینی نشان داده که توانایی فوق‌العاده‌ای برای تحمل هرج و مرج دارد.»
آنتونی پارسونز تأکید کرد: «تهاجم، تهاجم است چه علیه کشورهای خوب، چه علیه کشورهای بد رفتار باشد. منشور سازمان ملل هیچ فرقی میان این دو دسته از کشورها نمی‌گذارد ولی در
مورد کشورهایی نظیر ایران - که به نظر می‌رسد توجه چندانی به قوانین بین‌المللی نشان نمی‌دهند، - وضع فرق می‌کند؛ در این مورد باید به ماهیت انقلاب توجه کرد.»(1)
1 18
حدود 12 تن از عوامل ضد انقلاب شب گذشته با نفوذ به محلات غرب شهر ارومیه، به دو پایگاه انتظامی و اطراف آنها با آر.پی.جی.7 و خمپاره حمله کردند. درگیری در ساعت 20:30 شروع شد و تا ساعت 21 ادامه داشت. طی آن دو گلوله آر.پی.جی.7 به پاسگاه ژاندارمری و یک گلوله به منازل سازمانی پشت پاسگاه اصابت کرد و پایگاه ثارالله سپاه و یک مدرسه آسیب دید. این درگیری تلفات جانی نداشت و نیروهای خودی پس از خنثی کردن حمله به تعقیب افراد ضدانقلاب پرداختند.(2)
به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا 14 تن از نیروهای خودی که در درگیری روستای لنگرین در منطقه مریوان ]ر.ک به روزشمار 20/7/1366[ به اسارت افراد گردان شاهو از گروه کومهله درآمده بودند، این گروه امروز آنها را آزاد کرد.(3)
2 19
در پی اجبار رانندگان سقز به پرداخت مبلغی به حزب دمکرات به عنوان "یارمتی"، (کمک، کمک مردمی)، بین آنها و عناصر دمکرات درگیری به وجود آمد. هیز دوم ریبندان از تشکیلات نظامی حزب دمکرات به اهالی شهرستان سقز و حومه ابلاغ کرده است که ماشین‌های مینی‌بوس و کامیون هر کدام باید مبلغ 15 هزار تومان و صاحبان تراکتور و تویوتا از 10 تا 15 هزار تومان به عنوان کمک به حزب پرداخت نمایند. تعدادی از مردم که از این امر ناراحت بودند به تحریک حزب کومهله از پرداخت آن خودداری کردند.(4)از سوی دیگر، به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا درگیری بین عناصر حزب دمکرات و کومهله در منطقه سقز که از هفته قبل شروع شده، همچنان ادامه دارد.(5)
گزارش سپاه پانزدهم رمضان نیز حاکی است که "هیز اربابا" (از تشکیلات حزب دمکرات) هم به شوراهای اسلامی روستای پهلوی‌دژ و سوران اعلام کرده که هر چه سریع‌تر باید از اهالی روستا مبلغی را جمع‌آوری و به عنوان "یارمتی" در اختیار آنها بگذارند.(6)
همچنین در داخل تشکیلات گروه خبات به دلیل سوء استفاده‌های مالی شکاف جدیدی ایجاد شده است. قرارگاه رمضان در گزارشی از داخل عراق نوشت: «به دنبال سوء استفاده‌های مالی در تشکیلات گروهک خبات، گروهی به فرماندهی رحمان مراغانی از شاخه اقلیت جدا شده و به شاخه اکثریت به رهبری جلال حسینی پیوستند که تعداد این افراد 10 نفر اعلام شده است.»(7)
حوزه سیاسی استانداری کردستان در گزارش مفصلی از مسائل گروه‌های ضدانقلاب، به نحوه تأمین مالی آنها پرداخته و منابع مالی زیر را به خصوص برای حزب دمکرات ذکر می‌کند:
1) 63. مأخذ 16، ص15، تهران - رادیو بی‌بی‌سی، 29/7/1366.
2) 64. سند شماره 097735 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع)، 30/7/1366؛ و - مأخذ 16، ص57، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/7/1366؛ و - سند شماره 097706 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از اداره اطلاعات ژاجا، به وزارت کشور، 28/7/1366.
3) 65. سند شماره 097701 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع)، به قرارگاه مرکزی نیروی زمینی سپاه پاسداران، 28/7/1366.
4) 66. سند شماره 029489 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه 15 رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 28/7/1366.
5) 67. سند شماره 102726 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 25/6/1366.
6) 68. مأخذ 66.
7) 69. مأخذ 66.
کمک‌های نقدی مردم که گاهی با توسل به زور گرفته می‌شود؛ کمک‌های غذایی و تدارکاتی (غیر تسلیحاتی) از جانب مردم؛ دریافت حق عضویت از اشخاص علاقه‌مند؛ ایجاد بازار و اخذ مالیات در ازای انجام هر معامله؛ فروش اسلحه‌های اضافی؛ سرمایه‌گذاری و شراکت غیرمستقیم در وارد کردن کالاهای تجملاتی، لوکس، وسایل صوتی و خیاطی به ایران؛ باج‌گیری برای آزادی زندانیان؛ گرفتن زکات از خانواده‌های پیشمرگان(دمکرات)؛ بانک زنی و حتی دزدی اموال دولتی؛ دریافت پول و تفنگ و مهمات از خارج و ...
این گزارش با اشاره به اقدامات جمهوری اسلامی در تنگ‌تر کردن حلقه محاصره گروه‌های ضدانقلاب و آگاهی دادن به مردم، می‌افزاید در حال حاضر این گروه‌ها از نظر مالی دو راه در پیش روی دارند:
1- پافشاری بر ژست غیر وابسته بودن به عراق و کتمان واقعیت‌های پشت پرده.
2- صرف نظر کردن از ژست ناوابسته‌ای و خزیدن آشکار به دامان حکومت بعث عراق.
این حزب مدتی است راه دوم را در پیش گرفته و از آن زمان دیگر نیازهای مادی و تدارکاتی آنان نه به وسیله مردم کردستان و نه از پس‌اندازهای بیوه‌زنان سالمند - که حزب مدعی بود بودجه‌اش را حتی اینها تأمین می‌کنند - بلکه از دستان تا به مفرق به خون صدام و حکومت‌های دست‌نشانده و مرتجع تأمین می‌شود.(1)
1 20
درگیری میان رژیم بغداد و مردم مناطق کردنشین به طرق گوناگون ادامه دارد. در جنوب استان سلیمانیه نیروهای رژیم عراق به مناطق آزاد شده "قره‌داغ" حمله کرده و درگیری میان آنها و نیروهای مبارز کرد در این منطقه در جریان است.(2)در همین منطقه و در اطراف شهر "زور" این رژیم به کلیه روستاهای منطقه اعلام کرده است که چون فرزندان شما پیشمرگ هستند و در ایران به سر می‌برند 10 روز فرصت دارید که آنها را به عراق برگردانید در غیر این صورت باقی‌مانده اهالی به اردوگاه‌هایی در جنوب انتقال داده می‌شوند.(3)
2 21
سه نفر از نیروهای ارتش افغانستان که وارد ایران شده بودند، در ساعت 20 امروز به دست اهالی "بانجگان" دستگیر شدند. یکی از دستگیر شدگان به نام میرزا محمد ولد 24 ساله افسر ارتش افغانستان و دو نفر دیگر سرباز هستند که محل خدمت خود را پایگاه کالیارک افغانستان معرفی نموده‌اند. در بازرسی بدنی از افسر فوق یک قبضه سلاح کمری به همراه چهار عدد خشاب و 81 تیر فشنگ و مبلغ 54570 روپیه افغانی کشف شد.(4)
بنابر اعلام دفتر سیاسی سپاه منطقه8 ثامن‌الائمه، گروه چریک‌های فدایی خلق درصدد است با کمک نیروهای مشترک روسی و افغانی به پاسگاه‌های مرزی ایران در شرق کشور حمله کرده و مناطق شرقی را ناامن سازد. این گروه پایگاهی در فرودگاه شیندند افغانستان تأسیس کرده و
1) 70. سند شماره 028916 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه 15 رمضان - معاونت اطلاعات، به ستاد مرکزی سپاه - معاونت اطلاعات، 24/5/1366، ص1 تا 9.
2) 71. سند شماره 029501 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 29/7/1366.
3) 72. سند شماره 097705 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 28/7/1366.
4) 73. سند شماره 097721 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ژاجا رکن3 - مرکز فرماندهی، به دفتر نخست‌وزیر، 29/7/1366.
قصد دارد افراد فراری ضد انقلاب را در آنجا جمع کرده و آموزش دهد. این گروه به کمک عوامل روسی چند پایگاه دیگر در نوار مرزی ایران تأسیس کرده و می‌خواهند علیه پاسگاه‌های مرزی ایران دست به اقدامات خرابکارانه بزنند. گروه چریک‌های فدایی خلق از این پایگاه‌ها برای ارسال مواد منفجره و مهمات به داخل ایران استفاده می‌کند. در حال حاضر مقدمات تأسیس دو پایگاه در نوار مرزی سیستان و بلوچستان و خراسان فراهم شده است.(1)
1) 74. سند شماره 097708 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی امام در سپاه منطقه 8 ثامن‌الائمه 28/7/1366.
1 1
در پی تعویق عملیات در غرب منطقه ماووت، یگان‌های قرارگاه نجف به بازسازی و آماده‌سازی نیروهای خود پرداختند و اقدامات مهندسی را ادامه دادند. فرمانده قرارگاه نجف نیز صبح امروز به فرمانده تیپ زرهی20 رمضان دستور داد: «به تانک‌ها بگویید که امروز جنگِ تیرمستقیم راه بیندازند و داخل تنگه باساوا، قمیش، تنگه دولبشک، ژاژیله و برده‌هوش را بزنند. شب هم از روی ژاژیله به طرف جاده روی گرده‌رش که نیروهای دشمن تردد می‌کنند شلیک کنید.» وی افزود: «هرچه مهمات خرج کردید، بیایید بگیرید.» فرمانده قرارگاه نجف به فرمانده تیپ20 رمضان تأکید کرد که صبح اولین روز عملیات نزد وی حضور داشته باشد تا در صورت لزوم روی قوای دشمن تمرکز آتش داده شود.(1)
از سوی دیگر، با توجه به مشخص نشدن زمان قطعی عملیات، یگان‌های قرارگاه رمضان که به داخل عراق رفته‌اند و همچنین اتحادیه میهنی کردستان عراق که با این قرارگاه همکاری می‌کند، خواهان قطعی شدن وضعیت عملیات هستند. در جلسه‌ای که بعدازظهر امروز با حضور برادر جعفری فرمانده قرارگاه رعد (قرارگاه فرعی قرارگاه رمضان) با مسئولان نظامی اتحادیه برگزار شد، وی دلیل اصلی تأخیر کنونی در عملیات را هشیاری و آمادگی دشمن ذکر کرد و از مسئولان اتحادیه خواست که تدابیری برای فریب دشمن اتخاذ کنند تا باور کند که عملیات اجرا نمی‌شود یا در مورد منطقة عملیات فریب بخورد. از جمله اینکه از دستگاه‌های بی‌سیم پی.آر.سی77 استفاده نشود؛ چون دشمن آن را شنود می‌کند. همچنین چون بی‌سیم جلال طالبانی شنود می‌شود، به‌گونه‌ای در مکالمات به او گفته شود که عملیات لغو شده، او هم به این تصمیم اعتراض کند. راه دیگر، ایجاد شایعه بین جاش‌ها (نیروهای مزدور عراقی) است. برادر جعفری تأکید کرد که اگر دشمن باورش شود که ما عملیات نمی‌کنیم خیلی مهم است. وی نزدیک‌ترین زمان احتمال اجرای عملیات را دوم آبان اعلام کرد. در این جلسه همچنین درباره طرح مانور، تغییرات پیشنهادی در طرح مانور، چگونگی هماهنگی بین نیروهای ایران و نیروهای اتحادیه، شناسایی هدف‌های عملیات و لزوم همکاری نیروهای اتحادیه با یگان‌های خودی در کار شناسایی و ... بحث شد. برادر جعفری به مسئولان
1) 1. سند شماره 1522 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات نصر8 انجام نشده (نادر نوروزشاد)، 27/7 تا 4/8/1366، ص37 و 38.
اتحادیه گفت: «ما برای عملیات بزرگ هم داریم کار می‌کنیم. ما اعتقادمان این است که اگر راه را باز کنیم که تدارک‌رسانی به دشت کرکوک آسان باشد، شاید جنگ تمام شود.»(1)
برای مشخص شدن مأموریت، پیشنهادها و اعلام وضعیت، امروز چند پیام از داخل عراق به قرارگاه رمضان و برعکس رد و بدل شد. امروز فرمانده قرارگاه رمضان طی پیامی برای جلال طالبانی اعلام کرد که تغییری در عملیات ایجاد نشده بلکه به‌دلیل بارندگی شدید و بالا آمدن آب و ناممکن بودن عبور از رودخانه، خستگی نیروهایی که به‌دلیل تأخیر سه روزه زیر پای دشمن در باران بوده‌اند و آماده نشدن نیروهایی که به داخل عراق آمده‌اند و اطلاع و آمادگی صددرصد دشمن، در زمان آن تغییراتی ایجاد شده است.(2)
در ساعت 13:15 نیز از قرارگاه رعد پیامی برای فرمانده قرارگاه رمضان ارسال شد:
«1- اتحادیه با زمان پیشنهادی (2/8/1366) موافقت کرده است. 2- لشکر بدر و تیپ ویژه پاسداران خواسته‌اند تا ساعت 15 هدف‌ها مشخص شود. 3- این دو یگان از هدف‌های قبلی شناسایی ندارند و اتحادیه هم راهنما ندارد.»(3)
فرمانده قرارگاه رمضان طی تماسی با فرمانده قرارگاه رعد در ساعت 16:35 اعلام کرد که طرح مانور قبلی به قوت خود باقی است و تغییری در مأموریت داده نشده است. وی درخواست کرد که آخرین اطلاعات منطقه ارسال گردد تا روی دشمن آتش اجرا شود و همچنین خواست تا طرح فریبی مبنی بر بازگشت نیروها به ایران اجرا شود.(4)
در پی درخواست فوق و با توجه به اطلاعات دریافتی از مسئولان اتحادیه، عصر امروز پیام زیر از قرارگاه رعد برای فرمانده قرارگاه رمضان ارسال شد: «1- دشمن "زرون" را تقویت کرده و احتمال پیشروی به سمت ما وجود دارد. 2- دشمن نیروی کمکی به "سفره" فرستاده است. 3- نیروهای دشمن در "رانیه" تجمع کرده‌اند و احتمال حمله به "مرگه" هست. 4- دشمن نیروهای جیش‌الشعبی پایگاه‌های "قره‌سرت" را به "سفره" برده است و نیروی جاش جایگزین کرده است. 5- تیپ20 ارتش عراق به "سیداحمدان" آمده و شایع است که می‌خواهد به "دوپازا" حمله کند. 6- برای فریب دشمن، با توپخانه دوکان و قره سرت را بزنید؛ تأکید می‌شود.»(5)
عصر امروز و شب‌هنگام با حضور برادران جعفری، دهقان، شمس و فتاح بررسی‌هایی درباره طرح مانور و پیشنهاد تغییراتی در آن صورت گرفت؛ از جمله با توجه به عدم شناسایی و ابهامی که در هدف تیپ ویژه پاسداران وجود داشت، پیشنهاد شد که مأموریت قبلی این تیپ حذف شود و این تیپ در ادامة محور لشکر بدر، عملیات کند.(6)
1 2
تسلط ارتش عراق بر شهر قره‌داغ، اقدام ارتش عراق برای جلوگیری سقوط شهرک دکور و حمله کردهای بارزانی به چند پایگاه ارتش عراق از مهم‌ترین اقدامات امروز ارتش عراق و مبارزان کرد در کردستان عراق است.
به نوشته راوی قرارگاه رمضان امروز ارتش عراق به شهر عراقی قره‌داغ که در کنترل نیروهای مبارز کرد بود، حمله کرد که در پی آن درگیری شدیدی رخ داد که تا شب‌هنگام ادامه یافت و شهر به تصرف ارتش عراق درآمد.(1)
از سوی دیگر، بنا به گزارش سپاه پانزدهم رمضان پیشمرگان حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) شب‌هنگام به پایگاه‌های ارتش عراق روی ارتفاعات "گاره" حمله کردند و به نیروهای عراقی خسارت زیادی زدند. در این درگیری که تا ساعت 6:30 صبح طول کشید، دو پایگاه و یک مرکز گردان منهدم و شش پایگاه دیگر به تصرف نیروهای مبارز کرد درآمد. همچنین بیش‌از 50 نیروی دشمن کشته و 14 تن اسیر شدند.(2)
در منطقه قلعه‌دیزه عراق، قوای دشمن به‌دلیل ترس از سقوط شهرک "دکور" در اطراف شهر کانالی احداث کرده است. گزارش قرارگاه رمضان، مرکز جنگ‌های نامنظم سپاه پاسداران، حاکی است که تعداد زیادی جاش و نیروهای ارتش عراق در اطراف این کانال مستقر شدهاند تا در مقابل حمله نیروهای خودی از آن دفاع کنند. همچنین افرادی از حزب دمکرات کردستان ایران در اطراف این شهرک حضور دارند. اقدام ارتش عراق موجب مسدود شدن راه قاچاقچیان شده و تردد آنها کاهش یافته است.(3)
1 3
ارتش جمهوری اسلامی ایران در گزارش روزانه خود درباره وضعیت امروزِ بخشی از جبهه‌های جنوب که یگان‌های ارتش در آن پدافند می‌کنند، نوشت: «تبادل آتش در مناطق عملیاتی جنوب ادامه داشت و نیروهای خودی ضمن تحکیم و تثبیت مواضع پدافندی با اعزام گروه‌های گشتی، برقراری پست‌های استراق سمع و دیده‌بانی با اجرای آتش روی مواضع، راه‌های تدارکاتی و ستون‌های خودرویی دشمن سه سنگر اجتماعی و یک خودرو آنان را منهدم و بیش از 10 نیروی عراق را کشته یا زخمی کردند. از یگان‌های خودی 2 تن شهید و 19 تن مجروح شدند و به سه خودرو و دو قبضه تفنگ ژ-3، یک قبضه تیربار ژ-3 و دو قبضه خمپاره‌انداز خساراتی وارد گردید…»(4)
در گزارش ارتش درباره بخشی از جبهه شمال‌غرب که نیروهای ارتش در آن پدافند می‌کنند، آمده است: «در جبهه شمال‌غرب نیز تبادل آتش میان نیروهای خودی و دشمن ادامه داشت. در گلوله‌باران مواضع دشمن چند سنگر اجتماعی آنان منهدم شد، به چندین دستگاه خودرو و تانک خساراتی وارد گردید و تعدادی از افراد عراق کشته و زخمی شدند و یک نفر هم اسیر شد. از یگان‌های خودی 13 تن مجروح شدند و به یک دستگاه تانکر آب و یک قبضه تفنگ 106 میلی‌متری خساراتی وارد گردید.»(5)
2 4
هواپیماهای دشمن امروز به حریم هوایی رامهرمز و جزیره خارک تجاوز کردند و نفتکش خارک -4 را هدف حمله قرار دادند. نفتکش خارک -4 حامل 208 هزار تن نفت سنگین بود که
1) 8. همان، ص83.
2) 9. سند شماره 26302 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 29/7/1366.
3) 10. سند شماره 029500 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 70، فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، 29/7/1366.
4) 11. سند شماره 134514 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش روزانه، ارتش جمهوری اسلامی ایران، ستاد مشترک از 30/7 الی 1/8/1366، ص2 و 3.
5) 12. همان، ص1.
در ساعت 20:35 در فاصله 7/1 مایلی اسکله تی در شرق جزیره خارک از ناحیه انبار روی عرشه کشتی و از قسمت راست مورد اصابت قرار گرفت. بنا به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در حدود ساعت 20:12 در جزیره خارک وضعیت قرمز اعلام شد و سپس دو هواپیمای عراقی تا فاصله 40 مایلی جزیره نفوذ کردند که این نفوذ به حمله به نفتکش خارک -4 انجامید. در این حمله تنها یکی از کارکنان نفتکش به‌طور سطحی زخمی شد و آتش ساعتی بعد کاملاً خاموش شد و محموله نفتکش سالم ماند. قبل از این حمله و بعد از آن نیز 2 گروه هواپیمای عراقی در ناحیه خارک ظاهر شدند.(1)
در منطقه رامهرمز نیز چند هواپیمای عراقی در ساعت 5:35 و ساعت 11:55 به تلمبه‌خانه شماره2 رامهرمز حمله کردند که با شلیک به موقع پدافند هوایی متواری شدند.(2)
1 5
فرمانده و مسئولان نیروی دریایی سپاه در جلسه امروز صبح خود به بررسی مصوبات قرارگاه خاتم و چگونگی اجرای آن پرداختند. در این جلسه همچنین اهداف امریکا از حمله به سکوهای نفتی رشادت بررسی شد. یکی از کارشناسان وزارت خارجه در این‌باره گفت که امریکا با قصد ابراز قدرت در سه سطح بین‌الملل، ناتو و اعراب دست به این اقدام زد؛ به‌خصوص به‌منظور نشان دادن نزدیکی خود به اعراب و رفع نگرانیِ آنها چنین کرد. از سوی دیگر، اقدام خود را محدود کرد و به افراد روی سکوها اطلاع داد که ما آسیب کمتری ببینیم چون قصد ندارد بر ما چنان فشار بیاورد که ما به طرف شوروی برویم.
موضوع دیگر جلسه اتخاذ تدابیری در مقابله با حملات احتمالی امریکا به جزایر و سواحل و تأسیسات جمهوری اسلامی ایران بود و همچنین با توجه به پیش‌بینی همکاری امریکا، عراق و دیگر کشورهای منطقه برای بازپسگیری فاو، تصمیم گرفته شد به نیروهای تحت امر نیروی دریایی سپاه در منطقه فاو آماده‌باش داده شود. درضمن تیپ15 امام حسن(ع) که از نیروی زمینی سپاه به نیروی دریایی سپاه مأمور شده بود، برای تقویت منطقه فاو در نظر گرفته شد. علاوه بر این، مقرر شد طرح‌هایی برای مقابله با بمباران شیمیایی، حمله هواپیماهای امریکا و عراق و کشورهای منطقه و مقابله با هلی‌برن قوای دشمن در این منطقه، تدوین شود.(3)
در جلسه دیگری که بعدازظهر امروز با حضور فرمانده و مسئولان نیروی دریایی سپاه برگزار شد، چگونگی مقابله با اقدامات دشمنان در منطقه خلیج فارس و عملیات تلافی‌جویانه و همچنین چگونگی دفاع از جزایر خودی و امکانات لازم و همچنین نحوة همکاری سپاه و ارتش در خلیج فارس بررسی شد.(4)
فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران امروز با ارسال دستورالعملی به فرماندهی منطقه سوم دریایی سپاه پاسداران دستور آماده‌باش کامل داد. در این دستورالعمل آمده است: «با توجه به تهدیدات مکرر دشمنان اسلام (امریکا، کویت و ...) در منطقه استراتژیک فاو، بدین وسیله به کلیه
1) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 217، 1/8/1366، ص3؛ و - سند شماره 91540 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نیروی دریایی سپاه، آمار کشتی‌های سانحه‌دیده در خلیج فارس، 18/10/1368.
2) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 216، 30/7/1366، ص3.
3) 15. سند شماره 1554 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/7 تا 29/7/1366، ص249 تا 254.
4) 16. همان، ص255 تا 261.
نیروهای تحت امر در منطقه آماده‌باش صددرصد ابلاغ می‌گردد.» در ادامه ضمن اعلام زمان آماده‌باش به مدت 10 روز، تأکید شده که فرمانده منطقه یا جانشین وی و همچنین فرماندهان یگان‌های مسئول در این مدت در منطقه حضور داشته باشند و همچنین تیپ امام حسن(ع) پدافند ساحل خورعبدالله را به عهده گیرد و استعداد پدافند هوایی منطقه و استحکامات منطقه تقویت شود. در ادامة این دستورالعمل بر آمادگی لازم برای مقابله با حملات گسترده هوایی، شیمیایی، هلی‌برن و زمینی امریکا و عراق با حمایت کویت، تأکید شده است.(1)
1 6
به منظور مقابله با حملات احتمالی امریکا در خلیج فارس، در استان بوشهر وضعیت اضطراری و فوق‌العاده اعلام شد. یک مقام آگاه در استانداری بوشهر گفت: «به مراکز درمانی و سایر مراکز امدادی و تدارکاتی، آمادگی‌های لازم داده شده است. همچنین بیمارستان 50 تختخوابی امیرالمؤمنین(ع) بندر گناوه که در آستانه بهره‌برداری بود به‌طور اضطراری طی چند روز اخیر مجهز شده است و به‌دلیل نزدیکی این بیمارستان به تأسیسات نفتی خارک و بهرگان، این محل به یک مرکز درمانی فوق‌العاده در منطقه مبدل شده است. 60 تختخواب در این بیمارستان مجهز شده و وسائل درمانی نیز طی روز گذشته و امروز به بندر گناوه انتقال یافته است. در شهرهای تابعه استان نیز گروه‌های امداد حمل مجروح، اطفاء حریق، خنثی‌سازی بمب، تدارکات و حمل‌ونقل تشکیل شده که آمادگی‌های ضروری را در مواقع لزوم دارند.(2)
خبرگزاری فرانسه در این‌باره گزارش داد: «مقام‌های ایرانی از بیم بمباران هوایی امریکا از یک هفته قبل شروع به دادن دستوراتی در زمینه لغو فعالیت‌های اقتصادی بندرعباس در تنگه هرمز واقع در خلیج فارس کرده‌اند. در طرح تخلیه که به مسئولان ذی‌ربط داده شده انتقال وسائل، حفاظت از انبار مال‌التجاره و ذخایر به بنادر کوچک مجاور پیش‌بینی شده است. از سوی دیگر یک منبع دیپلماتیک غربی تصریح کرد بمباران تأسیسات بندرعباس یکی از سناریوهایی است که نیروی دریایی امریکا برای تلافی حملات ایرانیان طراحی کرده است.
دراین‌حال به گفته یک منبع ایرانی پاسداران انقلاب، مسئولان مأمور نظارت برای تأمین مواد غذایی کشور در تمام استان‌ها را معین کرده‌اند. آنها در روزهای اخیر با مدیریت انبارهای تولیدات غذایی و سیلوهای گندم و برنج برای اطلاع از میزان ذخیره‌ها تماس گرفته‌اند ولی فعلاً آنها هیچ قدرتی در مورد توزیع این مواد ندارند.»(3)
2 7
صبح امروز یک انفجار شدید در سواحل جنوبی کویت در منطقه "رأس الزوار" واقع در مرز میان کویت و عربستان به وقوع پیوست. این انفجار که در ساعت 8 صبح به وقت محلی رخ داد، موجب قطع جریان برق شد. منابع کشتیرانی انفجار امروز را ناشی از شلیک موشک از سوی ایران اعلام کردند. خبرگزاری آلمان با گزارش این خبر نوشت: «این واقعه هنگامی روی داد که یک کاروان از نفتکش‌های
کویتی تحت پرچم امریکا در حوالی این محل به‌سوی جنوب خلیج فارس در حرکت بود.»(1)
جمهوری اسلامی ایران دخالت در این انفجار را رد کرد. علی آهنی مدیرکل امور سیاسی وزارت خارجه ایران که به آلمان غربی سفر کرده است، در "بن" گفت: «جمهوری اسلامی ایران مسئول انفجار شنیده شده در نزدیکی "مینا السعود" واقع در کویت، نیست.» وی‌افزود: «ایران تصمیم گرفته است حمله امریکا به دو سکوی نفتی ایران در خلیج فارس را با ضربه‌زدن به منافع امریکا و نه منافع کشورهای دیگر تلافی کند.» علی آهنی همچنین گفت: «ما مایل نیستیم به حاکمیت کشورهای خلیج فارس تجاوز کنیم. پاسخ ایران لزوماً در این منطقه نخواهد بود بلکه امکان دارد در جای دیگر صورت گیرد.»(2)
در همین حال اعلام شد کویت برای جلوگیری از خطرهای احتمالی به یک سلسله اقدامات بازدارنده دست زده است. دیپلمات‌های غربی گفتند کویت برای مقابله با حملات موشکی ایران از شبه جزیره فاو، تعدادی موشک امریکایی هاوک در جزیره فیلکه مستقر کرده است.(3)رادیو بی‌بی‌سی با اعلام این خبر افزود: «ضرورت استقرار این موشک‌ها در آن است که کویت می‌تواند به پشتوانه آن به مشتریان نفت خود اطمینان دهد که پایانه‌های نفتی‌اش از امنیت کافی برای بارگیری نفتکش‌های خارجی برخوردار است.»(4)
همچنین گارد ساحلی کویت در دستوری که امروز صادر شد، صید ماهی و تردد هرگونه قایق تفریحی در آب‌های ساحلی این کشور را تا اطلاع ثانوی ممنوع اعلام کرد.»(5)
1 8
جمهوری اسلامی ایران با ارسال پیام‌های جداگانه به دبیرکل سازمان ملل متحد، کنفرانس اسلامی و رئیس کنفرانس وزیران خارجه جنبش عدم تعهد، خواستار محکومیت امریکا و خروج نیروهای بیگانه از خلیج فارس شد.(6)
علیرضا معیری، معاون سیاسی نخست‌وزیر، درباره حمله امریکا و پیام بعد از آن به ایران مبنی بر خاتمه مسئله، و اقدامات دولت برای مقابله با تجاوزات جدید گفت: «امریکا بعد از تعرض به کشتی تجاری "ایران - اجر" از طریق کشورهای مختلف برای ما پیغام فرستاد که آن را تمام شده تلقی کنیم، اما بعد از آن باز به سکوهای نفتی ما حمله کرد. ما می‌دانیم که این ترفندهای امریکا به لحاظ مشکلات داخلی این کشور می‌باشد.» وی افزود: «تجاوز امریکا به سکوهای نفتی ما در فلات قاره ایران، به لحاظ حقوق بین‌المللی، تجاوز به قلمرو جمهوری اسلامی تلقی می‌شود و ما پاسخ لازم را به طور مناسب در وقت مقتضی خواهیم داد.» وی خاطرنشان کرد: «از سوی دولت خدمتگزار پیش‌بینی‌های لازم برای یک مقاومت طولانی مردم حتی در بدترین شرایط صورت گرفته و ما با قدرت تمام از اصول انقلابمان در برابر تجاوزکاران دفاع خواهیم کرد. تحرکاتی که از سوی امریکا و هم‌پیمانانش در خلیج فارس و جامعه بین‌المللی صورت می‌گیرد، برای جلوگیری از شکست رژیم عراق می‌باشد.»(7)
1) 20. مأخذ 14، ص40، منامه - خبرگزاری آلمان، 29/7/1366.
2) 21. مأخذ 14، ص11، بن - خبرگزاری فرانسه، 30/7/1366.
3) 22. مأخذ 14، ص20، بحرین - خبرگزاری رویتر، 29/7/1366.
4) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه" شماره217، 1/8/1366، ص14، رادیو بی‌بی‌سی.
5) 24. سند شماره 046273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 - معاونت اطلاعات، به نداجا - معاونت اطلاعات، 2/8/1366.
6) 25. روزنامه کیهان، 2/8/1366، ص3.
7) 26. روزنامه جمهوری اسلامی، 2/8/1366، ص12.
1 9
اعلام مواضع کشورهای مختلف جهان در قبال حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران و تجزیه و تحلیل ابعاد و پیامدهای آن با گذشت سه روز از زمان حادثه، همچنان ادامه دارد. سخنگوی وزارت خارجه جمهوری خلق چین گفت: «ما از تشنج فزاینده در خلیج فارس بسیار نگران هستیم و در مورد اقدام نظامی ناوگان امریکا که روز دوشنبه علیه یک سکوی نفتی ایران انجام گرفت، ابراز تأسف عمیق می‌کنیم. ما با درگیری نظامی قدرت‌های بزرگ در خلیج فارس مخالف هستیم.»(1)وی با اشاره به حمله با موشک ساخت چین که از ایران علیه یک نفتکش کویتی شلیک شد، توسعه اقدامات خصمانه جنگی به کشورهای ثالث را نیز محکوم کرد.
از سوی دیگر، رسانههای جهان دلیل محدود بودن حمله امریکا را عمدتاً با توجه به روابط ایران و شوروی و روابط امریکا و شوروی ارزیابی می‌کنند. از جمله رادیو کلن گفت: «امریکا و شوروی در آستانه انعقاد قراردادی درباره کاهش و حذف موشک‌های میان‌بُرد قرار دارند و امریکا مایل نیست بهبود جوَّ سیاسی‌ای را که از این طریق حاصل شده به خطر بیندازد و برای همین واکنش امریکا به حمله موشکی ایران به یک نفتکش کویتی که با پرچم امریکا حرکت می‌کرد، از حدود معینی تجاوز نکرد و در ابعاد نسبتاً محدود صورت گرفت. دولت شوروی هم این اقدام را فقط لفظاً محکوم کرد که بیشتر حالت انجام وظیفه دیپلماتیک و سیاسی داشته است. یعنی شکی نیست که شوروی هم از اوضاع جاری در خلیج فارس زیاد احساس آسودگی و رضایت نمی‌کند و هم از انقلاب اسلامی بیم دارد.»(2)
2 10
در پی حمله امریکا به سکوهای رشادت و احتمال دست‌زدن ایران به اقدامات متقابل و درگیر شدن امریکا در جنگی گسترده‌تر، مجلس سنای امریکا پیشنهاد جدیدی برای سازش بین رئیس‌جمهور و کنگره امریکا ارائه کرد. رادیو امریکا صبح امروز گزارش داد: «سنای امریکا با هدف سپردن نقشی مهم‌تر به کنگره این کشور در تعیین سیاست امریکا در منطقه پرآشوب خلیج فارس، اقدام‌های تازهای را آغاز کرده است. بر اساس قانون محدودیت اختیارات جنگی رئیس‌جمهوری امریکا که تاکنون به ندرت اجرا شده است، رئیس‌جمهوری باید حداکثر طی 48 ساعت هرگونه درگیری نیروهای نظامی این کشور را در عملیات خصمانه به کنگره گزارش دهد. براساس این پیشنهاد پرزیدنت ریگان باید حداکثر ظرف 30 روز پس از آنکه پیشنهاد جنبه قانونی یابد گزارشی دقیق و مفصل به کنگره ارائه دهد. همچنین کنگره موظف خواهد بود 30 روز پس از دریافت چنین گزارشی یا 90 روز پس از تصویب و قطعیت یافتن پیشنهاد، در مورد سیاست دولت امریکا در منطقه خلیج فارس تصمیم‌گیری کند. پیشنهادی که دیروز در سنای امریکا به تصویب رسید درصورتی جنبه قانونی و قطعیت می‌یابد که در مجلس نمایندگان تصویب شود و رئیس‌جمهوری امریکا آن را امضا کند.»(3)
1 11
کاسپار واینبرگر، وزیر دفاع امریکا، در جلسه کمیته روابط خارجی سنای امریکا، استراتژی امریکا در منطقه را تشریح کرد و برای حضور نظامی در خلیج فارس هدف‌های زیر را برشمرد:
1- حفظ آزادی کشتیرانی برای کشتی‌های حامل پرچم امریکا.
2- حفاظت از دست‌یابی جهان آزاد به منابع نفتی منطقه.
3- حفظ امنیت و ثبات رژیم‌های میانه‌رو عربی.
4- مقابله با توسعه و گسترش رادیکالیسم ایران.
5- تضعیف نفوذ شوروی در منطقه.
وی افزود: «امریکا برای خاتمه بخشیدن به جنگ ایران و عراق در دو محور سیاسی و اقتصادی فعالیت می‌کند. در سازمان ملل که به رهبری امریکا قطعنامه 598 به اتفاق آرای اعضای شورای امنیت به تصویب رسید، امیدواریم قطعنامه دیگری که حامل تحریم اقتصادی ایران باشد به تصویب برسد. با این قطعنامه توان رزمی ایران در ادامه جنگ می‌خشکد. اگر این حقیقت به ایران فهمانده شود که نمی‌تواند در جنگ با عراق برنده شود، آنگاه صلح و ثبات به منطقه باز خواهد گشت.» وی گفت: «یکی از اهداف ما جلوگیری از توسعه رادیکالیسم ایران است. ما سعی داریم توان رزمی ایران را کاهش دهیم و در چند ماه آینده در تحریم اقتصادی علیه ایران موفق خواهیم شد.» واینبرگر درباره امکان پیروزی ایران بر عراق گفت: «سقوط عراق یک فاجعه خواهد بود و عراقی‌ها سعی دارند جنگ را به طریق مسالمت‌آمیز خاتمه بخشند.»(1)
2 12
جمهوری اسلامی ایران طرح شش ماده‌ای دبیرکل سازمان ملل متحد [رک به: 23/7/66 و 28/7/66] را مثبت ارزیابی می‌کند. دکتر لاریجانی معاون بین‌المللی وزارت خارجه درباره طرح دبیرکل گفت: «طرح شش ماده‌ای دبیرکل ایده‌ای است مبتنی بر شش محور که مشخص کردن متجاوز، حدود تجاوز، تخلف از قوانین و مقررات بین‌المللی، خودداری از حمله به کشتی‌ها در خلیج فارس و عدم گسترش جنگ در آن گنجانده شده است. این ایدة دبیرکل از قطعنامه 598 به مراتب بهتر و کاراتر است، ولی رژیم عراق و امریکا با آن مخالفت می‌کنند. امریکا نمی‌خواهد دبیرکل در این راه توفیقی داشته باشد و عراق ایده اجرایی دبیرکل برای اجرای قطعنامه 598 را قبول ندارد.» وی افزود: «شورای امنیت به‌طور رسمی قبول کرده که معرفی آغازگر جنگ باید جزو قدم‌های اولیه پایان جنگ باشد و این از موفقیت‌های دیپلماتیک ایران است.»(2)
آقای هاشمی رفسنجانی در دیدار با رئیس مجلس هند (بال رام جاکار) مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال اقدامات شورای امنیت سازمان ملل متحد را تشریح کرد: «ما برای حل سیاسی مسئله جنگ راه‌حل مشخصی را اعلام کردیم و گفتیم در این قطعنامه شورای امنیت بند مربوط به معرفی متجاوز را جلو بیندازد و این چیزی است که از وظایف اصلی شورای
امنیت است. اگر در همان روزهای اول جنگ وقتی که عراقی‌ها هشتاد کیلومتر در خاک ما بودند اعلام می‌کردند که عراق تجاوز کرده است، جنگ به اینجا نمی‌کشید. ما الان هم می‌گوییم شما که همه‌تان متجاوز را می‌شناسید، رسماً اعلام کنید و این کلید حل جنگ است ولی آنها این قدر یک‌طرفه حرکت می‌کنند که این را هم نمی‌خواهند بپذیرند.»(1)
1 13
وزیر امورخارجه ایتالیا پیشنهاد کرد که دادگاه بین‌المللی لاهه مأمور رسیدگی به این مسئله گردد که کدام یک از دو طرف آغازگر جنگ ایران و عراق بوده است. به گزارش یونایتدپرس "جولیو آندرئوتی" این پیشنهاد را در گزارشی به کمیته امور خارجه سنای ایتالیا که در حال بررسی آخرین تحولات بحران خلیج فارس است، ارائه کرد. وی گفت: «تصمیم روز 15 اکتبر (23/7/1366) شورای امنیت سازمان ملل مبنی بر دادن اختیارات تام به دبیرکل سازمان ملل برای تمرکز تلاش‌هایش در جهت برقراری آتش‌بس در جنگ ایران و عراق، مهم‌ترین تحول سیاسی در طی هفته‌های اخیر بوده است.»(2)
آندرئوتی درباره مذاکرات وزیران خارجه کشورهای اروپایی در خصوص جنگ ایران و عراق گفت: «حل تشنج خلیج فارس از طریق اقدامات سازمان ملل در نشست اخیر لوکزامبورگ مورد توافق وزیران خارجه کشورهای اروپایی قرار گرفته است. در تصمیمات جدید یک تاریخ نامعلوم پیش‌بینی شده است که در آن تاریخ دو کشور موظف خواهند بود نیروهای خود را به مرزهای بین‌المللی فراخوانند و اسیران جنگی را مبادله کنند. درهمین‌حال یک گروه بی‌طرف ناظر بر عملیات خواهد بود و دبیرکل مذاکره با طرفین را آغاز خواهد کرد. به احتمال قوی کار تعیین مسئول جنگ برعهده دادگاه لاهه خواهد بود، اما تاریخ آغاز کار آن هنوز مشخص نیست. طرفین درگیری موظف هستند تا 29 اکتبر (7 آبان) نظر خود را درباره طرح زمان‌بندی فوق اعلام دارند. درصورت ارائه پاسخ منفی به این طرح موضع دولت‌هایی که خواهان اعمال تحریم نظامی هستند، متأسفانه تقویت خواهد شد.»(3)
2 14
رادیو کومهله اعلام کرد که پنج تن از هواداران این حزب که قبلاً به نیروهای ایران پیوسته بودند و با آنها همکاری می‌کردند، به حکم دفتر سیاسی حزب اعدام شدند.(4)
3 15
امروز نیز نیروهای دولتی افغانستان هفت گلوله خمپاره به داخل خاک ایران پرتاب کردند. این گلوله‌ها به نزدیکی پاسگاه و روستای متروکه "پیش‌رباط" اصابت نمود که با مقابله به مثل نیروهای ایرانی پایان یافت.(5)
به گزارش سپاه دهم نبی‌اکرم(ص)، مسئول مالی و پشتیبانی جبهه موسوم به "مجاهدین بلوچستان" در ماه گذشته در عراق حضور داشته است. وی که "محمدامین میرلاشاری" نام
1) 32. مأخذ 25، ص2.
2) 33. مأخذ 23، ص8، خبرگزاری یونایتدپرس.
3) 34. مأخذ 14، ص14 و 15، رم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/7/1366.
4) 35. سند شماره 097735 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء(ع)، 30/7/1366.
5) 36. سند شماره 046291 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه عملیات ثارالله - معاونت اطلاعات، به ستاد نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 3/8/1366.
دارد، هفته‌ای دو ساعت برای بلوچ‌های ایران پیام رادیویی دارد که از عراق پخش می‌شود. سپاه دهم نبی‌اکرم(ص) همچنین اعلام کرد فردی به نام سرهنگ افشار که در کراچی پاکستان به سر می‌برد، به نمایندگی از بختیار با افراد ناراضی گروهک فوق رابطه برقرار می‌کند.(1)
1) 37. سند شماره 097712 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه دهم نبی‌اکرم(ص) - اطلاعات، به ستاد مرکزی سپاه - اطلاعات، 29/7/1366.
11
امروز جلسه‌ای با حضور فرماندهان نیروی زمینی سپاه، قرارگاه نجف، قرارگاه قدس و قرارگاه رمضان برای تعیین زمان عملیات در غرب منطقه ماووت برگزار شد. اطلاعاتی که در جلسه ارائه شد همه از هشیاری دشمن در این منطقه حکایت داشت؛ دلیل آن نیز اقدامات دشمن بود، از جمله: تقویت برخی محورها، افزایش نیرو، افزودن موانع، دیده‌بانی و کنترل بی‌وقفه مسیرهای تردد نیروهای خودی. در این جلسه گفته شد که هر چند تعویق عملیات موجب استراحت و آمادگی نیروها شده است ولی نه تنها از هشیاری دشمن کاسته نشده، بلکه مسیرهای برگشت نیروها و همچنین وسایلی که از رزمندگان در غرب رودخانه قلاچولان به جا مانده، دشمن را هشیارتر کرده است. البته در این چند روز اقدامات مهندسی و فعالیت یگان‌ها برای یافتن محل مناسب، ایجاد پایه برای پل‌ها و مقدمات زدن پل روی رودخانه ادامه داشته است.
با توجه به وضعیت هشیاری دشمن، عدم امکان موفقیت عملیات در چنین موقعیتی و تأکید بر اینکه عملیات فقط به شرط موفقیت باید اجرا شود، فرمانده نیروی زمینی سپاه با هدف کاستن از هشیاری دشمن، درباره تأخیر یک هفته‌ای عملیات نظرخواهی می‌کند. فرمانده قرارگاه قدس با توجه به اینکه یک هفته تأخیر روشن شدن ماه در اوایل شب و دیده شدن نیروهایی را که به سمت خط دشمن پیاده‌روی می‌کنند سبب می‌شود، تأخیر 20 روزه را پیشنهاد کرد. علی شمخانی اشکال تأخیر 20 روزه را احتمال آمدن برف و همچنین تمام شدن مدت مأموریت تعدادی از گردان‌ها اعلام کرد. فرمانده قرارگاه رمضان هم که با هرگونه تأخیری مخالف است، دلایل خود را چنین برشمرد: 1- امکان نگهداری نیروها را در داخل عراق نداریم. 2- طالبانی‌ها به نیروهای خودشان نیاز دارند، چون عراق به آنها فشار می‌آورد. 3- انتقال نیروها از داخل عراق به اینجا و مجدداً برگشت آنها، کار خیلی دشواری است. 4- عراق اگر متوجه ]طرح عملیات[ بشود بستن راه ما کار ساده‌ای است؛ با تقویت نیروهایش در تپه منافقین راه‌مان را می‌بندند.(1)
به هر صورت، در این جلسه تکلیف چگونگی اجرای عملیات و زمان آن مشخص نشد و تصمیم‌گیری در این زمینه به جلسه فردا موکول شد. از سوی دیگر، نیروهای لشکر9 بدر و تیپ
1) 1. سند شماره 1518/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 28/7 تا 1/8/1366، ص27 تا 39.
ویژه پاسداران که در داخل عراق به سر می‌برند، امروز به استراحت پرداختند و آماده می‌شوند تا فردا به سوی روستای چالاوه و از آنجا برای پیشروی به سمت اهداف حرکت کنند. امروز نیروهای شناسایی این دو یگان به همراه راهنمایانی از اتحادیه میهنی کردستان با تراکتور به سمت روستای چالاوه حرکت کردند تا شب را آنجا به سر برند و بامداد فردا برای شناسایی اهداف بروند. همچنین امروز فرمانده قرارگاه رعد و مسئولان اتحادیه میهنی درباره طرح مانور و اهداف عملیات مذاکره کردند. پیام‌هایی نیز بین قرارگاه رعد و فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان دربارة طرح مانور و اهداف عملیات رد و بدل شد. در آخرین پیامی که امروز از فرمانده سپاه پانزدهم برای فرمانده قرارگاه رعد ارسال گردید، هدف لشکر9 بدر، ارتفاعات گوجار؛ هدف تیپ ویژه پاسداران، باساوا و هدف اتحادیه میهنی بخشی از گوجار، گلاله و زرون اعلام شد.(1)
1 2
در جبهه میانی، امروز رزمندگان در سه محور با گروه‌هایی از سازمان مجاهدین خلق (منافقین) درگیر شدند. بنا به نوشته راوی مرکز مطالعات در قرارگاه نیروی زمینی سپاه، نیروهای گردان قائم از تیپ88 انصار‌الرضا، شب گذشته در محور چنگوله به گروهی از منافقین کمین زدند. همچنین در شامگاه امروز نیروهای گشتی رزمی گردان مذکور به گروهی دیگر از منافقین حمله کردند. در این دو حمله حدود 15 جنازه از منافقین به جا مانده است.(2)عده‌ای از آنها نیز زخمی شدهاند و مقداری از تجهیزات آنها به غنیمت گرفته شده است. پس از این حملات رزمندگان سالم به پایگاه خود بازگشتند.(3)
همچنین حفاظت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب گزارش داد که در ساعت 17 امروز گروهی از منافقین به پایگاه قرارگاه حنین از سپاه یکم ثارالله در تنگه "قافله‌جا" از منطقه دهلران حمله کردند. در این حمله به نیروهای خودی خسارتی وارد نشد و احتمالاً تعدادی از منافقین زخمی شدهاند.(4)
فرماندهی سپاه ایلام نیز اعلام کرد که امروز در محور فصیل در منطقه دهلران، نیروهای خودی گروهی از منافقین را شناسایی و در یک درگیری تارومار کردند. در این درگیری سه تن از رزمندگان مجروح شدند.(5)
2 3
به گزارش اطلاعات سپاه پانزدهم رمضان، با اجرای آتش توپخانه روی مواضع ارتش عراق و گروه‌های ضدانقلاب در شهرک زارین و دیسکره، چند ساختمانِ مقر نیروهای ضدانقلاب علی مریوانی منهدم شد؛ محل تجمع نیروهای دشمن و ضدانقلاب در مرکز اسکان زارین تخریب شد؛ تانک‌ها و آتشبارهای 120 میلی‌متری ارتش عراق که روی منطقه قره‌داغ آتش می‌ریختند، فرار کردند و تعدادی از نیروهای دشمن کشته یا زخمی شدند و یک تانک آنها منهدم شد. در این گزارش اضافه شده است که نیروهای عراق پس از انهدام کلیه ساختمان‌های قره‌داغ، از
1) 2. سند شماره 1533/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان در عملیات نصر8 (مسعود سرمدی)، 23/7 تا 2/8/1366 ص88 تا 97.
2) 3. مأخذ 1، ص46.
3) 4. سند شماره 046267 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه هشتم ثامن‌الائمه(ع)، به نیروی زمینی سپاه (فرماندهی)، 1/8/1366.
4) 5. سند شماره 129097 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از حفاظت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب، 3/8/1366.
5) 6. سند شماره 046323 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی منطقه سوم قدس، به دفتر فرماندهی سپاه کشوری، 4/8/1366.
منطقه و شهر قره‌داغ عقب‌نشینی کردند.(1)گفتنی است که ارتش عراق روز گذشته با حمله به قره‌داغ که در کنترل نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق بود، آنجا را اشغال کرده بود.
سپاه پانزدهم در گزارش دیگری آورده است: «بر اثر اجرای آتش نیروهای اسلام در تاریخ 30/7/1366 روی عوامل استکبار جهانی در "بیاره" و "هانی‌گرمله" تلفات و خسارات زیادی به دشمن وارد شد که منجر به متفرق شدن 20 تن از افراد حزب دمکرات در هانی‌گرمله و کشته یا زخمی شدن عدة زیادی از دشمن گردید طوری که آمبولانس‌ها و ماشین‌های آنها چند ساعت در منطقه تردد می‌کردند. ضمناً انهدام تعدادی از سنگرها و ساختمان های حزب دمکرات و گروه رزگاری در منطقه برای اولین بار می‌باشد و این تخستین باری است که حزب کومهله با حدود 150 نیرو به منطقه اعزام شده است.»(2)
از سوی دیگر، ارتش عراق امروز شهر مریوان را به طور متناوب هدف گلوله‌های توپ قرارداد و خساراتی وارد کرد.(3)
1 4
سپاه یازدهم امام حسن‌عسکری(ع) کردستان گزارش داد که گروهی از افراد حزب کومهله در ساعت19 به پایگاه عملیاتی "گاوکج" از توابع "خورخور"سقز حمله کردند که با مقاومت نیروهای مستقر در پایگاه مواجه شدند و پس از یک ساعت و نیم درگیری از منطقه متواری شدند. در این درگیری یکی از افراد خودی مجروح شد و از تلفات ضدانقلاب اطلاعی در دست نیست.(4)
گزارشی دیگر حاکی است که در طول پنج روز گذشته پنج تن از افراد حزب کومهله و حزب دمکرات خود را به سپاه بانه معرفی کرده و تسلیم شدهاند.(5)از سوی دیگر، پنج تن از اهالی روستای ناچیت که قصد پیوستن به کومهله را داشتند، دستگیر شدند. در پی این دستگیری، مسئول هستة کومهله در این روستا اقدام به فرار کرد که بر اثر تیراندازی نیروهای خودی کشته شد.(6)
2 5
با وجود اقدامات سرکوبگرانه شدید رژیم بعثی در مناطق کردنشین عراق، مبارزه کردهای شمال این کشور همچنان رو به گسترش است و اجرای عملیات علیه نیروهای نظامی عراق به امری روزانه و عادی تبدیل شده است. امروز در جاده دیانا به مرگه‌سور در استان اربیل، افراد حزب‌الله کردستان عراق سر راه افراد دشمن کمین گذاشتند که با این اقدام پنج نیروی دشمن را اسیر کردند و یازده تن از آنها را کشتند. در این درگیری یک خودرو عراقی منهدم شد و مقداری سلاح و مهمات به غنیمت نیروهای مبارز کُرد درآمد.(7)در کمین دیگری که پیشمرگان کُرد در جاده کویه - کرکوک اجرا کردند یک خودرو حامل جاش‌های عراقی هدف قرار گرفت که سه تن از آنها کشته شدند. در ضمن فرمانده نیروهای جاش اسیر شد و یک خودرو به غنیمت درآمد.(8)
1) 7. سند شماره 046308 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 4/8/1366.
2) 8. سند شماره 046301 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، 4/8/1366.
3) 9. سند شماره 046298 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع)، 3/8/1366.
4) 10. سند شماره 046317 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی، شماره 54، ستاد سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) کردستان، 4/8/1366.
5) 11. سند شماره 046334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی حضرت امام در سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع)، 5/8/1366.
6) 12. سند شماره 046213 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی قرارگاه حمزه سیدالشهداء، 3/8/1366.
7) 13. سند شماره 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: عملیات‌های انجام‌شده توسط یگان‌های مختلف عراقی، 11/8/1366، ص2.
8) 14. سند شماره 046220 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، 18/8/1366.
رژیم عراق در مناطق عرب‌نشین هم با مشکلات و مبارزات مردم مسلمان این کشور روبهرو است. سازمان عمل اسلامی در یک عملیات تهاجمی به کارخانه اسلحه‌سازی الفارس در جاده بغداد، خساراتی به آن وارد کرد. در 15 روز گذشته این پنجمین اقدام سازمان عمل اسلامی بود.(1)همچنین هفته‌نامه العمل الاسلامی نوشته است "عبدالحسین مراهی فرعون" مسئول سازماندهی حزب بعث عراق در منطقه فرات الاوسط، هدف حمله مجاهدین عراقی قرار گرفت و کشته شد.(2)
روزنامه لوموند چاپ فرانسه در گزارشی به بررسی عملکرد رژیم عراق در شمال این کشور و مبارزات رو به گسترش مردم این منطقه پرداخته و نوشته است: «رژیم بغداد از ماه مه (اردیبهشت) سال جاری برای مقابله با عملیات‌های کماندویی پیشمرگان کُرد، امکانات مهمی را به‌کار گرفته و برای محروم ساختن پیشمرگان از حمایت اهالی کُرد، به پاکسازی کردستان عراق اقدام نموده است. به این ترتیب صدها روستا و دهکده در مسیر جاده و محورهای اصلی با خاک یکسان شده است. نظامیان عراق با بی‌رحمی پس از تخلیه روستاییان به زور سرنیزه و انتقال آنها به مناطق تحت کنترل نیروهای دولتی، منازل آنها را با دینامیت و یا بولدوزر تخریب نموده‌اند. … رژیم بغداد در بعضی از روستاها که دسترسی به آن مشکل بوده، برای مجبور کردن اهالی به ترک محل، از بمب‌های فسفری استفاده کرده اما به‌رغم این اقدامات و سرکوب‌ها و همچنین استفاده بیش از پیش از نیروی هوایی عراق و از سلاح‌های شیمیایی، این رژیم موفق به درهم شکستن نهضت کُرد عراق نشده و پیشمرگان کُرد تحت حمایت ایرانیان، عملیات چریکی خود را چند برابر افزایش داده‌اند. … وضعیت امنیت در سایر مناطق عراق به ویژه در بغداد نیز وخیم‌تر شده ولی هنوز معلوم نیست این امر اتفاقی است و یا با سرکوب در کردستان ارتباط دارد.»
لوموند افزوده است که سرکوب شدید و عدم ثأثیر آن روی گروه‌های مبارز کُرد، اختلافاتی را بین سران رژیم بغداد پدید آورده است. از جمله عزت ابراهیم معاون صدام با ابراز مخالفت شدید با این‌گونه رفتار، تاکتیک‌های جدید و انسانی‌تر را پیشنهاد نموده است. عزل و نصب پیاپی و نیز انفجارهای متعدد در بغداد که به عناصر اسلامی نسبت داده شده، به نظر می‌رسد همه انتقام‌جویی مبارزان کُرد باشد.(3)
1 6
پایانة برون ساحلی بندر الاحمدی کویت صبح امروز هدف یک موشک کرم ابریشم قرار گرفت و بر اثر نشت نفت دچار آتش‌سوزی شد. سازمان آتش‌نشانی کویت پس از دو ساعت موفق شد آتش آن را مهار کند. به هنگام اصابت موشک 20 تن روی این پایانه بودند که 3 تن از آنها مجروح شدند و خسارات زیادی به تأسیسات این پایانه نفتی وارد شد. این پایانه به صورت یک جزیره مصنوعی در 15 کیلومتری شرق بندر الاحمدی قرار دارد و در سال 1969 ساخته شده است و تأسیسات آن روی 93 پایه 27 متری استوار شده و در هر یک از اسکله‌های آن یک نفتکش پانصدهزار تنی می‌تواند بارگیری کند.(4)
1) 15. مأخذ 13، 30/8/1366، ص7.
2) 16. روزنامه رسالت، 20/8/1366، ص2، به نقل از هفته‌نامه العمل‌الاسلامی.
3) 17. روزنامه اطلاعات، 2/8/1366، ص14، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از روزنامه لوموند چاپ پاریس.
4) 18. روزنامه کیهان، 2/8/1366، ص2، خبرگزاری یونایتدپرس؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 217، 1/8/1366، ص12، کویت - خبرگزاری فرانسه، 30/7/1366.
تصویر
وزارت دفاع کویت اعلام کرد: ایران امروز یک فروند موشک سیلک‌ورم ساخت چین به ترمینال بارگیری ساحلی نفت کویت پرتاب کرد که بر اثر آن انفجار شدیدی ایجاد شد و تلفات و خساراتی بر آن وارد آمد. شیخ سالم‌الصباح وزیر دفاع کویت گفت: نیروهای کویتی مستقر در جزیره فیلکه یک فروند موشک سیلک‌ورم را به هنگام پرتاب از شبه جزیره فاو مشاهده کرده‌اند. وی بدون ارائه توضیحی افزود که کویت در حال اتخاذ تدابیری برای مقابله با این نوع موشک‌ها است.(1)
دولت کویت ضمن اعلام خبر اصابت یک موشک به پایانه نفتی بندر الاحمدی کویت به دبیرکل سازمان ملل متحد،(2)کاردار ایران در کویت را به وزارت خارجه احضار کرده و یادداشت شدیداللحنی را تسلیم وی کرد. خبرگزاری کویت دراین باره گزارش داد: «دولت کویت به ایران هشدار داد که چنانچه به تجاوزات خود علیه کویت ادامه بدهد این کشور در تمامی روابط و مناسبات خود با ایران تجدید نظر خواهد کرد و ایران را مسئول نتایج آتی این تجاوزات می‌داند.»(3)
1 7
اصابت یک موشک کرم ابریشم به پایانه نفتی بندر الاحمدی موجب افزایش 50 درصدی بهای بیمه کشتی‌ها در خلیج فارس و قیمت نفت و طلا در بازار جهانی گردید.(4)از آغاز اعلام خبر انهدام ترمینال نفتی الاحمدی قیمت طلا تا ظهر امروز در بازار بورس لندن به طور غیر مترقبه‌ای افزایش یافت و هر اونس طلا در لندن 8/469 دلار معامله شد. این رقم 3/3 دلار افزایش نسبت به قیمت روز قبل نشان می‌دهد.
قیمت نفت نیز به روند افزایشی خود ادامه داد و قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال تا ظهر امروز به 2/19 دلار رسید. از سوی دیگر ارزش سهام در بورس نیویورک و فرانکفورت که پس از ضربه بی‌سابقه روز دوشنبه (27/7/1366) طی دو روز گذشته رو به بهبودی بود، از اولین ساعات صبح پنجشنبه با انتشار اخبار مربوط به بحران خلیج فارس، بار دیگر رو به سقوط نهاد.(5)این حمله بر میزان تولید نفت کویت نیز مؤثر است. آژانس بین‌المللی در این خصوص نوشت: «تولید نفت خام کویت که یک ترمینال بارگیری آن امروز هدف یک موشک ایران قرار گرفت تا پایان سال 1987 به 996 هزار بشکه در روز محدود شد. این میزان تولید در چارچوب سقف کلی تولید اوپک - که 6/16 میلیون بشکه در روز است - قرار دارد. کویت در ماه اوت سال جاری به میزان قابل توجهی از حد سهمیه تولید خود تجاوز کرده و 4/1 میلیون بشکه در روز نفت تولید نموده است. لکن در ماه سپتامبر این تولید کاهش یافته و به 1/1 میلیون بشکه در روز رسیده است.»(6)
2 8
مقام‌های امریکایی در واکنش به حمله موشکی به بندر الاحمدی کویت اعلام کردند که امریکا قصد تلافی علیه ایران را ندارد، یک مقام پنتاگون در مصاحبه با خبرنگاران گفت: «با وجودی که دولت ریگان از حمله اخیر نگران است ولی قصد هیچ‌گونه اقدام تلافی‌جویانه را ندارد. سیاست ما کاملاً روشن است، برای حفاظت از کشتی‌های با پرچم امریکا آنجا هستیم.»(7)اوکلی سخنگوی
1) 19. خبرگزاری جمهوری اسلامی نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 217، 1/8/1366، ص11 و 12، کویت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 30/7/1366.
2) 20. سند شماره S/19227 شورای امنیت سازمان ملل، 22 اکتبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
3) 21. مأخذ19، ص13، کویت - خبرگزاری خلیج، 30/7/1366.
4) 22. روزنامه رسالت، 2/8/1366، ص11.
5) 23. روزنامة کیهان، 2/8/1366، ص‌آخر.
6) 24. همان، ص2.
7) 25. مأخذ 19، ص17، خبرگزاری رویتر.
وزارت خارجه امریکا این حمله را "تجاوز عریان" خوانده و در پاسخ به اینکه آیا امریکا به حمله موشکی ایران علیه کویت واکنش نشان خواهد داد، گفت: «حمله به طور واضح علیه کویت صورت گرفته است. دولت کویت مختار است در رابطه با این عمل پاسخ دهد.» وی افزود ما با کویت در تماس و مشاوره هستیم. … تجاوز علنی و اخیر ایران به یک کشور غیرمتخاصم این فکر را تلقین می‌کند که ایران قصد دارد نسبت به همسایگان خود سیاست ارعاب را به کار ببرد. ما این تجاوز را محکوم کرده و تصور می‌کنیم جامعه بین‌المللی باید هرچه سریع‌تر در این مورد اقدام کند.»(1)در همین حال اوکلی اعلام کرد: «واشنگتن در حال بررسی فروش تعداد محدودی موشک استینگر به بحرین است.» وی گفت: «این موشک‌ها با دریافت تضمین از بحرین در مورد نحوه استفاده از آنها و مشورت با کنگره فروخته خواهند شد.»(2)
رونالد ریگان رئیس‌جمهور امریکا با شرکت در کنفرانسی مطبوعاتی به سئوالات خبرنگاران درباره حمله موشکی علیه کویت و سیاست‌های دولت امریکا در خلیج فارس پاسخ داد. یکی از خبرنگاران از ریگان پرسید: «سیاست خاورمیانه‌ای شما در سردرگمی، بلاتکلیفی و ترس بسیاری را برانگیخته است به نحوی که ممکن است به انتقام‌جویی دوجانبه و به تروریسم بیشتر منجر شود. آیا شما در سیاست خود دچار اشتباه محاسبه شده‌اید و آیا در سیاست شما حد و مرزی موجود است؟»
رئیس‌جمهور امریکا پاسخ داد: «من فکر نمی‌کنم در هیچ چیز دچار اشتباه محاسبه شده باشیم. ما در آنجا برای آغاز جنگ حضور نداریم بلکه ما در آنجا برای حفاظت از کشتیرانی کشورهای بی‌طرف در آب‌های بین‌المللی و با توجه به قانون بین‌المللی حضور داریم و قانون بین‌المللی عبور و مرور را برای همه ملل جهان مجاز می‌داند. اما از طرف دیگر غیرمعقول بودن ایرانیان است که آنان را وادار به حمله کرده است که تازه‌ترین نمونه آن حمله به کویت و به سکوی بارگیری نفت آب‌های ساحلی آن کشور است. آنچه که ما گفته‌ایم این است که در صورتی که مورد حمله واقع شویم، ما نیز از خود دفاع خواهیم کرد. آنچه که مسلم است ما این وظیفه را ادامه خواهیم داد. اکنون ملل دیگری نیز در باز نگه‌داشتن آب‌های بین‌المللی به ما پیوسته‌اند. آنچه که مسلم است جنگی در بین نیست و کسی نیز نباید دچار وحشت شود.»
خبرنگار دیگری پرسید: آقای رئیس‌جمهوری اوایل این هفته امریکا به یک سکوی نفتی ایران حمله کرد ولی به‌رغم این اقدام تا امروز ایران یک موشک کرم ابریشم به طرف کویت شلیک کرد. آیا شما فکر می‌کنید که می‌توانید آیت‌الله را از این گونه اعمال بازدارید؟ ریگان در پاسخ گفت: «آیت‌الله درگیر جنگ است و اگر بخواهد به اقدامات تحریک‌آمیز علیه ما یا هر کس دیگر ادامه دهد در این صورت با ریسک بزرگی روبهرو خواهد شد، زیرا ما عکس‌العمل نشان خواهیم داد. مسلماً آنجا بیکار نمی‌نشینیم و با توجه به آنچه که وی گفته و انجام داده اگر ما دست به تلافی نمی‌زدیم، وی دوباره همان کاری را که اول کرده بود، مجدداً انجام می‌داد. ما سعی داریم به وی خاطرنشان کنیم اگر بنا باشد این کارها را ادامه دهد کمی برایش گران تمام خواهد شد.»(3)
1) 26. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 218، 2/8/1366، ص8؛ و - مأخذ19، ص21، واشنگتن - خبرگزاری یونایتدپرس، 30/7/1366.
2) 27. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 218، 2/8/1366،ص7، واشنگتن - خبرگزاری رویتر، 1/8/1366.
3) 28. همان، ص16 تا 18، رادیو امریکا، 1/8/1366.
1 9
وزارت خارجه شوروی کمی پس از شلیک موشک به پایانه نفتی کویت با صدور اطلاعیه‌ای ضمن تأکید بر استقلال و حاکمیت کویت، خاطرنشان کرد که اتحاد شوروی با نگرانی بسیاری تحولات پرمخاطره در خلیج فارس را دنبال می‌کند. در اطلاعیه مزبور پس از محکوم کردن حمله به پایانه بندر کویتی الاحمدی که قربانیانی به همراه داشته، آمده است: «شوروی بارها نظر منفی خویش را درباره این گونه اقدام‌ها از جانب هرکس که باشد ابراز داشته است. این اقدام‌ها نه تنها از نظر حقوق بین‌الملل و بشریت، بلکه از نقطه نظر اخلاقی نیز غیرقابل قبول است. تلاش برای کشاندن کشورهای ثالث خلیج فارس به درون جنگ از سوی هرکسی که باشد غیرقابل پذیرش است.» اطلاعیه رسمی وزارت امور خارجه شوروی افزود: «تلاش برای کشاندن کویت به درون جوشش جنگ ایران و عراق به نتیجه‌ای جز تشدید اوضاع در منطقه نخواهد رسید و این تلاش به موانعی که در راه جست‌وجوی طرق پایان بخشیدن به جنگ و ثبات بخشیدن به اوضاع در منطقه ایجاد شده، افزوده خواهد شد.»(1)
حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر نیز در واکنش به این حمله موشکی، ضمن اعلام آمادگی برای کمک به کویت گفت: «تشدید اخیر جنگ بین ایران فارسی و عراق عرب که اکنون در هشتمین سال خود است، به حدی رسیده است که نمی‌توان درباره آن ساکت یا بی‌اعتنا ماند؛ زیرا تأثیر جدی بر امنیت ملی اعراب و موجودیت و آینده کشورهای عرب دارد.»(2)وزیر دفاع سعودی نیز به کویت اطمینان داد که ارتش سعودی از ارتش کویت حمایت خواهد کرد.(3)شیخ محمد بن‌مبارک آل خلیفه وزیر خارجه بحرین با احضار کاردار ایران به وی گفت: «حمله موشکی امروز به پایانه نفتی کویت تشدید جدی وخامت اوضاع بوده و تشنج در منطقه را افزایش داده است.»(4)
2 10
رسانههای غرب با اعلام خبر اصابت موشک کرم ابریشم به سکوی نفتی کویت، به تفسیر و تحلیل آن پرداختند. رادیو بی.بی.سی با بررسی این حمله به محدودیت‌های امریکا در منطقه پرداخت و در تفسیری گفت: «چنانچه حمله امروز صبح ایران به قصد تلافی حمله امریکا به یک سکوی نفتی ایران صورت گرفته باشد، در این صورت می‌توان نتیجه‌گیری کرد که سعی ایران بر این است که مانع دست زدن امریکا به یک اقدام تلافی‌جویانه دیگر باشد. با توجه به اینکه ایران برای اقدام متقابل آگاهانه یک هدف امریکایی را انتخاب نکرده است می‌توان
نتیجه‌گیری کرد که اکنون هر دو طرف با حفظ آبرو خواهند توانست به حملات تلافی‌جویانه پایان دهند. با این حال در واشنگتن و هم در میان کشورهای حوزه خلیج فارس فشارهایی بر امریکا وارد می‌شود که پایگاه‌های موشکی ایران در شبه جزیره فاو را منهدم کند، امّا تا به حال دولت امریکا از بیم آنکه طرف سوم در جنگ ایران و عراق شود، از اجرای این تقاضا شانه خالی کرده است. مقام‌های ایرانی واقفند که چنانچه حکومت امریکا دست به این اقدام بزند فشار کنگره امریکا برای به اجرا گذاشتن قانون اختیارات جنگ افزایش خواهد یافت. به موجب این قانون، کنترل کنگره امریکا بر فعالیت‌های نیروی دریایی این کشور در خلیج فارس افزایش خواهد یافت و ممکن است سبب شود که نقش نیروی دریایی امریکا در این منطقه مورد سؤال قرار گیرد. ایران منتهای بهره‌برداری را از موقعیت دشوار رئیس‌جمهوری امریکا می‌نماید. این وضع بغرنج سبب آسیب‌پذیری کویت شده است.(1)
خبرگزاری فرانسه در پی حمله موشکی به کویت، درباره پیمان دفاعی اعراب گزارشی تهیه کرده است: «در پیمان دفاعی اعراب که در سال 1950 به تصویب شورای وزیران اتحادیه عرب رسیده پیش‌بینی شده است که هرگونه تجاوز مسلحانه علیه یک یا چند کشور عرب و یا علیه نیروهای مسلح آنها تجاوز به تمامی کشورهای عضو تلقی می‌شود. در این پیمان آمده است: در نتیجه طبق حق دفاع مشروع (فردی یا جمعی) امضا کنندگان متعهد می‌شوند از کشور یا کشورهای مورد تجاوز قرار گرفته حمایت کنند و بلادرنگ به طور مجزا یا جمعی هرگونه تدابیر لازم را اتخاذ کرده و تمامی امکانات خود از جمله توسل به نیروهای مسلح را برای پاسخگویی به تجاوز و استقرار امنیت و صلح به کار برند. البته ماده اول پیمان خاطرنشان کرده است که امضا کنندگان نگران حفظ امنیت و صلح بوده و مصمم هستند اختلافات میان یکدیگر و یا کشورهای دیگر را از طریق مسالمت‌آمیز حل کنند.»(2)
1 11
امروز نیز همانند روزهای قبل چندین هواپیمای ناشناس که به احتمال زیاد امریکایی بودند، چند بار به حریم هوایی بندر چابهار تجاوز کردند. هواپیماهای مذکور که مجموعاً هفت فروند بودند، در ساعت‌های 17:55، 19:35، 20:18، 20:45، در ارتفاع بالا پرواز کردند و بدون اجرای عملیاتی منطقه را ترک کردند.(3)
2 12
به گزارش رادیو بی.بی.سی قرار است یک ناو نیروی دریایی ایتالیا یک نفتکش ایتالیایی حامل نفت صادراتی ایران را در تنگه هرمز اسکورت کند. یکی از مفسرین بی.بی.سی در بررسی حساسیت نقش نیروی دریایی ایتالیا در خلیج فارس برای دولت ائتلافی آن کشور گفت: «تحول امروز می‌تواند نمایانگر تمایل ایتالیا به حفظ موضع بی‌طرفی خود در قبال جنگ ایران و عراق باشد و علاوه بر آن ایتالیا درصدد است که به دنبال حمله امریکا علیه سکوهای نفتی ایران در
1) 33. مأخذ19، ص24 و 25، رادیو بی‌بی‌سی، 30/7/1366.
2) 34. مأخذ19، ص20، تونس - خبرگزاری فرانسه، 30/7/1366.
3) 35. سند شماره 046276 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد سپاه ناحیه مستقل دهم نبی‌اکرم(ص) - اطلاعات، به ستاد مرکزی سپاه - واحد اطلاعات، 2/8/1366؛ و - سند شماره 046287 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از: فرماندهی قرارگاه ثارالله - اطلاعات، به ستاد نیروی زمینی سپاه - اطلاعات، 3/8/1366.
خلیج فارس حسن‌نیت خود را نسبت به ایران نشان دهد. این روش متعادل دولت ایتالیا نگرانی دولت ائتلافی آن کشور را نیز منعکس می‌سازد که می‌خواهد، ملت ایتالیا را متقاعد سازد آن بخش از نیروی دریایی کشور که اکنون در خلیج فارس مستقر است در معرض خطر درگیری و برخورد با هیچ یک از دو کشور در حال جنگ قرار نگرفته است.(1)
1 13
مجلس شورای اسلامی در طول مهرماه یازده جلسه علنی داشت . بررسی یکی از حساس‌ترین لوایح (لایحه قانون کار) در این ماه آغاز شد و بیش از 150 ماده آن پس از مباحث طولانیِ موافقان و مخالفان به تصویب رسید. طرح ترخیص کالاهای پزشکی ضروری و فوری مورد نیاز بنیاد شهید، اصلاح احتساب خدمت افراد در جبهه جزو خدمت دوره ضرورت و اصلاح لایحه و الحاق یک ماده به قانون خدمت وظیفه عمومی درباره الزام آموزش نظامی دانش‌آموزان در مقطع راهنمایی و دبیرستان، از دیگر مصوبات مجلس شورای اسلامی در زمینه مسائل جنگ در طول یک ماه اخیر بود. موضوع‌ها و محورهای عمده سخنان نمایندگان مجلس در سخنرانی‌های قبل از دستور با توجه به حوادث و رودیداهای این دوره از جنگ، به حضور و اقدامات نظامی امریکا در خلیج فارس، قتل عام حجاج ایرانی در مکه معظمه، گران فروشی و ضرورت مبارزه با فساد مالی و فساد اداری در جامعه و مسائل حوزه انتخابیه نمایندگان قابل تقسیم بندی است.
نمایندگان در نطق‌های خود ضمن حمایت از سخنان رئیس‌جمهور در سازمان ملل، حضور نظامی امریکا در خلیج فارس و حمله نیروهای امریکایی به کشتی ایران - اجر، قایق‌های تندرو و سکوهای نفتی را نشانه نگرانی امریکا از شکست صدام اعلام کردند و خواستار مقابله همه‌جانبه با امریکا و حمایت بیشتر از جبهه‌های جنگ شدند. کشتار حجاج ایرانی در مکه انعکاس گسترده‌ای در سخنان نمایندگان مجلس داشت که آن را دست امریکا دانستند که از آستین رژیم حاکم بر عربستان بیرون آمده بود. علاوه بر جنگ و مسائل بین‌المللی، ضرورت مبارزه با فساد مالی و مشکلات اداری و باند بازی و گروه گرایی از مسائل مهم داخلی بودند که در صحن مجلس نمایندگان اهتمام بیشتری بر مقابله با آنها ابراز می‌کردند؛ مسائلی که آنها را با توجه به گرایش‌های فکری که بعداً به اصطلاح به جناح چپ و راست معروف شدند، رو در روی هم قرار می‌داد. حمایت از دولت مهندس میرحسین موسوی، تعزیرات حکومتی، لایحه قانون‌کار، نحوه مقابله با فساد مالی و اقتصادی از موارد اختلاف این دو جناح محسوب می‌شدند. فساد مالی بنیاد نبوت و قرض‌الحسنه ولیعصر(عج) در این دوره افشا شد و به رویارویی بیشتر آنها منجر گردید و عمدتاً در قالب شعارهایی چون جنگ بین فقر و غنا، تقابل فقه سنتی و فقه پویا بروز و نمود می‌یافت.(2)
2 14
دولت ایران اصول قطعنامه 598 شورای امنیت را می‌پذیرد. دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه ایران، در دیدار با جولیو آندرئوتی، وزیرخارجه ایتالیا، اطمینان داد که تهران درصدد
است به طرح 9 ماده‌ای دبیرکل سازمان ملل متحد ]ر.ک. به روزشمار 24/7/1366[ پاسخ دهد. خبرگزاری فرانسه در گزارشی نوشت: «این اولین بار است که ایران چنین مطلبی را عنوان کرده است و این پذیرش به آن دلیل است که سازمان ملل متحد حمایت و پشتیبانی خود را از یک صلح عادلانه و شرافتمندانه در خلیج فارس ابراز داشته است.
ولایتی افزود که پیشنهادهای دکوئیار را دولت تهران باید به طور عمیق و دقیق بررسی کند. آندرئوتی که در حال حاضر ریاست شورای امنیت را به عهده دارد، به نوبه خود تصریح کرد که در مذاکراتش با ولایتی بعضی نکات مورد بحث را مورد تعمیق قرار داده است. وی افزود: در این گفتوگوها یک سلسله قضاوت‌ها یا برداشت‌ها و فرض‌ها را توانسته‌ایم صادقانه مبادله کنیم که در ملاقات آینده ما با دکوئیار بسیار سودمند خواهد بود. آندرئوتی گفت: هدف حداکثر حمایت و پشتیبانی از مأموریت صلح دبیرکل سازمان ملل متحد می‌باشد.»(1)
ملاقات وزیران‌خارجه ایران و ایتالیا و پذیرش کلیات قطعنامه 598 به وسیله ایران، انعکاس گسترده‌ای در مطبوعات ایتالیا داشت. روزنامه ایل‌مساجرو به نقل از آندرئوتی نوشت: از نظر وزیرخارجه ایران قضاوت برای شناسایی متجاوز چه به وسیله یک فرد مانند دبیرکل سازمان ملل متحد و چه به وسیله یک گروه از قضات مانند دادگاه لاهه انجام شود، تفاوتی ندارد. دراین باره دومین روزنامه پرتیراژ ایتالیا موسوم به لارپوبلیکا به نقل از منابع وزارت خارجه این کشور ادعا کرد سفر ولایتی نکات تازهای در برنداشت لیکن تا همین حد که ایران بر لزوم سقوط صدام قبل از آغاز مذاکرات اصرار نمی‌ورزد، امیدوارکننده است. لارپوبلیکا افزوده است: «شرط اولیه ایران برای خاتمه جنگ، شناسایی و تنبیه متجاوز است و از نظر ایران ایده رسیدگی به مسئله تجاوز در تشکیلات بروکراتیک دادگاه قابل پذیرش نیست.(2)
1 15
عراق تاکنون با آتش‌بس دو مرحله‌ای که در طرح9 ماده‌ای دبیرکل سازمان ملل ارائه شده، مخالفت کرده است.(3)طارق عزیز وزیر خارجه عراق ضمن تأکید بر تداوم حمله به نفتکش‌ها تا پایان کامل جنگ، درباره طرح دبیرکل گفت: «عراق با دادن وقت کافی برای اجرای حقیقی، جامع و شرافتمندانه قطعنامه598 شورای امنیت مخالف نیست ولی این نباید به قیمت ]تغییر[ماهیت این قطعنامه تمام شود.»(4)
2 16
درپی اصابت یک موشک کرم ابریشم به نفتکش تحت اسکورت امریکا در خلیج فارس در روز 24/7/1366، فشار دولت امریکا به چین برای جلوگیری از فروش سلاح به ایران بیشتر شده است. روزنامه وال‌استریت ژورنال در مقاله‌ای تحولات اخیر در روابط واشنگتن - پکن را بررسی کرده و نوشته است: «دولت ریگان که از نادیده گرفته شدن درخواست‌هایش جهت خودداری چین از فروش موشک‌های کرم ابریشم به ایران شکایت دارد، طرح فروش برخی از فرآورده های
امریکایی با تکنولوژی سطح بالا به چین را به بایگانی سپرده است. "وینستون لرد" سفیر امریکا در چین در پی اصابت موشک سیلک ورم ]کرم ابریشم[ به نفتکش تجدید پرچم شده کویتی "سی‌آیل‌سیتی" یادداشت اعتراضی را تسلیم مقام‌های چین کرد. مقام‌های دولت امریکا میزان فروش اسلحه چینی به تهران را در سال جاری در حدود یک میلیارد دلار برآورد کرده‌اند. دولت ریگان به این امید است که با واداشتن چین به پرداخت تاوان، این اقدام چینی‌ها را از فروش‌هایی که جان نیروهایی امریکاییِ سرنشین 29 ناو جنگی ایالات متحده در خلیج فارس را به مخاطره افکنده و به طول عمر جنگ هفت ساله ایران با عراق افزوده است، بازدارد. به‌رغم آخرین تلاش‌های ایالات متحده، واشنگتن در مناسباتش با پکن توان نفوذ محدودی دارد. بدون شک پکن خواستار تکنولوژی و تجهیزات نظامی ویژه امریکایی است.»
به گزارش وال استریت ژورنال چین همچنان مُصرّانه فروش اسلحه به ایران را انکار می‌کند. اما تلاش‌های بی‌سر و صدای امریکا از نظر دور نمانده است. به گفته مقام‌های امریکایی در تابستان گذشته دولت چین برای بررسی سیاست تسلیحاتی‌اش کنفرانسی در سطح عالی تشکیل داد.
ظاهراً پکن تصمیم گرفت که همچنان به فروش اسلحه به ایران ادامه دهد. ولی در ماه گذشته در اقدامی که می‌توان به دادن امتیازی اندک تعبیر کرد، یک مقام ارشد چینی اعلام کرد که دولت وی درصدد است از صدور اسلحه چین به کشورهایی که این سلاح‌ها را در اختیار ایران می‌گذارند، خودداری کند.
بر اساس طرح مورد توافق چین و امریکا، ایالات متحده درخواست صدور جواز برای فروش کالاهایی را که از نظر تکنولوژی پیشرفته در حد معینی قرار داشتند، لغو می‌کرد.
به نوشته وال استریت ژورنال ایالات متحده از سال گذشته شدیداً در تلاش بوده است چین را از فروش اسلحه به ایران بازدارد و جرج شولتز (وزیرخارجه) و کاسپار واینبرگر (وزیر دفاع امریکا) در این زمینه چندین بار به مقام‌های چینی شکایت کرده‌اند. اخیراً نیز فرانک کارلوچی (مشاور امنیت ملی) در دیدارش با معاون وزارت خارجه چین مسئله مشابهی را مطرح کرده است.(1)
از سوی دیگر، به گزارش رویتر چین فروش موشک‌های ضد کشتی کرم ابریشم را به ایران تکذیب نمود و تصمیم امریکا برای نفروختن تکنولوژی پیشرفته به این کشور را نکوهش کرد. مقام‌های رسمی چین در پکن گفتند: «تسلیحات چینی ممکن است بدون اطلاع چین از طریق کشوری ثالث در اختیار ایران قرار گرفته باشد.» خبرگزاری رسمی چین "شین‌هوا" نیز در این‌باره نوشت: «این به هیچ وجه منطقی نیست که امریکا با مستمسک قرار دادن تشدید جنگ در خلیج فارس، بررسی صدور تکنولوژی پیشرفته به چین را متوقف سازد. بر همگان روشن است که تشنج کنونی در منطقه خلیج فارس از تشدید جنگ ایران و عراق ناشی می‌شود و این در حالی است که تشنج فوق با دخالت نظامی قدرت‌های بزرگ در این منطقه شدت بیشتری یافته است.(2)
1 17
در حالی که شوروی بر گسترش روابط با کشورهای عربی، خصوصاً تداوم روابط گرم خود با عراق تأکید دارد،(1)
(خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره 217، 1/8/1366، ص48، قاهره - خبرگزاری فرانسه، 30/7/1366)
روزنامه‌های کویتی از موضع شوروی و سوریه در قبال تحولات خلیج فارس و روابط آنها با ایران شدیداً انتقاد می‌کنند. روزنامه کویتی الرای‌العام در سرمقاله امروز خود از مواضع شوروی در قبال اقدامات ایران و حملات موشکی علیه نفتکش‌های امریکایی در آب‌های ساحلی کویت انتقاد کرد و آن را موضعی تأسف‌انگیز خواند. این روزنامه نیمه‌رسمی دولت کویت نوشت: «دردناک است که عکس‌العمل شوروی در قبال تجاوزات ایران علیه کویت تنها به ابراز تأسف محدود می‌شود در صورتی که این کشور اقدامات اصولی و قابل توجیه امریکا علیه تأسیسات ایران را محکوم می‌سازد.» این روزنامه شوروی را متهم کرد که مواضع سیاسی خود را قربانی منافع آتی خود با ایران می‌کند.(2)از سوی دیگر، روزنامه القبس چاپ کویت ضمن انتقاد از موضع سوریه در قبال تحولات جاری در منطقه خلیج فارس و حملات موشکی اخیر علیه نفتکش‌های امریکایی، این کشور را دعوت کرد تا مواضع قاطعی در قبال ایران اتخاذ نماید. سردبیر روزنامه القبس در نامه سرگشاده‌ای که امروز در صفحه اول خود خطاب به حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه به چاپ رساند، از سوریه خواسته است تا در برابر حملات ایران علیه کویت و عراق موضع بگیرد. القبس از اظهارات قبلی حافظ اسد که گفته بود سوریه سعی خواهد کرد از سرایت دامنه جنگ به کویت جلوگیری کند، انتقاد کرده و نوشته است: «تنها تلاش برای محصور کردن آتش جنگ میان ایران و عراق خود برخلاف اصول قومیت عرب می‌باشد و باید اصل جنگ ایران علیه عراق محکوم شود.»(3)
2 18
سیاست شوروی در قبال جنگ ایران و عراق در مقاله‌ای در مجله انگلیسی فارین‌ریپورت چنین بررسی شده است: «سیاست پیچیده و ماهرانه شوروی مبنی بر تلاش برای کسب نفوذ در ایران ضمن تأمین سلاح برای دشمن این کشور، عراق، دشوارتر شده است. ایرانیان پیشنهاد کرده‌اند مجدداً ارتباط هوایی مستقیم بین ایران و شوروی برقرار شود و بین دو بندر ایران در ساحل دریای خزر و بندر باکو در آذربایجان شوروی یک خط کشتیرانی به وجود آید. آنها همچنین پیشنهاد کرده‌اند یک خط لوله نفتی بین ایران و شوروی ساخته شود تا به کمک آن نفت ایران با عبور از خاک شوروی به سواحل دریای سیاه منتقل گردد. وزیر نفت ایران در روزهای اخیر در مسکو به سر می‌برد. اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس ایران نیز در نظر
1) یولی ورنتسف معاون اول وزیر خارجه شوروی در مصاحبه با هفته‌نامه مصری المصور، هرگونه سردی روابط میان مسکو و بغداد را رد کرد و گفت: ما هرگز دوستان خود را رها نمی‌کنیم، چه ایران خوشش بیاید چه نیاید.
2) 44. مأخذ19، ص18 و 19، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/7/1366، به نقل از روزنامه کویتی الرای‌العام.
3) 45. مأخذ19، ص19، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 30/7/1366، به نقل از روزنامه کویتی القبس.
دارد به زودی از مسکو دیدن کند. ظاهراً باید این دیدار برای روس‌ها فرصت خوبی جهت اعاده نفوذشان در ایران باشد.»
این مجله در ادامه نوشته است: «تلاش برای حفظ توازن ادامه دارد. بعد از اصابت موشک‌های ایرانی به دو نفتکش در خلیج فارس که با پرچم امریکا در حرکت بودند، اتحاد شوروی پیغامی به ایران فرستاد و در آن خاطرنشان ساخت که چنین حملاتی نقض قوانین بین‌المللی می‌باشد. با وجود این پس از تهاجم امریکا به سکوهای نفتی ایران در خلیج فارس، خبرگزاری تاس در تفسیری که می‌توان آن را واکنش از نوع بسیار ضعیف دانست، حمله مزبور را تجاوزی مسلحانه خواند که به منظور اعاده اعتماد به دولت ریگان بعد از رسوایی "ایران گیت" صورت گرفته است. گرچه ممکن است رفتار مبهم شوروی رهبران ایران را تحریک نماید، با این حال شوروی‌ها تماس‌های نزدیک خود را با رهبران ایران حفظ کرده‌اند پس جای تعجب نیست اگر روس‌ها به تماس‌های نزدیک خود با تهران به دور از انظار عمومی، ادامه دهند.»(1)
1) 46. اداره کل مطبوعات و رسانههای خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه "بررسی مطبوعات جهان"، شماره 1276، 12/8/1366، ص7 و 8، به نقل از نشریه فارین‌ریپورت چاپ لندن، 30/7/1366.
1 1
سرانجام پس از بررسی‌های طولانی درباره وضعیت دشمن، وضعیت منطقه عملیاتی ماووت و اوضاع یگان‌های مستقر در منطقه، و مشاوره و هماهنگی و کسب تکلیف از فرماندة کل سپاه و فرماندة قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص)، زمان اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت 24 آبان 1366 اعلام شد.
بعدازظهر امروز با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه و فرماندهان قرارگاه‌های نجف، قدس و رمضان و همچنین فرماندهان یگان‌های مستقر در منطقه عملیاتی و برخی دیگر از مسئولان نیروی زمینی و مسئولان اطلاعات، جلسه‌ای در قرارگاه شهید بروجردی تشکیل شد. در این جلسه ابتدا وضعیت نیروهای دشمن، فعالیت‌ها و میزان هشیاری آنها در منطقه بررسی شد. گزارش مسئول اطلاعات قرارگاه نجف و چند تن از فرماندهان یگان‌ها حاکی از هشیاری، افزایش فعالیت‌های مهندسی، افزایش آتش شبانه دشمن در محورهای احتمالی عبور نیروهای خودی، افزایش دیده‌بانی‌ها و تقویت مواضع و ارتفاعات مهم (از جمله ارتفاعات گرده‌رش، قمیش و ویولان) به وسیله ارتش عراق بود. لذا با توجه به این وضعیت و بررسی‌هایی که در جلسه روز گذشته شده بود، فرمانده نیروی زمینی سپاه با تأکید بر اینکه عملیات باید با اطمینان به موفقیت اجرا شود و همچنین بیان نکات و عواملی همچون: آمادگی دشمن، وجود بخشی از نیروها در داخل عراق، وضعیت ناپایدار جوّی و بارش باران، ضرورت وجود پل روی رودخانه قلاچولان، روشن شدن تدریجی ماه در شب‌های آینده، تمام شدن مدت مأموریت بخشی از نیروها، آماده نشدن جادة منطقه عملیاتی، و از همه مهم‌تر ضرورت غافل‌گیری دشمن؛ بر تعویق حدود 20 روزة عملیات تأکید داشت. اما فرمانده قرارگاه رمضان با بیان اینکه اوضاع جوّی بدتر می‌شود، نیروهای فعلی ترخیص می‌شوند و چون در جای دیگر تحرک و عملیاتی نداریم دشمن از اینجا غافل نمی‌شود و همچنین آثار منفی انجام نشدن این عملیات در همکاری با اتحادیه میهنی کردستان عراق و مردم کردستان، بر اجرای هرچه زودتر عملیات تأکید داشت. وی اضافه کرد که در صورت امکان‌ناپذیر بودن عملیات در یکی دو روز آینده، این عملیات منتفی شود و تلاش‌ها در جهت عملیات بزرگ اصلی صورت گیرد.
تصویر
همچنین برخی از فرماندهان یگان‌های قرارگاه نجف با ذکر اینکه بخشی از نیروها از این تأخیرها مسئله‌دار می‌شوند و هشیاری دشمن نیز پس از این تأخیر، کاهش نمی‌یابد مخالف تعویق عملیات بودند.
از سوی دیگر، فرمانده قرارگاه قدس (عزیز جعفری) در موافقت با تعویق عملیات گفت: «برادران تا به حال چند عملیات سراغ دارند که آمادگی دشمن مثل حالا بوده باشد و عملیات ما با موفقیت اجرا شده باشد؟ ما در دوپازا (عملیات نصر7) چون قبل از عملیات منطقه را خلوت کردیم، دشمن فریب خورد. این منطقه را هم اگر 20 روز خلوت کنیم امکان غافل‌گیری دشمن زیاد است.»
در ادامة جلسه فرمانده نیروی زمینی ضمن بیان اینکه برای یگان‌ها در روزهای آینده نیروی جدیدی اعزام می‌شود و همچنین تأکید بر اینکه با بیرون بردن نیروهای فعلی از منطقه به روش صحیح، منطقه را خلوت کنیم و هیچ امکانات و تجهیزاتی را از منطقه خارج نکنیم تا در زمان اعلام عملیات همة امکانات پای‌کار باشد و همچنین بیان موافقت فرمانده کل سپاه با تعویق عملیات و نیز بیان نظر فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا به نقل از محسن رضایی به این مضمون که «آقای هاشمی گفته است که الان از نظر سیاسی در شرایطی نیستیم که مجبور به اجرای عملیات با وضعیت فعلی باشیم، بلکه اگر تضمینِ کافی باشد، عملیات اجرا شود.» اعلام کرد که یگان‌ها در مورد نحوة عبور از رودخانه قلاچولان و رفع نقاط ضعف خود تلاش کنند و برای اجرای عملیات در تاریخ 24/8/1366 آماده شوند. علی شمخانی افزود: لشکر32 انصارالحسین نیز ارتفاع برده‌هوش را که نیروهای دشمن چند روز قبل آن‌را اشغال کردند، آزاد نماید. وی به فرماندهان یگان‌های مستقر در منطقه تأکید کرد که برای جلوگیری از عبور افراد دشمن از رودخانه قلاچولان، کمین بگذارند.(1)
و - سند شماره 1518/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه (اسدالله احمدی)، 28/7 تا 1/8/1366، ص48 تا 64 .
1 2
قرارگاه نجف امروز پس از مشخص شدن تأخیر حداقل 20 روزه در اجرای عملیات، در نامهای به یگان‌های تحت امر، دستورالعملی به شرح زیر ابلاغ کرد: «1- یگان‌های مهندسی در زمینه احداث پل روی رودخانه قلاچولان کار کنند. 2- نیروهای شناسایی همه از دو شب دیگر فعال شوند. 3- هیچ امکاناتی از منطقه تخلیه نشود و همة امکانات موجود در منطقه استتار شود. 4- لشکر32 انصار و تیپ48 فتح در برده‌هوش عملیات کنند و منطقة از دست داده را پس گیرند. برای عملیات آنها آتش تنظیم می‌کنیم.»(2)
از سوی دیگر، فرمانده قرارگاه تاکتیکی فتح در داخل خاک عراق، امروز در یاغسمر در جلسه‌ای با جلال طالبانی مشکلات و مسائلی که نیروهای لشکر9 بدر و تیپ پاسداران برای ورود به داخل عراق و پس از آن، با آن مواجه شدند و مسائلی که به‌دلیل توجیه نبودن و یا عدم همکاری لازم نیروهای اتحادیه بروز کرد و از جمله علل تأخیر در عملیات بود و همچنین دیگر علل تعویق عملیات را تشریح کرد و سپس به بیان دلایل و ضرورت‌های تعویق حدود 20 روزة عملیات پرداخت و از وی درباره چگونگی و محل اختفای نیروها در داخل عراق تا زمان اجرای عملیات نظرخواهی کرد. جلال طالبانی مشکل باریدن برف تا 20 روز دیگر و همچنین کشف عملیات در صورت باقی‌ماندن نیروها در منطقه را مطرح کرد. برادر جعفری در جواب وی موفقیت عملیات حاج‌عمران را در بهمن سال گذشته با وجود بارش برف زیاد، یادآور شد و گفت که با توجه به هشیاری دشمن، در وضعیت کنونی احتمال موفقیت عملیات ناچیز است.
پس از جلسه مذکور، در جلسة دیگری با حضور فرمانده قرارگاه فتح، جلال طالبانی و دیگر مسئولان اتحادیه میهنی، مسائل عملیات و چگونگی همکاری برای اجرای آن بررسی شد. در ادامة جلسه جلال طالبانی گفت: «ما آماده هستیم که هر زمانی شما بگویید عملیات را شروع کنیم ولی باید زودتر مشخص کنید که برای نیرو تدبیر کنیم.» وی افزود: «دشمن قصد حمله به ماووت و گلان را دارد، و نیروی زیادی وارد منطقه کرده است: لشکر34، لشکر39، قوات سقرقر،تیپ‌های 68، 65، 66 و 69 کماندویی و قوات خاصة 5 و 7.» محمد جعفری نیز گفت: «عراق مسئله را جدی دیده که این نیروها را به منطقه آورده است.»
در ادامة جلسه دربارة چگونگی توزیع نیروهای خودی در داخل روستاهای عراق تا زمان عملیات نیز بحث شد و نظر نهایی به جلسة فردا موکول گردید. پس از این جلسه، برادر جعفری طی تماسی با برادر ذوالقدر نتایج جلسه و توافق با اتحادیه را به اطلاع وی رساند.(1)
1 3
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی امروز در خطبه دوم نماز جمعه تهران اوضاع منطقه، اهداف امریکا و پیامدهای حضور نظامی امریکا را در منطقه تشریح کرد و اعلام نمود که اگر کویت بی‌طرفی خود را در جنگ عراق علیه ایران اعلام کند، ما راه بازگشت را برای کویت باز گذاشته‌ایم و امیدواریم که این ضربات کویت را بر سر عقل بیاورد.
امام جمعه موقت تهران درباره اهداف امریکا گفت: «از میان اهدافی که امریکا در حال حاضر تعقیب می‌کند فعلاً دو هدف بسیار مهم است: یکی این است که انقلاب اسلامی را تضعیف بکند و به همان اندازه صدام را از خطر سقوط نجات بدهد. و هدف مهم دیگر امریکا ایجاد شرایطی است که مسئله اسرائیل را حل بکند. در مورد حفظ رژیم بعث عفلقی، کمیته روابط خارجی سنای امریکا گزارشی منتشر کرده که نشان می‌دهد امریکا چقدر موفق بوده است. این گزارش معتقد است که عراق از درون در حال انفجار است و امریکا هم هیچ‌گونه
1) 3. سند شماره 1533/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 23/7 تا 2/8/1366، ص98 تا 113.
کمکی نمی‌تواند بکند و به امریکا توصیه می‌کند خود را به یک دیوار پوسیده‌ای مثل عراق تکیه ندهد.»
رئیس مجلس شورای اسلامی افزود: «اگر هدف امریکا این بوده است که وارد منطقه بشود و کشورهای جنوب خلیج فارس و شیوخ منطقه را نجات بدهد ولی دقیقاً اینها را وارد مخمصه کرده است. تا زمانی که امریکا وارد منطقه نشده بود اینها مشکلی نداشتند. حادثه‌ای که برای کویت پیش آمد درصورت عدم حضور امریکا رخ نمی‌داد و این نشان می‌دهد که امریکا اینها را دچار مشکل کرده است.»
آقای هاشمی با اشاره به خساراتی که حضور امریکاییها برای خود آنها داشته افزود: «امریکا در این درگیری‌ها دو هلی‌کوپتر، دو کشتی و یک کشتی مین‌روب از دست داده و بیش از 40 تن کشته داده است و خسارات مالی فوق‌العاده هم دارد. همچنین اعتبار امریکا از چند جهت مخدوش شده است: با قطعنامه شورای امنیت مخالفت کرده است و خشم مسلمانان را علیه خودش تحریک کرده است. آشفتگی اقتصادی که امروز بر دنیا حاکم است ریشه‌اش در نیویورک است. تعبیر کارشناسان روشن‌ضمیر دنیا این است که امریکا الان قابل ترحم است، یعنی آن‌قدر تحقیر شده است و ابهتش شکسته که قابل ترحم است.»
آقای هاشمی مشکلات مالی امریکا، شکست ابهت این کشور و ظهور تناقض در سیاست این کشور را پیامدهای مداخله در منطقه دانست و از جمله نتایج حاصل از این اوضاع را کشف ماهیت جنگ تحمیلی، تقویت روحیه اتکا به خدا در دل ملت ایران و آشکار شدن سیاست منطقی جمهوری اسلامی بر جهانیان اعلام کرد. وی درباره راه‌های پایان بخشیدن به بحران گفت: «شما به عراق فشار بیاورید؛ چون که شما بر او قدرت دارید و همه چیز عراق در دست شماست و شما به او بگویید نزند ما هم نمی‌زنیم؛ آن‌وقت خلیج فارس امن می‌شود … ما به امریکا، انگلیس، فرانسه و شیوخ میهماندار منطقه اعلام می‌کنیم که باز راه برگشت وجود دارد و تا اینجا که مسئله به زدن منابع و تأسیسات نفتی رسیده است، عقب‌نشینی کنند. آنها باید یکی از راه‌های پیشنهادی را قبول کنند، به نحوی که یا عراق حمله نکند یا این کشورها بی‌طرفی خود را حفظ کنند و یا اینکه هرچه زودتر متجاوز را اعلام کنند تا به ختم جنگ برسیم. چرا که در غیراین‌صورت، جمهوری اسلامی ایران از آنجا که متکی به خداست، تیرهای غیب مؤثرتری از آنها که تاکنون استفاده شده، در اختیار دارد و درصورت تداوم لجاجت از آنها استفاده خواهد کرد.»
آقای هاشمی رفسنجانی در پایان افزود: «ما واقعاً جنگ نمی‌خواهیم و جمهوری اسلامی ایران نه در جنگ پیشقدم بوده و نه در زدن شهرها و یا استفاده از سلاح‌های شیمیایی و همچنین حمله به کشتی‌ها در خلیج فارس.»(1)
سخنان امروز آقای هاشمی رفسنجانی درباره پیشنهاد به کویت برای اعلام بی‌طرفی، مورد توجه رسانههای غربی قرار گرفت و به تجزیه و تحلیل آن پرداختند. رادیو کلن در گزارشی گفت: «ایران پیشنهاد کرد اگر کویت در جنگ خلیج فارس بی‌طرفی در پیش گیرد، از حملات خود به تأسیسات نفتی این کشور دست برمی‌دارد. این پیشنهادِ هاشمی‌رفسنجانی رئیس مجلس ایران، 24 ساعت پس از حمله ویران‌کنندة موشکی ایران به یک ترمینال نفتی کویت مطرح می‌شود. هاشمی‌رفسنجانی گفت: کویت باید به حرکت کشتی‌های خود تحت حفاظت ناوگان امریکا پایان دهد.»(2)
رادیو "فرانس‌انتر" هم گفت: «ایران مسئولیت حمله موشکی به کویت را به عهده گرفت. هاشمی‌رفسنجانی رئیس پارلمان ایران اعلام کرد: زمانی که کویت موضع بی‌طرفی در جنگ خلیج فارس اتخاذ کند حملات ما پایان می‌یابد. دراین‌حال نیروهای امریکایی مستقر در خلیج فارس به منظور مقابله با حملات انتحاری افراطیون ایران به‌حال آماده‌باش به سر می‌برند.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در ادامة گزارش خود از رادیوهای بیگانه، یادآور شده است: «رادیوهای منطقه هیچ‌گونه گزارش یا خبری در زمینه اظهارات آقای هاشمی‌رفسنجانی پخش نکرده‌اند. دراینباره تنها خبرگزاری "خلیج" به نقل از مطبوعات قطر یک تیتر بدین شرح نقل کرده است: رفسنجانی سه راه‌حل برای جلوگیری از وخامت اوضاع در خلیج فارس پیشنهاد کرد.»(3)
1 4
علی آهنی مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران که در آلمان به سر می‌برد در دیدار با رئیس کمیسیون روابط خارجی پارلمان آلمان مواضع جمهوری اسلامی ایران را در قبال تحولات منطقه و جنگ تشریح کرد و درباره امنیت منطقه گفت: «درصورتی می‌توان به بازگشت آرامش به این منطقه امیدوار بود که نیروهای خارجی هرچه سریع‌تر آنجا را ترک کنند.» علی آهنی در یک مصاحبه مطبوعاتی بحران‌آفرینی‌های امریکا را به ضرر اقتصاد کشورهای اروپایی و به نفع اقتصاد و سیاست داخلی امریکا عنوان کرد و دلایل خود را چنین برشمرد:
1- تحت‌الشعاع قرار دادن تلاش‌های دبیرکل سازمان ملل برای پیدا کردن راه‌حل عادلانه به منظور پایان دادن به جنگ.
2- حمایت و تشویق عراق برای ادامه حملاتش به کشتی‌های غیرنظامی و تأسیسات نفتی ایران.
3- انحراف افکار عمومی از شکست‌های سیاسی داخلی امریکا که تاکنون متوجه دولت ریگان شده است.
4- ایجاد اشکال در صدور نفت ایران.
5 - ایجاد بحران اقتصادی و صنعتی در اروپا و ژاپن.(4)
1 5
سه فروند هواپیمای گشت دریایی ایران امروز در آسمان دریای عمان مورد اخطار ناوهای امریکایی قرار گرفتند. این هواپیماها در ساعات 8:13، 8:59 و 10:00 در آسمان دریای عمان مقابل بندر جاسک درحال گشت‌زنی دریایی بودند که ناوهای امریکایی از فاصله 20، 22 و 27 مایلی از هواپیماهای گشت خواستند که مسیر خود را تغییر دهند. ناوهای امریکایی در پیامی خطاب به خلبانان ایران گفتند: درصورت عدم اجرای این خواسته به دستور وزارت دفاع امریکا به‌عنوان یک هدف تلقی خواهند شد. به رغم این هشدار، خلبانان ایرانی به مسیر خود ادامه داده و خطاب به ناوگان امریکایی گفتند که تا فاصله قانونی به آنان نزدیک خواهند شد. هواپیماهای گشت دریایی ایران سپس تا فاصله 10 مایلی به ناوهای امریکایی نزدیک شده و پس از شناسایی آنها به پایگاه‌های خود بازگشتند. درهمین‌حال در ساعت 12:46 یک ناو انگلیسی از فاصله 12 مایلی به هواپیماهای گشتی ایران اخطار کرد که به ناو نزدیک‌تر نشود.(1)
2 6
نیروی دریایی امریکا پنج "دلفین" تربیت شده به خلیج فارس فرستاده است تا در عملیات مین‌یابیِ زیر آب شرکت کنند. خبرگزاری فرانسه از واشنگتن گزارش داد: «دلفین‌ها که از 13 اکتبر (21 مهر) به‌کار گرفته شدهاند، مأمور یافتن مین‌ها هستند نه منفجر ساختن آنها.»(2)دلفین‌ها بخشی از برنامه 25 ساله نیروی دریایی امریکا در خصوص پستانداران دریایی است که برای اجرای مأموریت‌های نظامی محرمانه تربیت شدهاند. در آزمون‌های انجام شده در سال 1985 دلفین‌ها توانسته‌اند با انعکاس امواجی حدود 80 درصد مین‌ها را شناسایی کنند.(3)
1 7
به‌دنبال تشدید بحران در خلیج فارس و شلیک چند موشک کرم ابریشم به بندر الاحمدی کویت در روزهای اخیر، امریکا و دیگر قدرت‌های بزرگ فرصت را برای فروش سلاح‌های خود به کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس مناسب دیده‌اند و هیئت‌های متعددی را روانه منطقه کرده‌اند. روزنامه گاردین دراینباره نوشته است: «حمله موشکی به پایانه کویتی "سی‌ایلند" درحالی رخ داد که هیئت‌های بلند پایه نظامی امریکا، فرانسه و ایتالیا در کویت سرگرم یافتن راهی برای افزایش توان دفاعی این کشور بوده‌اند.»(1)
روزنامه واشنگتن‌پست نیز فاش کرد: «بحرین اعلام کرده که حاضر است در مقابل دریافت موشک‌های استینگر و تقویت شبکه دفاعی، پایگاه‌های بیشتری به امریکا بدهد. به گفته منابع کنگره امریکا و منابع دیپلماتیک، بحرین برای دفاع از تأسیسات نفتی خود در برابر حملات هوایی احتمالی ایران، از امریکا موشک‌های ضدهوایی استینگر درخواست کرده و در عوض حاضر شده است برای امریکا دسترسی بیشتری به تأسیسات نظامی بحرین فراهم کند تا مورد استفاده نیروهای امریکا در خلیج فارس قرار بگیرد. "سام زاخن" سفیر امریکا در بحرین ضمن پشتیبانی از درخواست امیر بحرین به دولت امریکا اصرار کرده که نیازهای دفاعی بحرین را تأمین بکند.»(2)
کویت هم اعلام کرده که موشک‌های "هاوک" خود را برای مقابله با هرگونه حمله بعدی ایران آماده کرده است. رادیو بی.بی.سی به نقل از جان بولاک خبرنگار ایندیپندنت در تحلیل مطلب فوق گفت: «این گفته کویت احتمالاً در حکم سرپوشی برای ورود یک هیئت از کارشناسان امریکایی است که مأموریت یافته‌اند توانایی دفاعی کویت را تحکیم کنند.
از سوی دیگر، به گزارش خبرنگار گاردین از کویت، ایران به کویت هشدار داده است که مؤثرترین تدبیر آن کشور برای مصون ماندن از حمله موشک‌های ایران آن است که عراق را ترغیب نماید که از حمله به کشتی‌های ایران خودداری کند.»(3)
رادیو بی‌بی‌سی همچنین در تفسیری به بررسی تأثیر حملات موشکی بر خریدهای تسلیحاتی به‌خصوص خریدهای موشکی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس و پاسخ امریکا پرداخت و گفت: «در حقیقت حملات موشکی اخیر ایران به درون آب‌های ساحلی کویت بسیاری از کشورهای عرب حوزه خلیج فارس را بر آن داشت که تا از امریکا بخواهند سیستم دفاعی تازه‌تری در اختیارشان بگذارد. امریکا که هم‌اکنون تعداد زیادی از کشتی‌های نیروی دریایی‌اش را برای محافظت از کشتی‌ها به خلیج فارس فرستاده است، طبعاً بهترین منبع برای تأمین این تجهیزات دفاعی است. بحرین از امریکا خواسته است که 70 موشک استینگر در اختیار این کشور قرار دهد. انتظار میرود که سایر کشورهای حوزه خلیج فارس نیز از امریکا بخواهند که موشک‌های استینگر در اختیارشان بگذارد. کویت، قطر، امارات متحده عربی از جمله کشورهای دیگری هستند که احتمالاً تقاضای دریافت این موشک‌ها را خواهند کرد.»(4)
1) 11. مأخذ 4، ص8، لندن - واحد مرکزی خبر، به نقل از روزنامه گاردین.
2) 12. مأخذ 5، ص47 و 48، رادیو امریکا، 3/8/1366، به نقل از روزنامه واشنگتن‌پست.
3) 13. مأخذ 5، ص39، رادیو بی‌بی‌سی، 2/8/1366.
4) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 218، 2/8/1366، ص23 و 24، رادیو بی‌بی‌سی، 1/8/1366.
1 8
در پی حمله موشکی به بندر الاحمدی کویت و کاهش احتمالی حجم صادرات نفت کویت، بهای نفت دریای شمال افزایش جزئی یافت.(1)خبرگزاری رویتر گزارش داد: «کویت ممکن است از بخشی از ظرفیت صادراتی خود محروم شده باشد. براساس برآورد مقام‌های صنعت نفت، کویت که در حال حاضر حدود 2/1 میلیون بشکه نفت خام در روز صادر می‌کند اگر نتواند سریعاً این ترمینال را تعمیر کند و یا سیستم دیگری را برای صادرات جایگزین نماید، حدود 30درصد از درآمد نفتی‌اش را از دست خواهد داد.»(2)
پایانه سی‌ایلندِ کویت که سخت آسیب دیده برای مدتی غیرقابل استفاده است. مقام‌های نفتی کویت اعلام کردند که این کشور برای جبران صادرات از دست رفته خود یک پایانه نفتی و لنگرگاه متروکه دیگری را به کار خواهد انداخت.(3)
"شیخ علی الخلیفه" وزیر نفت کویت تلفنی با همتاهای سعودی، عراقی و بحرینی خود تماس گرفت. این سه نفر به وی اطمینان دادند آماده‌اند کمک نفتی و مالی به کویت بنمایند تا جریان صدور نفت خام این کشور تضمین شود.(4)درهمین‌حال شرکت‌های بیمه شب گذشته در لندن اعلام کردند که نرخ بیمه نفتکش‌های عازم سواحل کویت و شمال عربستان را تا میزان 50 درصد افزایش خواهند داد.(5)
2 9
اصابت یک موشک کرم ابریشم به پایانه نفتی بندر الاحمدی کویت بار دیگر توجه کشورهای جهان را به خطر گسترش جنگ و توانایی‌های ایران در مقابله با کشورهایی که از انجام وظایف و تکالیف دول بی‌طرف خودداری می‌کنند به نمایش گذاشت. حساسیت جهانیان به جنگ ایران و عراق و تحولات منطقه افزایش یافته است و در پی هر حادثه‌ای تعداد زیادی از کشورهای جهان درمورد آن اعلام موضع می‌کنند که بیشتر بر پایان جنگ تحمیلی تأکید دارند. "خاویر پرز دکوئیار" دبیرکل سازمان ملل متحد گفت: «آخرین حمله موشکی به ترمینال نفتی کویت به‌شدت اقتضا می‌کند تا به سرعت و به‌طور کامل قطعنامه آتش‌بس سازمان ملل به اجرا گذاشته شود.»(6)
تعدادی از کشورهای عربی با صدور اطلاعیه‌ای حمله موشکی به بندر الاحمدی کویت را محکوم کردند و خواستار پایان یافتن جنگ ایران و عراق شدند. خبرگزاری فرانسه گزارش داد: «صدام‌حسین رئیس‌جمهور عراق حمله موشکی ایران به یک سکوی بارگیری نفتی کویتی را محکوم کرد. وی در یک تماس تلفنی با شیخ جابر الصباح امیر کویت تأکید کرد: شورای فرماندهی و ملت عراق اقدامات تجاوزگرانه ایران علیه کویت را محکوم می‌کند. از سوی دیگر، وزیر مشاور در امور خارجه قطر "شیخ حمد بن سیف آل ثانی" نیز حمله ایران علیه کویت را تقبیح و خاطرنشان ساخت که این کشور در جنگ ایران و عراق دست ندارد. وی سپس اظهار
1) 15. مأخذ 7، ص‌آخر، لندن - خبرگزاری فرانسه.
2) 16. مأخذ 4، ص8، واحد مرکزی خبر، به نقل از خبرگزاری رویتر.
3) 17. مأخذ 7، ص20، خبرگزاری رویتر.
4) 18. مأخذ 5، ص16، منامه - خبرگزاری فرانسه، 1/8/1366، به نقل از روزنامه القبس.
5) 19. مأخذ 4، ص8، لندن - واحد مرکزی خبر.
6) 20. مأخذ 4، ص8، خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس.
عقیده کرد که ادامه تجاوزات ایران تشنج را در خلیج [فارس] افزایش داده و امنیت در منطقه را به تهدید می‌کشاند. دولت یمن شمالی نیز حمله موشکی ایران را تقبیح کرد. سخنگوی رسمی دولت "صنعا" گفت: یمن شمالی عمیقاً از افزایش تنش در خلیج [فارس] و خطرهایی که در کمین منطقه هستند نگران است.»(1)
وزیر دفاع عربستان "شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز" نیز در یک تماس تلفنی به وزیر دفاع کویت گفت: «نیروهای مسلح عربستان سعودی به‌منظور جانبداری و حمایت از ارتش کویت در حالت آماده‌باش کامل به‌سر می‌برند و عربستان در برابر تجاوزکاری ایران از کویت حمایت می‌کند.»(2)
یمن جنوبی نیز ضمن تقبیح حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران در خلیج فارس، همبستگی خود را با کویت ابراز و از حمله ایران به ترمینال بارگیری نفت خام کویت در بندر الاحمدی اظهار تأسف کرد. "حیدر ابوبکر العطاس" رئیس‌جمهوری یمن جنوبی، در تماسی تلفنی با "شیخ جابر الاحمد الصباح" امیر کویت، وی را از همبستگی یمن جنوبی مطمئن ساخت. خبرگزاری فرانسه نوشت: «این نخستین باری است که یمن جنوبی با ذکر نام، ایران را محکوم می‌کند. بر پایه این گزارش "العطاس" گفته است که حمله ایران به تشدید تشنج کمک می‌کند و این وضع به نفع امپریالیسم به‌ویژه امریکا است که تلاش می‌کند ناوگان خود را در منطقه حفظ کند.»(3)
رادیو بی.بی.سی در تفسیری از مواضع کشورهای حاشیه خلیج فارس در قبال بحران منطقه گفت: «عربستان سعودی اعلام کرد که نیروهایش آماده‌اند تا در مقابل حملات بعدی ایران به کویت، از کویت دفاع کنند و سایر کشورهای عرب حوزه خلیج فارس یعنی بحرین، امارات متحده عربی، قطر و عمان نیز مایلند همبستگی خود را با کویت، در نتیجه به‌طور مستقیم با عراق نشان دهند، اما این کشورها درعین‌حال سعی کرده‌اند خصومت ایران را برنینگیزند.»(4)
مقام‌های مصر نیز ضمن تکذیب گزارش نشریه ساندی تایمز مبنی بر اینکه کارشناسان نظامی این کشور در کویت دوشادوش نیروهای مسلح کویت فعالند، گفتند: «دولت مصر با تقبیح حمله موشکی علیه کویت، مجدداً اعلام می‌کند که مصر به سهم خود از کویت حمایت خواهد کرد.»(5)هفته‌نامه ساندی تایمز در شماره دیروز خود نوشته بود: «مصر سرگرم تکمیل قراردادهای محرمانه است تا براساس آن به کویت برای دفاع در مقابل حملات ایران کمک‌های نظامی بکند. در ازای این کمک‌های نظامی، قرار است مصر برای کمک به وضع نامطلوب اقتصادی خود کمکی مالی به ارزش 20 میلیون دلار دریافت کند. البته این اقدام برای مصر
1) 21. مأخذ 14، ص15، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 1/8/1366.
2) 22. سند شماره 046273 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا2، معاونت اطلاعات، 2/8/1366؛ و - مأخذ 7، ص‌آخر، واشنگتن - رادیو امریکا.
3) 23. مأخذ 5، ص16، عدن - خبرگزاری فرانسه، 2/8/1366.
4) 24. مأخذ 9، ص12، رادیو بی.بی.سی.
5) 25. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 221، 5/8/1366، ص20، رادیو بی‌بی‌سی، 4/8/1366.
بیش از سر و سامان دادن به وضع اقتصادی اهمیت دارد. کمک‌کردن به کویت موقعیتی است که مصر مدت‌ها در انتظار آن بوده است تا به این وسیله بتواند بار دیگر به جهان عرب پذیرفته شود. گزارشگر نشریه آبزرور نیز می‌گوید: شورای همکاری خلیج در اجلاس خود موضوع تضمین بدهی‌های خارجی قاهره را در ازای کمک نظامی مصر به کشورهای حوزه خلیج فارس مورد بررسی قرار می‌دهد.»(1)
1 10
"میخائیل گورباچف" رهبر شوروی در دیدار با "جورج شولتز" وزیر خارجه امریکا از سیاست امریکا در خلیج فارس انتقاد کرد و هشدار داد که حضور نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس ممکن است فضای بهبود یافته در روابط بین دو ابرقدرت را از بین ببرد. براساس گزارش خبرگزاری تاس، گورباچف خطاب به شولتز گفت: «استحکامات نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس، برخلاف آنچه واشنگتن اعلام کرده شرایط و اوضاع در آنجا را نه‌تنها بهبود نبخشیده بلکه آن‌را پیچیده‌تر ساخته است. لزوم تضمین تأمین نفت برای ما نیز قابل درک است ولی ما اقداماتی را که دقیقاً به نتایج مخالف منجر می‌شود درک نمی‌کنیم. خلیج فارس یک منطقه جدا شدنی و در انزوا نگهداشته شده نیست، اگر از این سیاست پیروی شود ممکن است خیلی چیزها در یک سلسله عملیات بین‌المللی از جمله خیلی چیزها در روابط شوروی و امریکا از بین برود.» وی ابراز امیدواری کرد که رهبری امریکا کلیه نتایج احتمالی سیاست خود در خلیج فارس را به‌طور جدی مورد بررسی و تجدید نظر قرار دهد.(2)
گورباچف رهبر شوروی ضمن انتقاد از سیاست امریکا در خلیج فارس به جورج شولتز وزیر خارجه امریکا هشدار داد
که حضور نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس ممکن است فضای بهبود یافته در روابط دو ابرقدرت را از بین ببرد.
1 11
امریکا برای تحریم خرید نفت از ایران، به ژاپن فشار می‌آورد. وزیر انرژی امریکا پس از دیدار از کشورهای حاشیه خلیج فارس در یک مصاحبه مطبوعاتی گفت: «ما خواهان آنیم که در تحریم اقتصادی و نظامی علیه ایران، ژاپن نیز به کمک ما بشتابد و خرید نفت از ایران را متوقف کند.» وی افزود: «دراینباره با سفیران ژاپن در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس مذاکره داشته و آنها نیز وعده داده‌اند که در جست‌وجوی راه‌هایی برای کمک بیندیشند.» ژاپن بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است و برای این کشور آسان است که نفت خود را از دیگر کشورهای خلیج فارس تأمین کند. وزیر انرژی امریکا درباره همکاری کویت با عراق در جنگ تحمیلی گفت: «جنگنده‌های عراق از فضای کویت پرواز می‌کنند و تجهیزات عراقی نیز از خاک کویت عبور می‌کند و کویتی‌ها نگران این مسئله هستند. ... کویتی‌ها خواستار وسایل نظامی از جمله موشک هاوک شدهاند.»(1)
از سوی دیگر، روزنامه "یومیوری شیمبون" چاپ ژاپن در سرمقاله امروز خود به بررسی بحران خلیج فارس پرداخته و با اشاره به حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران و اصابت موشک به بندر الاحمدی کویت نوشته است: «وقایع خلیج فارس نشان می‌دهد که هم ایران و هم امریکا با احتیاط قابل توجهی عمل کرده‌اند و می‌توان گفت که هر دو طرف نشان داده‌اند نمی‌خواهند وارد یک درگیری کامل شوند.» این روزنامه از امریکا خواست که بیش از حد به ایران فشار نیاورد؛ زیرا این عمل ممکن است به نزدیکی بیشتر ایران و شوروی منجر شود و یا تهران را به انجام اقدامات غیرمسئولانه‌ای مجبور نماید. این روزنامه افزوده است: «این قطعی نیست که هدف موشک ایران واقعاً نفتکش کویتی با پرچم امریکا بوده است، اما فکر می‌کنیم به‌طور اصولی وضعیت عبارت است از یک پاسخ ملایم به یک حمله ملایم و می‌توان نتیجه گرفت که هر دو طرف تمایل خود را به اجتناب از یک درگیری کامل نشان داده‌اند ... رفتار ایرانیان اخیراً به‌طور آشکاری نسبت به سازمان ملل ملایم شده است و ناظران عقیده دارند که دبیرکل سازمان ملل نزدیک است در میانجیگری برای حل وضعیت موجود موفق شود.»
این روزنامه سپس نتیجه‌گیری می‌کند: «چنین اقداماتی ممکن است ایران را بیشتر در دست شوروی قرار دهد و آن‌را مجبور نماید که از سر ناچاری به اقدامات غیرمسئولانه دست بزند. یک گفته قدیمی که به یک ژنرال دوران گذشته نسبت داده شده می‌گوید: حتی وقتی‌که قلعه دشمن خود را در محاصره دارید باید یک راه فرار برای خصم خود باقی بگذارید و لذا امریکا نباید شتابزده کشورهای دیگر را مجبور کند که خرید نفت ایران را تحریم کنند؛ زیرا این امر می‌تواند نتایج بسیار متفاوتی به‌دنبال داشته باشد.»(2)
2 12
با وجود افزایش تشنج در خلیج فارس، واردات نفت ژاپن از خلیج فارس افزایش یافته است. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از توکیو نوشت: «واردات نفت خام ژاپن از خاورمیانه
در ماه سپتامبر تقریباً 25 درصد در مقایسه با ماه قبل از آن (اوت) افزایش نشان می‌دهد. کشورهای این منطقه با صدور مجموعاً 6/65 میلیون بشکه نفت به ژاپن تقریباً 70درصد از کل نفت خام وارداتی بزرگ‌ترین بازار انرژی آسیا را تأمین کردند. متوسط واردات نفت خام ژاپن از خاورمیانه در سال 1986 نزدیک 65 درصد از کل واردات آن را تشکیل می‌داد. اما در ماههای اخیر این درصد به‌دلیل تشدید تشنج در خلیج فارس کاهش یافته و به حدود 55 درصد رسیده بود. کویت بیش‌ترین سهم را از افزایش خرید نفت ژاپن از منطقه داشته است و صادرات آن به این کشور در ماه سپتامبر تقریباً دو برابر ماه اوت شد و به 74/8 میلیون بشکه بالا رفت. این حجم تقریباً 4 برابر رقم مشابه یک سال پیش است. خرید ژاپن از ایران نیز افزایش قابل توجه 5/64درصد را نسبت به یک‌سال پیش نشان داد و به 91/6 میلیون بشکه رسید درحالی‌که واردات آن از عراق با 3/53درصد کاهش به 939 هزار بشکه رسید. عربستان سعودی از سه ماه پیش بار دیگر مقام خود را به‌عنوان بزرگ‌ترین تأمین کننده نفت ژاپن به‌دست آورد.»(1)
رادیو بی‌بی‌سی نیز در گزارشی از تداوم جریان نفت از منطقه خلیج فارس گفت: «به‌رغم حملات شدید عراق در پنجم اکتبر(13 مهر) به تأسیسات پایانه نفتی "لارک" در نزدیکی مدخل خلیج فارس که عملیات بارگیری نفتکش‌ها در آنجا صورت می‌گیرد، چنین به‌نظر می‌رسد که ایران موفق شده است در این ماه میزان تولید خود را در حد 2/2 میلیون بشکه در روز تثبیت کرده و کوشش‌های عراق برای مختل‌کردن کار نفتکش‌هایی را که از جزیره خارک به طرف جنوب خلیج فارس حرکت می‌کنند ناکام کند. در حدود 30 نفتکش به کار حمل و نقل در این منطقه که عملیات پرخطری است مشغول هستند و در مقایسه با اوایل سال جاری، تعداد این نفتکش‌ها دو برابر شده است.»(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری "خلیج" به نقل از وزیر نفت عراق، با اعلام اینکه عراق بیش از سهمیه خود در اوپک، نفت تولید می‌کند، نوشت: «عراق در حال حاضر روزانه بیش از 7/2 میلیون بشکه تولید می‌کند و این مفاد پیمان منعقدة سازمان اوپک در ماه دسامبر(آذر 1365) را رد نموده است. در این پیمان تولید نفت عراق کمتر از تولید نفت ایران است. تولید نفت روزانه ایران در حال حاضر 36/2 میلیون بشکه می‌باشد. سهمیه فعلی نفت عراق 54/1 میلیون بشکه تعیین شده ولی عراق آن را رعایت نکرده و ادعا می‌کند تا زمانی‌که جنگ با ایران ادامه یابد آن کشور می‌خواهد سهمیه تولیدی مساوی با ایران داشته باشد.»(3)
1 13
توان تسلیحاتی طرفین جنگ در تعیین سرنوشت جنگ اهمیت زیادی دارد. رسانههای گروهی جهان به مناسبت‌های مختلف به تجزیه و تحلیل توان تسلیحاتی ایران و عراق، کشورهای تأمین کننده سلاح، توان مالی و تسهیلات و مشکلات موجود برای هرکدام از دو کشور می‌پردازند. نشریه امریکایی "دفاع و دیپلماسی"، به نقل از هفته‌نامه اکونومیست درباره
وضعیت تسلیحاتی ایران نوشت: «در سال گذشته ایران با اتکا به تولیدات داخلی توانسته است 3/1 میلیارد دلار از واردات تسلیحاتی را کم کند. مواد منفجره و فشنگ، از جمله تولیدات غیرپیشرفته است که ایرانی‌ها به حد خودکفایی رسیده‌اند. گزارش‌ها حاکی است که ایرانی‌ها در حمله خود به بصره از هواپیماهای بی‌سرنشین و کنترل از راه دور استفاده کرده‌اند و همچنین این گزارش‌ها خبر از برنامه و طرح ساخت موشک‌های زمین‌به‌زمین "اسکاد - بی" می‌دهند.
ایرانی‌ها سلاح‌های اتوماتیک 9 میلی‌متری، آر.پی.جی و یوزی را خود در ایران تولید می‌کنند. هر چند که ایرانی‌ها سلاح‌های بسیار پیشرفته تولید نمی‌کنند، اما بسیاری از لوازم یدکی ساخت امریکا را که در زمان شاه از امریکا بایستی وارد می‌شد در حال حاضر، خود تولید می‌کنند. از جمله قطعات هلی‌کوپتر، موشک‌های ضدهوایی و مهمات.»(1)
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری فرانسه ارسال تسلیحات برزیلی به عراق از آغاز جنگ به سه برابر رسیده است. شرکت "اوی براس" که اصلی‌ترین شرکت برزیلی تأمین کننده اسلحه برای عراق است، رقم فروش خود را به عراق در شش ماه اول سال میلادی نسبت به سال قبل نزدیک به 5/2 برابر افزایش داده است.(2)روزنامه تایمزمالی نیز با اشاره به 30 میلیارد دلار بدهی عراق به کشورهای عربی، درباره کمک‌های مالی و تسلیحاتی کویت نوشت: «بخش اعظم 30 میلیارد دلار بدهی عراق به کشورهای عربی وامی است که بغداد از کویت دریافت داشته است و تسلیحات ارسالی برای عراق که عمدتاً تسلیحات ساخت شوروی می‌باشد از طریق یک بندر ویژه در کویت برای عراق ارسال می‌گردد.»(3)
1 1
در پی تعویق عملیات در منطقه ماووت تا اواخر آبان‌ماه، قرارگاه نجف که مسئولیت این منطقه را به عهده دارد، برنامه‌هایی را برای تکمیل اقدامات آماده‌سازی منطقه عملیاتی، تکمیل شناسایی‌ها، جلوگیری از نفوذ و پیشروی قوای دشمن در خطوط خودی و همچنین پس گرفتن ارتفاع "برده‌هوش" آغاز کرد. به همین منظور صبح امروز فرمانده قرارگاه نجف به فرمانده تیپ توپخانه61 محرم گفت: «برای عملیات برده‌هوش آماده شوید و روی تپه دوقلو و … آتش تنظیم کنید. از ظهر امروز و فردا در محل عملیات اجرای آتش کنید و سه قلّة اصلی گرده‌رش و قمیش را بزنید تا جلوی گسترش دشمن با آتش شما و آتش تانک‌ها گرفته شود. فردا شب جنگ بی‌سیمی داریم. برای فردا شب روی منطقه عملیات آتش می‌خواهیم، کاتیوشا را هم برای برده‌هوش بگذارید.» برادر شوشتری افزود: «در این مدتِ تعویقِ عملیات اصلی، زاغه‌سازی و سنگرسازی کنید و برای نیروهایتان مرخصی تنظیم کنید. برای این منطقه برنامه‌ریزی درازمدت کنید، تا مدت‌ها اینجا هستید. دشمن ده دوازده یگان به منطقه آورده است، اگر ما اقدامی نکنیم، او عمل می‌کند.»(1)
همچنین به منظور هماهنگی برای اجرای عملیات در محور برده‌هوش - که قرار است فردا شب صورت گیرد - امروز فرمانده قرارگاه نجف و فرمانده لشکر انصارالحسین(ع) در بررسی این موضوع به توافق رسیدند که: 1- هم‌زمان با اجرای عملیات، عملیات بی‌سیمی برای فریب دشمن انجام شود. 2- آتش شدید توپخانه اجرا شود. 3- آتش ادوات اجرا شود. 4- دو دستگاه تانک عملیات را پشتیبانی کند. 5- در عملیات دو گردان مانوری و یک گردان پدافندی (در مجموع 5 گروهان) شرکت کنند.(2)
اطلاعات رسیده به قرارگاه نجف حاکی از هشیاری و آماده بودن دشمن در منطقه عملیاتی ماووت است. از جمله گزارش فرمانده لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) و گزارش فرمانده تیپ48 فتح، حاکی است که نیروهای شناسایی این دو یگان که شب گذشته برای بررسی معابر رفته‌اند، اطلاع داده‌اند که نیروهای دشمن در تمام معابر کاملاً هشیار و آماده‌اند و اقدام به پرتاب نارنجک نیز کرده‌اند.(3)
1 2
امروز در جلسه‌ای با حضور فرمانده قرارگاه تاکتیکی فتح و مسئولان اتحادیه میهنی کردستان عراق، موضوعات متعددی بررسی شد؛ از جمله: 1) عملیاتی که قرار بود در منطقه ماووت اجرا شود و به تعویق افتاد و هماهنگی‌هایی که در این زمینه با مسئولان اتحادیه صورت گرفت، تا عملیات در زمان مقرر با همکاری نیروهای اتحادیه اجرا شود. 2) اجرای عملیات روی سد دوکان و در شهر دوکان، امکانات لازم و نیروی لازم برای این عملیات و پیامدهای آن بررسی شد. در این زمینه اتحادیه میهنی برای اجرای عملیات روی سد دوکان و باز شدن سد و تخریب در بخش‌هایی از آن که ترمیم آن به سادگی میسّر نشود، اصرار بسیاری داشت، تا رژیم عراق مدتی سرگرم آن شود و از جنبه سیاسی و تبلیغاتی نیز دارای اهمیت بود. در این جلسه گفته شد که سد دوکان و سد دربندی‌خان علاوه بر نیروهای حفاظتی، هر کدام یک گردان نیروی اضافی برای حفاظت دارند. فرمانده قرارگاه فتح ضمن تأکید بر اهمیت عملیات در منطقه دوکان، گفت که قرار است نیروهای متخصص، چگونگی عملیات روی سد و انهدام و از کار انداختن تأسیسات آن را بررسی کنند. در این جلسه همچنین اجرای عملیات علیه تأسیسات مهم در شمال عراق بررسی شد. علاوه بر این، درباره عملیات گسترده‌ای که قرار است امسال در منطقه شمال عراق اجرا شود و چگونگی همکاری اتحادیه میهنی و امکانات لازم از جمله سلاح برای نیروهای اتحادیه در این جلسه گفتوگو شد. با توجه به اینکه نفت در اقتصاد عراق نقش اصلی را ایفا می‌کند، مسئولان اتحادیه تأکید داشتند که در کرکوک عملیات شود.(1)
همچنین مسئولان قرارگاه تاکتیکی فتح و فرمانده لشکر9 بدر و جانشین فرمانده تیپ ویژه پاسداران، امروز در جلسه دیگری در یاغسمر، به بررسی مشکلاتی که جهت آمادگی برای عملیات با آن روبهرو شدند و همچنین چگونگی اقامت در خاک عراق تا زمان اجرای عملیات، نیازهای نیروها و محل مناسب برای استقرار آنها پرداختند. برادر فتاح از اینکه مأموریت تیپ ویژه خیلی دیر ابلاغ شده و فرصتی برای طرحریزی و شناسایی نبوده است، گله‌مند بود. وی طی نامهای اجناس ضروری برای اقامت 250 نیروی این یگان برای مدت 50 روز را به قرارگاه رعد اعلام کرد. همچنین فرمانده لشکر9 بدر از برخی رفتارهای مسئولان اتحادیه گله‌مند بود. برادر شمس در تماسی با فرمانده قرارگاه رمضان پیشنهاد کرد که نیروهای این یگان به قره‌داغ بروند.(2)
2 3
با توجه به تحرکات نیروهای خودی در منطقه ماووت و شمال عراق، بعدها (در اسفند 1366) سندی از مقر قوای عراقی به دست آمد که حاکی از هشیاری دشمن در این منطقه و پیش‌بینی اجرای عملیات خودی در آن و همچنین پیش‌بینی اجرای عملیات در شرق بصره پس از این عملیات می‌باشد. در این سند که با امضای فرمانده تیپ39 پیاده، سعدالله احمد، می‌باشد و در تاریخ 12/8/1366 صادر شده است، بخشی از موضوعات مطرح شده در جلسه روز 2/8/1366
فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق درج شده است. ترجمة سند به شرح زیر است:
«موضوع: جلسه فرماندهی کل نیروهای مسلح
قرارگاه تیپ 39 پیاده
عملیات عراق - شماره 11- 208 (تاریخ 12/8/1366)
نامة فرماندهی سپاه یکم مورخه 8/8/1366 بدین شرح است:
در جلسه فرماندهی کل نیروهای مسلح به تاریخ 2/8/1366 نکات زیر درباره وضعیت منطقه عملیات سپاه یکم و منطقه عملیات جنوب به تصویب رسید:
1- با توجه به هماهنگی بین دشمن ایرانی و عناصر خرابکار (مخالفین) و تمرکز گسترده مخالفین در مناطق سرگلو و بیرگلو، دشمن عملیات خود را در مناطق ماووت و قلعه‌دیزه مؤکداً آغاز خواهد کرد.
2- با توجه به آمادگی‌های گسترده دشمن در منطقه عملیات جنوب به ویژه روبه‌روی مناطق عملیاتی سپاه سوم و سپاه هفتم (ابوالخصیب، شلمچه، شرق بصره) باید بیداری و آماده‌باش کامل برای دفع هرگونه تک دشمن داشته باشید و از غافل‌گیری جلوگیری نمایید.
3- به منظور خنثی نمودن مقاصد دشمن برای انهدام سیل‌بند (سّد) دوکان، فعالیت‌های حفاظتی از این سیل‌بند اجرا شود.
4- موانع و مواضع پدافندی در منطقه ماووت قوی و محکم بوده و حفاظت از آن ضروری است.
5 - آماده ساختن خمپارهاندازها برای کوبیدن ستون‌های پیشروی دشمن. بهتر است سمت آتش به سوی محور قاشان (قشن) - کنجرین باشد.
6 - تسلط کامل بر شکاف قامیشن(قمیش) و محور قاشان (قشن) - کنجرین - سورقلات داشته باشید و از رخنه دشمن به سمت جنوب منطقه جلوگیری شود. همچنین حفاظت از ارتفاعات 1418 شمالی، 1494، 1418 جنوبی و کاریزه تأمین گردد.
7- آماده ساختن نیروها و فراهم کردن تجهیزات شیمیایی تا اینکه با استفاده از عوامل شیمیایی، دشمن نتواند نیروهای ما را غافل‌گیر کند.
8 - عملیات دشمن در منطقه عملیات شمال مدت 7 تا 10 روز ادامه خواهد داشت، و پس از مدت کوتاهی، هنگام برگزار شدن کنفرانس آتی (کنفراس اتحادیه عرب)، عملیات خود را در منطقه جنوب آغاز خواهد کرد.
9- دستورات زیر مورد توجه قرار گیرد: الف) خنثی نمودن مقاصد دشمنانه دشمن و عوامل آن و تلاش برای سرکوب حملات آینده آن. ب) هم اکنون تلاش‌های مداوم در احداث استحکامات و بررسی طرح‌های پدافندی مبذول گردد. ج) برنامه فعلی مبنی بر مقابله با دشمن، اجرای آتش متقابل و سرگرم نمودن تلاش‌های مهندسی او به‌وسیله کلیه سلاح‌های دوربرد اجرا شود.
سرتیپ نیروهای ویژه ستاد
فدعم سعدالله احمد ، ف تی 39 پ»(1)
1) 6. سند شماره 035402 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نامة فرمانده تیپ39 پیاده ارتش عراق دربارة وضعیت جنوب، 12/8/1366.
1 4
مسئول واحد مهندسی رزمی قرارگاه نجف، مهندس سلیمیان، امروز در مصاحبه با راوی مرکز مطالعات در قرارگاه نجف، نادر نوروزشاد، در مجموع بیش از 40 مورد از اقدامات مهندسی که طی چهار ماه گذشته در منطقه عملیاتی ماووت صورت گرفته، از جمله: جاده‌سازی و ترمیم جاده‌ها، احداث خاکریز، ایجاد استحکامات، احداث پل، توسعه بیمارستان صحرایی و … را برشمرد (ضمیمه دارد). وی در ادامه درباره مشکلات واحدهای مهندسی جنگ گفت: «1- از نیرو و امکانات مهندسی سپاه به نحو احسن استفاده نمی‌شود. نیرو و توان و امکانات تخصصی مهندسی باید به طور متمرکز به کار گرفته شود. 2- پشتیبانی تخصصی مهندسی باید به عهده خود مهندسی باشد و مهندسی با تشکیل مراکزی در غرب و جنوب، تعمیرات و ساخت وسایل لازم را خودش انجام دهد تا به موقع بتواند پاسخگوی نیاز جنگ باشد. 3- واحدهای مهندسی یگان‌ها، امکانات و نیروی انسانی بسیاری دارند ولی استفاده مناسب از آنها نمی‌شود. اگر مهندسی قرارگاه تقویت شود و به مهندسی یگان‌ها سرکشی شود، در عملیات‌ها برای کارهای اساسی مثل احداث جاده و … بهتر می‌توان از آنها استفاده کرد. اینها امکانات جمهوری اسلامی است.» وی همچنین خواستار همکاری بیشتر مهندسی قرارگاه خاتم و مهندسی نیروی زمینی سپاه شد.(1)
2 5
صبح امروز جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا برای بررسی مسائل خلیج فارس و چگونگی پدافند از جزایر و سواحل جمهوری اسلامی در این منطقه، با حضور حجت‌الاسلام حسن روحانی، سیدعلی حسینی‌تاش، علی فدوی، اصغر کاظمی، ابراهیم سنجقی، دریادار ملک‌زادگان، سرهنگ صیادشیرازی، مسجدی و پیرایش تشکیل شد. در این جلسه موضوعات متعددی بررسی شد: چگونگی پدافند جزایر قشم، لارک و هنگام، اقدامات مهندسی لازم برای احداث اسکله یا ترمیم اسکله‌های موجود تا امکان پهلوگیری شناورهای مناسب فراهم گردد، برآورد نیرو، امکانات، تسلیحات، تجهیزات و چگونگی پشتیبانی از جزایر در هنگام درگیری، چگونگی مقابله با هلی‌برن و بمباران دشمن و تجهیزات مورد نیاز برای آن، بررسی امکانات مهندسی مورد نیاز برای احداث یا ترمیم جاده‌های ساحلی. در این جلسه همچنین با توجه به پیدا شدن یک موشک سالم در خارک4 و احتمال اینکه ممکن است این موشک از یک شناور به سوی این جزیره شلیک شده باشد، مقرر شد این موضوع بررسی شود که با توجه به اینکه برای شلیک موشک، شناور باید وارد محدودة فلات قاره ایران شود، آیا ممکن است شناورهای عراقی یا کویتی وارد این محدوده شده باشند.(2)
شب هنگام نیز در جلسه‌ای با حضور معاونت عملیات فرمانده کل سپاه (غلامعلی رشید) و مسئولان نیروی دریایی سپاه (سیدعلی حسینی‌تاش، علی فدوی، اصغر کاظمی، مسجدی) ضمن بررسی مسائل خلیج فارس و مأموریت‌های نیروی دریایی سپاه، درباره مسائل زیر بحث و بررسی شد: «استعداد منظور شده برای جزایر تحت مسئولیت سپاه و چگونگی تأمین نیروی مورد نیاز این جزایر، سلاح‌ها و
شناورهای مورد نیاز و چگونگی پشتیبانی نیروهای مستقر در جزایر، بررسی استعداد گردان‌های پدافند کنندة جزایر و سلاح‌های مورد نیاز آنها، بررسی استعداد یک گروهان شناور و سلاح‌ها و تجهیزات مورد نیاز آن، بررسی ساحل‌های مهم و حساس و نیروی مورد نیاز برای پدافند آن، بررسی تأثیراتی که مأموریت‌های دریایی سپاه در مأموریت‌های زمینی سپاه به جا خواهد گذاشت.»(1)
1 6
به دنبال تجاوزات مکرر هواپیماهای امریکایی به قلمرو هوایی جمهوری اسلامی ایران در مناطق جنوب شرقی ایران و بحرانی‌تر شدن اوضاع خلیج فارس، ستاد سپاه‌پاسداران ناحیه مستقل نبی اکرم(ص)، مستقر در مناطق جنوب و جنوب شرقی ایران، خواستار پیش‌بینی و تدارک اقدامات دفاعی لازم در این مناطق شد. ستاد فوق در نامهای به ستاد مرکزی سپاه نوشت: «با توجه به وضعیت خاص مناطق جنوبی کشور خصوصاً شهرستان چاه‌بهار و به احتمال قوی درگیری و هجوم هوایی و دریایی به شهرهای ساحلی استان سیستان و بلوچستان، برای مقاومت در مقابل تهاجمات هوایی دشمن لازم است سنگرهای بتونی دسته‌جمعی و گروهی احداث گردد.»(2)
2 7
اعزام نیروهای رزمنده و نیروهای فنی - تخصصی به جبهه‌های جنگ و اعلام آمادگی اقشار مختلف برای مقابله با تجاوزات امریکا در خلیج فارس همچنان ادامه دارد. امروز نیروهای تازه‌نفس مردمی از شهرهای ساری، پل‌دختر، مسجد سلیمان، رامهرمز، کرمان، سمنان و شاهرود به سوی جبهه‌های جنگ عزیمت کردند. این نیروها که در قالب کاروان‌های حماسه‌سازان عاشورا سازماندهی شده بودند، با بدرقه مردم و خانواده‌های خود به جبهه‌های نبرد اعزام شدند. کمک‌های مردمی استان گیلان نیز با 1200 کامیون طی مراسمی از رشت عازم جبهه‌های جنگ شد و دانشجویان دانشگاه‌های گیلان هم با برپایی راهپیمایی در رشت، ضمن اعلام آمادگی برای حضور در جبهه‌های جنگ تحمیلی، حضور ناوگان امریکا در خلیج فارس و تجاوزات این کشور به قلمرو جمهوری اسلامی ایران را محکوم کردند.(3)نیروهای بسیجی استان سمنان نیز با اجرای مانور آبی - خاکی "انصار المهدی" آمادگی خود را برای مقابله با تهدیدات امریکا و اجرای عملیات در جبهه‌های جنگ اعلام کردند.(4)
3 8
رئیس مجلس نمایندگان هند که در رأس یک هیئت بلندپایه پارلمانی در ایران به سر می‌برد، امروز با رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر دیدار کرد. روزنامه رسالت در گزارشی نوشت: «حجت‌الاسلام و المسلمین سیدعلی خامنه‌ای در این دیدار حضور تجاوزکارانه نیروهای امریکایی را موجب ناامنی در خلیج فارس و اقیانوس هند دانست و اظهار داشت: حملات نظامی و تجاوزاتی که امریکا تاکنون در منطقه داشته است به ظاهر علیه جمهوری اسلامی بوده ولی در واقع علیه امنیت کل کشورهای منطقه می‌باشد. همه دولت‌هایی که مایل هستند
خلیج فارس و اقیانوس هند در صلح و آرامش به سر بَرَد در قبال این تجاوزات مسئول بوده و باید عکس‌العمل را نشان دهند. وی افزود: کشورهای منطقه نباید در مقابل این حضور نظامی قدرت ها بی‌تفاوت بمانند؛ زیرا حضور قدرت‌ها بهانه و مقدمه اعمال قدرت نظامی آنها است. همچنین رئیس مجلس هند در دیدار با مهندس میرحسین موسوی از حضور نیروهای بیگانه در منطقه ابراز نگرانی کرده و بر گسترش مناسبات دو کشور تأکید نمود.»(1)
رئیس‌جمهور اسلامی ایران در دیدار رئیس مجلس نمایندگان هند، حضور نیروهای امریکایی را موجب ناامنی در خلیج فارس و اقیانوس هند اعلام کرد.
1 9
وزیر کشور از سیاست برخی از مسئولان نظامی در قبال حضور نیروهای امریکایی در خلیج فارس انتقاد کرد. حجت‌الاسلام محتشمی که در سمینار آموزشی اداره عقیدتی - سیاسی ژاندارمری صحبت می‌کرد، گفت: «متأسفانه بعضی از مسئولین نظامی سیاست غلط ضربه در مقابل ضربه را در محاسبه‌های خود مطرح کرده‌اند. یعنی اگر امریکا با ما کار نداشت ما هم با او کاری نداریم و اگر ضربه زد ما از خود دفاع می‌کنیم. آیا نباید در مقابل تجاوز امریکا دفاع کرد و آیا باید حضور امریکا را در خلیج فارس پذیرفت؟ نفس حضور نیروهای ناتو در خلیج فارس بزرگ‌ترین ضربه برای انقلاب اسلامی محسوب می‌شود و دیگر ضربة بالاتری متصور نیست. مردم ما منتظر ضربه امریکا نمی‌مانند تا پاسخ آن را بدهند.»
1) 13. روزنامه رسالت، 3/8/1366، ص2.
وی افزود: «فاجعه‌آمیزتر از بمباران سکوهای نفتی و کشتی‌های ما، حضور امریکا در آب‌های خلیج فارس است و زمزمه‌های صلح و آتش‌بس برای ما غیرقابل تحمل است. اگر به بیانات امام توجه داشتیم سیاست ضربه در مقابل ضربه را مطرح نمی‌کردیم . ما باید تمام توان خود را جمع کرده و با عزم راسخ، خود را برای یک مبارزه طولانی با امریکا آماده کنیم. اگر به نظرهای اولیه امام عمل می‌شد، ما امروز شاهد نیروهای ناتو در خلیج فارس نبودیم و اگر اولین ناوگان امریکا را به محض ورود به خلیج فارس می‌زدیم، دیگر شاهد این وضع نبودیم.»(1)
1 10
دفتر هواپیمایی پان امریکن در مرکز کویت بر اثر انفجار یک بمب قوی منهدم شد. در این انفجار که در ساعت 14:45 صورت گرفت، شیشه‌های این دفتر و ساختمان‌های اطراف فرو ریخت ولی تلفات جانی نداشت. محل انفجار با دفتر کار امیر کویت فقط 200 متر فاصله دارد.(2)
رادیو بی.بی.سی با اشاره به اینکه هیچ گروهی مسئولیت انفجار را به عهده نگرفته است گفت: «اما این واقعیت که بمب در یک دفتر فروش امریکایی در کویت کار گذاشته شده، نمایانگر آن است که به احتمال قوی دولت ایران و یا عناصر طرفدار این دولت عامل آن بوده‌اند.»(3)
روزنامه‌های کویت نیز در سرمقاله‌های خود ایران را عامل انفجار معرفی کردند. روزنامه الانباء ضمن درخواست از شورای همکاری خلیج فارس برای مقابله با ایران، نوشت: «ستون پنجم که عوامل ایران در داخل کویت به شمار می‌روند مجدداً اقدام به بمب‌گذاری کرده‌اند. ایران جنگ غیر‌علنی خود علیه کویت را از حمله توسط موشک، به عملیات انفجاری و خرابکاری در داخل منتقل کرده است.» این روزنامه ادعا کرد که کویت قادر است با تقویت نیروهای نظامی خود و سرکوب مخالفان داخلی، حملات موشکی علیه آب و خاک کویت و موج بمب‌گذاری‌ها را دفع و خنثی کند. روزنامه الانباء در پایان سرمقاله خود نوشت: «برای عوامل ستون پنجم در داخل اقدامی جز قلع و قمع و ریشه‌کن کردن آنان خوشایند نیست.»(4)
در همین حال خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «در کویت فعالیت شدید برای احداث سنگر و ایجاد پناهگاه در خیابان‌ها و منازل مسکونی آغاز شده است.(5)
یک نشریه داخلی سپاه با اشاره به سخنان و مقالات تهدیدآمیز مقام‌ها و مطبوعات کویت و اجلاس شورای همکاری خلیج فارس نوشت: «برخورد با ایران و عدم اعتماد به سیاست‌های امریکا در منطقه، امکان یک تصمیم تند علیه جمهوری اسلامی را از آنان سلب کرده است و ممکن است فقط به یک بیانیه تند و محکوم نمودن ایران منجر گردد که این هم نمی‌تواند وضعیت کویت را بهبود بخشد. عدم حمایت نظامی اعضای شورای همکاری خلیج فارس از کویت و اعلام امریکا مبنی بر اینکه امریکا حمله به کویت را تلافی نخواهد کرد، باعث شده است که کویت بر سر دوراهی انتخاب قرار گیرد. از آنجا که حکام مرتجع منطقه فقط زبان قدرت را می فهمند و در مقابل قدرت قوی‌تر از خود مطیع و رام می‌شوند. لازم است جمهوری اسلامی فشار بیشتری بر
1) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه" شماره 219، 3/8/1366، ص25.
2) 15. سند شماره 046383 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش "نوبه‌ای عملیاتی"، ستاد کل سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی، 2/8/1366.
3) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره220، 4/8/1366، ص24، رادیو بی.بی.سی.
4) 17. همان، ص15، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/8/1366، به نقل از روزنامه الانباء.
5) 18. مأخذ14، ص22، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 2/8/1366.
آنها وارد نماید و به آنها بفهماند که اگر امروز به پشتیبانی امریکا در مقابل جمهوری اسلامی که قدرتمندترین کشور منطقه است، ایستاده‌اند، این حمایت ناپایدار است و اگر منافع امریکا ایجاب کند همه کشورهای منطقه را فدای مصالح و منافع خود خواهد کرد.»(1)
1 11
وزیر دفاع امریکا خواهان اعمال تحریم تسلیحاتی به منظور خشکاندن ریشه موجودیت ملت ایران شد. به گزارش رادیو امریکا، واینبرگر در کمیته روابط خارجی سنای امریکا گفت: «یکی از اهداف امریکا در خلیج فارس حمایت از کشورهای عرب میانه‌رو در برابر ایران است.» وی افزود: «احتمالاً هدف ایران از حمله به یک کشتی حامل پرچم امریکا در آب‌های کویت، آزمودن حدود و ثغور سیاست امریکا در خلیج فارس بوده است. حمله موشک کرم ابریشم به یک کشتی حامل پرچم امریکا در آب‌های ساحلی کویت رخ داد، یعنی در محلی که حفاظت از ما بر خلاف موازینی که در آب‌های بین‌المللی جاری است، بر عهده دولت کویت است. من فکر می کنم که منظور از حمله ایجاد نوعی سرگردانی در جریان تصمیم‌گیری ما بود. ولی این مسئله باید برای ایران روشن باشد که چنین حملاتی غیرقانونی و بدون مجوز علیه کشتی‌های ما صرف نظر از اینکه در چه محلی صورت گیرد، بدون پاسخ نخواهد ماند و چنین شیوه ای از ابتدای تاریخ ما به عنوان یک ملت مستقل جزء سیاست ما بوده است.»
واینبرگردر ادامه گفت: «بهترین راه پایان دادن به ستیزه‌جویی ایران، اجرای برنامه تحریم سازمان ملل در مورد واردات ایران است. در صورتی که قطعنامة تحریم اجرا شود، در آن صورت ریشه توانایی ایران برای ادامه جنگ به سرعت خشک می‌شود و در واقع ریشه موجودیت ایران نیز به صورت یک ملت به خشکی می‌گراید.»
رادیو امریکا در ادامه گزارش خود آورده است: «آقای واینبرگر اندکی بعد به توضیح و تشریح بیشتر بیانات خود پرداخت و گفت: ایالات متحده امریکا فقط مایل است پایان خصومت ایران را ببیند ولی الزاماً درصدد نابودی ایران نیست. از سوی دیگر، وزیر دفاع امریکا گفت: ایالات متحده نیروی دریایی خود را در خلیج فارس تا هنگام بازگشت ثبات به منطقه نگه خواهد داشت. وی گفت ممکن است کشتی‌های نیروی دریایی امریکا علاوه بر یازده نفتکش کویتی حامل پرچم امریکا، از کشتی‌های دیگر نیز حفاظت کند. واینبرگر افزود: اقدام امریکا در گلوله‌باران دو سکوی نفتی غیر فعال ایران پاسخ مناسبی بود. وی هشدار داد که ایران و جهان نباید نسبت به توانایی امریکا در انجام اقدامات سخت‌تری در صورتی که اوضاع ایجاب کند، تردیدی به خود راه دهند.»(2)
1 12
رادیو امریکا در بخش فارسی خود گفت: «معاون وزیر امور خارجه امریکا به ایران اخطار کرد که هرگونه افزایش دامنه خشونت در خلیج فارس با واکنش شدیدتر امریکا روبهرو خواهد شد. در مقابله با تهدیداتی که از طرف سازمان‌های تروریستی وابسته به جمهوری اسلامی به عمل آمده و وعده داده شده که بمب‌گذاران جوخه‌های خودکشی منافع امریکا را هدف قرار خواهند داد، معاون وزارت امور خارجه امریکا گفت که اگر شواهدی به دست آید که ثابت کند گروه‌های تروریستی به دستور ایران وارد عملیات شدهاند، در این صورت امریکا جمهوری اسلامی ایران را مسئول خواهد دانست.»(1)
گفتنی است که دو روز قبل (30/7/1366) بیانیه‌ای از طرف گروه جهاد اسلامی به دفتر یک خبرگزاری غربی در بیروت ارسال شد که در آن گفته شده که هزاران نفر از افراد آماده شهادت ما در حال حاضر در خلیج فارس در انتظار لحظة مناسب برای به وجود آوردن افتخاری جدید برای اسلام و مسلمین هستند…. روزهای آینده مقیاس قدرت واقعی امریکا برای مقابله با مسلمین آشکار خواهد شد.(2)
2 13
هم‌زمان با حرکت نفتکش کویتی "میدل تاون" در حمایت ناوگان امریکا از دوبی به طرف بنادر کویت،(3)یک کشتی پانامایی در نزدیکی سواحل امارات متحده عربی هدف حمله قرار گرفت و آسیب دید. کشتی "پراسپر ونچر"(Prosper Venture) حامل گاز عربستان سعودی به استرالیا بود که در 5 کیلومتری ساحل "دوبی" با مسلسل هدف حمله قرار گرفت. این حمله تلفات جانی نداشت.(4)
3 14
امریکا و شوروی به بهانه افزایش تشنج در منطقه نیروهای بیشتری به خلیج فارس اعزام می‌کنند. مقام‌های مصری در کانال سوئز از عزیمت چندین کشتی جنگی جدید امریکایی و روسی خبر دادند. مسئولان بندر "پورت سعید" اعلام کردند: «امروز دو کشتی جنگی شوروی وارد بندر پورت سعید شدند تا در اولین فرصت از کانال سوئز گذشته و به ناوگان شوروی در خلیج فارس
1) 21. مأخذ14، ص35.
2) 22. روزنامه جمهوری اسلامی، 2/8/1366، ص3.
3) 23. روزنامه رسالت، 5/8/1366، ص12، تهران - واحد مرکزی خبر، به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس؛ و - روزنامه اطلاعات، 5/8/1366، ص16، به نقل از خبرگزاری یونایتدپرس.
4) 24. مأخذ 15؛ و
5) 25. روزنامه رسالت، 2/8/1366، ص12، به نقل از خبرگزاری آسوشیتدپرس.
6) 26. مأخذ14، ص17، منامه - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 2/8/1366.
7) 27. مأخذ16، ص24.
بپیوندند. هر دو کشتی روسی از نوع کشتی‌های تدارکاتی نظامی می‌باشند. شوروی تا به حال شش کشتی جنگی در خلیج فارس مستقر کرده است که سه فروند آن مین جمع‌کن، دو فروند ناوچه جنگی و یک کشتی نیز به عنوان پایگاه جمع‌آوری اطلاعات نظامی مورد استفاده قرار می‌گیرد.(1)
هفته گذشته نیز مقام‌های بندر پورت سعید اعلام کردند که چهار کشتی جنگی امریکا وارد این بندر شدهاند و قرار است پس از عبور از کانال سوئز به ناوگان جنگی امریکا در خلیج فارس بپیوندند.(2)
1 15
در پی حضور نظامی امریکا در خلیج فارس، حمله به کشتی‌ها افزایش یافته است. سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ گفت: «بر اساس آمار و اطلاعات جمع‌آوری شده از ابتدای جنگ تحمیلی تاکنون، یعنی در 7 سال گذشته، در مجموع 397 کشتی تجاری و نفتکش در خلیج فارس هدف قرارگرفته است که 76 مورد حمله به کشتی‌ها بعد از حضور نظامی امریکا در خلیج فارس یعنی، در 5 ماه گذشته، صورت گرفته است.»(3)
خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی از خلیج فارس به بررسی حمله به کشتی‌ها طی سه ماه گذشته و از آغاز عملیات اسکورت نفتکش‌های کویتی به وسیله امریکا پرداخته و نوشته است: «از 21 ژوئیه (30/4/1366) تاکنون 49 حمله علیه کشتی‌ها صورت گرفته که نسبت به 14 هفته قبل از آغاز اسکورت‌ها، افزایش 30 درصدی را نشان می‌دهد. امریکا همچنین طی این مدت به‌بهانه مقابله با مین‌گذاری و حملات دیگر ایران علیه نیروهای امریکایی، حضور نظامی خود در خلیج فارس را از یک اسکادران کوچک دریایی به 30 ناو جنگی و 20هزار نیرو که شامل یک رزم‌ناو و یک ناو هواپیمابر نیز می‌شود افزایش داده است.»(4)
2 16
اجلاس وزیران خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس(5)برای بررسی مسائل منطقه و اتخاذ مواضع مشترک در قبال جمهوری اسلامی ایران، در "ریاض" آغاز به کار کرد. خبرگزاری خلیج در گزارشی اعلام کرد: «وزیران خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج در نظر دارند توصیه‌هایی را مبنی بر قطع هرگونه تماس و ارتباط میان مقام‌های مسئول عرب و مقام های ایرانی به اجلاس آتی سران عرب در "امان" پیشنهاد کنند.(6)خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی از این اجلاس نوشت: "راشد عبدالله" وزیر مشاور در امور خارجی امارات متحده عربی و رئیس کنفرانس ریاض حملات ایران علیه کویت را به عنوان تجاوز شرم‌آور علیه یک کشور غیر درگیر در جنگ ایران و عراق محکوم کرد و تأکید نمود این رفتار
1) 28. روزنامه کیهان، 3/8/1366، ص20، به نقل از خبرگزاری رویتر.
2) 29. روزنامه رسالت، 26/7/1366، ص‌آخر، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از خبرگزاری رویتر.
3) 30. روزنامه اطلاعات، 3/8/1366، ص14.
4) 31. روزنامه جمهوری اسلامی، 3/8/1366، ص10، واحد مرکزی خبر، به نقل از خبرگزاری رویتر.
5) برای مطالعه بیشتر درباره شورای همکاری خلیج‌فارس و استراتژی آن در قبال جنگ ایران و عراق به کتاب مبانی رفتاری شورای همکاری خلیج‌فارس در قبال جمهوری اسلامی ایران، نوشتة بهمن نعیمی ارفع (تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1370) مراجعه کنید.
6) 32. مأخذ14، ص20، ابوظبی - خبرگزاری خلیج، 2/8/1366.
غیرمسئولانه ایران ممکن است پیامدهای وخیمی در مورد دیگر کشورهای نفت‌خیز منطقه داشته باشد. وی گفت: «شورای همکاری خلیج حملات ایران را به شدت محکوم و تقبیح کرده و از کویت حمایت می‌کند زیرا امنیت اعضای شورای همکاری خلیج به صورتی است که قابل تفکیک نیست.»(1)
رادیو بی.بی.سی در تفسیری از برگزاری اجلاس وزیران خارجه کشورهای عضو شورای همکاری در ریاض، به انتظارات کویت از اجلاس و ناتوانی اعراب در عمل اشاره کرد و گفت: «کویت امیدوار است محکومیت لفظی ایران در سراسر جهان مانع حملات آینده این کشور شود.» این رادیو به نقل از مقاله واحه پتروسیان در مجله میدل‌ایست اکونومیک‌دایجست گفت: «کشورهای عربی در تئوری بسیار متحد هستند و هرگونه تهاجم ایران به عراق را محکوم کرده‌اند ولی در عمل مشکلاتی وجود دارد. بسیاری از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس با ایران مبادلات تجاری دارند. در مورد امارات متحده عربی و به ویژه عمان باید گفت که این کشورها رفت و آمدهای دیپلماتیک قابل توجهی با ایران دارند. بنابراین وقتی در مقابل ایران پای عمل به میان می‌آید دست‌یابی به اتفاق نظر در میان اعراب بسیار دشوار می‌شود. در اجلاس وزیران شورای همکاری خلیج فارس یکی از راه‌هایی که شرکت‌کنندگان در مقابل خود دارند آن است که بکوشند عراق را متقاعد سازند تا از حملات خود به هدف‌های ایرانی در خلیج فارس بکاهد و بدین ترتیب از تحریک ایران برای حمله متقابل به کشتی‌ها جلوگیری شود. ولی من فکر نمی‌کنم در حال حاضر شورای همکاری خلیج فارس به این راه متوسل شود. برای شورا مسئله مهم آن است که قبل از اجلاس سران که قرار است تا دو هفته دیگر در امان تشکیل شود، به نوعی اتفاق نظر دست یابد.»(2)
در همین حال احمد طالب‌ابراهیمی وزیر خارجه الجزایر در مصاحبه با هفته‌نامه التضامن گفت: «بهتر است که کشورهای عربی از فرصت خوب روابط کنونی میان واشنگتن و مسکو استفاده کرده و اقدامی برای پایان دادن به جنگ عراق و ایران انجام دهند.» وی تأکید کرد: «لازم است که کشورهای عربی قبل از تشکیل کنفرانس سران عرب در امان چگونگی تأثیر گذاشتن بر اعضای دائمی شورای امنیت را به منظور ایجاد راه‌حل مسالمت‌آمیز برای پایان دادن به این جنگ بررسی کنند.»(3)
1 17
کیسینجر، کردزمن و برژینسکی از کارشناسان امور استراتژیک و سیاسی و نظامی امریکا حضور نیروهای امریکایی در خلیج فارس را از جنبه‌های مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند. هنری‌کیسینجر وزیر خارجه اسبق امریکا، در تحلیلی از سیاست امریکا در منطقه گفت: «از طریق ارسال 41 فروند کشتی جنگی و 24 هزار سرباز به منطقه که به منظور حمایت از 10 فروند نفتکش صورت گرفت، عملاً پای امریکا به جنگ کشیده شده است. من با بحث‌های
کنگره که باید هر چه زودتر از منطقه خارج شویم، مخالفم، اما اگر حضور ما در منطقه طولانی شود و با انتخابات آینده ریاست جمهوری هم‌زمان گردد، ایرانی‌ها همان‌گونه که در بیروت عمل شد، علیه ما وارد عمل خواهند شد. این در حقیقت یک خطر تاکتیک مستقیم به شمار میرود. ما در درازمدت با مشکلات مختلفی روبهرو هستیم؛ زیرا اگر ایران بتواند درکوتاه مدت پیروزی به دست آورد فاجعه آن شامل حال همه خواهد شد. اگر آنها تلاش کنند راه‌های خلیج فارس را ببندند باید مقابله کنیم اما ایرانی‌ها تاکنون تلاشی در این زمینه به عمل نیاورده‌اند. ما به وضعیتی در خلیج فارس کشیده شده‌ایم که از دیدگاه من به طور مطلق غیرعادلانه است. حضور امریکا در خلیج فارس به رغم آنکه ثمربخش بوده است اگر ادامه پیدا کند مشکلات بزرگ‌تری برای امریکا بروز خواهد کرد.» کیسینجر افزود: «اگر منطق به ذهن ایران راه یابد، دیر یا زود ایرانی‌ها به سمت غرب گرایش خواهند یافت. امریکا نباید به اقدامات غیرضروری دست بزند که در نتیجه ایران به اتحاد شوروی گرایش پیدا کند.»(1)
"آنتونی‌کردزمن" رئیس اسبق سازمان اطلاعات دفاعی امریکا و "رابرت هنکس" فرمانده سابق نیروی دریایی امریکا در خاورمیانه نیز در مصاحبه با شبکه سی.بی.اس. استراتژی امریکا در خلیج فارس و حملات ایران را بررسی کردند. کردزمن با تأکید بر اینکه امریکا باید در مقابل هرگونه واکنش ایران دست به یک تهاجم عمده علیه منافع ایران بزند، بندرعباس، جزیره خارک و 18 کشتی بزرگ حامل ذخایر نفتی ایران را از اهداف حیاتی ایران عنوان کرد و گفت: «در صورت منهدم شدن این اهداف، ایران نه راهی برای صدور نفت و نه محصولات تصفیه شده برای مصارف داخلی خواهد داشت و زمستان هم در ایران که دارای سرمای سخت می‌باشد، نزدیک است. ما دارای منافع عظیمی در خلیج فارس می‌باشیم؛ بدون خلیج فارس ما نمی‌توانیم یک ابرقدرت باقی بمانیم و حیثیت و موقعیت بین‌المللی ما اجازه نمی‌دهد ما خلیج فارس را تخلیه کنیم. خلیج فارس با ویتنام قابل مقایسه نیست؛ زیرا این منطقه برای ما کاملاً حیاتی است و ما به هیچ وجه نمی‌توانیم دست از خلیج فارس برداریم. ما باید حداکثر تا یک ماه دیگر برای به نتیجه رسیدن اقدامات دبیرکل صبر کنیم و در غیر این صورت باید در خلیج فارس دخالت نموده و در صورت لزوم به زور جنگ را به پایان برسانیم. ما باید نشان بدهیم که بعد از ویتنام و لبنان مصمم عمل خواهیم کرد تا ثابت کنیم که واقعاً یک ابرقدرت هستیم.»
"هنکس" نیز ضمن تأیید سخنان کردزمن، گفت: «به احتمال قوی دولت ریگان تا به حال تصمیم تشدید جنگ و نابود کردن تأسیسات حیاتی ایران را اتخاذ نموده است و به اجرا درآوردن
1) 36. روزنامه جمهوری اسلامی، 4/8/1366، ص3؛ و - مأخذ28، ص‌آخر.
آنها تنها بستگی به نوع عکس‌العمل و حرکت تحریک‌آمیز ایران دارد.» وی پیش‌بینی کرد که 50 درصد احتمال میرود که امریکا طی دو ماه آینده جزیره خارک یا بندرعباس را منهدم سازد.(1)
"برژینسکی" مشاور امنیت ملی سابق کاخ سفید در مقاله‌ای ضمن تأکید بر اهمیت استراتژیک خلیج فارس از ریگان خواست تا صد هزار نظامی امریکا را از پایگاه‌های این کشور در اروپای غربی فرا خواند و آنها را به آب‌های خلیج فارس و دریای عمان گسیل دارد. وی نوشت: «نزاع بین‌المللی بر سر دست‌یابی به منابع ذخیره نفتی است که یک سوم منابع کشف شده نفت در سراسر جهان را شامل می‌شود و پیش‌بینی می‌شود کشورهای غربی و ژاپن تا سال 1995، 50 درصد نیازهای نفتی خود را از منطقه خلیج فارس تأمین کنند، بنابراین در مقابل امریکا هیچ‌راه دیگری جز تجدید نظر در پراکندگی نیروهای "ناتو" و کشاندن آنها به آب‌های خلیج فارس وجود ندارد.»(2)
1 18
کمیته روابط خارجی سنای امریکا، گزارشی از اوضاع خلیج فارس و جنگ ایران و عراق منتشر کرد. این گزارش را سه تن از سناتورهای امریکا پس از بازدید از عراق و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس تهیه کرده‌اند. در این گزارش اهمیت خلیج فارس و احتمال و تأثیر بسته شدن آن بررسی شده است. همچنین پس از تشریح سابقه جنگ عراق علیه ایران، موقعیت نظامی عراق در طول جبهه و در داخل عراق و نظرهای مختلف درباره این جنگ بیان شده است. در قسمت دیگر این گزارش نقش امریکا در خلیج فارس از ابعاد گوناگون بررسی شده است. در این گزارش آمده است که اعزام ناوگان امریکا به منطقه به عنوان حمایت امریکا از عراق تلقی می‌شود؛ زیرا چون عراق نمی‌تواند در جنگ برنده شود، پس باید از شکست آن جلوگیری کرد. این گزارش می‌افزاید خطر عمده برای عراق از جانب جنگ نفتکش‌ها در خلیج فارس نیست، بلکه از اوضاع نا به هنجار مرزهای زمینی‌اش با ایران به‌خصوص در شمال و مرکز آن کشور ناشی می‌شود و همین باعث شکست آن در جبهة جنوبی خواهد شد.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: پیروزی ایران برای منافع غرب فاجعه‌بار است و امریکا نیز در این‌باره کار چندانی نمی‌تواند انجام دهد… واشنگتن در صورت شکست عراق، برخلاف تمایل خویش باید به ایران اجازه دهد که سلطه خود را بر منافع نفتی غرب در خلیج فارس اعمال نماید یا که مستقیماً دخالت نظامی کند. در این گزارش اضافه شده است که 70 درصد حملات علیه کشتی‌ها در خلیج فارس تاکنون کار عراق بوده و هر چه عراقی‌ها بیشتر به کشتی‌های ایران حمله کنند، ایرانی‌ها عملیات تلافی‌جویانه را علیه امریکا اعمال خواهند کرد. در پایان این گزارش به سرگردانی دولتمردان امریکا در تعیین اهداف واقعی استراتژی امریکا در خلیج فارس اشاره شده است (ضمیمه دارد).(3)(4)
1 19
خبرگزاری کویت به نقل از روزنامه ایندیپندنت ادعا کرد: «شوروی در اصول با عرضه تسلیحات پیشرفته شامل موشک‌های زمین‌به زمین "اسکاد - بی" به ایران موافقت کرده است. این روزنامه به نقل از منابعی در تهران و دمشق گزارش داد: «میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران در دمشق با "یولی ورنتسف" معاون وزیر خارجه شوروی برای بحث درباره موقعیت خلیج فارس ملاقات و درباره امکان عرضه تسلیحات مدرن به ایران مذاکره کرده است. این روزنامه مدعی است شوروی به توصیه ورنتسف سیاست جدیدی در خاورمیانه و منطقه خلیج فارس در پیش گرفته که بر اساس پشتیبانی تقریباً کامل از ایران می‌باشد.»(1)این روزنامه یادآور می‌شود ایران و شوروی دو هفته قبل موافقت‌نامه وسیعی برای همکاری در چند زمینه از جمله شرکت نخستین‌بار شوروی در اکتشاف و استخراج نفت در جنوب دریای مازنداران امضا کردند.(2)
2 20
مجله امریکایی "اخبار امریکا و گزارشهای جهان" در مقاله‌ای اوضاع اقتصادی و اجتماعی عراق و موقعیت رژیم صدام‌حسین را بررسی کرده و نوشته است: «عراق در قرضی 55 میلیارد دلاری فرو رفته است و بالاتر از همه جنگی است که عراق پس از گذشت 7 سال از آن و نیم میلیون کشته، این احساس را دارد که نمی‌تواند در این جنگ پیروز شود. صدام با آگاهی از این، باید کاری انجام دهد تا هم وام‌دهندگان راضی شوند هم موقعیتش استحکام یابد. وی سعی دارد با روغن‌کاری اقتصاد عراق تصویر منزهی از خود ارائه دهد. پول نقدی که عراق از افزایش فروش نفتش به دست می‌آورد دقیقاً محاسبه و برای پرداخت تسلیحات به کار گرفته می‌شود، ولی به وام‌دهندگان خارجی گفته می‌شود که برای دریافت پولشان باید صبر پیشه کنند. واردات غیرجنگی عراق که اکثر مواد خوراکی است، در نیمه اول سال 1987 به مبلغ بی‌سابقه 304 میلیون دلار رسید. بسیاری از تجار امریکا حرف مالک یک شرکت نفتی تگزاس را تکرار می‌کنند که گفته است عراق پس از جنگ بار دیگر به یک بازار 20 میلیارد دلاری مبدل خواهد شد. در حال حاضر با وجود ادامه جنگ در زمین و هوا، چنین معاملاتی یک خواب و خیالند. در بین مردم هم لبخندی دیده نمی‌شود.»
این مجله درباره تلفات انسانی عراق نوشته است: «در ملت 14 میلیونی عراق که 800 هزار سرباز در خطوط مقدم دارد، اکثر خانواده‌ها شاهد بوده‌اند که فرزندان، برادرزادگان یا عموزادگان از منطقه جنگی یا در تابوت باز می‌گردند یا روی صندلی چرخدار. تعداد کمی باور دارند که جنگ به رغم تلاش‌های سازمان ملل برای ایجاد آتش‌بس یا تحریم تسلیحاتی ایران، به زودی پایان یابد.
در اوائل جنگ، صدام تعداد زیادی از رهبران مذهبی شیعیان را که از حوادث ایران با
گرمی زیاد استقبال کرده بودند، اعدام کرد و بعد از آن میلیون‌ها دلار برای نوسازی اماکن مقدسه شیعیان خرج کرد و در آخر عکس‌های بزرگ خود را که در آنها زانو زده و در حال نیایش است در تمامی آنها تعبیه نمود تا خود را مذهبی جلوه دهد. سال‌ها پس از آغاز جنگ اکنون تنها این مساجد نیستند که عکس‌های صدام‌حسین را به نمایش گذاشته‌اند، امروز عکس‌های رئیس‌جمهور با چشمانی سرد و بدون خوش‌طبعی در سردر مغازه‌ها، ادارات، در روستاها و شهرها از شمالی‌ترین نقطه در مرز با ترکیه تا جنوبی‌ترین نقطه در بصره خودنمایی می‌کنند.
صدام بیش از هرکس دیگر در عراقی که در تاریخ پرتلاطمش پس از استقلال در سال 1930 با بیش از 40 کودتا یا انقلاب روبهرو بوده است، حکومت کرده است. راز قدرت صدام‌حسین در بی‌رحمی و شقاوت زیرکانه و دست و دلبازی‌اش نهفته است. به قول یک دیپلمات غربی این رژیم کریه‌ترین رژیم ممکن در تمامی جهان است و در آن هیچ‌گونه حجب و حیای حقوقی وجود ندارد. "شکنجه و اعدام" ادوات اصلی قانون و نظم در عراق است. عراقی‌ها پشت درهای بسته به صورت زیر لب جنگ را "جنگ صدام" لقب داده‌اند. در این حال علائم شورش‌های داخلی در حال رشد هستند.
در سال‌های اولیه جنگ، صدام‌حسین با سیاست اقتصادی "کره همراه با تفنگ" روحیه مردم را بالا نگه می‌داشت و این باعث شد که بغداد مبدل به شهری کاملاً مصرفی گردد. خاویار روسی به همراه قارچ فرانسوی در رستوران‌های زیبا توسط گارسون های زن با لباس‌های عالی استخدام شده از جنوب شرقی آسیا ارائه می‌شد، اما روزهای خوش سپری شدهاند. مغازه‌ها خالی شدهاند . نزاع بر سر تخم مرغ در بازار سیاه رواج دارد و از آنجایی که وضع اقتصادی موجب شده است سودانی‌ها و مصری‌ها که در عراق به کار رفتگری مشغول بودند به کشورهایشان بازگردانده شوند، اکنون زباله در خیابان‌های بغداد روی هم انباشته می‌شود. یک شرکت ساختمانی آلمانی که سرگرم ایجاد یک خط زمینی سریع بین بغداد و بصره برای بهره‌برداری‌های نظامی بود، کار خود را به سبب بروز اختلافات مالی با رژیم عراق تعطیل کرد. رژیم عراق به تعهد خود مبنی بر پرداخت یک میلیارد و دویست هزار مارک آلمانی به شرکت مذکور عمل نکرده و این امر به تعطیلی پروژه و شکایت شرکت مذکور از رژیم عراق نزد دولت آلمان منجر شده است.»(1)
1) 42. مأخذ28، ص3.
1 21
"مولانا فضل الرحمن" دبیرکل جماعت علمای اسلامی پاکستان که از چهره‌های برجسته مخالف دولت پاکستان است، طی سخنانی از ایران درخواست کرد که درباره جنگ تجدید نظر نماید و یک آتش‌بس فوری را قبول کند. خبرگزاری کویت نوشت: «فضل‌الرحمن که در کراچی و پس از بازگشت از یک سفر خارجی با خبرنگاران سخن می‌گفت، تأکید کرد که چنانچه یک آتش‌بس فوری در جنگ برقرار نشود، امریکا در جنگ دخالت خواهد کرد. وی گفت در جریان دیدار از بغداد و گفتوگو با مقام‌های عراقی از جمله وزیر اوقاف این کشور، اطمینان یافته که عراق آمادة پذیرش آتش‌بس است. وی اضافه کرد: در جریان دیدار با معمر قذافی رهبر لیبی، نیز به این نتیجه رسیده که رهبر لیبی از ادامه جنگ نگران بوده و بر این تصور است که عدم توقف جنگ ممکن است یک فرصت مناسب برای امریکا جهت مداخله در امور جهان اسلام فراهم آورد.»(1)
2 22
ده تن از عناصر جنبش مجاهدین بلوچستان در حوزه لگان از توابع ایرانشهر، با هماهنگی و تلاش سپاه به مراجع قضایی مراجعه و ضمن تحویل دادن سلاح‌های خود، امان‌نامه دریافت کردند. این گروه - که از خوانین، اشرار و عناصر ناراضی و مسلح بلوچستان تشکیل شده بودند - فعالیت خود را از سال 1363 آغاز کرده بودند و عناصر وابسته به عراق و کنسولگری این کشور در کراچی آنها را تغذیه و هدایت می‌کردند. فعالیت این گروه از یک ماه قبل و به دنبال به هلاکت رسیدن آسا بامری، غلامحسین بامری، محمد سجادی، کاهش یافته و روحیه افراد آن شدیداً تضعیف شده است که تسلیم تعدادی از عناصر آن، این وضع را تشدید خواهد کرد.(2)
در همین حال تعدادی از عناصر این گروه برای اجرای عملیات مشترک علیه نیروهای دولتی جمهوری اسلامی ایران، وارد منطقه خاش شدهاند که ستاد سپاه ناحیه مستقل دهم نبی‌اکرم(ص) گروه‌ها و استعداد آنها را به شرح زیر اعلام کرد:
گروه"حسن‌تاگزی شهنوازی" فرزند شهور معروف به حسن شهور به سرپرستی برادرش "یارمحمد شهنوازی" به استعداد 15 تا 20 نفر.
گروه "نیک‌بخت" یا احمد زهی معروف به خان‌محمد شهنوازی به سرپرستی دیوک شهنوازی به استعداد 12 تا 17 نفر.
گروه "مراد شهنوازی" معروف به مراد لنگ به استعداد 7 تا 10 نفر.
"مراد شهنوازی" فرزند گزابیک به اتفاق 4 نفر.
علاوه بر نیروهای مسلح فوق افرادی نیز در منطقه مسلح بوده و با اشرار مذکور مساعدت و همکاری دارند.(3)
ضمیمه گزارش 563: اقدامات مهندسی در منطقه ماووت طی چهار ماه گذشته
مسئول مهندسی رزمی قرارگاه نجف (مهندس سلیمیان) در مصاحبه با راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نجف (نادر نوروزشاد)، اقدامات مهندسی را که بعد از عملیات نصر4 (31/3/1366) تا اول آبان 1366 با همت یگان‌های مهندسی جهادسازندگی و همچنین مهندسی قرارگاه نجف و یگان‌های مهندسی سپاه و واحدهای مهندسی یگان‌های رزمی در منطقه ماووت انجام گرفته است، چنین برشمرد:
مهندس سلیمیان اقدامات مهندسی برای آماده‌سازی زمینه اجرای این عملیات (عملیات نصر8 که به تعویق افتاد) را چنین ذکر کرد:
1- توسعه بیمارستان حضرت فاطمه‌زهرا(س)، اورژانس، داروخانه، بانک خون.
2- شن‌ریزی و محوطه سازی بیمارستان و اورژانس گلان.
3- برآورد 540 متر سوله برای عملیات که 24 متر واگذار شد.
4- برای بیمارستان 40 رینگ بتونی و برای تیپ12 قائم(عج) 10 رینگ گرفته شد.
5- به 9 یگان 15 سوله کوچک (20متر) داده شد.
6- استحکامات (گونی، پلیت، تراورز، سوله) 40 درصد.
7- دو پل بیلی هر کدام 50 متر، 100 متر پل لوله‌ای تعجیلی (عرض6 متر)، سه معبر پل نفر رو (هر کدام 18 متر).
8- احداث مواضع توپخانه (50 درصد)، احداث سه سکوی تانک.
9- تکمیل اورژانس ش.م.ه. در بوالحسن زلی.
10- احداث دو سوله برای نیروهای جنگ روانی، 12 متر سوله برای تعاون، 12 متر سوله برای دژبانی، و 18 متر سوله در قرارگاه جابر در گلان (قرارگاه تاکتیکی نجف)
ضمیمه گزارش 577: خلاصه گزارش کمیته روابط خارجی سنای امریکا دربارة اوضاع خلیج فارس و جنگ ایران و عراق
در این گزارش که سه تن از سناتورهای امریکا پس از بازدید از عراق و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس آن را تهیه کرده‌اند، ابتدا به اهمیت خلیج فارس به عنوان محل ذخائر نفت و آبراه مهم پرداخته شده و اهمیت این آبراه برای واردات نفتی غرب و ژاپن بررسی شده است. همچنین سابقه جنگ بیان شده و از موقعیت نظامی عراق با دلسردی یاد شده است. این گزارش با اطمینان می‌گوید که عراق در شرف باختن در جنگی است که خود برافروخته است. کمیته روابط خارجی سنای امریکا در این گزارش نمی‌تواند حیرت خود را از عملیات پیروز کربلای5 پنهان کند. در این گزارش از سیاست امریکا و طرح استراتژیک ریگان برای ایران و سناریوهایی که در صورت وخیم‌تر شدن بحران محتمل است، یاد شده است. همچنین ژئوپلیتیک کشورهای منطقه بررسی و بر آسیب‌پذیری آنها تأکید شده است. در این گزارش آمده است که ایران در صورت پیروزی، ابرقدرت منطقه خواهد شد و تأکید گردیده که امریکا برای جلوگیری از شکست عراق کاری نمی‌تواند بکند.
گزارش با این جمله آغاز شده است:
«ایالات متحده امریکا به‌گونه‌ای جدی با خطر وارد شدن به جنگ خلیج فارس رو‌به روست.» در این گزارش با اشاره به اینکه هم ایران و هم اعراب معتقدند امریکا جانب عراق را گرفته، آمده است: خطر عمده
برای عراق جنگ نفتکش‌ها نیست بلکه از اوضاع نا‌هنجار مرزهای زمینی‌اش با ایران به‌خصوص در شمال و مرکز آن کشور ناشی می‌شود و همین به شکست آن در جبهه جنوبی خواهد انجامید. پیروزی ایران برای منافع غرب فاجعه‌بار است و متأسفانه امریکا نیز در این زمینه کار چندانی نمی‌تواند انجام بدهد. … واشنگتن در صورت شکست عراق، برخلاف تمایلش یا باید به ایران اجازه دهد که سلطه خود را بر منافع غرب در خلیج فارس اعمال کند یا اینکه مستقیماً دخالت نظامی کند. 70 درصد حملات علیه کشتی‌ها در خلیج فارس تاکنون کار رژیم عراق بوده و هر چه عراقی‌ها بیشتر کشتی‌های ایرانی را مورد حمله قرار دهند، ایرانی‌ها عملیات تلافی‌جویانه را علیه امریکا اعمال خواهند کرد.(1)
در این گزارش درباره اقدامات عراق در شمال این کشور نوشته شده است: صدها دهکده کردنشین عراقی با خاک یکسان و به یک بیابان تبدیل شده است طوری که گویا هرگز موجود زنده‌ای در آنجا زندگی نمی‌کرده است… رژیم عراق سیاست تبعید اکراد به ارودگاه‌ها را یک "پیروزی شهری" لقب داده است و بدین‌وسیله کینه و نفرت خود را در دل 20 درصد از جمعیت عراق نشانده است.(2)
درباره درآمدهای دو کشور عراق و ایران و تأثیر بحران خلیج فارس روی درآمدها، در این گزارش آمده است: درآمد عراق از محل صادرات نفت از طریق خط لوله و کمک‌های سخاوتمندانه اعراب که صدام را در جایگزینی سلاح‌های منهدم شده کمک می‌کنند، تأمین می‌شود و حتی به این کشور امکان می‌دهد که زرادخانه خود را گسترش دهد.
برخلاف آن، فعالیت‌های جنگی ایران تقریباً به‌طور کامل متکی بر درآمد صادرات نفت از طریق دریا می‌باشد. نفت 90 درصد از کل ارز خارجی ایران را تأمین می‌کند. از آنجا که بهای نفت طی چهار سال گذشته کاهش یافته، ایران کوشیده است تولید و صادرات نفت خود را برای جبران این کاهش درآمد، افزایش دهد. منافع ایران در تداوم کشتیرانی در خلیج فارس روشن و آشکار است. تنها در صورت موفقیت کامل عراق در انهدام توانایی‌های ایران در زمینه صادرات نفت، ایران انگیزه‌ای منطقی برای بستن خلیج فارس به روی کلیه کشتی‌ها را پیدا خواهد کرد؛ البته حضور ناوگان‌های نیروی دریایی بین‌المللی که دقیقاً برای جلوگیری از چنین اقدامی در خلیج فارس ازدحام کرده‌اند، توانایی ایران برای بستن خلیج فارس را محدود کرده است. هر چند دست‌یابی به موشک "کرم ابریشم" ایران را به بستن تنگه هرمز دست‌کم برای مدتی کوتاه توانا می‌سازد و غرق کشتی‌ها توسط این موشک‌ها می‌تواند به صورت یک پیروزی برای ایران درآید.(3)
اهداف اصلی عراق از شروع این جنگ توسعه‌طلبانه و برای تغییر مرز بین‌المللی به کرانه شرقی شط‌العرب و سرنگونی رژیم ایران بوده است. اما امروز عراق فقط در پی حفظ تمامیت ارضی و سیاسی خود می‌باشد. عراق خاطرنشان ساخته است که آماده است خط میانی شط‌العرب را به عنوان مرز بین دو کشور بپذیرد. با این حال، اهداف جنگی ایران همان‌هاست که در آغاز جنگ بوده است. ایران خواستار آن است که عراق به عنوان متجاوز شناخته شود و صدام سرنگون و مجازات گردد و غرامت خسارات ناشی از حمله عراق به ایران پرداخته شود.(4)
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: صنایع عراق، تأسیسات نفتی بنادر، بشکه‌های حمل و نقل و مراکز جمعیت این کشور تقریباً همگی در بخش شرقی عراق یعنی نزدیک به مرز ایران قرار دارد. فاصله بغداد با خطوط نیروهای ایرانی هشتاد مایل (124 کیلومتر است) و بصره دومین شهر بزرگ عراق، در جبهه جنگ قرار دارد. از همان آغاز نبرد، ایران توانست عراق را از دست‌یابی به خلیج فارس محروم سازد.
برخلاف عراق، جمعیت و صنایع ایران به‌طور عمده از مرز بدورند. فاصله مرز دو کشور با تهران 560 کیلومتر، با اصفهان 360 کیلومتر و با قم 416 کیلومتر می‌باشد. در حالی‌که هواپیما و موشک‌های عراقی می‌توانند به شهرها، بنادر و تأسیسات ایران برسد، ایران هیچ‌گونه بیمی از حملات عراق ندارد. تاکنون عراق توانسته است که کمبودهای نیروی انسانی و بنیه استراتژیک اقتصادی خود را با حفظ برتری در زمینه "تجهیزات نظامی" در زمین و هوا حفظ کند. از جنبة لجستیکی محموله‌های نظامی شوروی تکیه‌گاه اصلی
بنیة دفاعی عراق بوده است. با این حال سایر کشورها نیز نقش مهمی در حمایت از عراق داشته‌اند که از میان آنان فرانسه از همه مهم‌تر می‌باشد. فرانسه هواپیماهایی که دارای عملکرد بالایی می‌باشند (جنگنده‌های میراژ و بمب‌افکن‌های سوپراتاندارد) و سایر سلاح‌هایی که دارای تکنولوژی پیشرفتهای است، به عراق فروخته است.
برخلاف آن، ارتش ایران به‌طور عمده مسلح به تجهیزات ساخت امریکاست که برای آنها به جز برنامه ریگان در مورد اسلحه در قبال گروگان‌ها، دست‌یابی به قطعات یدکی و جایگزینی آن دشوار بوده است. ایران همچنین توانسته است صنایع تسلیحاتی بومی حائز اهمیتی به‌وجود آورد. گلوله‌هایی که بر استحکامات عراق فرو می‌ریزد ساخت داخل کشور است.(1)
در گزارش کمیته روابط خارجی سنای امریکا درباره عملکرد امریکا در قبال جنگ آمده است: پس از آنکه ایران نیروهای عراق را از سرزمین خود در سال 1982 بیرون راند، سیاست امریکا رو به تغییر گذاشت، نگرانی دوباره از پیروزی احتمالی ایران، دولت ریگان را بر آن داشت که جانب عراق را بگیرد. با فرا رسیدن سال 1984 این گرایش عبارت بود از:
1- توقف عملیات، تلاش فعال دیپلماتیک امریکا برای شناسایی و متوقف ساختن محمولات تسلیحاتی به سوی ایران.
2- ارائه اعتبار جنسی، اعتبار بازرگانی برای کشاورزی و سایر خریدها در امریکا به عراق.
3- محکوم شمردن لفظی ایران در سازمان ملل و در سایر محافل.
4- بر طبق گزارشهای مطبوعاتی بعدی، ارائه اطلاعات نظامی به عراق در سال 1984، که این گرایش با برقراری روابط کامل دیپلماتیک بین امریکا و عراق پس از یک وقفة هفده ساله، به اوج خود رسید.
دولت ریگان کمی بعد از برقراری روابط دیپلماتیک با عراق، شدیداً تغییر جهت داد و طرح استراتژیک را در قبال ایران آغاز کرد. مقامات عراق مکرراً تأکید کردند که این طرح به آنها ضربه بسیاری وارد آورده است. ناظرین دیپلماتیک در بغداد با این نظریه موافقند.(2)
در حال حاضر این نگرانی عمیق وجود دارد که اگر عراق در جنگ شکست بخورد چه اتفاقی رخ می‌دهد. این امر هر دو کشور کویت و عربستان را بر آن داشته که از نظر مالی به عراق کمک کنند و جریان تجهیزات نظامی به عراق را تسهیل نمایند. لیکن همین ترس از انقلاب ایران نیز اکثر کشورهای حوزه خلیج فارس را بر آن داشته که دقیقاً از هرگونه درگیری مستقیم با ایران اجتناب کنند. خطری که انقلاب ایران در برداشت، انگیزه اصلی در تصمیم کشورهای حوزه خلیج فارس در سال 1981 برای ایجاد شورای همکاری خلیج فارس بود.
کویت خواهان آن است که تا حد امکان پرچم‌های خارجی بیشتری به دست آورد. استدلال کویت این است که وارد شدن دیگران به صحنه بین این دو کشور و ایران سپر محافظی مهم و حساس ایجاد می‌کند و احتمال حملات در دریا را نسبت به حمله علیه خاک کویت افزایش می‌دهد. در میان کشورهای حوزه خلیج فارس بحرین بیشتر از سایرین به امریکا و دیگر کشورهای غربی نزدیک است و به نیروهای خاورمیانه‌ای نیروی دریایی امریکا اجازه داده از بندر آن به عنوان پایگاه استفاده کنند. سپر حفاظتی ناشی از این نزدیکی برای بحرین حائز اهمیت است.
از نظر امارات عربی متحده ایران نیز یک خطر خارجی اولیه است. نظریه‌ای که در نوامبر گذشته هنگامی که یک جنگنده به مجتمع تولیدی مرکزی در حوزه نفتی "ابوالبخوش" حمله کرد، مورد تأکید قرار گرفت. در نتیجه دولت امارات هم به فکر بهبود نیروهای دفاعی خود افتاد. میزان کنونی توانایی این کشور در تابستان سال جاری که در منطقه "فجیره" مین‌گذاری شد، آشکار گردید.
عمان برخلاف دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس، ایران را به عنوان نیروی تهدید کنندة ویژه نمی‌بیند. در واقع عمان که با ایران مناسبات فرهنگی و بازرگانی نزدیک دارد، خود را همانند یک واسطه بین ایران و سایرین می‌بیند. ظاهراً عمان برخلاف سایر کشورهای حوزه خلیج فارس از فاش
شدن ماجرای تلاش امریکا برای برقراری روابط با ایران، نگرانی خاصی ندارد و آن را یک اقدام نامناسب و ناعاقلانه می‌شمرد، نه یک اقدام غیراخلاقی. عمان که استدلال می‌کند عراق جنگ را آغاز کرده و "استارک" را مورد حمله قرار داده است، بیشتر مایل است خشم خود را متوجه عراق سازد. واضح است که به کشورهای خلیج فارس برای خرید تسلیحات جدید نظیر هواپیماهای جدید و موشک‌های "استینگر" به‌ویژه برای دفاع هوایی فشار وارد می‌شود.(1)
در این گزارش بهترین راه برای جلوگیری از شکست عراق، پایان دادن به جنگ اعلام شده و آمده است: این امر در صورتی که اصلاً اجرا شدنی باشد، از طریق تلاش‌های هماهنگ جامعه جهانی امکان‌پذیر است. به همین دلیل، مؤثرترین شیوه برای امریکا در جهت دفاع از منافع حیاتی خود، اقدام از طریق سازمان ملل می‌باشد. راه‌کار سازمان ملل به دو دلیل امیدوارکننده است: نخست آنکه ایران با وجود بیانیه‌های عمومی، بسیار به آراء بین‌المللی اهمیت می‌دهد. ایران خود را به عنوان طرف آزرده در درگیری می‌بیند و مایل است که این جامعه جهانی نیز آن را به همین صورت در نظر بگیرد. بنابراین بیانیه‌های این جامعه جهانی که در شورای امنیت و مجمع عمومی مطرح می‌شوند، در تهران اثر دارند. دوم آنکه سازمان ملل تنها راه مؤثر و بدون اجرای عملیات نظامی را در اختیار امریکا قرار می‌دهد تا ماشین جنگی ایران را محدود سازد. ایران برای ادامه جنگ به سلاح و حمایت لجستیکی نیاز دارد. تحریم فروش سلاح به ایران و تحریم نفتی یکجانبة ایران از سوی امریکا، فقط آثار جنبی بر ایران دارند. نفت را به راحتی می‌توان به دیگر مصرف‌کنندگان فروخت و سلاح‌ها را نیز می‌توان از بازار سیاه و کشورهایی که در تحریم شرکت ندارند، تهیه کرد. یک تحریم تسلیحاتی که به وکالت سازمان ملل انجام شود، نیز احتمالاً کامل نخواهد بود، لیکن وسیع‌تر و معتبرتر از اجرای برنامه امریکا موسوم به "توقف عملیات" خواهد بود.(2)
گزارش کمیسیون سنای خارجی امریکا با اینکه احتمال تشدید جنگ به وسیله بغداد برای متوقف کردن صادرات نفت ایران را عنوان کرده، ولی بر این باور است که عراق دیگر نمی‌تواند در جنگ برنده شود، بلکه می‌تواند بازنده باشد. این گزارش در پایان نتیجه گرفته است که نیروی دریایی امریکا اکنون گروگان بالقوه سیاست جنگی عراق است.(3)
1 1
در حالی که لشکر32 انصارالحسین(ع) آماده می‌شد تا شب هنگام مواضعی از این لشکر در شرق ماووت را که 10 روز قبل ]ر.ک.به روزشمار 24/7/1366[ نیروهای دشمن به اشغال درآورده بودند، بازپس‌گیرد، بامداد امروز عراقی‌ها به مواضعی از تیپ48 فتح واقع در مجاورت مواضع لشکر32 انصارالحسین(ع) در جنوب ارتفاعات برده‌هوش حمله و آن را اشغال کردند. درگیری و اجرای آتش تا صبح ادامه یافت و از صبح آتش دیده‌بانی شده روی مواضع دشمن ریخته شد.(1)
با توجه به آمادگی لشکر32 برای اجرای عملیات، مقرر شد که تیپ48 نیز هماهنگ با این یگان، شب هنگام به دشمن حمله کند. قبل از شروع عملیات، واحد شنود در ساعت 20 اعلام کرد که دشمن قصد تک شیمیایی دارد که در پی آن ارتش عراق روی ارتفاعات قشن و همچنین مواضع تیپ48 گلوله‌های شیمیایی ریخت. پس از این اقدام دشمن، به یگان‌های مستقر در منطقه و همچنین واحد پدافند و اورژانس "ش.م.ه" آماده‌باش داده شد. سرانجام در ساعت 22:10 درگیری لشکر32 و تیپ48 با قوای عراقی شروع شد و هماهنگ با آنها، توپخانه خودی نیز اجرای آتش روی دشمن را آغاز کرد. قرارگاه نجف به هر دو یگان دستور داد که در جریان عملیات از نیروهای دشمن اسیر بگیرند. درگیری و پیشروی ادامه یافت تا اینکه قبل از ساعت 23 هر دو یگان به مواضع قبلی خود دست یافتند و برای الحاق با یکدیگر به تلاش پرداختند. تا این ساعت فقط ارتفاع 1505 به علت بُعد مسافت در دست دشمن باقی‌مانده است که پیشروی به سوی آن ادامه دارد. در همین حال واحد شنود نیز از عقب‌نشینی دشمن خبر داد.
فرمانده قرارگاه نجف در ساعت 23:15 به توپخانه دستور داد: 1- اجرای آتش را به صورت سبک‌تر ادامه دهد. 2- به قبضه‌های توپ رسیدگی شود و آنها را آماده کنند. 3- نیروها استراحت کنند و آماده مقابله با پاتک دشمن شوند. 4- اجرای آتش ضد آتشبار ادامه یابد. 5 - روی شاخ آمدین تمرکز آتش داده شود و سپس سبک شود.
واحد شنود نیز در ساعت 23:47 اعلام کرد: 1- نیروهای دشمن درخواست مهمات و نیروی کمکی کرده‌اند. 2- گروهان سوم دشمن سقوط کرده و تماس یک دسته نیز با فرماندهی‌اش
1) 1. سند شماره 1522/ د مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف در عملیات انجام نشده نصر8 (نادر نوروزشاد)، 17/7 تا 4/8/1366، ص70
قطع شده است. 3- دشمن اعلام کرده که ارتفاع 1505 سقوط کرده است.
با توجه به دست‌یابی لشکر32 انصارالحسین(ع) و تیپ48 فتح به اهداف تعیین شده، اقدام برای تثبیت مواضع و انتقال مجروحان آغاز گردید و به این دو یگان و سایر یگان‌های مستقر در منطقه و همچنین واحدهای پشتیبانی تأکید شد که آماده مقابله با پاتک دشمن باشند.(1)
1 2
یگان‌های قرارگاه رمضان که برای عملیات به داخل عراق رفته‌اند، امروز برای استقرار در نقاط مناسب تا زمان شروع عملیات، برنامه‌ریزی کردند. نیروهای لشکر بدر و تیپ ویژه پاسداران در "چالاوه" مستقر هستند که قرار شد فردا با تراکتور از چالاوه به "کانی‌تو" منتقل شوند. همچنین مقرر شد که بخشی از نیروهای لشکر بدر به قره‌داغ بروند و بخشی نیز در منطقه "کرکر" با بر پا کردن چند چادر و همچنین خانه نایلونی در آنجا مستقر شوند. در تأمین آذوقه نیز اتحادیه میهنی کردستان عراق همکاری لازم را با نیروهای خودی می‌کند و به جز کمبود پتو و کیسه خواب، فعلاً مشکل اساسی برای نیروها وجود ندارد. نیروهای شناسایی یگان‌ها نیز قرار است با همراهی راهنماهای اتحادیه، به شناسایی منطقه عملیاتی بپردازند.(2)
امروز در جلسه‌ای که سران یکی دیگر از گروه‌های معارض عراقی با فرمانده قرارگاه فتح (برادر جعفری) داشتند، برای مبارزه با رژیم عراق درخواست سلاح و تجهیزات می‌کردند که فرمانده قرارگاه ضمن تأکید به آنها برای اجرای عملیات‌های چریکی به خصوص ایجاد ناامنی در مسیرهای تردد قوای عراقی، قول مساعد داد که در حد مقدورات به آنها کمک شود.(3)
2 3
ارتش عراق بخشی از مناطق شمال شرقی استان اربیل را که با جمهوری اسلامی ایران هم مرز است، تخلیه کرده است و گردان‌های "خفیفه" (سبک) را جایگزین نیروهای سازمانی خود کرده است. سپاه پانزدهم رمضان در گزارشی به نقل از قرارگاه عملیاتی شمال غرب ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: «در تاریخ 3/8/1366 یگان‌های نظامی ارتش عراق مستقر در مناطق حیات (نقشه دیانا)، دراو (نقشه سیدکان)، لیکان، دشت هرت و بیلاکوله (نقشه مرگسور)، گاروتا (نقشه شقلاوه)، این مناطق را تخلیه کرده‌اند و به جای آنان گردان‌های خفیفه از عشایر دلومری، مزوری، بالک، بلاوکاکی و خیرانی مستقر شدهاند. همچنین گردان‌های خفیفه قادربیک و سعیدبیک در حال حاضر در ارتفاعات مشرف به "دراو" مستقر هستند و ارتش عراق کلیه راه‌های منتهی به دراو را مین‌گذاری کرده است.»(4)
3 4
امروز سه جلسه برای بررسی و طرحریزی چگونگی حفاظت از سواحل و جزایر جمهوری اسلامی ایران در منطقه خلیج فارس و دریای عمان تشکیل گردید. در اولین جلسه با حضور محسن رضایی، غلامعلی رشید، سیدعلی حسینی‌تاش و علی فدوی ضمن بررسی تهدیداتی که در
این منطقه متوجه ایران است، میزان امکانات و نیرویی که برای سپاه مقدور است جهت مقابله با این تهدیدات به کارگیرد، برآورد شد. همچنین مقرر گردید که تشکیل 30 گردان دریایی به وسیله سپاه و تأمین تجهیزات و بودجه آن به قرارگاه خاتم پیشنهاد گردد. برای تأمین نیروی مورد نیاز این منطقه استان‌های فارس، کرمان، اصفهان، هرمزگان و بوشهر پیش‌بینی شد.(1)
جلسه دوم، جلسه ستاد قرارگاه خاتم بود که با حضور حجت‌الاسلام حسن روحانی، غلامعلی‌رشید، سیدعلی حسینی‌تاش، علی‌فدوی، علی صیادشیرازی، ابراهیم سنجقی در ساعت 8:45 در محل مجلس شورای اسلامی تشکیل گردید. در این جلسه ضمن بررسی ضرورت افزایش مواضع و نیرو در سواحل، بر اولویت تقدم حفاظت از سواحل جاسک تا بندرعباس تأکید شد و طرح حفاظت سکوهای نفتی ارائه و بررسی گردید. همچنین با توجه به اینکه سپاه اعلام کرد امکان تأمین بخشی از تجهیزات پیش‌بینی شده برای دفاع از جزایر تحت مسئولیت خود را ندارد، قرار شد سپاه آنچه خارج از توانش می‌باشد، رسماً اعلام کند تا درباره اولویت خط پدافندی در زمین یا جزایر تصمیم‌گیری شود. همچنین ضمن تأکید بر اهمیت منطقه چابهار، گفته شد که هواپیماهای امریکایی از بندرهای گوادر و کراچی پاکستان برای گشت‌زنی در خاک ایران استفاده می‌کنند. علاوه بر این، برادر رشید از ستاد قرارگاه خاتم خواست تا به سپاه و ارتش برآورد اطلاعاتی زمین و جوّ منطقه میناب و جاسک و اطراف آن تا عمق 100 کیلومتری، ابلاغ شود. همچنین آقای روحانی برآورد نیازهای مهندسی منطقه را ابلاغ کرد. آقای رشید نیز خواستار توجه مسئولان به این مهم شد که فشارهای جنگ دریایی به نیرو و امکانات، جنگ زمینی را تحت تأثیر قرار داده است. در ادامه جلسه وضعیت سکوهای نفتی و تهدیداتی که متوجه آنهاست بررسی شد. در نهایت قرار شد که سپاه نیرو و تجهیزاتی برای حفاظت ساحل از جاسک تا بندرعباس مستقر نماید.(2)
جلسه سوم در ساعت 11:15 در پادگان ولیعصر(عج) تهران با حضور فرماندهان و مسئولان نیروی هوایی سپاه و چند تن از مسئولان نیروی دریایی سپاه برای بررسی چگونگی استفاده از امکانات و تجهیزات نیروی هوایی سپاه، تشکیل شد. در این جلسه ابتدا مسئول اطلاعات نیروی دریایی، علی‌فدوی، وضعیت کلی منطقه خلیج فارس، مشکلات پدافندی، تهدیدات و عملیات‌ها و درگیری‌های این منطقه را تشریح کرد. سپس فرمانده نیروی هوایی، موسی رفان، توانایی‌ها و امکانات نیروی هوایی سپاه که امکان به کارگیری آن در منطقه خلیج فارس وجود دارد، از جمله سیستم‌های موشکی و هواپیماهای بدون سرنشین را تشریح کرد. پس از آن نیز توانایی، محدودیت‌ها و چگونگی استفاده از این تجهیزات بررسی شد.(3)
1 5
ساعت 17:55 به‌رغم بارندگی و ابری بودن هوا، چند هواپیما به مدت 15 دقیقه بر فراز شهر اهواز به پرواز درآمدند که این امر موجب وحشت مردم شد و به دنبال آن شایعاتی درباره امریکایی بودن هواپیماهای متجاوز، در شهر منتشر گردید. شایعه‌پراکنان می‌گفتند این
هواپیماها از نوع اف - 14 بوده‌اند که برای شناسایی مواضع نیروهای ایران در منطقه و احتمالاً ایجاد رعب و وحشت بر فراز شهر اهواز به پرواز درآمده‌اند.(1)
1 6
امروز نیروهای رزمنده از استان‌های خوزستان، هرمزگان و اصفهان عازم جبهه‌های نبرد شدند. گزارش‌ها حاکی است که نیروهای مردمی شهرهای مختلف استان‌های خوزستان، هرمزگان، اصفهان و شهرهای طبس، برازجان، شهرکرد، اردکان، گرگان، مهاباد، میبد، نقده، کاشان، رودان و جهرم پس از برگزاری مراسم و راهپیمایی به جبهه‌های نبرد اعزام شدند.(2)
همچنین دانشجویان و دانش‌آموزان شهرهای اصفهان، اراک، بندرعباس، زاهدان، سمنان، زابل، اهواز، شیراز و چند شهر دیگر با برگزاری راهپیمایی مراتب تنفر و انزجار خود را از حضور نظامی امریکا در خلیج فارس ابراز نمودند و آمادگی خود را برای مقابله با آن اعلام کردند.(3)
از سوی دیگر، اسیران عراقی اردوگاه سمنان طوماری را با خون خود امضا کردند که در آن آمادگی خود را برای حضور در منطقه خلیج فارس و رویارویی با نیروهای امریکایی اعلام نمودند.(4)
همچنین رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق امروز با رئیس‌جمهوری اسلامی ایران دیدار و ضمن ارائه گزارشی از وضعیت نیروهای سازمان یافته مجاهدان عراقی، برنامه‌های آینده این مجلس را تشریح کرد. حجت‌الاسلام محمدباقر حکیم درباره حضور ناوگان امریکا در خلیج فارس گفت: «این اقدام به منظور جلوگیری از پیروزیهای جمهوری اسلامی در جبهه‌های نبرد با عراق و احساس خطر شدید امریکا از سقوط قریب‌الوقوع صدام انجام گرفته است.»(5)
2 7
نماینده امام در شورای عالی دفاع خاتمه جنگ را از راه سیاسی امکان‌پذیر دانست. آقای هاشمی‌رفسنجانی هنگام بدرقه رئیس مجلس نمایندگان هند، سفر این مقام هندی را سفری پرثمر و به موقع اعلام کرد و گفت در مذاکرات، هر دو طرف با حضور نیروهای خارجی در آب‌های منطقه مخالفت کردند و حضور آنان را محکوم نمودند. وی همچنین در پاسخ به سؤالی تأکید کرد که ایران تنها پس از تعیین متجاوز، آتش‌بس با عراق را خواهد پذیرفت. آقای‌هاشمی همچنین تأیید کرد دبیرکل سازمان ملل پیام‌هایی حاوی نظرهای شورای امنیت و پیشنهادهایی درباره جنگ به تهران فرستاده است که در این پیشنهادها پذیرفته شده کمیته‌ای برای تعیین متجاوز تشکیل شود، اما پیشنهادهای دریافتی، خام است. آقای هاشمی افزود: «ما هرگز بنا نداریم با قول دادن و حرف زدن، به گفته مدعیان وقت را بکشیم. ما حرف آخرمان را اول زده‌ایم. حرف ما این است که تنها دو راه برای پایان جنگ وجود دارد: نخست اینکه رژیم بعثی صدام به وسیله یک اقدام نظامی سرنگون شود که طبیعی است جنگ تمام شود و دیگر اینکه از طرق سیاسی، به جنگ پایان داده شود و حالا هم اگر شورای امنیت به وظایفش عمل کند معتقدیم که می‌شود به جنگ از طرق سیاسی پایان داد.»(6)
1) 9. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره221، 5/8/1366، ص2، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه شماره220، 4/8/1366، ص2، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 3/8/1366.
2) 10. روزنامه جمهوری اسلامی، 4/8/1366، ص2.
3) 11. روزنامه اطلاعات، 4/8/1366، ص2.
4) 12. روزنامه اطلاعات، 6/8/1366، ص18.
5) 13. روزنامه رسالت، 4/8/1366، ص2.
6) 14. مأخذ10، ص12.
آقای هاشمی در مذاکرات صبح امروز خود با رئیس مجلس هند نیز گفت: «اگر ما به عنوان غیرمتعهدها فعال بودیم، باند ناتو جرئت نمی‌کرد با این وسعت نیروهایش را به منطقه بیاورد.» وی افزود: «تحقیقاً اکثریت کشورهای غیرمتعهد از این حرکت ناتو ناراحتند ولی سازمانی که افکار آنها را در دنیا مطرح کند به صورت قوی و فعال نیست و هر روز می‌تواند نوبت یکی از اعضای غیرمتعهدها باشد.»(1)
رادیو بی.بی.سی با اشاره به دیدار رئیس مجلس هند از ایران گفت: «دولت ایران درصدد آن است که کشورهای عضو جنبش غیرمتعهدها را ترغیب کند تا در یک اجلاس فوق‌العاده، حضور نظامی امریکا را در خلیج فارس تقبیح کنند. در این جهت مذاکراتی با کشورهای امریکای لاتین، هندوستان و دیگر دوستان ایران در جهان عرب صورت گرفته است. هاشمی‌رفسنجانی در ملاقاتش با رئیس پارلمان هندوستان از عدم کارآیی جرگه کشورهای غیرمتعهد شِکوه کرد ... از قول فیدل‌کاسترو نیز نقل شده که او در بسیج کردن جرگه غیرمتعهدها علیه امریکا با ایران موافق است و گفته است که کشورهای غیرمتعهد باید بسیج شوند تا واکنشی مناسب در مقابل مداخله امریکا نشان بدهند.»(2)
1 8
نخست‌وزیر، وزارت امور خارجه و ستاد تبلیغات جنگ به احتمال حمله امریکا و تهدیدات وزیر دفاع امریکا علیه ملت ایران، پاسخ دادند. نخست‌وزیر در پایان جلسه امروز هیئت دولت گفت: «دولت بر اساس تکیه بر نیروهای مؤمن و انقلابی برای هر شرایطی برنامه‌ای خاص دارد و اینکه واینبرگر وزیر جنگ امریکا گفته است که در صورت تحریم ایران ریشه ملت ایران خشکانده خواهد شد، نشان دهنده جهان بینی و اطلاعات اندک و حماقت سران امریکاست که نه از معنای ملت و نه از تاریخ آدمکشی‌های خودشان در نقاط مختلف جهان اطلاع دارند که اگر آدمکشی‌ها و حصر اقتصادی و نظامی می‌توانست ریشه ملت‌ها را خشک کند باید کشورهایی که پس از جنگ جهانی دوم سر از زیر چتر شوم استعمار برآورده‌اند، هیچ کدام از آنها اکنون در جهان حضور نداشته و تنها ابرقدرتها و چند کشور اروپایی باقی‌مانده باشند.» وی افزود: «ابله بودن و اطلاعات ابتدایی وزیر جنگ امریکا چیز خطرناکی است که ما را مجبور به اتخاذ تدابیر لازم می‌کند.»
آقای موسوی نخست‌وزیر درباره طرح9 ماده‌ای اخیر دبیرکل سازمان ملل برای اجرای قطعنامه 598 که بر اساس آن اجرای یک آتش‌بس غیررسمی و تشکیل محکمه‌ای برای تعیین متجاوز پیش‌بینی شده، گفت: «هر نوع پیشنهادی از جمله طرح9 ماده‌ای دبیرکل باید با معیار طرح ما که دارای اجزای بسیار ساده‌ای است محک زده شود و همان طور که ما بارها اعلام کرده‌ایم کلید قضیه جنگ معرفی متجاوز و گام بعدی مجازات او است.» وی افزود: «ما معتقدیم که حضور امریکا و شرارت‌های او در خلیج فارس قطعنامه 598 را ملغی کرده و ماده پنجم این
قطعنامه به کرات توسط امریکا نقض و مورد تجاوز قرار گرفته و علاوه بر آن تشنج‌آفرینی‌های امریکا در خلیج فارس حرکت به سوی یک جنگ تمام عیار را نشان می‌دهد.»(1)
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز در واکنش به سخنان واینبرگر در کنگره امریکا، اعلام کرد: تجربه خلیج فارس به تجاوزگران امریکایی خواهد فهماند که مردم ایران چگونه ریشه موجودیت آنانی را که قصد نابودی یک ملت بزرگ را کرده‌اند، خواهند خشکاند. اکنون که بیش از هر زمانی نیات واقعی امریکا برای لشکرکشی به خلیج فارس روشن شده است … این اظهارات برای آن دسته از متحدان امریکا که تصور می‌کنند همراهی ناوهای جنگی آنان با ناوهای امریکایی برای تأمین امنیت منطقه است نیز نباید تردیدی باقی بگذارد که امریکا چه دامی برای آنان گسترده و چرا ملت ایران به حضور تجاوزکارانه امریکا این چنین واکنش نشان می‌دهد.»(2)
دکتر کمال خرازی سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ نیز درباره سخنان وزیر دفاع امریکا گفت: «واینبرگر این آرزو را به گور خواهد برد. وزیر جنگ امریکا هم اکنون بر امواج کف‌آلودی سوار است که دستگاه‌های تبلیغی امریکا برای او ساخته است. امواجی که تنها فریاد رسای ملت مقاوم و نستوه ایران آن را متلاشی خواهد کرد و آن هنگام واینبرگر و امثال او این گونه جاهلانه و ابلهانه سخن گفتن را به خود راه نخواهند داد.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی دکتر خرازی ادعاهای دستگاه‌های خبری امریکا مبنی بر حضور تکنسین‌های نظامی چین در ایران را به شدت تکذیب کرد و گفت: «امریکا با تمسک به بهانه‌های واهی و طرح این گونه ادعاهای بی‌اساس تلاش می‌کند کشور چین را برای تمکین به نظراتش در شورای امنیت تحت فشار قرار دهد.»(3)
1 9
نفتکش 263 هزار تنی "تون بریج" را که یک رزم‌ناو انگلیسی اسکورت می‌کرد، نیروهای ایران متوقف و بازرسی کردند و پس از اطمینان از آنکه هیچ‌گونه کالاهایی به مقصد عراق حمل نمی‌کند، اجازه دادند تا به راه خود ادامه بدهد. نفتکش تون بریج که نام قبلی آن "الفیحه" بود، اولین نفتکش کویتی است که در انگلستان به ثبت مجدد رسیده و پرچم انگلیس روی آن افراشته شده است. دومین نفتکش کویتی موسوم به "الجلایه" هفته گذشته پرچم خود را به پرچم انگلیس تغییر داد و قرار است یکی دیگر از نفتکش‌های این شیخ‌نشین در هفته جاری در انگلیس به ثبت برسد. سخنگوی وزارت دفاع انگلستان ضمن تأیید خبر بازرسی نفتکش تون بریج آن را حق طبیعی جمهوری اسلامی ایران دانست و گفت: «اگر ایران نسبت به محموله یک کشتی ظنین شود، طبق قوانین بین‌المللی حق دارد آن را بازرسی کند. انگلیس در عین حال حق عبور از آب‌های بین‌المللی خلیج فارس را برای کشتی‌های دارای پرچم انگلیس محفوظ نگه می‌دارد.»(4)
2 10
دولت کویت هم‌زمان با تقویت توان دفاعی خود، اسکله‌های از کار افتاده را مجدداً به کار گرفته است تا قطع صدور نفت از پایانه "سی‌ایلند" بندر الاحمدی را جبران کند. روزنامه
القبس نوشت: «برای جبران میزان کاهش صدور نفت مقام‌های کویتی در نظر دارند اسکله‌ای را که در نزدیکی ترمینال احمدی به عنوان توقفگاه اضطراری نفتکش‌ها استفاده می‌شد، مجدداً به کار اندازند. از این اسکله قبلاً در شرایط نامساعد و طوفانی دریا و همچنین برای بارگیری سوپرتانکرها استفاده می‌شده است. عملیات پاکسازی ترمینال نفتی احمدی کویت که هدف حمله موشکی قرار گرفته بود، برای بررسی میزان خسارات وارده آغاز شد.»(1)
در حال حاضر کارشناسان امور نفتی سرگرم برآورد خسارات وارده به اتاق کنترل ترمینال نفتی بندر الاحمدی می‌باشند. اعلام شده که اتاق کنترل یاد شده در پی اصابت موشک به اطراف آن واژگون گردیده است.(2)
یک گروه از متخصصان نظامی امریکا برای بررسی راه‌های تقویت توان دفاعی کویت در مقابل حملات موشکی در این کشور به سر می‌برند. همچنین اعلام شده است که کویت به منظور مقابله با تهدیدات ناشی از موشک‌های ساحل به دریا در روزهای اخیر، حدود 30 قبضه موشک ضد هوایی "سوپر هاوک" در جزیره "فیلکه" مستقر کرده است. کارشناسان غربی معتقدند که موشک "هاوک" برای انهدام کردن موشک کرم ابریشم که در ارتفاع کم پرواز می‌کند سلاح مناسبی نیست.(3)
1 11
بمب‌گذاری در دفتر هواپیمایی "پان امریکن" نشان داد که کویت نه تنها در مقابل موشک‌های کرم ابریشم ناتوان است بلکه از درون نیز ضربه‌پذیر است. برخی از روزنامه‌های کویت یک روز پس از انفجار دفتر پان امریکن خواستار اخراج کویتی‌های ایرانی‌الاصل از کویت شده و آنها را ستون پنجم ایران نامیدند. روزنامه الانباء در سرمقاله خود نوشت: «آنهایی که تنفر آنها از کشور ما کورشان کرده است از سرزمین ما سوء استفاده می‌کنند و لایق برخوردار شدن از حق اقامت در نزد ما نیستند.» الانباء افزود: «منابع دیپلماتیک بمب‌گذاری اخیر در کویت را یک تحول نگران کننده نامیدند که بیانگر آسیب‌پذیر بودن این کشور است و در امان ماندن از آن بسیار مشکل می‌باشد.» به نوشته الانباء یک دیپلمات غربی گفت: چنانچه تعداد زیادی از مردم اقدام به ساختن این بمب‌ها در آشپزخانه‌های خود کنند و آنها را در زیر میزهای غذاخوری در رستوران‌ها کار بگذارند، در آن صورت کویتی‌ها با مشکلات جدی مواجه خواهند شد. الانباء از قول یک دیپلمات دیگر غربی نوشت: «برخی از شیعیان تصویر امیر کویت را بر روی دیوار نصب کرده‌اند ولی تصویر (امام)خمینی را در کشوی میز خود نگه می‌دارند. شیعیان کویت اخیراً یک سلسله تظاهرات ضدامریکایی در این کشور برپا کردند که تصویر این تظاهرات در تلویزیون ایران نشان داده شد.» الانباء افزود: «دیپلمات‌ها و کویتی‌ها اعتقاد دارند که تنها بخش کوچکی از شیعیان کویت به تندروی گرایش دارند و دولت کویت تمامی اقدامات قضایی را برای مهار آنها به عمل آورده است.»(4)
1) 21. مأخذ18، ص18، کویت - روزنامه القبس، 3/8/1366.
2) 22. سند شماره 046293 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی کل سپاه‌پاسداران، به نیروی دریایی سپاه، 3/8/1366، ص1.
3) 23. همان، ص1.
4) 24. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه،" شماره 220، 4/8/1366، ص16، کویت - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 3/7/1366، به نقل از روزنامه الانباء.
1 12
طه‌یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر و طارق عزیز وزیر خارجه عراق امروز به طور غیرمنتظره راهی عربستان و کویت شدند. با ورودِ هیئت عالی‌رتبه عراقی وزیران خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس اجلاس خود را در ریاض به مدت یک روز تمدید کردند تا با مقام‌های عراقی دیدار و گفتوگو کنند.(1)
ستاد تبلیغات جنگ در یک جمع‌بندی اهداف احتمالی زیر را برای سفر عالی‌رتبه‌ترین مقام‌های سیاسی - نظامی عراق بعد از صدام، به عربستان و کویت چنین بر شمرده است:
«الف) هدف از این سفر می‌تواند زمینه‌سازی برای انجام دادن یک اقدام نظامی عمده علیه ایران باشد. مسلماً اگر این اقدام ضربه سنگینی به ایران وارد کند، اقدامات تلافی‌جویانه ایران می‌تواند عربستان و کویت را شامل شود، لذا ضروری است که مقام‌های عراقی قبلاً هماهنگی لازم را با مقام‌های این دو کشور به عمل آورده باشند. اجرای یک اقدام نظامی عمده علیه ایران با توجه به رکود نظامی چند روز گذشته در خلیج فارس و توقف حملات عراق به تأسیسات اقتصادی و نظامی ایران تا حدودی قابل پیش‌بینی است.
ب) احتمالاً عراق در پی زمینه‌سازی برای انجام دادن یک درگیری گسترده و جنگ تمام عیار بین ایران و امریکا است و مشارکت کویت و عربستان در این زمینه ضروری احساس شده است و لذا مقام‌های عراقی با هدف انجام هماهنگی بین دو کشور برای مقصود فوق، دست به این سفر زده‌اند.
ج) ممکن است عراق خواستار استقرار نیروهایش در خاک کویت برای دفاع از تمامیت ارضی کویت و در نهایت ضربه زدن به ایران باشد. جزایر بوبیان، فیلکه و وربه مناطق قابل دسترسی برای عراق می‌باشند و مسلماً هماهنگی قبلی ضروری است.
د) عراق نیاز شدید به کمک‌های اقتصادی و نظامی عربستان و کویت دارد و در این مقوله تردیدی نیست. بنابراین، این احتمال نیز دور از نظر نخواهد بود که مقام‌های عراقی برای تکدی به عربستان و کویت رفته‌اند.
ﻫ) سفر مقام‌های عراقی قاعدتاً می‌تواند موضوع اجلاس آتی سران عرب را نیز شامل شده باشد چرا که هماهنگی عراق با دو کشور ثروتمند عربی - که به واسطه همین تموّل می‌توانند کشورهای پیشرو را تحت فشار قرار دهند - می‌تواند منافع سیاسی مناسبی را برای عراق به ارمغان داشته باشد.(2)
رادیو بی.بی.سی نیز در تحلیلی در این‌باره گفت: «تمدید مدت اجلاس وزیران خارجه شورای همکاری مبین این بود که در میان کشورهای عضو اختلاف نظر وجود دارد. امارات متحده عربی، عمان و قطر به خصوص خواهان اتخاذ موضع محتاطانه‌تری در برخورد با مسئله ایران هستند. لحن بیانیه دیروز شورای همکاری ضمناً می‌تواند موجبات یأس عراق را که دو نفر از رهبرانش یعنی طه‌یاسین رمضان و طارق عزیز در ریاض مذاکرات جداگانه‌ای با ملک‌فهد انجام داده‌اند، نیز فراهم آورده باشد.»(3)
1 13
عربستان و کویت در اجلاس وزیران خارجه شورای همکاری خلیج فارس - که به دلیل ورود هیئت عالی‌رتبه عراق به عربستان زمان برگزاری آن یک روز تمدید شد - تلاش می‌کنند کشورهای عربی دیگر را به اتخاذ موضعی واحد در قبال ایران در اجلاس آتی سران عرب یا قطع روابط سیاسی با آن راغب سازند. وزیران خارجه و دارایی شرکت کننده شورای همکاری در بیانیه خود اقدامات ایران را مغایر با نیازهای حفظ و امنیت و ثبات در منطقه دانسته و اعلام کردند: «اجلاس، تجاوزات ایران را محکوم و تقبیح می‌کند.» در بیانیه همچنین آمده است: «شورا اوضاع منطقه و توسعه خطرناک جنگ را - که بر اثر تجاوزات ایران به کویت انجام می‌شود - بررسی کرده و تأکید می‌کند که از ابتدا نسبت به حفظ امنیت و صلح در منطقه و دور نگه‌داشتن آن از خطرهای درگیری تمایل شدید داشته و در جهت کاهش تشنج و ایجاد راه‌حل مسالمت‌آمیز طبق مصوبات شورای امنیت به ویژه مصوبه 598 کوشش می‌نماید. شورا همچنین روابط اعراب و ایران را در پرتو تصمیم اجلاس وزیران خارجه جامعه عرب مورخ 2 اوت (11/5/1366) گذشته مورد بحث قرار داده و مقرر می‌دارد که این موضوع جهت تعیین نحوه روابط به اجلاس آینده سران در "امان" موکول گردد.» در پایان بیانیه ابراز امیدواری شده که کنفرانس آینده سران عرب به مسئولیت‌های خود در قبال تجاوزات مکرر به این بخش مهم از میهن عربی عمل کند.(1)
شیخ صباح الاحمد‌الصباح معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه کویت نیز گفت: «طرح قطع روابط سیاسی اعراب با ایران، مورد استقبال تمامی کشورهای عربی در اجلاس آتی سران عرب در امان قرار خواهد گرفت.» وی در سخنان خود که در شماره امروز روزنامه السیاسه منتشر شد، افزود: اجلاس آتی اضطراری سران عرب در امان در پرتو واکنش‌های گسترده اعراب و جهان در قبال حملات مکرر ایران بر کویت، مسئله قطع روابط سیاسی اعراب با ایران را بررسی خواهد کرد.» وی ضمن اظهار رضایت از حمایت وزیران خارجه شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس از کویت گفت: «کویت از نتایج کار اجلاس وزیران خارجه و اقتصاد کشورهای شورای همکاری که امشب در ریاض به کار خود پایان داد، رضایت کامل دارد.»(2)
از سوی دیگر، رادیو بی.بی.سی گفت: «عربستان سعودی متحدان خود در شورای همکاری خلیج فارس را که اکنون در ریاض گردهمایی دارند، تحت فشار قرار می‌دهد تا پیمان دفاعی متقابلی را به اجرا بگذارند که بر طبق آن کماندوهای تعلیم دیده در غرب بتوانند در کویت مستقر شوند. گفته شده که عربستان سعودی می‌خواهد یک گروه شش نفره کماندویی به کویت اعزام کند.» این رادیو افزود: «ممکن است موشک‌های استینگر - که قرار است امریکا فروش آن را به بحرین مورد بررسی قرار دهد - در اختیار این گروه کماندویی گذاشته شود.»(3)
1 14
تحرک دیپلماتیک ایران در صحنه‌های جهانی برای مقابله با اقدامات امریکا در شورای امنیت و تهاجمات نظامی در خلیج فارس مورد توجه رسانه‌ها و تحلیلگران سیاسی می‌باشد. روزنامه واشنگتن پست در گزارشی از گسترش روابط ایران و شوروی نوشته است: «ایران در تلاش آشکار در برابر کوشش‌های امریکا برای اعمال تحریم فروش اسلحه علیه ایران به گسترش تماس‌های دیپلماتیک در شرق و غرب دست زده و چنین می‌نماید که فعالیت گسترده‌ای را برای گسستن روابط شوروی با عراق آغاز کرده است. هم‌زمان تهران بر پافشاری خود برای متجاوز شناخته شدن عراق پیش از برقراری هرگونه آتش‌بس در جنگ هفت سالة دو کشور افزوده است. گفته می‌شود که تندروی دگرباره ایران، بر اعتبار مأموریت اخیر خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل سازمان ملل، در منطقه آسیب زده است. اما اخبار مربوط به شوروی هم بازتاب ملایمی داشت و بر این نظر تأکید گذاشت که ایران در گسترش مناسباتش با شوروی احتیاط پیشه کرده و به سنجش واکنش مردم نسبت به این اقدام پرداخته است. هدف ایران در این زمینه آن است که موقعیت سیاسی‌اش را در برابر غرب تحکیم بخشد، از انزوا به درآید و میان عراق و شوروی شکاف ایجاد کند. در این حال به اعتقاد تحلیلگران، تندروی‌های دوباره و از سرگرفته شدن پافشاری ایران در زمینه متجاوز شناخته شدن عراق در جنگ خلیج فارس، احتمال موفقیت مأموریت دوم دکوئیار را با تردید بیشتری همراه کرده است.»(1)
یک نشریه داخلی سپاه استقبال شوروی از بهبود و گسترش روابط با ایران را ناشی از نحوه برخورد ایران با امریکا در خلیج فارس دانسته و نوشته است: «پس از اصابت یک فروند موشک کرم ابریشم به کشتی امریکایی (با پرچم لیبریا) ]ر.ک. به روزشمار 23/7/1366[ که یک روز پس از سفر "آقازاده" ]وزیر نفت ایران[ به شوروی صورت گرفت، برخورد روس‌ها به‌کلی تغییر کرد و آقازاده را که در یکی از هتل‌های معمولی مسکو به سر می‌برد، به کاخ مجللی منتقل کردند و با وی در سطح مطلوبی در زمینه نفت وارد مذاکره شدند.»(2)
2 15
دو تن از عوامل حزب دمکرات که با عراق همکاری می‌کردند و در چندین مورد بمب‌گذاری در تهران شرکت کرده بودند، هنگام خروج از مرز در ارتفاعات شهرستان بانه، با همت برادران اطلاعات سپاه دستگیر شدند. این دو تن اخیراً از زندان اوین فرار کرده و درصدد ورود به عراق بودند.(3)
1 1
ضدحمله نیروهای لشکر32 انصارالحسین(ع) و تیپ48 فتح که از ساعت 22:10 شب گذشته در جنوب ارتفاعات "برده‌هوش" واقع در منطقه ماووت آغاز شده بود، در اوایل بامداد امروز با موفقیت پایان یافت. پس از آن به نیروهای عمل‌کننده و همچنین یگان‌های توپخانه و زرهی تأکید شد که برای مقابله با پاتک نیروهای دشمن آماده باشند. در این عملیات لشکر32 انصارالحسین(ع) با یک گردان و تیپ48 فتح با سه دسته به دشمن حمله کردند. لشکر32 یک گردان نیز در احتیاط داشت. مسئول اطلاعات قرارگاه نجف در گزارشی از این عملیات گفت: «نیروهای دشمن در میدان مین زمین‌گیر شدند و با نارنجک‌هایی که نیروهای خودی پرتاب کردند تلفات زیادی دادند. توپخانه و تانک‌های خودی نیز آتش خوبی روی دشمن ریختند. آتش دشمن روی نیروهای تیپ48 محسوس نبود، ولی به گفته واحد شنود، آتش عراقی‌ها روی نیروهای خودشان بود. دشمن از ترس تمام شب را گلوله منور میزد.» وی اضافه کرد که تیپ48 فقط دو مجروح داشت، آن هم هنگامی که دشمن را تعقیب می‌کردند پایشان روی مین‌های قبلی خودی رفت. فرمانده لشکر32 انصارالحسین نیز ضمن ابراز تعجب از حضور ضعیف دشمن، اعلام کرد که از نیروهای این لشکر 6 تن شهید و 15 تن مجروح شدهاند و شهدای قبلی لشکر نیز پیدا شدهاند.(1)در این عملیات یک تن از نیروهای تیپ501 ارتش عراق اسیر شد.(2)
فرمانده قرارگاه نجف، پس از مشاهده نتایج موفقیت‌آمیزِ این عملیات ضد حمله، تصرف تپه "دوقلو" (واقع در جنوب غرب منطقه عملیاتی شب گذشته) را که به دلیل پاشیدگی نظام و سازمان دشمن و باز بودن راه‌کارها امکان‌پذیر شده بود، مناسب می‌دانست ولی کمبود نیرو و لزوم حفظ توان موجود برای پاسخگویی به پاتک احتمالی دشمن، مسئول قرارگاه را از ادامه عملیات روی ارتفاع "دوقلو" منصرف کرد.(3)
2 2
امروز در منطقه کردستان عراق، فرمانده قرارگاه تاکتیکی فتح (تابع قرارگاه رمضان) و فرماندهان و مسئولان لشکر9 بدر و تیپ6 پاسداران و همچنین مسئولان نظامی اتحادیه میهنی
کردستان، برای شناسایی مناطق عملیاتی و تأسیسات دشمن و آمادگیِ اجرای عملیات دو جلسه برگزار کردند.
در جلسه پیش‌ازظهر با حضور برادران جعفری، شمس و ابوحسن (از رزمندگان عراقی) درباره تأسیسات مهم دشمن در مناطق کرکوک، سلیمانیه و دوکان و چگونگی شناسایی آنها بحث شد. برادر جعفری درباره تأسیسات "باباگرگر" واقع در شمال غرب کرکوک گفت: «این تأسیسات شناسایی شده؛ نیروی پیاده، تیر مستقیم، خمپاره120 و کاتیوشا نیز پیش‌بینی شده که آن را منهدم کنند. قرار است نیروهای اتحادیه به شهر حمله کنند و ما تأسیسات را بزنیم. ما باید راه بیفتیم و مرتب به دشمن ضربه بزنیم و به جای دیگر برویم. "میشراق" دومین مرکز صادرات نفت عراق است، دو سه نفر برای شناسایی آن بروند، بعد هماهنگی و درخواست نیرو برای عملیات بشود. مهمات لازم را هم اتحادیه در مالبند3 دارد، از آنها می‌گیریم. اتحادیه آماده اجرای این عملیات شد ولی به علت اینکه منطقه عرب‌نشین است، نتوانستند اقدام کنند و به عقب برگشتند.»
برادر ابوحسن نیز اطلاعاتی را که از شناسایی کارخانه سیمان سلیمانیه به دست آمده بود، چنین ارائه کرد: «16 پایگاه دارد، 4 قبضه سلاح ضدهوایی57 میلی‌متری دارد. هر پایگاه 15 نیرو و سلاح دوشکا دارد.» برادر شمس نقشهای از تأسیسات مهم این کارخانه را درخواست کرد تا اقدام لازم صورت گیرد. برادر جعفری نیز از وی خواست تا همین امروز یک تیم برای شناسایی بیرون کارخانه، به این منطقه بفرستد.(1)
به نوشته راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه رمضان، شب هنگام در جلسه‌ای در "برگلو"، نتایج شناسایی منطقه دوکان ارائه گردید. برادر فتاح در این باره گفت: «از دیدگاه، تمام تأسیسات و شهر و پادگان و سدّ دوکان را می‌توان دید. در روستای "قلم پاشا "که نیمه آباد و خالی از سکنه است و می‌توان وارد آن شد، اولین چیزی که به چشم می‌خورد وجود 8 چادر روی تپه‌های کوچک است. همچنین در وسط 7 خودروِ ایفا دیده شد و گردان جاش در آنجا مستقر است. روی جاده آسفالت هم تردد در جریان است. روی "کسرت" و روی "هیبه سلطان" چند پایگاه هست. نفوذ در تأسیسات این منطقه آسان است.» برادر دهقان نیز گفت: «منطقه سه معبر وصولی دارد که دشمن بر اساس همین معابر طرح دفاعی دارد. برای رسیدن به سد نمی‌توان معابری پیدا کرد. اگر کارها را تفکیک کنیم و تأسیسات سد را ما تقبل کنیم و پایگاه‌ها را اتحادیه عمل کند، ان‌شاءالله کار با موفقیت پیش میرود.» برادر رسول نیز دراینباره گفت: «اطلاعات ما خیلی کم است، برای نفوذ به تأسیسات اساسی و اتاق فرمان و … اطلاعات نداریم. بچه‌ها باید از نزدیک این جاها را ببینند.» ابومصطفی نیز گفت: «ما یک طرف می‌توانیم عمل کنیم ولی تا صبح به تأسیسات نمی‌رسیم، راه طولانی است. از "قلم پاشا" به آنجا اگر با قایق بتوانیم برویم، خوب است.»(2)
در ادامه جلسه، شیردل، نوشیروان، قادر و عمر از مسئولان نظامی اتحادیه میهنی نیز به حاضران
اضافه شدند. نظر عمر این بود که نیروی عمده بدون درگیری نمی‌تواند به تأسیسات سد برسد. وی با تأکید بر اینکه دشمن می‌تواند پشت نیروها را ببندد، عقب‌نشینی را خیلی مشکل توصیف کرد. برادر جعفری تأکید می‌کند که اصل را بر الحاق نیروها بگذاریم و قوی عمل کنیم، ولی نوشیروان و عمر الحاق را خیلی مشکل و بعید می‌دانند. برادر جعفری حمله به تأسیسات را قطعی اعلام کرد و گفت در مورد حمله به پادگان و پایگاه‌ها باید بررسی کنیم. وی اضافه کرد که می‌خواهیم تأسیسات سد و جناح پادگان را شناسایی کنیم و از اتحادیه خواست که همراه نیروهای شناسایی، راهنما بفرستند. برادر جعفری در ادامه گفت: «ما شش نیروی شناسایی که تخریب‌چی هم باشند از فردا صبح آماده می‌کنیم که فردا شب از آب رد شوند. دو نیروی کُرد با اینها بروند.» نوشیروان نیز گفت: «فردا می‌توانیم آنها را عبور بدهیم. شناسایی سه شب طول می‌کشد.» برادر جعفری درباره زمان عملیات گفت: «تا 8 آبان شناسایی و 5 روز هم برای آماده‌سازی نیرو و بردن امکانات و مهمات که می‌شود 13 آبان. البته این صددرصد نیست ولی باید تا 6 روز دیگر آماده شویم.» نوشیروان هم اضافه کرد: «اگر نیرو برای "ساراد" آماده شد که پادگان را تصرف کنیم، مشکل حل است. یک گروه خیلی خوب هم تأسیسات سدّ را منهدم کنند تا زحمت ما هدر نرود.» برادر جعفری در پایان گفت: «اگر شما پادگان را تصرف کنید ما نیازی به شناساییِ جز به جز نداریم و زمان کمتری برای شناسایی صرف می‌شود. پس زمان را باید کم کنیم.»(1)
1 3
نیروهای مبارز کُرد و چریک‌های تیپ6 ویژه پاسداران با اجرای دو عملیات نفوذی، تلفات و خساراتی به دشمن وارد کردند. نیروهای حزب‌الله کردستان عراق با کمین علیه نیروهای دشمن در جاده دیانا - مرگسور در استان اربیل، یک دستگاه خودروی ایفای دشمن را به آتش کشیدند. در این کمین یازده نیروی دشمن از جمله یک افسر استخبارات عراق کشته شدند و دو درجه‌دار و دو سرباز ارتش عراق اسیر شدند و مقداری سلاح به غنیمت گرفته شد.(2)در محور اربیل - دوکان نیز چریک‌های تیپ6 ویژه پاسداران با همکاری پیشمرگان کرد شاخه اربیل در عملیاتی موفق شدند تعدادی از دکل‌های انتقال برق فشار قوی را منهدم کنند که در نتیجه آن استان اربیل در خاموشی کامل فرو رفت.(3)
2 4
گردان جندالله سپاه سردشت با نیروهایی از حزب دمکرات کردستان که در اطراف روستای چولان از توابع "ربط" برای رفتن به خاک عراق تجمع کرده بودند، درگیر شدند در این درگیری یک نیروی خودی شهید شد و یکی از عناصر "هیز اربابا" مجروح گردید. (4)
یکی از اعضای تشکیلاتی کومهله به نام "حق‌بیان" که برادران اداره اطلاعات او را برای مداوا به بیمارستان سنندج برده بودند، هنگام بازگشت با پاشیدن نمک به صورت یکی از محافظان اقدام به فرار کرد که با تلاش برادران دستگیر شد، لیکن مجدداً با همکاری برخی افراد متواری گردید.(5)
1) 6. همان، ص39 تا 46.
2) 7. سند شماره 046307 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، 4/8/1366.
3) 8. روزنامه کیهان، 6/8/1366، ص2.
4) 9. سند شماره 46219 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) (کردستان) اطلاعات، 4/8/1366.
5) 10. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها" شماره 169، 14/8/1366، ص12.
1 5
در جبهه مهران حدود 60 نیروی دشمن - که احتمال میرود از عناصر منافقین بوده باشند - شب هنگام به مواضع نیروهای خودی در محور کنجانچم حمله کردند، لیکن با مقاومت نیروهای خودی مواجه و مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این درگیری - که سومین اقدام دشمن در این منطقه در یک ماه اخیر است - پنج تن از نیروهای خودی شهید شدند. از تلفات دشمن خبری در دست نیست.(1)
2 6
امروز هواپیماهای عراقی به بندر لنگه، کنارک، جزیره لاوان، بوشهر و اهواز تجاوز کردند. به گزارش فرماندهی نیروی دریایی سپاه‌پاسداران در ساعت 11 یک هواپیمای دشمن با پرواز در سطح پایین دیوار صوتی را در حوالی بندر لنگه شکست. در ساعت 11:40 نیز دو هواپیمای جنگی در اطراف کنارک و گوردیم دیوار صوتی را شکستند و در ساعت 19:45 در اطراف جزیره لاوان صدای انفجار شنیده شد که درپی آن اعلام وضعیت قرمز شد.(2)از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به دنبال تجاوز هوایی عراق در ساعت10:12 امروز به بوشهر، صدای انفجار شدیدی شنیده شد که ناشی از اصابت یک موشک به منطقه کلات در حوالی این شهر بود. شدت انفجار به حدی بود که مناطق خارک، بهرگان و لاوان نیز به لرزه درآمد. اصابت این موشک خسارت جانی و مالی نداشت.(3)
هواپیماهای عراقی در ساعت 14:57 نیز به شهر اهواز تجاوز کردند که با آتش دفاع ضدهوایی رزمندگان مواجه و ناچار به فرار شدند.(4)
3 7
چندین گردان از نیروهای آموزش دیده از کرمان و شهرهای دیگر عازم جبهه‌های جنگ شدند. بر اساس گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از کرمان، 5 گردان رزمی از نیروهای آموزش دیده این شهرستان صبح امروز به سوی جبهه‌های نبرد عزیمت کردند. آنها قبل از عزیمت با شرکت در یک مانور با شکوه در خیابان‌های شهرکرمان آمادگی خود را برای مقابله با اقدامات امریکا در خلیج فارس به نمایش گذاشتند. علاوه بر این امروز از شهرهای همدان، ساری، بوشهر، یزد و تاکستان نیز نیروهای رزمی - تخصصی به جبهه‌های جنگ اعزام شدند.(5)
4 8
به گزارش قرارگاه رمضان، رژیم عراق با صدور اطلاعیه‌ای تمامی سربازان منقضی خدمت از سال 1945 به بعد را به خدمت فرا خوانده است.(6)خبر دیگری حاکی است که رژیم بغداد عمده افراد نیروی انتظامی خود را به جبهه گسیل داشته است. یکی از نیروهای اطلاعاتی خودی که تا بغداد رفته است، مشاهدات خود را در این باره چنین بیان کرد: «در طول مسیر فقط یک دژبانی نزدیک بغداد بود در حالی‌که قبلاً از سلیمانیه تا بغداد 12 دژبانی وجود داشت
1) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 223، 7/8/1366، ص23، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/8/1366.
2) 12. سند شماره 046327 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران، 5/8/1366.
3) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 222، 6/8/1366، ص2.
4) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 221، 5/8/1366، ص3، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 4/8/1366.
5) 15. روزنامه جمهوری اسلامی، 5/8/1366، ص2.
6) 16. سند شماره 046304 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، 4/8/1366.
و در هر دژبانی بازرسی به طور دقیق صورت می‌گرفت، ولی این بار تنها دژبانی باقی‌مانده در نزدیک بغداد، نیز بازرسی نمی‌کرد.»(1)
به گزارشی دیگر رژیم عراق کمیته‌ای مرکب از چند پزشک به سرپرستی سرهنگ "صباح میرزا" تشکیل داده است تا تمامی معلولان جنگی را مجدداً معاینه کنند و بنا به تشخیص این کمیته کسانی از آنها که سالم باشند، دوباره به جبهه‌های جنگ اعزام شوند.(2)
از سوی دیگر، "سرهنگ دارا"، مسئول سابق استخبارات لشکر34 ارتش عراق که مدتی است به نیروهای جلال طالبانی پناهنده شده و با آنها همکاری می‌کند، در گزارشی از وضعیت روحی حاکم بر ارتش عراق پس از سفر هیئت ایرانی به سازمان ملل، می‌نویسد: «تا قبل از سفر آقای خامنه‌ای به سازمان ملل، ارتشیان عراق غالباً امیدوار بودند که با سفر ایشان به نیویورک و فشارهای روزافزون امریکا در خلیج فارس مسئله صلح به جمهوری اسلامی تحمیل و غائلة جنگ پایان یابد، لیکن پس از اظهارات آقای خامنه‌ای در اجلاس سازمان ملل و نفی هرگونه سازش و صلح با عراق در این بیانیه، جوّ بسیار ناامید کننده‌ای از آینده‌ای مبهم که در پیش است در میان ارتشیان عراق حاکم شده و روحیه نیروهای عراقی را به شدت تضعیف کرده است.»(3)
1 9
طه‌یاسین رمضان و طارق‌عزیز امروز در دیدار با امیر کویت از وی خواستند که اجازه استفاده علنی از دو جزیره وربه و بوبیان را به عراق بدهد. این دو مقام عراقی که دیروز به طور غیرمنتظره وارد عربستان شده بودند، امروز به کویت آمدند و پس از دیداری کوتاه با مقام‌های کویتی به بغداد برگشتند. این مقام‌های عراقی به امیر کویت وعده دادند که در صورت واگذاری آشکار این دو جزیره به عراق، بدین‌وسیله از یک سو مانع هجوم موشکی ایران از فاو شده و از سوی دیگر با استقرار پایگاه موشکی در این جزایر، مناطق ایران در خلیج فارس هدف قرار می‌گیرد.(4)
طه‌یاسین رمضان در مصاحبه با خبرگزاری کویت گفت که در راستای هماهنگی و مشورت میان دو کشور، برای رویارویی با خطرهایی که به طور اعم متوجه کشورهای عربی و به ویژه کشورهای عراق، کویت و پادشاهی سعودی است که به وسیله تجاوزات ایرانی مورد تعدی قرار می‌گیرند، پیام پرزیدنت صدام‌حسین را تسلیم امیر کویت نموده است. وی افزود: «این هماهنگی‌ها به منظور موفقیت اجلاس آتی سران عرب در امان در سطح گسترده‌تری صورت می‌گیرد.» نایب اول نخست‌وزیر عراق گفت: امری که باعث خاتمه جنگ عراق و ایران می‌شود همانا پایداری عراق. و موضع شرافتمندانه عربی است.(5)
2 10
تلاش امریکا برای جمع‌آوری اطلاعات از مراکز و تأسیسات جمهوری اسلامی، ایجاد رعب در منطقه خلیج فارس و اعزام نیرو و تجهیزات نظامی جدید به این منطقه ادامه دارد.
به گزارش فرماندهی نیروی دریایی سپاه‌پاسداران، در ساعت 11:45 امروز یک ناو جنگی
1) 17. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، نشریه "بررسی جنگ"، شماره 2، 9/8/1366، ص25.
2) 18. سند شماره 046346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، 6/8/1366.
3) 19. مأخذ 17، 4/8/1366، ص25 و 26.
4) 20. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها" شماره170، 21/8/1366، ص8.
5) 21. مأخذ 14، ص5، رادیو کویت، 4/8/1366.
امریکایی در 12 مایلی سکوی نفتی نصرت به طرف شرق در حرکت بود و چند هلی‌کوپتر امریکایی از روی ناو به پرواز درآمدند و تا یک کیلومتری به این سکو نزدیک شدند و سپس به طرف ناو برگشتند. این ناو امریکایی چند ساعت در این منطقه بود، سپس از منطقه خارج شد.(1)
از سوی دیگر، رادیو مسکو به نقل از روزنامه نیویورک تایمز گفت: «امریکا زیردریایی‌هایی به خلیج فارس اعزام کرده که مجهز به موشک‌های هسته‌ای هستند و در حمله به هدف‌هایی در سواحل دشمن به کار گرفته می‌شوند. در حال حاضر دو گروه از زیردریایی‌های نیروی دریایی امریکا در دریای عمان حضور دارند و منتظر فرمان ریگان در حمله به هدف‌هایی در خاک ایران می‌باشند.»(2)
رادیو مسکو افزود: «خبرنگار نشریه ساندی تایمز چاپ انگلستان از پایتخت امریکا اطلاع داد که مفسران نظامی در واشنگتن احتمال می‌دهند که دولت امریکا بر خلاف اظهارات مقام‌های وزارت دفاع این کشور فقط در پاسخ به تجاوز ایران عمل نمی‌کنند بلکه فعالانه در پی آغاز درگیری با ایران می‌گردند. امریکا تلاش می‌نماید ایران را برای اجرای عملیات متقابل تحریک کند و این امر به نوبه خود به اجرای عملیات تلافی‌جویانه وسیعی از سوی امریکا منجر خواهد شد. اگر اوضاع در منطقه خلیج فارس از این لحاظ ارزیابی شود، در این صورت اعزام زیردریایی‌های امریکایی مجهز به موشک‌های بالدار به منطقه خلیج فارس، جنبه شومی پیدا خواهد کرد.»(3)
روزنامه ملیت چاپ ترکیه نیز از اقدامات امریکا در ترکیه خبر داد. این روزنامه نوشته است: «امریکا با آوردن تعدادی تکنسین از پایگاه "کیپ‌کندی" به پایگاه "اینجرلیک" واقع در نزدیکی شهر "دیاربکر" ترکیه، به نصب دستگاه‌های جدید روی آنتن اصلی پایگاه اقدام کرده است. با نصب این دستگاه، آنتن اصلی قادر به تغییر جهت 360 درجه حول پایه خود خواهد بود. این آنتن قبلاً به طور ثابت و تنها برای استراق سمع از شوروی تنظیم شده بود. امریکا با اوج‌گیری بحران در خلیج فارس جهت کنترل منطقه دست به چنین اقدامی زده است.»(4)
1 11
دولت امریکا با هدف ضربه زدن به اقتصاد جمهوری اسلامی ایران و تشدید فشار بر آن، دستور تحریم کلیه واردات از ایران و برقراری محدودیت‌های شدید بر صادرات امریکا به ایران را صادر کرد. خبرگزاری رویتر در گزارشی از واشنگتن نوشت: «ریگان ضمن قرائت بیانیه‌ای گفت اجازه بدهید بر این نکته تأکید کنم که ما فقط پس از تلاش‌های مکرر اما ناموفق برای کاهش بحران با ایران و در پاسخ به ادامه و افزایش اقدامات جنگجویانه حکومت ایران دست به این تحریم‌های اقتصادی زدیم. تحریم واردات کالاهای ایرانی به زودی تأثیر خود را خواهد گذاشت و کنترل بیشتر روی صادرات امریکا به ایران نیز طی یک هفته تا ده روز مؤثر خواهد افتاد. این تحریم‌ها نتیجه مستقیم اقدامات دولت ایران از جمله حملات این کشور علیه نیروهای امریکایی و کشتی‌های تجاری امریکا، امتناع این کشور از اجرای قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان‌ملل، ادامه تجاوزات این کشور علیه کشورهای بی‌طرف خلیج فارس و کمک و اعانت این کشور به تروریسم در آن منطقه و هر نقطه
دیگر جهان می‌باشد. ریگان افزود تحریم واردات که در مرحله اول تحریم خرید نفت ایران بود تا زمانی که ایران در آنچه که او آن را "بی‌اعتنایی متجاوزگرانه نسبت به اقدامات بنیادگرایانه در سطح جهانی" توصیف کرد، پافشاری کند، ادامه خواهد یافت.»(1)
1 12
اهداف امریکا از تحریم اقتصادی ایران، شیوه‌هایِ اعمال چنین تحریمی و نتایج آن موضوعاتی هستند که برخی از مسئولان جمهوری اسلامی (محمدجواد لاریجانی، محمد سلامتی، مهندس الویری، مهندس شافعی) در مصاحبه با روزنامه کیهان به آنها پاسخ داده‌اند. دکتر محمدجواد لاریجانی، معاون امور اقتصادی و بین‌المللی وزارت خارجه، هدف موقت امریکا را جلوگیری از پیروزی ایران و هدف نهایی آن را خاموش کردن چراغ انقلاب اسلامی، عنوان کرده و در مورد شیوه کار امریکا گفت: «مسیر این اِعمال فشار را با توجه به خصوصیت ویژه اقتدار اقتصادی ما می‌شود پیدا کرد. قبل از هر چیز آنها نگران نیروی نظامی ما هستند و بدیهی است یکی از عوامل مؤثر در نیروی نظامی ما قدرت لجستیکی است و بدیهی است که قدرت لجستیک نیروی نظامی احتیاج به امکانات دارد که بخشی از این امکانات نیز به صورت ارز می‌باشد. پس امریکا باید اینجا را ضربه بزند. یعنی درآمد ارزی ما باید ضربه بخورد. درآمد ارزی ما نیز در درجه اول نفت است. پس ضربه زدن به درآمد ارزی حاصل از نفت هدفی است که امریکا به دنبال آن است. امریکا برای این کار نیز دو کار می‌تواند انجام دهد که هر دو کار را امتحان کرده است؛ یکی سقوط قیمت نفت است و راه دیگر این است که صدور نفت ما را با مشکل روبهرو سازد که این راه نیز به انحاء مختلف ممکن است اجرا شود. یکی صدمه به بازار نفت است و دیگری صدمه به امکان صدور نفت می‌باشد. به نظر من امریکا درباره تمام این موارد برنامه‌ریزی کرده است. البته در هر یک از آنها امریکا با محدودیت‌ها و از طرف دیگر با اقدامات متقابل ما روبهرو است. ساقط کردن قیمت نفت این طور نیست که بتوانند فقط قیمت نفت ایران را کاهش دهند بلکه باید قیمت نفت را به طور کلی ساقط کنند و این ساقط کردن اگر تأثیر فوری داشت خوب بود، ولی چون تأثیر آن در دراز مدت است برای امریکا مشکلاتی ایجاد می‌کند و نوکران امریکا در منطقه و جهان با مشکل روبهرو می‌شوند. حتی از لحاظ اقتصادی کمپانی‌های امریکایی با مشکل روبهرو می‌شوند. در ضربه زدن به صادرات نفت ما، دست امریکا بسیار محدود است. در دنیا به خصوص کشورهایی که با شتاب خاصی در حال توسعه هستند، تشنه انرژی هستند. بنابراین امریکا در مورد مشتری‌های نفت ما نمی‌تواند زیاد تأثیر بگذارد و تنها راه قطع امکان فیزیکی صدور نفت می‌باشد و این مسیری است که امریکا روی آن سرمایه‌گذاری کرده است.»
محمدجواد لاریجانی درباره نقش و توان عراق در قطع صادرات نفت ایران گفت: «عراق نشان داد که نمی‌تواند از صادرات نفت ایران جلوگیری کند و بیش از 3 سال است که عراق به
1) 26. مأخذ 13، ص42، واشنگتن - خبرگزاری رویتر، 5/8/1366.
کشتی‌ها حمله می‌کند ولی صادرات نفت هرگز قطع نشده است و همیشه در یک بالانس طبیعی به جلو می‌رفته است. پس تنها راه عملی اقدام نظامی امریکا علیه ماست. ما در مقابل این تلاش امریکا برای محدود کردن امکان صدور نفت‌مان، تزی داریم بر این مبنا که اگر ما نفت نفروشیم کس دیگری هم نخواهد فروخت و نشان هم داده‌ایم که همین طور هم دارد می‌شود. امروز دود کارهایی که امریکا برای محدود کردن صادرات نفتی ما انجام داده به چشم کویت رفت و همین الان صادرات نفت کویت دچار بحران شده است. صادرات نفتی سایر کشورها هم همین طور است. نرخ بیمه‌ها بالا رفته و رفت و آمد کشتی‌ها مشکل شده است. بنابراین همه این استراتژی‌های امریکا از جانب ما استراتژی متقابل دارد و این جور نیست که اینها توفیق صددرصد داشته باشند.»
لاریجانی امکان مشارکت کشورهای غربی در برنامه تحریم اقتصادی امریکا علیه ایران را بعید دانست و افزود: «دلیل آن هم این است که غرب به خوبی می‌بیند سیاست امریکا راه توفیق ندارد. غرب احساس می‌کند که این سیاست جمهوری اسلامی را ضعیف نخواهد کرد و این سیاست موفق نخواهد شد. برای غرب دسترسی به منابع انرژی خلیج فارس بسیار مهم است و امریکا کاری می‌کند که غرب به طور کلی به این انرژی دسترسی نداشته باشد و این شکست استراتژی امریکا در مورد ما خود بهترین عاملی است که غرب در این زمینه گردهم نیاید.»(1)
محمد سلامتی معاون فرهنگی و امور مجلس وزارت کار، در تنگنا قراردادن ایران جهت پذیرش صلحی امریکایی، ایجاد جوّ نگرانی در بین مردم ایران، تحمیل پذیرش قطعنامه598 شورای امنیت و جلوگیری از حملات تلافی‌جویانه ایران به هدف‌های نظامی و منافع اقتصادی امریکا را مهم‌ترین اهداف امریکا در تحریم اقتصادی ایران دانست و درباره شیوه‌ها و زمینه‌های عینی آن گفت: «مناسبات اقتصادی بین جمهوری اسلامی ایران و غرب بر فروش نفت، محصولات صنایع دستی و تولیدات کشاورزی از طرف ایران و متقابلاً خرید مواد اولیه صنایع، تولیدات صنعتی و ماشین‌آلات مبتنی است. لذا در صورت موفقیت امریکا در جلب نظر هم‌پیمانان غربی خود، تحریم اقتصادی مبادلات اقلام فوق را در برخواهد گرفت. البته اگر تحریم اقتصادی مستقیم با امریکا اعمال شود، همان می‌شود که الان هست؛ زیرا هم اکنون نیز جمهوری اسلامی ایران مناسبات اقتصادی مستقیم با امریکا ندارد. اهرم شادی امریکا موقعی است که غرب به طور کلی تحریمی صددرصد اعمال نماید. یعنی نه کالای ایرانی خریداری نماید و نه کالایی به ایران بفروشد.»
محمد سلامتی درباره میزان موفقیت این تحریم گفت: « غرب و حتی امریکا نه می‌توانند و نه منافعشان اقتضا می‌کند که در عمل مُصّر به انجام تحریم اقتصادی علیه ایران باشند؛ زیرا اولاً با توجه به حجم سنگین داد و ستد ایران و غرب همان طوری که ایران تا حدی متکی به
1) 27. روزنامه کیهان، 5/8/1366، ص18.
این روابط اقتصادی جهت ادامه امر تولید صنعتی خودش می‌باشد، غرب نیز وابسته به ایران در رابطه با تأمین انرژی برای صنایع خود و همچنین فروش کالاهای صنعتی می‌باشد و لذا ناگزیر از برنامه‌ریزی، تدارک، تولید و اختصاص بخشی از حجم صنایع به این امر است. حال در صورت قبول و اعمال تحریم اقتصادی از ناحیه غرب نه فقط اختلالی در تأمین انرژی لازم برای صنایع غرب به وجود می‌آید (به خصوص موقعی که امنیت بهره برداری از منابع انرژی منطقه رخت بربندد) بلکه بخش عظیمی از صنعت غرب که در رابطه با مناسبات اقتصادی با ایران شکل پذیرفته به دلیل عدم امکان تدارک بازاری جدید در کوتاه مدت، با رکود مواجه می‌شود که نتیجه آن بیکاری و بحران است. منافع سرمایه‌داری غربی ایجاب می‌کند که اگر آنها با توجه به مسائل سیاسی ناگزیر به پذیرش رسمی چنین تحریمی شوند، در اجرا از طریق بازار سیاه خلاف آن عمل خواهند کرد؛ زیرا علاوه بر اینکه نمی‌توانند خود شاهد ورشکستگی خود باشند، وسوسه سودهای کلان آنها را به این امر وامی‌دارد. اگر چه غرب همواره سعی در وحدت عمل نسبت به موضع‌گیری‌های مربوط به منافع مشترک خود دارد، لیکن بسیاری موارد منافع ملی کشورها عامل تعیین‌کننده بوده و در این زمینه باید گفت که احتمال یکپارچگی غرب بسیار کم است. همان‌طور که در سال 1359 این یکپارچگی به شکلی که می‌خواستند تحقق پیدا نکرد.(1)
مهندس الویری معاون پارلمانی وزارت برنامه و بودجه درباره تأثیرات تحریم بر اقتصاد جمهوری اسلامی ایران و کشورهای غربی اظهار داشت: «اگر جامعه ما به صورت یک واحد فعال با مسئله تحریم برخورد کند، نه تنها مشکلی ایجاد نخواهد شد بلکه شکوفایی استعدادها، رشد و توسعه اقتصاد ملی و رهایی کامل از اقتصاد تک پایه را به دنبال می‌آورد. ایران می‌تواند این تحریم را با برنامه‌ریزی درست و در جهت تغییر ساختارهای کنونی و سالم‌سازی آنها خنثی سازد. اما نتیجه چنین تحریمی برای غرب به صورت یک فاجعه خواهد بود. به ویژه چنانچه ادامه جنگ منجر به سقوط صدام و زنجیرهای از تحولات دیگر در منطقه شود، غرب بازار خود را در چند کشور خلیج فارس از دست خواهد داد.(2)
مهندس شافعی، وزیر صنایع، برای مقابله با تحریم اقتصادی و کاهش آثار نامطلوب آن اتخاذ تدابیر زیر را لازم می‌داند: 1- داشتن دیپلماسی قوی برای توجیه کشورهای جهان به طور اعم و اروپا به طور اخص. 2- گسترش مناسبات اقتصادی با کشورهای جهان سوم و غیرمتعهدها. 3- حرکت و جهش به سمت کشاورزی خود اتکایی و غیر وابسته و خودکفایی در محصولات استراتژیک مثل گندم، جو، برنج، ذرت، علوفه، دانه‌های روغنی از طریق جهت دادن به کشت. 4- جهت‌گیری و عزم کشاورزان کشور به سمت کشت کالاهای اساسی و حساس و تجدید کشتِ محصولات غیر استراتژیک.
5 - پرهیز از اتلاف موادغذایی و جلوگیری از ضایعات آن. 6 - کنترل جدی قیمت‌ها در داخل کشور. 7- صرفه‌جویی در مصرف به طور اعم و مایحتاج اساسی مردم به طور اخص. 8 - بسیج همگانی مردم
در همه صحنه‌ها به طور اعم و صحنه‌های نظامی به طور اخص به منظور ریشه‌کن کردن ریشه فساد در منطقه و داشتن آمادگی لازم برای هر نوع برخورد نظامی احتمالی با عوامل امریکا.(1)
1 13
درپی صدور دستور رئیس‌جمهوری امریکا مبنی بر تحریم اقتصادی ایران، رادیو مسکو در تفسیری به بررسی اهداف امریکا و زمینه‌های شکست چنین طرح‌هایی پرداخت و گفت: «دولت امریکا در حال حاضر با وضع مجازات تجاری - اقتصادی در حق ایران، قبل از همه قصد دارد در رشته اصلی اقتصادی ایران یعنی رشته نفت ضربه وارد آورد. جراید غربی می‌نویسند که این اقدامات ضد ایرانی ایالات متحده امریکا باید ایران را مجبور سازد تابع خواست واشنگتن گردد. در عین حال بسیاری از سیاستمداران امریکا از بابت ثمربخش بودن این تصمیم ریگان ابراز بدبینی می‌نمایند. باید گفت که این بدبینی کاملاً اصولی است؛ امروزه کشوری که بخواهد سیاست مستقل ملی در پیش گیرد امکان دارد بر حمایت کشورهای سوسیالیستی و دیگر کشورهای مترقی تکیه نماید و این امکانات رو به افزایش است. دیدار چندی پیش آقازاده وزیر نفت ایران از اتحاد شوروی و مذاکرات پیرامون توسعه مناسبات اقتصادی میان دو کشور در عرصه‌های مختلف از جمله در عرصه نفت، چشم‌اندازهای گسترده‌ای برای همکاری شوروی با ایران گشوده است. روابط اقتصادی ایران با بسیاری از دیگر کشورهای سوسیالیستی و همچنین با کشورهای در حال رشد، توسعه می‌یابد. همه اینها به تحکیم مواضع ایران در برابر فشار اقتصادی ریگان مساعدت می‌رساند.»(2)
2 14
معاون سیاسی نخست‌وزیر، علیرضا معیری، برای یک دیدار رسمی دو روزه و گفتوگو با مقام‌های ترکیه وارد آنکارا شد. آقای معیری به هنگام ورود به آنکارا در گفتوگو با خبرنگاران ضمن اظهار این که سفر وی و هیئت همراه در چارچوب توافق نخست‌وزیران دو کشور و برای بررسی روابط فیمابین و نیز اهم تحولات منطقه صورت می‌پذیرد، گفت که در این سفر پیام کتبی آقای میرحسین موسوی را که در حقیقت پاسخ به پیام ماه گذشته نخست‌وزیر ترکیه می‌باشد، به تورگوت اوزال تسلیم خواهد کرد. این پیام در مورد مسائل مربوط به همکاری‌های دو جانبه ایران و ترکیه و همچنین تحولات اخیر در منطقه خلیج فارس می‌باشد.
معاون نخست‌وزیر ایران در دیدار با نخست‌وزیر ترکیه گفت: «مردم ما تحرکات امریکا در خلیج فارس را اقدامی علیه انقلاب اسلامی و تمامیت ارضی ایران می‌دانند و به همین لحاظ آمادگی لازم را برای مقابله با اقدامات امریکا دارند. در مورد قطعنامه598 هم ما معتقدیم که شناسایی متجاوز و محکومیت آن توسط یک دادگاه صالحه می‌تواند به اجرای عدالت در جنگ تحمیلی کمک کند. ولی حضور ناوگان‌های خارجی در منطقه اقدامات دبیرکل سازمان ملل را بی‌اثر ساخته است.
تصویر
تورگوت اوزال، نخست‌وزیر ترکیه با تأکید بر همکاری سیاسی - اقتصادی دو کشور ، درباره جنگ و بحران خلیج فارس گفت: «ابرقدرتها یعنی امریکا و شوروی نمی‌خواهند وضعیت در جنگ عوض بشود به طوری که هنگام ایجاد صلح طرفی بر طرف دیگر مسلط باشد . اوضاع و احوال نشان می دهد که قضایا علیه ایران پیش میرود. در مسئله بمباران سکوهای نفتی، طرفداران امریکا از واشنگتن حمایت کردند. مسئله شناسایی و مجازات متجاوز وقتی تحقق پیدا می‌کند که یک طرف بر طرف دیگر پیروزی نظامی به دست بیاورد. به عقیده من در این مورد مشکل خواهد بود که کمیته سازمان ملل به طور صریح اعلام متجاوز بکند؛ رأی صادره هم مورد رضایت طرفین نخواهد بود.(1)
از سوی دیگر، کاظم اوکسای، وزیر مشاور در امور نفتی ترکیه، که در ایران به سر می‌برد، در دیدار با نخست‌وزیر درباره روابط ایران و ترکیه و امنیت خلیج فارس گفت: «این روابط عمیق اجازه نمی‌دهدکه ترکیه در تحریم اقتصادی اعلام شده از سوی امریکا علیه ایران شرکت نماید. ما همواره در صدد بوده‌ایم تا در حل مشکلات با ایران سهیم باشیم.»(2)وی افزود: «قدم اول در بازگشت امنیت به منطقه، بیرون کردن امریکا از خلیج فارس است. ما اعتقاد داریم همان طوری که با آمدن امریکا تشنج در منطقه افزایش یافت. با رفتن امریکا نیز ریشه ناآرامی به تدریج خشکانده خواهد شد.»(3)
سفر علیرضا معیری به ترکیه بازتاب گسترده‌ای در مطبوعات این کشور داشت. هم‌زمانی این سفر با سفر کاظم اوکسای به ایران در صفحات اول روزنامه‌های ترکیه تحت عنوان "سنگینی ترافیک بین تهران و آنکارا" منعکس شده است. روزنامه ملیت این خبر را با عنوان پیام ایران درباره خلیج فارس به چاپ رسانده و نوشته است: «در مذاکرات بین مقام‌های دو کشور، دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران درباره قطعنامه598 شورای امنیت و همچنین خروج نیروهای بیگانه از خلیج فارس مطرح شد. ایران خواستار اعلام متجاوز بودن رژیم عراق است.»(4)
رادیو بی.بی.سی نیز در گزارشی از روابط ترکیه و ایران گفت: «از کشورهایی که ایران با آن تماس و رابطه دارد ترکیه است. دولت ترکیه نیز توانسته است با ایران و عراق هر دو رابطه حسنه خود را حفظ کند.» این رادیو با اشاره به پیام نخست‌وزیر ایران به تورگوت اوزال، درباره متن آن گفت: «در این پیام مقام‌های ایران گفته‌اند اگر عراق به هدف‌هایی در ایران حمله نکند و همه نیروهای خارجی از خلیج فارس خارج شوند، ایران نیز امنیت خلیج فارس را تضمین خواهد کرد.»(5)
1 15
شیفر، مشاور وزارت خارجه آلمان فدرال که اخیراً از کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس دیدار کرد، در مصاحبه با صدای آلمان نظر این کشور درباره جنگ ایران و عراق، بحران خلیج فارس و دیدگاه‌های کشورهای کوچک منطقه را تشریح کرد. رادیو کلن به نقل از وی گفت: «منطقه خلیج فارس در حال حاضر در مرحله بغرنجی قرار دارد و برای جلوگیری از وخیم‌تر شدن اوضاع از هیچ اقدامی نباید دریغ کرد. رادیو کلن افزود: «شیفر در مذاکرات خود در کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی و عمان، مشی دولت آلمان فدرال درباره جنگ خلیج فارس را تشریح نمود و تأکید کرد که آلمان فدرال نمی‌خواهد در این مورد اقدام به جهت‌گیری کند. طبق اظهارات شیفر، آلمان به حل سیاسی این منازعه بر اساس قطعنامه 598 سازمان ملل متحد استناد می‌کند و در این زمینه باید از دبیرکل سازمان ملل و تلاش‌های او برای مذاکره با دو طرف جنگ حمایت به عمل آورد. کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در جریان گفتوگوهای خود با شیفر از عدم تمایل ایران به صلح شکایت داشتند. شیفر گفت که با این حال دولت آلمان‌فدرال می‌خواهد مانند گذشته بر ایران تأثیر بگذارد. طبق اظهارات او کشورهای حوزه خلیج فارس نسبت به این رفتار دولت آلمان فدرال تفاهم نشان داده‌اند. کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در گفتوگوهای خود با مشاور وزارت امور خارجه آلمان فدرال از نقطه نظر سیاسی به‌رغم گذشته آن قدرها اختلاف نشان نمی‌دادند.»(1)
2 16
مواضع اسرائیل در قبال جنگ ایران و عراق طی مقاله‌ای در روزنامه نیویورک‌تایمز بررسی شده است. در این مقاله آمده است: «همه استراتژیست‌های اسرائیلی هنوز معتقدند که بهترین وضعیت برای اسرائیل این است که جنگ میان ایران و عراق به طور طولانی ادامه یابد و از بن‌بست بیرون نیاید و انرژی هر دو کشور به تحلیل برود، اما اگر قرار باشد این امر تحقق نیابد آنگاه تعداد زیادی از تحلیلگران دفاعی اسرائیل معتقدند که جنگ باید به قیمت پیروزی عراق بر ایران و عقب راندن ایران تمام شود، طوری‌که انقلاب اسلامی آیت‌الله خمینی مهار گردد.» نیویورک‌تایمز درباره مبانی چنین اندیشه‌ای نوشته است: «آنچه که سبب بروز چنین اندیشه‌هایی در ذهن اسرائیلی‌ها شده است، آگاهی وسیع آنها از خطر انقلابیون مسلمان در لبنان، مصر، اردن، کرانه‌غربی و نوار غزه است که از انقلاب اسلامی ایران الهام می گیرند.»(2)
3 17
در یک اقدام بی‌سابقه، پالایشگاه اصفهان که در جریان حمله چهارده روز پیشِ هواپیماهای عراقی از کار افتاده بود، ]ر.ک. به روزشمار 20/7/1366[ امروز راه‌اندازی شد. به‌گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از یک مقام آگاه، این اقدام در میان حیرت همگان به یاری خداوند و به دست توانای متخصصین پالایشگاه صورت گرفت. به گفته وی قسمت‌های
آسیب‌دیده در این حمله ترمیم شده است که راه‌اندازی آنها در رفع کمبود تولید مواد نفتی و گاز تأثیر بسزایی خواهد داشت. در جریان حمله هوایی - که آگاهان امر آن را سنگین‌ترین حمله در طول جنگ به این واحد عظیم عنوان کردند - قسمت‌های تقطیر و دیگ بخار شماره یک و مولد‌های برق آسیب دیده و از کار افتاده بود.(1)
1 18
مرحله جدید مبارزه با گران‌فروشی و احتکار، با تشدید تعزیرات حکومتی آغاز شد. حمید انصاری، رئیس کمیسیون مرکزی نظارت بر قیمت‌ها و کنترل تورم گفت: «اطلاعیه آئین‌نامه تعزیرات حکومتی و موارد جدید آن - که به موجب آنها مجازات محتکران و گران‌فروشان و باندهای اخلالگر در نظام اقتصادی کشور افزایش یافته است - به وزارتخانههای مربوط و استان‌های مختلف ابلاغ شد. در این اطلاعیه مجازات و مبالغ جریمه تا 10 برابر افزایش یافته است. در صورت احراز احتکار، کلیه کالاها با نرخ رسمی به فروش رسیده و متخلف برای اولین‌بار تا 10 برابر ارزش واقعی کالا جریمه خواهد شد و در صورت تکرار جرم، محتکر ضمن محکوم شدن به پرداخت جریمه نقدی بار قبل، کلیه خدمات و سهمیه‌های دولتی متخلف قطع شده و به مردم معرفی خواهد شد و از فعالیت در مجموعه فعالیت‌های اقتصادی جامعه باز خواهد ماند. در اطلاعیه جدید مجازات مشابهی برای تشکیل دهندگان باندهای مخرب اقتصادی همانند باندهای خرید و فروش کوپن در نظر گرفته شده است. همچنین اگر کسانی ارز مربوط به پیمان ارزی خود را به حساب دولت واریز نکنند یا در قبال ارز دولتیِ دریافتی به تعهد واردات کالا عمل نکرده یا در این امور سوء استفاده نمایند، ضمن جریمه نقدی 10 برابر مورد سوء استفاده، کارت بازرگانی آنها در بار نخست لغو خواهد شد. این تعزیرات در مورد واحدهای تولیدی متخلف و خارج کنندگان غیر مجاز ارز، طلا، مسکوکات و پول رایج نیز اجرا خواهد شد.»
حمید انصاری درباره تأثیرات اجرای طرح مبارزه با گران‌فروشی گفت: «کاهش 90 درصدی نرخ ارز صادراتی و نزول آن تا پایین‌تر از 400 ریال از اثرات مثبت این طرح است.» وی افزود: «به زودی فهرست سومین سری از اقلام مشمول طرح مبارزه با گران‌فروشی برای اطلاع عموم منتشر خواهد شد.»(2)
2 19
دیدار تیم‌های منتخب والیبال جمهوری اسلامی ایران و عراق در کویت در چهارمین دوره مسابقات قهرمانی آسیا بازتاب گسترده‌ای در رسانههای جهان داشت و رسانههای خبری کویت آن را یک پیروزی سیاسی برای کشور خود قلمداد کردند.(3)واشنگتن‌پست در مقاله‌ای این دیدار را دلیلی آشکار بر اعتقاد مردم به صلح و دوستی خواند که با روحیه خوب برگزار شد و نوشت: «قبل از آغاز مسابقه بازیکنان عراقی یک شاخه زیتون و دسته‌های گل به تیم ایران تقدیم کردند.»(4)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گفتوگو با پرویز خاکی سرپرست هیئت ورزشی ایران، جزئیات و پیامدهای این بازی را جویا شده و به نقل از وی گزارش داد: «قبل از اعزام تیم به کویت در زمینه احتمال دیدار تیم ایران با عراق بحث و ارزیابی شده بود و با مقام‌های مسئول در تربیت بدنی ایران هماهنگی لازم شده بود که در صورت قرار گرفتن تیم ایران برابر تیم عراق، این مسابقه به صورت عادی انجام شود. خاکی درباره هدف از حضور تیم والیبال ایران در کویت گفت: از آنجایی که فدراسیون والیبال ایران در چند سال اخیر در صحنه‌های بین‌المللی غایب بوده، سعی شد که حضور تیم جمهوری اسلامی ایران در صحنه‌های ورزشی آسیا به خصوص والیبال نشان داده شود و این گونه حضورها در آینده برای ورزش ما و به خصوص والیبال ثمربخش است. وی درباره دادن دسته گل از تیم عراق به تیم ایران گفت: آن چیزی که اتفاق افتاد این بود که تنها کاپیتان تیم عراق یک شاخه گل که آن را در لفافه‌ای کاغذی گذاشته بود تقدیم کاپیتان تیم ایران کرد و هیچ‌گونه تبادل هدایا و یا دادن شاخه زیتون از سوی بازیکنان تیم والیبال عراق به بازیکنان تیم ما صورت نگرفت. خاکی دیدار تیم والیبال ایران و عراق را یک دیدار عادی و ورزشی خواند و گفت: امپریالیسم خبری از مسائل ساده و پیش پا افتاده استفاده‌های تبلیغاتی فراوان علیه جمهوری اسلامی ایران می‌نماید. در کویت هم بعد از مسابقه این سوء استفاده تبلیغاتی صورت گرفت. انعکاس اخبار حاشیه‌ای دیدار تیم ایران و عراق بر خلاف واقعیت بوده و حوادث این بازی از سوی خبرگزاری‌ها جهانی تحریف شده است.»(1)
1 20
ساختمان‌های سفارتخانه و رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بیروت هدف نارنجک قرار گرفت و خودروِ مسئول دفتر علامه "سیدمحمدحسین فضل‌الله" بر اثر بمب‌گذاری منفجر شد. بر اساس گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بیروت، در انفجاری که صبح امروز در اتومبیل شیخ عبدالحسین مسئول دفتر علامه فضل‌الله رخ داد راننده وی به شدت مجروح شد و اتومبیل مزبور به کلی منهدم گردید. همچنین شب گذشته یک اتومبیل هنگام عبور از کنار ساختمان سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیروت یک نارنجک دستی به سوی محافظان سفارت پرتاب کرد که انفجار آن خساراتی به بار آورد. اتومبیل مذکور سپس از محل حادثه گریخت. شب قبل از آن نیز در اقدامی مشابه، نارنجکی به سوی ساختمان رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی پرتاب شد و عامل آن موفق به فرار شد. تاکنون هیچ گروهی مسئولیت این اعمال خرابکارانه را به عهده نگرفته است.(2)
1 1
در جلسه‌ای که صبح امروز با حضور فرماندهان سپاه: محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، احمد غلامپور، محمدعلی جعفری، مصطفی ایزدی، حسن دانایی، احمد کاظمی، مرتضی قربانی، غلامرضا محرابی، علی زاهدی، جعفر اسدی، اسماعیل قاآنی، احمد صیاف‌زاده و ... در پادگان گلف اهواز تشکیل شد، پس از گزارشی از وضعیت خودی و دشمن در منطقه جنوب، طرح‌های پیشنهادی برای اجرای عملیات در منطقه عملیاتی کربلای5 بررسی گردید و در ادامه به چگونگی امکان غافل‌گیر کردن دشمن، پرداخته شد.
در ابتدا مسئول معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا، غلامرضا محرابی، گزارش داد که به طور کلی فعالیت‌های مهندسی دشمن در مناطق فکه، هور، شلمچه و فاو، به ویژه در 20 روز اخیر افزایش یافته است و اقدامات جاده‌سازی و ترمیم جاده‌ها، ایجاد سکوی تانک، ایجاد موانع متعدد و استحکامات مختلف به وسیله نیروهای عراقی انجام می‌شود و علاوه بر آن یگان‌های دشمن به طور برنامه‌ریزی شده، برای آموزش، بازسازی و آماده‌سازی فرستاده می‌شوند و پس از این مراحل جایگزین یگان‌های دیگر در خطوط پدافندی می‌شوند و به تدریج یگان‌های کیفی ارتش عراق در منطقه مستقر می‌شوند. علاوه بر آن، اقدامات شناسایی و توجیه فرماندهان عراقی به منطقه افزایش یافته است و همچنین دشمن به طور مرتب مکالمات یگان‌های خودی را شنود می‌کند و فرکانس بی‌سیم‌های یگان‌ها و توپخانه‌های مستقر در منطقه را کنترل می‌نماید. برادر محرابی تأکید کرد با توجه به فعالیت خیلی شدید مهندسی دشمن در جزیره جنوبی، احتمال تک عراقی‌ها در این منطقه زیاد است. وی بخشی از این اقدامات دشمن را ناشی از نزدیک شدن فصل زمستان، یعنی فصل اجرای عملیات خودی در منطقه جنوب اعلام کرد.
در ادامة جلسه فرمانده قرارگاه کربلا، احمد غلامپور، گزارشی از وضعیت یگان‌های خودی مستقر در منطقه جنوب و وضعیت خطوط خودی در این منطقه ارائه داد. وی گفت: یگان‌های مستقر در منطقه فاو تقریباً یک خط سرتاسری بتونی ایجاد کرده‌اند که مهم‌ترین دلیل آن حضور فعال فرماندهان یگان‌ها بوده است. در منطقه شلمچه نیز کار استحکام خطوط و ایجاد سنگرهای بتونی شروع شده است.
در ادامة جلسه طرح پیشنهادی برای عملیات در منطقه کربلای5 (شرق بصره) به بحث گذاشته شد. طرح کلی چنین بود: تلاش اصلی از بوبیان به طرف پشت کانال زوجی و از آنجا پیشروی به سمت جنوب. مرحله اول طرح، شکستن خط اول دشمن و پیشروی تا خط سوم و چهارم دشمن بود. مرحله دوم پیشروی به پشت کانال زوجی و حرکت به سمت جنوب. مرحله سوم پیشروی به سمت مقرهای فرماندهی تیپ‌ها، لشکرها و توپخانه‌های دشمن در منطقه. در تشریح طرح گفته شد که اگر این حرکتی سریع و موفق باشد، دشمن در این منطقه سقوط می‌کند.
نیروی لازم برای اجرای این مانور 200 تا 300 گردان رزمی برآورد شده بود. چگونگی تأمین نیروی لازم برای این عملیات و بررسی پیش‌بینی و امکان آماده شدن نیروی برآورد شده و کاهش نیروی داوطلب و کاهش اعزام‌ها نسبت به سال گذشته، بحث بعدی جلسه بود. در پی آن معایب و محاسن طرح پیشنهادی و مشکلاتی که سر راه اجرای این طرح وجود داشت، بررسی شد. مهم‌ترین موضوع در بررسی این طرح، چگونگی غافل‌گیر کردن دشمن بود.
فرمانده کل سپاه، محسن رضایی، در این باره گفت: «دشمن متوجه شده که ما حتماً از غافل‌گیری استفاده می‌کنیم. دشمن به دنبال ماست. دست ما اینجا لو رفته، یعنی دشمن همه تان را می‌شناسد، از روش‌ها تا ابتکارهایتان را بعد از هفت سال می داند. با توجه به اینکه غافل‌گیری برای ما یک اصل قطعی است، از آن نمی‌توانیم بگذریم. از خیلی چیزها می‌توانیم بگذریم، اما از غافل‌گیری نه. یعنی ما حداقل سه چهار روز اول عملیات را می‌خواهیم وقت کافی داشته باشیم که دشمن نباشد و بتوانیم کارمان را انجام بدهیم. طوری که دشمن یا اصلاً باورش نشود و یا نیاید توی منطقه، یا بعد از روز چهارم پنجم بیاید. اگر دشمن بخواهد همان شبِ شروع عملیات عکس‌العمل نشان بدهد که نمی‌شود کاری کرد. شما دو مشکل بزرگ دارید: یکی دیر باور کنید که دشمن دستتان را خوانده و دیگر اینکه مثل معمارها و بناها که عادت می‌کنند به یک فرم کار کردن، شما هم فرم خاصی کار کرده‌اید و این برای ما خطرناک است؛ باید خودتان را تغییر بدهید. طرح‌های جدیدی برای فریب دشمن بدهید.»
در ادامة جلسه پیشنهادهایی برای غافل‌گیری و فریب دشمن ارائه شد. از جمله پیشنهادِ فعالیت و تحرک مستمر مهندسی، شناسایی و نقل و انتقال نیرو در چندین منطقه عملیاتی و آماده کردن چندین منطقه عملیاتی برای اجرای عملیات بود، طوری که دشمن نتواند تشخیص دهد که کدام یک از مناطق، محل اجرای عملیات اصلی است. با اجرای این شیوه، دشمن علاوه بر غافل‌گیر شدن در مورد منطقه عملیات، از نظر زمان نیز غافل‌گیر خواهد شد. در این باره گفته شد که این پیشنهاد مستلزم برخورداری از توان و امکانات بسیار است و در وضعیت کنونی اجرای آن امکان‌پذیر نیست.
فرمانده کل سپاه از جمله شیوه‌های دیگر دشمن را برای جلوگیری از غافل‌گیر شدن قوایش و فریب دادن خودی چنین مطرح کرد: در عملیات کربلای4 تمام دکل‌ها ]دیده‌بانی‌ها[ حکایت
از این می‌کرد که پشت ام‌الرصاص نیروی جدید و تانک جدیدی از دشمن نیامده است. اما دیدیم که دشمن هشیار بود. دو نوع آماده‌باش داریم یکی اینکه دشمن همة خط‌های دوم و سوم و چهارم و پنجمش را پر می‌کند و یگان‌های احتیاطش را می‌آورد در منطقه مستقر می‌کند. نوع دیگر این است که دشمن می‌داند ما در این منطقه می‌خواهیم عمل کنیم، امّا مثلاً دو سه ماه دیگر. لذا هشیاریش را حفظ می‌کند در خط اولش تیربارها را مستقر می‌کند و آماده است. در کربلای4 همین تیربارها کار ما را تمام کرد. اصلاً ما به عمق دشمن دست نیافتیم که تیپ‌های گارد بیایند، تیپ‌های نیرو مخصوص بیایند پاتک کنند. چون هشیار بودند، تیربارها و آتش‌هایش همه روانه بود؛ همان کار ما را تمام کرد. باید کاری کنیم که دشمن هم در خط غافل‌گیر شود و هم در عمق، مثل کربلای5.
ادامه بررسی درباره طرح‌های عملیات در جنوب به جلسه بعدی موکول شد.(1)
1 2
در جلسه دیگری که امروز با حضور محسن رضایی، علی شمخانی، غلامعلی رشید، رحیم صفوی، محمود احمدپور (معاون وزیر سپاه)، اکبر غمخوار(مسئول لجستیک سپاه) و فرماندهان لشکر5 نصر (محمدباقر قالیباف)، لشکر7 ولیعصر(عج) (عبدالمحمد رئوفی)، تیپ12 قائم (مهدی مهدوی‌نژاد)، تیپ18 الغدیر (اکبر آقابابایی)، لشکر21 امام‌رضا(ع) (اسماعیل قآآنی)، لشکر32 انصارالحسین (علی شادمانی)، تیپ35 امام حسن(ع) (عبدالرسول استوار)، لشکر52 قدس (علی عبداللهی) تشکیل شد، هر یک از فرماندهان یگان‌ها وضعیت و آمار نیروهای رزمی و پشتیبانی خود را ارائه دادند که همگی حاکی از کاهش آمار نیروی اعزامی بود. همچنین مشکلات یگان در زمینه پراکندگی و مأموریت در خطوط مختلف پدافندی و همچنین چگونگی استفاده مفید از نیروهای رزمی در زمان‌هایی که یگان‌ها درگیر عملیات آفندی نیستند بررسی شد.
در این جلسه برادر غمخوار برای رفع مشکلات یگان‌هایی که در مناطق مختلف مأموریت دارند و همچنین صرفه‌جویی در نیرو و امکانات پیشنهاد کرد که برای مناطق و خطوط اصلی پدافندی مثل جزیره مجنون، شلمچه، فاو، بانه، سردشت و … پشتیبانی متمرکز صورت گیرد و به جای اینکه هر یگان به طور جداگانه در مناطق مختلف بُنه ایجاد کند و برای نیروهای خودش غذا تهیه کند، سوخت برساند، تعمیرگاه بزند، مهمات و امکانات دیگر به خط برساند، این پشتیبانی‌ها به طور متمرکز انجام شود و برای هر منطقه اصلی یک مرکز پشتیبانی ایجاد شود و مسئولیتش را به عهده افراد مشخصی بگذاریم. وی افزود که این شیوة پشتیبانی تا حدودی در منطقه فاو ایجاد شده است.
در ادامه جلسه برادر امیری (مسئول معاونت نیروی انسانی نیروی زمینی سپاه) آماری از وضعیت نیروی انسانی نیروی زمینی سپاه اعم از نیروهای رسمی، بسیجی و وظیفه ارائه داد(2)
1) 1. سند شماره 18876/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی طرح‌های عملیاتی جنوب (5/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26741)؛ و - سند شماره 1548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه (علیرضا لطف‌الله‌زادگان)، 5/8 تا 10/8/1366، ص1 تا 6.
2) 2. سند شماره 18877/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی وضعیت نیرو و پشتیبانی یگان‌های رزم سپاه (5/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26742)؛ و - مأخذ 1، ردیف دوم، ص7 تا 12.
1 3
فرمانده کل سپاه امروز در جمع فرماندهان قرارگاه‌ها، یگان‌ها و مسئولان اصلی سپاه‌پاسداران، با توجه به گسترش میدان‌های نبرد علاوه بر جبهه جنوب، به خلیج فارس، شمال غرب و داخل عراق و مشکلات و کمبودهایی که یگان‌ها و واحدهای پشتیبانی کننده جنگ از جنبه نیرو و امکانات و تجهیزات و تسلیحات با آن مواجه هستند، تذکرات و سفارش‌هایی را بیان کرد. وی با یادی از شهیدان نامدار، گمنام و مخلصی که در این جلسات بودند و یا در میان رزمندگان بودند، گفت که از خداوند بخواهیم نیت اولیه ما، انگیزه اصلی و مقاومت‌مان پابرجا بماند و بیشتر بشود. وی با بیان آیه‌ای از قرآن که می‌فرماید "ای کسانی که ایمان آورده‌اید فرمان خدا و رسول او را اطاعت کنید تا زنده بمانید"، گفت: اینجا صحبت تنها منظور زندگی مادی نیست بلکه صحبت از یک حیات ابدی است و فراتر از زندگی مادی است، بحث از زنده ماندن و هویت و حیثیت یک جامعه و افراد یک جامعه است.
محسن رضایی سپس با اشاره به پیام امام درباره اینکه جهاد در رأس همه احکام و در رأس همه واجبات و در رأس همه امور اجتماعی و کشوری و حکومتی است، گفت: وقتی از جوامع اسلامی جهاد را گرفتند، همه چیزشان را گرفتند و آنها ذلیل و تحقیر ابرقدرتها شدند. وی ضمن سفارش به تقوی، اخلاق و کسب قدرت روحی تأکید کرد که باید زندگی معنوی‌مان را بنیان بگذاریم تا بتوانیم زندگی مادی را هم به دست آوریم.
فرمانده کل سپاه با اشاره به تأثیرات انقلاب در جهان گفت: «آمدن امریکاییها به منطقه و تهدید کردن ما برای شکستن ابهت جمهوری اسلامی و برای جلوگیری از الگو شدن ماست. همه دنیا بسیج شده که از هویتش در مقابل ما دفاع کند. ما هم در مقابل همه دنیا داریم از هویتمان دفاع می‌کنیم. به همین سادگی نیست که فردا همه چیزمان درست شود، ما می‌خواهیم بر 200، 300 سال عمر قدرت، فکر و تکنولوژی بشر غلبه کنیم. ما می‌خواهیم بر 200 سال سرمایه‌گذاری صنعتی و علمی دنیا غلبه کنیم. ما در چنین میدان و هدف و انتخاب بزرگی قرارگرفته‌ایم و باید متناسب با آن هم مایه بگذاریم.
شما امروز شانه به شانه امریکا درگیر شدید و به روی هم اسلحه کشیدید. شما سنگرهای بزرگی و استحکامات بسیاری را پشت سر گذاشتید تا به اینجا رسیده‌اید. مطمئناً قدرت منطقه‌ای امریکا شکست خورده است که الان شما مستقیماً با امریکا روبهرو شده‌اید. ... اگر امروز
تردید کنیم، اگر نجنگیم مطمئن باشید تمام شده هستیم. انقلاب از همان جا سقوط می‌کند. امریکاییها دوران جدیدی را علیه ما آغاز کرده‌اند، در سازمان ملل دنبال تحریم اقتصادی ما هستند. آیا ما دوران جدید را شروع کرده‌ایم. در پیام امام فقط صحبت از مقاومت نیست، صحبت از هجوم است. … ما باید قدرت به دست بیاوریم. از مشکلات نهراسیم، به جنگ مشکلات برویم.
برادران باید در خودتان تغییرات بدهید. زمان را از دست ندهید. آموزش دست کمی از نیرو ندارد. پارامتر دیگر بعد از ایمان، آموزش است که اگر به آن برسیم کیفیت خیلی بیشتری خواهیم داشت. ... شما باید به مردمِ‌تان اعتماد کنید. خب حالا یک عده ایمانشان کمتر و یک عده ایمانشان زیادتر است. یک عده مقاومتشان بیشتر و یک عده مقاومتشان کمتر است. شما نیروهایی که بتوانند 2 سال، 3 سال، 4 سال در اختیارتان باشد، پیدا کنید، روی آنها سرمایه‌گذاری کنید، آموزش بدهید که بتواند به موقع از سلاح استفاده کند، درست به هدف بزند. البته این شروع شده ولی خیلی کُند است. … پاسدار وظیفه‌ها این جوانانی که 17، 18 ساله هستند ببینید چطور می‌شود در اینها شجاعت به وجود آورد. پاسدار افتخاری بگیرید، آموزش بدهید، سازماندهی کنید، تغییر روش بدهید و گرنه دچار بحران می‌شویم. … من تعجب می‌کنم از اینکه روحیات شما که روحیة پیشتازی بود و الان هم هست، چطور شما به فکر این نیستید که در جوانان کشور تحولی به وجود بیاورید؛ بله زحمت دارد. شما سختی بیشتر به خودتان بدهید، چرا ساخته نشوند و در آنها تحول به وجود نیاید؟ روی اینها و روی وظیفه‌ها سرمایه‌گذاری کنید، تشویقشان کنید، عزت بهشان بدهید، آبرو بدهید. فرمانده گردان‌هایتان را قانع کنید که ما چطور می‌خواهیم بجنگیم. چطور می‌خواهیم پنج شش میلیون رزمنده داشته باشیم. رزمندگانی که مهارت داشته باشند، آموزش داشته باشند، از سلاحِ‌شان خوب استفاده کنند، به موقع سنگر بگیرند، تلفاتش کم باشد، … اینها البته سختی دارد، سختی‌اش هم خیلی زیاد است ولی مطمئناً بهره بسیار و ثمرات زیادی دارد.»(1)
در ادامه این جلسه فرمانده کل سپاه درباره تلاش برای تأمین نیازها، صرفه‌جویی، نظارت بر امور یگان و اقدام به کارهای اقتصادی، به فرماندهان یگان‌ها توصیه‌هایی کرد. وی گفت: «برادران در اقدام برای گرفتن امکانات و لجستیک باید حد و مرز تلاش و توکل را حفظ کنند. با توکل نمی‌شود جای تلاش را پرکرد و با تلاش هم نمی‌توان جای توکل را پر کرد. رابطه بسیار دقیقی بین توکل و تلاش هست و باید تعادل داشته باشیم. ممکن است ما به خاطر اضطرار کاری کنیم که نباید این کار با تکرار کراهتش در نزد ما از بین برود و به صورت یک حسنه درآید که این معنویت را از بین می‌برد… مسئله دیگر صرفه‌جویی و نظارت است. صرفه‌جویی کنید و کیفیت را بالا ببرید و از هدر رفتن امکانات جلوگیری کنید. آدم‌های قوی و مدیران ثابت بالا سر کار بگذارید و نظارت کنید تا از اسراف جلوگیری شود.»(2)
1) 3. سند شماره 18880/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرماندهان سپاه، تذکرات فرماندهی کل سپاه (5/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26745)، ص1 تا 59؛ و - مأخذ 1، ردیف دوم، ص15.
2) 4. سند شماره 18881/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرماندهان سپاه، تذکرات فرماندهی کل سپاه (5/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26746)، ص1 تا 16.
در ادامه جلسه مصطفی ایزدی سؤال کرد که برخورد با امریکا به چه صورت است و یگان‌ها چه آمادگی‌هایی باید کسب کنند. محسن رضایی پاسخ داد که پیروزی ما بر عراق به عنوان پیروزی علیه امریکا تلقی می‌شود؛ چون امروزه همه به صراحت می‌گویند امریکاییها آمده‌اند که جلوی پیروزی ایران را بگیرند. قبلاً امریکاییها موذیانه شعار می‌دادند که نه می‌خواهیم ایران پیروز شود و نه می‌خواهیم عراق پیروز شود، اما الآن صریح می‌گویند که ما آمده‌ایم جلوی پیروزی ایران را بگیریم. و ما کوچک‌ترین موفقیتی که علیه عراق به دست بیاوریم، پیروزی علیه امریکا هم حساب می‌شود؛ چون خواهند گفت امریکاییها آمدند که از سقوط صدام جلوگیری کنند ولی ایرانی‌ها نترسیدند و پیشروی‌شان را ادامه دادند و تسلیم نشدند و سازش نکردند. بهترین وظیفه لشکرهای نیروی زمینی این است که معطل نکنند، سریع و جانانه دست‌هایشان را بالا بزنند و به خط دشمن هجوم کنند. منتها به عنوان احتیاط نیروی دریایی نیز محسوب می‌شوند و اگر احساس کردیم بعضی جاها در خلیج فارس خطر جدی است از لشکرها استفاده می‌شود. همچنین طبق برنامه‌ریزی، بخش مهمی از کار نیروی زمینی از امسال به بعد مسئله جنگ نامنظم و جنگ داخل عراق است و ما بدون نبرد نامنظم کار چشمگیری در جبهه‌های جنگ نمی‌توانیم بکنیم. الان اولویت جنگ منظم و نامنظم یکسان است. نیروی زمینی باید برنامه‌ریزی کند که یگان‌ها چه کار می‌توانند بکنند.(1)
پس از آن محمدعلی جعفری فرمانده قرارگاه قدس سؤالی به این مضمون مطرح کرد که صِرف پیروزی نظامی چه تأثیری در روند جنگ می‌گذارد و آیا عملیات‌ها را باید همین‌طور ادامه بدهیم تا اینکه از پشتیبانی عراق ناامید بشوند؟
فرمانده کل سپاه در پاسخ بحث مفصلی را مطرح کرد که در واقع به نوعی بیان استراتژی و یا پیشنهاد یک استراتژی برای آینده جنگ بود. وی گفت: «ما به چند شکل می‌توانیم پیروز بشویم: 1- راه نظامی کور که مثلاً بکوبیم تا بغداد پیش برویم که هر چه بین ما و ارتش عراق واقع می‌شود (شهرها، خانه‌ها و …) از بین میرود. این یک پیروزی نظامی کور است. 2- با کمک ابرقدرتها و کشورهای دیگر پیروز بشویم. این پیروزی سیاسی ذلت‌باری است. 3- از نظر نظامی، اجتماعی و سیاسی یک حمله گازانبری بکنیم و صدام را سقوط بدهیم. از جنبه نظامی به جای اینکه قدم به قدم برویم، به حملات خود عمق بدهیم. استراتژیست‌های بزرگ دنیا می‌گویند بزرگ‌ترین فاتح آن است که کشور مقابل را سالم ببلعد. یعنی اگر به جای خیز دو سه کیلومتری، خیز ده بیست کیلومتری بروید، امکانات و نیروهای دشمن سالم‌تر به دست شما می‌افتد. هرچه ما قدم‌های‌مان بزرگ‌تر باشد، پیروزی مان سریع‌تر و تلفات‌مان کمتر می‌شود. البته این یک بُعد کار است. البته تا بغداد ما نباید چنین سرمایه‌گذاری‌هایی بکنیم مگر در شرایطی که مثلاً تا یک ماه دیگر ما پنج میلیون رزمنده با اسلحه و امکانات داشته باشیم و از پنج فلش برویم مثلاً بغداد را دور بزنیم و همه شهرهای عراق را سالم بگیریم. اما چون با این
1) 5. همان، ص22 تا 30.
وضعی که داریم، این در کوتاه مدت امکان‌پذیر نیست و از طرف دیگر هم نمی‌توانیم همین طور قدم به قدم برویم و تا آخر این طور با دشمن بجنگیم، پس این خلأ را چطور پر کنیم؟
بُعد دوم این راه‌حل، بُعد اجتماعی است؛ یعنی جنگ داخل عراق. یعنی اجتماع عراق را سازماندهی کنیم و به آن تشکیلات بدهیم و آن را وادار کنیم به جنگیدن علیه رژیم عراق … ما اگر بتوانیم شرایط را آماده کنیم شاید بیش از بیست سی‌هزار نفر از مردم و عشایری که رژیم عراق برای مقابله با ما مسلح کرده است، بیایند تسلیم بشوند. پس مشکلِ بُعد نظامی و خلأ نرفتن تا بغداد به صورت سنگر به سنگر را از طریق مردم عراق می‌توان پُر کرد. این هم مستقیم و هم غیرمستقیم به پیروزی کمک می‌کند. کمک غیرمستقیم‌اش این است که ارتش عراق را تجزیه می‌کند و بخشی از نیروها و امکانات آن را به جبهه دیگر می‌برد. کمک مستقیم‌اش هم این است که شما از عملیات نامنظم به سمت جایی که می‌خواهید عملیات منظم بکنید از نیروهای داخل عراق استفاده می‌کنید و مثلاً به جای اینکه با دو لشکر از عقب به دشمن بزنید با دیده‌بانی یک آدم شجاع و با سواد و کسی که بتواند توپخانه را به خوبی هدایت کند، از داخل و از نزدیک با دقت آتش توپخانه را روی دشمن هدایت کنید و او را داغون کنید و به ذلت بیندازید؛ با یک توپخانه مختصر اما با یک دیده‌بانی قوی. از دیگر کمک‌های جنگ نامنظم، جمع‌آوری اخبار و اطلاعات داخل عراق برای جنگ منظم است.
اما هدف نهایی و آینده جنگ نامنظم این است که ما مردم عراق را سازماندهی کنیم، کادر ساخته شده از مردم عراق داشته باشیم که بلافاصله بعد از گرفتن بغداد، بدهیم دست خودشان اداره کنند که این کار به عهده قرارگاه رمضان است. پس جنگ عراق آیندة عراق را هم تشکیل می‌دهد، هر کجا که رسیدید از آنجا به بعد با حلقه‌ای که از داخل عراق به شما وصل می‌شود پیش بروید.
بُعد یا پایة سوم راهِ حلِ سوم، سیاست است. سیاست یعنی چه؟ کشورها در برخورد با ما سه دسته‌اند: کشورهایی که با دشمن ما دوست هستند؛ کشورهایی که میانه هستند؛ کشورهایی که با ما دوست هستند. برای هر دسته باید برنامه داشته باشیم و با برنامه جلو برویم. ما با عملیات منظم و عملیات نامنظم (دو بُعد اول) را کِشت می‌کنیم، اما آنجا که باید از آن ثمر بگیریم میدان مبارزه سیاسی است. ما اگر در جنگ منظم و نامنظم پیروزی نداشته باشیم، در میدان مبارزه سیاسی دستمان خالی است. به خارج از کشور برویم ]برای اقدامات دیپلماتیک[ می‌گویند برای چی اینجا آمده‌اید، ما را تحویل نمی‌گیرند. اما اگر پیروزیهای نظامیِ پیدرپی داشتیم، تشکیلات برای آینده عراق درست کردیم، داخل عراق را متزلزل کردیم و … آن موقع دیگر لازم نیست ما برویم، دنیا از ما می‌خواهد که در این باره با آنها صحبت کنیم.
چرا میدان سیاست لازم است؟ چون در غیر این صورت شما را متهم می‌کنند که اینها یک مشت آدم‌های نظامی کوری هستند که می‌خواهند همه چیز را از بین ببرند. در میدان مبارزه سیاسی باید اولاً دوست‌های دشمن را کم کنیم و مانع بشوید که دشمن دوست‌های جدیدی
پیدا کند. ثانیاً دوستانمان را از دست ندهیم و سعی کنیم به دوستانمان اضافه کنیم. با ایجاد تردید در دوست‌های دشمن، با کِشت‌های مناسب و انواع تدبیرها می‌توانیم دنیا را نسبت به دشمن مان متزلزل کنیم و دنیا را به دنبال خودمان بکشیم. اما اگر کِشت نکنیم یا کِشت‌مان ضعیف باشد ما را با ذلت تسلیم می‌کنند.
همین دوستی ما با سوریه و لیبی و الجزایر موجب می‌شود که در کنفرانس سران عرب اینها نگذارند بحث اعراب و اسرائیل به بحث عرب و عجم تبدیل شود یا از دوستی با کوبا و هند در کنفرانس غیرمتعهدها علیه حریف‌مان استفاده کنیم. الان مبارزه ما با امریکا حال و هوای جدیدی در بسیاری از کشورها پدید آورده و از انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی به خاطر درگیری مستقیم با امریکا احساس رضایت می‌کنند.
ما هر چه در جنگ منظم و نامنظم سرمایه‌گذاری بیشتری بکنیم، بهره‌اش در میدان مبارزه [سیاسی] به دست می‌آید. به ملل مستضعف می‌گوییم ما داریم با امریکا می‌جنگیم، ما مستقلیم، شما هم می‌توانید زنده شوید و به این ترتیب دوستانمان را روحیه می‌دهیم، تشکل می‌دهیم، سازماندهی می‌کنیم و از آنها استفاده می‌کنیم. در سازمان ملل می‌توانیم حرف بزنیم، پیام بدهیم. در دشمنانمان تردید به وجود بیاوریم یا بین آنها اختلاف ایجاد کنیم.
با این راه حل اولاً رژیم عراق سقوط خواهد کرد، ان‌شاءالله. ثانیاً خودمان و مردم عراق کمتر تلفات می‌دهیم. ثالثاً با سرعت بیشتری موفق می‌شویم و ضمانت پیروزی زیادتر است. ضمن اینکه کار ما پیام انقلابی دارد یعنی یک کار صِرف نظامی و کور نیست و جنگمان هویت انقلابی خودش را حفظ کرده است.»(1)
1 4
مشکلات و کمبودهای یگان‌های سپاه و ناهماهنگی و نامشخص بودن تقسیم کار بین فرماندهی یگان‌ها و نواحی و استان‌های پشتیبانی کننده یگان‌ها، از موضوعات دیگری بود که در ادامه جلسه فرماندهان سپاه مطرح گردید و چند تن از فرماندهان لشکرهای اصلی سپاه به بیان آن پرداختند. مرتضی قربانی، فرمانده لشکر25 کربلا، خواستار مشخص شدن مسئولیت ائمه جمعه، استانداران و فرماندهان لشکرها در زمینه جنگ و پشتیبانی از جنگ، برنامه‌ریزی و تقسیم کار بین آنها شد. قاسم سلیمانی، فرمانده لشکر41 ثارالله، ضمن بیان ناهماهنگی‌های موجود گفت که ما در پی به کارگیری نیروهای وظیفه هستیم، که این کار نیاز به کادر دارد ولی ما کادر لازم را در اختیار نداریم. مشکلات ما ریشه‌یابی نشده. بین سپاه شهرها با لشکر در واگذاری نیرویِ کادر هماهنگی وجود ندارد.
احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، نیز گفت که با سخنرانی کار جلو نمی‌رود و نمی‌شود تشکیلات راه‌اندازی کرد. تشکیلات باید قانون داشته باشد. تشکیلات بسیجی از تشکیلات نیروی وظیفه باید جدا باشد. نمی‌توان آنها را ادغام کرد.
1) 6. همان، ص35 تا 58.
محمد باقر قالیباف، فرمانده لشکر5 نصر، نیز گفت که بعد از حکم امام (درباره تشکیل سه نیرو در سپاه)، به سمتی رفتیم که نیروی زمینی، نیروی هوایی و نیروی دریایی در سپاه شکل بگیرد، اما در جهت شکل‌گیری یگان‌ها کاری نشده، الان بهای بیشتری به پایگاه‌ها و نواحی داده می‌شود. کادر ما کاهش پیدا کرده و به نواحی رفته‌اند، چون در یگان توجه لازم به آنها نمی‌شود.
در پایان این جلسه محسن رضایی برای حل مشکل نیرو و نیروی کادر گفت: اولین مسئله برای حل مسئله نیروی انسانی و به کارگیری نیروی مشمول (وظیفه)، مسئله اعتقاد است؛ اگر اعتقاد باشد شما قانونش را هم می‌نویسید. شما آدم‌های ضعیفی نیستید؛ از اول تا حالا بسیج را آوردید؛ برایش قانون نوشتید، تشکیلات درست کردید. اگر مشکل اول (اعتقاد به استفاده از نیروی وظیفه ) حل بشود، می‌توانید تشکیلاتش و قانونش را هم درست کنید. ما دنبال نیروی ثابت، پاسدار وظیفه، پاسدار افتخاری که حداقل دو سال، سه سال در جبهه ثابت باشد برویم، روی آن سرمایه‌گذاری کنیم، آموزش بدهیم، تشکیلات و قانون درست کنیم، همه اینها درست می‌شود.(1)
1 5
در جلسه‌ای که شامگاه امروز در پادگان گلف (پایگاه منتظران شهادت) اهواز به مدت 140 دقیقه به طول انجامید، محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم‌صفوی، غلامعلی رشید، مصطفی ایزدی، احمد غلامپور و محمدعلی جعفری به بحث درباره عملیات در منطقه ماووت، سمینار سراسری با حضور شخصیت‌های کشور برای پشتیبانی از جنگ و وضعیت نامناسب پشتیبانی یگان‌های رزم پرداختند. موضوع اصلی که بیشتر وقت جلسه به آن اختصاص یافت، بررسی طرح مانور پیشنهادی قرارگاه کربلا برای عملیات در منطقه شرق بصره بود.
در ابتدای جلسه درباره عملیات روی ارتفاعات منطقه ماووت و گرفتن ارتفاعاتی که بتواند جای پایی برای عملیات اصلی در منطقه شمال غرب باشد، یا ارتفاعاتی که با استقرار در آن بتوان بر دشت‌ها، جاده‌ها و نقاط تردد دشمن تسلط یافت، بحث شد. از جمله درباره عملیات روی ارتفاعات بانی‌گدار، تپه منافقین، تپه جنگلی، قامیش،گرده‌رش و الاغلو و محاسن و معایب هر یک بحث گردید و مشکلات عقبه، وضعیت جاده و اقدامات مهندسی و میزان نیروی لازم برای آن بررسی شد. محسن رضایی ضمن تأکید بر ضرورت اجرای عملیات گفت: «اینجا خوبی‌اش این است که می‌شود به سرعت آماده شد. کوچک و جمع و جور است، می‌شود زود عمل کرد و گرنه می‌ترسیم ما تا آخر آبان هم بمانیم و باز نیرو کم بیاید یا نیاید، زمستان بشود و ما هیچ عملیات نکنیم.»(2)
در ادامه جلسه موضوع برپایی سمیناری برای پشتیبانی از جنگ مطرح شد که فرمانده کل سپاه در این باره گفت: «قرار است یک سمینار سراسری بگذارند همه شخصیت‌های کشور می‌آیند، لباس رزم می‌پوشند. در رادیو تلویزیون وضع فوق‌العاده اعلام می‌کنند. سه روز در رادیو تلویزیون همه‌اش مارش می‌زنند، اعلام آمادگی می‌شود. مسئولین یکی یکی پیام
می‌دهند. شخصیت‌ها پیام می‌دهند. لباس رزم می‌پوشند. بعد از اینکه سمینار تمام شد و انعکاس یافت، از فردایش دیگر وضع عوض می‌شود.»
محسن رضایی، درباره نتیجة سمینار می‌گوید: «مردم از مسئولین جدّیت می‌خواهند. مردم مشکلی در انگیزه برای جنگ ندارند، فقط باید در کشور و مسئولین جدّیت را ببینند تا بیایند. یعنی ببینند که می‌ارزد بچه‌هایشان و وقتشان را بگذارند. اگر بفهمند مسئله جدی است می‌آیند.» رحیم صفوی نیز درباره چگونگی همکاری دولت گفت: «به وزارتخانة‌ها باید برنامه داد که هر وزارتخانه باید این قدر امکانات، این قدر پرسنل و این کارهای جنگ به عهده آنهاست.» محسن رضایی نیز افزود: «پول و تسهیلات در اختیارمان بگذارند، در یک همچون موقعیتی خود ما جا داریم که کار بکنیم.»(1)
موضوع مشکلات یگان‌ها بحث بعدی بود؛ رحیم صفوی در این باره گفت: «در این جلسات که هیچ مشکلی از این لشکرها حل نمی‌شود، ما نه مشکل پرسنلی‌شان را حل کردیم، نه مشکل تدارکاتی‌شان را. موعظه‌شان می‌کنیم…. اینها واقعاً ماشین ندارند. همة کار لشکرها با وانت‌ها انجام می‌شود که دچار کمبود شدید هستند.»
مشکل دیگر کمبود لاستیک برای وانت‌ها بود که عوامل اصلی کمبود لاستیک چنین اعلام شد: افزایش تعداد خودروها، انتقال منطقه عملیاتی به جبهه شمال غرب (که موجب افزایش استهلاک لاستیک‌ها در مناطق ناهموار می‌شود) و استهلاک خودروها که خود موجب تشدید استهلاک لاستیک‌ها می‌شود.(2)
1 6
در ادامة مباحثی که صبح امروز در جلسه فرماندهان سپاه درباره طرح‌های عملیاتی در جبهه جنوب انجام گرفت، شامگاه امروز نیز این بحث در جلسه‌ای با حضور برادران محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، مصطفی ایزدی، احمد غلامپور، محمدعلی جعفری و غلامرضا محرابی ادامه یافت.
در ابتدا فرمانده نیروی زمینی سپاه گفت که در جنوب پیشنهاد برای عملیات در هر سه منطقه فاو، جزایر مجنون و شلمچه مطرح بود ولی بعد همه به این نتیجه رسیدند که عملیات در منطقه شلمچه مناسب‌تر است. در این منطقه هم عبور از کانال زوجی و گرفتن سرپلی در شرق این کانال و هم پیشروی تا بصره مطرح است. دلایل پیشنهاد این طرح نیز عبارت است از:
1- وضع خطوط دشمن، تک جبهه‌ای یا تک از جناح را امکان پذیر می‌کند. 2- داشتن تجربه عملیات کربلای5، که گرفتن سرپلی در آن سوی کانال، سبب فرو ریختن این جبهه از منطقه عملیات می‌شود. 3- گسترده کردن منطقه عملیاتی. 4- رسیدن به هدف مناسب و چسبیدن به بصره.
فرمانده کل سپاه مطرح کرد که برای این مانور می‌توانیم 150 گردان نیرو اختصاص دهیم و اضافه کرد که این منطقه همه‌اش پاتک خور است (یعنی دشمن از هر سمت می‌تواند پاتک اجرا کند).
فرمانده قرارگاه کربلا نیز تأیید کرد که البته دشمن از هر سمت فشار می‌آورد ولی بخشی از منطقه برای دشمن در اولویت است و فشار بیشتری خواهد گذاشت. محسن رضایی افزود که این طور نیست که عملیات در اینجا مثل عملیات کربلای5 باشد؛ چون در این زمین ما از رو به رو به دشمن می‌زنیم ولی در کربلای5 از جناح به دشمن زدیم. … اگر دشمن جهت تک ما را نداند این بهترین طرح است، ولی چون دشمن مانور ما را حدس می‌زند باید در مبنای طرح تغییراتی داد. وی از جمله معایب این طرح را لزوم به کارگیری نیروی زیاد، درگیر شدن با دشمن در یک خط وسیع و عدم امکان غافل‌گیری دشمن ذکر کرد. وی گفت که با وجود این سه موضوع، میزان موفقیت کم است هر چند هدف، هدفی ارزشمند است.
در ادامه جلسه موضوع غافل‌گیری و اهمیت آن برای موفقیت و اینکه در این منطقه امکان غافل‌گیری دشمن بعید است، مورد بحث قرار گرفت. محسن رضایی معتقد بود در عملیات‌های گذشته هر کجا دشمن جهت تلاش اصلی ما را می‌دانست ما موفق نشدیم و عملیات‌های والفجرمقدماتی، رمضان و کربلای4 را از شواهد این نظر ذکر کرد. از سوی دیگر، غلامعلی رشید بر این باور بود که اگر توان و قدرت بالاتری نسبت به دشمن به کار گیریم، در حین هشیاری دشمن هم امکان موفقیت وجود دارد و شواهد آن را موفقیت در عملیات‌های ثامن‌الائمه، فتح‌المبین و بیت‌المقدس بیان کرد. وی تأکیدکرد که در عملیات فتح‌المبین دشمن هم از زمان عملیات و هم از مکان حمله اطلاع داشت ولی توان ما آن قدر بالا بود که هیچ کاری نتوانست بکند. در این باره بحثی طولانی درگرفت که در جریان آن محسن رضایی هشیاری دشمن نسبت به تلاش اصلیِ قوای خودی را در عملیات‌های مذکور رد می‌کرد و غلامعلی رشید نیز با ذکر شواهدی بر هشیار بودن دشمن در این عملیات‌ها پافشاری می‌کرد.
در ادامة جلسه بحث طرح مانور و بررسی محورهای مختلف در منطقه شلمچه ادامه یافت و پس از آن وضعیت گسترش دشمن در منطقه بررسی گردید. معاون اطلاعات قرارگاه کربلا گفت که در این منطقه لشکر5 مکانیزه با سه تیپ مستقر است و لشکر3 زرهی در احتیاط آن قرار دارد. یعنی در مجموع شش تیپ زرهی و مکانیزه دشمن در منطقه مستقر است و این دو لشکر حدود 400 تانک و 200 نفربر در اختیار دارند.(1)
فرمانده کل سپاه برای حل مشکل هشیاری دشمن در منطقه جنوب گفت: «به قرارگاه رمضان بگوییم جنگ را به اطراف موصل، بغداد و کرکوک بکشاند؛ آن موقع اینجا ]منطقه جنوب[ طوری می‌شود که با تظاهرات هر جا خواستید می‌توانید عمل کنید. اگر بشود هشت ماه تا یک سال دیگر جنگ نامنظم را به اطراف موصل، کرکوک و بغداد بکشانیم، مطمئناً حدود 50 درصد قوای دشمن به سمت این مناطق می‌روند. ما اطراف بغداد برویم و هر دو سه روزی یک ]گلوله[ مینی‌کاتیوشا بزنیم توی شهر، صحنة درگیری درست کنیم، نه اینکه بغداد را آزاد کنیم. این کار بستگی به تصمیم خودمان دارد، الان شناسایی‌ها تمام شده، ایده‌هایمان تمام
1) 11. همان، ص56 تا 159.
شده، دیگر بستگی به سرمایه‌گذاری خودمان دارد… دشمن در جنگ نامنظم هم که زرهی به دردش نمی‌خورد، مجبور است 50 درصد قوایش را به این مناطق بیاورد و در جنوب مجبور می‌شود که برای اولین بار تانک‌هایش را توی خط بیاورد.»(1)
شیوة اجرای عملیات و چگونگی آماده شدن برای عملیات به گونه‌ای که حساسیت دشمن برانگیخته نشود، در ادامه جلسه بررسی شد. نظر فرمانده قرارگاه کربلا این بود که از هرگونه تغییری در منطقه عملیاتی شلمچه که موجب هشیاری دشمن شود، پرهیز گردد. مثلاً یگان‌هایی که حدود شش ماه است در خط پدافندی شلمچه مستقر هستند - لشکرهای 17 علی‌ابن‌ابی‌طالب(ع)، 19 فجر و 31 عاشورا - عهده‌دار آغاز عملیات و خط‌شکنی شوند و در پی آن بلافاصله یگان‌های آماده دیگر وارد منطقه شوند و از هم اکنون تا آغاز عملیات در منطقه اقدامات به صورت عادی و به همان شیوه شش ماهة گذشته ادامه یابد و هیچ تغییر عمده‌ای صورت نگیرد و حتی واحد حفاظت، از اقدامات حفاظتی که به طور معمول قبل از عملیات‌ها انجام می‌دهد خودداری کند؛ زیرا همین اقدامات کنترلی، دشمن را حساس می‌کند. از سوی دیگر، چون در این منطقه قبلاً کار شده، عقبه‌سازی شده، اورژانس هست و … نیاز زیادی به آماده‌سازی منطقه و نقل و انتقالات نیست. حتی ستون‌کشی و انتقال نیرو به خط هم به عنوان تعویض و جایگزینی نیرو انجام شود نه اینکه انتقال نیرو برای عملیات. همچنین بی‌سیم‌ها هم مثل چند ماه گذشته فعال باشند و تغییرات عمده‌ای در مکالمات صورت نگیرد.
فرمانده کل سپاه ضمن مفید شمردن این شیوه، آن را کافی نمی‌دانست، لذا گفت: اینجا چون ارزشمند است، اگر دشمن احتمال یک هزارم حمله ما را بدهد، هشیاری و آماد‌گی‌اش را از دست نمی‌دهد، چون ارزشش خیلی بالاست.
در ادامة جلسه با پیگیری بحث طرح مانور در منطقه شلمچه، چگونگی اجرای عملیات با 150 گردان نیروی رزمنده مطرح گردید. احمد غلامپور بر این نظر بود که با اجرای عملیات در منطقه‌ای که عملیات کربلای8 اجرا شد (شرق کانال زوجی به سمت غرب)، کل توان صرف می‌شود تا یکی دو خط دشمن تصرف شود، ولی چیزی به دست نمیآید. در اینجا محسن رضایی از برادران حاضر خواست که پیشنهاد‌هایشان را برای عملیات با 150 گردان مطرح کنند.
در ابتدا علی‌شمخانی و احمد غلامپور بحث دربارة عملیات در منطقه فاو را بی‌فایده ذکر کردند. محورهای ترابه و عزیر در منطقه هور، محورهای دیگری بود که برای عملیات مطرح گردید. محسن رضایی در این باره گفت: «آنجا برای موقعی خوب است که ما قوای دشمن را در ]جبهة[ شمال درگیر کنیم. چیز عظیمی می‌شود اگر ما دست پیدا کنیم به منطقه آبگرفتگی‌های شمال بصره و جاده را بگیریم، یعنی بتوانیم جادة خندق را باز کنیم.» در ادامة جلسه وضعیت این منطقه، جاده ها و آبگرفتگی‌های آن بررسی شد. سپس پیشنهاد دیگری مبنی بر درگیری دو سه روزهای با دشمن در این منطقه و کشیدن دشمن به این منطقه و سپس عملیات در شلمچه
1) 12. سند شماره 18883/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرماندهان سپاه درباره طرح‌های عملیاتی (5/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26748)، ص1 تا 13.
مطرح گردید و در ادامه محورهای عملیات در منطقه هور به بحث گذاشته شد.
در مجموع با وجود بررسی‌های مفصلی که در این جلسه درباره منطقه‌های مختلف عملیاتی در جبهة جنوب انجام شد، ولی نتیجه‌ای قطعی برای انتخاب یکی از مناطق جهت اجرای عملیات گسترده به دست نیامد.(1)
1 7
آخرین جلسه امروز فرماندهان سپاه در پادگان گلف اهواز، از اواخر شب با حضور برادران محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم صفوی، غلامعلی رشید، مصطفی ایزدی، محمدباقر ذوالقدر، ایرج مسجدی و اصغر مقدم برگزار شد. در این جلسه گزارشی از فعالیت‌های قرارگاه رمضان ارائه گردید و طرح‌های این قرارگاه برای اجرای عملیات‌های نامنظم بررسی شد.
فرمانده قرارگاه رمضان در گزارشی از فعالیت‌های این قرارگاه در داخل خاک عراق گفت: تیپ هوابرد مأموریت اصلی‌اش اجرای طرح عاشورا است که امکانات مورد نیاز برای اجرای این طرح در اختیارشان قرار گرفته و در حال انتقال آنها هستند. قرار است ضمن آماده شدن برای اجرای این مأموریت، طرح‌های دیگری آماده کنند و هدف‌هایی را در شهر موصل، پایگاه هوایی و مراکز دیگر شناسایی و روی آن کار کنند. همچنین بخشی از تیپ مالک‌اشتر که قرار است همراه فرمانده تیپ برای مأموریت به داخل عراق بروند، امکانات مورد نیازشان هم عمدتاً منتقل شده است. این تیپ قرار است تا آخر زمستان آنجا بمانند. به اینها هدف‌های استراتژیک داده‌ایم که بروند کار کنند.
در محور قرارگاه فتح (تحت امر قرارگاه رمضان) نیروهای لشکر ]تیپ[ پاسداران در "کانی‌تو" و نیروهای لشکر بدر در "برگلو" هستند؛ چون عملیات (در منطقه ماووت) 20 روز تعویق افتاد، قرار شد آنجا بمانند تا زمان عملیات، همچنین اینها قرار است برای آزادسازی "دوکان" با اتحادیه میهنی به طور مشترک کار کنند. در صورت امکان، تأسیسات سد دوکان را هم قرار است منهدم کنند… دکل‌های برق دوکان و اربیل را هم زده‌اند…. همچنین برای عملیات روی تأسیسات باباگورگور (باباگرگر) و پایگاه‌های آن قرار است کار شود. اتحادیه هم برای مشارکت در این کار اعلام آمادگی کرده است. این منطقه از نزدیک شناسایی شده و از تأسیسات آن عکس هم گرفته‌اند.
از نیروهای لشکر بدر حدود200 نفر نیز در قره‌داغ هستند که منتظرند عملیات کنند. مجموعه‌ای از عملیات‌ها را تا بغداد به آنها پیشنهاد کرده‌ایم که مشغول شناسایی اهداف هستند و قرار است عمل کنند. تیپ 75 ظفر هم در منطقه قره‌داغ حدود 50 نفر نیرو دارد که با توجه به سرد شدن هوا و امکان بسته شدن راه به طور کامل، قرار شد تا 15 روز آینده فقط وسایل ببرند.
محمدباقر ذوالقدر اضافه کرد: با توجه به تأکیدی که آقای هاشمی داشت، روی تأسیسات و مراکز اقتصادی کار می‌شود و از جمله اهداف مهم اقتصادی در منطقه، تأسیسات سد دربندی‌خان است که مشغول کار روی آن هستند. الان یک آتشبار خودمان در "دزلی" است که
1) 13. همان، ص15 تا 77.
روزها با آن عملیات می‌کنند که گزارش داده‌اند امروز با دیده‌بانی پادگانی را نزدیک شهر حلبچه زده‌اند که عقبة یک تیپ است. گفته‌اند که انبارهای مهماتش را زده‌اند که مدت‌ها می‌سوخته است. امروز همچنین روی محل تجمع مشترک گروه‌های دمکرات، کومهله و منافقین در نزدیکی بیاره آتش ریخته‌اند که گفته شده عده‌ای از ضدانقلابیون کشته و عده‌ای مجروح شدهاند. همچنین تأسیسات برق پادگان "کانی پانکر" را امروز زده‌اند. علی‌ای‌حال امکان کار دیده‌بانی در اینجا هست، تا خانقین برای ما امکان دیده‌بانی وجود دارد.
محسن رضایی تأکید کرد: دیده‌بانی خیلی مهم است. دیده‌بان باید یک آدم قوی باشد، در حد فرمانده تیپ. اگر این کار را بکند فقط کافی است هر جا چهار و پنج قبضه توپ بگذاریم و یک روز در میان آتش بریزیم؛ اینها چنان انهدام می‌شوند که بسیاری از جاها را رها کرده و می‌روند.
محمدباقر ذوالقدر: ما وجب به وجب اینجا را می‌توانیم با آتش بزنیم، منتها مشکلِ آتش داریم.(1)
وی ضمن ابراز ناراحتی از وضعیت عملیاتی که قرار بود قرارگاه رمضان و قرارگاه نجف به طور مشترک در منطقه ماووت اجرا کنند، پیچیده‌ترین کار را هماهنگی عملیات منظم و عملیات نامنظم ذکر کرد و گفت که دیگر وارد کار مشترک نمی‌شویم مگر مطمئن شویم قرار است سرمایه‌گذاری جدی شود.
فرمانده کل سپاه پیشنهاد کرد که عملیاتی طراحی شود که مثلاً سه هزار تن از رزمندگان خودی به منطقه قلعه‌دیزه منتقل شوند و در آنجا به طرف مراکز اصلی نظامی و تسلیحات و مهمات عراق در منطقه عملیات کنند و تجهیزات آنها را به غنیمت بگیرند، که قرار شده روی این طرح کار شود. همچنین پیشنهاد طرحریزی و اجرای عملیاتی روی تپه منافقین - که موجب تسهیل در اجرای عملیات‌های دیگر می‌شود - در ادامة این بحث مطرح گردید.
مسئول ستاد قرارگاه رمضان (ایرج مسجدی) نیز گفت که هماهنگی عملیات منظم و نامنظم بسیار مشکل است؛ چون در عملیات منظم نظرها و طرح‌ها به سرعت عوض می‌شود و مشکلی هم بروز نمی‌کند، ولی در عملیات نامنظم، کار کُند است و تغییر طرح‌ها به سادگی امکان‌پذیر نیست و بسیار دشوار است. وی درباره انتقال نیروی زیاد به داخل عراق گفت: وقتی نیروی انبوه داخل عراق برود در آنجا دشمن می‌بیند، منطقه لو میرود و گرانی و قحطی ایجاد می‌شود.
فرمانده کل سپاه در پایان گفت که آماده شوید نیروی منظم را داخل عراق ببرید و کار منظم را از داخل عراق بکنید.(2)
1 8
بعد از آخرین جلسه امشب، نشستی با حضور برادران محسن رضایی، علی شمخانی، رحیم صفوی و غلامعلی رشید تشکیل گردید که در آن مسئله بودجه سپاه، چگونگی تقسیم بودجه نیروی زمینی سپاه، و شکل منظم دادن به آن و چگونگی صرفه‌جویی در بودجه‌ها و تأمین کسری بودجه، چگونگی تأمین اقلام مورد نیاز و هماهنگی با وزارت سپاه بررسی گردید.(3)
1) 14. سند شماره 18884/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرماندهان سپاه درباره عملیات نامنظم (5/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26749)، ص1 تا 61؛ و - سند شماره 1548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه (علیرضا لطف‌الله‌زادگان) ص27 تا 30.
2) 15. همان.
3) 16. همان، ردیف اول، ص62 تا پایان.
1 9
امروز اقدامات قرارگاه تاکتیکی فتح (تابع قرارگاه رمضان) برای هماهنگی عملیات‌های نامنظم در شمال عراق ادامه یافت. در گزارش امروز راوی قرارگاه فتح آمده است: صبح امروز افراد معرفی شده از اتحادیه میهنی برای شناسایی تأسیسات دوکان به اتفاق نیروهای شناسایی خودی به سمت این تأسیسات و مواضع دشمن حرکت کردند. همچنین مقرر شد که نیروهای تخریب به گزیله بیایند و امکانات موجود را بررسی کنند.
از سوی دیگر، فرمانده قرارگاه فتح در تماسی با فرمانده قرارگاه رمضان درخواست لباس‌گرم، کیسه خواب و پتو کرد که برادر ذوالقدر مشکل کمبود بودجه را برای تهیه اقلام مورد نیاز مطرح کرد. برادر جعفری هم گفت که اگر امکانات نرسد، توانایی نیروها ضعیف می‌شود. وی همچنین بر ارسال سریع اطلاعات فنی تأسیسات سد دوکان تأکید کرد.
بعدازظهر امروز در جلسه‌ای با حضور فرمانده قرارگاه فتح و رهبر اتحادیه میهنی کردستان عراق (جلال طالبانی) و "شیردل" یکی دیگر از مسئولان این اتحادیه، طرح چند عملیات نامنظم بررسی شد و هماهنگی‌هایی صورت گرفت. ابتدا منطقه دوکان مطرح شد که جلال طالبانی ضمن بیان اینکه احتمال حمله زرهی دشمن هست، گفت: به نظر من موشک مالیوتکا را در سه جا بگذاریم: راه کتل - کانی‌خان، راه خلکان - دوکان، و قره سرت. وی افزود: حمله در همه محورها در یک زمان شروع شود و فقط در مقابل پادگان با نیم ساعت تأخیر آغاز شود که وقتی نیروهای دشمن از آنجا برای کمک به محورهای دیگر می‌روند و پادگان تضعیف می‌شود، آنجا را بگیریم که مرکز فرماندهی منطقه سقوط می‌کند.
برادر جعفری ضمن بیان اینکه با این طرح کاملاً موافق هستیم، درباره حمله به مراسم رژیم عراق در سلیمانیه گفت اگر مراسم در منطقه مسکونی باشد، برای زدن آن با توپخانه محدودیت داریم؛ چون ممکن است توپ به منازل مردم بخورد. وی گفت که چند نفر از افراد لشکر بدر آماده‌اند که در سلیمانیه عملیاتی نظیر عملیاتی که در بعقوبه کردند، اجرا کنند. اگر شما اینها را به شهر برسانید و اینها بتوانند به جایگاه حمله کنند، رژیم عراق واقعاً می‌ترسد. جلال طالبانی با این طرح موافقت کرد. فرمانده قرارگاه فتح همچنین گفت که دو تن از برادران عرب ]از نیروهای لشکر بدر[ آماده‌اند که بروند میشراق (تأسیسات نفت منطقه کرکوک) را شناسایی کنند و امکانات لازم را برآورد کنند. جلال طالبانی نیز تأکید کرد که باید هر چه سریع‌تر نیرو ببریم و در یک مرحله انجام دهیم، چون دشمن هشیار است و احتمال دارد لو برود. در ادامه جلسه بحث تأمین مهمات و انتقال تجهیزات برای مجاهدین مجلس اعلا و لزوم همکاری اتحادیه در این زمینه مطرح شد که اتحادیه این همکاری را پذیرفت.
پس از آن جلال طالبانی گفت: «اگر موافق باشید در مورد عملیات دوکان می‌خواهیم یک کار سیاسی بکنیم و اعلام کنیم که این یک کار مشترک است و در مورد قدرت ما ظلم نشود و اسم ما اول
آورده شود و اسم خودتان را هر طوری می‌خواهید بیاورید. تبلیغات بکنیم و حکیم (رئیس مجلس اعلا) و ما مصاحبه کنیم که این یک کار مشترک است که این اولش است و پایانش در بغداد است. پایة یک کار سیاسی را با خون بنا بگذاریم و بعد چندین کار دیگر در دوکان و کرکوک با هم بکنیم و در دنیا صدا کند که کُرد و عرب با هم عملیات می‌کنند و می‌توانند شالودة جبهه عراقی باشد.»
فرمانده قرارگاه فتح نیز گفت که اتفاقاً این طور هم هست. ما یک محور از کار را در کرکوک به عهده مجلس اعلا گذاشته‌ایم و اگر هم‌زمان با سفر شما به ایران باشد، خوب است که بتوان روی آن تبلیغات کرد. طالبانی افزود که دشمن از این خیلی می‌ترسد که جمهوری اسلامی، کُرد و عرب را با هم متحد کرده است. برادر جعفری نیز اضافه کرد که منافع زیادی برای همه دارد. اصل کار ضربة قویِ اقتصادی به رژیم عراق است. از نظر نظامی تصرف یک شهر (کرکوک) است. فقط سرعت مهم است. جلال طالبانی ضمن اعلام آمادگی تأکید کرد که بله، کرکوک شهر بزرگ سیاسی، اقتصادی و تفریحی است.
در جلسة دیگری که عصر امروز با حضور فرمانده قرارگاه فتح و چند تن از مسئولان نظامی اتحادیه میهنی کردستان (شیردل، فریدون، قادر و ملازم‌عمر) تشکیل شد، چگونگی اجرای عملیات علیه مراسم دولتی عراق که قرار است در سلیمانیه برگزار شود و احتمالاً حسن‌المجید (از سران رژیم عراق) در آن شرکت خواهد کرد و چگونگی انتقال سلاح‌های مناسب به نزدیکی محل مراسم، بررسی شد. در ادامه جلسه چگونگی تقویت پایگاه‌های خودی در داخل عراق، تأمین آذوقه، مهمات و سلاح، چگونگی انتقال نیرو به منطقه به تعداد زیاد و همچنین تقویت پایگاه‌ها با سلاح‌های سنگین، ادوات، سلاح و سلاح‌های ضدزره و پدافند هوایی برای اجرای عملیات، در منطقه کرکوک بررسی شد. برادر جعفری تأکید کرد که چون می‌خواهیم به کرکوک برسیم، ارتفاعاتی مثل چرماوند، پیرمگرون و آسوس باید حفظ شود و به دست دشمن نیفتد و حتی در صورت لزوم سنگر زده شود و سیم‌خاردار و مین‌گذاری شود. فریدون نیز گفت ما در وهله اول نیاز به تجهیزات زرهی و سپس پدافند هوایی، خمپاره120 میلی‌متری و مینی‌کاتیوشا داریم و در نهایت نیرو لازم است.
فرمانده قرارگاه فتح در پایان جلسه گفت: نظر ما این است که کل مرکزیت اتحادیه این عملیات را تقبل کند و دفتر سیاسی و کمیته مرکزی آن نیز وارد کار شوند و مسئولیت انتقالات، تهیه آذوقه و مهمات، اسکان نیروها و … را به عهده بگیرند. فریدون نیز در پایان گفت: تنظیم این زحمت نیست. ما فردا با برادران صحبت می‌کنیم و از تجربیات شما هم استفاده می‌کنیم و به نام خدا شروع می‌کنیم.(1)
1 10
در جلسات امروز نیروی دریایی سپاه‌پاسداران موضوع پدافند سواحل و جزایر ایران در خلیج فارس و تعهدات نواحی برای تأمین نیروی مورد نیاز و همچنین اهداف مناسب برای حملة موشکی به دشمن بررسی شد.
1) 17. سند شماره 1547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 2/8 تا 17/8/1366، ص70 تا 84.
جلسه اول با حضور چندتن از مسئولان نیروی دریایی و مسئولان پرسنلی ستاد کل سپاه و بسیج تشکیل گردید. در این جلسه مجموع گردان‌هایی که برای پدافند سواحل و جزایر ایران در خلیج فارس مورد نیاز است، اعلام شد. همچنین پس از بررسی‌هایی که در این جلسه صورت گرفت، در نهایت تعهدات هر ناحیة سپاه‌پاسداران برای تأمین نیروی مورد نیاز مشخص گردید و قرار شد استان‌های فارس، هرمزگان، مازندران، خراسان، کرمان، اصفهان، خوزستان و لشکرثارالله به تعداد مقرر شده در این جلسه، برای پدافند منطقه خلیج فارس اختصاص دهند.(1)
در جلسه دیگری که بعد از ظهر امروز با حضور جانشینِ فرمانده و معاون اطلاعات نیروی دریایی سپاه و مسئولان یگان موشکی سپاه برگزار شد، اهداف مناسب برای حمله موشکی به دشمن در مقابل تهاجمات دشمن و همچنین چگونگی شناسایی نقاط مناسب بررسی گردید و مسئولان یگان موشکی برای اجرای عملیات پس از تصویب اهداف، اعلام آمادگی کردند.(2)
1 11
امروز تأسیسات نفتی آغاجاری و جزیره لاوان هدف حمله هوایی عراق قرار گرفت. در حمله امروز دشمن به تأسیسات نفتی آغاجاری که در ساعت 12:45 انجام شد، ایستگاه یونیت2 هدف قرار گرفت و خساراتی به آن وارد شد و 4 تن از پرسنل تأسیسات دچار موج گرفتگی شدند.(3)همچنین در ساعت 15:20 سه هواپیمای دشمن به حریم هوایی جزیره لاوان تجاوز کردند. خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از یک مقام مسئول در ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد از مجموع سه هواپیمای مهاجم عراقی که قصد بمباران تأسیسات جزیره لاوان را داشتند، یک فروند سرنگون شد و یک فروند دیگر با تحمل خساراتی به حریم هوایی عراق گریخت که از سرنوشت آن اطلاعی در دست نیست.(4)از سوی دیگر، سخنگوی ارتش عراق ادعا کرد که هواپیماهای جنگی این کشور در ساعت 19:30 یک نفتکش را در نزدیکی سواحل ایران هدف قراردادند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(5)
2 12
در منطقه سردشت چته‌های "هیز اربابا" و "هیز پیشوا" از حزب دمکرات بر سر راه برگشت نیروهای جندالله سپاه سردشت کمین گذاشته بودند که در این کمین 15 تن از رزمندگان شهید و 2 تن مجروح شدند و 2 خودرو آنها منهدم گردید. در این درگیری از عناصر ضدانقلاب یک تن کشته شد.(6)
در سقز نیز گروهی از چته‌های گروه کومهله به طرف پایگاه عملیاتی ژاندارمری در نزدیکی روستای "قلعه جقه" واقع در شرق سقز آتش گشودند و پس از ساعتی درگیری و مقابله و مقاومت نیروهای ژاندارمری متواری شدند.(7)
3 13
در پی حمله ارتش عراق به مناطق آزاد شده قره‌داغ در جنوب استان سلیمانیه و دادن مهلت دو روزه به مردم برای تحویل فرزندان خود به ارتش ]ر.ک.به: روزشمار 28/7/1366[، نیروهای
1) 18. سند شماره 1555 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 29/7 تا 10/8/1366، ص168 تا 177.
2) 19. همان، ص178 تا 181.
3) 20. سند شماره 046335 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا2 - معاونت اطلاعات، 5/8/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 222، 6/8/1366، ص2، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 5/8/1366.
4) 21. روزنامه رسالت، 6/8/1366، ص2، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
5) 22. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 223، 7/8/1366، ص5.
6) 23. سند شماره 046219 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلکس، سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) (کردستان) - اطلاعات، 18/8/1366.
7) 24. سند شماره 097741 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلکس، سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) (کردستان) - اطلاعات، به ستاد مرکزی سپاه پاسداران، معاونت اطلاعات، 9/8/1366.
رژیم بغداد وارد قره‌داغ شدند و با مواد منفجره و بلدوزر به انهدام خانه‌های اهالی این شهر پرداختند. تاکنون روستاهای تله‌زیت، سویراوه، قاره‌مان، تیمار، یاغی‌سرو، گرزیل، فرجانه و جولانه با خاک یکسان شدهاند. رژیم عراق همچنین نیروی زیادی را در مناطق کانی پانکه، پادگان تانجه و زارین دربندی‌خان جمع‌آوری کرده و قصد دارد به تعرضات خود در این منطقه ادامه دهد.
از سوی دیگر، نیروهای معارض عراقی و نیروهای تیپ75 ظفر سپاه‌پاسداران در عملیاتی مشترک به دکل تقویت رادار قره‌داغ واقع در جنوب استان سلیمانیه یورش بردند و نیروهای حفاظتی این تأسیسات به استعداد یک گردان خفیفه و یک گردان از نیروهای مخصوص ارتش عراق را متلاشی و تعدادی از این نیروها را کشته یا زخمی و عده‌ای را اسیر کردند. روز بعد از این عملیات، ارتش عراق با تقویت و جمع‌آوری نیروهای خود در این منطقه، وارد شهر قره‌داغ شد و کلیه خانه‌های مردم را با لودر و بلدوزر و تانک تخریب و شهر را با خاک یکسان کرد.(1)
1 14
نیروهای داوطلب مردمی امروز از شهرهای شیراز، تبریز، ارومیه، همدان، زنجان، گرمسار، نیشابور، سمنان و جهرم راهی جبهه‌های جنگ شدند. این نیروهای رزمی و رزمی - تخصصی که در قالب کاروان حماسه‌سازان عاشورا سازماندهی شده بودند، با بدرقه مردم شهرهای فوق به سوی جبهه‌های نبرد حرکت کردند.(2)
امروز نیروهای داوطلب با بدرقه مردم از شهرهای مختلف عازم جبهه‌های نبرد شدند.
خبرگزاری یونایتدپرس در گزارشی ادعا کرد که ایران توان بسیج گسترده مردم را ندارد. در این گزارش آمده است: «ایران اعلام کرده است که برای مبارزه با شیطنت‌های شیطان بزرگ و هم‌پیمانان آن در خلیج فارس یک نیروی جدید 500 هزار نفری در طول سواحل جنوبی خود مستقر خواهد کرد، اما تحلیلگران گفتند تنها در صورتی که روحانیت ایران اعلام بسیج عمومی کند این کشور قادر به تدارک یک چنین نیرو و آن هم از طریق جذب خیل نیروهای بیکار خواهد بود.»(1)
1 15
به دنبال اعلام تحریم اقتصادی امریکا علیه ایران، رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر ایران آن را طرحی بی‌اثر خواندند که با پاسخ قاطع ایران روبهرو خواهد شد. رئیس‌جمهوری اسلامی ایران با اشاره به تحریم اقتصادی و تهدیدات امریکا علیه ایران گفت: «تهدید امریکا برای تحریم ما مطرح می‌شود تا احساس رعب و وحشت کنیم، اما ما بسیار قوی‌تر از آن هستیم که دشمنان فکر می‌کنند. آن روز که ما احساس کنیم که از معبر تنگه هرمز کشتی به مقصد ایران وارد نمی‌شود، اجازه نخواهیم داد که هیچ کشتی برای هیچ کشوری وارد خلیج فارس شود.»(2)
نخست‌وزیر نیز در یک گفتوگوی تلفنی با سیمای جمهوری اسلامی گفت: «ریگان بعد از شکست سیاست‌هایش در خلیج فارس در کنگره و همچنین در رابطه با مسائل اقتصادی، دنبال یک کسب آبرو برای خودش هست و مسئله تحریم اقتصادی ایران را عنوان کرده تا ژست فاتحانه‌ای حداقل در یک مورد برای خودش بگیرد و غافل از اینکه بالاخره واقعیت‌ها روشن می‌شود و افکار عمومی امریکا بعداً در این زمینه اطلاعاتی را دریافت خواهد کرد که آن چیزی که ریگان ادعا کرده، در حقیقت چیزی نیست که او گفته باشد؛ به خاطر اینکه از 5 تا 6 سال قبل خود دولت جمهوری اسلامی براساس بخشنامه‌ای خرید هرگونه کالا از امریکا را اعم از تجاری و نظامی ممنوع کرده است. غیر از این ما بر اساس دستور حضرت امام که فرمودند "ما رابطه با امریکا را می‌خواهیم چه کنیم"، کلاً ارتباط تجاری و وارداتی با امریکا نداشته‌ایم به جز مقداری اندک و ناچیز.»
وی افزود: «براساس تبصره‌ای که در این بخشنامه هست ما در حقیقت در ارتباط با تجارت خارجی، امریکا را از لیست کشورهایی که ما از آنها کالا وارد می‌کنیم خارج کردیم و این چیزی که ریگان ادعا کرده یک حرف پوچ ]است[ و جنبه حیثیتی دارد و هیچ اثری نمی‌تواند در اقتصاد ما بگذارد. در مورد نفت که گفته‌اند نفت نمی‌خرند، ما مستقیم به امریکا نفت نمی‌فروختیم اما به بازارهای جهانی می‌فروختیم که احتمالاً از این طریق امریکا بخشی از نفت ]مورد نیاز[ خود را تأمین کرده است. ما در رابطه با نفت هیچ‌وقت مشکلی نداشته‌ایم و با بازار جهانی، قوی برخورد می‌کنیم. گذشته از امریکا که ما هیچ ارتباطی با آن نداریم با کشورهای دیگری هم که خواسته‌اند از ما کم خرید کنند و یا این چنین حرکاتی داشته باشند، به خاطر تسلطی که روی بازار خودمان داریم بلافاصله محدودیت برای واردات آنها به ایران ایجاد
کرده‌ایم که بنده این موضع را به عنوان یک موضع رسمی دولت اعلام می‌کنم، گرچه ما فکر نمی‌کنیم این دیوانگی‌های ریگان مورد اعتنا قراربگیرد و در سطح جهانی اثر داشته باشد. موضع‌گیری ریگان یک موضع‌گیری انفعالی است و تنها جنبه مصرف داخلی برای امریکا دارد.»
مهندس‌موسوی اضافه کرد: «موضع‌گیری اخیر ریگان با بحران اقتصادی که چند روز است بر امریکا حاکم شده ارتباط دارد؛ از جمله سقوط ارزش سهام در امریکا که بزرگ‌ترین بحران‌هایی است که به خاطر سیاست‌های تورمی و تورم‌زای ریگان بر امریکا حاکم شده و صحبت ضررهای ده‌ها میلیاردی برای سهام‌داران هست و مردم امریکا باید عواقب این امر را بچشند. دیگر بحث کم کردن کسری بودجه است که دست و پای امریکا را در سراسر جهان برای اعمال سیاست‌هایش محدود می‌کنند.»(1)
رادیو مونت کارلو درباره سخنان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران گفت: «ایران اعلام کرد در صورت توافق بر سر اعمال تحریم اقتصادی این کشور، تنگه هرمز را خواهد بست. این تهدید تازه ایران به بستن تنگه‌هرمز درپی اعلان پرزیدنت ریگان دایر بر تصمیم ایالات متحده به متقاعد ساختن کشورهای هم‌پیمان جهت پیوستن به تحریم اقتصادی علیه ایران صورت می‌پذیرد. ایران پیش‌تر نیز تهدید کرده بود در صورتی که حملات عراق مانع از صدور نفتش بشود، تنگه‌هرمز را که قسمت عمده نفت جهان غیرکمونیستی از آن می‌گذرد خواهد بست، لیکن تهدید امروز ایران از سوی عالی‌ترین مقام ایران اعلام شده و مسئله بستن تنگه‌هرمز را به تحریم اقتصادی علیه ایران مرتبط دانست.»(2)
1 16
کشورهای غربی در قبال درخواست امریکا برای تحریم اقتصادی ایران واکنش محتاطانه‌ای داشتند. مجله دی‌ولت چاپ آلمان نوشت: «در پایتخت‌های غربی، نسبت به تحریم تجاری ریگان علیه ایران استقبال نشده است و تنها حمایت اندکی از این اقدام صورت گرفته است. نظرهای مقام‌های رسمی اروپایی در طیف گسترده‌ای از احساس همدردی کامل که فرانسه ابراز کرد تا رد کامل این تصمیم که آلمان غربی اعلام کرد، قرار دارند.»(3)
وزیرخارجه ژاپن نیز درباره طرح تحریم ایران گفت: «ژاپن هنوز در زمینه پیشنهاد امریکا مبنی بر تحریم اقتصادی علیه ایران فکری نکرده است و کشورش مایل است از طریق مذاکره راه‌حلی برای جنگ ایران و عراق بیابد.» از سوی دیگر گفته می‌شود که مقام‌های بلندپایه ژاپنی در واکنش به تصمیم امریکا درباره اعمال محدودیت‌های تجاری علیه ایران با احتیاط برخورد کردند. وزیرخارجه ژاپن همچنین گفت که کشورش مایل است از طریق مذاکره راه حلی برای جنگ ایران و عراق بیابد.(4)
وزیر تجارت بین‌المللی و صنعت ژاپن هم گفت: «توکیو در مورد اقدام امریکا محتاط باقی خواهد ماند.» وی از کمپانی‌های ژاپنی خریدار نفت ایران خواست که در مورد تحریم امریکا،
رفتار خیلی محتاطی داشته باشند.(1)وزارت خارجه انگلستان نیز در این باره اعلام کرد: «این کشور همواره با تحریم اقتصادی کشورها مخالف بوده و آن را بی‌فایده می‌داند.»(2)
رادیو بی.بی.سی در گزارشی از مواضع کشورهای غربی در خصوص تحریم اقتصادی ایران گفت: «بعد از اعلام تحریم بازرگانی ایران از سوی امریکا، اینک امریکا از متحدان خود از جمله ژاپن خواسته است که در این زمینه با این کشور همگام شوند. ژاپن از حفظ روابط دوستانه با هر دو طرف متخاصم در جنگ منتفع می‌شود ولی مقام مطلع در وزارت خارجه ژاپن گفت: ژاپن به ایران هشدار داده است که اگر با قطعنامه خواستار آتش‌بس شورای امنیت سازمان ملل مخالفت کند، ممکن است در موضع دیپلماتیک خود در قبال ایران تجدید نظر کند. با این وصف ناظران در توکیو گفته‌اند که پذیرفتن درخواست امریکا و صرف‌نظر کردن از خرید نفت ایران برای ژاپن هم از نظر سیاسی و هم از نظر اقتصادی دشوار خواهد بود، چرا که نفت وارد شده از ایران در حال حاضر در حدود هفت درصد از تمامی احتیاجات نفتی ژاپن را فراهم می‌سازد.»(3)
رادیو کلن نیز در گفتاری پاسخ احتمالی آلمان و ژاپن به درخواست امریکا را منفی اعلام کرد و گفت: «آن گونه که از ظواهر امر بر می‌آید هیچ یک از کشورهای دیگر درخواست واشنگتن در مورد تحریم بازرگانی علیه ایران را نخواهند پذیرفت. اینکه آلمانی‌ها با تحریم اقتصادی ایران مخالف هستند و نمی‌خواهند محدودیت‌هایی برای کالاهای ایرانی تعیین کنند دلایل زیادی دارد. تحریم بازرگانی، همان‌طور که تجربه به اثبات رسانده است، وسیله درستی برای تحت فشار قراردادن یک دولت وظیفه‌نشناس جهت پیش گرفتن مشی مورد درخواست نیست. در مورد ایران امتناع آلمانی‌ها از پیوستن به تدابیر امریکا علیه ایران دلیل ساده‌ای دارد و آن هم به مناسبات اقتصادی مربوط می‌شود. گرچه امریکاییها در یک جنگ اعلام نشده‌ای با ایران قراردارند ولی آنها درست در ماههای گذشته از جمله واردات نفت از ایران را شدیداً افزایش دادند. البته باید گفت که مخالفت با یک جنگ اقتصادی با تهران دلیل سیاسی هم دارد. آلمان فدرال در کنار ژاپن تنها کشور صنعتی بزرگ است که با عراق و ایران مناسبات خوب دارد. این نوع روابط را باید پایدار نگه‌داشت تا بتوان این دو کشور را جهت در پیش گرفتن روشی اعتدال‌آمیز مورد تشویق قرار داد.»(4)
کاترین اوانز مفسر رادیو بی.بی.سی، اقدام امریکا را در فروش نفت ایران بی‌تأثیر دانست و گفت: «با توجه به اینکه تا چند روز قبل واردات نفت امریکا از ایران به یک دهم حجم واردات در ماههای تابستان رسید، می‌توان گفت که تصمیم اخیر ریگان در حال حاضر تأثیر چندانی بر صادرات نفت ایران نخواهد داشت.»(5)
کارشناسان نفتی نیز معتقدند اقدام امریکا در جهت تحریم خرید نفت از ایران بیشتر جنبه نمایشی دارد؛ زیرا مشکل می‌توان منبع نفت خریداری شده را تعیین کرد. نفت ایران به راحتی می‌تواند از طریق جزایر "ویرجین" به امریکا منتقل شود. صادرات نفتی ایران اخیراً اندکی
کاهش یافته است و این بیشتر به دلیل عدم تمایل مشتریان به خرید نفت در زمانی که پیش‌بینی می‌شود قیمت نفت کاهش یابد، می‌باشد و انتظار نمی‌رود صادرات نفت ایران بیش از این کاهش یابد.»(1)
1 17
منابع امریکایی ادعا کردند که ایران امروز در سواحل جزیره ابوموسی مانور آبی - خاکی برگزار کرد. خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از یک مقام رسمی امریکا گزارش داد: «ایران در نزدیکی ساحل جزیره ابوموسی واقع در جنوب خلیج فارس به مانورهای آبی - خاکی اقدام کرد در حالی که کشتی‌های امریکایی آنها را زیر نظر داشتند. به هنگام مانور، دیگر نیروهای زمینی ایران نیز در طول سواحل ایران در خلیج فارس مستقر بودند. مقام مذکور که خواست نامش فاش نشود، افزود: این مانورها با شرکت کمتر از 20 کشتی از روز گذشته آغاز شده است و هنوز ادامه دارد. نیروهای امریکایی مستقر در خلیج فارس شاهد تمرکز کشتی‌های ایرانی از جمله کشتی‌های آبی - خاکی ساخت امریکا و کشتی‌های تدارکاتی بودند، لکن هیچ گونه رویارویی بین کشتی‌های امریکایی و ایرانی بروز نکرد. این مانورها در مسافتی که برای کشتی‌های امریکایی قابل رؤیت بود، انجام شد.»(2)
2 18
کشورهای عضو اتحادیه اروپای غربی درصدد افزایش میزان حضور و همکاری در خلیج فارس هستند. "هانس وان دن‌بروک" وزیر خارجه هلند در پایان اجلاس شورای وزیران اتحادیه اروپای غربی اعلام کرد: «هفت کشور عضو این اتحادیه: بلژیک، فرانسه، جمهوری فدرال آلمان، ایتالیا، لوگزامبورگ، انگلستان و هلند در تلاشند برای حفظ آزادی رفت و آمد در خلیج فارس با هم همکاری کنند و فعالانه مشارکت خواهند کرد.»(3)یک مقام وزارت دفاع هلند نیز گفت: «ما از تشکیل یک نیروی واکنش سریع در خلیج فارس سخن نمی‌گوییم ولی حضور اروپا در خلیج فارس به حدی رسیده است که ما قادر نیستیم از هماهنگی‌های نظامی و فنی بیشتر در این زمینه اجتناب کنیم.»(4)
خبرگزاری رویتر به نقل از دیپلمات‌ها گزارش داد: «انگلیس، فرانسه، ایتالیا، هلند و بلژیک ماه گذشته در مورد طرح‌های هلند برای قراردادن نیروهای این کشورها در خلیج فارس تحت یک فرماندهی هماهنگ، به توافق نرسیدند.»(5)
3 19
رئیس رژیم مصر در مصاحبه با روزنامه کویتی السیاسه بار دیگر بر حمایت کشورش از کویت در برابر حملات خارجی تأکید کرد. حسنی مبارک گفت: «کویت موقعیت خاصی نزد حاکمان دارد. روابط سیاسی میان مصر و کویت حتی در مرحله بحرانی اعراب با مصر قطع نشد. کویت یک کشور بسیار دوست مصر است و موجودیت و حاکمیت آن برای ما اهمیت فوق‌العاده دارد.
اگر کویت مورد حمله قرار گیرد، مصر آن را وضع وحشتناک تلقی خواهد کرد و اگر جهان عرب قادر نیست اوضاع را ارزیابی کند و راه‌حلی ایجاد نماید، مصر می‌تواند ابعاد مسئله را دریابد.»(1)
مارشال ابوغزاله، وزیر دفاع مصر، نیز تلویحاً ایران را تهدید کرد و گفت: «مصر علیه هر کسی که هر جا که میلش باشد حمله کند، شدیداً مقابله خواهد کرد. تهدیدهایی که اعراب را در بر گرفته است، خطرناک و ویرانگر است و باید همواره آماده و هشیار بود و آنچه در منطقه روی می‌دهد به خوبی ثابت می‌کند که باید قوی بود. مصر همواره سعی دارد تا از ملل عرب حمایت و حفاظت کند.»(2)
با این حال کویت و مصر گزارشهای مربوط به معامله حمایت نظامی مصر از کویت در قبال دریافت کمک‌های تجاری، مالی و نظامی از این کشور را رد کردند.(3)رادیو بی.بی.سی در تفسیری از مواضع مصر گفت: «بیانات مکرر مقامات مصر مبنی بر حمایت از کویت و عربستان سعودی نه‌تنها نگرانی شدید از گسترش دامنه جنگ را منعکس می‌سازد بلکه با فرارسیدن زمان اجلاس سران عرب در امان، قصد تقویت مقام مصر در جهان عرب نیز از آن احساس می‌شود. ولی برخی از ناظران در قاهره معتقدند که وعده‌های مصر دلیل دیگری نیز دارد و آن ظاهراً آماده ساختن افکار عمومی آن کشور برای روزی است که مصر تصمیم گیرد نیروی هوایی خود را به دفاع از کویت بگمارد. ناظران یادآور می‌شوند که مصر قصد دارد هواپیماهای سوخت‌رسانی در حال پرواز تهیه کند، ولی سیاست رسمی آن کشور بر آن است که خلبانان هواپیماهای جنگی خود را به خارج از مرزهای مصر اعزام نکند.»(4)
1 20
آرامش و تشنج در خلیج فارس معنی‌دار است. صاحب‌نظران و تحلیلگران هر روز اقدامات انجام شده و اوضاع و شرایط حاکم بر آن را بررسی و تجزیه و تحلیل می‌کنند. خلیج فارس و خبرهای مربوط به آن، قسمت مهمی از مطالب رسانههای جهانی را به خود اختصاص داده است. پس از اصابت یک موشک کرم ابریشم به پایانه نفتی بندر الاحمدی کویت، درگیری نظامی و حملات متقابل ایران و امریکا کاهش یافته است و خلیج فارس در این چند روز آرام شده و به تعبیر دیپلمات‌ها وضعیت "توقف مرموز خشونت‌ها" بر منطقه حکم‌فرما شده است. خبرگزاری رویتر به نقل از یک دپیلمات مستقر در خلیج فارس نوشت: «به نظر می‌رسد زنجیره رویدادهای هفته گذشته بسته شده است، هیچ‌کس نمی‌تواند مطمئن باشد ولی دو طرف ظاهراً در حال حاضر سعی دارند از دست زدن به فعالیت‌های رویارویی‌طلب پرهیز کرده و بدین‌گونه خود را موافق با تعقیب روند صلح نشان دهند. دیپلمات‌های غربی در منطقه در عین حال گفتند که آرامش در خلیج فارس ممکن است بدان لحاظ پدید آمده باشد که ایران و عراق نیروی خود در زمینه حملات در خلیج فارس را همطراز می‌بینند و به همین لحاظ سعی دارند بر افکار عمومی جهان در رابطه با تلاش‌های مختلف صلح مربوط به منطقه تأثیر بگذارند.
یکی از دپیلمات‌ها با اشاره به اینکه تنها چند روز از فرصت ایران و عراق برای پاسخ دادن به پیشنهادهای اخیر دکوئیار برای صلح باقی‌مانده و اجلاس سران عرب نیز در پیش می‌باشد، گفت: هر دو طرف منافع فراوانی را در خراب نکردن اوضاع در زمان قبل از فرا رسیدن موعد برای دو تحول یاد شده مشاهده می‌کنند. وی تأکید کرد که ایران با حمله به کویت به طور غیرمستقیم انتقام خود را از حمله امریکا به سکوهای نفتی خود گرفت و از این طریق هم آبروی خود را حفظ کرد و هم از تحمل ضربه‌ای تازه از سوی امریکا پرهیز کرد. اما هنوز نمی‌توان نسبت به ادامه آرامش موجود خوشبین بود. یک منبع کشتیرانی نیز گفت: جنگ نفتکش‌ها همواره به صورت یک سلسله حملات فشرده منتهی به یک دوره آرامش پس از آن بروز پیدا کرده است و طرفین در طول این دوره آرامش به تجدید قوا و طرحریزی برنامه‌های تازه می‌پردازند.»(1)
"سایروس ونس،" وزیرخارجه دولت کارتر و الیوث ریچاردسون، وزیر دفاع پیشین امریکا، خطاب به کنگره امریکا مأموریت نیروی دریایی این کشور را در جلوگیری از حملات به کشتیرانی شکست خورده خواندند و خواستار تشکیل نیروی حافظ صلح زیر پرچم سازمان ملل متحد شدند. براساس این پیشنهاد، سازمان ملل باید یک نیروی حافظ صلح برای پرچم‌گذاری، بازرسی و اسکورت کشتی‌های تجاری در خلیج فارس ایجاد کند که از کشورهایی غیر از امریکا و شوروی تشکیل شده و مرکب از هفت قایق گشتی سبک اسلحه با حدود 90 خدمه باشد که زیر نظر 10 ناظر نظامی اداره می‌شوند. هزینه این نیرو یا به وسیله استفاده کنندگان از کشتی‌های پرچم گذاری شده و یا با کمک داوطلبانه به یک صندوق ویژه تأمین می‌شود. در این پیشنهاد آمده است که پرسنل سازمان ملل باید کشتی‌ها را قبل از ورود به خلیج فارس و برافراشتن پرچم سازمان ملل بازرسی کنند تا مطمئن شوند که تجهیزات نظامی حمل نمی‌کنند. کشتی‌ها پس از گذشت از بازرسی، تیمی متشکل از دو ناظر سازمان ملل با خود خواهند داشت و در بعضی از موارد با یک قایق گشتی سازمان ملل اسکورت می‌شوند. طبق این پیشنهاد پنج عضو دائمی شورای امنیت در مورد مجازات‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی مشترک علیه مختل‌کننده ایمنی عبور کشتی‌ها مشورت خواهند داشت.(2)
سفیر کویت در شوروی در گفتوگو با روزنامه سعودی الشرق‌الاوسط با بیان اینکه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس تمایلی به برخورد با ایران ندارند، گفت: «درگیر شدن با ایران کار مشکلی نیست اما در صورت وقوع برخورد با ایران، پایان دادن درگیری مشکل خواهد بود.» سفیر کویت گفت: «کشورهای شورای همکاری باید در قبال اقدامات خصمانه ایران خویشتنداری نمایند و طرح‌های تدارک دیده شده برای کشاندن آنان به جنگ علیه ایران را نادیده بگیرند. مناسب ترین راه برای مقابله با حملات خصمانه ایران علیه کویت، اتخاذ یک موضع واحد از سوی اعراب در قبال ایران می‌باشد.» وی درباره حمله امریکا به سکوهای نفتی
ایران گفت: «ما معتقدیم اقدام امریکا در حمله به اسکله‌های نفتی ایران به افزایش تشنج در منطقه منجر نخواهد شد، اما خطر این‌گونه اقدامات در این است که کویت را در معرض عکس‌العمل ایران قرار خواهد داد. ایران که جرأت نمی‌کند ضربات خود را به منافع امریکا وارد سازد، به جای آن کویت را هدف قرار می‌دهد و در واقع اقدامات ایران علیه کویت تسویه حساب‌هایی است که ایران آن را با امریکا صورت می‌دهد.»(1)
ایگور بلیشنکو، معاون ریاست انجمن حقوقدانان شوروی اقدام امریکا در حمله به سکوهای نفتی ایران را از جنبة حقوقی ارزیابی کرد و نوشت: «اگر هم حدس بزنیم که موشک‌باران سکوهای نفتی ایران در حکم اقدام تلافی‌جویانه امریکا بوده که مطابق ماده51 منشور سازمان ملل متحده درباره حق دفاع مشروع، انجام گرفته است و امریکا همیشه به این استناد می‌کند، در این صورت هم باید گفت که عملیات نظامی علیه هدف‌های غیرنظامی، همانند سکوهای نفتی، بر طبق قانون بین‌المللی قدغن است و بدین ترتیب اقدامات امریکا در حکم نقض این قانون بین‌المللی است.»(2)
1 21
هفت کشور عضو اتحادیه اروپای غربی در اجلاس شورای وزیران این اتحادیه امروز موافقت کردند که در صورت نپذیرفتن درخواست سازمان ملل متحد مبنی بر برقراری آتش‌بس، طی چند روز آینده، تحریم فروش اسلحه را به اجرا گذارند. نیکولاس چایلد، مفسر بخش عربی رادیو بی.بی.سی معتقد است که با وجود اعلام این موضوع، هنوز در این مورد وحدت‌نظر کامل بین کشورهای اتحادیه اروپا وجود ندارد. آشکار است که در جلسه کنفرانس اتحادیه کشورهای اروپای غربی فرض بر این بود که ایران هدف اصلی تحریم صدور اسلحه خواهد بود؛ تحریمی که به دلیل عدم پاسخ مثبت به قطعنامه 598 شورای امنیت است. اما اگر شوروی و چین تنها در صورتی با برقراری تحریم صدور اسلحه توافق کنند که شامل عراق نیز بشود، فرانسه بر سر دو راهی قرار خواهد گرفت؛ زیرا بزرگ‌ترین صادر کننده غربی اسلحه به عراق است، اما این حقیقت همچنان به قوت خود باقی است که فقط اگر همه طرف‌های ذی‌نفع متفقاً دست به عمل بزنند این امکان وجود خواهد داشت که ایران و عراق را وادار به قطع جنگ کنند.(3)
2 22
روزنامه القبس چاپ کویت ادعا کرد شوروی درخواست ایران برای خرید اسلحه را رد کرده است. این روزنامه به نقل از دیپلمات‌های کشورهای اروپای شرقی در دمشق نوشت: «ایران با اعزام یک هیئت نظامی عالی‌رتبه به مسکو درخواست خرید موشک‌های دوربرد زمین به زمین از نوع "اس.اس.21" و "اس.اس.25" - که قادرند کلاهک های اتمی حمل کنند - و همچنین موشک‌های ضدهوایی(سام) کرده است. اما مقام‌های شوروی با این درخواست مخالفت نموده‌اند. ایران آماده بود نیم میلیارد دلار برای بیعانه خرید سلاح‌های یادشده به مسکو بپردازد، اما
بلاتکلیف بودن روابط تسلیحاتی میان دو کشور سبب شده است مسئله فروش سلاح از شوروی به ایران معلق بماند.» القبس افزود: «در صورتی که کشورهای عربی حوزه خلیج فارس اقدام به اعطای تسهیلات نظامی و پایگاه به امریکا نمایند، مسکو در روابط تسلیحاتی خود را با ایران تجدید نظر قرار خواهد کرد.»(1)
1) 52. مأخذ 27، ص18، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از روزنامه القبس، 5/8/1366.
1 1
امروز جلسات متعددی در قرارگاه مرکزی سپاه با حضور فرماندهان و مسئولان سپاه دربارة موضوعات مختلف جنگ، در پایگاه منتظران شهادت (گلف - اهواز) تشکیل شد. در اولین جلسه که پیش از ظهر امروز با حضور برادران محسن رضایی، رحیم صفوی، علی شمخانی، غلامعلی رشید، مصطفی ایزدی، محمد باقری، محمدعلی جعفری، احمد غلامپور، حسن دانایی، علیرضا عندلیب و نورعلی شوشتری برگزارشد، فرمانده کل سپاه به بحث درباره مسائل کلان جنگ، استراتژی و ابعاد مختلف جنگ و سیاست‌گذاری جنگ پرداخت.
محسن رضایی گفت: بازنگری در مناطق و تصمیمات یک امر کاملاً طبیعی است. ما مواجه با تغییراتی هستیم که متناسب با آن باید در خودمان تغییر بدهیم. توان رزمی ما، توان رزمی دشمن، تصمیمات و تاکتیک‌های جدید دشمن، اعمال فشارهای جدید جزء تغییرات محسوب می‌شود. در شرایطی که دشمن دست به تغییرات می‌زند، نمی‌شود ما هیچ تغییری در خودمان ندهیم. البته تغییرات دو نوع است: استراتژیکی و تاکتیکی. جمع تغییرات تاکتیکی نیز در استراتژی مؤثرند. از طرف دیگر، اطلاعات، فهم و آگاهی‌های ما مرتب در تغییر است. بنابراین طبیعی است که ما مراحل استراتژیک‌مان را هر چند وقت یک بار تعیین کنیم و بین این مراحل هم تفاوت‌هایی باشد. پس مثلاً جایی که امسال می‌جنگیم با جای سال گذشته طبیعی است که تغییرات داشته باشد. البته یک سری اصول حاکم هست؛ مثلاً اینکه کرکوک، موصل، بغداد، بصره، و تأسیسات نفت و برق و اینها جزء اهداف‌اند که در رسیدن به این اهداف تاکتیک‌ها و توان‌های مختلف به کار گرفته می‌شود. این طور نیست که اگر در اهداف ثبات باشد، در روش‌ها، برخوردها و سازمان‌دهی‌ها هم یک ثباتی باشد. مخصوصاً اینکه عامل تصمیم گیرنده که خود ما هستیم، چه بخواهیم و چه نخواهیم تغییر پیدا می‌کنیم؛ در فهم، اطلاعات و … بنابراین چطور می‌شود با تغییر در دشمن، تغییر در توان، تغییر در فهم و اطلاعات، تغییر نداشته باشیم؟ اصلاً بدون تغییر ما نمی‌توانیم زندگی کنیم و به اهدافمان برسیم.
حال بحث این است که با یک نگاهی به سال گذشته، ببینیم امسال و سال آینده چه
می‌خواهیم بکنیم. کلاً مأموریت‌هایی که در قبال جنگ می‌خواهیم داشته باشیم چه تغییراتی نسبت به قبل داشته باشیم. ما جنگ را چگونه می‌خواهیم به پایان ببریم؟ آیا با یک برخورد نظامی کور می‌خواهیم همه چیز را خراب کنیم تا به بغداد برسیم و روی ویرانه‌های بغداد یک نظام درست کنیم؟ آیا با یک حرکت سیاسی ذلت‌بار جلو برویم. گفتیم که ما در جنگ با عراق باید از سه پارامتر مهم نظامی، سیاسی و اجتماعی استفاده کنیم. در بُعد نظامی هدف ما ماشین جنگی و اقتصاد عراق است. در بُعد سیاسی از دوستان دشمن بکاهیم و بر دوستان خودمان بیفزایم. در بعد اجتماعی هم گام به گام حاکمیت اجتماعی رژیم عراق را از صحنه عراق حذف کنیم. این سه بُعد را باید با هم پیش ببریم. البته به قول نویسندة "هنر جنگ" بهترین فرمانده آن است که طرف مقابل را سالم ببلعد؛ یعنی کلاً همه حکومت و تشکیلات حریف را در اختیار بگیرد نه اینکه منهدم کند. منتها اگر نتوانستیم از روی اجبار و کراهت، با انهدام از دست دشمن خارج می‌کنیم. مثلاً از این پنجاه، شصت هزار اسیر عراقی، بیست هزار دارند ثبت نام می‌کنند برای جنگ علیه رژیم عراق. هرماه 300 تا 400 نفر عضوگیری می‌شوند.
یا در بُعد سیاسی مثلاً از کنفرانس غیرمتعهدها برای فشار به دشمن استفاده کنیم. آقای فیدل کاسترو گفته شوروی‌ها مشکلات دارند، زیاد با شما همکاری نمی‌کنند، به آنها فشار نیاورید ولی قول داده که از کنفرانس غیرمتعهدها به نفع ما و علیه امریکا استفاده کند. در بُعد اجتماعی هم با کمک و همکاری با مردم عراق و حل مشکلاتشان، تلاش کنیم حاکمیت اجتماعی رژیم عراق از بین برود و حاکمیت اجتماعی اسلام جایگزین بشود. اگر ما بتوانیم در این سه بُعد پیش برویم، رژیم عراق سقوط می‌کند.
فرمانده کل سپاه در بُعد سیاسی جنگ نمونه دیگری مثال زد: امسال امریکا می‌خواست از یک نقطه وحدتی که در دنیا علیه ما بود که ایران نباید در عراق پیروز شود استفاده کند. البته تا اینجا را همه دنیا قبول داشتند که ما نباید پیروز شویم، اما از اینجا به بعد اکثراً اختلاف داشتند در اینکه ایران از بین برود، امریکا بیاید در منطقه. امریکاییها سیاست زیرکانه‌ای به کار بردند. قطعنامه‌ای علیه ایران صادر کردند ]قطعنامه598[ و از همه امضا گرفتند و گفتند اگر ایران قبول کرد که خب؛ اگر قبول نکند مجبور است با همه درگیر شود و می‌خواستند از همین درگیری برای از بین بردن ما استفاده کنند. ما در قبال این قطعنامه موضع صریحی نگرفتیم، و شروع به کار سیاسی کردیم. آقای لاریجانی رفت با تک تک اعضای شورای امنیت صحبت کرد که این قطعنامه 17 اشکال دارد، مثلاً مرز بین‌المللی که در آن آمده، مشخص نیست. مرز بین‌المللی از نظر کی؟ طبق قرارداد الجزایر؟ آن را که عراق قبول ندارد. … که بعضی قبول نکردند و گفتند شما سفسطه می‌کنید. بعضی هم مثل آلمان، شوروی و چین گفتند شاید اینها درست می‌گویند و به این صورت وحدت آنها علیه ما از بین رفت. این یک کار سیاسی بود. حالا اگر ما در ابتدا شمشیر می‌کشیدیم که نه، ما تا بغداد می‌رویم. برویم چه کنیم؟ ما روابط
انسانی، روابط سیاست خارجی‌مان اینهاست. یک حرکت کور نظامی بکنیم برویم تا بغداد یا ... ؟ با این کار گیج شدهاند که چرا نتوانسته‌اند با ما کاری بکنند.
در ادامه جلسه چند تن از برادران عنوان کردند که طرح مسائل سیاسی، در توان نظامی اثر می‌گذارد. وقتی صحبت از صلح و سازش می‌شود، مردم بچه‌هایشان را به جبهه نمی‌فرستند، مسئولان شُل می‌شوند، در مردم تردید ایجاد می‌شود. مسئولان کشور این هفته در نماز جمعه می‌گویند صلح می‌کنیم، هفته دیگر می‌گویند نمی‌کنیم.
محسن رضایی در پاسخ این موضوع گفت: این به خاطر بی‌اعتمادی خود ماست، یعنی به خاطر همین تفکری است که الان در ما هست. چرا نمی‌گویند این حرف‌هایی که مسئولین می‌زنند ممکن است برای فریب دنیا باشد؟ فعالیت سیاسی مکمل فعالیت نظامی است. کِشت ما کار نظامی است و میوه‌اش در میدان سیاست به دست می‌آید. اگر کِشت نکنیم دست ما خالی است، کسی ما را تحویل نمی‌گیرد. ما تا زمانی که قدرتمند نشویم سیاست ما، اقتصاد ما، حتی نظام دینی ما شکل نخواهد گرفت. حضرت امام هم همین را می‌گویند، می‌گویند که "جهاد در رأس احکام است." در سه بُعد نظامی، سیاسی، اجتماعی، در تقدم اول جهاد یعنی عملیات نظامی است؛ بُعد سیاسی و اجتماعی، ثمرة بُعد نظامی است، عملیات منظم و نامنظم. موقعی باید به کار سیاسی بپردازیم که دستمان پُر باشد و اگر این تقدم و هماهنگی نباشد ممکن است بهره نگیریم یا به انحراف کشیده شویم، یا ضعیف‌تر شویم.
در ادامه جلسه، بحث "تغییرات" که در ابتدا مطرح شده بود، دنبال شد. فرمانده کل سپاه گفت: درحال‌حاضر حدود یک پنجم توانمان در عملیات نامنظم صرف می‌شود، اولین تغییر این باشد که این را افزایش دهیم و به دو پنجم برسانیم. دومین تغییر این است که باید در جنگ منظم به یک روش غافل‌گیری صددرصد مطمئن برسیم. سومین تغییر اینکه به مرور در جبهه جنوب توان زرهی، مکانیزه، آتش و این نوع مسائل را بالا ببریم و در جبهه شمال غرب، هلی‌کوپتر و نیروهای پیاده را افزایش دهیم.
غلامعلی رشید نیز افزود که باید قدرت اطلاعاتی‌مان را افزایش دهیم و رحیم صفوی هم بر افزایش تعداد جبهه‌ها، مثلاً به پنج جبهه، تأکید کرد تا بتوان قوا و توان دشمن را تجزیه کرد. محسن رضایی ضمن تأیید این موضوع، گفت که این همیشه در خواسته‌هایمان بوده ولی تحقق نیافته است که شاید با تقویت قرارگاه رمضان، تحقق یابد. محسن رضایی اضافه کرد: تغییر دیگر، بُعد اجتماعی است که کمک به مردم عراق از جنبه‌های مختلف مثلاً در شمال عراق کارِ دارو و درمان بکنیم. در زمینه کشاورزی به آنها مشاوره بدهیم. روابط اجتماعی‌مان را با مردم شمال عراق تقویت کنیم. با تقویت امکانات رادیویی و تلویزیونی اختناق داخل عراق را بشکنیم. چنان کار روانی در عراق و روی سربازان عراقی صورت گرفته که هنوز فکر می‌کنند به محض اینکه اسیر شوند، سرشان را می‌بُریم.
محسن رضایی در پایان این بحث تأکید کرد: به هر صورت، دو مسئله مهم و ریشه‌ای که باید روی آن فکر کنیم؛ یکی روش غافل‌گیری و تضمین در غافل‌گیری در جنوب است، از انتخاب زمین گرفته تا مسائل مختلف دیگر، و یکی مسئله تقویت قرارگاه رمضان است.(1)
1 2
در بخش دوم از اولین جلسه امروز فرماندهان سپاه در قرارگاه مرکزی سپاه‌پاسداران، موضوع استراتژی عملیاتی جمهوری اسلامی مطرح شد که پس از طرح کلیات این استراتژی، به بررسی استان کرکوک عراق و اهمیت آن در این استراتژی پرداخته شد.
مصطفی ایزدی در پی تأکید محسن رضایی بر ضرورت تضمین غافل‌گیری در جنوب، پرسید: سیاست عملیاتی جمهوری اسلامی در عملیات زمینی چیست؟ اگر این مشخص بشود، خیلی از تدابیر، بسیج منابع و … مشخص می‌شود. محسن رضایی دراینباره گفت که ما چهار هدف مهم داریم که هم انهدام دشمن هست و هم بُعد اقتصادی دارد: بصره، بغداد، کرکوک و موصل. ایده‌آل این است که طوری برنامه‌ریزی کنیم که شهرها را زودتر و سالم‌تر به دست بیاوریم ... ولی چون توان نداریم، انهدامی عمل می‌کنیم.
در ادامه جلسه محسن رضایی ضرورت توجه به واقعیت‌ها و محدودیت‌ها را مطرح کرد و گفت: برنامه‌ریزی‌های ما باید متناسب با واقعیات باشد. یعنی عملیاتی که طرحریزی می‌کنیم باید شرط موفقیت را برای آن لحاظ کنیم و برای اینکه موفق شویم، ببینیم که مانورمان چگونه باشد، چطور انتخاب کنیم، چطور غافل‌گیری کنیم و متناسب با آن سرمایه‌گذاری کنیم. ما در زمینه‌های مختلف محدودیت داریم، متناسب با واقعیات برنامه‌ریزی کنیم.
مصطفی ایزدی در این باره گفت: واقعیت این است که ما در جبهه بصره با دشمنِ تا دندان مسلحی که کاملاً آماده است و هدف ما را هم پیدا کرده، مواجه شده‌ایم و واقعیت این است که در جبهه‌ای مثل کرکوک با توجه به توان و امکاناتمان، امکان پیشروی زیادی نداریم.
محسن رضایی در پاسخ گفت این طور نیست که در جنوب همه راهها به بن‌بست رسیده باشد. ... ما نباید تلاش بصره را به این سادگی از دست بدهیم مگر اینکه بفهمیم عملیاتمان لو رفته یا بفهمیم نمی‌شود جنگید یا مگر اینکه زدیم و نگرفت که در آن شرایط ما باید فکر و آمادگی داشته باشیم.
احمد غلامپور نیز درباره کرکوک گفت که چقدر ما باید زمان صرف کنیم که کرکوک تازه موقعیتی مثل بصره پیدا کند. دو سال، سه‌سال ، چقدر زمان باید از دست بدهیم تا به اطراف کرکوک برسیم؛ بتوانیم در آن توپ بزنیم. بتوانیم از آن بهره‌برداری سیاسی بکنیم؟
محسن رضایی: شمال غرب مزایایی دارد؛ در شمال غرب دو سه نقطه هست که اگر به دست ما بیفتد، تمام است، اکثر شمال آزاد می‌شود.
غلامعلی رشید در رد این نظریه گفت: اصلاً این طور نیست ... ما دیروز می‌گفتیم که اگر برویم "نشوه" و این را بگیریم تمام است.
1) 1. سند شماره 18885/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرماندهان سپاه درباره استراتژی و سیاست‌گذاری جنگ (6/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26750)، ص1 تا 75.
در ادامه جلسه محسن رضایی بحث زمین در جبهه شمال غرب را مطرح کرد و اینکه دو تنگه هست که اگر بسته شود به مناطق وسیعی دسترسی پیدا می‌شود و این منطقه مثل جنوب نیست که دشمن بتواند همه جای آن جاده بزند و قوایش را وارد عمل کند. ولی غلامعلی رشید معتقد بود با توجه به توان و امکاناتی که دشمن دارد، همه جا می‌تواند بجنگد و به سرعت در کوهستان‌ها هم جاده می‌زند. همان طور که تصور نمی‌شد دشمن در منطقه هور بتواند کاری کند، ولی یک ساله تغییرات زیادی داد. وی تأکید کرد که هر چند جنگ در کوهستان مشکل‌تر از دشت است، ولی به هر حال امکان حرکات نظامی در آن هست. غلامعلی رشید می‌گفت درست است که الان در کوهستان‌ها دشمن رده‌های پدافندی متعدد ندارد ولی وقتی به کرکوک نزدیک شویم، آنجا هم مثل منطقه شلمچه می‌شود ارتش عراق و موانع و رده‌های پدافندی متعدد ایجاد می‌کند.
محسن رضایی با اشاره به نقطه‌ای آن را کلید منطقه می‌داند که اگر تصرف شود، گسترش بسیاری در آن امکان‌پذیر می‌شود. وی معتقد است که در اینجا می‌توان عملیات فتح‌المبین دیگری راه انداخت.
احمد غلامپور: در این استراتژی نکته مهم سرعت است. شمال غرب الان وضعیتی مثل قبل از فتح‌المبین و بیت‌المقدس در جنوب دارد. یعنی قبل ازاینکه دشمن خودش را پیدا کند، باید اقدام کنیم.
محسن رضایی: این کار توان و سرمایه‌گذاری می‌خواهد.
احمد غلامپور: اگر قرار است اینجا عملیات شود با همه توان باید بشود.
مصطفی ایزدی: اینجا یکباره باید برویم، اگر خرده خرده برویم اشتباه بزرگی است.
محسن رضایی: مهم‌ترین تاکتیک این است که آیا ما می‌توانیم یک لشکر را الان ببریم، منطقه را آماده کند و قبل از عملیات هم سه لشکر دیگر ببریم. اگر این سه لشکر را بتوانیم از عقب به دشمن بزنیم خیلی مسائل حل می‌شود.
فرماندهان در این‌باره می‌گویند که لشکرهای ما برای این کار باید تغییر سیستم و تغییر سازمان داده شوند و در وضعیت کنونی این اقدام میسّر نیست.(1)
اوضاع جوّی جبهه شمال غرب در ادامه جلسه مطرح می‌شود که محمد باقری توضیح می‌دهد که ارتفاعات بلند مرزی همه برفگیر هستند و حدود 7 ماه از سال یعنی از اول مهر تا آخر فروردین در این منطقه بارندگی است که 5 ماه آن یعنی از حدود 15 آبان تا حدود 15 اسفند برف می‌بارد. از جمله ارتفاعات گوجار و آسوس، پیرمگرون، ژیلوان، دوپازا، بلفت و قره‌داغ برفگیر هستند و هر چه از قره‌داغ به سمت پایین و به داخل عراق برویم هوا گرم‌تر می‌شود.
در ادامة جلسه جنس زمین و کوهستان‌های منطقه بررسی می‌شود تا مسیرهایی که خاکی یا کمتر سنگلاخ است و امکان جاده‌سازی روی آن وجود دارد، مشخص شود. همچنین طول مسیرهای مختلف برای رسیدن به کرکوک محاسبه و بررسی می‌شود.
1) 2. همان، ص75 تا 133.
محسن رضایی در پایان این بحث شرایط موفقیت در این منطقه را چنین ذکر کرد: ما باید از سه محور هم‌زمان شروع به پیشروی کنیم و مرتب در حال پیشروی باشیم که تداوم داشته باشد، یا اینکه یک حمله ناگهانی و سراسری به همه منطقه بکنیم. اگر این دو شرط باشد، دشمن با مشکلات زیاد مواجه می‌شود. ولی اگر بخواهیم ]فقط[ از یک منطقه آن هم با کندی پیش برویم، دشمن برای ما مشکل درست می‌کند. نمونه‌اش ماووت بود، جایی که دشمن آمادگی نداشت و اصلاً کار نکرده بود.(1)
1 3
در بخش دیگری از اولین جلسه امروز قرارگاه مرکزی سپاه‌پاسداران، بحث روز گذشته دربارة محورهای عملیاتی در جبهه جنوب، ادامه یافت. در این بحث مجدداً محورهای مختلف منطقه شرق بصره و محاسن و معایب هر محور و ارزش و اهمیت آن از دو جنبه سیاسی و نظامی و همچنین جنبه‌های تاکتیکی هر محور بررسی شد. همچنین محورهایی که به جنوب بصره (ابوالخصیب) و زبیر منتهی می‌شد و نیز محورهای پیشروی به سوی شمال بصره از طریق هور که به شهر القرنه می‌رسید و امکان عملیات در هر محور و اهمیت آن مرور شد. البته بیش‌ترین مباحث درباره منطقه شرق بصره و منطقه عملیاتی کربلای5 از جمله محور بوبیان، شمال و جنوب کانال پرورش ماهی و کانال زوجی انجام شد. ادامه این مباحث به طرح موضوع غافل‌گیری دشمن و ضرورت رعایت این اصل برای موفقیت هر عملیاتی منجر گردید. درباره غافل‌گیری نیز بحثی طولانی انجام گرفت که نتایج و جمع‌بندی این بحث در جلسه بعدی امروز که با حضور حضار این جلسه و فرماندهان یگان‌های سپاه تشکیل گردید، ارائه شد.(ضمیمه دارد.)(2)
2 4
شامگاه امروز جلسه‌ای برای بررسی اقدامات یگان‌های مأمور آماده‌سازی منطقه شرق بصره برای عملیات با حضور فرمانده و مسئولان عملیات و اطلاعات نیروی زمینی سپاه (علی شمخانی، مصطفی ایزدی، محمد باقری) و فرمانده و مسئولان اطلاعات و عملیات قرارگاه کربلا (احمد غلامپور، غلامرضا محرابی، احمد صیاف‌زاده)، علیرضا عندلیب، حسین نجات و فرماندهان لشکرهای8 نجف (احمد کاظمی) 14 امام‌حسین(ع) (علی زاهدی) 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) (غلامرضا جعفری)، 25 کربلا (مرتضی قربانی)، 31 عاشورا (امین شریعتی)، 33 المهدی (جعفر اسدی)، 41 ثارالله (قاسم سلیمانی) تشکیل شد.
یگان‌هایی که مأمور آماده‌سازی منطقه شلمچه برای عملیات شدهاند عبارتند از لشکرهای 17، 25، 31 و 41 سپاه‌پاسداران. در ابتدا فرمانده لشکر41 در گزارشی از وضعیت خط و اقدامات انجام شده گفت: فاصله کمین خودی و کمین دشمن خیلی نزدیک و حدود 18 متر است. تاکنون هیچ کاری هم در خط نشده است. خاکریز خیلی کوتاه است. باید سنگر بتونی بزنیم. برآورد کرده‌ایم که چقدر سنگر بتونی و چقدر بلوک می‌خواهد. ما لودر و بلدوزر داریم،
نیرو هم برای کار داریم، ولی امکانات (سنگر بتونی و …) دست ما نیست. هر چه بیشتر امکانات بدهند ما با سرعت بیشتری کارها را انجام می‌دهیم طرح داریم، کمین بتونی درست می‌کنیم، پیشروی می‌کنیم، جلوتر می‌بریم. اگر بخواهیم اینجا عمل کنیم باید سرتاسر خط نیرو بچینیم، در کمین‌ها نیرو بگذاریم و هر 15 روز یک گردان عوض کنیم و برای عملیات آمادگی ایجاد کنیم. … دشمن جلوی خطش مین دارد و تا 200 متری سیم‌خاردار دارد.
فرمانده لشکر25 کربلا نیز گفت: «ما از قبل شناسایی داریم. هنوز به این منطقه نرفته‌ایم و قرار است شنبه برویم، ولی امکانات نداریم. تاکنون کاری نکرده‌ایم. ... به خدا ما در عملیات تردید نداریم. در جابه جایی یگان‌ها و قطعی شدن عملیات تردید داریم.»
پس از آن فرمانده لشکر31 عاشورا از اقدامات مهندسی و فعالیت‌هایی که برای ترمیم خط و سنگرها انجام شده، گزارش داد و از کمبود امکاناتی نظیر گونی، تراورز، سیمان و ... که برای ایجاد استحکامات و مواضع مورد نیاز است، شِکوِه داشت.(1)
فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) نیز گزارشی از اقدامات آماده‌سازی در شمال کانال پرورش ماهی و احداث خاکریز و شروع کار شناسایی ارائه داد.
در ادامه جلسه راه‌کارهای اجرای عملیات در منطقه شلمچه بررسی شد. فرمانده نیروی زمینی سپاه از فرماندهان یگان‌ها نظرخواهی کرد که با حدود 100 تا 150 گردان کجا عملیات کنیم که امکان پیشروی و تثبیت باشد. شمال کانال ماهی مناسب‌تر است یا جنوب آن؟ یکی از فرماندهان جنوب کانال ماهی را مناسب توصیف کرد که گفته شد توانمان کم است. درباره شمال کانال ماهی هم گفته شد که هدفِ مناسب و مهم ندارد.(2)
1 5
در منطقه شمال عراق (یاغسمر) امروز نیز تلاش‌هایی برای هماهنگی و آماده‌سازی زمینه عملیات نامنظم و عملیات مشترک (منظم و نامنظم) در جلسات فرماندهان یگان‌های خودی و نیز فرماندهان خودی با مسئولان اتحادیه میهنی کردستان عراق انجام گرفت. راوی مرکز مطالعات در قرارگاه رمضان در گزارشی از این اقدامات آورده است: صبح امروز فرماندهان لشکر بدر و تیپ ویژه پاسداران در صحبت با فرمانده قرارگاه فتح به نامشخص بودن وضعیت عملیاتی که قرار بود با یگان‌های قرارگاه نجف به طور مشترک اجرا شود و به تعویق افتاد و همچنین بلاتکلیفی نیروهایشان در داخل عراق معترض بودند، به ویژه اینکه شنیده بودند یگان‌های قرارگاه نجف که برای اجرای عملیات به پای کار آمده بودند، منطقه را خالی کرده و رفته‌اند. فرمانده لشکر بدر گفت: «ما نیروهایمان را برای دو روز آوردیم. تعدادی از اینها دو ماه است مرخصی نرفته‌اند و امکان ماندن ندارند.» فرمانده قرارگاه فتح هم گفت: «به برادر ذوالقدر گفتم که ما دو روز تقبل کردیم ولی الان 15 روز شده است. ببینید ما چه وضعی برای تدارک و آذوقة این همه نیرو داریم. برادر ذوالقدر جواب داد که در حال پیگیری است.»
1) 5. سند شماره 18888/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه مسئولان و فرماندهان نیروی زمینی و یگان‌های رزم درباره اقدامات آماده‌سازی در منطقه شرق بصره (6/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26753)، ص1 تا 42.
2) 6. سند شماره 1548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه (علی لطف‌الله‌زادگان)، 5/8 تا 10/8/1366، ص47 و 48.
در جلسه‌ای که ظهر امروز با حضور فرمانده قرارگاه فتح، فرمانده لشکر بدر و چند تن از مسئولان این لشکر و جلال طالبانی در یاغسمر تشکیل شد، برادر شمس به تشریح فعالیت‌ها و عملیات‌های منظم و نامنظم نیروهای لشکر بدر در جبهه‌ها و داخل عراق پرداخت و اینکه در حال حاضر این یگان یکی از یگان‌های منظم و توانمند و دارای تجهیزات سبک و سنگین و 9 گردان رزمی است و اگر زمینه کار فراهم شود و امکان انتقال به داخل عراق ایجاد گردد، ضربات بزرگی به رژیم عراق خواهد زد. در پی آن جلال طالبانی ضمن تأیید اهمیت این تلاش‌ها، اقدامات رژیم عراق برای مقابله با شیعیان و کردهای عراق و جلوگیری از وحدت آنها را تشریح کرد و افزود: «کار مشترک، موجب وحدت است و این وحدت هم برای روحیه مردم و مبارزین خوب است و هم دشمن به هراس می‌افتد. ... یک تأثیر سیاسی بزرگی نیز در آینده عراق خواهد داشت و این مبارزه مشترک برای کردها خوب است که بفهمند تنها نیستند و برادران عرب هم در مبارزه وارد شدهاند. برای روحیه مردم جنوب و برای جمهوری اسلامی هم خوب است که می‌خواهد همه را بر علیه صدام بسیج کند و در معادلات بین‌المللی هم ثأثیر دارد.»
فرمانده لشکر بدر نیز گفت: «برادرها (نیروهای لشکر بدر) اهل مبارزه و جهاد هستند و تشکیلات سیاسی ندارند و آدم‌های نظامی دارند و مهمان شما هستند. افراد شهادت‌طلب داریم که آمادة عملیات هستند.»
جلال طالبانی: «ما هر چه داریم برای برادران شماست. خانه، خانة شماست. ترغیب می‌کنیم که بیشتر به این منطقه بیایند. هر چه بخواهند می‌دهیم. اسلحه، دارو و هر چه بخواهند مضایقه نمی‌کنیم. حتی نان خودمان را تقسیم می‌کنیم.»
شمس: «به جای نان به آنها مهمات بدهید.»
جلال: «چشم می‌دهیم. به مالبند‌ها تلگراف زده‌ایم که بخرند و جمع کنند و به برادرها می‌دهیم. این دفعه هر چه تقاضا کنید به شما می‌دهیم.»
در جلسه‌ای دیگر که عصر امروز با حضور فرمانده قرارگاه فتح (جعفری) چند تن از مسئولان اتحادیه برگزار شد، چگونگی جلب نظر و همکاری مردم شمال عراق با نیروهای خودی بررسی شد. از جمله قرار شد بخشی از مایحتاج مردم این مناطق از طریق ایران تأمین شود.
مسئولان تیپ ویژه پاسداران مستقر در عراق نیز امروز پیامی برای فرمانده این تیپ در ایران ارسال کردند و درباره عملیات کرکوک، عملیات مشترک، اوضاع جوّی و آذوقه گزارش دادند. صادق محصولی فرمانده تیپ ویژه پاسداران عملیات مشترک (منظم و نامنظم) را منتفی اعلام کرد و خواست که وضعیت سریع‌تر روشن شود.(1)
1 6
با حضور مسئولان نیروی دریایی سپاه پاسداران، امروز موضوع تأمین امنیت کاروان‌های نفتکش‌های خودی، مقابله با اقدامات دشمن، تشکیل قرارگاه مشترک، وضعیت صنایع دریایی و
1) 7. سند شماره 1547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 2/8 تا 17/8/1366، ص87 تا 106.
تأثیر تحریم‌ها بر آن بررسی شد. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی) در یادداشت‌های خود از جلسات امروز نوشته است: قائم‌مقام فرمانده نیروی دریایی سپاه و معاون اطلاعات این نیرو، یکی از راه‌های کاهش خسارات حملات دشمن به نفتکش‌های حامل نفت ایران را فریب دشمن دانستند که یک راه‌کار استفاده از مسیرهای بین‌المللی یعنی مسیر تردد نفتکش‌های کویت و عربستان ذکر شد تا هواپیماهای عراقی نتوانند هدف را تشخیص دهند. همچنین راه‌های مقابله به مثل و مقابله با نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس بررسی شد. در این نشست همچنین درباره چگونگی تشکیل قرارگاه مشترک نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش و سازمان و فرماندهی آن بحث شد. بعدازظهر امروز نیز جلسه‌ای با حضور قائم‌مقام فرمانده نیروی دریایی سپاه و مسئولان صنایع دریایی این نیرو برگزار شد. در این جلسه ثأثیر تحریم‌های اخیر اروپا علیه ایران بررسی گردید؛ از جمله گفته شد که تحریم‌ها به ویژه در مورد تجهیزات دریایی اِعمال می‌شود، حتی قرار شده است که کپسول غواصی به ایران نفروشند. همچنین وزارت خارجه ژاپن به شرکت‌های ژاپنی ابلاغ کرده است که تجهیزات دریایی به خصوص تجهیزات نظامی، به ایران فروخته نشود. در این جلسه همچنین درباره چگونگی خرید لندی‌کرافت و هاورکرافت و ساخت انواع قایق کوچک و بزرگ و نیز طراحی و ساخت شناورهای پر سرعت بررسی شد و گزارشی از شناورهای در دست ساخت و آمار آن ارائه گردید.(1)
1 7
نیروی هوایی ارتش عراق امروز حملات خود را علیه مراکز صنعتی و خطوط کشتیرانی، برای ایجاد اخلال در تأمین فرآورده‌های سوختی ایران و ضربه بیشتر به اقتصاد کشور، با حمله به پالایشگاه و مجتمع پتروشیمی شیراز آغاز کرد. چهار هواپیمای عراق در ساعت 11 پالایشگاه و پتروشیمی شیراز را شدیداً بمباران کردند. در این حمله 22 تن از کارکنان این دو واحد صنعتی - کارگری شهید و بیش از 225 تن مجروح شدند و دو نقطه بسیار حساس پالایشگاه شیراز، برج تقطیر و اتاق کنترل، هدف قرار گرفت و آتش‌سوزی مهیبی رخ داد که با تلاش مأموران پس از سه ساعت مهار شد.
در حمله امروز هواپیماهای ارتش عراق به مجتمع پتروشیمی شیراز به دو واحد انبار و نقاط جنبی خسارت وارد شد و واحدهای اصلی آسیب ندیدند. از این مجتمع 4 تن شهید و 58 تن مجروح شدند. در لحظات اولیه آتش‌سوزی در این مجتمع گاز بدبویی در فضا پخش شد. به گفته منابع آگاه چنانچه بمب‌ها به تأسیسات اصلی و طرح گسترش اصابت می‌کرد، منطقه مرودشت و قسمتی از حومه شیراز که با کارخانه فاصله کمی دارند، بر اثر نشت آمونیاک منجمد می‌شد. آتش‌سوزی مجتمع پتروشیمی شیراز در ساعت 16 مهار شد که به هنگام تلاش امدادگران دوباره وضعیت قرمز اعلام گردید و در یک مورد پدافند منطقه شروع به شلیک کرد ولی حمله‌ای صورت نگرفت و ظاهراً هواپیماهای دشمن برای عکس‌برداری مجدداً به منطقه آمده بودند.(2)
1) 8. سند شماره 1555 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 29/7 تا 10/8/1366، ص185 تا 197.
2) 9. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها"، شماره 169، 14/8/1366، ص25 و 26؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 223، 7/8/1366، ص3 و 4، شیراز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 6/8/1366.
در این حملات خسارات بسیاری به این دو واحد صنعتی وارد شد. یک مقام مطلع در وزارت نفت با اشاره به اینکه حمله هوایی در شرایط عادی انجام شد. بر اتخاذ تدابیر امنیتی قوی‌تر تأکید کرد و گفت: «تکرار حمله به مناطق نفتی کشور به خصوص پالایشگاه‌ها و عدم تقویت به موقع نقاط حساس موجب خواهد شد که تأمین فرآوردهای سوختی به ویژه در فصل زمستان با مشکلاتی مواجه شود.(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از این حملات آورده است: «گفته می‌شود دو هواپیمای میگ 25 عراق در وضعیت قرمز حدود 45 دقیقه برفراز شیراز پرواز می‌کردند و سپس چهار جنگنده دیگر در صفحه رادار مشاهده شدند که کاری انجام ندادند و با رفتن آنها وضعیت سفید اعلام شد؛ امّا لحظاتی بعد چهار هواپیمای دشمن این دو مجتمع صنعتی را هدف قرار دادند که پس از آن وضعیت قرمز اعلام شد.»(2)
عراق امروز همانند روز گذشته ادعا کرد که هواپیماهای جنگنده این کشور طی دو حمله موفقیت‌آمیز دو هدف دریایی را که یکی از آنها بسیار بزرگ بود، در نزدیکی سواحل ایران، هدف حمله قرار داده و سالم به پایگاه‌های خود بازگشته‌اند. سخنگوی نظامی عراق گفت: «در ساعت 5:10 بامداد امروز جنگنده‌های عراقی یک هدف بسیار بزرگ دریایی را به طور دقیق مورد حمله قرار دادند و در ساعت یک بامداد هم یک هدف دریایی بزرگ دیگر مورد حمله هواپیماهای جنگنده عراق قرار گرفت.» سخنگوی نظامی عراق در توجیه آغاز مجدد حملات هوایی و حمله به مراکز صنعتی - کارگری ایران، آن را به پافشاری ایران بر ادامه جنگ و ممانعت از قبول صلح ربط داد و گفت: «هدف از این حملات محروم ساختن ایران از منابع نفتی مورد استفاده برای تجاوز بوده است.»(3)
6/8/1366، ص2، به نقل از خبرگزاری عراق؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 223، 7/8/1366، ص5، بغداد - خبرگزاری عراق، 6/8/1366.
رژیم عراق امروز با ارسال نامهای به دبیرکل سازمان ملل متحد ادعا کرد که بر اثر گلوله‌باران شهرهای بصره و سلیمانیه به وسیله توپخانه ایران، در روزهای اخیر دو تن کشته و شش تن مجروح شدهاند.(4)
1 8
جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به حملات هوایی ارتش عراق، اقدامات بازدارنده خود را از سر خواهد گرفت. ستاد تبلیغات جنگ با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «به دنبال حمله دیروز و امروز رژیم عراق به مناطق غیرنظامی ایران در استان‌های خوزستان و فارس، رزمندگان اسلام اقدامات تلافی‌جویانه و بازدارنده خود را از سر خواهند گرفت و تا قطع شرارت‌های دشمن عملیات مقابله به مثل با شدت تمام ادامه خواهد یافت. در پایان این اطلاعیه از مردم عراق خواسته شده است هر چه سریع‌تر اطراف تأسیسات نظامی - اقتصادی و صنعتی شهرهای عراق به جز چهار شهر امن را ترک کنند.(5)
رادیو بی.بی.سی در گزارشی از شروع مجدد حملات هوایی عراق به مراکز صنعتی و خطوط
1) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 224، 8/8/1366، ص2، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 7/8/1366.
2) 11. همان، ص3.
3) 12. سند شماره 029530 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلکس خبرگزاری جمهوری اسلامی،
4) 13. سند شماره S/19239 شورای امنیت سازمان ملل، 30 اکتبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
5) 14. روزنامه کیهان، 6/8/1366، ص2، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
کشتیرانی ایران، پیش‌بینی کرد که احتمالاً ایران با حمله موشکی به بغداد به آن پاسخ دهد. این رادیو گفت: «مدت 23 روز بود که عراق به کشتی‌ها و نفتکش‌های ایران حمله نکرده بود. حمله قبلی عراق باعث شد که ایران چهار بار با موشک بغداد را بزند. هجوم دیشب عراق خبر بدی است که خبر از خشونت و خون‌ریزی بیشتر در این جنگ می‌دهد. عراق می‌خواهد شاهرگ حیاتی اقتصادی ایران را قطع کند و نفت را بخشکاند. گرچه عراق به پیروزی مطلق نمی‌رسد، اما می‌تواند تلاش جنگی ایران را کُند کند. ایران در جواب حملات عراق، که گویا در مناطق مسکونی قربانیانی داشته، از مردم عراق که در اطراف پادگان‌های نظامی، تأسیساتی، اقتصادی و صنعتی عراق سکونت می‌کنند، خواسته است از خانه‌های خود خارج شوند تا از حملات متقابل ایران در امان باشند.»(1)
1 9
هدف غرب از اعزام ناوهای جنگی به خلیج فارس "تهدید بالقوه ایران"، کمک به عراق برای کاهش صادرات نفت ایران و ایجاد زمینه‌های لازم برای مداخله گسترده در آینده است. ادوارد لودواکر، مشاور نظامی ریگان، با بیان این مطلب گفت: «دلایلی که کشورهای غربی را به اعزام ناو تشویق کرده، متفاوت هستند، لیکن هدف واقعی آنها مشابه است. هدف واقعی بر هم زدن تعادل فعلی جنگ ایران و عراق است. حضور ناوگان خارجی، حملات عراق علیه ایران را تسهیل می‌کند و مانع حملات ایران علیه کشورهای پشتیبان عراق می‌گردد. عراق باید به کشتی‌ها حمله کند تا تحولات جنگ محدود شود.»(2)
رزم‌ناو امریکایی میسوری
مشاور نظامی ریگان: حضور ناوگان خارجی، حملات عراق علیه ایران را تسهیل می‌کند و مانع حملات ایران علیه کشورهای پشتیبان عراق می‌شود.
1 10
رسانههای غربی از موافقت ایران با اجرای کامل قطعنامه 598 شورای امنیت خبر دادند. دکتر محمدجواد لاریجانی، معاون وزارت امور خارجه ایران امروز در بلژیک با وزیر امور خارجه بلژیک دیدار و درباره اوضاع خلیج فارس، مسائل بین‌المللی و روابط دوجانبه با وی گفتوگو کرد.(1)خبرگزاری فرانسه در گزارشی از بلژیک نوشت: «ایران در بروکسل نسبت به اجرای قطعنامه 598 شورای امنیت موافقت نشان داد. … آقای لاریجانی با رد پیشنهاد "تیندمان" وزیر روابط خارجی بلژیک درباره تشکیل یک صندوق ویژه بین‌المللی برای پرداخت خسارت جنگ گفت: «ما گدا نیستیم و تنها انتظار داریم مجرمان معرفی و مجازات شوند.»
خبرگزاری رویتر نیز به نقل از منابع وزارت امور خارجه بلژیک گزارش داد: تیندمان طی مذاکره با لاریجانی از تصمیم بلژیک در مورد پیوستن به چهار کشور دیگر غربی برای اعزام کشتی‌های مین‌روب به خلیج فارس و کمک به بازنگهداشتن راه‌های دریایی برای کشتی‌های تجاری دفاع کرده است. این منابع گفتند که تیندمان خاطرنشان کرده که بلژیک برای تأمین 17 درصد از نفت مصرفی خود و بر اساس اصول آزادی کشتیرانی در منطقه به خلیج فارس آمده است. در این حال معاون وزیر خارجه ایران تأسف خود را از پیوستن بلژیک به نیروی دریایی امریکا به وزیر امور خارجه بلژیک ابراز داشته است.(2)
روزنامه کریستن ساینس مانیتور نیز در گزارشی اعلام کرد که ایران خواهان اجرای کامل و سریع قطعنامه 598 است و موضع جدید ایران از ملاقات لاریجانی با وزیر خارجه بلژیک اعلام شده است. این روزنامه خاطرنشان کرد که ایران قبلاً قطعنامه مذکور را رد نکرده بود، اما فقط خواهان تغییراتی در آن بود. بر اساس این گزارش لاریجانی پس از ملاقاتش با مقام بلژیکی در گفتوگویی با گروه کوچکی از خبرنگاران اعلام کرد که ایران از ایده خود مبنی بر لزوم تغییر ترکیب مفاد قطعنامه 598 شورای امنیت چشم‌پوشی کرده است و گفته که ما قطعنامه را به طور کامل می‌پذیریم. این روزنامه به نقل از دیپلمات‌های اروپایی نوشت: «دیگر مقامات ایران همواره خواهان برکناری صدام حسین به عنوان شرط گشایش مذاکرات صلح می‌باشند.»(3)
از سوی دیگر، سفیر جدید ژاپن در ایران "فوجیموتو" در دیدار با دکتر کمال خرازی سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ، درباره تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ گفت: «پاسخ جمهوری اسلامی به قطعنامه 598 عملاً ایران را به آتش‌بس نزدیک‌تر کرده و این مسئله خود ایران را در مرحله بالاتری نسبت به عراق قرار داده است. در این امر که عراق جنگ را آغاز کرد، هیچ تردیدی نیست، اما به هر صورت سازمان‌های بین‌المللی باید موازنه را رعایت کنند. براساس قطعنامه شورای امنیت گروهی بی‌طرف باید تعیین شوند که مسئولیت جنگ را مشخص کنند (مسئول و نه آغازگر جنگ) که در این صورت عراق به خاطر آغازگری جنگ مورد خطاب قرار گرفته و به هر صورت ایران نیز مسئولیتی در ادامه جنگ داشته است.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی در ادامه این گزارش افزوده است: «در این دیدار بر غیرقابل قبول بودن چنین نتیجه‌گیری از سوی کمیته پیشنهادی دبیرکل و ضرورت تعیین متجاوز و تنبیه آن قبل از هر اقدام دیگر تأکید شد و این نکته تذکر داده شد که جمهوری اسلامی ایران به تضمین‌هایی احتیاج دارد که قبل از هرگونه اقدامی شرایطش محقق شده باشد.»(1)
1 11
اتحاد جماهیر شوروی برای پایان دادن به جنگ، تلاش دیپلماتیک جدیدی را آغاز کرده است. معاون اول وزارت خارجه شوروی، ورنتسف، برای سفری پنج روزه به عراق، کویت و ایران امروز عازم بغداد شد تا سیاست شوروی درباره جنگ عراق علیه ایران را با مقامات این سه کشور مطرح سازد. سخنگوی وزارت خارجه شوروی در گفتوگو با خبرنگاران با اشاره به گسترش حضور نظامی امریکا در خلیج فارس گفت: «اوضاع خلیج فارس در روزهای اخیر به طور محسوس وخیم شده و هدف از سفر معاون اول وزارت خارجه به منطقه این است که بر ضرورت بهره‌گیری از هر امکانی جهت اجرای قطعنامه 598 قبل از دست زدن به اقدامات دیگر تأکید شود.»(2)
کمیته وزارت خارجه کشورهای عضو پیمان ورشو نیز در پراگ چکسلواکی با انتشار اعلامیه‌ای بر اجرای قطعنامه 598 و عقب‌نشینی نیروهای دریایی خارجی از خلیج فارس و حراست از آزادی دریانوردی در منطقه تأکید کرد.(3)
سفر ورنتسف به منطقه، موضع و نقش شوروی در خلیج فارس و روابط آن با ایران مورد توجه تحلیلگران و صاحب نظران می‌باشد. رادیو بی.بی.سی در تفسیری از سفر ورنتسف گفت: «دولت شوروی تنها ابرقدرتی است که هم با عراق و هم با ایران دارای روابط دوستانه است و از اینکه تلاش‌هایش برای پایان دادن به جنگ هفت ساله دو کشور با شکست روبهرو شده است به وضوح احساس نگرانی می‌کند. کشورهای محافظه‌کار عرب صبرشان در مقابل سیاست مبهم شوروی نسبت به تحریم تسلیحاتی ایران پایان یافته است. نگرانی آنان این است که شوروی ایران را به منزله پاداش واقعی استراتژیکی در خلیج فارس تلقی کند. ... اکنون این احتمال میرود که دیدار آقای ورنتسف از کویت و عراق به منظور متقاعد کردن کشورهای حوزه خلیج فارس به این امر باشد که شوروی واقعاً مایل به پایان یافتن جنگ است و سعیش این است که ایران را وادار به همکاری بیشتر با سازمان ملل متحد نماید. مأموریت کنونی او به نظر مشکل‌تر می‌رسد؛ زیرا چنانچه بخواهد انتظارات ایران و اعراب هر دو را برآورده سازد باید نقش مشکل بی‌طرفی و ایجاد توازن را با مهارت بازی کند. محاسبه شوروی حتماً این بوده است که چنانچه مأموریت آقای ورنتسف شکست بخورد، دبیرکل سازمان ملل هم نتواند به پیشرفتی دست یابد، در این صورت فشاری که به شوروی برای حمایت از تحریم اسلحه وارد خواهد آمد، ممکن است بیش از آن افزایش یابد که این کشور بتواند در مقابل آن ایستادگی کند.»(4)
رادیو بی.بی.سی در سرویس جهانی خود نیز خواستار همکاری نزدیک‌تر و مشترک ابرقدرتها برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق شد. مفسر این رادیو تأکید کرد ایران را با دادن رشوه و زورگویی نمی‌توان به صلح با عراق وادار کرد و اعمال یکجانبه هر یک از ابرقدرتها بی‌ثمر خواهد بود. آنچه می‌توان عنوان کرد این است که تنها امید خاتمه دادن به این جنگ مرگبار و خطرناک پیدا کردن ترکیب درست اقدامات قانع کننده و فشار آورنده از طریق همکاری مشترک اعضای شورای امنیت می‌باشد.» خبرگزاری جمهوری اسلامی با مخابره این تفسیر، افزود: «در تفسیر بی.بی.سی بی‌میلی شوروی و چین نسبت به اجرای تحریم فروش اسلحه به ایران به طور غیرمستقیم مورد انتقاد قرار گرفت و به مسکو هشدار داده شد اگر برای خاتمه جنگ همکاری نشان ندهد جنگ ایران و عراق سال‌ها ادامه خواهد یافت. امریکا و شوروی هیچ کدام مایل نیستند ایران در جنگ پیروز شود و هر دو از قطعنامه 598 که به اتفاق آرا در شورای امنیت به تصویب رسید، حمایت کردند. این رادیو در تفسیر خود پیشنهاد کرد که برای جلب همکاری بیشتر شوروی با غرب در شورای امنیت منافع مسکو همانند منافع غرب در خلیج فارس مشروع قلمداد گردد و به این ترتیب آن کشور در تلاش‌های صلح در منطقه شریک کامل غرب باشد.»(1)
خبرگزاری فرانسه در تحلیلی از روابط ایران و شوروی نوشت: «به عقیده ناظران سیاست ایران برای نزدیکی به مسکو که با بحران در خلیج فارس آغاز شده تاکنون این امکان را برای تهران به وجود آورده است که شوروی از اتخاذ تصمیم فوری مجازات علیه ایران جلوگیری به عمل آورد و در مقابل توافق جمعی را برای ادامه تلاش‌های دبیرکل سازمان ملل جلب نماید. به موازات این اقدامات همکاری اقتصادی میان دو کشور نتایج عمده‌ای در بر نداشته است. ازسرگیری پروازها از شوروی به ایران، تحقیقات نفتی مشترک در دریای خزر یا از سرگیری عبور و مرور دریایی از جمله این نتایج است. یک دیپلمات کارشناس در امور مربوط به منطقه خاطرنشان کرد که چنانچه "رفسنجانی"، بانی تلاش جهت گفتوگو با واشنگتن، که به ماجرای "ایران گیت" انجامید، سفری به شوروی انجام دهد، محکی برای نزدیکی میان ایران و شوروی خواهد بود… کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از جمله عراق که 80% سلاح‌های آن از شوروی تأمین می‌شود با نگرانی این تحول دیپلماتیک میان دو کشور را پیگیری می کنند.»(2)
روزنامه الیوم چاپ عربستان نیز در سرمقاله خود شوروی را مسئول اجرای مفاد قطعنامه598 شورای امنیت برای پایان یافتن جنگ ایران و عراق دانست و خواستار همکاری این کشور برای اجرای این قطعنامه شد. این نشریه از موضع شوروی در قبال جنگ ایران و عراق انتقاد کرد و آن را موضع خصمانه مسکو در قبال عراق خواند. الیوم افزود: «شوروی با حمایت از قهرمانان تهران، درصدد بهره‌جویی از سیاست خویش در منطقه است.»(3)
1 12
دو روز پیش دولت ریگان دستور تحریم صادرات کالا به ایران و واردات از ایران را امضا کرد. ]ر.ک. به روزشمار 4/8/1366[ در اینکه تحریم اقتصادی چگونه و در چه وضعیتی بر اقتصاد ایران تأثیر می‌گذارد، نظرهای متفاوتی وجود دارد. جورج شولتز، وزیر خارجه امریکا معتقد است اگر کشورهای غربی به این تحریم نپیوندند هیچ تأثیری نخواهد داشت. این کشور متحدانش را در سازمان توسعه و همکاری اقتصادی تحت فشار قرار می‌دهد تا از این تحریم حمایت کنند، اما امریکا مطمئن نیست هیچ یک از آنها به این تحریم بپیوندند.(1)
خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی به نقل از کارشناسان و تحلیلگران خاورمیانه این اقدام را بیشتر براساس ملاحظات داخلی امریکا عنوان کرد و نوشت: «متحدان امریکا که تمایلی به تیره کردن روابط خود با تهران ندارند و بعضی از آنها خریداران عمده نفت ایران هستند، روز چهارشنبه به درخواست امریکا برای پیوستن به تحریم واشنگتن در مورد خرید کالا از ایران عکس‌العمل سردی نشان دادند.»(2)
روزنامه لوموند نیز طی مقاله‌ای در شماره امروز خود خاطرنشان کرد: «محافل نفتی در یک مورد هم‌عقیده‌اند و آن اینکه تدبیر واشنگتن برای خودداری از خرید نفت ایران حتی اگر به تصمیم مشابه فرانسه - که در پنجم ماه اوت گذشته گرفته شد - افزوده گردد، تقریباً هیچ تأثیری در صادرات نفتی ایران نخواهد داشت؛ زیرا مجموع صادرات نفتی ایران در سال گذشته 52 میلیون تن بوده است و از این مقدار امریکا و فرانسه به ترتیب 4 و 2/3 میلیون تن یعنی روی‌هم‌رفته اندکی کمتر از 14 درصد کل صادرات نفت ایران را خریداری کرده‌اند. وانگهی ایران طی شش ماهه اول سال‌جاری مسیحی تعداد بسیاری قرارداد درازمدت با کمپانی‌های نفتی غربی و عمده‌فروشان به ویژه ژاپنی امضا کرده است و اطمینان دارد بدین وسیله خواهد توانست بیش از نیمی از صادرات خود یعنی حدود سی میلیون تن از پنجاه میلیون تن نفت پیش‌بینی شده برای سال جاری مسیحی را به فروش برساند.»
لوموند ادامه می‌دهد: «همین کمپانی‌ها به آسانی می‌توانند نفت حاصله از این قراردادها را پس از تصفیه دوباره در دیگر نقاط بفروشند. … اگر همه کشورهای اروپایی و ژاپن خرید نفت از ایران را تحریم کنند وضع کاملاً متفاوتی به وجود خواهد آمد. ژاپن به تنهایی یک پنجم نفت صادراتی ایران و اروپا حدود 48 درصد آن را جذب می‌کند در نتیجه با هماهنگی ژاپن و اروپا با امریکا سه چهارم نفت ایران بی‌مشتری خواهد ماند. لوموند نتیجه‌گیری می‌کند بدین‌سان منع خرید نفت ایران توسط غرب هر چند از درآمدهای ارزی ایران کاملاً جلوگیری نخواهد کرد ولی این کشور را تقریباً از یک میلیارد دلار درآمد یعنی از یک ششم درآمدهای نفتی‌اش محروم خواهد کرد چرا که تخفیف یک دلار در هر بشکه نفت معادل نیم میلیارد دلار در سال برای ایران تمام خواهد شد.» لوموند در پایان تأکید کرد: «البته چنین وضعی
هنوز بعید به نظر می‌رسد چون نه تنها ژاپن حاضر به پیروی از سیاست امریکا نیست بلکه اغلب کشورهای دیگر اروپایی به ویژه مهم‌ترین خریداران نفت ایران همانند ایتالیا (13 درصد)، هلند (8 درصد)، اسپانیا (3/6 درصد) و آلمان غربی (4 درصد) مایل نیستند از رویه فرانسوی‌ها و امریکاییها تقلید کنند.»(1)
روزنامه آساهی ژاپن نیز ضمن بی‌ثأثیر خواندن اقدام امریکا، خواستار احتیاط بیشتر دولت ژاپن شد. این روزنامه نوشت: «آقای ریگان به اعمال محاصره اقتصادی علیه ایران تصمیم قطعی گرفت. این اقدام جهت اعمال فشار بر ایران می‌باشد. ولی با توجه به روند حوادث در گذشته و سیاست‌هایی که تاکنون از سوی رژیم ریگان اعمال شده (در زمینه محاصره اقتصادی) می‌توان گفت که ابداً مؤثر نبوده است. امیدواریم دولت ژاپن در مورد همکاری در این گونه سیاست‌ها احتیاط لازم را بنماید. تاکنون نتیجه محاصره اقتصادی جز افزون شدن مشکلات و به بن‌بست رسیدن راه‌حل‌ها چیز دیگری نبوده است. ما احساس می‌کنیم خط‌مشی رژیم ریگان در برابر ایران موجب از بین بردن امکان ایجاد طرحی صحیح در درازمدت خواهد شد. ما تلاش امریکا برای حفظ امنیت آبراه خلیج فارس را انکار نمی‌کنیم، ولی سرگردان ساختن اعضای شورای امنیت به خاطر سیاست واشنگتن در مورد خاورمیانه امری ناراحت کننده می‌باشد. در حال حاضر میزان واردات نفت ژاپن از ایران 7 تا 8 درصد نیازهای کشور می‌باشد. بنابراین بلافاصله پس از قطع این واردات مشکلاتی به وجود نخواهد آمد. ژاپن در زمینه دیپلماتیک و برای حفظ منافع خویش در درازمدت، تاکنون روابط خود با ایران و عراق را حفظ کرده است. به همین لحاظ شرکت در محاصره اقتصادی نتیجه مطلوبی نخواهد داشت. لازم است که دولت ژاپن درباره مسئله شرکت در محاصره اقتصادی علیه ایران و هماهنگی با امریکا، در این زمینه جانب احتیاط را کاملاً رعایت کند.»(2)
اس-لامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1278، 21/8/1366، ص14، به نقل از روزنامه آساهی چاپ ژاپن.
ناظران آگاه در ژاپن درباره درخواست امریکا مبنی بر تحریم اقتصادی علیه ایران معتقدند که در صورت پاسخ مثبت ژاپن به درخواست امریکا، نمی‌توان انتظار داشت که ژاپن درخواست مزبور را کاملاً به اجرا گذارد. آنها می‌گویند امکان سخت‌گیری کامل ژاپن برای صدور کالا به ایران و یا خرید محصولات آن کشور وجود ندارد و ژاپن احتمالاً به تحریم اقتصادی محدودی بر علیه ایران دست بزند تا بدین وسیله به روابط سیاسی دوستانه جاری میان دو کشور لطمه‌ای وارد نیاید.(3)
1 13
در درگیری امروز گروه ضربت حزب‌الله مریوان با چته‌های کومهله تعدادی از عناصر ضدانقلاب کشته و زخمی شدند. 5 تن از نیروهای خودی که برای ضربه‌زدن به گروهک کومهله به روستای "چور" رفته بودند، با تعدادی از چته‌های کومهله درگیر شدند، که مدت نیم ساعت ادامه داشت. در این درگیری دو تن از افراد ضدانقلاب که یکی از آنها زن بود کشته و دو تن
دیگر زخمی شدند. این درگیری، بدون اینکه صدمه‌ای به نیروهای خودی وارد شود، با فرار ضدانقلاب پایان یافت.(1)
1 14
سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با همکاری رژیم عراق یک اردوگاه نظامی در دو کیلومتری شمال شهر نجف احداث کرده است. در این اردوگاه حدود دو هزار تن از نیروهای منافقین زیر نظر یک سرهنگ عراقی به نام "طاهر عبدالله قادر" مشغول آموزش نظامی هستند.(2)
2 15
اعلام آمادگی اقشار مختلف جامعه به خصوص دانشجویان و اساتید مراکز آموزش عالی و کارگران برای مقابله با اقدامات امریکا در خلیج فارس ادامه دارد. دانشجویان و کارکنان دانشگاها در شهرهای تبریز، بیرجند، رشت، قزوین و قم با اقدام به راهپیمایی، شیطنت‌های امریکا در خلیج فارس را محکوم کردند و تصمیم ریگان در تحریم اقتصادی ایران را تمسخرآمیز و فاقد هرگونه ارزش دانستند. در راهپیمایی دانشجویان شعارهایی زیر فریاد می‌شد: «این سخن ملت ایران بُوَد، خلیج فارس مدفن ریگان بُوَد»؛ «ما از خلیج فارس خود با خون حمایت می‌کنیم.»؛ «امریکا امریکا حریف تو بسیج است، گور تفنگداران خلیج است.»؛ «تیر غیب جواب ناوگان است، تفنگداران دریایی خوراک ماهیان است.» همچنین کارکنان واحدهای تحت پوشش بنیاد مستضعفان با امضای طومار و کارگران استان فارس با راهپیمایی در خیابان‌های شیراز حضور امریکا و هم‌پیمانانش در خلیج فارس را محکوم کردند.(3)
ضمیمه گزارش 641: غافل‌گیری دشمن
در جلسه‌ای که امروز درباره موضوع غافل‌گیری با حضور فرماندهان سپاه در پایگاه منتظران شهادت (گلف اهواز) برگزار شد، ابتدا محسن رضایی گفت: «تجربه ثابت کرده که ما تاکنون در جایی موفق شدیم که غافل‌گیری را رعایت کردیم و هر جا نتوانستیم غافل‌گیری را رعایت کنیم، موفق نشدیم. منتها چون بحث غافل‌گیری مقداری پیچیده است و ممکن است در تعریف غافل‌گیری بین برادران اختلاف نظر باشد، می‌خواهیم مقداری روی این بحث کنیم که نظرها به هم نزدیک‌تر شود و برداشت صحیحی از غافل‌گیری داشته باشیم. بعد هم مقداری در روش کار صحبت کنیم. یادآوری کنم که اگر دشمن می‌دانست ما می‌خواهیم توی فاو بجنگیم، مطمئناً نمی‌گذاشت ما موفق شویم. یا اگر دشمن در عملیات کربلای5 می‌دانست ما اینجا جنگ داریم، اگر سمت حمله ما را فهمیده بود، به احتمال قوی جلوی ما را می‌گرفت، مخصوصاً اگر به دشمن زمان می‌دادیم. یا اینکه در کربلای4 با اینکه تا 24 ساعت قبل از عملیات هیچ نیروی جدیدی از دشمن به منطقه نمیآید - غیر از همان‌هایی که در خط بودند - ولی دشمن فقط با هشیاری که توی خط داشت و سلاح‌ها را روی نهرها و عقبه‌های ما تنظیم کرده بود، جلوی ما را گرفت.
وقتی غافل‌گیری نباشد هر چه کیفیت را بالا ببریم، هر چه دقت را بالا ببریم، هر چه به آتش‌مان اضافه کنیم، سازمان‌مان به هم می‌پیچد، همان وهلة اول هم وقتی سازمان‌مان به هم بپیچد، دیگر پیشرفتی نداریم، اصلاً رشدی نداریم. حالا بیایید ببینیم چه کار باید بکنیم؟ … تجربه ثابت کرده این نوع توصیه‌ها به
1) 32. سند شماره 97760 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) اطلاعات، به ستاد مرکزی سپاه پاسداران - معاونت اطلاعات، 10 و 11/8/1366.
2) 33. سند شماره 046344 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان - معاونت اطلاعات، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 6/8/1366.
3) 34. روزنامه اطلاعات، 7/8/1366، ص18.
لشکرها برای رعایت غافل‌گیری، کارایی خودش را از دست داده است. شما تمام تلاشتان را به کار می‌گیرید، اما به زمین دست می‌زنید و امکانات پای کار می‌برید و همین به هشیاری دشمن منجر می‌شود.»
در ادامه بحث غلامعلی رشید، معاون عملیات فرمانده کل سپاه، به تشریح غافل‌گیری از جنبه تئوری و تجربی پرداخت:
«هر موقع درباره غافل‌گیری بحث شده است برادران هر کدام یک نظری را اعلام کرده‌اند، اما هیچ‌کس تصور جامع و کاملی از غافل‌گیری نداشته است. برای یک فرمانده که می‌خواهد غافل‌گیری را رعایت کند، باید تصور کامل و جامعی در ذهنش باشد که اگر این اعمال را ما از بالا تا پایین انجام بدهیم، این می‌شود غافل‌گیری. تعریف غافل‌گیری این است که ما اقداماتی را بکنیم که دشمن از زمان حمله، مکان حمله و توانی که ما در آن به کار می‌گیریم، اطلاع نداشته باشد، این می‌شود غافل‌گیری. اگر دشمن از زمان و مکان و توان حمله بی‌اطلاع بماند، غافل‌گیر می‌شود. تعریف کلاسیک غافل‌گیری نیز چنین است: به کارگیری ابتکارآمیز نیروها و امکانات در یک عملیات به منظور قرار گرفتن در وضعیت تاکتیکی برتر، بدون اینکه دشمن عکس‌العمل مؤثری از خود نشان بدهد.
برای رعایت اصل غافل‌گیری، که دشمن در یک عملیات غافل‌گیر شود باید سه کار عمده بکنیم: تأمین، فریب و ابتکار عمل. که خود اینها سه اصل از اصول جنگ است. "تأمین" همان اصطلاحی است که ما به آن حفاظت می‌گوییم. حفاظت پرسنل، حفاظت اخبار، حفاظت مخابرات، حفاظت در حرکات نظامی، حفاظت در تردد، حفاظت در کار مهندسی و حتی کسب اطلاعات دقیق از دشمن که بدانیم دشمن چه اطلاعاتی دارد و چه فکری می‌کند. "فریب" هر نوع خدعه و نیرنگی است که قبل از عملیات برای فریب دشمن به کار می‌بریم. "ابتکار عمل" انتخاب زمین، تاکتیک و تکنیک مناسب می‌باشد. وقتی بحث غافل‌گیری می‌شود باید تمام این موارد را در نظر بگیریم، نه تنها یکی را.
غلامعلی رشید عملیات‌های خیبر و والفجر8 را دو نمونه از عملیات‌هایی اعلام کرد که اصل غافل‌گیری در آنها به بهترین وجه رعایت شده بود.
در ادامة بررسی موضوع غافل‌گیری، فرماندهان دیگر نیز به طرح دیدگاه‌های خود در این باره پرداختند.
علی شمخانی از جمله نکاتی را که به آن بی‌توجهی می‌شود رعایت نکردن موضوع "تأمین" در ارتباطات و تماس‌های مخابراتی، اعلام کرد و اینکه به جای استفاده از "کد و رمز" از اصطلاحات شناخته شده‌ای مثلِ عساکره (ادوات) و عندلیب (وسایل مهندسی) و ... که برای دشمن کاملاً مفهوم است استفاده می‌شود.
محمدباقر قالیباف ثابت ماندن برخی شیوه‌های جنگ را از جمله علل هشیاری دشمن دانست. وی نمونه آن را شیوه ثابت اعزام‌ها و زمان آن و اینکه عملیات‌های اصلی ما منحصر شده به ماههای دی و بهمن و اسفند در جنوب اعلام کرد.
محسن رضایی ضمن تأیید این موضوع که چون توان کاملاً در اختیار ما نیست، انتخاب زمان برای ما مشکل است، گفت که باید به سمتی برویم که همیشه آماده باشیم تا هر وقت مناسب بود وارد عمل شویم، نه اینکه زمان به ما تحمیل شود.
قاسم سلیمانی نیز گفت که آموزش‌های ما به نیروهای اعزامی، برمَلا کننده نوع مانور ماست. ما باید به نیروها انواع آموزش‌ها را بدهیم طوری که کسی متوجه نشود مانور ما چیست و منطقه عملیات ما کجاست. مرتضی قربانی از جمله راه‌های غافل‌گیر کردن دشمن را، استقرار یگان‌ها و قرارگاه‌ها در سراسر خط پدافندی و آماده‌سازی مناطق متعدد برای عملیات ذکر کرد تا دشمن نتواند پی ببرد در کدام منطقه عملیات خواهد شد.
عزیز جعفری انتخاب زمینی برای عملیات که دشمن احتمال حمله ما را در آنجا ندهد، از جمله شیوه‌های غافل‌گیری اعلام کرد.
محمدکوثری آماده‌سازی چند منطقه برای عملیات و نیز کاهش تعداد یگان‌های عمل‌کننده در عین افزایش کیفیت و کمیت و سرعت عمل را از عوامل مهم برای غافل‌گیری دشمن ذکر کرد.
غلامعلی رشید بسیاری از موارد بیان شده را جزئی از تاکتیک عملیات عنوان کرد و گفت: تاکتیک یک لفظ کلی است، به کارگیری صحیح و منطقی ابزار، پرسنل و امکانات و استفاده از راه‌کارهای مناسب "تاکتیک" می‌شود. وی افزود که بیش‌ترین سیستم‌هایی که می‌تواند فرمانده را در رعایت غافل‌گیری کمک کند سیستم اطلاعات، سیستم جنگال و سیستم شنود است. سیستم اطلاعات باید بسیار فعال باشد و بگوید دشمن الان در چه وضعیتی است، آرایش دشمن، گسترش دشمن، ترددهایش و … اگر اطلاعات قوی باشد می‌تواند مشخص کند که مثلاً این عملیات اصلاً از اساس لو رفته است.
امین شریعتی شیوه کنونی توجیه نیروها به منطقه عملیاتی و عبدالمحمد رئوفی شیوه کنونی اعزام‌ها و تبلیغاتی را که برای جذب و اعزام نیرو می‌شود از عوامل هشیاری دشمن اعلام کردند. شادمانی نیز خودداری یگان‌ها از تغییر وضعیت زمینِ مناطقی را که به آن مأمور می‌شوند از جمله شیوه‌های غافل‌گیری دشمن برشمرد.
احمد کاظمی سؤال مهمی درباره غافل‌گیری کرد و آن اینکه چگونه مشخص می‌شود که دشمن در مورد یک عملیات هشیار است یا در غفلت به سر می‌برد.
غلامعلی رشید در این‌باره گفت که قرار بود بعد از بحث غافل‌گیری روی دو نکته بحث شود: 1- علائم و نشانه‌های از بین رفتن غافل‌گیری، که اگر بتوانیم قبل از عملیات این را تشخیص بدهیم، خیلی می‌تواند ما را کمک کند. چه بسا اصلاً وارد عملیات نشویم یا تغییراتی بدهیم. 2- چگونه بفهمیم و تعیین کنیم که دشمن هشیار نشده و در غفلت است.
محسن‌رضایی در پایان ضمن جمع‌بندی مطالب گفت: «اینها که گفته شد علم به مسئله است، معلومات است؛ مهم این است که آیا می‌توانیم یا نمی‌توانیم غافل‌گیری را رعایت کنیم؟ ظرفیت هر منطقه برای اینکه بتوانیم غافل‌گیری را رعایت کنیم چند یگان است؟ چند تا خودرو است؟ آیا لشکر ما می‌تواند تمام امکاناتش را توی منطقه ببرد و تأمین را هم رعایت کند؟ یا باید مثلاً 30 درصد لشکر را به منطقه ببریم تا بتوانیم تأمینش را رعایت کنیم. ثانیاً به اندازه کافی که مطمئن هستید نیرو و امکانات پای کار ببرید یا مثلاً من 5 گردان را می‌توانم اداره کنم و بیش از آن نمی‌توانم ... که اینها بحث‌های اجرایی است که باید در قرارگاه بحث شود.»(1)
1) 35. سند شماره 18887/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرملاندهان سپاه درباره غافل‌گیری دشمن (6/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26752)، ص14 تا 102.
1 1
طراحی مانور عملیات گسترده در منطقه شمال غرب امروز در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه، فرمانده نیروی زمینی سپاه و جانشین وی و فرماندهان قرارگاه‌های قدس، نجف و رمضان در پایگاه منتظران شهادت (گلف، اهواز)، مورد بحث قرار گرفت.
در این جلسه راه‌کارها و محورهای مختلف برای عملیات در جبهه شمالی جنگ، اهداف آن و نیروهای مورد نیاز و همچنین مشکلات هر راه‌کار به خصوص با توجه به در پیش بودن فصل زمستان و سرد و برفگیر بودن منطقه و نیز چگونگی هماهنگی قوای منظم و نامنظم برای اجرای عملیات بررسی شد. دیگر مشکلات، کمبودها و نبودن عقبه مناسب برای استقرار نیروی یگان‌ها نیز در این جلسه به بحث گذاشته شد.
از مسائل مهمی که در جلسه امروز مطرح گردید وجود تردید در بین یگان‌های عمل‌کننده و فرماندهان آنها بود که آیا واقعاً عملیات اصلی و گسترده در منطقه شمال‌غرب خواهد بود یا نه.
از جمله دلایل تردید، واگذار نشدن امکانات، به خصوص استحکامات به یگان‌ها برای ایجاد عقبه ذکر شد که محسن رضایی دلیل آن را گستردگی منطقه و لزوم جابه‌جایی‌های مکرر ذکر کرد و نظرش این بود که از ساختمان‌ها و امکانات موجود در شهرهای منطقه استفاده شود. وی همچنین بر ایجاد تشکیلات پشتیبانی کلی و مناسب در هر یک از شهرهای غرب کشور تأکید کرد.
در ادامه بحث، فرمانده سپاه درباره اهداف عملیات در شمال غرب گفت: «تا چند روز دیگر قرارگاه قدس روی تپه منافقین و قرارگاه نجف روی شاخ آمدین عملیات کنند. سپس با آمدن نیرو، قرارگاه قدس در قلعه‌دیزه و قرارگاه نجف در سورقلات عملیات کنند.»
نام یگان‌های مأمور به منطقه شمال غرب در این جلسه چنین اعلام شد: لشکر یا تیپ‌های : 7ولیعصر(عج)، 11امیرالمؤمنین(ع)، 12قائم(عج)، 21امام رضا(ع)، 32انصارالحسین(ع)، 35امام حسن(ع)، 48فتح، 57ابوالفضل(ع) و 155ویژه شهدا.
در ادامه میزان توان لازم برای رفتن به سورقلات و قلعه‌دیزه بررسی گردید که گفته شد
سورقلات حداقل 50 گردان نیرو می‌خواهد آن هم با کمک قرارگاه رمضان. همچنین برای رفتن به قلعه‌دیزه نیز ضرورت در اختیار داشتن حدود 100 گردان نیرو مطرح گردید.
دلیل مطرح شدن دو هدف نیز احتمال لو رفتنِ یکی از اهداف ذکر شد که در این صورت، آمادگی برای هدف دیگر وجود داشته باشد.
پس از طرح این مباحث و اینکه چگونه می‌توان به قلعه‌دیزه دست یافت و هدف از آن چیست، مصطفی ایزدی گفت: «ما باید هدف داشته باشیم. هدف این عملیات چیست؟ چرا این همه نیرو می‌خواهیم ببریم؟ هدف این باشد که اقلاً سلیمانیه را بگیریم و به سمت کرکوک برویم. هر چه توان داریم در این راه به کار بگیریم و توانمان را پراکنده نکنیم.»(1)
1 2
تلاش برای آمادگی جهت اجرای عملیات نامنظم در منطقه دوکان عراق امروز نیز ادامه یافت. صبح امروز در جلسه قرارگاه فتح (قرارگاه مقدم قرارگاه رمضان) در یاغسمر با حضور برادران جعفری، شمس، فتاح، دهقان، رسول، مقدادی، تقی‌زاده، ابوحسن، ابومصطفی، ابوعمار و ابوفدک، تیم شناسایی گزارش شناسایی خود را از منطقه عملیات ارائه کرد. برادر مقدادی گفت: «ما مأموریت شناسایی سد دوکان و تأسیسات آن را داشتیم، ولی با سد 7 کیلومتر فاصله داشتیم که در حدّ مقدور انجام دادیم. عرض سد حدود 20 متر و در 15 متری بالای سد تأسیساتی است که حدود 2 کیلومترمربع زمین را پوشانده، در آن ساختمانِ سفیدِ 200 مترمربعی است که شب‌ها خاموش است. در جنوب شرقی سد محدوده‌ای بود که می‌گفتند مقر گردان است. در ارتفاع قره‌سرت ارتش عراق 5 پایگاه دارد که نورافکن آن روشن است و ما در شب تا 700 متری آن رفتیم. در آنجا سه تانک، دوشکا و ضدهوایی هست. از روستای "دولمازلد" یک جاده به پایگاه دارد و به "جوبلاق" میرود. از "قلم پاشا" یک جاده به جوبلاق و از آنجا به دوکان کشیده شده است. در پایگاه 300 نیروی جاش هست که ما چادرهای آنها را دیدیم. در روستای جوبلاق فقط جاش‌ها ساکنند. در ساراد 4 پایگاه بود که تا بالای شهر ادامه دارد که دکل بی‌سیم آنها معلوم بود. در پایگاه‌های جاش‌ها روی قره‌سرت دو ردیف سیم‌خاردار بود که حتماً مین دارد. پایگاه ارتش عراق علاوه بر این، مین‌های حلقوی هم دارد.»
در ساعت 11:28 امروز جلسه دیگری در مقر جلال طالبانی در یاغسمر با حضور برادران مذکور و سه تن از مسئولان اتحادیه میهنی کردستان عراق (نوشیروان، ملازم‌عمر و شیردل) تشکیل گردید و در آن طرح عملیات در منطقه دوکان بررسی شد. نوشیروان وضعیت منطقه و طرح عملیات را چنین تشریح کرد: «به دوکان سه راه هست: از مسیرهای سلیمانیه، بن‌گرد و اربیل. دوکان را از سه طرف کوهستان‌های قره‌سرت، سارا و کسرت احاطه کرده است. گردان حفاظت دوکان در پایین سارا و مسلط بر سد است. از سارا تا پادگان 6 پایگاه کوچک است. در کسرت هم 6 پایگاه است و شبکه برق زیر آن است. طرح ما این است که یک ]گروه[ نیرو به
1) 1. سند شماره 18889/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرماندهان سپاه درباره طراحی عملیات گسترده در منطقه شمال غرب (6/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26754) ص1 تا 55.
بالای سارا برای 3 پایگاه و یک ]گروه[ نیرو برای 3 پایگاه دیگر برود. یک ]گروه[ نیرو هم از قمچوچه به پادگان حمله کند و در جادة کتل - قمچوچه یک کمین بزرگ می‌گذاریم که راه دوکان - سلیمانیه را قطع کند. یک نیرو به 6 پایگاه کسرت و یک کمین راه کانی‌خان - کتل را قطع کند و راه اربیل و کوی سنجق را ببندد. در پایین کسرت توپ ضدهوایی است که اگر نیرو داشته باشیم می‌توانیم بر علیه دشمن استفاده کنیم و نیروهای دشمن در پایین سد را هدف قرار دهیم. در جوبلاق 2 گردان جاش است که به آنها حمله می‌شود. در قره‌سرت هم درگیر می‌شوند و یک کمین هم در جاده بن‌گرد - دوکان می‌گذاریم. به نظر ما درگیری قره‌سرت و جوبلاق باید زودتر شروع شود تا نیروی کمکی از دوکان برای آنها بیاید و بعد از ضعیف شدن پادگان به آنجا حمله کنیم. پادگان مقر فرماندهی منطقه است. وقتی کسرت و سارا را تصرف کردیم و در جاهای دیگر درگیری شروع شد، نوبت برادران است که وارد تأسیسات شوند و آن را منهدم کنند و به جاهایی که می‌توانند عقب بیایند و اگر توانستیم در روز می‌مانیم و گرنه عقب می‌آییم.»
نوشیروان برای طرح تقسیم نیرو چنین پیشنهادی کرد: «در مجموع 500 نفر به پادگان، 200 نفر کمین سلیمانیه، 50 نفر در بن‌گرد، 200 نفر قره‌سرت، 300 نفر جوبلاق و اگر شهر سقوط کند نیروهای دیگری می‌فرستیم که شهر را پاکسازی کنند و اگر توانستند خارجی‌ها را بیاورند.»
برادر جعفری فرمانده قرارگاه فتح بعد از بیان اطلاعات به دست آمده از شناسایی، گفت: «پیشنهاد برادرها این بود که اگر پایگاه‌های سمت چپ تصرف شود می‌توان منطقه را زیر آتش گرفت و بعد از تصرف پایگاه‌های سمت راست، پایین آمده، مرکز گردان را تصرف کنند و از سمت راست همه سراغ پایگاه آخر بروند که مهم‌ترین پایگاه‌هاست و به بقیه تسلط دارد.»
وی پیشنهاد کرد: «در سمت راست چون قره‌سرت شیب ملایمی دارد، نفوذ به پایگاه‌ها آسان‌تر است. دشمن هم پایگاه‌های سارا را به طرف بالا کشیده، پیشنهاد ما این است که "سارا" را ما عمل کنیم و سینه قره‌سرت را شما و در وسط با هم الحاق کنیم و به طرف جاده برویم.» نوشیروان این پیشنهاد را پذیرفت.
شب هنگام، ساعت 20، نیز جلسه دیگری برای هماهنگی با اتحادیه در "برگلو" برگزار شد. قبل از این جلسه فرمانده قرارگاه فتح گفت که ما و اتحادیه آماده اجرای عملیات هستیم و فقط منتظر رسیدن نفرات تخریب و اطلاعات فنی از ایران هستیم تا عملیات را شروع کنیم.
در آغاز جلسه مسئولان محورهای عملیات معرفی شدند، سپس درباره تقسیم کار و مشکلاتی که نیروهای ایران به دلیل نا‌آشنایی با منطقه داشتند و لزوم همکاری بیشتر اتحادیه و بردن نیروهای ایران به شناسایی و همچنین لزوم همکاری اتحادیه برای گماردن افراد راهنما در شب عملیات، و نیز توان زیادی که گرفتن مقر گردان نیاز دارد، بحث شد. فرمانده لشکر بدر
پذیرفت در صورتی که اتحادیه نیروهای لشکر بدر را به شناسایی ببرد، سمت چپ و مقر گردان را عمل کند. برادر جعفری نیز تأکید کرد که اگر تمام نیروی ما درگیر شود امکان رسیدن به تأسیسات وجود ندارد و کل عملیات فَشَل و بی‌خود است و ما باید حتماً به شهر برسیم و در آنجا اغتشاش ایجاد کنیم. وی افزود: ما در سمت چپ آن قدر پایگاه می‌گیریم تا به مقر گردان برسیم و نیروهای اتحادیه هم تمام پایگاه‌های سمت کسرت را می‌گیرند و سپس نیروهای ما وارد تأسیسات برق می‌شوند و آن را منهدم می‌کنند و بعد به کمک شما عقب می‌آیند. مسئولان اتحادیه این پیشنهاد را پذیرفتند.
در این جلسه توافق شد که حداکثر 5 روز دیگر، یعنی سه‌شنبه شب (12/8/1366) عملیات اجرا شود.
در جلسه دیگری که در ساعت 23 با حضور برادران جعفری و شمس و یکی از مجاهدان عراقی لشکر بدر و همچنین شیخ دارا و قادر از اتحادیه میهنی تشکیل شد، برادر جعفری به معرفی مجاهدان عراقی و بیان اهداف آنها پرداخت و خواستار همکاری اتحادیه با آنها شد: «برادرانِ مجاهدِ عراقیِ تابعِ مجلسِ اعلا مدتی است در منطقه (شمال غرب) در مالبند1 هستند و ان‌شاءالله در مالبند2 هم پایگاه می‌زنند و بنا دارند مبارزه را به سمت داخل عراق بکشند و دوشادوش شما کمک کنند و مأموریت سقوط صدام را دارند. تنها سلاحی که کمر صدام را می‌شکند این است که نیروهای کُرد و مجلس اعلا متحداً بر علیه صدام نبرد کنند. اینها [نیروهای لشکر بدر] از لحاظ نظامی کم و کسری ندارند. در عملیات‌های کربلای2 و کربلای5 و هور جنگ سختی کردند. امکانات زرهی خوبی هم دارند. اگر راه باز شود، توپ و تانک هم می‌آورند تا استفاده کنند. این برادرها خلوص نیت دارند و اگر اهداف سیاسی داشتند در ایران می‌ماندند. هدفشان سقوط صدام است و هیچ منظور دیگری ندارند. برادران نیروی متخصص توپ و تانک، مالیوتکا، سهند، لودر و بلدوزر دارند و می‌توانند در آموزش به شما کمک کنند. هر مهماتی که به اینها بدهید در دزلی سه برابر به شما می‌دهیم. مهمات برای اینها بخرید، پولش را ما می‌دهیم.»
در پی این درخواست، شیخ دارا گفت: «ما قول می‌دهیم هر چه خواستند به آنها بدهیم و هر کمکی که بخواهند در حدی که از ما برآید کمک می‌کنیم و اگر برنیاید شما از ما نباید گله کنید.»(1)
1 3
در پاسخ به حملات هوایی عراق علیه مراکز غیرنظامی ایران و در پی هشدار ستاد تبلیغات جنگ، اهداف نظامی، اقتصادی و صنعتی استان‌های بصره، العماره و اسکله‌های البکر و العمیه هدف حمله بمب‌افکن‌های نیروی هوایی و آتش توپخانه قرار گرفت. ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «در ساعت 8:23 صبح امروز جنگنده بمب‌افکن‌های
1) 2. سند شماره 1547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 2/8 تا 17/8/1366، ص108 تا 116.
نیروی هوایی ارتش محل تجمع نیروها و تأسیسات نظامی عراق در منطقه "طیب" واقع در 200 کیلومتری جنوب شرقی العماره را بمباران کرده و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»(1)
قرارگاه رمضان نیز اعلام کرد: روی پادگان "زمقی"، پادگان حلبچه، تأسیسات برق و ساختمان‌های پادگان"کانی پانکه" واقع در استان سلیمانیه و مقر لشکر 27 ارتش عراق در "سرا" و "سملمان آقا" اجرای آتش شد که بر اثر آن چندین انبار مهمات و خودرو منهدم شد و تلفات و خسارات زیادی به آنها وارد آمد.(2)
بر اثر اجرای آتش سنگین توپخانه روی تأسیسات برق فشار قوی "القرنه" عراق یک دکل دیده‌بانی و یک دستگاه تانک منهدم شد و چندین سنگر جمعی و دیده‌بانی، به آتش کشیده شد.(3)خبرگزاری یونایتدپرس با اعلام خبر شروع اقدامات تلافی‌جویانه ایران نوشت: «این حمله هنگامی انجام گرفت که یک نماینده شوروی برای دومین روز در بغداد با مقامات عراقی درباره پایان جنگ هفت ساله دو کشور به گفتوگو مشغول بود.»(4)
1 4
نیروهای تیپ75 ظفر سپاه‌پاسداران و مبارزین کُرد عراقی شاخه سلیمانیه در یک عملیات مشترک بر سر راه نیروهای ارتش عراق در روستای کانی‌میدان و جاده دوکان - سلیمانیه کمین گذاشتند که حدود 20 نفر از آنها را کشته، 4 نفر را مجروح و سه نفر را اسیر کردند. در این عملیات همچنین دو دستگاه ایفای ارتش عراق به آتش کشیده شده و دو دستگاه دیگر به همراه تعدادی اسلحه به غنیمت گرفته شد.(5)
سپاه پانزدهم رمضان نیز گزارش داد: «رزمندگان لشکر ویژه پاسداران با همکاری پیشمرگان شاخه اربیل شب گذشته در یک عملیات انهدامی موفق شدند دکل‌های فشار قوی محور دوکان - اربیل را منهدم کنند و خسارت سنگینی بر دشمن وارد نمایند.»(6)
از سوی دیگر، خبرگزاری رویتر به نقل از اتحادیه میهنی کردستان عراق اعلام کرد که کردهای شمال عراق چهار تبعه چینی را در اسارت دارند و خواستار قطع هرگونه همکاری چین با دولت بغداد هستند. این چهار تبعه چینی در یک پروژه نیروگاه برق در شمال عراق کار می‌کردند و به هنگام تردد در مناطق آزاد شده کردستان به اسارت گرفته شدهاند.(7)
2 5
در پی سرنگون شدن یک هواپیمای عراقی در اطراف جزیره لاوان ]ر.ک. 5/8/1366[، امروز یک هلی‌کوپتر امریکایی برای پیدا کردن خلبان آن به گشت‌زنی مشغول بود، قسمتی از قطعات هواپیما در منطقه پیدا شد ولی از خلبان عراقی خبری به دست نیامد.(8)
3 6
"یولی ورنتسف" معاون اول وزیر خارجه شوروی در دومین روز سفر به عراق امروز با صدام‌حسین درباره اوضاع منطقه و چگونگی اجرای قطعنامه598 و همکاری‌های دوجانبه
1) 3. سند شماره 127343 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 46، تیپ63 خاتم‌الانبیاء(ص)، 7/8/1366؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 9/8/1366، ص2.
2) 4. سند شماره 046368 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: روابط عمومی فرماندهی قرارگاه رمضان، 7/8/1366.
3) 5. سند شماره 126661 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 122، معاونت عملیات سپاه ششم امام صادق(ع)، 9/8/1366، ص1.
4) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 224، 8/8/1366، ص5 و 6، منامه - خبرگزاری یونایتدپرس، 7/8/1366.
5) 7. سند شماره 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: آمار عملیات‌های داخل عراق، 30/8/1366، ص32؛ و - سند شماره 138143 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلکس فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 16/8/1366.
6) 8. سند شماره 46373 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه پانزدهم رمضان، تلفنگرام 7/8/1366.
7) 9. روزنامه رسالت، 9/8/1366، ص12، بحرین - خبرگزاری رویتر.
8) 10. سند شماره 148345 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی منطقه یکم دریایی سپاه - اطلاعات، 7/8/1366.
گفتوگو کرد. خبرگزاری عراق با اشاره به پیام شفاهی میخائیل گورباچف به رئیس‌جمهور عراق اعلام کرد: «در این دیدار صدام‌حسین ضمن تأکید بر استقبال عراق از قطعنامه مذکور و آمادگیش برای اجرای آن، مخالفت عراق را با هرگونه تلاشی به منظور سوء تعبیر از قطعنامه یا بازی در روند اساسی آن در جهت تحقق صلح پایدار و جامع و لزوم هشیاری جامعه بین‌المللی و در رأس آن کشورهای عضو دائمی شورای امنیت در قبال مانورهای ایران در جهت از هم پاشیدن هدف صلح و ادامه جنگ و تجاوز علیه عراق و کشورهای منطقه را مورد تأکید قرارداد.»(1)
یولی ورنتسف نیز در مصاحبه با روزنامه الثوره ارگان حزب حاکم بعث عراق با بیان اینکه جنگ ایران و عراق یکی از عمده‌ترین موضوع‌های مورد بحث در اجلاس آتی سران امریکا و شوروی خواهد بود، گفت: «صدام‌حسین رئیس‌جمهوری عراق را از محتوای مذاکرات هفته گذشته با جرج شولتز وزیر امور خارجه امریکا در مسکو آگاه کرده است.» رئیس‌جمهوری عراق هم کمی پس از ملاقات با ورنتسف اعلام کردکه عراق از هرگونه تغییر در قطعنامه598 شورای امنیت را رد می‌کند. ناظران در بغداد اظهار عقیده کردند که این گفته نشان دهنده استمرار نارضایتی عراق از موضع شوروی است.
روزنامه الخلیج چاپ بحرین نیز به نقل از طه‌یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر و عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق نوشت که بغداد از بی‌علاقگی شوروی به اعمال تحریم تسلیحاتی و بازرگانی علیه ایران ناخشنود است. رادیو امریکا با اعلام این مطلب افزود: «اتحاد جماهیر شوروی که از قطعنامه598 شورای امنیت سازمان ملل متحد پشتیبانی کرده، سعی دارد هرگونه اقدام دیگری از جانب این سازمان را برای مجبور ساختن ایران به پذیرش مقررات آتش‌بس به تعویق اندازد. شوروی گفت و شنودی را آغاز کرد تا هر دو کشور متخاصم را متقاعد سازد که قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد را محترم شمارند. عراق با این پیشنهاد شوروی که برقراری آتش‌بس در جنگ خلیج فارس را به تشکیل یک کمیته بین‌المللی برای تعیین آغازگر جنگ مرتبط می‌سازد، مخالف است. عراقی‌ها احساس می‌کنند که چنین پیشنهادی را ایرانیان دیکته کرده‌اند. ایران کراراً اصرار داشته است که سازمان ملل متحد متجاوز را معرفی کند تا امکان پرداخت غرامت‌های جنگی فراهم شود.»(2)
رادیو امریکا با ابراز بدبینی درباره موفقیت سفر منطقه‌ای ورنتسف گفت: «به نظر می‌رسد که سفر آقای ورنتسف از همان آغاز با مشکلاتی مواجه شده است و در نخستین مرحله این دیدار که با انجام مذاکره با مقامات عراقی در بغداد همراه بود عراق ناخشنودی خویش را نسبت به سیاست‌های شوروی در منطقه ابراز کرد. کویتی‌ها در انتظار ورود آقای ورنتسف هستند تا نگرانی خویش را در مورد گسترش مناسبات بازرگانی میان ایران و شوروی که می‌تواند در مناسبات اعراب با شوروی تأثیری منفی داشته باشد، با وی در میان بگذارد. کویت خواستار قاطعیت بیشتری از سوی شوروی برای وادار ساختن ایران به قبول قطعنامه سازمان ملل متحد
خواهد شد تا راه برای صلح و ثبات منطقه خلیج فارس هموار شود.»(1)
با وجود تداوم نارضایتی از مواضع شوروی در قبال جنگ ایران و عراق، کشورهای حاشیه خلیج فارس از سفر ورنتسف به منطقه خوشحالند و مطبوعات بحرین با انتشار خبر مسافرت ورنتسف به عراق، کویت و ایران، خشنودی خود را از این سفر ابراز کردند و آن را ناشی از حملات موشکی ایران به کویت و تشدید بحران خلیج فارس اعلام داشته‌اند. آنها با توضیح این که مسافرت معاون وزیر خارجه شوروی به منطقه اتهامات وارد به مسکو مبنی بر تشویق ایران بر اصرار در ادامه جنگ را بر طرف ساخته است، افزودند: وی باید رهبران ایران را به قبول آتش‌بس قانع نماید و چنانچه ایران این اقدام را هم رد کند و حاضر به برقراری صلح در منطقه نشود، شوروی باید موضع خود را تغییر داده، به طرح تحمیل مجازات‌هایی علیه ایران که قرار است در شورای امنیت مطرح شود، پاسخ مساعد بدهد.(2)
1 7
طرح امریکا برای تحریم اقتصادی ایران بازتاب گسترده‌ای در رسانههای جهان داشته است و تحلیلگران سیاسی و منطقه‌ای از دیدگاه‌های مختلف آن را بررسی کرده‌اند. رادیو امریکا به نقل از روزنامه کریستین ساینس مانیتور درباره نقاط ضعف و قوت ایران در رویارویی با تحریم اقتصادی امریکا گفت: «ایرانیانی که از حکومت اسلامی جانبداری می‌کنند، می‌گویند اطمینان کامل دارند که کشورشان در رویارویی با ایالات متحده امریکا سرانجام دست بالا را خواهد داشت. این ایمان به پیروزی نهایی از دو باور اصلی نشأت گرفته است، نخست اینکه زمان به سود ایران است و دولت ایالات متحده نمی‌تواند هزینه نگهداری یک ناوگان دریایی عظیم را در منطقه خلیج فارس تا زمانی نامحدود تحمل کند. نکته دوم اینکه عمق استراتژیکی ایران چنان است که تنها معدودی از هدف‌های اقتصادیش در تیررس نیروی استقرار سریع خاورمیانه‌ای امریکا قرار دارد و این مسئله متلاشی کردن اقتصاد ایران را برای ایالات متحده مشکل می‌سازد.»
این روزنامه به نقل از یک مقام امریکایی ناتو در بروکسل با رد این ادعا نوشته است: «بمب‌افکن‌های ایالات متحده می‌توانند تمام مسیر ایالات متحده را تا تهران بدون توقف طی کنند. دیپلمات‌های اروپایی ناتو در این مورد با احتیاط بیشتری اظهار نظر می‌کنند. به گفته یک تحلیل‌گر اروپایی این نکته به خوبی نشانة آن است که فشردن گلوی اقتصادی ایران آسان نخواهد بود. برای مثال پالایشگاه‌های نفتی ایران در سراسر خاک این کشور پراکنده است.» کریستین ساینس مانیتور در ادامة مقاله نوشته است: «ترمینال اصلی نفت ایران در جزیره خارک به فناناپذیری شهره است. بمباران تأسیسات نظامی ایران نیز به همین نسبت دشوار است. هواپیماهای ایرانی در آشیانه‌های مستحکمی قرار دارند و موشک‌های سیلک‌ورم نیز متحرک هستند. اما تحلیلگران غربی در این نکته متفق‌القولند که در حالی‌که عمق
استراتژیکی ایران امتیازی در دست آن کشور است هم‌زمان یک نقطه ضعف به شمار میرود. مناطق مرزی کوهستانی کشور ردیابی حمله‌های هوایی را برای ایران دشوار کرده است.»(1)
1 8
اجلاس سران عرب 9 روز دیگر در امان پایتخت اردن تشکیل می‌شود. تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای عربی برای هماهنگ کردن مواضع آغاز شده است و چگونگی آن موضوع بحث رسانه‌ها و تحلیلگران سیاسی می‌باشد. رادیو بی.بی.سی در گفتاری به بررسی مشکلات عراق در جلب موافقت اعضای جامعه عرب برای قطع رابطه با ایران پرداخت و گفت: «عراق هنوز نتوانسته است کشورهای عرب را وادار به اتخاذ سیاست غیرقابل انعطافی در برابر ایران کرده و به آنان بقبولاند که قطع روابط سیاسی و بازرگانی با ایران سیاست صحیحی است. معاون اول نخست‌وزیر عراق در ابتدا از عربستان سعودی و کویت دیدار کرد و نظر موافق این دو کشور را نسبت به نظرهای عراق به دست آورد. پس از آن بحرین رفت و در آنجا نه تنها خواستار تحریم ایران شد، بلکه پا را از این فراتر گذاشته و درخواست اجرای "پیمان دفاعی مشترک اعراب" را به نحوی عملی و مؤثر نمود. ولی حتی در خود منطقه خلیج فارس نیز اعضای شورای همکاری خلیج فارس دارای اختلاف نظر هستند. کویت که تأسیساتش هدف حملات ایران واقع شده است،همراه عربستان سعودی از نظرهای عراق جانبداری می‌کنند در حالی‌که عمان و امارات متحده عربی مایل به قطع روابط سیاسی خود با ایران نیستند.
ملک حسین پادشاه اردن، مهماندار کنفرانس سران و دوست ثابت عراق، مایل است که سوریه حداقل نوعی اقدام دسته جمعی جهان عرب علیه ایران را بپذیرد. ولی سوری‌ها به‌رغم اینکه گفته‌اند در کنفرانس شرکت خواهند کرد مایل نیستند به هیچ نوع قطعنامه‌ای که علیه ایران باشد محلق شوند. اگر چه ممکن است تلاش عربستان سعودی بیشتر از اردن برای متقاعد کردن سوری‌ها مؤثر واقع شود؛ زیرا اقتصاد سوریه در وضع نامناسبی است و از کمک مالی قابل توجه عربستان سعودی بهره‌مند است. دلیل اینکه مدت‌هاست یک کنفرانس کامل سران عرب تشکیل نشده این است که جهان عرب در مورد بسیاری از مسائل دچار اختلاف نظر است. در ابتدا امید بر این بود که با متمرکز کردن دستور کار کنفرانس در مسئله جنگ ایران و عراق، حصول نوعی وحدت نظر امکان‌پذیر شود. ولی اکنون چنین به نظر می‌رسد که حتی عملی شدن این خواسته نیز کار چندان آسانی نیست.»(2)
رادیو امریکا نیز در گزارشی موضع کشورهای عربی در قبال جمهوری اسلامی ایران را بررسی کرده و با بیان اینکه بی‌تردید دولت عراق در زمینه اتخاذ تصمیمی قاطع علیه ایران با پشتیبانی اکثر رهبران عرب روبهرو خواهد بود، گفت: «البته عدم تمایل برخی از متحدان عربستان سعودی به انجام اقدام‌هایی علیه ایران، به دلیل نگرانی از واکنش جمهوری اسلامی ایران است. به گفته یکی از دیپلمات‌های غربی در منطقه، کشورهای جنوب خلیج فارس یعنی
عمان، قطر و امارات متحده عربی کماکان می‌خواهند از خشمگین ساختن رژیم تهران بپرهیزند. با این وصف این کشورها اکنون مایلند مخالفت خود را با ادامه جنگ از سوی ایران اعلام دارند و به دیگر کشورهای عرب می‌گویند روی این موضع مخالف حساب کنند.یک تحلیل‌گر برجسته عرب در ابوظبی پایتخت امارات متحده عربی می‌گوید: درست است که ما می‌خواهیم روابط سیاسی‌مان را با ایران حفظ کنیم ولی به رهبران جمهوری اسلامی گفته‌ایم از موضعی که آنان در برابر تلاش‌های سازمان ملل متحد برای پایان دادن به جنگ اتخاذ کرده‌اند ناخشنود هستیم.به گفته تحلیلگران، مخالف اصلی هرگونه اقدام جمعی جامعه عرب علیه رژیم تهران، سوریه است که از دیرباز مهم‌ترین متحد این رژیم در جهان عرب به شمار می‌آید. لیبی نیز از رژیم تهران پشتیبانی‌هایی کرده است اما سرهنگ قذافی اعلام داشته است که گردهمایی امان را تحریم می‌کند و درآن شرکت نخواهد کرد. وی مدعی است که گردهمایی امان فقط به منظور مخالفت و نبرد با جمهوری اسلامی ایران بر پا شده است و در خدمت منافع دولت امریکا است. آنها در این مورد هم‌عقیده‌اند که در گردهمایی امان موافقتی با قطع روابط سیاسی با تهران حاصل نخواهد آمد. به گفته یک تحلیل‌گر عرب این گردهمایی نخواهد توانست به مشکل موجود پایان دهد. یک دیپلمات آسیایی پیش‌بینی می‌کند که حاصل این گردهمایی چیزی جز دعوتی از طرفین که به جنگ پایان دهند نخواهد بود.
به گفته یک مفسر برجسته عرب حاصل گردهمایی امان باید تصمیم و اقدامی قاطع و مؤثر باشد و گرنه این اخرین باری خواهد بود که سران عرب گردهم می‌آیند. وی افزود: بهترین نتایج ممکن از این گردهمایی آن است که شرکت‌کنندگان قطعنامه آتش‌بس شورای امنیت را برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق قویاً تأیید کنند و همچنین به اتفاق از سازمان ملل متحد بخواهند اگر رژیم تهران این قطعنامه را نپذیرد به اقدام‌های قاطع تنبیهی علیه تهران دست زند. این مفسر عرب در همان حال معتقد است که بدون تغییری اساسی در سیاست سوریه، نمایش وحدت اعراب علیه جمهوری اسلامی ممکن نخواهد بود و به گفته بیشتر مفسران، احتمال انجام چنین تغییری اندک است.»(1)
1 9
رژیم عراق برای شکنجه مخالفین خود به هر وسیله‌ای متوسل می‌شود. سازمان بین‌المللی دفاع از حقوق بشر در عراق، که مقر آن در لندن است، در گزارشی ضمن اعلام اسامی بیش از یکصد زندان و بازداشتگاه امنیتی در نقاط مختلف عراق، ابراز و نحوه شکنجه در یکی از مخوف ترین زندان‌های این کشور به نام "قصر النهایه" (کاخ پایان) را فاش ساخته است. در این گزارش که نقشهای از محل زندان‌های عراق نیز به آن ضمیمه است، سازمان بین‌المللی دفاع از حقوق بشر نوشته است: در یکصد و سه زندان شناخته شده و ناشناختة عراق بیش از 400 هزار زندانی سیاسی در شرایط غیرانسانی نگهداری می‌شوند. این گزارش درباره قصر النهایه چنین
1) 17. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 234، 18/8/1366، ص15 و 16.
آورده است: «این زندان در شهر بغداد مشرف بر پل "الخر" در منتهی‌الیه منطقه‌ای که سابقاً قصر الرحاب نام داشت، قرار دارد. پس از سال 1968، برای مخفی نگه‌داشتن ماهیت این محل در مدخل آن یک مجسمه آزادی نصب کردند و تابلوی بزرگی در بالای ساختمان قرار دادند که روی آن نوشته است: "کاخ گروهان پاسداری بغداد". زندان قصر النهایه از سال 1968 تاکنون زیر نظر مستقیم صدام‌حسین و به وسیله سازمان امنیت ملی اداره می‌شود. در مورد حجم و شکل سلول‌ها در زندان قصر النهایه در گزارش آمده است که برخی از آنها به اندازه 150 سانتی متر در 150 سانتی متر با ارتفاع 3 متر هستند که تنها دارای یک سوراخ در سقف سلول است و از این سوراخ زندانی‌ها و غذای آنها به داخل پرتاب می‌شود. در هر یک از این سلول‌ها که منفذ دیگری برای ورود نور و هوا در آنها وجود ندارد، چهار زندانی قرار می‌گیرند. علاوه بر سلول‌های مذکور سلول‌های دیگر به طول 5/1 متر و عرض نیم‌متر و ارتفاع 2 متر وجود دارند. در این سلول‌ها آب لجن تا سطح زانوی زندانی می‌رسد. دیوارهای این سلول‌ها دارای برآمدگی‌های تیز سیمانی است و زندانی در همین حال مدتی به دیوار بسته می‌شود تا اعتراف کند. زندانی در این نوع سلول‌ها شماره معینی دارد که لازم است آن شماره را به جای نامش حفظ کند. زندانی همچنین از گفتوگو با سایر زندانیان منع می‌شود.
رژیم عراق از وسایل و ابزار مختلف زیر برای شکنجه زندانیان استفاده می‌کند: وسایل برقی مانند: اطوی برقی، چکش و انبردست، هویه لحیم، کابل برق، اره و درل برقی، پنکه سقفی، دستگاه تولید باد (کمپرسور)، آبگرمکن برقی، دستگاه‌های ضبط‌صوت، چرخ گوشت‌های بزرگ، دستگاه‌های برقی برای کندن موی سر و سایر اعضای بدن زندانی، صندلی‌های آهنی که در پشت آن ستون‌های آهنی به ارتفاع 2 متر مجهز به حلقه‌های متحرک تعبیه شده است و برای شکنجه سر زندانی را در یکی از حلقه‌ها جای داده و سپس قطرات آب را به طور آهسته روی سر اصلاح شده زندانی فرو می‌ریزند. از این نوع صندلی‌ها معمولاً در زمستان استفاده می‌کنند. دیگر ابزارهای شکنجه عبارتند از: جرثقیل بزرگی که در وسط اتاق نصب شده و زیر آن حفره عمیق پر از آب لجن قرار دارد. در این نوع شکنجه زندانی را توسط جرثقیل بالا برده و ناگهان به درون گودال لجن رها می‌کنند. زنجیرهای آهنی و طناب در اندازه‌های مختلف از سقف آویزان است و حلقه‌های آهنی برای به صلیب کشیدن زندانیان به دیوارها نصب شده است. بطری‌های سرشکسته، طناب و کابل در اندازه‌های مختلف، شیلنگ‌های پلاستیکی، باطری‌های نوک تیز، حوض‌های روغن و قیر داغ و گودال‌های اسید نیتریک، صندوق‌های آهنی شکل که زندانی را پس از قرار دان در آنها ظرف چند دقیقه به پودر تبدیل می‌کند. این دستگاه در سازمان امنیت شهر کرکوک، بصره و بغداد موجود می‌باشد. همچنین کپسول‌های گاز سمی و سرمازا مانند گاز فریون که در زمستان جهت ایجاد سرمای شدید استفاده می‌شود؛ رنگ‌های مختلف جهت رنگ‌آمیزی صورت زندانیان و بالاخره دستگاه و ابزارآلات آهنی و چوبی گوناگون برای شکنجه زندانیان در آن موجود است.(1)
1) 18. روزنامه کیهان، 7/8/1366، ص3.
1 10
بیش از ده هزار نفر از اسیران عراقی مستقر در اردوگاه‌های ایران از مسئولان جمهوری اسلامی ایران تقاضای پناهندگی سیاسی کرده‌اند. آقای نظران، دبیر شورای عالی دفاع و سرپرست کمیسیون اداره اسرای عراقی، با اعلام این مطلب درباره آزادسازی اسیران معلول گفت: «روند آزادسازی اسرای معلول و صعب‌العلاج از سوی جمهوری اسلامی به طور یکجانبه همچنان ادامه پیدا خواهد کرد. به طوری‌که تاکنون 700 نفر از اسرای معلول و صعب‌العلاج به طور یکجانبه آزاد شدهاند.»
"نظران" وضعیت نگهداری اسیران ایرانی در عراق را بسیار نامطلوب و خارج از اصول بین‌المللی اعلام کرد و افزود: «بر طبق گزارشهای رسیده از عراق با اسرای ما به شدت بدرفتاری می‌شود.»
همین گزارش حاکی است صبح دیروز اسیران عراقی در یک راهپیمایی در شهرستان سمنان ضمن اعلام آمادگی برای حضور در خلیج فارس برای مبارزه با امریکا بیش از 200 هزار ریال وجه نقد به جبهه‌ها اهدا کردند.(1)
2 11
پس از حملات اخیر به مقرهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در کراچی پاکستان و از هم پاشیدن فعالیت این مقرها، سازمان از اعضا و هواداران خود خواست به خط جدید سازمان توجه کنند. بر اساس خط‌مشی جدید، منافقین قصد دارند مجدداً از طریق مرزهای استان سیستان و بلوچستان وارد خاک جمهوری اسلامی ایران شده و با رسیدن به شهرهای مرکزی، به اقدامات ضد امنیتی دست بزنند. به نظر می‌رسد منافقین با چند هدف مشخص مرزهای شرقی بلوچستان را جهت رسیدن به اهداف خود رها نخواهند ساخت که یکی از اهداف شرایط آسان جهت تردد و وارد شدن از مرز می‌باشد.(2)
در افغانستان نیز دولت این کشور به دلیل حمایت جمهوری اسلامی ایران از مجاهدین افغان، روی تعدادی از نیروهای میلیشیا سرمایه‌گذاری کرده و برای آموزش به کابل اعزام کرده است. در این زمینه "حاج‌صفر براهوئی" نیز تعدادی از افراد خود و افراد شرور و فراری را انتخاب کرده و جهت گذراندن دوره‌های آموزشی برده است. افراد فوق در حال حاضر در منطقه "حمومی نیمروز" در کارهای تخریبی و انفجارات مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند.(3)
3 12
"جعفر شفیعی"، عضو کمیته مرکزی حزب کومهله، در داخل عراق کشته شد. رادیو کومهله در اطلاعیه‌ای اعلام کرد: دکتر شفیعی یکی از سیاست‌گذاران سیاسی و تشکیلاتی حزب که برای اجرای مأموریت عازم خارج بود، بر اثر تصادف اتومبیل وی در کشور عراق کشته شد. رادیو کومهله با اشاره به زندگینامه وی گفت: بی‌شک غم از دست دادن رفیق جعفر بار گرانی است بر قلب همه ما.(4)
1) 19. سند شماره 113415 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از ستاد قرارگاه حمزه سیدالشهداء، به ستاد مرکزی - دفتر نمایندگی حضرت امام در مرکز، 25/8/1366.
2) 20. سند شماره 046380 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد ناحیه مستقل دهم نبی‌اکرم(ص) - اطلاعات، 7/8/1366.
3) 21. سند شماره 46378 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلکس ستاد ناحیه مستقل دهم نبی‌اکرم(ص)، به ستاد مرکزی سپاه، - اطلاعات، 7/8/1366.
4) 22. مأخذ 19.
1 1
در پاسخ به حملات هوایی اخیر عراق به مناطق غیرنظامی، بامداد امروز یک فروند موشک زمین به زمین به سوی ساختمان ستاد نیروی هوایی عراق در مرکز بغداد پرتاب شد.(1)ستاد کل نیروهای سه‌گانه سپاه با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد:«یگان موشکی سپاه پاسداران به تلافی حملات دو روز اخیر عراق به واحدهای غیرنظامیِ استان‌های خوزستان و فارس، در ساعت 1:07 بامداد، ساختمان ستاد نیروی هوایی رژیم عراق را هدف یک فروند موشک قرار داد.» (2)رژیم عراق ضمن تأیید خبر حمله موشکی به شهر بغداد، ادعا کرد که موشک به یک منطقه مسکونی اصابت کرده و تعدادی کشته و مجروح بر جای گذاشته است.(3)خبرگزاری رویتر در گزارشی از نیکوزیا به نقل از بیانیه سپاه پاسداران نوشت: واحد موشکی نیروی هوایی پاسداران انقلاب آماده وارد آوردن ضربات سنگین به حکام بیچاره رژیم امریکایی بغداد و حامیان رژیم صدام هستند.(4)
طارق عزیز وزیر خارجه عراق در نامهای به دبیرکل سازمان ملل متحد ضمن متهم کردن ایران به آغاز جنگ شهرها نوشت: ایران در ساعت 1 بامداد با یک موشک زمین به زمین یکی از مناطق مسکونی شهر بغداد را هدف قرار داده و باعث مرگ تعدادی از شهروندان گردیده است و تعدادی را نیز مجروح نموده و به تعدادی از خانه‌های مسکونی شهروندان نیز خسارت وارد ساخته است. وی در این نامه مصراً خواسته است که ایران را به عنوان رژیم متجاوز محکوم نمایند و از جامعه بین‌الملی درخواست کرده که تحریم‌هایی را بر طبق منشور سازمان ملل جهت تنبیه رژیم ایران به خاطر اجتناب از پذیرش و اجرای قطعنامه 598 شورای امنیت و پافشاری در تجاوز و نقض حقوق بشر و قوانین بین‌المللی اجرا نمایند. وی در پایان نامه افزوده است: عراق اجازه نخواهد داد که این جنایت‌ها بدون تنبیه رها شود و در فرصت مناسب به ایران ضربه وارد خواهد ساخت و تنبیه شایانی خواهد نمود.(5)سیستم موشکی زمین به زمین اسکاد - بی
2 2
آثار تغییر مناطق عملیاتی در فرماندهان یگان‌ها، میزان باور آنها به اجرای عملیات اصلی در جبهه شمال غرب و مشکلات پشتیبانی در این جبهه، در جلسه صبح امروز فرمانده کل سپاه، فرمانده نیروی زمینی سپاه و جانشین وی بررسی شد.
در پی جلسه شب گذشته فرماندهان قرارگاه‌ها و یگان‌های سپاه پاسداران که در آن دربارة طرح مانور و منطقه عملیات در جبهة شمال غرب
1) 1. سند شماره 046381 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: پیام فرماندهی نیروی هوایی سپاه پاسداران، به ستاد کل سپاه پاسداران، 8/8/1366.
2) 2. روزنامه کیهان، 9/8/1366، ص18.
3) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 225، 9/8/1366، ص5.
4) 4. همان، ص8.
5) 5. سند شماره S/19244 شورای امنیت سازمان ملل، 30 اکتبر 1987، ترجمه مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
بحث شد، در ابتدای جلسه امروز علی شمخانی به محسن رضایی گفت: «بچه‌ها که با این تصمیم جدید متزلزل شدند.» محسن رضایی پاسخ داد: «نه، آنها در گزارش‌ها می‌گفتند که معابر لو رفته و دشمن در تمام راهها و معابر کمین گذاشته و همه جا کمین گذاشته غیر از معبر لشکر21 امام رضا(ع)، دیگر اینکه اگر قرار باشد یک قسمت را بگیرند و بایستند دشمن جلویشان را می‌بندد و راه کور می‌شود. اگر نخواهند ارتفاع آمدین را عمل کنند ، خب تا ارتفاع منافقین عمل کنند. یعنی اگر آمدین را بگیرید، بعد دیگر احتیاج نیست که این طرف رودخانه بیایید.»
فرمانده کل سپاه درباره طرح عملیات در شمال غرب گفت که یگان‌ها برای عملیات در منطقه سورقلات و قلعه‌دیزه آماده شوند و تا یک ماه دیگر اگر نیرو برایشان آمد و توانستند هر دو را با هم عمل کنند وگرنه یکی را.
علی شمخانی و رحیم صفوی مشکلات محل استقرار یگان‌ها در منطقه شمال غرب و کمبود امکانات برای بر پا کردن عقبه را یادآور شدند و گفتند که از لحاظ امکانات و محل استقرار جبهة غرب اصلاً قابل مقایسه با جنوب نیست. محسن رضایی در این‌باره گفت: «باید به صورت جدی باورشان بشود، بروند (عقبه) بسازند.» اما شمخانی می‌گوید که بلوک و امکانات نیست، به یگان‌ها بلوک بدهند تا عقبه بسازند، الآن هم که فصل ساخت نیست. رحیم صفوی هم اضافه می‌کند که با بلوک نمی‌شود برای پانزده‌هزار نفر جا درست کرد، سیمان هم کم است. محسن رضایی نیز ضمن بیان اینکه: به فروزنده بگویید بلوک بدهد؛ می‌گوید که اینها (یگان‌ها) آمده‌اند آموزش ببینند، توی برف و باران آموزش بدهند. وی افزود که غیر از مسئله عقبه ، در گرده‌رش اکثر جاده‌ها لغزنده و بد است و جاده‌های جدیدی هم که احداث می‌گردد در زیر باران خیلی ناجور می‌شود و امکان استفاده از آنها نیست، باید فکری کرد. محسن رضایی اضافه کرد: آقای هاشمی گفته قبل از تشکیل کنفرانس سران عرب، عملیاتی انجام شود.(1)
1 3
فرمانده کل سپاه امروز با حضور در پادگان لشکر25 کربلا در هفت‌تپه به بررسی وضعیت، توانایی‌ها و مشکلات این لشکر پرداخت. محسن رضایی را غلامعلی رشید، مصطفی ایزدی، علیرضا عندلیب، جمال آبرومند، مصطفی ربیعی و... همراهی می‌کردند. در جریان این بازدید فرمانده و مسئولان لشکر25 کربلا گزارشی از وضعیت نیرو، سازماندهی، آموزش، نحوه ارتباط واحدها، وضعیت لجستیکی، هزینه‌ها، آمار و وضعیت خودروهای این لشکر ارائه کردند. فرمانده کل سپاه سپس برای رزمندگان لشکر25 کربلا سخنرانی کرد که در آن ضمن اشاره به آیات قرآن و سخنان امام خمینی، زندگی جاوید و حیات ابدی و چگونگی دست‌یابی به آن را که از راه اطاعت خدا و رسول و قیام به جهاد و دفاع حاصل می‌شود و همان موجب نپذیرفتن ظلم و زورگویی ابرقدرتها و یافتن استقلال و حریت و تصمیم‌گیری آزادانه در تنظیم روابط با جهان می‌گردد، تشریح کرد.
1) 6. سند شماره 18889/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرمانده کل و فرمانده نیروی زمینی سپاه درباره انتقال از جنوب به شمال (8/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26753)، ص55 تا 62؛ و - سند شماره 1548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه (علی لطف‌الله‌زادگان)، 5/8 تا 10/8/1366، ص51 و 52.
وی افزود: اگر خاکریزهای امریکا در منطقه یعنی رژیم‌های عراق و کویت و عربستان فرو نریخته بود، امریکا خود به میدان نمی‌آمد. وی در ادامه گفت که امریکا تمام قدرت نظامی و تبلیغاتی‌اش را متمرکز کرده تا با عبور سالم یک نفتکش از خلیج فارس و تنگه هرمز، به نظر خود ابهت اسلام را بشکند و در حالی که چیزی نمانده بود که نفتکش بریجتون به کویت برسد، ناگهان انفجاری رخ داد و قدرت و تکنولوژی امریکا را منفجر کرد و فرو ریخت.(1)
1 4
بررسی طرح عملیات نامنظم در منطقه دوکان عراق و هماهنگی قرارگاه رمضان برای اجرای آن با همکاری اتحادیه میهنی کردستان عراق، امروز نیز ادامه یافت. فرمانده قرارگاه فتح صبح امروز گفت: «ما برای عملیات با دو مشکل روبهرو هستیم. اول اینکه اگر جمهوری‌اسلامی اعلام کند که عملیات برای باز کردن راه ]راه تردد آسان گروه‌های معارض عراق از مناطق تحت نفوذ این گروه‌ها به داخل ایران[ را انجام نمی‌دهد، معلوم نیست اتحادیه زیر بار عملیات دوکان برود و ایران باید از این طریق یا از طریق قلعه‌دیزه اقدامی برای باز کردن راه انجام دهد. مشکل دوم، هماهنگی نیروهای نامنظم و منظم است.»
در جلسه‌ای که از ساعت 10:20 تا 13 امروز در برگلو (داخل عراق) با حضور فرمانده قرارگاه فتح و چند تن از مسئولان اتحادیه میهنی کردستان عراق برگزار گردید، درباره سیاست و طرح‌های کلی همکاری قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی و اهداف آن و نیز مشکلات و ناهماهنگی‌های موجود در این همکاری بحث و بررسی شد. ابتدا برادر جعفری فرمانده قرارگاه فتح گفت: «مختصراً دلایلی را که برای طرح مورد نظر دارم بگویم؛ از منطقه خمزه تا پرماوند و پیرمگرون و آسوس و از پشت تا گوجار و قیوان منطقه‌ای است که برای ما و شما بسیار اساسی است و می‌تواند در جنگ و سقوط صدام نقش مهمی داشته باشد، به دلیل اینکه: 1- ما را با حضور نظامی قوی به کرکوک و دوکان و قلعه‌دیزه نزدیک می‌کند. 2- در اختیار داشتن نیروی قوی برای مبارزه. 3- راه‌های بسیار اساسی و جدی برای مبارزه در شمال باز می‌شود. برادران ما در فکر بودند که منطقه را به نحوی حفظ کنند که دشمن حمله نکند، نهایتاً قرار شد به شما بگوییم که آسوس به گوجار را محکم بگیرید که ما اگر به گوجار رسیدیم دشمن به گلاله نیاید... ما چیزی که می‌خواهیم آذوقه و محل اسکان نیرو است و از هرگونه کمک مالی که میسر باشد، کوتاهی نمی‌کنیم.»
نوشیروان از مسئولان اتحادیه نیز گفت: «ما که هم‌پیمان هستیم انتظار داریم در موقع احتیاج به هم کمک کنیم و محافظه‌کاری نکنیم. ما بر سر اصولی توافق کردیم که برای منافع مردم ما مفید است... این منطقه سرپلی است برای رسیدن به سلیمانیه و کرکوک و جاهای دیگر، اینجا را حفظ کنیم. این شاهراه برای لشکرکشی حفظ شود. از لحاظ نظامی به بچه‌های شما اطمینان داریم. نیروی ما چریک است و نمی‌تواند به خوبی پدافند کند ولی نیروی شما خوب دفاع می‌کند. ما از لحاظ سیاسی و نظامی مشکلی نداریم، فقط از لحاظ تدارکاتی در محاصره هستیم. اکثر روستاهای ما ویران شده و اساس اقتصاد جامعه کُرد را از بین برده‌اند. البته مواد اساسی از قبیل گوشت، برنج، روغن، شکر،
1) 7. سند شماره 18890/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرماندهان سپاه برای بررسی مسائل لشکر25 کربلا (8/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان لشکر25 در هفت‌تپه، نوار 26755)؛ و- سند شماره 1548، ص53 تا 55.
آرد و چای می‌توانیم پیدا کنیم و ذخیره داریم. آذوقه پنج تا ده هزار نفر را برای یک‌سال تأمین می‌کند. مناطقی که نزدیک شماست به عهده شما باشد و مناطق نزدیک شهر به عهده ما باشد. ما از آسوس نیرو می‌گذاریم و دو هزار نیرو از منطقه پدافند می‌کند. اگر ما این مشکل را حل کنیم، فعالیت ما افزوده می‌شود ... منطقه آسوس را که مسلط بر جادة بن‌گرد - قلعه‌دیزه است، تقویت کنید و ما می‌توانیم مرتب به شهر سلیمانیه ضربه بزنیم. چون نیروی ما صرف حفاظت شده، یک سال است که نیرو به سلیمانیه نفرستاده‌ایم و مجبور به جنگ با زمین شده‌ایم و این برای چریک مفید نیست. با این شرط چرماوند را محکم می‌گیریم که دشمن نتواند هجوم کند و آنجا را تصرف کند.»
فریدون یکی دیگر از مسئولان اتحادیه گفت: «ما دو محور داریم: 1- خط تماس با نیروی دشمن از کاریزه تا آسوس و دیگر تماس با نیروی دشمن در شهرها که این را ما و اولی را شما عهده‌دار شوید. فقط شما باید به ما کمک فنی و تخصصی بکنید.»
برادر جعفری: «پدافند از آسوس نیروی زیادی نیاز دارد. ما می‌توانیم در احتیاط باشیم و در صورت هجوم دشمن مقابله کنیم... اگر ما روی آسوس بیایم دشمن تحریک می‌شود و زودتر حمله می‌کند.»
فریدون: «دشمن نقشه کشیده آسوس را بگیرد.»
جعفری: «ما طرح پدافندی می‌ریزیم ولی نمی‌توانیم روی آسوس مستقر شویم، ولی وقتی به دریاچه برسیم پدافند آسان‌تر می‌شود، در غیر این صورت به نیروی عظیمی احتیاج است. ولی با هم می‌توانیم حفظ کنیم و ما در حفظ آسوس کوتاهی نمی‌کنیم ... نظر من این است که ابتدای آسوس را شما و انتهای آن‌را ما حفظ کنیم.»(1)
(مسعود سرمدی)، 2/8 تا 17/8/1366، ص117 تا 121.
در ادامه این جلسه درباره همکاری برای جاده سازی از کرکر به مرگه و امکانات مهندسی و مواد منفجره مورد نیاز برای این کار و همچنین چگونگی انتقال مهمات به پایگاه‌های مختلف بحث شد.
در جلسه‌ای که شب هنگام با حضور برادران جعفری، شمس، دهقان و ابومصطفی تشکیل گردید، نتایج شناسایی منطقه عملیاتی، پایگاه‌ها و مقر گردان دشمن بررسی شد. از جمله نتایجی که از شناسایی‌ها و بررسی در جلسه امشب حاصل شد، این بود که دشمن نیروی زیادی به منطقه آورده و پایگاه‌های خود را تقویت کرده است و رسیدن به مقر گردان دشمن با درگیری یکی دو ساعته امکان‌پذیر نیست.(2)
1 5
جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با تهدیدات امریکا در خلیج فارس هم‌زمان با استراتژی نظامی خود، تلاش گسترده‌ای را در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی آغاز کرده است. دکتر علی‌اکبر ولایتی، وزیر خارجه ایران، که برای مذاکره با رابرت موگابه رئیس جنبش عدم تعهد به زیمباوه سفر کرده بود، امروز پس از گفتوگو و تبادل نظر درباره اوضاع خلیج فارس و نقش
جنبش عدم تعهد،"حراره" را ترک کرد. دکتر ولایتی گفت: «ایران امیدوار است جنبش عدم تعهد که 101 عضو دارد، در مورد اوضاع خلیج فارس گام‌های مثبتی بردارد و موضع مناسبی در برابر حضور امریکاییان در منطقه خلیج فارس اتخاذ کند.» رابرت موگابه نخست‌وزیر زیمباوه نیز با اعلام مخالفت خود با حضور نیروهای امریکایی در خلیج فارس گفت: «این مسائل تشنج را افزایش می‌دهند و به نظر من عدم تعهد باید با این قضیه فعال برخورد نماید.» به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، دکتر ولایتی عصر دیروز بر سر راه خود به زیمباوه، ضمن توقف کوتاهی در آدیس‌آبابا، با وزیر امور خارجه اتیوپی گفتوگو کرد.(1)
هفته‌نامه دی‌ولت چاپ آلمان در مقاله‌ای وضعیت خلیج فارس را بررسی کرد و با اشاره به موضع شوروی در مورد جنگ، درباره تلاش‌های دیپلماتیک ایران نوشت: «در حال حاضر ایران از نظر سیاسی در سه جبهه فعالیت می‌کند. سیاست نزدیک شدن به مسکو باید به واشنگتن نشان بدهد که تهران از محاسبات سیاسی مصلحت‌گرایانه قدرت کاملاً آگاهی دارد. موضع رسمی ایران در سازمان ملل در حال حاضر به پذیرش ضمنی آتش‌بس فوری محدود می‌شود. آتش‌بسی که ضمن آن شورای امنیت دستور تشکیل دادگاهی را بدهد که در آن عراق به عنوان آغازگر جنگ مجازات شود. به علاوه، تهران تاکنون از هدف جنگی خود که به زانو در آوردن صدام و ایجاد حکومت اسلامی در خاک عراق است، هرگز منحرف نشده است، نهایتاً این کشور تلاش می‌کند تا به کمک سوریه از قطع رابطه کشورهای عربی با ایران جلوگیری به عمل آورد.»(2)
1 6
در سازمان ملل متحد رسماً اعلام شد که ایران و عراق به طرح پیشنهادی خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل متحد [ر.ک.به: روزشمار 23/7 و روزشمار 28/7/1366] برای پایان دادن به جنگ میان این دو کشور در چارچوب قطعنامه شماره 598 شورای امنیت پاسخ داده‌اند. خبرگزاری فرانسه با مخابره این خبر، گزارش داد: دکوئیار بیست‌وسوم مهرماه گذشته پیشنهادهایی را برای به اجرا در آوردن این قطعنامه، که در آن آتش‌بس فوری و عقب‌نشینی نیروها به مرزهای شناخته شده، درخواست شده است، به طرفین متخاصم ارائه داده بود. وی به دو کشور پانزده روز فرصت داده بود تا کتباً پاسخ دهند و گفته بود که در صورت نادیده گرفتن این روش، پرونده مربوطه را به شورای امنیت تحویل خواهد داد. دکوئیار روز دوشنبه پس از بازگشت به نیویورک رسماً از پاسخ‌ها آگاه خواهد شد.(3)
2 7
سفیر ایران در توکیو امروز در یک مصاحبه مطبوعاتی گفت:«ایران در مذاکرات خود با دبیرکل سازمان ملل به وی اطلاع داده است که تنها شرطی که ایران برای پایان دادن به جنگ دارد، اعلام متجاوز است.» محمدحسین عادلی افزود: «موضع ایران در قبال تلاش‌های صلح دبیرکل سازمان ملل همچنان مثبت است و تهران به همکاری با دبیرکل برای به اجرا درآوردن
قطعنامه 598 ادامه خواهد داد.»(1)از سوی دیگر، صدام حسین با اشاره به طرح دبیرکل سازمان ملل گفت: «طرح پیشنهادی صلح اخیر سازمان ملل نباید تغییری در قطعنامه 598 پدید آورد. آتش‌بس همه‌جانبه باید به‌طور رسمی صورت پذیرد و سپس بلافاصله به سوی مرزهای بین‌المللی، قبل از اینکه گام‌های دیگری برداشته شود، عقب‌نشینی گردد.»(2)
1 8
دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی خواستار تلاش بیشتر برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق شد. شریف‌الدین پیرزاده با بیان اینکه از افزایش اخیر تشنج در خلیج فارس بسیار نگران است، گفت: «ما با ایران و عراق و دبیرکل سازمان ملل در تماس هستیم و خواهان پایان بخشیدن به این مناقشه اسفناک می‌باشیم. از 8 سال پیش جنگ در خلیج فارس ادامه دارد. بنابراین تلاش‌های بیشتری باید برای پایان دادن مناقشه به عمل آید. قطعنامه 598 سازمان ملل درباره جنگ ایران و عراق بسیار جامع بوده و ما کاملاً از آن حمایت می‌کنیم.»(3)
2 9
یولی ورنتسف، معاون اول وزارت خارجه شوروی در مرحله دوم سفر خود به کشورهای حوزه خلیج فارس، امروز وارد کویت شد. منابع سیاسی می‌گویند: آقای ورنتسف مقامات کویت را مطمئن خواهد ساخت که چنانچه ایران قول ندهد قطعنامه سازمان ملل را اجرا کرده و به جنگ با عراق پایان دهد، موافقت‌نامه اقتصادی خود با ایران را امضا نخواهد کرد. رادیو امریکا به نقل از منابع کویتی گفت:«مقامات کویتی درصدد آنند که از فرستاده شوروی بخواهند ایران را متقاعد سازد که کویت در جنگ میان ایران و عراق بی‌طرف است. ایران کویت را متهم می‌کند که در جنگ میان تهران و بغداد جانب عراق را گرفته و به بهانه حراست از منافع ممالک بی‌طرف در جنگ، پای نیروی دریایی امریکا و دیگر ممالک را به آب‌های خلیج فارس کشانده است. کویت همچنین از شوروی می‌خواهد با استفاده از مذاکرات اخیر با تهران درباره یک موافقت‌نامه اقتصادی، ایران را به پذیرفتن مقررات آتش‌بس متقاعد سازد. انتظار میرود معاون وزارت امور خارجه شوروی تعهد دولت متبوع خود را بار دیگر تکرار کند مبنی بر اینکه هیچ‌گونه موافقت‌نامه‌ای امضا نخواهد شد مگر آنکه تهران با پایان دادن به جنگ موافقت کند.»(4)
روزنامه‌های کویت به حملات تبلیغاتی خود علیه مواضع شوروی در قبال جنگ ایران و عراق و بحران در خلیج فارس همچنان ادامه می‌دهند. هم‌زمان با ورود ورنتسف به کویت
1) 13. مأخذ 3، ص16، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
2) 14. Sreedhar Kapil Kaul, Tanker War: Aspect of Iraq-Iran War (1980-88), New Delhi: ABC Publishing House, 1989, p. 62.
3) 15. سند شماره 212727 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بولتن وزارت‌خارجه، شماره 114/5، 12/8/1366.
4) 16. مأخذ 3، ص25، بخش فارسی رادیو امریکا، 8/8/1366.
روزنامه نیمه‌دولتی الرأی‌العام در سرمقاله امروز خود از بهبود روابط میان شوروی و ایران اظهار نگرانی کرده و نوشته است: «روس‌ها با نزدیک شدن به ایران و اتخاذ مواضع متناقض در قبال اوضاع منطقه خلیج ]فارس[ بازی خبیث و دیرینه خود را تکرار می‌کنند ... شوروی ایران را به مثابه یک گنج می‌داند که فکر می‌کند باید آن را همواره نگه‌داشت.» الرأی‌العام افزوده است: «شوروی هر بار احساس سردرگمی در سیاست خود می‌کند و در یک بن‌بست سیاسی قرار می‌گیرد، فرستادگان خود را به منطقه گسیل می‌دارد و سخن از احیای کنفرانس بین‌المللی صلح اعراب با اسرائیل می‌گوید و اظهاراتی در مورد لزوم برقراری صلح در منطقه خلیج]فارس[ منتشر می‌کند.»(1)
1 10
مواضع شوروی در قبال جنگ به دلیل گسترش روابط با ایران، مخالفت با تحریم ایران و تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای، مورد توجه رسانههای جهان قرار گرفته است. در حالی که کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس به شدت از موضع شوروی در قبال جنگ انتقاد می‌کنند، برخی تحلیلگران معتقدند که سیاست شوروی ایجاد توازن میان ایران و عراق است تا بدین‌وسیله به جنگ پایان دهد. احمد میرفندرسکی، سفیر سابق ایران در شوروی، در مصاحبه با رادیو بی.بی.سی گفت: «من معتقدم که اتحاد شوروی از روز اول علاقه چندانی به بروز این جنگ نداشت و برای خاموش کردن آن تلاش کرد. یکی از مبانی سیاست خارجی شوروی آرامش در مرزهای جنوبی است و این را من از دورانی که سفیر بودم و با روابط ایران و شوروی سر و کار داشتم درک کرده‌ام. اتحاد شوروی مایل است یک نقش فعال و سازنده‌ای در روابط بین ایران و عراق بازی کند. چنانچه در روابط بین پاکستان و هند هم در تاشکند در سال 1966 بازی کرد. وی درباره کمک شوروی به دو طرف جنگ گفت: کمک به متخاصمین طبق تعهداتی است که شوروی با عراق دارد و اگر فقط به عراق کمک کند، ایران مسلماً از او سخت دلخور خواهد شد. پس توازنی است که اتحاد شوروی می‌خواهد بین عراق و ایران برقرار کند و در عین حال هم سعی می‌کند که این آتش جنگ خاموش بشود، اگر بشود، اسمش را می‌گذاریم سیاست کج‌دار و مریز؛ یعنی بهترین راه حل در بدترین شرایط. هدف شوروی این است که نقش و درجه‌ای برای خودش قائل شود ولی من فکر می‌کنم نقش درجه یک نمی‌تواند برای خودش قائل بشود و باید با کمک امریکا باشد. امریکا هم می‌داند شوروی هیچ کاری در خلیج فارس نمی‌تواند انجام دهد.»(2)
2 11
محمدجواد ایروانی، وزیر امور اقتصادی و دارایی ایران که در رأس یک هیئت بلندپایه اقتصادی و صنعتی برای شرکت در سومین اجلاس مشترک همکاری‌های اقتصادی و بازرگانی به پاکستان سفر کرده بود، پس از گفتوگو با مقامات پاکستانی به تهران بازگشت. این سفر هم‌زمان با تشدید تهدیدات امریکا در خلیج فارس و اعلام تحریم اقتصادی جمهوری اسلامی ایران انجام شد. در این سفر مقامات
دو کشور ضمن بررسی اوضاع خلیج فارس و روابط دوجانبه، برای تأسیس خط کشتیرانی مشترک، حمل و نقل آبی، هوایی،جاده‌ای و راه‌آهن به توافق‌هایی دست یافتند.(1)آقای ایروانی با اشاره به حجم مبادلات 400 میلیون دلاری ایران و پاکستان، درباره توافق‌های دو کشور گفت:«برای ایجاد تسهیلات در مبادلات کالا بین دو کشور توافق شد که سقف اعتبار فنی از 40 میلیون دلار به 60 میلیون دلار افزایش یابد. پاکستان روزانه 20هزار بشکه نفت از ایران خریداری خواهد کرد و شرکت ایران خودرو 200 دستگاه اتوبوس به این کشور صادر می‌کند. همچنین ایران آمادگی خود را برای صدور مواد معدنی، گوگرد، دارو، شیشه، اتومبیل و الیاف مصنوعی اعلام کرد. پاکستان نیز مرغ، گندم، برزنت، انواع نخ، مواد شیمیایی و فلزات ساختمانی به ایران صادر می‌کند. برای ترخیص کالا در گمرکات دو کشور روش یکسان اعمال خواهد شد و معافیت‌های مالیاتی برای شرکت‌های کشتیرانی که از بنادر یکدیگر استفاده نمایند برقرار می‌شود. اساسنامه شرکت کشتیرانی ایران و پاکستان مراحل نهایی خود را گذراند و اقدامات لازم برای راه‌اندازی قطار مسافربری زاهدان - کویته انجام شده است» آقای ایروانی افزود: «در این سفر همچنین پیام آقای خامنه‌ای ریاست جمهوری به ضیاءالحق، رئیس‌جمهور پاکستان، تسلیم شد و متقابلاً وی نیز پیامی به آقای خامنه‌ای ارسال داشت.»
وزیر خارجه پاکستان در دیدار با ایروانی به منظور ایجاد زمینه لازم برای میانجیگری بین جمهوری‌اسلامی‌ایران و امریکا، گفت: «ما با افزایش تشنج در منطقه مخالفیم. ما وقتی خبر حمله به سکوی نفتی را شنیدیم نگرانی خود را به امریکا اعلام کردیم. امریکا از ما خواست پیامی را دراین باره به شما بدهیم؛ ما صرفاً پیام‌آور هستیم . در این پیام آمده: امریکا به‌خاطر استفاده نظامی ]ایران[ از سکوی نفتی و کنترل حرکات کشتی‌ها و هماهنگی عملیات مین‌گذاری به‌وسیله آن، اقدام به نابودی سکو می‌کند. امریکا مایل به درگیری نظامی با ایران نمی‌باشد، لیکن برای دفاع از منافع خود به مقابله با تحرکات ایران اقدام می‌نماید.»(2)
1 12
ایران برای مقابله با تحریم اقتصادی و بسته شدن تنگه هرمز به یک سلسله اقدامات بازدارنده دست زده است. رادیو بی.بی.سی در گزارشی از سفر هیئت اقتصادی ایران به پاکستان و توافقات به عمل آمده بین دو کشور گفت: «دولت ایران ترتیبی داده است تا در صورت تحریم اقتصادی ایران و بسته شدن خلیج فارس، از بنادر و پالایشگاه‌های کشورهای همسایه استفاده کند. موافقت‌نامه‌هایی که ایران با ترکیه، پاکستان و شوروی امضا کرده است به ایران این امکان را می‌دهد که در حدود نیمی از فرآورده‌های نفتی مورد نیاز خود را از طریق این کشورها وارد کند و همچنین تسهیلات بندری ایران در حدود ده درصد افزایش خواهد یافت. در اواخر ماه اکتبر پاکستان موافقت کرد که ایران برای وارد کردن دو میلیون تن کالا از بندر کراچی و بندر قاسم استفاده کند. همچنین دو کشور ترتیبی داده‌اند تا یک سرویس قطار بین تهران - کویته پاکستان برقرار شود. اجلاس شرکت کشتیرانی ایران و پاکستان نیز تشکیل گردید. این تقاضا جزئی از موافقت‌نامه ایران و پاکستان برای
توسعه مبادلات تجاری به حجم 400 میلیون دلار در سال 1988 است. طبق این موافقت‌نامه پاکستان در مقابل دریافت 200 دستگاه اتوبوس و 20هزار بشکه نفت در روز، تولیدات کشاورزی و مصالح ساختمانی به ایران صادر خواهد کرد. این قرارداد طی سفر آقای ایروانی وزیر اقتصاد و دارایی ایران که در رأس یک هیئت 35 نفری از مقامات ایرانی به پاکستان رفته بود، منعقد شد. اقدام ایران برای استفاده از تسهیلات بندری کشورهای همسایه برای وارد کردن کالاهای مورد نیاز ایران ناشی از این نگرانی است که ممکن است رو در رویی با امریکا در خلیج فارس به حدی برسد که به بسته شدن خلیج فارس و محاصره دریایی بندرعباس در تنگه هرمز منجر گردد. قسمت عمده‌ای از واردات ایران از طریق بندرعباس به ایران وارد می‌شود. ایران همچنین برای جبران کمبود فرآورده‌های نفتی خود به‌طور متوسط روزانه 100 الی 150 نوع فرآورده‌های نفتی وارد می‌کند. »(1)
1 13
جمهوری آلمان فدرال و ترکیه تحریم اقتصادی جمهوری اسلامی ایران را رد کردند. مارتین بانگمان، وزیر اقتصاد آلمان غربی گفت: دولت آلمان تنها در صورتی از تحریم اقتصادی علیه ایران حمایت می‌کند که سازمان ملل چنین تصمیمی بگیرد. آلمان اعتقادی به این‌گونه مجازات‌ها ندارد و اقدام امریکا بدون گفتوگوی قبلی با "بن" صورت گرفته است. وی اضافه کرد که مجازات‌های اقتصادی را همیشه می‌توان دور زد و ایران نیز بدون شک قادر به مبارزه با چنین تحریم‌هایی هست.(2)
سخنگوی وزارت امور خارجه ترکیه نیز گفت:«امریکا تاکنون مستقیماً چنین درخواستی از ترکیه ننموده است. در صورتی که این کشور چنین درخواستی از ترکیه داشته باشد آنکارا با در نظر گرفتن موقعیت جغرافیایی ویژه خود و همچنین سیاست بی‌طرفی فعال خود در قبال جنگ ایران و عراق، به این تقاضا جواب رد خواهد داد.»(3)
2 14
در پی بحرانی‌تر شدن اوضاع خلیج فارس، فعالیت‌های نظامی امریکا در منطقه افزایش یافته است. روزنامه گونش چاپ استانبول نوشته است که پرواز جنگنده‌های امریکایی بر فراز پایگاه اینجرلیک واقع در استان "ادنا" در جنوب ترکیه، به شدت زیاد شده است. این روزنامه با اشاره به اینکه تاکنون پروازهای آموزشی جنگنده‌های متعلق به این پایگاه روزها انجام می‌شد، نوشت: ظرف چند روز اخیر پروازهای شبانه نیز آغاز شده و چندین هلی‌کوپتر همراه با جنگنده‌هایی از نوع اف-5 و اف-111 و اف-16 برفراز پایگاه نظامی یاد شده مشاهده شده است و سربازان امریکایی در چند روز اخیر از خروج از پایگاه اینجرلیک خودداری می‌کنند. این روزنامه در خاتمه با اشاره به اینکه مسئولان این پایگاه نظامی هرگونه ارتباط این پروازها را با مسائل خلیج فارس رد می‌کنند، افزود: مقامات ترک ادعا دارند که پروازهای چند روز اخیر هدف آموزشی داشته و امریکاییها بدون اطلاع حکومت ترکیه حق هیچ‌گونه عملیاتی را در پایگاه ندارند.(4)
خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از منابع نظامی اعلام کرد: رزم‌ناو "ایووا" و ناو هواپیمابر
"میدوی" در ماه آینده مأموریت خود را در خلیج فارس آغاز خواهند کرد. رزم‌ناو ایووا قرار است در این مأموریت -که اولین مأموریت عملی آن از زمان جنگ کره تا کنون می‌باشد - جایگزین رزم‌ناو "میسوری" شود و ناو هواپیمابر میدوی، که تنها ناو هواپیمابر امریکایی مستقر در خارج از آب‌های امریکا به شمار میرود، نیز جایگزین ناو هواپیمابر "رنجر" شود جابه‌جایی این کشتی‌های جنگی در چارچوب خط مشی پنتاگون برای محدود کردن مأموریت کشتی‌ها به حداکثر شش‌ماه که زمان عزیمت به مأموریت و بازگشت از آن را نیز دربر می‌گیرد، انجام می‌شود. ناو هواپیمابر 64 هزار تنی میدوی که در طول چهار سال گذشته از بندر یوکوسوکا در ژاپن به‌عنوان پایگاه دائمی خود استفاده کرده و تنها ناو هواپیمابر امریکایی می‌باشد که دائماً در آب‌های دور از امریکا قرار داشته است، در جنگ‌های کره و ویتنام شرکت فعال داشت و سال گذشته با صرف یک هزینه 200 میلیون دلاری به تجهیزات پیشرفته‌تری مجهز شد. رزم‌ناوهای "ایووا" و "میسوری" و همچنین ناو هواپیمابر میدوی از معدود رزم‌ناوهای به‌جامانده از دوران جنگ جهانی دوم می‌باشند. رزم‌ناوهای امریکایی علاوه بر توپ‌های 5/40، به موشک‌های زمین‌به‌زمین از نوع "توماهاک" و "هارپون" مجهز هستند. موشک‌های توماهاک می‌توانند تا فاصله 480 کیلومتری شلیک شوند. ناو هلی‌کوپتربر "اوکیناوا" نیز قرار است در ماه آینده جانشین ناو هلی‌کوپتربر"گواداکانال" شود.(1)
ناو هواپیمابر امریکایی میدوی
1 15
یک پاسگاه مرزی جمهوری اسلامی ایران در شرق کشور هدف حمله افراد مسلح قرار گرفت. در این حملة اشرار، که در ساعت 19:35 صورت گرفت، یکی از سربازان پاسگاه "سه پولک" شهید شد و یک درجه‌دار مجروح گردید. در این حمله که با آر.پی.جی.7 انجام شد، تجهیزات و تعدادی از سلاح‌ها و مهمات پاسگاه سوخته و شیشه‌های آن به کلی شکسته شد. با رسیدن
1) 25. مأخذ 2، ص‌آخر، منامه - خبرگزاری آسوشیتدپرس.
نیروهای کمکی، اشرار به افغانستان فرار کردند و درگیری در ساعت 21 پایان یافت.(1)
1) 26. سند شماره 097755 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلکس - فرماندهی قرارگاه ثامن‌الائمه(ع)، به ستاد نیروی زمینی سپاه - اطلاعات، 10/8/1366.
11
موضوع استراتژی عملیاتی جمهوری اسلامی که روز 7/8/1366، در جلسه قرارگاه خاتم‌الانبیا(قرارگاه مرکزی سپاه) طرح و بررسی شده بود، امروز نیز در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه، فرمانده نیروی زمینی سپاه و جانشین وی، معاونین عملیاتی و اطلاعاتی فرمانده کل و فرماندهان قرارگاه‌ها، بحث درباره این موضوع ادامه یافت. عملیات گسترده در شمال غرب به شیوه‌های منظم و نامنظم، و میزان امکان غافل‌گیری در جبهه شمال و جبهه جنوب از جمله مباحث این جلسه بود. قبل از ورود به بحث اصلی، محسن رضایی درباره ضرورت افزایش کیفیت و توانایی نیروهای رزمنده نکاتی را مطرح کرد. وی گفت: «نیروها باید سه ماه آموزش ببینند و سه ماه هم تمرین کنند تا به بهترین وجه بتوانند از سلاح‌های مختلف استفاده کنند.» وی برای استفاده بهینه از نیروی داوطلب و نیروی وظیفه گفت: در جنگ منظم از نیروی داوطلب به عنوان کادر و فرمانده استفاده می‌شود و نیروی وظیفه تحت نظر او عمل می‌کند. پس از آن عزیز جعفری گفت: شما قبلاً گفته بودیدکه به محور بانه بیاییم، به دنبال آن همه یگان‌ها عقبه‌های خود را از سردشت به بانه انتقال دادند، اما در جلسه پریشب دوباره سردشت مطرح گردید و این موجب شد که فرمانده لشکر5 نصر و فرمانده لشکر10 سیدالشهدا(ع) بگویند که در غرب قرار نیست بجنگیم.
محسن رضایی در این‌باره توضیح داد که تا اربیل و کرکوک و دربندی‌خان خط کشیدیم (برای عملیات) و این قدم بعدی ماست. وی افزود ما باید جایی عملیات کنیم که موفق شویم. محسن رضایی درباره عملیات گسترده در شمال غرب گفت: «ما در دو صورت در قلعه‌دیزه عمل می‌کنیم، یکی اینکه در محور الاغلو و دولبشک نتوانیم پیشروی کنیم. دوم اینکه اگر اینجا پیشروی کردیم، باید قلعه‌دیزه را عمل کنیم و به تنگه پشت سر قلعه‌دیزه برسیم. یعنی ما بایستی عمل کنیم و به سورقلات برسیم و آنجا را ببندیم و حتی از آنجا به سمت سدّ دربندی‌خان برویم.»
در این جلسه بحث درباره محورها و راه‌کارهای این طرح ادامه یافت و پس از آن فرماندهان قرارگاه‌ها موضوع ضرورت واگذاری امکانات و استحکامات لازم و ایجاد عقبه برای یگان‌ها را مطرح کردند. همچنین گفته شد که به دو دلیل یگان‌ها باور نمی‌کنند که عملیات اصلی در
شمال غرب اجرا شود: یکی اینکه یگان‌هایی که آمادگی و توانایی بیشتری دارند، در جنوب هستند. دوم اینکه در شمال غرب به یگان‌ها امکانات استقراری داده نمی‌شود. یکی از برادران نیز اضافه کرد که یکی هم خودِ فرماندهان قرارگاه هستند. محسن رضایی در جواب گفت: نه، اتفاقاً جعفری و شوشتری از جنوب ناامیدند.(1)
تجزیه و تحلیل زمین مناطق عملیاتی به عنوان یکی از عناصر مهم تصمیم‌گیری و اتخاذ استراتژی عملیاتی، بحثِ اصلی جلسه بود که محسن رضایی به آن پرداخت: ما اینجا زمین را به صورت کلی تجزیه و تحلیل می‌کنیم. مثلاً اینکه اینجا کوهستانی است. این کوهستان مسلح نشده و دشمن رده به رده خط پدافندی ندارد. دشمن اگر بخواهد در تمام این منطقه بجنگد، مطمئناً باید دوسوم قوای پیاده‌اش را از خط‌های پدافندی و احتیاط اینجا (شمال غرب) بیاورد. در اینجا از امکانات زرهی‌اش نمی‌تواند استفاده کند. از طرف دیگر، چون ما پدافندکننده هستیم، این منطقه متکی به چند نقطه است که ما اگر این نقاط را از دست دشمن در بیاوریم، می‌توانیم با نیروی کمی در اینجا پدافند کنیم. شمال غرب اربیل دو تنگه هست که کلید منطقه است. دیگری سد دوکان است که مانع بزرگی است برای دشمن، با گرفتن اینها، زمین بزرگی سالم به دست ما فتح خواهد شد. ارتفاعاتی نیز که در اینجا هست ]احتمالاً شمال غرب سلیمانیه[ به خاطر جنس زمین و حضور نیروهای معارض، همین طور است و اگر ما این تنگه‌ها را بگیریم دشمن فقط در چهار نقطه می‌تواند با ما بجنگد؛ که اگر ما در هر نقطه چهار پنج لشکر داشته باشیم به خوبی می‌توانیم دفاع کنیم. مخصوصاً اگر هم‌زمان بتوانیم در جنوب عملیات کنیم و در این عقبه‌های دشمن عملیات نامنظم بکنیم، دشمن در ترس و وحشت فرو میرود. با گرفتن چهار تنگه پدافندی، زمین بسیار وسیعی آزاد می‌شود. بنابراین باید یک بار تا سورقلات، دوکان و دربندی‌خان بیاییم. عقبه‌تان نزدیک می‌شود و از این جاده می‌توانید رفت و آمد کنید. ...
حالا برای گرفتن این تنگه‌ها می‌توانیم به دو شیوه عمل کنیم، یک روش قبلی که مثلاً با 500 تا 1000 گردان می‌توان گرفت. دیگر اینکه از روش جدید استفاده کنیم و هر یک از این تنگه‌ها را به یک لشکر بدهیم. فرمانده گردان‌ها و گروهان‌ها بروند داخل شناسایی کنند، آذوقه و سوخت و مهمات انبار کنند و در اولین فرصت، مثلاً از پشت، روی دولبشک و الاغلو بروند و آنجا را بگیرند.
به این صورت بررسی کنیم ببینیم از چه روشی استفاده کنیم تا ما را در صرفه‌جویی قوا کمک کند. فرمانده کل سپاه تأکید کرد که این کلیاتی است که باید روی جزئیات آن بررسی شود تا ما بتوانیم به شیوه‌ای ]ابتکاری[ در زمینی که دشمن قبلاً آن را پیش‌بینی نکرده است، عمل کنیم. شبیه فاو که چند سال دست نیروی دریایی عراق بود و اکثر فرماندهان عراقی برای آن طرح و فکری نداشتند. وی اضافه کرد که قلعه‌دیزه جایی است که حتماً باید به آن توجه کنیم و به عنوان کلیدی است که اگر به آن دست پیدا کنیم به سرعت می‌توانیم در چپ و راست آن گسترش پیدا کنیم.(2)
در ادامه محسن رضایی تشریح کرد که با یک چنین عملیاتی علاوه بر اینکه ما بر زمین گسترده‌ای مسلط می‌شویم، قوای زیادی را از دست دشمن خارج می‌کنیم. به این صورت که اگر
در این منطقه 100هزار نیروی جاش باشد، با این عملیات، حداقل 80 هزار نفر آنها به ما می‌پیوندند و اگر ما خوب عمل کنیم، نزدیک 30 تا 40هزار نفر هم از ارتش عراق اسیر می‌گیریم، حدود 40هزار نفر هم کشته یا مجروح می‌شوند و به این ترتیب حدود 200هزار نیروی دشمن از خط خارج می‌شود. پس از آن حدود 150هزار نفر جلوی ما نیرو می‌چیند که ما جلو نرویم و با 150هزار نفر هم اقدام به بازپسگیری می‌کند. یعنی در مجموع حدود 500 هزار نیرو می‌شود و این مواقع است که دشمن با یک بحران استراتژیک روبهرو می‌شود. در یک حمله عادی اگر شما 20هزار، 30هزار نیرو از او بگیرید، این یک بحران استراتژیک نیست، ولی اگر شما یک مرتبه 300هزار نفر نیرو را از دستش خارج کنید با بحران استراتژیک مواجه می‌شود. ما باید یا ارتش عراق را از دستش خارج کنیم یا اقتصادش را در عملیات‌هایمان نابود کنیم. ما با اجرای یکی از عملیات‌های این چنینی می‌توانیم 500 هزار نیرو را از دستش خارج کنیم و او را زمین‌گیر کنیم. ما هر چه سریع‌تر و گسترده‌تر بتوانیم خودمان را به این گره‌ها برسانیم، دشمن با بحران بیشتری مواجه می‌شود. در شمال غرب خاصیتی وجود دارد که می‌شود این کار را کرد.
چرا ما در جنوب نمی‌توانیم این کار را بکنیم؛ چون زمین مسلح است و امکان غافل‌گیری نیست. ما می‌گوییم (دشمن) در شلمچه (کربلای5) و فاو (والفجر8) غافل‌گیر شده، اما اینها واقعاً عملیات غافل‌گیری نیستند. غافل‌گیری یعنی اینکه شما تا قرارگاه سپاه دشمن بروید و او برای چنین عملیاتی آمادگی نداشته باشد. از قلعه‌دیزه تا پیرانشهر جایی است که کم کار کرده‌ایم، بیاییم اینجا هم کار کنیم. ولی به هر حال مواضعی که دشمن درست کرده، بخشی از غافل‌گیری را از بین برده است. دشمن در شمال 30 درصد از غافل‌گیری را از بین برده، ما باید برای کسب 70درصد غافل‌گیری تلاش کنیم. در جنوب هم 50درصد اصلاً غافل‌گیری نیست و ما باید برای کسب 50درصد بقیه تلاش کنیم. اما اگر در اینجا (عقبه‌های دشمن در شمال غرب) ظاهر شویم، این غافل‌گیری 100درصد است. چرا در جنوب نمی‌توانیم این طور ظاهر شویم، چون در عقبه‌های دشمن حضور نداریم، باید قدم به قدم و خاکریز به خاکریز بجنگیم. با این کار مثلاً ما ممکن است در شلمچه 500 هزار نفر به کار بگیریم، اما فقط 20 کیلومتر جلو برویم اما 300هزار نفر در اینجا ]منطقه پیشنهادی در شمال غرب[، چون از عقب به طرف جلو حرکت می‌کنیم، مخصوصاً اگر لشکرهایمان در تنگه‌هایی که عمل می‌کنند مراکز لجستیک دشمن باشد و به قرارگاه و توپخانه دشمن بزنند و سر توپ‌های ارتش عراق را به طرف دشمن برگردانند، دشمن حداقل یک هفته وقت می‌خواهد تا دوباره آرایش بگیرد. اگر شما خط دشمن را بگیرید، 24 ساعته ترمیم می‌شود، اما اگر قرارگاه دشمن را گرفتید حداقل یک هفته وقت می‌خواهد. ... در شیوة عملیات در روبهرو و از جلو به سمت عقب دشمن، پشتیبانی نیروها آسان‌تر اما کسب پیروزی مشکل است. در شیوة عملیات زدن به عقب دشمن مشکل پشتیبانی داریم، اما پیروزی سریع به دست آید. ... این یک ایده است، باید جزئیات آن بررسی شود تا واقعیات به دست آید.
در ادامه جلسه جزئیات طرح، شیوة پشتیبانی، چگونگی انتقال نیرو به داخل عراق و میزان آن، تهیه آذوقه و سوخت، نقاطی که باید مقر ایجاد شود، نیاز به کادرهای ورزیده، ایجاد جاده، تجهیزات مناسب با زمین منطقه و اوضاع جوّی آن و چگونگی همکاری و هماهنگی با اتحادیه میهنی کردستان عراق مرور شد.(1)سپس به بررسی راه‌کارها، ارتفاعات مختلف و مسیرهای دست‌یابی به تنگه‌های اصلی منطقه شمال غرب پرداخته شد. در پاسخ سؤال فرمانده نیروی زمینی که عملیات برای چه زمانی باید آماده شود، فرمانده کل سپاه گفت که در دی‌ماه عملیات جنوب را تمام کنیم و در اسفند ماه یا حداکثر بهار در شمال شروع کنیم.
فرمانده قرارگاه قدس نیز گفت پس در این صورت یگان‌ها از هم اکنون باید شروع کنند به داخل عراق بروند، لیکن برایش مبهم بود که بروند در آنجا چه کنند. محسن رضایی جواب داد که از هر لشکر 20، 30 نفر از کادرهای ستادی و اطلاعاتی بروند، وظایف آنها: 1- شناسایی و توجیه 2- پیدا کردن مکان برای عقبه لشکر در داخل عراق 3- تهیه و انبار کردن اسلحه، مهمات و آذوقه. وظیفه نیروهایی از لشکرها هم که در منطقه خودی هستند، آموزش‌های کوهستانی و انتقال مهمات و اسلحه و آذوقه به داخل عراق می‌باشد.
در ادامة بحث، فرمانده قرارگاه کربلا چگونگی کنترل، حفاظت و هدایت نیروهایی را که به داخل عراق می‌روند مطرح کرد، فرمانده کل سپاه در جواب گفت که از هر قرارگاهی یک تیم پیشرو به داخل عراق میرود که کنترل و هدایت تیم‌های پیشرو یگان‌ها را به عهده می‌گیرد. همچنین نیروی زمینی یک تیم پیشرو می‌فرستد که کار هماهنگی تیم‌های پیشرو قرارگاه‌ها و همچنین هماهنگی این تیم‌ها با قرارگاه رمضان را به عهده می‌گیرد. باید برای این کار آیین‌نامه‌ای تهیه شود.
مصطفی ایزدی ضمن بیان اینکه امکان خرید آذوقه در داخل عراق هست، پیشنهاد می‌کند که لجستیک کل سپاه برای این منظور در سردشت بُنه‌ای ایجاد کند و امکانات لازم را در آنجا فراهم کند. رحیم صفوی نیز اضافه می‌کند که به واحدهای پشتیبانی نظیر لجستیک، مهندسی، مخابرات و … مأموریت مشخصی داده شود که همه آنها هم در این زمینه کمک کنند. محسن رضایی نیز تأیید می‌کند که وظایف نیروی زمینی در سه زمینة طرحریزی کامل عملیات، تهیه امکانات تخصصی، نظارت و هدایت انتقال امکانات به داخل عراق، همراه با زمان‌بندی آن مشخص گردد. وی افزود نیروهایی که می‌خواهند به داخل عراق بروند، باید آموزش توجیهی، آموزش شناخت گروه‌ها، فرهنگ و اخلاقیات آنها، آموزش حفاظت، آشنایی با زمین و آب و هوا به آنها داده شود.
اهداف، اولویت‌ها و محورهای عملیات در ادامه جلسه بحث شد. قلعه‌دیزه و دوکان را فرمانده سپاه به عنوان هدف اول مطرح کرد، ولی رحیم صفوی و عزیز جعفری پیشنهاد کردند که از گسترش عرضی پرهیز کنیم و بیشتر به سمت عمق برویم، مثلاً به ترتیب سلیمانیه، کرکوک و اربیل را هدف فرض کنیم. پس از آن محسن رضایی به فرماندهان قرارگاه قدس و قرارگاه نجف گفت که مشترکاً در مورد عملیات در محور سورقلات و ادامه آن به سمت چپ و راست جاده سلیمانیه - کرکوک بررسی کنند.(2)
1 2
امروز در جلسه دیگر با حضور فرمانده کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی سپاه و قائم مقام وی و فرماندهان دو قرارگاه نجف و قدس موضوع عملیات محدود در منطقه عمومی ماووت که قرار بود در اواخر مهرماه اجرا شود و به تأخیر افتاد، بررسی شد و با توجه به اینکه یگان‌های مأمور به قرارگاه نجف نیروی کمی در اختیار داشتند، مأموریت یگان‌ها چنین تعیین شد: لشکر21 امام‌رضا(ع) سمت راست تنگه دولبشک، لشکر7 ولیعصر(عج) سمت چپ تنگه دولبشک، لشکر52 قدس انتهای دولبشک، لشکر5 نصر ارتفاع الاغلو، لشکر57 ابوالفضل(ع) ارتفاع آمدین و تیپ‌های35 امام‌حسن(ع)، 12قائم(عج) و 48 فتح پاکسازی قله‌های گرده‌رش و قامیش.(1)
2 3
طرح عملیاتی غدیر، در جبهه جنوب موضوع دیگری بود که با حضور فرماندهان سپاه در قرارگاه مرکزی سپاه و در محل پایگاه منتظران شهادت (گلف - اهواز)، از ابعاد مختلف از جمله امکانات مورد نیاز، به خصوص امکانات تخصصی، اقدامات مهندسی، مشکلات سر راه اجرای عملیات، نیروی مورد نیاز و آموزش آن، پیامدهای سیاسی و نظامی اجرای این عملیات، اقدامات شناسایی دشمن، زمین، موانع و مواضع آن بررسی گردید و تأکید شد که یگان‌ها در مناطق مشابه نیروهایشان را آموزش بدهند. در این جلسه همچنین دیگر طرح‌های عملیاتی جبهه جنوب از جمله شلمچه به صورت کوتاه مطرح گردید و تأکید شد که وجود طرح‌های متعدد در مناطق مختلف جبهه جنوب و مأموریت دادن به یگان‌ها برای آماده‌سازی آن، خود نوعی فریب دشمن است و میزان غافل‌گیری دشمن را نسبت به طرح اصلی افزایش می‌دهد.(2)
3 4
تلاش‌های قرارگاه رمضان برای اجرای عملیات نامنظم در داخل عراق و هماهنگی با اتحادیه میهنی کردستان، امروز نیز ادامه یافت. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه رمضان، مسعود سرمدی، که فرمانده قرارگاه فتح (تحت امر قرارگاه رمضان) را در داخل مناطق زیر نفوذ اتحادیه میهنی کردستان در عراق، همراهی می‌کند، در یادداشت‌های امروز خود آورده است: «ظهر امروز برادر ذوالقدر در تماسی با برادر جعفری اطلاع داد که عملیات مشترک (با اتحادیه) در منطقه ماووت با اهداف قبلی منتفی شده است و در موعد اعلام شده (21 یا 22 آبان) عملیات روی ارتفاعات گناو و آمدین انجام خواهد شد و در صورت موفقیت، عملیات به سمت وراز و زرون و ویسی ادامه خواهد یافت. برادر ذوالقدر افزود که نیازی به عملیات اتحادیه روی زرون و ویسی نیست.»
در مذاکراتی که عصر امروز فرمانده قرارگاه فتح (بردار جعفری) با جلال طالبانی داشت، موضوع منتفی شدن عملیات قبلی و تصمیم به عملیات روی گناو و آمدین را مطرح کرد که جلال طالبانی گفت این نظر خود من بوده، حتماً شما این نظر را به ایران منتقل کرده‌اید. وی افزود که عبور از آب در حال حاضر خودکشی است. برادر جعفری سه دلیل برای این عملیات
1) 5. سند شماره 1548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه (علی لطف‌الله‌زادگان)، 5/8 تا 10/8/1366، ص82؛ و - سند شماره 18893/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه بررسی عملیات در منطقه ماووت (10/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه - پادگان گلف اهواز، نوار 26760).
2) 6. همان، ردیف اول، ص72 تا 81؛ و - سند شماره 15777/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه فرماندهان سپاه درباره طرح عملیاتی غدیر (9/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه نوار 26758)؛ و - سند شماره 18892/پ.ن مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: جلسه طرح عملیاتی غدیر (9/8/1366، قرارگاه مرکزی سپاه نوار 26760).
ذکر کرد: کاستن از حساسیت دشمن به گرده‌رش، بازکردن راه به منطقه آزاد شده، منهدم کردن نیروی دشمن در منطقه. جلال طالبانی نیز گفت: اگر آمدین گرفته شود، به طرف وراز برویم و اصلاً در جایی که آب است حمله نکنیم. برادر جعفری همچنین زمان عملیات نامنظم در منطقه دوکان را سه‌شنبه 13/8/66 اعلام کرد. طالبانی درباره این عملیات گفت: «اگر در دوکان پیروز شدیم، مرحله دوم را عمل کنیم و عقب نیاییم. اگر قره‌سرد (قره‌سرت) را گرفتیم نیز یک جنگ سختی با دشمن می‌کنیم که مجبور می‌شود نیرو را از اینجا به دوکان ببرد.»
راوی مرکز مطالعات در ادامه گزارشهای امروز خود نوشته است که توپخانه 61 محرم امروز 12 توپ با هدف انهدام تأسیسات دوکان به سمت آنجا شلیک کرد که همه توپ‌ها به داخل تأسیسات اصابت کرد. وی به نقل از برادرانی که شب هنگام به یاغسمر رسیدند، نوشته است که تعدادی از برادران لشکر ویژه پاسداران و لشکر بدر در حال عبور از رودخانه زاب بوده‌اند که دشمن متوجه آنها شده، آنها را با خمپاره، تیربار و آر.پی.جی. هدف می‌گیرد که در این جریان عده‌ای نجات می‌یابند، لیکن حدود 17 تن از رزمندگان مفقود می‌شوند.(1)
1 5
وضعیت دفاعی سواحل و جزایر ایران در خلیج فارس و مشکلات و کمبودهای آن بعدازظهر امروز در جلسه مسئولان نیروی دریایی سپاه‌پاسداران، در ستاد این نیرو در تهران، بررسی شد. در این جلسه علی فدوی مسئول معاونت اطلاعات نیروی دریایی گزارشی از وضعیت خلیج فارس از جمله حضور 5 تا 6 مین‌روب امریکایی در خلیج فارس و جابه‌جایی ناوهای امریکایی داد. همچنین نقاط مختلف برای پیدا کردن محل مناسب جهت استقرار تجهیزات دفاعی در منطقه بررسی شد. سپس گزارشی از اقدامات انجام شده برای دفاع از جزایر و سواحل اصلی جمهوری اسلامی از جمله تقویت و استقرار نیرو در جزایر کیش، سیری و ابوموسی و پیش‌بینی استقرار نیرو در جزایر لارک، هنگام، هرمز و قشم ارائه گردید و مشکلات و کمبود امکانات، به ویژه در خصوص شناور، خودرو، تجهیزات و سلاح و سوخت بیان شد.(2)
شب هنگام نیز در جلسه‌ای با حضور مسئولان نیروی دریایی سپاه‌پاسداران و مسئولان ستاد کل سپاه نیازهای این نیرو و چگونگی هماهنگی نیروهای دریایی سپاه و ارتش برای مقابله با تجاوزات دشمن بررسی شد. چگونگی استفاده نیروی دریایی سپاه از امکانات آموزشی، راداری، ترابری و تعمیراتی نیروی دریایی ارتش؛ و طرح ایجاد قرارگاه مشترک نیروهای دریایی ارتش و سپاه در مناطق دریایی و سازمان این قرارگاه مشترک و مأموریت‌های آن از موضوعات اصلی جلسه بود که درباره آن بحث شد. موضوع دیگر، بررسی سازمان و تشکیلات پدافند جزایر و سواحل و امکانات مورد نیاز برای هر سازمان بود که مقرر شد برای هر جزیره به تفکیک نیرو و امکانات مورد نیاز مشخص شود. محمد فروزنده رئیس ستاد کل سپاه نیز تأکید کرد که سازمان گردان‌های مورد نیاز به صورت جزئی و با وظایف مشخص برای هر فرد و نیازهای آن مشخص گردد. اکبر غمخوار مسئول لجستیک ستاد کل سپاه نیز اضافه کرد با توجه به امکانات بسیاری که برای این یگان‌ها مورد نیاز است، تأمین آن
امکان‌پذیر نیست. در این جلسه همچنین بر ضرورت همکاری سازمان‌های دیگر از جمله وزارت نفت برای تأمین بخشی از امکانات مورد نیاز و … تأکید شد. موضوع دیگر این جلسه واگذاری مأموریت دفاع از هر یک از جزایر و سواحل ایران در خلیج فارس به یکی از مناطق سپاه‌پاسداران و بحث در این‌باره بود. در ادامه جلسه درباره تجهیزات تخصصی مورد نیاز نیروی دریایی، از جمله شناور، موتور شناور و سلاح‌های قابل استفاده در دریا که غالباً باید از خارج کشور خریداری شود و چگونگی تأمین بودجه ارزی برای آن بحث شد. این جلسه حدود ساعت 24 پایان یافت.(1)
1 6
با وجود اوضاع نسبتاً آرام جبهه جنوب، فعالیت‌های ارتش عراق در محورهای اصلی این جبهه حاکی از اقدام دشمن برای تقویت قوای خود در جبهه جنوب است. بنابر گزارش گردان اطلاعات ثارالله، در دورة 5/8/1366 تا 9/8/1366، در منطقه شرق بصره، فعالیت ادوات زرهی دشمن برای جابه‌جایی و اجرای آتش توپخانه روی مواضع نیروهای اسلام و مواضع توپخانه و جاده‌ها و عقبه‌های خودی افزایش داشته است. همچنین عمده فعالیت هوایی و هوانیروز دشمن به وسیله هلی‌کوپتر و برای شناسایی انجام شده است و افزایش هماهنگ فعالیت‌ها، به ویژه فعالیت زرهی و حرکات خودرویی در شب و وارد شدن خودروهای حامل نیرو، نشانة تقویت یگان‌های دشمن در این منطقه است.
گزارش گردان ثارالله درباره منطقه عمومی فاو و غرب اروند نیز حاکی است که فعالیت مهندسی دشمن در این دوره افزایش زیادی داشته که بیشتر در زمینه حفر کانال، ترمیم و احداث جاده و خاک‌برداری بوده است. همچنین انتقالات خودرویی دشمن در جهت تدارک خطوط و جابه‌جایی نیرو و انتقال تانک و توپ که بیشتر به سمت خارج از منطقه بوده، ادامه داشته است.(2)
از سوی دیگر، ستاد مشترک ارتش گزارش داد: «ارتش عراق در 35 کیلومتری شهر بصره بمب‌های شیمیایی جدیدی انبار کرده است. بمب‌های جدید "تریل" نام دارد و به صورت کپسول‌های 8 کیلویی ذخیره شدهاند. از این بمب‌ها به دو صورت استفاده می‌شود. 1) با سلاح‌های پرتاب موشک که 3 کیلومتر بُرد دارد. 2) بمباران هوایی توسط هواپیما.»(3)
2 7
امروز بین نیروهای خودی و عناصر ضدانقلاب در مریوان، مهاباد، بیجار و سردشت چندین درگیری رخ داد. در منطقه مرزی مریوان رزمندگان با تعدادی از عناصر حزب دمکرات به هنگام خروج از منطقه مرزی درگیر شدند که در آن 15 تن از افراد ضدانقلاب کشته شدند.(4)
نیروهای گردان نبی‌اکرم(ص) مهاباد نیز در روستای شیخان با چته‌های دمکرات درگیر شدند. در این درگیری 3 نیروی خودی شهید و 3 تن دیگر زخمی شدند. یکی از عناصر ضدانقلاب هم کشته‌شد.(5)
علاوه بر این، گروه ضربت سه‌راه حزب‌الله در ساعت 6 صبح با گروهک رزگاری در حوالی "بندول" از توابع سروآباد، در جنوب مریوان درگیر شد که درگیری تا ساعت 8 ادامه داشت. در این درگیری تعدادی از عناصر ضدانقلاب زخمی شدند.(6)
1) 9. همان، ص224 تا 242.
2) 10. سند شماره 29546 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: "گزارش نوبه‌ای و اطلاعاتی" شماره 71، گردان اطلاعات 72 ثارالله، 10/8/1366، ص1.
3) 11. سند شماره 097739 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا - رکن2، فرماندهی اطلاعات، 9/8/1366.
4) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 235، 19/8/1366، ص31، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/8/1366.
5) 13. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها"، شماره 170، 21/8/1366، ص10؛ و - سند شماره 97770 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 12/8/1366.
6) 14. سند شماره 46211 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) (کردستان) - اطلاعات، به ستاد مرکزی - معاونت اطلاعات، 18/8/1366.
در منطقه سردشت دو تن از افراد حزب دمکرات که تسلیم نیروهای خودی شده بودند، فردی به نام "خضر ابراهیمی" را که با نیروهای خودی همکاری می‌کرد، کشته و به ضدانقلاب پیوستند.(1)یک نشریه داخلی سپاه در این باره نوشت: متأسفانه بعد از تسلیم شدن افراد ضدانقلاب برنامه‌ای برای کنترل آنها وجود ندارد. آنها تنها پس از مدت کوتاهی کنترل و پس از تخلیه اطلاعاتی به امان خدا رها می‌شوند. لذا بسیاری از افراد تسلیم شدة گروهک‌ها پس از روی آوردن به جمهوری اسلامی، مجدداً به طریقی مورد سوء استفاده گروه‌های ضدانقلاب قرار می‌گیرند.(2)
از سوی دیگر، با اعتراف یکی از عناصر کومهله که خود را تسلیم نیروهای جمهوری اسلامی کرده بود، از مخفیگاه عناصر این گروه مقادیری سلاح و مهمات در منطقه مریوان کشف شد.(3)
1 8
سکوی نفت آر-7 (R-7) از میدان نفتی رشادت در خلیج فارس که 13 روز پیش هدف هجوم ناوهای جنگی امریکا قرار گرفت]ر.ک. به روزشمار 27/7/1366[ امروز مجدداً شعله‌ور شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی نوشت: «این اتفاق زمانی روی داد که یدک‌کش‌های آتش‌خوار مشغول اطفاء باقی‌مانده حریق شده بودند. طوفان شدید و مداوم موجب گردید تا نیروهای امدادگر برای جلوگیری از صدمه دیدن آتش‌خوارها بر اثر اصابت به سکو، مقداری از محل فاصله بگیرند. در این وضعیت شدت باد و طوفان در محل موجب شد دو چاه از شش چاه نفت منتهی به سکوی شماره هفت که صدمه ندیده بودند، نیز آتش گرفته و حجم آتش بیشتر از روزهای اول حمله امریکا شود. اکنون علاوه بر آتش‌سوزی، روزانه حدود 10 هزار بشکه نفت نیز به داخل خلیج فارس نشت کرده و محیط دریایی منطقه را آلوده می‌سازد.(4)
میدان نفتی رشادت - 9/8/1366
تلاش یدک‌کش آتش‌خوار برای اطفاء باقی‌مانده حریقی که بر اثر هجوم ناوهای جنگی امریکا در تاریخ 27/7/1366 به سکوهای نفتی ایران بروز کرد.
از سوی دیگر، آسوشیتدپرس به نقل از مقامات نظامی امریکا اعلام کرد که چهاردهمین کاروان کشتی‌های کویتی تحت پرچم امریکا و کشتی‌های جنگی این کشور، امروز از تنگه هرمز گذشت و وارد دریای عمان شد. این کاروان از یک کشتی گازبر 46 هزارتنی به نام گاز پرنس و از یک ناوچه موشک‌انداز به نام یو.اس.اس. فورد تشکیل شده است.(1)
1 9
یک مجله امریکایی فاش کرد که هواپیماهای عراقی در حمله به مراکز نفتی ایران در خلیج فارس، از پایگاه‌های عربستان استفاده می‌کنند. مجله اخبار امریکا و گزارشهای جهان نوشت: «جت‌های عراقی اخیراً پس از حمله به اهداف ایرانی در جنوب خلیج فارس با کمبود سوخت مواجه شدند. هواپیماهای عراقی در یک پایگاه هوایی عربستان‌سعودی پس از سوختگیری، آزادانه به طرف پایگاه‌های خود پرواز کردند. طبق قوانین بین‌المللی عربستان‌سعودی که خود را در جنگ ایران و عراق رسماً بی‌طرف اعلام کرده است، باید جت‌های عراقی و خلبانان آنها را توقیف می‌کرد. در عین حال عربستان به عنوان پشتیبان شماره یک عراق، درگیر یک کشمکش در این جنگ شده است.» این مجله افزود: «عربستان‌سعودی که سال گذشته هر ماه به میزان 200 میلیون دلار به خزانه جنگی عراق کمک می‌کرد، حجم کمکش را به میزان یک‌سوم تقلیل داده است.»(2)
2 10
انگلستان خواستار قطع حملات عراق به خطوط کشتیرانی در خلیج فارس شد. جفری‌هاو، وزیرخارجه انگلستان که از مصر دیدن می‌کند، از حسنی مبارک، رئیس‌جمهور مصر خواست تا از نفوذ خویش نزد صدام‌حسین بهره گرفته و از وی بخواهد که حملات خود به کشتی‌های تجاری در خلیج فارس را متوقف سازد. این خبر را گاردین منتشر کرد، اما وزارت خارجه انگلستان آن را تأیید نکرده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از لندن نوشت: «این درخواست در ملاقات جفری‌هاو با مبارک رئیس رژیم مصر در روز شنبه مطرح گردید و ظاهراً مبارک در پاسخگویی احتیاط به خرج داده است. وزارت خارجه انگلیس این خبر و همچنین درخواست شاه‌حسین در روز دوشنبه را تأیید نکرد. دولت انگلیس در ماه ژوئیه فاش کرد رژیم عراق را تحت فشار قرار داده تا حملات خود به کشتیرانی و تأسیسات نفتی ایران را که می‌تواند اقدامات سازمان ملل برای استقرار آتش‌بس را به مخاطره اندازد، از سرنگیرد. امریکا و هم‌پیمانان عرب آن نیز از بغداد خواستار خویشتنداری شدهاند، لیکن به دنبال تجدید حملات عراق به کشتیرانی در اوایل شهریور، ظاهراً کاخ سفید موضع‌گیری خود را تغییر داده و از اقدام صدام دفاع کرد. برخی ناظرین توقف کنونی در حملات عراق به کشتیرانی را با تجدید فشار غرب با توجه به موقعیت مخاطره‌آمیز نیروهای امریکا در خلیج فارس مرتبط می‌دانند.(3)
اسپانیا به خاطر اعزام نکردن مین‌یاب به خلیج فارس مورد انتقاد کشورهای اروپایی قرار
گرفت. روزنامه ال پائیس در این باره نوشت: «برخی از دول اروپایی ناراحتی و آزردگی خود را به خاطر تصمیم اسپانیا مبنی بر عدم اعزام مین‌یاب به خلیج فارس ابراز داشته‌اند. آنها می‌گویند تصمیم اسپانیا برخلاف پیش‌بینی‌های جامعه کشورهای اروپایی است.»(1)
1 11
یولی ورنتسف، معاون وزارت خارجه شوروی، در چارچوب سفر منطقه‌ای خود به سه کشور عراق، کویت و ایران، در آخرین مرحله این سفر امروز وارد تهران شد. ورنتسف در پایان دیدار خود از کویت سیاست یکه‌تازی امریکا در منطقه را مورد تمسخر قرار داد و گفت: «فقط اقدام هماهنگ سازمان ملل متحد و از جمله در صورت لزوم تحریم اسلحه می‌تواند جنگ ایران و عراق را متوقف سازد.» وی قبل از حرکت به طرف تهران در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: «فکر می‌کنم ما خواهیم توانست ایرانیان را راضی کنیم. بیایید با ایرانی‌ها به طرز هماهنگ و نه به طور جداگانه صحبت کنیم. می‌دانید که برخی وقت‌ها تمایل سیاست امریکا - که نوعی سیاست یکه‌تازی است - چنین است که امریکا این موضوع را بررسی خواهد کرد. اما عملیات یکجانبه امریکا ممکن است مؤثر نباشد.»
وی درباره تلاش‌های دبیرکل سازمان ملل گفت: «در صورتی که در مرحله اول مساعی دبیرکل سازمان ملل نتیجه مطلوب را به بار نیاورد، روش‌هایی مانند تحریم اسلحه وجود دارد که باید به کار برده شود.» خبرگزاری یونایتدپرس با اعلام این مطلب افزود: «کویت با شوروی و امریکا روابط خوبی دارد اما گفته می‌شود که برخی مقامات کویتی از اینکه شوروی برای ایجاد روابط خوب با تهران بیش از موضوع پایان دادن به جنگ هفت ساله خلیج فارس توجه دارد، نگران هستند.»(2)
روزنامه الانباء چاپ کویت نیز امروز در مقاله‌ای با عنوان "به رفیق ورنتسف با احترام" نوشته است: «مسکو با ریسک خود ممکن است دوستی کویت را از دست بدهد. … امریکا پیشنهاد تشکیل یک نیروی سازمان ملل برای حفاظت از کشتیرانی در خلیج را رد نکرده است. واشنگتن عقیده دارد تشکیل چنین نیرویی کار پیچیده‌ای است، اما مسکو با این نظر موافق نیست. مقامات کویتی به این طرح که با تشکیل یک ناوگان سازمان ملل آغاز خواهد شد و بالاخره پس از آن یک نیروی زمینی سازمان ملل برای نظارت بر آتش‌بس به موجب قطعنامه 598 تشکیل خواهد شد، علاقه‌مند هستند.»(3)
شیخ صباح الاحمد الصباح، وزیر امور خارجه کویت، پس از گفتوگو با یولی ورنتسف اعلام کرد که برای جلوگیری از هرگونه تجاوز جدید ایران علیه کویت، تماس‌هایی میان اتحاد شوروی و ایران در جریان است. ما امیدواریم که توقف تجاوزات ایرانیان علیه کویت بیشتر ثمره یک تصمیم مستدل، منطقی و مبتنی بر اصل حسن همجواری باشد تا نتیجه میانجیگری شوروی. وی همچنین تأکید کرد که این اشتباه است که گفته می‌شود اتحاد شوروی مایل به تعویق اجرای قطعنامه 598 شورای امنیت، که در آن آتش‌بس فوری میان ایران و عراق خواسته شده، می‌باشد. شیخ صباح وجود هرگونه طرح تازه شوروی برای برقراری آتش‌بس بین ایران و عراق را تکذیب کرد و گفت: «هیچ طرحی به جز طرح موجود در قطعنامه 598 وجود ندارد.»(4)
1) 22. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 225، 9/8/1366، ص30، مادرید - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از "ال‌پائیس".
2) 23. مأخذ 18، ص6 و 7، کویت - خبرگزاری یونایتدپرس، 9/8/1366.
3) 24. سند شماره 227192 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: واحد معاونت اطلاعات کل سپاه پاسداران، "گزارش بولتن روزانه،" شماره 268، 11/8/1366، ص5 و6.
4) 25. مأخذ 18، ص6، کویت - خبرگزاری فرانسه، 9/8/1366.
1 12
سفر فرستاده شوروی به منطقه انعکاس وسیعی در رسانههای جهان داشته است و تحلیلگران به بررسی و تجزیه و تحلیل آن می‌پردازند. بخش انگلیسی رادیو بی.بی.سی دراین باره به نقل از مصاحبه با "راجرهاردی" کارشناس بخش عربی این رادیو گفت: «ما باید در نظر داشته باشیم که ورنتسف در کویت به مذاکره پرداخته و از نظر اعراب اطلاع یافته است و فکر می‌کنم که به شدت کوشیده است که به اعراب اطمینان بدهد که اتحاد شوروی آنها را ترک نکرده و به جانب ایران روی نیاورده است. روس‌ها به نوعی بازی دوگانه در خلیج فارس پرداخته‌اند، فشار نه تنها از جانب اعراب و نه در واقع از جانب امریکاییها است، بلکه امروز ما شاهد هستیم که فشار بر بریتانیا نیز بر آنها اضافه گردیده است؛ چنانکه "سرجفری هاو" در مصر گفته است که به روس‌ها بنگرند که خود را در مسئله تحریم تسلیحاتی در شورای امنیت سازمان ملل عقب کشیدند. البته آنها هرگز به تحریم تسلیحاتی نه نگفته‌اند، آنچه که آنها می‌گویند این است که هنوز زمان مناسب فرا نرسیده، اما تصور نمی‌کنم که آنها پیش از این چنین توازنی را ادامه بدهند. تصور می‌کنم که در پشت پرده آقای ورنتسف خیلی مؤدبانه ولی با صراحت به ایرانی‌ها خواهد گفت که مواظب باشید وقت دارد دیر می‌شود و اگر شما همکاری بیشتری با کوشش‌های دبیرکل سازمان ملل برای آتش‌بس ننمایید، فشارهای امریکا و غرب برای تحریم اسلحه شرایط دشواری را برای مقاومت روس‌ها پیش خواهد آورد و به نظر من این یک ترفند نیز نمی‌باشد؛ زیرا به عقیده من حالا روس‌ها مجبورند که به حمایت از تحریم بپردازند و آنها هم اکنون که تشنج‌زدایی در بین ابرقدرتها وجود دارد و دوران جدیدی را آقای گورباچف در این زمینه ایجاد کرده است نمی‌خواهند طرف مخالف باشند و مایلند که به جامعه جهانی بپیوندند و نقشی سازنده داشته باشند و به جای آنکه [به تشنج] دامن بزنند، نقشی صلح‌آمیز را ایفا نمایند.»(1)
هرالدتریبون نیز در مقاله‌ای سیاست شوروی را در قبال ایران و اعراب فرصت‌طلبانه خواند و نوشت: «در منطقه خلیج فارس اتحاد شوروی از وجود بیم و هراس کشورهای عربی از آیت‌الله خمینی ماهرانه به نفع خود استفاده کرده است، هرچند که هنوز به نتایج چشمگیری دست نیافته است. شوروی تأمین‌کننده عمده اسلحه عراق و نمونه یک تأمین‌کننده تسلیحاتی قابل اعتماد است؛ اعتباری که امریکا حائز آن نیست. اکثر منافع شوروی نیز در جانبداری از اعراب حاصل می‌شود و در این زمینه سیاستش با امریکا همگام است. در عین حال مسکو دقت داشته است که حتی‌الامکان راه‌هایی را در مقابل تهران گشوده نگه دارد، به ویژه در زمینه قراردادهای بازرگانی و پروژه‌های اقتصادی. شوروی‌ها در خلیج فارس فرصت‌طلبانه رفتار کرده‌اند. آنان کوشیده‌اند از اشتباهات امریکا با افراط‌کاری‌هایش نظیر تعویض پرچم نفتکش‌های کویتی به نفع خود عمل کنند.»(2)
1 13
جولیو آندرئوتی، وزیرخارجه ایتالیا هم‌زمان با پایان دوره ریاست یک ماهه این کشور بر شورای امنیت سازمان ملل، عراق را آغازگر جنگ معرفی کرد و در مورد پایان جنگ ایران و عراق اظهار خوش‌بینی نمود. وی پاسخ کتبی ایران و عراق به دبیرکل سازمان ملل متحد درباره قطعنامه 598 و طرح دبیرکل را امیدوار کننده خواند و ضمن خودداری از افشای مفاد این نامه‌ها، گفت: سازمان ملل متحد می‌تواند ظرف چند روز آینده به نتایج جدیدی دست یابد. وی افزود: در پاسخ هر دو کشور عوامل مثبتی برای رسیدن به یک راه حل مسالمت‌آمیز وجود دارد.(1)
وزیرخارجه ایتالیا در ادامه صحبت‌هایش با موجه خواندن بدبینی ایران به شورای امنیت، گفت: «ایرانی‌ها در آغاز با اصل فعالیت‌های شورای امنیت مخالف بودند و از این بابت باید به آنها حق داد. آنها تأکید دارند زمانی که قسمتی از قلمرو ایران در اشغال بود، شورای امنیت اقدامی مشابه صدور قطعنامه598 انجام نداد. ایرانی‌ها مایلند یک کمیسیون بین المللی قبل از مرحله بازگشت به مرزهای بین‌المللی، آغازگر جنگ را معرفی کند. در اینجا مسئله به دو بخش تقسیم می‌شود چرا که برای شناسایی متجاوز کافی است جراید سپتامبر1980 (شهریور 1359) مرور شوند و هیچ تردیدی باقی نمی‌ماند که اولین حمله از سوی عراقی‌ها انجام شده است. در چنین شرایطی تلاش همگان می‌بایست بر متقاعد کردن طرفین جنگ به این مکانیزم پیچیده استوار باشد.» وی بی‌تفاوتی طولانی افکار عمومی به مرگ انسان‌ها در چنین جنگی را خجالت‌آور توصیف کرد و گفت: «این واقعیت که تحولات جنگ تنها زمانی که صدور نفت به مخاطره افتاد مورد توجه افکار عمومی قرار گرفت، برای دنیای امروز ننگ است.»(2)
روزنامه پر تیراژ لارپوبلیکا چاپ ایتالیا به نقل از آندرئوتی درباره فعالیت یک ماهه ایتالیا به عنوان ریاست شورای امنیت نوشت: «عوامل اصلی فعالیت‌های دیپلماتیک ایتالیا را پافشاری زیاد برای ادامه مذاکرات، اهمیت دادن به ابتکارات دبیرکل و حفظ ارتباط مستقیم با طرفین درگیر در جنگ ذکر کرد و اظهار امیدواری نمود که بدبینی‌های گذشته از میان بروند.»(3)
2 14
اسرائیل باید حمایت سیاسی و نظامی خود را از رژیم عراق افزایش دهد و آن را آشکار سازد. رادیو امریکا در گزارشی از مواضع محافل اسرائیلی در قبال جنگ ایران و عراق، به نقل از یک فرد دانشگاهی گفت: «اگر کسی خطر پیروز شدن ایران در جنگ با عراق را بپذیرد، باید خطر محو موجودیت اسرائیل را نیز قبول کند. نیویورک‌تایمز نیز نوشت: گروه رو به افزایشی از سیاستمداران اسرائیل و طراحان سیاست‌های درازمدت آن کشور به تدریج به این نتیجه
رسیده‌اند که اسرائیل باید پشتیبانی خود از عراق را علنی سازد. این سیاستمداران فروش تسلیحات به عراق را پیشنهاد می‌کنند و معتقدند اگر قرار باشد تحولات جنگ ایران و عراق به سود ایران ادامه یابد، باید به گونه‌ای عمل شود که یا جلوی نیروی انقلاب اسلامی آیت‌الله خمینی را بگیرد و یا اینکه آن را محدود و متوقف سازد.»(1)
1 15
روزنامه فرانسوی فیگارو در مقاله‌ای در شماره امروز خود تلاش های کنونی غرب در منطقه خلیج فارس برای ایجاد آرامش و جلوگیری از گسترش جنگ را تلاش‌های مذبوحانه خواند و خواهان راه‌حلی قاطعانه در این مورد شد. فیگارو همه دولت‌های جهان آزاد را به همبستگی در اجرای تصمیماتی علیه حکومت ایران تشویق نموده است و طرح‌های زیر را به آنان پیشنهاد می‌کند:
«1- مغازه‌های تروریست‌ها، یعنی سفارتخانههای ایران در سراسر اروپا تعطیل گردد. 2- از خرید حتی قطره ای نفت از ایران خودداری به عمل آید. 3- هرگونه روابط مالی و بازرگانی با تهران قطع گردد. 4- ایران محاصره دریایی شود. 5- برخی از مراکز اقتصادی و نظامی در خاک ایران، نظیر لوله‌های نفت، پایانه‌های نفتی، پایگاه‌های موشکی و مراکز تجمع پاسداران هدف حمله نظامی واقع شود. 6- از نهضت‌های سیاسی مخالف حکومت در داخل ایران، حمایت‌های مالی و تسلیحاتی به عمل آید و بالاخره با برخی از رهبران ارتش ایران که در مواقع مقتضی حاضر به پشتیبانی از یک شورش ملی باشند، تماس حاصل شود.»(2)
2 16
نگرش غربی‌ها به جنگ ایران و عراق، استراتژی نظامی - سیاسی ایران، امکان پایان جنگ، بحران خلیج فارس و روابط ایران با کشورهای غربی و شوروی را دکتر نجاش استاد روابط بین‌الملل دانشگاه جرج میسون در یک سخنرانی بررسی کرد. دکتر نجاش با اشاره به دو نگرش متفاوت در غرب درباره جنگ ایران و عراق و تحولات منطقه که یکی سیاست خارجی ایران را پراگماتیو می‌داند و دیگری آن را غیرمعقول، در خصوص استراتژی ایران گفت: «سیاست جنگی ایران در چند سال اخیر برخلاف نظر کلی بوده است و دیگر بر جنگ‌های فرسایشی و حملات امواج انسانی تأکید نمی‌گذارد. البته ایران می‌خواهد با دست زدن به یک حمله بزرگ به یکی از این هدف‌ها برسد: احتمال سقوط رژیم صدام‌حسین و یا تصرف اراضی قابل توجه و مذاکره از موضع قدرت که ظاهراً در دو سال اخیر هدف رهبران حکومت اسلامی بوده است. رهبران ایران با وجود دست زدن به چند حمله بزرگ و تصرف نقاطی چون جزایر مجنون و شبه جزیره فاو، نتوانستند به هدف‌های دلخواه برسند. فکر می‌کنم شواهدی وجود دارد که حاکی از بروز تردید در میان رهبران ایران درباره کارآیی این استراتژی است. تابستان گذشته رهبران دولت و روحانیون به دیدن آیت‌الله خمینی رفتند و از وی خواستند تا یک راه‌حل غیرنظامی برای پایان دادن به جنگ پیدا کند. بازهم اوایل امسال رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در مورد امکان‌پذیر بودن این استراتژی سخن‌هایی گفت و
آشکار ساخت که از مردم ایران خواسته شده فداکاری‌های بسیاری بکنند. ولی دیگر انصاف نیست که از آنها خواسته شود تا این حد همه چیز خود را فدا کنند.»
دکتر نجاش با بیان اینکه جنگ بر اقتصاد ایران سنگینی می‌کند و نارضایتی مردم در قبال آن افزایش یافته است، گفت: «ولی آیت‌الله خمینی به طور کلی به جنگ پایبند است و نمی‌توان انتظار داشت که وی نظرش را تغییر دهد. به علاوه، عناصر رادیکال در حکومت ایران به ویژه در سپاه‌پاسداران و بسیج با صلح میانه‌ای ندارند. وی می‌گوید جنگ مردم را خسته کرده است ولی این بدان معنی نیست که مردم ایران صلح را با هر قیمت پذیرا شوند. رژیم ایران نیز نمی‌تواند بدون به دست‌آوردن امتیاز به جنگ خاتمه دهد.»
دکتر نجاش درباره خلیج فارس گفت: «در چنین جوّی قرار دادن پرچم امریکا برفراز کشتی‌های کویت عملی شد. در نظر ایران تجدید ثبت نفتکش‌های کویتی در حکم حمایت از عراق تلقی شد که یک سپر دفاعی و حفاظتی برای عراق فراهم ساخت و به عراق امکان داد با آسانی به هدف‌های ایران حمله کند و به علاوه وضعیت متحدان خود را امن‌تر سازد.» دکتر نجاش افزود: «اظهاراتی از قبیل گفته‌های وزیر دفاع امریکا مبنی بر اینکه رژیم ایران باید برکنار شود و غیره، اعتقاد زمامداران ایران را بر اینکه امریکا می‌خواهد با حضور در منطقه به ایران ضربةکاری بزند، تقویت کرد. این قبیل تحولات دست رادیکال‌ها را در تهران تقویت کرد، ولی حوادث مصیبت‌بار مکه و بر هم خوردن روابط سیاسی تهران با لندن و پاریس و تضعیف روابط با سوریه، به تضعیف موضع تندروها منجر شد. ایران به زنده نگاه‌داشتن تلاش‌های صلح‌جویانه در سازمان ملل علاقه نشان می‌دهد و هم اکنون درصدد تعمیر و ترمیم روابط با انگلیس و فرانسه برآمده است. تمایل اخیر تهران به جانب مسکو بدان خاطر است که ایران می‌خواهد به اروپا و امریکا هشدار بدهد تا از حمایت از عراق بکاهند. به علاوه، مسکو اینک حامی دیپلماتیک ایران شده است و در سازمان ملل متحد به حمایت از ایران سخن می‌گوید. ایران همچنین مایل است حمایت مسکو از عراق کاسته شود، ولی روی هم رفته ایران با احتیاط بسیار با شوروی وارد بازی شده است.»(1)
1 17
دولت ژاپن در پاسخ به درخواست امریکا مبنی بر تحریم اقتصادی ایران، ضمن حفظ روابط اقتصادی خود با ایران، در مورد صادرات و واردات برخی کالاها محدودیت‌هایی را اعمال خواهد کرد. دولت ژاپن اعلام کرد:
1- در میزان واردات نفت خام از ایران تغییری داده نخواهد شد.
2- دولت ژاپن موظف است شرکت‌های ژاپنی را راهنمایی کند تا از فعالیت برای خرید نفت ایران پس از اجرای محاصره اقتصادی در بازار خودداری کنند.
3- از صدور 14 قلم کالا به ایران که استفاده نظامی دارد، خودداری شود. در این میان 6 قلم کالایی که ژاپن به ایران صادر می‌کرد مجدداً بررسی خواهد شد.
1) 33. مأخذ 22، ص32 تا 34، رادیو امریکا، 8/8/1366.
کالاهایی که تاکنون از ژاپن به ایران صادر می‌شده چنین است:
پست‌های سیار مخابرات، کشتی، قایق موتوری بزرگ، موتورهای کشتی، موتورهای کوچک قابل حمل و نقل، دستگاه‌های تحقیق میکروویو.
در اطلاعیة دولتِ ژاپن افزوده شده است که چون در این زمینه بلوک غرب هیچ‌گونه هماهنگی با امریکا انجام نداده است، لذا ما برای حفظ روابط دوستی خود با ایران و عراق از شرکت در محاصره اقتصادی علیه ایران خودداری خواهیم کرد.(1)
1 18
میزان خودکشی در همدان طی 8 ماه گذشته افزایش یافته است. در این مدت تعداد 63 تن در همدان دست به خودکشی زده‌اند که 17 تن آنها زن و 42 نفر مرد بوده‌اند. در همدان در طول سال گذشته 32 فقره خودکشی رخ داده بود که 10 تن آنان زن و بقیه مرد بودند. جوان‌ترین افرادی که دست به خودکشی زده‌اند یک دختر و یک پسر 12 ساله و مسن‌ترین آنها یک زن 67 ساله بوده است. یک نشریه داخلی سپاه با انعکاس این خبر نوشت: «در بررسی‌های اولیه، اعتیاد و اختلاف خانوادگی به عنوان عوامل این خودکشی‌ها ذکر شده است. مطالعه و تحقیق درباره ریشه عوامل و زمینه‌های تشدید این ناهنجاری اجتماعی در شرایط فعلی کشور از ضروریات است.»(2)
2 19
در ادامه اقدامات گسترده برای مبارزه با گران‌فروشی و تشدید مجازات متخلفین، صاحبان 846 واحد صنعتی به علت گران‌فروشی و احتکار در سراسر کشور به تعطیل محل کسب، قطع سهمیه دولتی و جریمه نقدی محکوم شدند. این واحدهای صنفی از حوزه‌های مختلف فروش کالاهای کوپنی تا تولیدات کارخانه‌ای و احتکار پروفیل و آهن بودند. برای نمونه در اصفهان
4900 بخاری گازی، 5000 بند کاغذ و 60 تن ورق فلزی از سه انبار کشف و ضبط شد و در خرم‌آباد صاحبان 15 واحد خواربار فروشی به علت عدم نصب برچسب قیمت کالا و گران‌فروشی جریمه نقدی شدند. کمیسیون نظارت بر قیمت‌ها که با شرکت اعضا و فرماندار شهرستان تشکیل می‌شود، در خصوص کنترل قیمت‌ها و تورم و همچنین احراز تخلف و چگونگی برخورد با آن تصمیم می‌گیرند.(3)
3 20
تعدادی از سربازان ترکیه در روستای ترس‌آباد قطور از مرز عبور کردند و در حالی که قصد غارت گوسفندان اهالی را داشتند، با نیروهای ایران درگیر شدند. نیروهای پاسگاه و پایگاه سپاه پس از اطلاع از قضیه به منطقه اعزام شدند و سربازان ترکیه را مجبور به ترک منطقه کردند. این درگیری بدون تلفات جانبی و خسارات مالی پایان یافت.(4)
1) 34. اداره کل مطبوعات و رسانههای خارجی وزارت ارشاد اسلامی، نشریه "بررسی مطبوعات جهان"، شماره 1280، 30/8/1366، ص17، روزنامه نیکی چاپ ژاپن، 9/8/1366.
2) 35. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها"، شماره 169، 14/8/1366، ص14.
3) 36. روزنامه اطلاعات، 10/8/1366، ص2.
4) 37. سند شماره 097743 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی قرارگاه حمزه(ع)، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، 9/8/1366.
1 1
افزایش تحرکات در خلیج فارس و احتمال تشدید فعالیت‌های امریکا بر علیه جمهوری اسلامی ایران، هماهنگی نیروهای مسئول در این منطقه و همچنین افزایش اقدامات پدافندی را ضروری کرده است. در روزهای اخیر علاوه بر تلاش برای افزایش نیرو، تجهیزات و دیگر اقدامات پدافندی خودی در منطقه خلیج فارس، موضوع ایجاد قرارگاه مشترک نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش نیز مطرح شده است.
صبح امروز در جلسه ستاد قرارگاه خاتم با حضور حجت‌الاسلام روحانی (رئیس ستاد قرارگاه خاتم)، ابراهیم سنجقی (مشاور فرماندهی قرارگاه خاتم)، محمدحسین ملک‌زادگان (فرمانده نیروی دریایی ارتش)، سیدعلی حسینی‌تاش (جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه)، علی فدوی (معاون اطلاعات نیروی دریایی سپاه) و … چند موضوع بررسی شد که خلاصة گزارش راوی مرکز مطالعات در نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی) از این جلسه چنین است: آقای روحانی نظر آقای هاشمی فرمانده عالی جنگ را چنین مطرح کرد که در تقدم اول یک قرارگاه با فرماندهی علی صیادشیرازی برای اجرای مصوبات ]قرارگاه خاتم الانبیا(ص)[ تشکیل شود که کادر آن از سپاه و ارتش باشد. یا اینکه دفتری برای نظارت و پیگیری تشکیل شود که مسئول پیگیری مصوبات قرارگاه خاتم باشد. وی گفت با توجه به اینکه در خلیج فارس هم سپاه و هم ارتش حضور دارند، هدف این است که فرمانده واحدی باشد که تصمیم بگیرد و در صورت لزوم، نیرو جابه‌جا بکند.
سپاه و ارتش با این پیشنهاد موافق نبودند؛ یکی از لحاظ فرمانده پیشنهادی و دوم اینکه تشکیلات جدید کار را پیچیده‌تر می‌کرد. فرمانده نیروی دریایی ارتش برای فرماندة چنین تشکیلاتی ضرورت داشتن تجربة کار در دریا و توانایی انجام دادن این کار حجیم از جمله توانایی کنترل عملیات مشترک دریایی و هوایی را مطرح کرد. جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه نیز گفت که اگر می‌خواهیم با قدرت در خلیج فارس بایستیم و غافل‌گیر نشویم این مشکلی را حل نمی‌کند، کار را پیچیده‌تر می‌کند. … البته هر کس بگوید در دریا مسئله
هماهنگی و اطلاعاتی لازم نداریم، اشتباه می‌کند. جمهوری اسلامی در خلیج فارس کمبود فرماندهی دارد. قرارگاه خاتم باید مشکل دریا را حل کند. از سوی دیگر، حسینی‌تاش اصرار داشت که اصل موضوع باید تلاش برای حل مشکلات در خلیج فارس باشد و با توجه طولانی بودن خلیج فارس و مرز آبی جمهوری اسلامی، پیشنهاد ایجاد سه تا چهار فرماندهی را در این منطقه مطرح کرد که تحت نظر آقای هاشمی کار کنند. البته در این جلسه کسی با ایجاد دفتر نظارت مخالفتی نداشت، امّا گفته شد که این دفتر مشکلی را حل نمی‌کند.(1)
در ادامة جلسه تصمیماتی که برای تقویت منطقه خلیج فارس اتخاذ شده بود، پیگیری شد. فرمانده نیروی دریایی ارتش گزارشی از انتقال وسایل مهندسی، تانک، سلاح و نیرو به جزیرة ابوموسی ارائه کرد و موضوع هماهنگی با استانداری هرمزگان و فرمانداری ابوموسی نیز قرار شد با هماهنگی وزیر کشور حل شود و تأکید گردید که استاندار در حد کمک به نیروهاست و مسئولیتی در امور نظامی ندارد. جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه نیز گفت که در ابوموسی یک گروهان اضافه کردیم. یک گروهان دیگر نیز باید ببریم که از جنبة تجهیزات و سلاح مشکل داریم.
درباره تقویت جزیره تنب و انتقال تجهیزات به آن گفته شد که امکانات برای این جزیره وارد منطقه شده ولی هنوز انتقال نیافته که بعد از ابوموسی انجام می‌شود. کار مهندسی نیز در آن شروع شده است. همچنین یک گروهان نیروی سپاه با سلاح سبک آماده شده که منتظر انتقال آن با شناورهای نیروی دریایی ارتش هستند. یک گروهان نیروی سپاه با سلاح سبک نیز به جزیره سیری منتقل شده است. همچنین در جزیره فارسی کار مهندسی و استحکامات در حال انجام است. به جزیره لارک نیز یک گروهان نیرو اضافه شده است. در جزیره کیش هم یک گردان نیرو مستقر شده است و تجهیزات برای آن در حال انتقال است. همچنین گفته شد که مسئولیت پدافند ترمینال والفجر (بین دو جزیره لارک و قشم) به نیروی هوایی سپاه سپرده شده است. درباره تقویت دفاع سواحل ایران در خلیج فارس نیز گفته شد که اولویت با جزایر می‌باشد و پس از آن نوبت سواحل است. آقای روحانی تأکید کرد که برای دفاع از سکوهای نفتی در خلیج فارس نیز باید فکری شود که از قبل برای دفاع از آنها طرح و برنامه داشته باشیم تا هنگام حملة دشمن آماده باشیم. فرمانده نیروی دریایی ارتش گفت که روی سکوهای ابوذر، سروش، نوروز و فروزان رادار داریم و در بعضی جاها توپ‌های 23 و 50 میلی‌متری داریم. سیدعلی حسینی‌تاش نیز گفت: باید برای تقویت سکوها مثل جزایر، توپ و استحکامات اضافه کنیم. مسئول اطلاعات نیروی دریایی سپاه هم افزود: ارزش اقتصادی و نظامی سکوها خیلی زیاد است و حضور ما را در اعماق خلیج فارس میسّر می‌کند. با استقرار قرارگاه در سکوی سلمان نیروهای دشمن مجبورند از وسط ما عبور کنند. علی فدوی اضافه کردکه برای انهدام سکوی آر-4 گلوله شلیک نکردند، بلکه نیرو پیاده کردند و مواد منفجره به آن بستند.
آقای روحانی در پایان جلسه گفت که ظرف یک هفته برای هر یک از سکوهای نفتی طرح دفاعی تهیه شود و کار مهندسی و امکانات لازم برآورد شود تا در جلسه مشترکی با مسئولان
1) 1. سند شماره 1555 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 29/7 تا 10/8/1366، ص244 تا 250.
فلات قاره وزارت نفت موضوع بررسی گردد.(1)
1 2
سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی با انجام دادن اقداماتی و اتخاذ تدابیری به تقویت پدافند شهرهای جنوبی ایران و سواحل خلیج فارس مشغول است. با همین هدف، رئیس ستاد کل سپاه‌پاسداران به نیروی هوایی سپاه چنین ابلاغ کرد: با توجه به شرایط حساس کنونی در منطقه خلیج فارس دو سایت موشکی ضدهوایی در بوشهر و بندرعباس و یک سایت موشکی اسکاد - بی در جنوب مستقر کنید.(2)
2 3
برای اجرای عملیات نامنظم در مناطق دوکان و سلیمانیه عراق امروز نیز جلساتی برای هماهنگی نیروهای قرارگاه رمضان و اتحادیة میهنی کردستان عراق در داخل عراق برگزار شد. فرمانده لشکر بدر در گزارشی از وضعیت منطقه عملیات در دوکان گفت: «منطقه را از نزدیک دیدیم. منطقه در دامنة دو کوه است. در کف دره جاده است. در داخل ده جوبلاق 6 خانه روشن است و مقر گردان در وسط ده است.» نوشیروان از مسئولان اتحادیه نیز گفت: «مسئله اساسی برای ما تصرف مقر گردان است، چون نیروی پادگان قمچوقه هم باید از این مقر عبور کند. اگر این مقر سقوط نکند، نیروها در برگشت قتل‌عام می‌شوند.»
شمس فرمانده لشکر بدر پیشنهاد کرد که با یک تفنگ 106 میلی‌متری مقر گردان زیر آتش گرفته شود. وی افزود که ما سه پایگاه دشمن و کمین "کتل" را می‌گیریم و کمین "بن‌گرد" را نیز لشکر ویژه پاسداران بگیرد. اتحادیه نیز تصرف مقر گردان را عهده‌دار شد. زمان عملیات طبق قرار قبلی سه‌شنبه شب (12/8/1366) مشخص گردید. همچنین برای عملیات یوم‌المحافظه در منطقه سلیمانیه، مسئولان اتحادیه میهنی و لشکر بدر با هم هماهنگی لازم را به عمل آوردند. از سوی دیگر، با توجه به کمبود مواد منفجره و چاشنی، که به دلیل بارندگی و افزایش آب رودخانة زاب انتقال آن میسّر نشد، به مسئولان اتحادیه گفته شد که از طریق گروه‌های دمکرات و کومهله مواد تهیه کنند. نوشیروان در این‌باره گفت: «اینها اهل مبارزه نیستند و در محل استقرار خود به عیاشی و خوش‌گذرانی مشغولند.»(3)
3 4
امروز در شهرستان امیدیه منطقه‌ای غیرنظامی هدف حمله هواپیماهای عراق قرار گرفت. قبل از ظهر امروز چند هواپیمای عراق با تجاوز به حریم هوایی استان خوزستان، به یک ایستگاه برق در منطقه امیدیه حمله کردند که یکی از بمب‌های پرتاب شده در بیابان فرود آمد و دیگری به پارکینگ موتوری سازمان آب و برق اصابت کرد. در این حمله دست کم 5 خودرو منهدم شد.(4)
هواپیماهای عراق امروز همچنین ضمن تجاوز به حریم هوایی چندین شهر ایران، دیوار صوتی را در شهرهای دزفول، خرم‌آباد و مریوان شکستند.(5)ارتش عراق در اطلاعیه نظامی خود
1) 2. همان، ص250 تا 261.
2) 3. سند شماره 137262 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از رئیس ستاد کل سپاه، به فرماندهی نیروی هوایی سپاه، 10/8/1366.
3) 4. سند شماره 1547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 2/8 تا 17/8/1366، ص126 تا 128.
4) 5. سند شماره 097765مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه ششم امام جعفر صادق(ع)، اطلاعات، 11/8/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 227، 11/8/1366، ص3، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 10/8/1366.
5) 6. روزنامه کیهان، 11/8/1366، ص18؛ و - روزنامه رسالت، 11/8/1366، ص3.
ادعا کرد که چاه‌های نفتی بهرگان و تأسیسات امیدیه را هدف حمله هوایی قرار داده است.(1)
به تلافی حملات هوایی عراق به مناطق غیرنظامی، هواپیماهای ارتش جمهوری اسلامی ایران مقارن ظهر امروز تأسیسات نفتی "عین‌العناله" عراق واقع در شمال غربی موصل را به شدت بمباران کردند.(2)از سوی دیگر عصمت کتانی نماینده عراق در سازمان ملل، در نامهای به دبیرکل این سازمان ادعا کرد که ایران تعداد دیگری از شهرهای عراق را بمباران کرده و باعث کشته و مجروح شدن تعدادی از مردم شده است.(3)
1 5
یک کشتی ماهیگیری در خلیج فارس عصر امروز هدف حمله نیروهای امریکایی قرار گرفت. کشتی جنگی امریکا با مشاهده چند فروند شناور ضمن اعلام آماده‌باش به نیروهای خود، به شناورها هشدار داد که هر چه زودتر منطقه را ترک کنند. پس از اینکه پاسخی از آنها نشنید. به سوی شناورها تیراندازی کرده و یک خدمه هندی کشتی ماهیگیری را کشته و سه تن را مجروح کرد.(4)وزارت دفاع امریکا، پنتاگون، در نخستین بیانیه خود در این باره که روز بعد منتشر شد، ادعا کرد که یک فروند ناوچه موشک‌انداز نیروی دریایی امریکا ساعت 6:30 بعدازظهر روز یکشنبه در نزدیکی جزیره ابوموسی به سوی یک قایق توپدار مشکوک ایران، که از جدی گرفتن تیراندازی هشدارآمیز خودداری کرده بود، آتش گشود. در بیانیه پنتاگون آمده است: «قایق مزبور یک حرکت سریع ظاهراً خصم‌آمیز به طرف یک کشتی باری امریکایی داشت و پس از گشودن آتش از سوی رزم‌ناو "یو.اس.اس.کار" مسیر خود را عوض کرد و از منطقه دور شد.»(5)
سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ در واکنش به ادعای مقامات امریکا مبنی بر تیراندازی به سوی یک قایق ایرانی آن را رد کرده و گفت: «بررسی‌های اولیه حکایت از آن دارد که در عصر یکشنبه اتفاق غیرمعمولی در خلیج فارس رخ نداده است و اگر حادثه مهم و قابل اعتنایی بود قطعاً خبر آن از سوی ایران پخش می‌شد.»(6)خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی اعلام کرد که رزم‌ناو امریکایی به سوی یک لنج باری متعلق به کشورهای عربی در خلیج فارس شلیک کرد و یک خدمه هندی آن را به قتل رساند. لنج مزبور به شیخ‌نشین شارجه تعلق داشته و ادعای امریکا در مورد تیراندازی به سوی قایق‌های ایرانی تنها در جهت توجیه ادامه حضور رزم‌ناوهای امریکایی در خلیج فارس منتشر شده است.»(7)
منابع کشتیرانی نیز در لندن اعلام کردند: «نیروی دریایی امریکا در حمله‌ای که به خیال خود علیه کشتی جنگی یا یک قایق توپدار ایرانی صورت داده، یک لنج ماهیگیری متعلق به یکی از کشورهای عربی حوزه جنوبی خلیج فارس را هدف قرار داده است.»(8)واشنگتن‌پست حمله امریکا به لنج باری امارات متحده عربی را یک ناراحتی و تشویش حاصل از خطراتی دانست که در نتیجه تجمع نظامی امریکا و ناتو در خلیج فارس و گسترش آن به سطح فعلی به وجود آمده است.(9)روزنامه ایندیپندنت نیز نوشت: «هدف قرادادن یک کشتی ماهیگیری کوچک و کشتن
1) 7. سند شماره 29548 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا، رکن2 - معاونت اطلاعات، 10/8/1366.
2) 8. روزنامه کیهان، 11/8/1366، ص18.
3) 9.U.N. Doc. S/19245.
4) 10. Sreedhar Kapil Kaul. Tanker War Aspect of Iraq-Iran War (1980-88), (New Delhi, ABC Publishing House, 1989). P. 62.
5) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 228، 12/8/1366، ص34، واشنگتن - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 11/8/1366.
6) 12. روزنامه کیهان، 12/8/1366، ص17.
7) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 229، 13/8/1366، ص30؛ و 31.
8) 14. روزنامه جمهوری اسلامی، 14/8/1366، ص3، واحد مرکزی خبر.
9) 15. روزنامه جمهوری اسلامی، 16/8/1366، ص10، روزنامه واشنگتن‌پست.
یک ماهیگیر به وسیله یک ناو جنگی امریکا در خلیج فارس برای امریکا که به بهانه حمایت از کشتیرانی آزاد در این آبراه بین‌المللی حضور نظامی یافته است در حقیقت یک رسوایی تبلیغاتی بزرگ در مقابل ایران تلقی می‌شود.»(1)یک مقام امریکایی در توجیه اقدام ناوچه این کشور گفت: «در آن موقع هوا تاریک بود و ما نمی‌توانستیم متوجه شویم هدف متعلق به کیست و چون نمی‌توانستیم منتظر باشیم تا مورد حمله قرار بگیریم دست به حمله زدیم.»(2)
از سوی دیگر، در خلیج فارس یک ناوچه امریکایی به یکی از هلیکوپترهای ارتش جمهوری اسلامی اخطار داد. هلی‌کوپتر ارتش که از نوع "آر - اچ" بود در فاصله 20 مایلی جزیره فارسی پرواز می‌کرد. ناوچه امریکایی از هلی‌کوپتر فوق خواست که مسیر و جهت حرکت خود را اعلام کند.(3)
1 6
حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی فرمانده عالی جنگ در جمع دانشجویان علوم و فنون نظامی دانشگاه امام‌حسین(ع) سرنوشت جنگ، راه‌های پایان بحران خلیج فارس، عملکرد شورای امنیت و استراتژی و مواضع جمهوری اسلامی را تشریح کرد: «به رزمندگان و سایرین بگویید که همه تجربه شما و همه اتمام حجت ما، راه را به فتح منحصر ساخته است. یعنی در میدان‌های نبرد باید اقدام قاطع کنیم و دیگر راهها از فتح منشعب می‌شود و کار مجامع جهانی در پس یک ضربه قاطع در میدان نبرد خواهد بود. به عنوان اتمام حجت آنچه که تاکنون مطرح شده کافی است و اکنون موقع آن فرا رسیده که ما جداً و بیش از گذشته به کار جنگ بپردازیم تا مجامع بین‌المللی بدانند هر روزی که در احقاق حق تأخیر کنند ضرر می‌بینند.»
وی درباره بحران خلیج فارس گفت: «در خلیج فارس سه راه مشخص وجود داشت و شورای امنیت بدترین راهها را انتخاب کرد. اول: عدم مداخله دیگران در خلیج فارس و شناختن حق جمهوری اسلامی به عنوان قدرت مسلط در خلیج فارس. دوم: جلوگیری از کمک کویت و عربستان‌سعودی به عراق به عنوان شریک جنگ و واداشتن آنها به بی‌طرفی . راه سوم: حضور نظامی و آوردن ناوگان‌ها به خلیج فارس و تهدید ایران.»
آقای هاشمی افزود: «اگر عراق از ابتدا به عنوان متجاوز اعلام و مجازات می‌شد جنگ به این مراحل نمی‌رسید. ما اعتقاد داریم تا آنان ما را قوی و غیرقابل عقب‌نشینی ندانند، تسلیم حق نخواهند شد و اگر به این امید صبر کنیم که آنها سرانجام انصاف را رعایت کنند، اشتباه می‌کنیم. ما گفتیم عراق به عنوان متجاوز، مسئول جنگ اعلام و سپس محاکمه شود و دادگاه تنبیه او را تعیین کند، اما آنها می‌گویند اول باید آتش‌بس اعلام شود تا آرامش پدید آید، بعد کمیته‌ای برای شناسایی متجاوز تشکیل شود؛ که به نظر ما تشکیل این کمیته فقط در مرحله حرف باقی می‌ماند و پیداست که آنها سوء نیت دارند و از همین تحولات خلیج فارس سوءنیت آنان پیداست. اگر عراق از ابتدا به عنوان متجاوز اعلام و مجازات می‌شد جنگ به این مراحل نمی‌رسید. حرف امروز وزیرخارجه ایتالیا (عراق آغازگر جنگ است) را اگر از روز اول مجموع
طرفداران عراق مطرح می‌کردند جنگ این همه طول نمی‌کشید.»(1)
مهندس میرحسین موسوی نیز در پایان جلسه هیئت دولت، در جمع خبرنگاران به سؤالات آنان پاسخ داد. نخست‌وزیر سخنان نماینده امریکا را در سازمان ملل متحد مبنی بر اینکه در صورت عدم پذیرش قطعنامه 598 شورای امنیت از جانب ایران، علیه جمهوری اسلامی دست به اقدام نظامی خواهد زد، نشان دهندة روحیه تجاوزگرانه امریکا اعلام کرد و گفت: «تهدیدات امریکا کاملاً بی‌اساس است و پاسخ آن را ملت مسلمان و انقلابی ما با فریاد پرطنین مرگ بر امریکای خود در روز 13 آبان و همچنین با عزیمت گسترده‌تر نیروهای مردمی به جبهه خواهند داد.»(2)
1 7
تحلیلگران غربی سخنان امروز آقای هاشمی رفسنجانی را تندترین برخورد با سازمان ملل و نشانة رد قطعنامه598 از سوی ایران دانستند. آسوشیتدپرس در گزارشی نوشت: «رئیس قدرتمند مجلس ایران روز یکشنبه ضمن سرزنش کردن سازمان ملل متحد، خاطرنشان ساخت که کشور متبوعش قطعنامه سازمان ملل متحد برای پایان دادن به جنگ خلیج ] فارس[ را نخواهد پذیرفت. اظهارات هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس، تندترین برخورد علیه این سازمان جهانی بود و یک روز بعد از انقضای مهلتی که دبیرکل سازمان ملل متحد به دو کشور ایران و عراق برای جواب دادن به قطعنامه 598 داده بود، ایراد گردید.»(3)
داگلاس رابرد، خبرنگار صدای امریکا نیز پاسخ ایران به پیشنهادهای سازمان ملل متحد را منفی دانست و گفت: «دیپلمات‌های غربی و عرب تردیدی ندارند که ایران تقاضای سازمان ملل متحد برای آتش‌بس را نخواهد پذیرفت. رئیس مجلس شورای اسلامی ایران نیز این نظر را مورد تأیید قرارداد. وی درخواست آتش‌بس سازمان ملل متحد را بی‌موقع دانست و کوشش‌های دیپلماتیک در جهت حل اختلاف را اتلاف وقت نامید. وی گفت ایران به جز اقدامات قاطع در میدان جنگ راه دیگری در پیش ندارد.»(4)
2 8
یولی ورنتسف، فرستادة اتحاد شوروی به منطقه، پس از دیدار از عراق و کویت دیروز وارد تهران شد و پس از ملاقات با دکتر ولایتی و معاونین وزارت خارجه (بشارتی و لاریجانی)، امروز تهران را به مقصد مسکو ترک کرد. قائم‌مقام وزارت خارجه شوروی در دیدار با مقامات جمهوری اسلامی ضمن تشریح نتایج سفرش به بغداد و کویت و همچنین نتایج مذاکرات وزیران خارجه امریکا و شوروی در مسکو، درباره مسائل خلیج فارس گفت: «حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران بسیاری از کشورها را نگران ساخته است. هدف اصلی ما این است که امریکا را از منطقه خلیج فارس خارج کنیم و به عملیات نظامی این کشور در منطقه خاتمه دهیم.» آقای ولایتی هم ضمن اعلام استقبال ایران از طرح شوروی مبنی بر خروج نیروهای بیگانه از منطقه، با اشاره به اینکه امریکا ماده5 قطعنامه 598 را نقض کرده است، گفت: «باید مانع هرگونه سوء استفاده
از طرح‌ها و تحرکات بین‌المللی شد.» آقای بشارتی نیز خطاب به ورنتسف گفت: «ما از ابتدا گفته‌ایم که حضور نیروهای بیگانه در خلیج فارس نه تنها باعث برقراری امنیت در این آبراه بین‌المللی نمی‌شود بلکه تجمع این تعداد ناوهای جنگی در یک دریای بسته به طور طبیعی تشنج‌زا و بحران‌آفرین است. به طوری که میزان افزایش ناامنی و حمله به کشتی‌ها پس از حضور نظامی امریکا خود مؤید این مسئله است.»(1)
1 9
سفر ورنتسف به منطقه با عناوین مختلفی چون "تلاش برای میانجیگری،" "وقت‌گذرانی" و "مهارت مسکو" در گسترش روابط با همسایگان مطرح می‌شود. ورنتسف در عراق با صدام‌حسین دیدار کرد ولی رئیس جمهور عراق با بیان اینکه هرگونه برداشت جدید از قطعنامه 598 را رد می‌کند، پیشنهاد شوروی را در این خصوص رد کرد. در کویت با وجود لحن تند مطبوعات این کشور، ورنتسف توانست بخشی از بدگمانی‌های موجود درباره موضع شوروی نسبت به جنگ و تحولات منطقه را از بین ببرد.(2)در جمهوری اسلامی ایران، فرستاده شوروی فقط با مقام‌های وزارت خارجه ملاقات کرد. در حالی‌که ورنتسف در تهران به سر می‌برد، آقای هاشمی رفسنجانی در سخنانی، تنها راه حل جنگ را فتح در جبهه‌های جنگ اعلام کرد و مطبوعات داخلی نیز توجه چندانی به این سفر نداشتند.(3)
خبرگزاری فرانسه در گزارشی از سفر معاون وزارت خارجه شوروی به منطقه نوشت: «به نظر می‌رسد مسکو درصدد است تا در درازمدت برای ایفای نقش یک میانجیگر در جنگ ایران و عراق وقت‌گذرانی کند. ناظران و دیپلمات‌ها می‌گویند: شوروی می‌خواهد با ایران و عراق به گفت و شنود ادامه دهد و حاضر نیست برای اعمال مجازات‌های پیش‌بینی شده در قطعنامه 598 شورای امنیت از نزدیکی اخیر خود به تهران صرف نظر کند. یک دیپلمات مستقر در خلیج فارس نیز اظهار عقیده کرد: گمان می‌کنم شوروی به منظور آنکه صلح به جای سازمان ملل، تحت نظارت مسکو به امضا برسد، درصدد است تا سرانجام یک روز میان عراق و ایران میانجیگری کند. این سومین سفر ورنتسف به تهران از ماه ژوئن به شمار میرود و دیپلمات‌ها بر "مهارت" مسکو جهت نزدیکی به همسایه ایرانی خود ضمن باقی ماندن به عنوان هم‌پیمان و عمده‌ترین فروشنده سلاح به عراق تأکید می‌ورزند. برعکس امریکا در تلاش‌های خود برای گفت و شنود با تهران شکست خورد. به گفته ادوارد جرجیان معاون وزیر امور خارجه امریکا در امور خاورمیانه، ایران چندین بار پیشنهادهای امریکا برای مذاکرات مستقیم را رد کرده است. در بغداد دیدار ورنتسف موضوع هیچ یک از تفسیرهای رسمی واقع نشد. در اطلاعیه رسمی شوروی به ویژه گفته شده که ایران پیشنهاد شوروی مبنی بر تشکیل یک نیروی دریایی متعلق به سازمان ملل برای جایگزین کردن ناوگان کشورهای غربی در خلیج]فارس[ را مثبت قلمداد کرده است. ورنتسف پیشنهاد مزبور را در کویت نیز مطرح کرد، اما رهبران کویتی علناً آن را
مورد تفسیر خود قرار ندادند.»(1)
1 10
اتحاد جماهیر شوروی ضمن تأکید بر ضرورت خروج نیروهای بیگانه از خلیج فارس، پیشنهادِ تشکیل نیروی دریایی مشترک زیر پرچم سازمان ملل متحد را برای تأمین امنیت کشتیرانی در خلیج فارس، مجدداً مطرح کرد. این طرح که نخستین بار در 23 سپتامبر (1/7/1366( ارائه شد، با مخالفت امریکا و سایر دولت‌های غربی روبهرو شد. هر چند جمهوری اسلامی ایران تاکنون به آن پاسخ رسمی نداده است، ولی برخی محافل داخلی با آن مخالفت کرده‌اند. ستاد تبلیغات جنگ با انتشار مطلبی آثار منفی این طرح را چنین اعلام کرد:
«الف) با توجه به نیازی که در مقطع کنونی به قوت روحیه مردم داریم، این موضوع شدیداً روحیه آنان را به ضعف می‌کشاند و اصولاً می‌تواند توهینی به مردم تلقی شود که مردم ما نمی‌توانند حافظ امنیت منطقه‌ای باشند که در آن زندگی می‌کنند و نیاز به حضور بیگانه است.
ب) اگر با آمدن نیروهای مشترک سازمان ملل موافقت شود، قطعاً بسیج گسترده و وسیع نیرو که در نظر است، به فرجام آرمانی و اصولی خود نخواهد رسید و این مقوله را که جنگ راه حل نظامی ندارد قوت می‌بخشد. بنابراین چه نیازی به حضور گسترده نیروها در جبهه است.
ج) با پذیرش حضور نیروهای دریایی سازمان ملل - که علی‌القاعده متشکل از یگان‌های دریایی پنج عضو دائمی شورای امنیت خواهد بود.- عملاً یکی از اساسی‌ترین اصول و شعارهای انقلاب را که اصل نه شرقی و نه غربی است به زیر سؤال برده‌ایم؛ هم به شرق تمکین نموده‌ایم و هم به غرب.
د) اگر با آمدن نیروهای مشترک دریایی سازمان ملل موافقت شود، این باور در میان دشمنان انقلاب اسلامی قوت می‌گیرد که اعمال فشار روی ایران مؤثر است و از این طریق می‌توان در ارتباط با ایران به اهداف خویش دست یافت.
ﻫ) حضور نیروهای مشترک سازمان ملل در خلیج فارس می‌تواند ابزار مناسبی باشد در دست شورای امنیت سازمان ملل تا در صورتی که ایران در آینده به درخواست‌های غیرمنطقی و ناعادلانه این شورا گردن ننهاد و نیز اگر طرح دبیرکل با شکست مواجه شود، آنگاه شورا با استفاده از این نیروی حاضر به یراق می‌تواند ایران را از طریق نظامی تحت فشار قرار دهد و مانع تحرک نظامی و اقتصادی ایران در این منطقه حیاتی شود.
و) اگر با این طرح موافقت کنیم برای تردد کشتی‌هایمان دو راه پیش رو داریم: 1- کشتی‌های ایران با پرچم سازمان ملل حرکت کنند. 2- کشتی‌های ایران با پرچم ایران تردد نمایند که همچنان آماج حملات عراق قرار خواهند گرفت. در صورتی که پرچم سازمان ملل برفراز کشتی‌ها نصب شود با توجه به اینکه نیروی دریایی مشترک سازمان ملل، تنها امنیت آبراه‌های بین‌المللی را تضمین می‌کنند عراق همچنان می‌تواند کشتی‌های ما را در سواحل‌مان
1) 26. مأخذ 11، ص3 و 4، منامه - خبرگزاری فرانسه، 11/8/1366.
هدف حملات خود قرار دهد، اما نیروهای ما دیگر قادر به مقابله به مثل نخواهند بود و این ضربة مؤثر از دست ما خارج خواهد شد که عملیات مقابله به مثل ما اغلب در آب‌های بین‌المللی صورت می‌گیرد.
ز) اعضای دائمی شورای امنیت که استخوان بندی نیروی دریایی مشترک را تشکیل می‌دهند هیچ‌گاه سر سازگاری از روی اصول با جمهوری اسلامی ایران نداشته‌اند و اگر الفت و دوستی بین ایران و برخی از اعضای این شورا ایجاد شده و یا وجود دارد بدون تردید بادوام و پایدار نیست، بلکه مقتضای روز چنین ایجاب کرده است و شانس و احتمال سازش بین آنها را نیز از نظر نباید دور داشت. اتفاقاً باید این احتمال را داد که اساساً در یک بده و بستان سیاسی این طرح پذیرفته شود (البته از سوی امریکا) در آن صورت ما قدرت مانور را از دست داده‌ایم. ما باید از جریانات خلیج فارس برای تعمیق تضادهای ابرقدرتها استفاده نماییم نه باعث اتحاد آنها که یک امر آن پایان دادن به جنگ با حضور نظامی در خلیج فارس است باشیم.
ح) نیروهای حافظ صلح سازمان ملل تاکنون عملکرد مناسبی نداشته‌اند و فی‌الواقع هیچ‌گاه بی‌طرف نبوده‌اند.
بنابراین اعلام موافقت و یا درخواست برای حضور نیروهای مشترک دریایی سازمان ملل در خلیج فارس در یک کلام بی‌خاصیت است.»(1)
شم-اره 231، 15/8/1366، ص40 تا 42.
1 11
اطمینان دادن امریکا به بیمه لویدز لندن در مورد خودداری از زدن ضربه به منافع ایران مگر در صورت اجبار، موجب شده است که این شرکت افزایش نرخ بیمه خود را به تأخیر اندازد. روزنامه الاتحاد به نقل از چارلز نیومان، مدیر بخش بیمه دریایی مؤسسه لویدز نوشت: «عدم افزایش شصت درصد نرخ بیمه کالاهایی که به مقصد منطقه حمل می‌شود، ناشی از اطمینان دادن امریکا به شرکت بیمه لویدز بوده است. این شرکت شدیداً نگران سرنوشت کشتی‌هایی است که در منطقه می‌باشند چرا که نمی‌تواند دست بسته نظاره‌گر آنچه در خلیج فارس رخ می‌دهد باشد و از خود واکنش نشان ندهد؛ زیرا در این میان دارای منافع و زیان زیادی می‌باشد.»(2)
2 12
جفری هاو، وزیر امور خارجه انگلستان، که از کشورهای عربی دیدن می‌کند، پس از گفتوگو با مقامات مصر وارد اردن شد و مجدداً درخواست‌های خود را از اعراب برای اتخاذ مواضع واحد در قبال جنگ ایران و عراق و آوردن فشار بر شوروی تکرار کرد. جفری هاو شوروی را مقصر بی‌حاصل بودن کوشش‌های سازمان ملل متحد برای برقراری آتش‌بس بین ایران و عراق دانست و گفت: «اکنون زمان آن است که قطعنامه 598 شورای امنیت، که خواستار یک آتش‌بس و عقب کشیدن نیروها به مرزهای قانونی است، به مرحله اجرا درآید. علی‌رغم توافق صریح وزیران خارجه امریکا، شوروی، انگلیس، فرانسه و چین در ماه سپتامبر سال جاری میلادی هنوز شروع کار روی یک قطعنامه
تحریم سلاح امکان‌پذیر نشده و تنها دلیل آن بی‌میلی شوروی بوده است.» جفری هاو استدلال شوروی را برای جلوگیری از اصطکاک دریایی در خلیج فارس از طریق تشکیل یک نیروی دریایی حافظ صلح را رد کرد و گفت: «در صورتی که تهران از پذیرفتن یک آتش‌بس در خلیج فارس خودداری کند، باید یک تحریم سلاح فوری علیه ایران اعمال شود.»(1)
وزیرخارجه انگلیس افزود: اجلاس سران اتحادیه عرب که قرار است هفته آینده در امان گشایش یابد، می‌تواند به کوشش‌های صلح خلیج فارس کمک کند. سرسختی شوروی در سازمان ملل باید پایان یابد، هر دو کشور ایران و عراق بایستی به این نکته پی ببرند که صبر و حوصله جامعه بین‌المللی پایان یافته و زمان دارد به پایان می‌رسد.(2)
1 1
ضرورت آمادگی مقابله با تهاجم احتمالی امریکا و دیگر دشمنان جمهوری اسلامی در منطقه خلیج فارس، نیروی دریایی سپاه‌پاسداران را به تلاش بیشتری برای آماده‌سازی عملیات‌های آفندی و پدافندی با هدف دفاع از سواحل، جزایر، مرزها و منافع جمهوری اسلامی واداشته است. پیش‌از ظهر امروز در بوشهر طی جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه، فرمانده نیروی دریایی سپاه، معاون اطلاعات و چند تن دیگر از مسئولان این نیرو، این تلاش‌ها بررسی و بر ضرورت سرعت دادن به این اقدامات تأکید شد. در گزارش راوی مرکز مطالعات در نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی) از این جلسه آمده است:
در ابتدا مرتضی صفار (فرمانده منطقه سوم نیروی دریایی سپاه پاسداران) گزارشی از فعالیت‌های انجام شده در این منطقه ارائه داد. از جمله اقدامات مهندسی روی سکوی نفتی سروش و آماده‌سازی آن برای استقرار نیروی دفاعی، ایجاد پاسگاهی در هندیجان، اقدام برای احداث سه جاده در ساحل فاو و تلاش برای آماده‌سازی سکوی ابوذر که از بزرگ‌ترین سکوهاست. وی همچنین اقداماتی که برای شناسایی اهداف شده و آمادگی‌های عملیاتی و آموزش های تخصصی نیروها را توضیح داد و از جمله مشکلات را کمبود اطلاعات، کمبود کمپرسی و موتور برق برشمرد و لزوم بازسازی توپخانه‌های دوربرد را برای افزایش کارایی و امکان اجرای آتش روی اهداف را یادآوری کرد.
در ادامه فتح‌الله محمدی (فرمانده منطقه دوم نیروی دریایی سپاه‌پاسداران) گزارشی از اقدامات انجام شده در این منطقه ارائه کرد: طبق ابلاغیه ستاد خاتم قرار بود یک دسته نیروی دفاعی، 5 قبضه سهند و 4 قبضه کاتیوشا در جزیره فارسی مستقر کنیم و در زمان تهدید، تحت امر نیروی دریایی ارتش قرار گیریم که به رغم نامناسب بودن این ابلاغیه، برای اجرا آماده شده‌ایم. برای استقرار نیروی پیاده در جزیره فارسی باید جا بسازند. در عسلویه رادار گذاشته‌ایم که تردد شناورها را کنترل می‌کند. کمبود رادار داریم. برای کار آماده هستیم و مشکل ما فقط کمبود اطلاعات و اوضاع جوّی نامناسب است. وی افزود در زمینه
نیروی بسیج و خدمة سلاح‌ها، کمبود نداریم بلکه نیروی سازمانی و کادر کم داریم. فرمانده منطقه دوم دریایی در گزارشی از حمله امریکاییها به سکوی آر-4 گفت که این سکو را کاملاً بریده‌اند و در لوله‌های توپ23 مستقر در آن مواد گذاشته و آن را منفجر کرده‌اند و رادار آنجا را هم برده‌اند. فرمانده نیروی دریایی نیز گفت که ناوهای امریکایی جزایر فارسی و ابوموسی و سکوی رشادت را دائماً کنترل می‌کنند.(1)
در پایان این جلسه فرمانده کل سپاه بر ضرورت آمادگی برای مقابله با تجاوزات امریکا تأکید کرد و گفت: همّت کنید و غیرت به خرج دهید که امریکا با پیروزی خارج نشود. البته کار زحمت دارد و مشکل است ولی فرصت تاریخی را از دست ندهیم.»
محسن رضایی در ادامه بر لزوم کسب مهارت و آمادگی برای عملیات تأکید کرد و گفت: وقتی کسب مهارت می‌شود که نیروها هفته‌ای 4 روز روی آب باشند، تمرین کنند و با آب و دریا آشنا شوند. مسئله دوم، تردد و گشت عمل بسیار مهمی است. تأمین سراسری ایجاد کنید. قایق‌ها شیفت عوض کنند و به هم علامت بدهند. تردد و گشت، مراقبت، پوشش راداری، ساختن و آماده کردن اسکله‌ها و سکوها و حضور در دریا خیلی مهم است. نکته سوم تاکتیک‌های دریایی است که منحصر به دریاست و برای ما ناشناخته است. تحرک مداوم، گم نشدن، ارتباطات … تاکتیک‌های دریایی که باید فکر و مطالعه و کار کنید و در عمل پیدا کنید. طرح‌ریزی‌ها باید عمیق‌تر شود، مرتب مانور و تمرین کنید دقت در کار و غافل‌گیر کردن دشمن خیلی مهم است. سرعت و عدم توقف در یک نقطه از شرایط غافل‌گیری است.(2)
1 2
تلاش برای آمادگی و هماهنگی جهت اجرای عملیات نامنظم در مناطق دوکان و سلیمانیه عراق ادامه دارد. راوی مرکز مطالعات در قرارگاه رمضان در یادداشت‌های امروز خود نوشته است: از فرماندهی لشکر ویژه پاسداران به قرارگاه رعد (تحت امر قرارگاه رمضان) پیام داده شد که مسئولان اتحادیه میهنی کردستان عراق می‌گویند تعداد پایگاه‌های دشمن در کسرت زیاد است و ما همه را نمی‌توانیم بگیریم. در این پیام از برادر جعفری خواسته شده که موضوع پیگیری و حل شود. پس از بررسی‌هایی که انجام شد و مذاکره فرمانده قرارگاه رعد با مسئولان اتحادیه میهنی، عصر امروز برادر جعفری (فرمانده قرارگاه رعد) پیامی به شرح زیر به برادر فتاح (قائم‌مقام فرمانده لشکر ویژه پاسداران) ابلاغ گردید: «طبق قراری که داشتیم نیروهای باقی مانده در کانی‌تو را سازماندهی نموده و 50 نفر از آنان را به همراه کاک شیخ جعفر برای ایجاد کمین در جاده قلعه‌دیزه - دوکان اعزام کنید. اگر برادران توانایی داشتند در تصرف دو پایگاه جاده هم کمک کنند، در غیر این صورت فقط کمین اجرا نمایند. بقیه نیروها در کانی‌تو آماده باشند. در ضمن قرار شد کاک شیخ دارا به آن طرف آب برود، به برادر رسول تأکید کنید با دوستان همکاری کافی داشته باشند.»(3)
علاوه بر این، در جواب پیام برادر رسول (از مسئولان لشکر ویژه پاسداران که فرماندهی گروه حمله کننده به تأسیسات سد دوکان را دارد) مبنی بر "اینکه اتحادیه باید پادگان و پایگاه موشکی را بگیرد و سپس ما وارد تأسیسات شویم"، فرمانده قرارگاه رعد عصر امروز چنین پیام داد: «برادر رسول - سلام‌علیکم. برادران اتحادیه فقط متعهدند که پایگاه‌های اطراف سد و تأسیسات برق در اطراف کسرت را تصرف کنند و در صورتی که میسّر بود بعضی از برادران را جهت شناسایی ببرند. ...»(1)
قرارگاه رعد امروز همچنین در پیامی به قرارگاه رمضان اعلام کرد که فردا در سلیمانیه روز جشن بیعت با صدام است و درخواست کرد که با توپخانه از ساعت 10:30 صبح با دیده‌بانی، این مراسم زیر آتش قرار گیرد و پس از آن - بنا به درخواست اتحادیه - اعلام گردد که اتحادیه میهنی کردستان عراق جشن سران بعثی را زیر آتش گرفتند و تلفات سنگینی به آنها وارد کردند.(2)
از سوی دیگر، امروز در درگیری نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان در یک عملیات تدافعی در منطقه دربندی‌خان عراق تعدادی از نیروهای عراقی کشته یا اسیر شدند. در درگیری نیروهای حزب حرکت اسلامی، رزمندگان خودی و پیشمرگان مبارز کرد با قوای دشمن در دفاع از مواضع به دست آمده در منطقه دربندی‌خان، 50 نیروی دشمن کشته و 40 تن اسیر شدند. در این درگیری تعدادی از ادوات و چند تانک و نفربر ارتش عراق هدف قرار گرفت و به آتش کشیده شد.(3)
1 3
تحرکات نیروهای دشمن در منطقه شرق بصره، طی دوره 9/8/1366 تا 11/8/1366 را معاونت اطلاعات قرارگاه کربلای سپاه‌پاسداران در گزارش نوبه‌ای خود بررسی کرده و در پایان این گزارش نتیجه‌گیری کرده است که : «فعالیت نیروهای پیاده دشمن در جهت سنگر سازی، حفر کانال، تجمع و تردد، دیده‌بانی، نقل و انتقال دستگاه‌های زرهی و اجرای آتش مستقیم تانک روی مواضع خودی ادامه دارد. آتش توپخانه دشمن در نیمه اول دوره عادی و در نیمه دوم دوره نیمه سنگین بوده است. فعالیت مهندسی دشمن برای احداث خاکریز، ترمیم جاده، خاک‌برداری، حفر کانال و یک سری فعالیت‌های نامشخص تداوم دارد. در این دوره همچنین فعالیت هوایی و هوانیروز در جهت شناسایی و عکس‌برداری ادامه داشته است.»(4)
2 4
امروز طرح آموزش و دفاع مقدس دانش‌آموزان خوزستانی آغاز شد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به منظور جذب نیروی انسانی مورد نیاز جبهه‌های جنگ این طرح آموزشی را برای نخستین بار به اجرا گذاشت.(5)بر اساس این طرح دانش‌آموزان دبیرستان‌ها به مدت یک هفته زیر نظر مسئولان سپاه آموزش عمومی بسیج از قبیلِ تاکتیک، تخریب، ش.م.ر، امداد، اسلحه‌شناسی و مسائل عقیدتی را طی خواهند کرد. مسئول آموزش این طرح گفت: «در پایان این دوره دانش‌آموزان آمادگی دارند تا به صورت داوطلب جذب ارتش 20 میلیونی شوند.»(6)
1) 4. همان، ص109.
2) 5. همان، ص108.
3) 6. سند 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: "عملیات‌های انجام شده توسط گروه‌های مختلف عراق"، 30/8/1366، ص32.
4) 7. سند شماره 089112 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزاش نوبه‌ای شماره 98، معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا، 11/8/1366.
5) 8. روزنامه جمهوری اسلامی، 12/8/1366، ص2.
6) 9. همان.
از سوی دیگر، نیروهای داوطلب مردمی از 20 شهر کشور عازم جبهه‌های نبرد شدند. این نیروها در قالب کاروان‌های رزمی تخصصی از شهرهای خرم‌آباد، رشت، اصفهان، همدان، یزد، اردکان، تفت، ابرکوه و ورامین بودند.(1)
1 5
اوضاع خلیج فارس پس از یک سلسله حملات متقابل ایران و امریکا و حملات هوایی عراق و اقدامات مقابله به مثل ایران، رو به آرامش گذاشت و اصابت یک موشک کرم ابریشم به پایانه نفتی بندر الاحمدی کویت، در پی حملات امریکا علیه چاه‌های نفتی رشادت، دفتر این درگیری‌ها را فعلاً بسته است. با وجود این، تفاسیر تحلیلگران و اقدامات دولت‌ها برای کسب آمادگی بیشتر همچنان ادامه دارد.
به گفته رادیو امریکا، مدیرکل وزارت امور خارجه امریکا بار دیگر خواستار مذاکره با ایران شد. وی گفت: ما برای تبادل نظرهای سازنده و قاطع با ایرانیان آماده‌ایم، زیرا معتقدیم تماس مستقیم میان دو کشور برای حل اختلاف یک اقدام درست تلقی می‌شود. آمادگی دولت امریکا برای مذاکره بخشی از یک سیاست دو بُعدی و یا سیاست تهدید و تطمیع است. رادیو امریکا با اعلام این مطلب افزود: «دولت امریکا آمادگی خود را برای مذاکره با ایران از طریق پیام‌های کتبی سفارت سوئیس در تهران و درخواست‌های شفاهی توسط کشورهای دیگر ابراز داشته است. ایران با مطرح کردن شرایط غیرقابل قبول، که وی حاضر نشد جزئیات آن را شرح دهد، به این پیشنهادها پاسخ داده است.»(2)
از سوی دیگر، گری سیک معاون اسبق وزارت امور خارجه امریکا اقدام دولت ریگان را در اسکورت نفتکش‌های کویتی، اشتباه توصیف کرد و گفت: «دولت امریکا در برآورد تأثیر بازدارنده نیروهای امریکایی پس از مستقر کردن آنها در خلیج فارس و این مسئله که نصب پرچم امریکا روی کشتی‌های کویتی موجب جلوگیری از حملات تلافی‌جویانه ایرانیان خواهد شد، دچار اشتباه شده است. در عوض ایران درایت سرشاری از خود نشان داده است و به جای آتش گشودن مستقیم بر روی امریکا، آب‌های بین‌المللی را مین‌گذاری کرده و با موشک‌های کرم ابریشم خاک کویت و نفتکش تغییر پرچم یافته این کشور را در زمانی که تحت اسکورت امریکا نبود، هدف قرار داد. حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران باعث شده است تا ایران حول سیاست امریکا در خلیج فارس حرکت کند و اهدافی را برای حمله انتخاب کند که پاسخ جدی واشنگتن را به دنبال نداشته باشد.»(3)
نشریه تایم نیز در مقاله‌ای به قلم مایکل سی‌سریل دیدگاه‌های موجود در کاخ سفید درباره چگونگی مقابله با اقدامات ایران در خلیج فارس را تشریح کرد و نوشت: «کاخ سفید نیازی به نظرخواهی نداشت تا تصمیم بگیرد به دنبال حمله به "سی.ایل.سیتی" ]ر.ک. به روزشمار 24/7/1366[ دست به اقدام تهاجمی بزند. در حمله مزبور دو امریکایی مجروح شدند. تنها این
پرسش‌ها مطرح بود که چگونه و چه وقت باید دست به عمل زد. از نظر عده‌ای، منطقی‌ترین کار فرستادن جت‌های نیروی دریایی بر فراز شبه‌جزیره فاو و نابود کردن موشک‌اندازهای مهاجم کرم ابریشم بود. عاملی که حمله به فاو را منتفی می‌کرد این تصور پنتاگون بود که مواضع موشکی در شبه جزیره فاو مورد پشتیبانی موشک‌اندازهای هاوک می‌باشد. مقامات امریکا پس از مردود دانستن حمله انتقام‌جویانه به مواضع موشک‌های کرم ابریشم به بررسی امکانات دیگری پرداختند. واینبرگر وزیر دفاع و دریاسالار کراو از غرق کردن یک ناوچه ایرانی طرفداری کردند؛ لیکن مقامات کاخ سفید این پیشنهاد را رد کردند؛ زیرا ممکن بود در بین ایرانیان تلفاتی به بار آورد و همین امر سبب می‌شد که درخواست در جهت اجرای مجدد قانون اختیارات جنگی شدت بگیرد. پیشنهاد حمله به جزیره فارسی پایگاه سپاه پاسداران انقلاب که برای کشتیرانی در خلیج(فارس) مزاحمت ایجاد می‌کرد و نیز حمله به سکوی نفتی رشادت به عنوان یک هدف کامل، مورد موافقت قرار گرفت. این سکوها بخشی از یک میدان نفتی بزرگ‌تر به نام رشادت را تشکیل می‌دهند.»(1)
1 6
دبیرکل سازمان ملل متحد پس از ملاقات با نمایندگان دائمی ایران و عراق در سازمان ملل متحد و مطالعه پاسخ‌های این دو کشور به طرح9 ماده‌ای خود، از دولت‌های تهران و بغداد خواست به زودی نماینده‌ای بلندپایه با اختیارات و دستورات کافی جهت بحث و گفتوگو درباره اجرای یک طرح صلح به نیویورک اعزام کنند. خاویرپرز دکوئیار پاسخ‌های دو کشور ایران و عراق را به اعضای دائمی و کیواکی کیلوچی، رئیس ژاپنی شورای امنیت که مأمور آگاه ساختن اعضای غیردائمی از محتوای این پاسخ‌هاست تسلیم کرد. رئیس شورای امنیت در گفتوگویی پاسخ‌های ایران و عراق را چندان تشویق کننده ندانست.(2)
دکوئیار در تاریخ 15 اکتبر (23 مهر) از دو کشور متخاصم خواست که به پیشنهادهای جدید صلح وی پاسخ دهند. دستور داده شد که جوابیه‌های مذکور محرمانه باقی بماند، لیکن خبرگزاری آسوشیتدپرس پس از دو روز از طریق منابع دیپلماتیک به آنها دست یافت و گزارش داد: «در جوابیه ایران که علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه این کشور آن را امضا کرده آمده است: اعلام عراق به عنوان آغازگر این جنگ، به عنوان نخستین گام در راه رسیدن به یک صلح عادلانه و پابرجا همچنان به قوت خود باقی است. ایران خاطرنشان کرده که این کشور استقرار آتش‌بس را دومین گام می‌پندارد. ایران درباره عقب‌نشینی نیروها گفته است: این کشور تنها پس از به اتمام رسیدن نتایج اقدامات مربوط به مشخص کردن آغازگر جنگ به ویژه مسئله غرامت‌های جنگی، به این کار مبادرت می‌نماید. مرزهایی که ایران نیروهای خود را از آنجا خارج می‌کند نیز بایستی مشخص گردد، زیرا عراق رسماً قرارداد 1975 الجزایر را فسخ کرده است. قرارداد مذکور مرز بین ایران و عراق در آبراه مورد منازعه شط‌العرب ]اروند رود[ را تعیین
کرده است. ایران همچنین از دبیرکل می‌خواهد به تهیه و تدوین مفادی صریح در جهت اجرای بخش دیگر مصوبه شورای امنیت یعنی درخواست خویشتنداری از سوی گروه‌های ثالث در خلیج فارس اقدام نماید. این درخواست ایران ظاهراً با هدف خروج نیروی دریایی امریکا از خلیج فارس که تاکنون در چند مورد با نیروهای ایران درگیر شدهاند، مطرح شده است.
از سوی دیگر، عراق در جوابیه خود که طارق عزیز وزیر خارجه این کشور آن را امضا کرده اعلام نموده است عراق استقرار آتش‌بس را رعایت خواهد کرد، لیکن تا زمانی که مراحل اجرای آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروها به پایان نرسد، هیچ گونه مذاکراتی در جهت اجرای دیگر مفاد قطعنامه به‌عمل نخواهد آمد. وی افزوده است: زمانی که اجرای کامل و صدیق این ماده اصلی و محوری قطعنامه پایان گیرد، ما و گروه مقابل خواهیم توانست که با کمک شما و در یک جوّ بین‌المللی و منطقه‌ای صحیح بلافاصله مذاکره درباره اجرای پارگراف‌های عملی بعدی را آغاز نماییم.(1)
1 7
دیپلمات‌ها و ناظران سیاسی در نیویورک پاسخ ایران و عراق به طرح9 ماده‌ای دبیرکل را ناامیدکننده و متفاوت توصیف کردند.(2)یکی از آنها به آسوشیتدپرس گفت: «به ویژه پاسخ عراق تکان دهنده بود. عراقی‌ها مشاهده کردند که ایرانی‌ها در حال پیشبرد خواسته‌های خود هستند و پس از یک بحث و جدل در هیئت حاکمه عراق به نظر می‌رسد تندروها پیروز شدهاند.»(3)مقامات دیپلماتیک دیگر نیز گفتند پاسخ دو کشور عرصه مانور دبیرکل سازمان ملل متحد را برای یافتن یک راه حل صلح‌آمیز تنگ‌تر و سازش میان طرفین جنگ را مشکل‌تر کرده است.(4)آسوشیتدپرس نیز به نقل از یک دیپلمات سازمان ملل متحد نوشت: «ایران هیولای ما را بازیچه قرار داده است و این در حالی است که کنار آمدن با عراقی‌ها نیز هر روز سخت‌تر می‌شود.»(5)
2 8
نماینده دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل پس از ملاقات یک و نیم ساعته خود با دبیرکل این سازمان در یک گفتوگوی مطبوعاتی شرکت کرد و در تشریح مواضع جمهوری اسلامی ایران گفت: «مواضع فعلی ما با مواضع گذشته‌مان فرقی نکرده است. ما قبل از قطعنامه 598 هم بر یک نکته اصرار داشتیم و آن این بود که از مجامع بین‌المللی وابسته به سازمان ملل و شورای امنیت خواستیم متجاوز را تعیین و محکوم کنند. شورای امنیت بدون درخواست ما این بند را که متضمن معرفی متجاوز است در قطعنامه خود گنجانده و معنی آن این است که جامعه بین‌المللی دریافته است تا از خواست‌های جمهوری اسلامی ایران حمایت نکند، نمی‌تواند به موفقیت برسد و به راه‌حلی دست یابد.» رجایی خراسانی ضمن تأکید بر حفظ توان نظامی و اهمیت آن گفت: «مبادا کسی فکر کند که روند جنگ به سیاسی‌کاری کشیده شده است. ملت ما
1) 15. خبرگزاری جمهوری اسلامی، گزارشهای ویژه، شماره231، 15/8/1366، ص29 تا 31، سازمان ملل - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 14/8/1366.
2) 16. Sreedhar, Kapil Kaul Tanker War: Aspect of Iraq-Iran War (1980-88) (New Delhi: ABC Publishing House, 1989.) p.62.
3) 17. مأخذ 15، ص29 تا 31، سازمان ملل - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 14/8/1366.
4) 18. مأخذ 14، ص10 و 11، نیویورک - خبرگزاری فرانسه، 13/8/1366.
5) 19. مأخذ 15، ص29 تا 31، سازمان ملل - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 14/8/1366.
باید بداند که اگر از اهمیت جنگ کاسته شود کلاه بزرگی در بخش سیاسی سر ما خواهد رفت. امروز اگر دشمن یا حتی مجامع بین‌المللی حاضر شدهاند نظرات ما را بپذیرند، به خاطر بیمی است که از عملیات نظامی ما دارند. ما اگر در جبهه ضعیف باشیم حتماً در سیاست هم شکست می‌خوریم و اگر در جبهه قوی باشیم مثل امروز حتماً در سیاست هم پیروز خواهیم شد.»
نماینده ایران در پاسخ به اینکه چه آینده‌ای را برای تحولات دیپلماتیک جاری در سازمان ملل متحد پیش‌بینی می‌کنید، گفت: «قطعاً عراقی‌ها اصرار خواهند کرد که اول آتش‌بس صورت گیرد، بعد عقب‌نشینی نیروها آغاز شود و بعد کمیته‌ای تشکیل شود که به علل و ادامه جنگ بپردازد. خلاصه آنها می‌خواهند مسئولیت آغازگر جنگ را لوث کنند، ولی ما هیچ آتش‌بس، عقب‌نشینی و این جور مسائل را نخواهیم پذیرفت مگر آنکه کمیته‌ای تشکیل شود و قبل از هر چیز دیگر متجاوز را معرفی کند. اگر متجاوز اعلام شود آنگاه بر آثار تجاوز اصرار خواهیم کرد و از جامعه بین‌المللی خواهیم خواست که آثار تجاوز را تعیین نماید، غرامت ما را تأمین کند و تکلیف امنیت منطقه را مشخص سازد. ما امیدواریم که جهان فراموش نکند که خواست‌های نهایی ما را باید بپذیرد.»(1)
رادیو امریکا به نقل از رجایی خراسانی گفت: «جواب ایران یک نامه سه صفحه‌ای بود و فقط ما امیدواریم سازمان ملل سریع‌تر کار کند. امیدواریم هر چه زودتر کمیسیون تحقیق تشکیل و تجاوزگر را معرفی کند. وی همچنین گفت که ایران انتخاب اعضای کمیته تحقیق را صرفاً به عهده خود دبیرکل گذاشته است. رجایی خراسانی گفت: برای آنکه از اقدامات بعدی دبیرکل سازمان ملل آگاه شود خواستار ملاقات دیگری با او شده است.»(2)
رادیو بی.بی.سی در تحلیلی پاسخ ایران به قطعنامه 598 را منفی عنوان کرد و گفت: «ایران درخواست نموده است که کمیسیونی که قرار است برای تعیین مسئول شروع جنگ تشکیل گردد، قبل از آنکه ایران تعهدی نسبت به خروج نیروهایش از خاک عراق به عمل آورد، شروع به کار کند؛ که با این امر بارقه امیدی که مأموریت دو ماه پیش پرز دکوئیار برای خاتمه جنگ به وجود آورده بود، خاموش شده است.»(3)
1 9
طه‌یاسین رمضان، معاون اول صدام حسین در مصاحبه با تلویزیون ترکیه نظر رژیم عراق درباره جنگ، قطعنامه 598 شورای امنیت و حضور نیروهای امریکا در منطقه را تشریح کرد. وی گفت: «عراق رابطه‌ای با آمدن کشتی‌های جنگی به خلیج ندارد. این کشتی‌ها به منظور حفظ منافع اقتصادی کشورهای حوزه خلیج در مقابل حملات ایران به منطقه آمده‌اند و مسئولیت این عمل نیز به گردن کشورهای حوزه خلیج نیست.» وی درباره تأثیر بهبود روابط ایران و شوروی بر روابط بغداد و مسکو گفت: «روابط ما با شوروی روال عادی خود را طی می‌کند. اختلاف نظر ما در برخی موارد که اخیراً به وجود آمده است، بر روابط دوجانبه تأثیری نخواهد داشت. ما با مواضع شوروی در قبال قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل به طور کامل هم عقیده نیستیم و مواضع شوروی در این
مورد از تضاد بین دو ابرقدرت سرچشمه می‌گیرد و مستقیماً موضعی علیه ما نیست. شایعات مربوط به نزدیک شدن ایران به پذیرش یک صلح، کاملاً یک اقدام فربیکارانه و غیر واقعی است. هدف ایران ادامه جنگ و مشغول کردن اذهان عمومی است. ما اعلام کرده‌ایم که از قطعنامه 598 شورای امنیت حمایت می‌کنیم ولی آنها از اظهار نظر طفره می‌روند.»(1)
از سوی دیگر، نماینده عراق در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل این سازمان نوشت که نیروهای ایران در روزهای 27، 28 و 29 اکتبر در گلوله‌باران نقاط مختلف بصره، 10 تن را کشته و 57 تن را مجروح کردند و به تعدادی خانه و خودرو خسارت وارد کردند.(2)
1 10
با نزدیک شدن به زمان برگزاری اجلاس سران کشورهای عربی در امان، تلاش‌های دیپلماتیک و اظهار نظر درباره آن افزایش یافته است. معمر قذافی رهبر لیبی شرکت خود در اجلاس امان را رد کرد و گفت: «من با حضور در کنفرانسی که به دستور امریکا و به منظور جنگیدن با ایران و دفاع از منافع امریکا در منطقه خلیج]فارس[ تشکیل می‌شود، مخالفم. چنانچه این کنفرانس به منظور پایان دادن به جنگ عراق و ایران برگزار می‌شد شرکت می‌کردم؛ زیرا بر متوقف شدن جنگ اصرار دارم و ادامه آن را نوعی جنون می‌دانم.»
رهبر لیبی تأکید کرد: «به دلیل آنکه جنگ خلیج ]فارس[ برای اولین بار منافع امریکا را مورد تهدید قرار داد، امریکا به سرعت دستور برگزاری کنفرانس سران عرب را به ریاست شاه‌حسین در امان صادر کرد. این تحرک سریع امریکا برای برگزاری کنفرانس سران عرب به منظور دفاع از منافع امریکاست تا اعراب به نمایندگی از سوی امریکا از منافع امریکا دفاع کنند.»
قذافی فاش کرد: «هیچ یک از کشورهای عربی عضو اتحادیه عرب از قبل در جریان زمان و مکان برگزاری کنفرانس سران عرب قرار نداشتند.» وی ضمن طرح این پرسش که چرا کنفرانس امان کنفرانس فوق‌العاده نام‌گذاری شده، در حالی که هفت سال از جنگ عراق و ایران می‌گذرد، افزود: «کنفرانس فوق‌العاده سران عرب باید هنگامی تشکیل می‌شد که امریکا و پیمان ناتو شهرهای لیبی را مورد حمله قرار دادند. اما آن موقع چنین کنفرانس ضد امریکایی تشکیل نشد.»(3)
از سوی دیگر، کشورهای حوزه خلیج فارس در نظر دارند در اجلاس سران عرب ضمن بازگرداندن مصر به جهان عرب، بیش‌ترین فشار را بر سوریه وارد کنند. خبرنگار بی.بی.سی از کویت در این باره گزارش داد: «نخست‌وزیر کویت ضمن اطلاعاتی که به طور خصوصی به بازرگانان کویتی می‌داد تأکید کرد که در کنفرانس سران عرب در هفته آینده دیگر برای اعطای میلیاردها دلار به کشورهای خط مقدم علیه اسرائیل یعنی سوریه، اردن و سازمان آزادیبخش فلسطین تعهد نخواهد داد. یکی از مقامات کویت به خبرنگاران بی.بی.سی گفته است ما دیگر از کمک مالی برای جنگی که وجود خارجی ندارد خسته شده‌ایم، مخصوصاً از کمک مالی به سوریه خسته شده‌ایم که از یک کشور دیگر یعنی ایران که عملاً ما را مورد حمله قرار می‌دهد،
حمایت می‌کند. این مقام کویتی گفته است که ما اکنون خودمان یک کشور خط مقدم هستیم. این استراتژی کشورهای حوزه خلیج فارس متوجه سوریه است و ظاهراً بعد از فرونشستن سر و صدای کنفرانس، کویت و عربستان سعودی هر دو به کمک مالی به اردن، که مشکلات اقتصادی حادی دارد، ادامه خواهند داد. یک هدف مهم دیگر کشورهای عرب حوزه خلیج فارس این است که مصر به نحوی شایسته به جهان عرب بازگردانده شود. عربستان سعودی و کویت - که 65 میلیون دلار هزینه این کنفرانس فوق‌العاده در مورد خلیج فارس را تأمین می‌کنند - به طور کلی می‌خواهند مطمئن شوند که کنفرانس کاری را که آنها انتظار دارند انجام دهد.»(1)
مجله الکفاح العربی نیز فاش ساخت که امریکا درخواست کرده است در کنفرانس امان از گفتوگو درباره خطر اسرائیل خودداری و به بحث درباره خطر ایران پرداخته شود. این مجله به نقل از خبرنگار خود در واشنگتن افزود: «این بند درخواستی امریکا به عنوان بهایی در مقابل ایفای نقش نظامی امریکا در خلیج فارس در مقابله با ایران و جلوگیری از پیروزی ایران بر عراق تلقی خواهد شد.»(2)
1 11
پس از اعلام تحریم اقتصادی امریکا علیه ایران، جمهوری اسلامی ایران موافقت‌نامه‌های بازرگانی مهمی را با دو کشور پاکستان و ترکیه امضا کرد. رادیو هلند در بخش انگلیسی امشب خود به بررسی و پیامدهای گسترش روابط اقتصادی ایران با کشورهای همسایه پرداخت و گفت: «در پی یک رشته فعالیت‌های دیپلماتیک، وزیر امور اقتصادی و دارایی ایران به اسلام‌آباد سفر کرد و وزیر نفت ترکیه نیز به ایران اعزام گردید. در این سفرها موافقت‌نامه‌هایی بین ایران و دو کشور پاکستان و ترکیه به امضا رسید که تأثیر بسزایی در کاهش تأثیر تحریم‌های تجاری امریکا خواهند داشت.» رادیو هلند به نقل از خبرنگار خود در پاکستان افزود: «هر یک از سه کشوری که در امضای این موافقت‌نامه‌ها دخیل بوده‌اند، دلایل خاص خود را برای عملی شدن این قراردادها داشتند. دولت آنکارا با این واقعیت نگران کننده روبهرو است که مرزهای مشترکی با سه کشور جنگ‌طلب منطقه یعنی سوریه، ایران و عراق دارد. به این دلیل تاکنون قویاً از موضع بی‌طرفی در جنگ خلیج ]فارس[ جانبداری کرده است. ترتیب اثر دادن به تقاضای امریکا در اعمال تحریم‌ها علیه ایران، موضع بی‌طرفی آن کشور را به خطر انداخته و موجب برانگیختن خشم ایران نسبت به ترکیه می‌شود. طرف سوم پاکستان است که خود دارای مسائلی با ایالات متحده امریکا می‌باشد. دعوای اسلام‌آباد بر سر قاچاق مواد مخصوصی از امریکاست که پاکستان برای تولید سلاح‌های هسته‌ای به آن نیاز دارد و امریکاییها را برانگیخته است تا مجموعه قراردادهای اقتصادی و کمک‌های نظامی خود را به ارزش 2/4 میلیارد دلار طی شش سال آینده به آن کشور به حالت تعلیق درآورد. این امر موقعیت منحصر به فردی برای ایران به وجود آورده است تا از این موضع علیه ایالات متحده بهره‌گیری نماید.»(3)
1 1
در ادامة بررسی اوضاع خلیج فارس و تلاش برای آمادگی جهت مقابله با اقدامات دشمنان در این منطقه، عصر امروز در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه و فرمانده و مسئولان نیروی دریایی سپاه، اوضاع منطقه تحت فرماندهی منطقه یکم دریایی سپاه پاسداران بررسی شد. در این جلسه محمدهاشم ستوده فرماندة این منطقه گفت: «بعد از حادثة الاحمدی کویت، برخورد ناو امریکا با ناو نیروی دریایی ارتش ضعیف‌تر شده و کمتر خصمانه است… از سوی دیگر، پرواز شناسایی امریکاییها روی جزیرة لارک افزایش یافته است، ابتدا در سطح پایین پرواز می‌کردند که با تغییر موضع توپ‌های ضدهوایی خودی و شلیک به طرف آنها، پس از آن در سطح بالا حرکت می‌کنند. البته پس از اینکه یکی از هواپیماهای آنها سقوط کرد، عملیات هوایی آنها محدود شده است…»
فرمانده منطقه یکم دریایی سپاه گزارشی نیز از چگونگی حمله امریکاییها به سکوی رشادت داد و گفت که بعد از این حمله یک گروهان به جزیره سیری و یک گردان به جزیره کیش اعزام کردیم و لودر و بلدوزر نیز فرستادیم که دور جزیره را خاکریز بزنند. وی افزود که نیروها به دلیل کمبودهای ترابری هوایی و دریایی و امکانات مشکل دارند و اگر اوضاع جوّی مناسب نباشد، مشکل تردد داریم.
ستوده درباره چگونگی فعالیت قوای دریایی امریکا در منطقه گفت: «ناوهای امریکایی پایگاه استقراری ندارند، هر کدام حوزة مأموریت دارند که کاروان‌ها را همراهی می‌کنند. مرکز تجمع آنها در بحرین، خورفکان و فجیره است.» مسئول اطلاعات نیروی دریایی نیز افزود: «امریکاییها در جبل‌علی خدمات بندری دارند و از دوبی نیز استفاده می‌کنند. ایستگاه تحویل و سازماندهی ناوهای امریکایی در فجیره است.» در ادامه ستوده فعالیت‌های گشتی و شناسایی خودی را تشریح نمود و از جمله مشکلات را کمبود امکانات ذکر کرد. در پایان جلسه فرمانده کل سپاه بر لزوم تحرک بیشتر، تکمیل شناسایی‌ها، عکس‌برداری از نقاط مختلف و سرعت در کارها تأکید کرد و افزود که وقت از دست میرود، شرایط سخت‌تر و کار شما دشوارتر می‌شود.(1)
1) 1. سند شماره 1556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/8 تا 9/9/1366، ص15 تا 20.
1 2
تلاش قرارگاه رعد (تحت امر قرارگاه رمضان) برای اجرای عملیات در منطقه سد دوکان با همکاری اتحادیة میهنی کردستان عراق ادامه دارد، اما مشکلاتی موجب تردید اجرای عملیات در زمان پیش‌بینی شده، گردیده است. یادداشت‌های امروز مسعود سرمدی راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ که با حضور در داخل عراق و قرارگاه رعد از نزدیک در جریان اقدامات آماده‌سازی این عملیات قرار دارد، چنین است: در ساعت 12:15 دهقان که مسئولیت فرماندهی نزدیک عملیات را دارد، به قرارگاه رعد پیام داد که: به دلیل نامناسب بودن راه، تعدد پایگاه‌های دشمن و نبودن راهنما رسیدن به تأسیسات سد دوکان ممکن نیست. وی به قرارگاه دو راه پیشنهاد می‌کند که آن هم مستلزم گرفتن پایگاه‌های دشمن در مسیر است.
قرارگاه رعد بلافاصله در جواب دهقان پیامی ارسال کرد مبنی بر اینکه از هر راه ممکن مأموریت باید اجرا شود و پایگاه‌های دشمن باید با کمک اتحادیه تصرف یا مشغول شوند.
ظهر امروز همچنین قرارگاه رعد با ارسال پیامی برای لشکر ویژه پاسداران، تأکید کرد که بچه‌های تخریب با سقوط اولین پایگاه دشمن کار خود را شروع کنند. پنجاه نیرو برای اجرای کمین به شیخ جعفر معرفی می‌شوند و بقیه آماده باشند، و تا زمان تعیین شده از بی‌سیم پی.آر.سی استفاده نشود.
در ساعت 12:55 جلسه‌ای با حضور فرمانده قرارگاه رعد (جعفری) و چند تن از مسئولان اتحادیه مهینی کردستان عراق از جمله جلال طالبانی برگزار شد که علاوه بر بحث درباره مسائل تاکتیکی عملیات، درباره تبلیغات آن صحبت شد. نظر اتحادیه این بود که این عملیات بیشتر از جنبة سیاسی تبلیغ شود و بر عمل اتحادیه تأکید شود که موجب تشویق نیروهای آن شود و بر اینکه این عملیات با همکاری کُرد و عرب و شیعه و سنی انجام گرفته تبلیغ شود که مشخص گردد همة مردم عراق بر ضد دولت بعثی هستند. برادر جعفری در این باره گفت: اگر تبلیغات وسیع بشود، نیروی زیادی از دشمن می‌آید و دشمن منطقه را بمباران و گلوله‌باران می‌کند. البته وارد کردن یگان‌های پیاده ارتش عراق برای تصرف منطقه به تبلیغات ربطی ندارد، بلکه به استراتژی عراق بستگی دارد. اما از لحاظ جهانی چون مدتی سکوت بوده، الان زمان خوبی است که با اعلام عملیات، ضعف صدام را در دنیا نشان دهیم. ما موافق هستیم که محور تبلیغات این باشد که عملیات با همکاری کُرد و عرب انجام گرفته است و این را می‌گوییم ولی در تهران راجع به آن تصمیم گرفته می‌شود.
درباره عملیات نیز نوشیروان از اعضای اتحادیه گفت: اگر نیروهای شما امشب به آن طرف آب برسند، برای فردا شب آماده‌ایم. برادر جعفری هم تأکید کرد که ما آماده هستیم و هیچ مشکلی نداریم و به هر قیمتی هست باید فردا شب عمل کنیم.
در ساعت 16:50 فرمانده لشکر بدر (شمس) و جانشین فرمانده لشکر ویژه پاسداران (فتاح)
به مقر فرماندهی قرارگاه رعد رسیدند و گفتند که روز گذشته به دلیل بارندگی شدید و خرابی هوا نتوانسته‌اند بخوبی دیده‌بانی کنند ولی به هر حال مواضع دشمن را دیده‌اند. برادران شمس و فتاح معتقد بودند که با توجه به خستگی فرمانده گردان‌ها، آماده نبودن نیرو و مهمات و غذا، هماهنگ نشدن زمان برگشت و تغییری که اتحادیه در محل کمین داده، زمان عملیات 24 ساعت به تأخیر بیفتد. ولی فرمانده قرارگاه رعد مخالف این تأخیر بود و می‌گفت اینها مسائلی نیست که تأخیر را ضروری کند.
در ساعت 22:55 کاک شیردل (از اعضای اتحادیه) به نقل از دهقان - که پیامش از طریق بی‌سیم اتحادیه دریافت شده بود - گفت: دهقان می‌گوید ما آماده نیستیم و نمی‌توانیم کار کنیم و باید با بی‌سیم جعفری صحبت کنیم. جعفری در پاسخ گفت: هیچ عذری پذیرفته نیست، چون کار سقوط و تصرف پایگاه‌ها به عهدة آنها نیست. در ساعت 23:45 فرمانده قرارگاه رعد با برادران دهقان و رسول به وسیله بی‌سیم صحبت کرد که آنها بر عدم توانایی برای اجرای عملیات اصرار می‌کردند و تقاضای صحبت حضوری داشتند، ولی برادر جعفری اجرای عملیات را به آنها ابلاغ کرد و تأکید کرد که اجرای عملیات را وابسته به کار اتحادیه نکنند. فرمانده قرارگاه رعد در صحبت با مسئولان اتحادیه نیز نام "نصرت" را برای عملیات پیشنهاد کرد.(1)
1 3
گزارش امروز معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (قرارگاه کربلا) حاکی است که فعالیت‌های پدافندی ارتش عراق در منطقه شرق بصره افزایش نسبی یافته است. از جمله پرواز شناسایی با هلی‌کوپتر در طول روز و چندین پرواز هواپیما صورت گرفته است و عناصر پیاده در دو نقطه اقدام به حفر کانال کرده‌اند. همچنین نیروهای عراقی از ساعت 20 تا 22 تعداد 43 گلوله منور بر فراز این منطقه شلیک کرده‌اند. در منطقه شرق العماره فعالیت ارتش عراق در جهت تقویت فکه، شرهانی و میمه و همچنین ستون‌کشی‌های متعدد خودرویی در شب و نقل و انتقال ادوات زرهی به استعداد یک تیپ انجام گرفته است و در منطقه فکه دو دکل دیده‌بانی برای کنترل بهتر یگان‌های خودی ایجاد کرده است. در گزارش قرارگاه کربلا، دلیل حساسیت دشمن در این منطقه فعالیت مهندسی لشکر16 زرهی ارتش جمهوری اسلامی ایران برای احداث خاکریز و جلو کشیدن خطوط پدافندی ذکر شده است.(2)
2 4
اعلام هفته آمادگی برای تحرک بخشیدن به جبهه‌های جنگ و رویارویی با امریکا به تصویب شورای عالی پشتیبانی جنگ رسید. پس از اینکه امام‌خمینی طرح اعلام جهاد عمومی را رد کرد، شورای عالی پشتیبانی جنگ برای جذب نیروی انسانی مورد نیاز جبهه‌های جنگ و توافق بر صدور پیامی مشترک از جانب مقامات بلندپایه جنگ مبنی بر حضور بیشتر مردم در جبهه‌های نبرد، شورای عالی پشتیبانی جنگ امروز با حضور آقایان خامنه‌ای، هاشمی
رفسنجانی، موسوی اردبیلی، میرحسین موسوی، سهرابی و جنتی تشکیل جلسه داد و درباره شیوه تبلیغات و آماده‌سازی مردم برای اعلام "هفته آمادگی" در روز چهارشنبه (فردا)، تصمیم‌گیری کرد. در این جلسه مقرر شد پیام به وسیله آقایان خامنه‌ای و هاشمی‌رفسنجانی تهیه و به مردم ابلاغ شود. همچنین در مورد سمینار، مدعوین، پیام حضرت امام، حضور آیت‌الله منتظری و مواد پیام مطالبی مطرح و بررسی شد.(1)
همچنین شورای عالی دفاع برای تأمین نیروی انسانی جبهه‌های جنگ مواد زیر را به تصویب رساند:
الف) دانشجویانی که نیمی از واحدهای تحصیلی خویش را گذرانده‌اند جهت ادامه تحصیل و گرفتن واحدهای جدید می‌بایست مدارکی دال بر حداقل شش‌ماه حضور در جبهه را ارائه نمایند. این مدت جزو زمان خدمت زیر پرچم محسوب و از دو سال خدمت سربازی کسر خواهد شد.
ب) گزینش دانشجو در کنکور سراسری نیز بدین صورت خواهد بود که از بین داوطلبان نخست کسانی به دانشگاه راه خواهند یافت که ضمن واجد بودن شرایط مناسب علمی، در جبهه‌ها شرکت کرده و سابقه حضور در جنگ داشته باشند و چنانچه ظرفیت پذیرش بیش از تعداد افراد جبهه رفته باشد، از افرادی که در جبهه‌های حق علیه باطل شرکت نداشته‌اند هم استفاده خواهد گردید.
ج) کارمندان دولت که به میزان 20 درصد بایستی در جبهه‌ها حضور داشته باشند، نه صِرف داوطلبان، بلکه شامل همه کارمندان می‌باشد و باید کارمندانی که به جبهه نرفته‌اند به جبهه اعزام گردند.(2)
گفتنی است به‌رغم مضیقة شدید از جنبة نیروی انسانی در این دورة از جنگ، مصوبه مذکور در عمل به اجرا در نیامد.
1 5
رئیس مجلس شورای اسلامی امروز در دیدار با فرماندهان مناطق و نواحی سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی سیاست استکبار را دفع‌الوقت، آرام کردن تدریجی خلیج فارس و از حساسیت انداختن روح جهاد عنوان کرد و گفت: «امسال معلوم شد که استکبار به طور جدی از این می‌ترسد که شاهد پیروزی چشمگیر برای جبهه ایمان و اسلام باشد و تحت تأثیر این وحشت به خیلی کارها تن دهد که در شرایط عادی چنین ریسک‌هایی نمی‌کند. در دنیا و در تاریخ معاصر سابقه نداشته که استکبار سردرگم و با هیاهوی بسیار در مقابل یک انقلاب سرکشی کند و موضع ناحقی بگیرد و روی موضع خود پافشاری کند. اینکه امریکا و به دنبال آن کشورهای باند ناتو و در کنار آنها ارتجاع عرب بدین گونه دست به دست هم بدهند و در خلیج فارس به این شکل حضور پیدا کنند و خط زنجیرهای از ناوها در این منطقه حساس تشکیل بدهند، مایه تحقیر دنیاست. با سابقه‌ای که از انقلاب اسلامی و رهبری این انقلاب در ذهن دنیا بود، دنیا عکس‌العمل خود را به طور غیرمنتظره‌ای نشان داد و این عکس‌العمل به بازار بورس و دلار و
ارزش سهام منتقل شد و با توجه به اینکه همه هستی استکبار غرب در همین شرکت‌ها و بورس‌ها و بازار سهام است، آنچنان شوکی به دنیای غرب وارد شد که در خاطره مراجع اقتصادی چنین شوکی در تاریخ وجود ندارد. امریکا زمانی که یک قایق از ما را در خلیج فارس هدف قرار داد، در مقابل آن کشتی تحت حفاظت و زیر پرچم آن هدف موشک قرار گرفت. وقتی که یک سکوی نفتی متروکه را با گلوله ناو و توپ منهدم کرد، بندر الاحمدی - مهم‌ترین پایگاه نفتی مورد علاقه امریکا که برای حفظ آن به اینجا آمده است - هدف موشک قرار گرفت و حالا آرام گرفته و سیاست دفع‌الوقت و آرام کردن را در پیش گرفته است، ولی ما نباید بگذاریم این توطئه جا بیفتد لذا ما باید قاطعانه وارد میدان بشویم دیگر مهلت معنا ندارد و اتمام حجت هم به اندازه کافی شده است.»(1)
1 6
سه کشتی اقیانوس‌پیمای مین‌روب و یک کشتی باری وارد خلیج فارس شدند. یونایتدپرس به نقل از مقامات پنتاگون اعلام کرد سه کشتی مین‌روب که ششم سپتامبر(15 شهریور) پایگاه خود را ترک کرده بودند، ساعت 10 امشب به وقت محلی به منطقه رسیدند و به ناوگان امریکا پیوستند. با ورود این کشتی‌ها تعداد مین‌روب‌های امریکا در خلیج فارس به پنج فروند رسید.(2)
نیروی دریایی سپاه‌پاسداران نیز اعلام کرد کشتی‌باری "کاراکورام" در ساعت 9 به وقت گرینویچ وارد بندر "شویخ" کویت شد که محموله آن بسیار خطرناک است. بار این کشتی حدود 571 تن مواد منفجره است و احتمالاً پس از تخلیه به عراق ارسال خواهد شد.(3)
کشتی‌های کویتی در سایه حمایت ناوگان نظامی امریکا همچنان در تأمین نیازهای تجهیزاتی عراق نقش اساسی ایفا می‌کنند. در 18 اکتبر (26 مهر ) نیز کشتی ده‌هزار تنی "فتح‌الخیر" که به شرکت کشتیرانی عرب تعلق دارد، در یکی از بنادر ایتالیا پس از بازرسی و اطمینان از حمل اسلحه به مقصد خلیج فارس (عراق) توقیف شد. ناخدای ایرلندی کشتی به 4 سال زندان محکوم شد. اتحادیه میهنی کردستان عراق نیز که چهار گروگان ایتالیایی را در اختیار دارد، آزادی این گروگان‌ها را مشروط به ضبط سلاح‌های این کشتی اعلام کرد.(4)
2 7
یک خلبان عراقی را مردم بخش گاوبندی دستگیر کردند. هواپیمای این خلبان هنگام حمله به جزیره لاوان در روز 5/8/1366 هدف پدافند هوایی قرار گرفت و پس از طی مسیر به کوه‌ها و صخره های سواحل "خور نیرم" اصابت کرد. خلبان عراقی که قبل از انهدام هواپیما خود را با چتر نجات به بیرون پرتاب کرده بود، با همّت مردم در خشکی دستگیر شد.(5)
3 8
کشورهای غربی و گروه‌های ذی‌نفوذ در آنها نه تنها با صدور تجهیزات نظامی به ایران مخالفت می‌کنند بلکه به طرق مختلف از فروش لوازم و تجهیزات غیرنظامی هم به ایران جلوگیری
1) 6. روزنامه جمهوری اسلامی، 14/8/1366، ص12.
2) 7. روزنامه رسالت، 14/8/1366، ص12.
3) 8. سند شماره 097749 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از مرکز فرماندهی کل سپاه به نیروی دریایی سپاه، 10/8/1366، ص2.
4) 9. روزنامه کیهان 9/8/1366، ص18.
5) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 229، 13/8/1366، ص34 و 35، بندرعباس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 12/8/1366.
می‌نمایند. امروز نمایندگان حزب سبزها در پارلمان آلمان غربی از دولت‌های آلمان و ایتالیا خواستند تا از صدور ژنراتور بخار به ایران برای دو مرکز هسته‌ای در بوشهر فوراً جلوگیری کنند. خبرگزاری فرانسه با اعلام این خبر نوشت: «این وسائل را شرکت سازنده‌اش در آلمان (کی.دبلیو) قرار است از ایتالیا بارگیری کند. ایران همچنین به یک شرکت ایتالیایی برای خرید تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم سفارش داده است. به گفته یک سخنگوی شرکت آلمانی ژنراتورهای بخاری به هیچ‌وجه نمی‌توانند مراکز یاد شده را به کار اندازند و این مراکز نیز نمی‌توانند برای مقاصد نظامی به کار روند. شرکت "کی.دبلیو" در سال 1982 توسط اتاق بازرگانی بین‌المللی ملزم به تحویل این قطعات به ایران شد. ضمناً قطعات فوق در میلان نزد شرکت ایتالیایی "انسالدو" انبار شده است. قبلاً اتحادیه عرب با ارسال یادداشتی به دولت ایتالیا از دولت آن کشور خواسته بود تا از ارسال 8 راکتور هسته‌ای به ایران که قادرند بمب‌های اتمی برای جمهوری اسلامی ایران تولید نمایند، خودداری کند. اعضای حزب کم اهمیت اما جنجالی "دمکراسی پرولتاریا" نیز از شانزدهم مهرماه به مدت دو هفته به عنوان اعتراض به صدور ژنراتورهای بخاری ساخته شده به ایران، در مقابل کارخانه "انسالدو" اجتماع کردند که در نهایت موفق شدند تصمیم اولیه دولت را تغییر داده و مانع صدور این تجهیزات به ایران شوند.»(1)
همچنین "مایکل آرماکاست" معاون وزیر خارجه امریکا در پکن با مقامات چین درباره فروش موشک‌های کرم ابریشم به ایران گفتوگو کرد. آرماکاست که برای اعلام نارضایتی امریکا از فروش تسلیحات چینی به ایران، به چین رفته است، در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: «هنگامی که سلاح‌های چینی به کشتی‌های امریکایی اصابت کردند و امریکاییها را مجروح ساختند این امر در امریکا اثر سیاسی گذاشت، این موشک برد و قدرتی که دارد این امکان را فراهم می‌سازد به نحوی مورد استفاده قرار گیرد که منازعه ایران و عراق را بین‌المللی کند.» آرماکاست از اظهار نظر درباره پافشاری چین بر عدم فروش سلاح به ایران و همچنین در مورد ارائه تصاویری از بارگیری سلاح‌ها در چین و تخلیه آنها در ایران خودداری کرد. لیکن گفت امیدوار است چین، ایران را تحت فشار قرار دهد که موشک‌هایی را که تاکنون کسب کرده شلیک نکند.(2)
از سوی دیگر، خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه چین درباره گزارش دولت امریکا مبنی بر اینکه چین در نظر دارد دومین محموله موشک‌های کرم ابریشم را به ایران ارسال دارد، نوشت: این اتهامات کاملاً بی‌اساس است. دولت امریکا خوب می‌داند که این همه اسلحه از کجا به ایران آمده است ولی علی‌رغم آن، مقامات امریکایی به ساختن شایعات دروغین درباره ارسال موشک از چین به ایران پرداخته‌اند. این سخنگو گزارشهای خبری امریکا درباره اینکه پکن 96 فروند موشک کرم ابریشم به تهران فروخته و کارشناسان نظامی را برای آموزش به این کشور اعزام داشته است، گزارش‌هایی کاملاً مسخره خواند.(3)
1 9
دولت امریکا که از پاسخ جمهوری اسلامی ایران و عراق به آخرین تلاش‌های صلح سازمان ملل متحد خشمگین می‌باشد، از شورای امنیت خواست تا برای پایان دادن به جنگ میان دو کشور قطعنامه‌ای برای اعمال مجازات‌ها تهیه کند. خبرگزاری فرانسه به نقل از "چارلز ردمن،" سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا نوشت: «تهیه و تدوین چنین قطعنامه‌ای موضع دبیرکل را در مذاکرات با ایران و عراق تقویت خواهد کرد و به شورای امنیت امکان می‌دهد تا در صورت لزوم بتواند چنین قطعنامه‌ای را به تصویب برساند.» وی گفت: «دیدگاه ما این است که هم‌زمان با ادامه مشورت‌ها چیزهای دیگری نیز وجود دارد که انجام آن مفید خواهد بود.» خبرگزاری فرانسه در پایان گزارش خود افزوده است: امریکا از مدت‌ها پیش برای تصویب مجازات‌ها فشار می‌آورد، اما برخی از اعضای شورای امنیت به ویژه شوروی به این امر به راحتی گردن نمی‌نهند.(1)
در همین حال سخنگوی سازمان ملل متحد اعلام کرد ایران و عراق موافقت کرده‌اند که نمایندگانی را برای آغاز دور جدید مذاکرات با دبیرکل سازمان ملل متحد اعزام دارند. نماینده عراق در سازمان ملل بدون داخل شدن در جزئیات پاسخ بغداد، اعلام کرد که عراق همیشه آماده شرکت در اجرای قطعنامه 598 است.(2)
2 10
موقعیت ایران در جنگ با عراق در گفتوگوی شهرام چوبین، محقق مؤسسه مطالعات بین‌المللی ژنو، با بخش بین‌المللی رادیو بی.بی.سی تجزیه و تحلیل شده است. چوبین گفت: «ایرانیان احساس می‌کنند در مقایسه با چند ماه قبل در موقعیت بهتری قرار دارند. ایران با اطلاع از گزارشهای موثقی که از ناتوانی عراق برای ادامه جنگ، در امریکا انتشار یافته و آگاهی از اینکه رژیم عراق در آستانه سقوط قرار گرفته است و گذشت زمان به سود ایران است، از این موقعیت برتر خود حداکثر استفاده را خواهد کرد. همچنین ایرانی‌ها به این امر واقفند که امریکا درماه‌های آینده به شدت با مسائل داخلی و انتخابات درگیر خواهد شد و ناگزیر خواهد شد ناوگان دریایی خود را از خلیج فارس فراخواند. در چنین شرایطی ایرانیان باز هم در موقعیت بهتری قرار خواهند داشت و می‌توانند در جنگ به پیروزی نظامی دست یابند.»
به عقیده چوبین به دلایل فوق ایران لزومی نمی‌بیند با امریکا از در مصالحه و سازش در آید. چوبین افزود: «من فکر می کنم مواضع سیاسی و لحن ایران اخیراً سخت‌تر شده است؛ زیرا به اعتقاد من ایرانی‌ها فکر می‌کنند می‌توانند فشارهای بین‌المللی را به خوبی تحمل کنند و سرانجام آن را به سمت دیگر متمایل نمایند. به خصوص در شرایط کنونی که امکان همکاری وسیع شوروی و امریکا در سازمان ملل نیز چندان وجود ندارد.» چوبین در پایان این مصاحبه درباره فعالیت‌های سیاسی ایران برای توقف جنگ از طریق سیاسی گفت: «وارد آمدن فشارهای
بین‌المللی به ایران باعث شد که این کشور از خود انعطاف سیاسی نشان دهد، ولی در شرایط کنونی ایران فارغ از آن فشارها موضع و لحن محکم‌تری را در پیش گرفته است.»(1)
1 11
نمایندگان مجلس شورای اسلامی در نامهای به نخست‌وزیر به وضع نابسامان تربیت‌بدنی اعتراض کردند و خواستار تجدید نظر در مدیریت آن شدند. در این نامه که 33 تن از نمایندگان آن را امضا کرده‌اند، آمده است: وضع نابسامان تربیت‌بدنی، افتضاح مسابقات آسیایی سئول در سال گذشته، دفع نیروهای حزب‌اللهی و کنار گذاشتن عناصر متدین شناخته شده، رکود ورزشی در کشور به عنوان تنها تفریح سالم، عدم همکاری با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در هفته جنگ که به جراید کشور هم کشیده شد و پناهنده شدن چهار نفر از وزنه‌برداران به خاطر عدم توجه آقای "درگاهی" به رأی وزارت اطلاعات، افت کُشتی کشور که یک روزی قهرمان جهان بود حتی در آسیا و اخیراً افتضاح مسابقات ورزشکاران ایران با عراق در کویت (4/8/1366) و شکست مفتضحانه در شرایطی که رزمندگان با قطره قطره خون خویش پاسداران پیروزی جبهه‌های حق علیه باطل می‌باشند، همه و همه عدم مدیریت و عدم تعهد مسئولین مربوطه را حکایت می‌کنند که امید است با تجدید نظر جناب عالی آنچه که گذشته جبران شود و مدیریت دیگری، وضعیت ورزش کشور را سامان ببخشد.(2)
2 12
هزینه‌های گسترده جنگ، فشارهای بین‌المللی و کاهش درآمدهای ارزی، ضرورت کنترل و مدیریت قیمت‌ها را در داخل کشور هر چه بیشتر آشکار کرده است. فرمانداران سراسر کشور و مدیران طرح مبارزه با گران‌فروشی صبح امروز در تهران گردهم آمدند تا راه‌های مناسب مبارزه با گران‌فروشی را بررسی کرده و از تجارب هم استفاده نمایند. مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر، در آغاز این گردهمایی در تشریح مسائل اقتصادی با اشاره به بحران‌های بزرگ در سطح بین‌المللی و توطئه‌های گوناگون علیه جمهوری اسلامی ایران گفت: «سال گذشته درآمد دولت از طریق نفت به کمتر از 6 میلیارد دلار کاهش یافت که اگر نسبت به درآمدهای
26 و 27 میلیارد دلاری مقایسه شود می‌بینیم که چقدر اختلاف فاحش بوده است.(3)
سال1979(58 - 1357)=2/19 میلیارد دلار
سال1980(59 - 1358)=7/11 میلیارد دلار
سال1981(60 - 1359)=10میلیارد دلار
سال1982(61 - 1360)=7/18میلیارد دلار
سال1983(62 - 1361)=3/20میلیارد دلار
سال1984(63 - 1362)=7/15میلیارد دلار
سال1985(64 - 1363)=13میلیارد دلار
سال1986(65 - 1364)=9/5میلیارد دلار
سال1987(66 - 1365)=4/9میلیارد دلار
سال1988(67 - 1366)=2/8میلیارد دلار
مأخذ: همایون الهی، خلیج‌فارس و مسائل آن، تهران: نشر قومس، چاپ چهارم، 1375، ص135.
به اضافه پایین آمدن ارزش دلار که ما نفت را با این ارز می‌فروشیم، باعث وارد آمدن فشارهای مضاعفی بر اقتصاد ما شده است که آثار آن را در همه جا می‌توان احساس نمود.»مهندس موسوی سپس به مسئله تعزیرات حکومتی و مخالفت‌خوانی‌ها با آن پرداخت و گفت: «در چنین موقعیتی تعزیرات حکومتی به عنوان یک ابزار مطرح می‌شود. مسئله قیمت‌گذاری و مشروعیت یا عدم مشروعیت آن قبلاً نیز وجود داشته و شک و تردیدهای عمیقی را به وجود آورده بود. وقتی فشارهای اقتصادی هم اضافه شد وضعیت بدی به وجود آمد که مسئله قیمت‌گذاری از سوی حضرت امام مطرح شد و چه بسا الان هم حرکت‌هایی وجود داشته باشد که بخواهد این مسئله را زیر سؤال ببرند. ولی باید توجه داشت این مسئله شرعی و با توصیه امام است.» وی خطاب به فرمانداران گفت: «بزرگ‌ترین سلاح در دست شما همین حکم امام است. قیمت‌گذاری دست واسطه‌هایی را که در برخی مواقع با مکیدن خون ملت تبدیل به قدرت سیاسی در نظام می‌شوند، قطع کرده است. این طرح نباید به نوعی اجرا شود که منجر به درگیری و جبهه‌بندهای سیاسی در جامعه شود و یا خیال کنند مقابلة بازار و دولت در میان است. حرکت دولت برای مقابله با زراندوزی است.»
وزیر کشور نیز با اشاره به برخی مخالفت‌ها خطاب به شرکت کنندگان در گردهمایی گفت: «شما تابع معدود روحانیونی که زمزمه مخالفت را دارند نمی‌توانید باشید. باید قاطع برخورد کنید. آنچه امام می‌فرمایند الزام‌آور است و جای هیچ گونه شک و شبهه‌ای نیست.»(1)
1 13
با نزدیک شدن به روز 13 آبان سالگرد تبعید امام، تسخیر لانه جاسوسی امریکا و روز دانش‌آموز، فضای ضدامریکا در ایران به دلیل حضور قوای نظامی امریکا در منطقه تشدید می‌شود. سازمان‌ها، ارگان‌ها، شخصیت‌ها و اقشار مختلف مردم با صدور اطلاعیه خواستار شرکت گسترده در راهپیمایی فردا و اعلام بسیج ملی برای مبارزه با امریکا هستند. هیئت دولت با صدور اطلاعیه‌ای 13 آبان را تعطیل عمومی اعلام کرد. در قسمتی از اطلاعیه دولت آمده است: «فردا وقت آن است که امریکا مشت‌های آهنین را ببیند و پایداری خدشه‌ناپذیر ما را بفهمد. فردا منصه‌ای است که در تهران باید شکوه اراده ما جلوه کند و یوم‌اللهی است که در آن پشت امریکا باید بلرزد و آخرین رشته امید حیات صدام بریده شود.»(2)
سیزده آبان امسال به دلیل حضور نظامی امریکا در منطقه و درگیری نظامی مستقیم با ایران و کشتار زائران خانه خدا به دست رژیم آل سعود ابعاد وسیع‌تری یافته و در اطلاعیه‌ها به روز "مرگ بر امریکا" مشهور شده است. دفتر تحکیم وحدت در اطلاعیه‌ای خطاب به ستادهای 13 آبان دانشگاه‌های سراسر کشور نوشت: «تقارن 13 آبان با اربعین شهدای کشتی ایران - اجر و نیز بزرگداشت واقعه رسواکننده امریکا و رژیم آل سعود یعنی کشتار حجاج مکه معظمه و شهدای سپاه در نبرد مستقیم با امریکا، در تمامی شعارها و نیز قطعنامه‌ها مد نظر واقع شود.»(3)
همچنین امروز دانش‌آموزان استان تهران طی یک گردهمایی در سالن دوازده هزار نفری مجموعه ورزشی آزادی ضمن تجدید بیعت با امام خمینی، برای مبارزه با امریکا و سرنگونی
رژیم بعث عراق اعلام آمادگی می‌کردند. آنها همچنین خواستار سازماندهی دانش‌آموزان سراسر کشور شدند تا با لباس رزم سرکلاس‌ها حاضر شوند. در این مراسم معاون امور جنگ وزیر آموزش و پرورش گفت: «طی یک سال گذشته جمعاً 180هزار دانش‌آموز به همراه معلمانشان به جبهه اعزام شده و با مزدوران امریکا و صدام جنایتکار جنگیده‌اند.»(1)
1) 21. مأخذ 18، ص2.
11
عملیات مشترک نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان و پیشمرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق روی سد دوکان، به دلایل مختلف از جمله آمادگی نداشتن یگان‌های عمل‌کننده، منتفی اعلام شد. پس از اینکه اجرای عملیات نصر8 در منطقه ماووت به تعویق افتاد ]به روزشمارهای 27 و 28/7/1366 نگاه کنید[ در جلسه مشترک مسئولان قرارگاه تاکتیکی فتح و مسئولان اتحادیه میهنی کردستان عراق در تاریخ 2/8/1366 تصمیم گرفته شد عملیات مشترکی در منطقه دوکان و سد دوکان اجرا شود ]به روزشمار 2/8/1366 نگاه کنید[ و پس از بررسی طرح‌ها، زمان عملیات 12 آبان تعیین شد. اتحادیه تصرف پایگاه‌های اطراف سد را به عهده گرفت و قرارگاه فتح نیز انهدام تأسیسات سد دوکان را عهده‌دار شد. با نزدیک شدن زمان عملیات و شناسایی کامل‌تر از منطقه عملیات، مشخص گردید که تعداد پایگاه‌های دشمن از تعداد پیش‌بینی شده بیشتر است و همچنین انهدام تأسیسات سد نیاز به توان بیشتری دارد. به همین دلیل تردیدهایی درباره موفقیت عملیات ابراز شد. برای آمادگی بیشتر، عملیات یک روز به تعویق افتاد و فرمانده قرارگاه فتح که تلاش و تأکید بسیاری برای اجرای عملیات داشت، نیروهای عمل‌کننده را به پای کار اعزام کرد ولی با نزدیک شدن زمان اجرای عملیات، تردید در موفقیت عملیات بیشتر شد، طوری که فرماندهان نیروهای عمل‌کننده، اجرای عملیات را منوط به دقت نظر بیشتری می‌دانستند و درخواست مذاکره حضوری می‌کردند. امّا فرمانده قرارگاه فتح به رغم اطلاع از مشکلات موجود بر سر راه عملیات، مصالح دیگری را در نظر داشت و با توجه به اینکه ایجاد تردید را از جانب نیروهای اتحادیه می‌دانست، بر اجرای عملیات تأکید می‌کرد تا نیروهای جمهوری اسلامی منتفی‌کننده عملیات محسوب نشوند.
به هر صورت، طبق یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه رمضان، در ادامه پیام‌هایی که بین فرماندهی قرارگاه رعد (فتح) و فرماندهان نیروهای عمل‌کننده خودی در شب گذشته رد و بدل شد، در ساعت 10 دقیقه بامداد روز 13/8/1366 فرمانده قرارگاه فتح پیام زیر را برای فرماندهان نیروهای عمل‌کننده ارسال کرد: «بسمه‌تعالی، برادران دهقان و رسول - سلام‌علیکم. 1- شما فقط مسئول کار خودتان هستید. 2- در رابطه با کار برادران اتحادیه شما هیچ‌گونه مسئولیتی
نداشته و دخالت نکنید. 3- از نظر مواد و وسایل تخریب به هر میزان که در اختیار دارید اقدام کنید. 4- ناهماهنگی با اتحادیه قابل توجیه نیست. 5 - از اهداف به هر مقدار که دسترسی دارید، تخریب کنید. 6- زمان و ساعت عمل که از طرف برادران اتحادیه به شما اعلام شده به هیچ وجه تغییرپذیر نیست. 7- برای صحبت حضوری وقت نیست و با تجمع نیروی زیاد ما، دشمن متوجه می‌شود. 8- اگر شما هم اقدام نکنید، عملیات در موقع خودش انجام خواهد شد. نصرت از خداست و پیروزی نزدیک. والسلام.»
در ساعت 35 دقیقه بامداد نیز ارتباط دیگری برقرار شد که در آن برادر دهقان بر مذاکرة حضوری اصرار داشت. وی در ساعت 1:30 بامداد در ارتباط دیگری بر نامساعد بودن اوضاع تأکید کرد ولی برادر جعفری اجرای حتمی عملیات را ابلاغ کرد که در پی آن برادر دهقان گفت که اگر مسئولیت عملیات را قبول می‌کنید، ما عملیات می‌کنیم و وقتی برادر جعفری گفت که مسئولیت عملیات را می‌پذیرد، وی گفت: سمعاً و طاعتاً. (1)
منطقه عملیاتی دوکان
1) 1. سند شماره 1547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 2/8 تا 17/8/1366، ص140 و 1/140.
در ساعت 6:30 صبح کاک شیردل (از مسئولان اتحادیه) با نامهای از کاک عمر (از مسئولان اتحادیه) به مقر برادر جعفری آمد. نامه چنین بود: «کاک وهاب (از مسئولان اتحادیه) طی نامهای که داده اعلام کرده که برادران شما می‌گویند امکان ورود به تأسیسات سد وجود ندارد و فقط می‌توانند روی تأسیسات برق عملیات کنند. لذا نوشیروان و عمر در نظر دارند یک روز در عملیات تأخیر شود.» فرمانده قرارگاه فتح تأخیر در عملیات را نپذیرفت و مقرر شد موضوع در جلسه‌ای با مسئولان اتحادیه بررسی شود.(1)
برادر جعفری در صحبتی با برادران حاضر در قرارگاه درباره اصرار بر اجرای عملیات و نپذیرفتن تأخیر گفت که من بر اجرای عملیات در موعد مقرر تأکید داشتم تا تأخیر عملیات بر عهدة ما نباشد.(2)
در ساعت 12:07 جلسه‌ای با حضور برادران جعفری و فتاح و جلال طالبانی، شیردل و عمر از مسئولان اتحادیه برگزار شد. مسئولان اتحادیه اجرای کامل عملیات را مسئله‌ای استراتژیک می‌دانستند که در صورت اجرای عملیات به‌طور ناقص دشمن همه جا را تقویت خواهد کرد و امکان آن در زمانی دیگر میسّر نخواهد بود. برادر جعفری در این باره گفت: «برادران ما مشکلشان این نیست که این کار را انجام ندهند، انجام می‌دهند ولی حرفشان این است که برادران شما پایگاه‌ها را سقوط نمی‌دهند و ما باید نیروهای خودمان را بیاوریم که پایگاه‌های دشمن را سقوط دهند تا امکان اجرای کامل عملیات فراهم شود.» برادر جعفری افزود: «برادرهای ما می‌گویند اتحادیه تضمین بدهد که پایگاه‌ها را تصرف می‌کند، ما عمل می‌کنیم…» جلال طالبانی چنین تعهدی را نپذیرفت و بحث در این زمینه ادامه یافت.(3)
در این حین پیامی از بی‌سیم اتحادیه میهنی دریافت شد مبنی بر اینکه "کار پیروز نمی‌شود."(4)
در ساعت 13:15 نیز پیامی از برادر دهقان مبنی بر امکان‌ناپذیر بودن عملیات و منتفی شدن آن به فرمانده قرارگاه فتح رسید. برادر جعفری نتیجه جلسه با مسئولان اتحادیه و همچنین منتفی شدن عملیات را در ساعت 15:15 در پیامی برای فرمانده قرارگاه رمضان ارسال کرد.(5)
شب هنگام نیز در جلسة دیگری در یاغسمر با حضور فرمانده قرارگاه فتح، جلال طالبانی و کاک شیردل وضعیت، سرانجام و امکان اجرای عملیات در آینده بررسی شد و تصمیم گرفته شد با طرحی قوی‌تر و گسترده‌تر و با فرماندهی جلال طالبانی به اجرا درآید. نتیجه این جلسه برای برادر ذوالقدر ارسال شد.(6)
1 2
عراق بار دیگر به مناطق و تأسیسات غیرنظامی و بنادر و خطوط کشتیرانی در خلیج فارس حمله کرد و به آرامش ده روزه در این منطقه پایان داد. به گزارش فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران: «از ساعت 10:22 تا 22:56 امروز، 24 هواپیمای عراقی در 12 مسیر (یک تا شش فروندی) به قلمرو فضایی ایران، حوالی طلائیه، جفیر، امیدیه، ماهشهر، آغاجاری، بهبهان، گناوه، شادگان، خارک، بندر دیلم، سکوهای سروش، ابوذر، نوروز، فروزان و بندر امام تجاوز کرده‌اند. سه فروند از هواپیماهای مذکور از نوع میگ 25 بوده که به اکثر مناطق فوق‌الذکر
به جز خرمشهر و بوشهر تجاوز و عکس‌برداری هوایی کرده‌اند. رادارهای دوربُرد این نیرو هواپیماهای دشمن را کشف کرده‌اند که علیه آنها اقدامات تاکتیکی انجام شده است، در نتیجه یکی از هواپیماهای دشمن از نوع میراژ با پدافند زمین به هوا سرنگون گردید.»(1)
حملات امروز هواپیماهای عراق به آغاجاری، دارخوین، بوشهر و جزیره خارک خساراتی به جای گذاشت. هواپیماهای دشمن در ساعت 14 تأسیسات آب شیرین دارخوین را هدف قرار دادند و خسارات کلی بر آن وارد. کردند. در جریان این حمله دو تن شهید شدند و یک تن مجروح گردید. در حال حاضر آب آشامیدنی دارخوین، شادگان، سربندر و بندر امام خمینی که از این تأسیسات تهیه می‌شد، قطع شده است.(2)
تأسیسات نفت و گاز "پازنان 1 و 2" در منطقه آغاجاری و بهبهان نیز امروز هدف حمله هوایی ارتش عراق قرار گرفت و چند لوله انتقال گاز و نفت گچساران منهدم شد. در این حمله یک تن زخمی و یکی هم دچار موج‌گرفتگی شد. در 20 کیلومتری امیدیه هم سردخانه ایستگاه گاز فلور هدف قرار گرفت و آسیب دید.(3)این شرکت بعدازظهر نیز مجدداً بمباران شد که بر اثر آن 8 تن از کارکنان آن دچار موج‌گرفتگی شدند. در جریان این حملات یکی از هواپیماهای دشمن هدف آتش پدافند قرار گرفت و سرنگون گردید. خلبان این هواپیمای میراژ اف - 1 به نام "ریاض فرج محمد" که از پایگاه نینوا به پرواز در آمده بود، اسیر شد.(4)
در حملات هوایی امروز عراق سه میگ 25 شرکت داشتند.
این هواپیماهای سریع و قدرتمند اغلب در زمینه تدافعی موفق عمل می‌کردند.
در جریان حملات امروز هواپیماهای عراقی یک هواپیمای میراژ اف - 1 سرنگون گردید و خلبان آن اسیر شد.
هواپیمای میراژ F.1 EQ.5 در سال 1983 به طور خاص برای نیروی هوایی عراق طراحی و ساخته شد که در جنگ نفتکش‌ها
در سطحی وسیع از آن استفاده شد. این هواپیما موشک‌های اگزوسه را حمل می‌کرد.
1) 8. سند شماره 97791 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی، معاونت اطلاعات، 14/8/1366.
2) 9. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 231، 15/8/1366، ص4؛ و - سند شماره 97783 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه ناحیه خوزستان - اطلاعات، 14/8/1366.
3) 10. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها"، شماره 170، 21/8/1366، ص5 و 6.
4) 11. سند شماره 97783 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه ناحیه خوزستان (اطلاعات)، 14/8/1366؛ و - مأخذ 8. ص 12
به گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی صبح امروز هم‌زمان با بمباران تأسیسات نفت و گاز در منطقه آغاجاری، پالایشگاه نفت و گاز گچساران نیز هدف حمله هواپیماهای دشمن قرار گرفت. هواپیماهای دشمن هم‌زمان با برگزاری مراسم سیزده آبان، بیش از 20 بار به حریم هوایی اهواز تجاوز کردند که هر بار با آتش پر حجم پدافند هوایی متواری شدند. هواپیماهای دشمن بعد از ظهر امروز دو بار به حریم هوایی دزفول، آغاجاری و بهبهان تجاوز و اقدام به شکستن دیوار صوتی کردند.(1)
در سواحل خلیج فارس شهرهای استان بوشهر و جزیره خارک هدف حملات هواپیماهای عراق قرار داشت. در حمله هواپیماهای دشمن به سواحل بوشهر و جزیره خارک که در دو نوبت انجام شد، نفتکش تفتان و ناو کرکس هدف قرار گرفتند و آسیب دیدند. در حمله به جزیره خارک که در ساعت 13:28 صورت گرفت، چهار هواپیمای دشمن شرکت داشتند. دو فروند از این هواپیماها به اسکله شماره 15 آذرپاد حمله کردند و دو فروند دیگر نفتکش تفتان را که در حال بارگیری بود، از سمت سینه هدف گرفتند. نفتکش تفتان که دچار حریق شده بود با تلاش گروه اطفای حریق، خاموش شد.(2)
دشمن امروز دومین هواپیمای خود را در حریم هوایی خارک از دست داد. پدافند هوایی مستقر در جزیره خارک با گشودن آتش روی هواپیماهای دشمن یکی از آنها را هدف قرار داد و سرنگون کرد.(3)
در سواحل بوشهر یک جنگنده عراقی با پرتاب موشک اگزوسه به ناو کرکس و کارگاه تعمیر و نگهداری، خساراتی بر آنها وارد کرد. در این حمله که در ساعت 18:10 و علیه اسکله ناو‌گروه (شهید میثمی) انجام گرفت، ناو کرکس متعلق به ارتش جمهوری اسلامی ایران از ناحیه پل فرماندهی هدف واقع شد و دچار آتش‌سوزی گردید که با همت پرسنل ناو به سرعت مهار شد. علاوه بر این، در حمله هوایی دشمن، یک شناور طارق و سه قایق بعثت که در کنار مین‌روب های ارتش پهلو گرفته بودند، خسارت دیدند و یک تن مجروح شد.(4)
در حمله ساعت 22:05 هواپیماهای دشمن، یک موشک به سمت اسکله ناو گروه منطقه دوم دریایی سپاه در بوشهر شلیک شد که به وسیله پدافند هوایی هدف قرار گرفت و در هوا منفجر گردید.(5)
عراق در اطلاعیه نظامی امروز خود ادعا کرد که جنگنده‌های این کشور سه کشتی و ترمینال نفتی خارک را هدف حمله قرار داده‌اند.(6)بیمه لویدز لندن تنها حمله به نفتکش تفتان را تأیید کرد.(7)
خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز در گزارشی از بوشهر نوشت: «جنگنده‌های عراق از چهارم آبان به این منطقه تجاوزی نداشتند و امروز هم‌زمان با سالروز تسخیر لانه جاسوسی امریکا، حملات خود را با شدت آغاز کردند.»(8)
1) 12. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 230، 14/8/1366، ص5 تا 7، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 13/8/1366.
2) 13. سند شماره 148346 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه دوم دریایی سپاه، به نیروی دریایی سپاه، 13/8/1366؛ و - مأخذ9، ص3.
3) 14. سند شماره 97774 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه دوم دریایی سپاه - 13/8/1366.
4) 15. سند شماره 97772 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه دوم دریایی سپاه، 13/8/1366؛ و مأخذ9 ص4
5) 16. سند شماره 046197 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران، 17/8/1366.
6) 17. سند شماره 029561 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا2، معاونت اطلاعات، 13/8/1366؛ و - مأخذ 12، ص8، بغداد - خبرگزاری رویتر، 13/8/1366.
7) 18. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 231، 15/8/1366، ص6، لندن - خبرگزاری فرانسه، 14/8/1366.
8) 19. همان، ص4 و 5، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/8/1366.
1 3
راهپیمایی سراسری 13 آبان به دلیل حضور نظامی امریکا در منطقه، با استقبال گسترده مردم و با شعار یکپارچه "مرگ بر امریکا" در سراسر کشور آغاز شد. مردم مسلمان ایران در سالروز تسخیر لانه جاسوسی امریکا، روز دانش‌آموز و تبعید حضرت امام خمینی، به خیابان‌ها آمدند و با راهپیمایی، انزجار خود را از عملکرد امریکا به نمایش گذاشتند و خواستار بسیج کلیه امکانات کشور برای مقابله با امریکا شدند. مردم تهران با دادن شعارهایی چون "مرگ بر امریکا"، "خلیج فارس ایران محل دفن ریگان" و … به سوی میدان آزادی راهپیمایی کردند و با اجتماع در آنجا به سخنان حجت‌الاسلام هاشمی‌رفسنجانی گوش دادند. نماینده امام در شورای عالی دفاع با تشریح سیاست خارجی امریکا در قبال انقلاب اسلامی، آن را سیاست سردرگمی نامید و گفت: «سیاست ناموفق آقای ریگان علاوه بر عدم دست‌یابی به امنیت منطقه، کار را به جایی کشانده است که ملت ما تصمیم گرفت کاری که در سال‌های دیگر نمی‌کرد، امسال انجام دهد و امروز در قطعنامه خودش از مسئولین کشور خواست تا امکانات کشور را برای رویارویی با تجاوز امریکا در خلیج فارس تجهیز کند که این درخواست به حقی است و ما باید به خواست ملت جواب مثبت بدهیم و جواب می‌دهیم.»
آقای هاشمی خطاب به انبوه جمعیت راه‌پیمایان گفت: «با توجه به خواست شما ملت مسلمان و انقلابی از فردا هفته آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا در خلیج فارس آغاز خواهد شد. در این راستا مجلس، دولت، رسانههای خبری، نیروهای مسلح، نهادها و همه امکانات ما باید در این هفته بسیج شوند برای اینکه امریکا بداند اشتباه بزرگی مرتکب شده و جای قدرت‌نمایی در کنار این ملت انقلابی نیست و ملت ما تحمل این عربده‌ها را نخواهد کرد.»(1)
مراسم 13 آبان امسال که نسبت به سال‌های گذشته با شکوه بیشتری برگزار شد، با اعلام هفته آمادگی عمومی به وسیله رئیس مجلس شورای اسلامی، با هدف تأمین نیروی انسانی مورد نیاز جبهه‌ها و تدارک آن برای اجرای عملیات‌های نظامی قوی‌تر، اهمیتی مضاعف یافت و بازتاب وسیعی در پی داشت: رادیو امریکا به نقل از گزارش خبرنگار خود در دوبی گفت: «امروز میلیون‌ها ایرانی در تظاهرات گسترده ضدامریکایی در سرتاسر ایران شرکت کردند. تظاهرات به منظور جلب حمایت مردم و ابراز مخالفت دولت تهران با افزایش قدرت نظامی امریکا در خلیج فارس برگزار شد. به گزارش خبرگزاری رسمی ایران، در شهرهای ایران تظاهرات عظیمی برپا شد و صدها پاسدار انقلاب و سرباز و ارتشی در تظاهرات شرکت کردند.»
رادیو امریکا افزود: «علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی طی نطقی که در مراسم تظاهرات تهران کرد، آغاز یک هفته بسیج ملی را برای مقابله با تهاجمات امریکا در خلیج فارس اعلام نمود. وی گفت: امریکا باید بداند خطای بزرگی مرتکب شده است و ایران تحرکات آن کشور را تحمل نخواهد کرد. سیاست امریکا را در خلیج فارس نمی‌توان موجه دانست و این سیاست به از میان بردن امنیت منطقه انجامیده است.»(2)
تصویر
تصویر
راهپیمایی سراسری 13 آبان به مناسبت سالروز تسخیر لانه جاسوسی امریکا، روز دانش‌آموز و تبعید امام خمینی
با توجه به تجاوزات اخیر امریکا به حقوق ایران در خلیج فارس، این راهپیمایی نسبت به سال‌های گذشته با شکوه بیشتری برگزار شد.
تصویر
تصویر
آقای هاشمی خطاب به شرکت‌کنندگان در راهپیمایی 13 آبان گفت:
بنا به خواست شما ملت انقلابی از فردا هفته آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا در خلیج فارس آغاز خواهد شد.
1 4
هم‌زمان با راهپیمایی مردم مهاباد، بمبی را که عناصر ضدانقلاب کار گذاشته بودند، منفجر شد و چند تن از مردم این شهر را به شهادت رساند یا مجروح کرد. انفجار ساعت 10 صبح هنگامی که اقشار مختلف مردم مهاباد در راهپیمایی 13 آبان حضور داشتند روی داد. مواد منفجره در داخل یک کپسول گاز جاسازی شده و در یک وانت قرار گرفته بود که بر اثر انفجار، راننده و یک زن در جا به شهادت رسیدند و به ده دستگاه خودرو، یک مغازه و پنج منزل خساراتی وارد شد. انفجار در خیابان "سیدنظام" که از مسیر راهپیمایی دور بود روی داد.(1)
2 5
گردهمایی فرمانداران و مسئولان مبارزه با گران‌فروشی امروز با سخنان وزیر کشور و تأکید بر مبارزه با گران‌فروشی در داخل و مبارزه با اقدامات امریکا در خلیج فارس و حمایت از رزمندگان در جبهه‌های جنگ پایان یافت. وزیر کشور، حجت‌الاسلام محتشمی در سخنان خود درباره انتخابات دوره سوم مجلس شورای اسلامی گفت: «اهمیت انتخابات برای ما مسئولان رأی مردم است. لذا باید سعی کنیم ببینیم مردم چه می‌خواهند، نه آنکه ببینیم من و شما و دسته و گروه چه می‌خواهد. ما باید مجلسی برخاسته از مردم داشته باشیم، مجلس هر چقدر وابستگی بیشتری به مردم داشته باشد، قوی‌تر است.» در پایان این گردهمایی فرمانداران بر حمایت از رزمندگان و خانواده‌های آنان، کوشش برای اجرای تعزیرات حکومتی، گسترش امنیت اجتماعی از طریق مبارزه با محتکران و گران‌فروشان، کوشش برای گسترش وحدت بین مردم و برگزاری سالم انتخابات دوره سوم مجلس شورای اسلامی تأکید کردند. مدعوین این گردهمایی امروز همچنین در مراسم راهپیمایی روز 13 آبان شرکت کردند.(2)در این گردهمایی رئیس کمیسیون نظارت بر قیمت‌ها اعلام کرد علاوه بر 37 قلم کالا که مشمول طرح قیمت‌گذاری شده است فهرست سوم کالاهای مشمول طرح به زودی اعلام خواهد شد.(3)
3 6
کویت برای مقابله با موشک‌هایی که به سمت سواحل این کشور پرتاب می‌شود، دست به اقدامات جدیدی زده است. وزیر دفاع کویت، شیخ سالم الصباح، گفت: «در پی حملات اخیر علیه قلمرو کویت، ارتش این کشور اقدام به جابه‌جایی نیروها و انتقال سلاح‌های خود به مناطق مختلف کرده و سکوهای ضد موشک موسوم به "رفلکتر" را در مناطق مورد نیاز نصب کرده است.» وی گفت: «هنوز وقت آن نرسیده است که کشورش وارد جنگ شود. کویت در صورتی که نتواند حملات علیه قلمرو این کشور را دفع کند از کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و یا جهان عرب و دوستان دیگر کمک خواهد گرفت.»(4)
رادیو بی.بی.سی در گزارشی اقدامات کویت برای مقابله با حملات موشکی را بررسی کرد و گفت: «در کویت شیخ سالم الصباح وزیر دفاع این کشور با ژنرال "جورج کرس" فرمانده
نیروهای مرکزی امریکا درباره راه‌های مقابله با حملات ایران با موشک‌های کرم ابریشم گفتوگو کرده و با سفیر فرانسه در کویت هم به همین منظور ملاقاتی داشته است. شیخ سالم گفت: دولت کویت علاوه بر امریکا و فرانسه با تولیدکنندگان اسلحه در چندین کشور دیگر از جمله بریتانیا و اتحاد شوروی که احتمالاً دارای سلاح‌هایی برای مقابله با موشک "سیلک‌ورم" یا کرم ابریشم هستند تماس دارد. در حال حاضر کویت برای مقابله با موشک کرم ابریشم در حال پرتاب، امکاناتش بسیار محدود است. کویت یک واحد پرتاب موشک‌های هاوک ساخت امریکا دارد که اگر شانس یاری کند شاید بتواند موشک کرم ابریشم پرتاب شده را هدف قرار بدهد و آن را منهدم کند. کویت تعدادی از این سلاح‌ها را در جزیره "فیلکه" در فاصله بین کویت و محل موشک‌های کرم ابریشم در بخش تصرف شده خاک عراق (شبه جزیره فاو) مستقر کرده است. تحلیلگران امور دفاعی غربی گفته‌اند بهترین راه مقابله با موشک‌های کرم ابریشم این نیست که آنها را در حال پرتاب هدف قرار بدهند، بلکه باید به محلی که این موشک‌ها از آنجا پرتاب می‌شود حمله کرد. اما تازه اگر کویت بتواند دست به چنین حمله‌ای بزند، شاید در حال حاضر این کار با ملاحظات سیاسی برایش قابل قبول نباشد و به همین ترتیب صلاح نمی‌بیند که به‌طور مستقیم مثلاً از ایالات متحده امریکا یا بحرین درخواست کمک بکند، چون احتمالاً این امر مستلزم آن خواهد بود که تعداد زیادی از افراد نظامی خارجی در خاک کویت مستقر شوند. ظاهراً مناسب‌ترین راه حل برای کویت در کوتاه مدت، خریداری دستگاه‌های منحرف کننده امواج رادار است که می‌توان آنها را بر پایه‌های مسطح نصب کرد تا موشک‌های کرم ابریشم پرتاب شده را از هدف‌های مورد نظر منحرف سازد.»(1)
1 7
انگلستان سه کشتی جنگی و یک کشتی تدارکاتی دیگر به خلیج فارس اعزام کرد. این کشتی‌ها امروز از کانال سوئز عبور کردند تا به ناوگان انگلستان در خلیج فارس بپیوندند. ناوهای اعزامی انگلستان از ناوشکن یورک‌باتل، اکس و سسیلا و کشتی تدارکاتی تیداسپرینگ تشکیل شدهاند.(2)
2 8
هم‌زمان با فشارهای امریکا در شورای امنیت برای تصویب قطعنامه تحریم تسلیحاتی ایران، رسانههای غرب نقش مهمی در آماده کردن افکار عمومی جهان، فشار به طرف‌های معامله با ایران و القاء این که جمهوری اسلامی با وجود مواضع ضد غربی‌اش در نهایت از کمک‌های تسلیحاتی غرب بهره‌مند می‌شود، دارند. این رسانه‌ها در آستانه برگزاری مراسم 13 آبان تبلیغات گسترده‌ای را درباره معاملات شرکت فرانسوی لوشر با ایران به راه انداخته‌اند. شیکاکو تریبون نوشت: «اخیراً در فرانسه جنجالی در گرفته است که در محافل سیاسی خبری جهان به ماجرای "لوشر" اشتهار یافته است و به رسوایی مک‌فارلین شبیه می‌باشد. قضیه از این قرار است که پاره‌ای از محافل سیاسی - خبری فرانسه ادعا می‌کنند دولت سوسیالیست فرانسه در
فاصله سال‌های 83 تا 86 تعداد 450 هزار گلوله توپ در اختیار ایران قرار داده است. این محافل ادعا می‌کنند که این مسئله در زمان دولت "لورن فابیوس" صورت گرفته و رئیس‌جمهور فرانسه نیز از آن مطلع بوده است.»(1)
روزنامه فیگارو نیز در این‌باره نوشت: «مدیر بازرسی نیروهای مسلح فرانسه با اشاره به اطلاع "میتران" و "شارل ارنو" از ارسال مهمات به ایران در طول دو سال گذشته، گفت که مدیر شرکت "لوشر" به وی گفته که فروش مهمات جنگی به ایران در تلاش برای حفظ موجودیت شرکت فوق صورت گرفته است.» روزنامه لوموند نیز به نقل از گزارشهای کمیته محققان دولت فرانسه نوشت: «برخی از افراد نامشخص از طریق یک حساب بانکی در سوئیس جمعاً 100میلیون فرانک (19میلیون دلار) به عنوان حق‌الزحمه برای روبه‌راه کردن معامله مربوط به فروش 500 هزار گلوله توپ به ارزش 700 میلیون فرانک دریافت کرده بودند.»(2)در همین حال وزارت خارجه سوئد ضمن رد ارسال سلاح به ایران، از چندین کشور خواست تا برای مشخص شدن این نکته که چگونه احتمالاً سلاح‌های پیشرفته به طور قاچاقی به ایران ارسال شده، انبارهای موشک‌های ساخت سوئد را بازرسی کنند.(3)
1 9
در پی انتشار خبر سفر رئیس مجلس شورای اسلامی ایران به اتحادیه جماهیر شوروی در هفته آینده، صاحب‌نظران و تحلیلگران سیاسی به تجزیه و تحلیل روابط ایران و شوروی پرداختند. یک نشریه دولتی آلمان غربی که فقط برای اعضای پارلمان و مراکز دولتی آلمان ارسال می‌شود، نوشت: «دیدار هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس ایران از مسکو در اواخر ماه جاری، روند نزدیکی تهران و مسکو به یکدیگر را بیش از پیش نمایان خواهد کرد. ایران و شوروی برای نزدیک شدن به یکدیگر انگیزه‌های متفاوتی دارند. ایران از طرفی قصد دارد با افزایش همکاری و بهبود روابط با شوروی همگامی احتمالی این کشور با امریکا در جهت اعمال یک تحریم تسلیحاتی بین‌المللی را علیه ایران کاهش دهد و از سوی دیگر شوروی بدان لحاظ به ایران نزدیک می‌شود که جنگ خلیج فارس را به دلیل طولانی بودن مرزهای ایران و شوروی تهدیدی علیه امنیت ملی خود تلقی می‌کند. شوروی همچنین مخالف با بین‌المللی کردن جنگ خلیج فارس است، زیرا عواقب چنین پیش‌آمدی ممکن است شوروی را به مداخله نظامی، در صورت اقدام نظامی مستقیم امریکا علیه ایران، در منطقه ترغیب کند.»
این نشریه با اشاره به افزایش همکاری‌های اقتصادی بین دو کشور، از جمله سفر اخیر وزیر نفت ایران به مسکو، خاطرنشان می‌کند که در این سفر طرفین بر انتقال نفت صادراتی ایران از طریق خاک شوروی، احداث خط راه‌آهن بین بندرعباس و ترکمنستان شوروی و از سرگیری کار روی دو راکتور اتمی در ایران توافق کردند.
در گزارش این نشریه برای تشریح موقعیت رفسنجانی در ایران به این مطلب اشاره شده که
وی کسی است که قهرمانان ماجرای ایران‌گیت برای بهبود روابط بین تهران و واشنگتن سعی داشتند با وی ارتباط پیدا کنند. بر اساس گزارش این نشریه، ایران امیدوار است از طریق بهبود روابط با شوروی به یک شریک تجاری جایگزین برای مقابله با اِعمال تحریم تجاری کامل به‌وسیله غرب دست یابد و در زمینه سیاسی نیز از تبانی احتمالی دو ابرقدرت علیه ایران، مشابه با آنچه که در مورد قطعنامه 598 شورای امنیت صورت گرفت، جلوگیری کند. در گزارش نشریه مزبور در عین حال تأکید شده است که شوروی از همان آغاز با ادامه جنگ ایران و عراق مخالف بوده و آن را در جهت منافع امریکا در منطقه قلمداد کرده است و به همین لحاظ بیشتر به طرف جناح موافق با پایان جنگ گرایش دارد. این گزارش حاکی از آن است که شوروی روی عراق نیز که اخیراً به طرف غرب گرایش پیدا کرده، حساب می‌کند و سعی دارد از وجود تسلیحات نظامی روسی در ارتش عراق به عنوان یک اهرم به نفع خود استفاده کند.(1)
1 10
دولت امریکا خواستار حمایت سران عرب از اجرای کامل قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل متحد شد. چارلز ردمن سخنگوی وزارت خارجه امریکا گفت: «واشنگتن انتظار دارد این اجلاس مفصلاً به اوضاع خلیج]فارس[ و جنگ ایران و عراق بپردازد. امریکا امیدوار است شرکت‌کنندگان نظر خود را درباره اجرای کامل و وسیع قطعنامه 598 سازمان ملل متحد و در صورت لزوم تصویب مجازات‌هایی توسط شورای امنیت به طور قاطع اعلام نمایند.»(2)
اجلاس سران اتحادیه عرب یکشنبه هفته آینده در امان تشکیل خواهد شد. به عقیده دیپلمات‌های مقیم منطقه، احتمال قطع روابط کشورهای عربی با تهران به‌دلیل مخالفت ایران با پایان دادن به جنگ، از سوی کشورهای تندرو از قبیل سوریه که متحد ایران است و همچنین کشورهایی که در جنگ موضعی بی‌طرفانه اتخاذ کرده‌اند، مانند الجزایر، عمان و امارات عربی متحده بسیار ضعیف است. خبرگزاری فرانسه در گزارشی پس از ذکر مطالب فوق نوشت: «در محافل دیپلماتیک عقیده بر این است که در رابطه با جنگ ایران و عراق از این اجلاس انتظار اتخاذ هیچ‌گونه تدبیر عملی نمی‌رود. به گفته دیپلمات‌ها، کشورهای حوزه خلیج فارس نسبت به مدت تعهد امریکا که به زودی 40 فروند کشتی در منطقه خواهد داشت، عمیقاً بدبین هستند. دیپلمات‌ها می‌گویند ایران و عراق در آخرین پاسخ‌های خود به طرح دبیرکل سازمان ملل، مواضعی سخت‌تر اتخاذ کرده‌اند. از سوی دیگر، آقای رفسنجانی تأکید کرد که هر گونه راه‌حلی برای این جنگ هفت ساله می‌بایست متعاقب پیروزی قطعی ایران به دست آید.»(3)
یک روزنامه نیمه رسمی مصری از سران کشورهای عرب خواست با کنار گذاشتن سوریه و لیبی، موضع مشترکی علیه ایران اتخاذ کنند. روزنامه "اژیپسین‌گازت" نوشت: «این دو کشور قبلاً به اندازه کافی پیوستگی اعراب را در هم شکسته‌اند و چون هیچ دلیلی مبنی بر تغییر روش آنها وجود ندارد، اجلاس سران عرب باید در پی همبستگی اکثریت اعضا باشد. تصمیمات
اجلاس‌های سران عرب برای اجرا باید به طور اجماع اتخاذ شود و نه اکثریت عضو جامعه عرب.» این روزنامه سخت‌تر شدن موضع ایران در مورد قطعنامه 598 را دلیل دیگری برای اتخاذ موضع واحد اعراب عنوان نمود و افزود: «در نتیجه باید از هرگونه قطعنامه عربی برای اعمال مجازات تحریم علیه ایران بدون در نظر گرفتن قذاقی‌ها و اسدها حمایت کرد.» روزنامه مزبور نتیجه‌گیری می‌کند: «این اقدام، اکثر کشورهای جهان به ویژه اعضای شورای امنیت را وادار خواهد ساخت که مجازات‌هایی را علیه ایران تحمیل کنند تا این کشور برای پایان بخشیدن به جنگ به عقل و منطق باز گردد.»(1)
1) 34. مأخذ 18، ص49.
11
در دومین روز از دور جدید حملات هوایی عراق، تأسیسات نفتی و ارتباطی جزیره خارک، بهبهان و ایستگاه مخابراتی سلمانیه هدف حمله قرار گرفتند و آسیب دیدند. در جزیره خارک هواپیماهای دشمن دو موشک به سوی تأسیسات نفتی آن پرتاب کردند که یکی از آنها در بین راه و قبل از رسیدن به هدف با تلاش واحدهای پدافند مستقر در محل، مورد اصابت قرار گرفت و در هوا منفجر شد. موشک دیگر به سکوی چاه نفت دی - 7 واقع در جنوب اسکله غربی آذرپاد از منطقه دریایی خارک اصابت و این سکو را حدود 80 درصد تخریب کرد. هواپیماهای دشمن دوباره در ساعت 21:15 به جزیره خارک حمله کردند و سکوی فروزان را هدف قرار دادند که خسارتی در بر نداشت.(1)
در حملات امروز هواپیماهای عراقی به بخشی از تأسیسات نفتی جزیره خارک خسارت وارد شد.
1) 1. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها"، شماره 170، 21/8/1366، ص6؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 232، 16/8/1366، ص4.
تأسیسات نفتی پازنان واقع در بهبهان نیز امروز هدف حمله هواپیماهای عراق قرار گرفت. به هنگام این حمله به دلیل قطع برق، آژیر خطر به صدا در نیامد و هواپیماهای مهاجم با پرتاب دو موشک خساراتی به این تأسیسات وارد کردند.(1)ایستگاه مخابراتی سلمانیه واقع در جاده اهواز - آبادان هدف دیگر حملات هوایی امروز عراق بود که بر اثر آن خساراتی به دکل آنتن این ایستگاه وارد شد و ارتباط آن با مرکز منطقه قطع گردید.(2)در کنار این بمباران‌ها هواپیماهای دشمن در یک اقدام تبلیغاتی مقادیری اعلامیه در منطقه چزابه پخش کردند.(3)
آتش‌سوزی ناشی از حمله هوایی دیروز عراق به تأسیسات نفتی و گازی پازنان 1 و 2 در منطقه آغاجاری و بهبهان با تلاش مأموران آتش‌نشانی در ساعت 17 امروز مهار شد.(4)
خبرگزاری رویتر در گزارشی از آغاز مجدد حملات هوایی عراق به نقل از دیپلمات‌ها نوشت: «حملات عراق در این هفته و تظاهرات ضد امریکایی در ایران می‌توانند به بهترین شکل به عنوان ژست‌گیری قبل از برگزار شدن اجلاس سران عرب در امان توصیف شوند. حملات شدید عراق به تأسیسات نفتی ایران نشانة آشکاری از خشم بغداد از پاسخ به طرح دبیرکل است.»(5)
1 2
در پاسخ به حملات هوایی دشمن به مراکز اقتصادی و نفتی جمهوری اسلامی ایران، مراکز صنعتی بصره و جاده‌های عقبه ارتش عراق و مقرهای پشتیبانی و فرماندهی دشمن زیر آتش توپخانه نیروهای خودی قرار گرفت که در نتیجه این گلوله‌باران چهار خودرو دشمن، چهار کمپرسی، یک بلدوزر، دو قایق و دو قبضه پدافند هوایی هدف قرار گرفت و منهدم شد.(6)شکاری بمب‌افکن‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز طی دو نوبت در ساعات 8:40 و 10:15 صبح امروز مراکز تجمع نیروهای عراقی را در مناطق شرهانی و زبیدات بمباران کردند.(7)
ارتش بعث عراق اخیراً تعدادی سلاح و تجهیزات شیمیایی همراه با عده‌ای از افراد آموزش دیده سلاح‌های شیمیایی به منطقه مهران گسیل داشته است. این افراد از طریق خانقین به جبهه‌های مهران آمده‌اند.(8)ارتش عراق به دلیل تسامح مجامع بین‌المللی و به‌رغم ممنوعیت استفاده از سلاح‌های شیمیایی از این سلاح در سطح گسترده‌ای استفاده می‌کند.
2 3
دلایل انجام نشدن عملیات نامنظم در منطقه سد دوکان که قرار بود با همکاری قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی کردستان عراق به اجرا در آید، عصر امروز در قرارگاه رعد با حضور فرمانده این قرارگاه و فرماندهان نیروهای عمل کننده بررسی شد. در این جلسه رسول (فرمانده نیروهای عمل کننده از لشکر ویژه پاسداران) و برادر دهقان (نماینده قرارگاه رعد برای هماهنگی لشکر ویژه و اتحادیه میهنی) دلیل اجرا نشدن عملیات را همکاری نکردن مسئولان اتحادیه میهنی در منطقه عملیاتی برای شناسایی، پشتیبانی و ترابری نیروهای این لشکر و مهم‌تر از آن نداشتن شناسایی و اطلاعات کافی مسئولان اتحادیه از وضعیت منطقه و دشمن و همچنین آماده نکردن نیروی کافی از
1) 2. سند شماره 97803 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلکس از سپاه کهگیلویه و بویراحمد، به دفتر فرماندهی کل سپاه، 16/8/1366.
2) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 234، 18/8/1366، ص3.
3) 4. سند شماره 126660 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی شماره 123، معاونت عملیات سپاه ششم امام صادق(ع)، از تاریخ 8/8/1366 تا 15/8/1366.
4) 5. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 231، 15/8/1366، ص3، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 14/8/1366.
5) 6. همان، ص35 و 36، بحرین - خبرگزاری رویتر، 14/8/1366.
6) 7. سند شماره 126793 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای قرارگاه کربلا، 14/8/1366، ص1.
7) 8. روزنامه کیهان، 16/8/1366، ص17.
8) 9. سند شماره 97785 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه ناحیه مستقل چهارم بعثت (باختران) - اطلاعات، 14/8/1366.
طرف اتحادیه برای انهدام پایگاه‌های دشمن در منطقه اعلام کردند.(1)
امروز همچنین در پاسخ به طرح روز گذشته جلال طالبانی برای اجرای این عملیات، برادر جعفری در نامهای برای وی موافقت قرارگاه رمضان را با اجرای طرح پیشنهادی و با تأخیری شش روزه اعلام کرد و تأکید نمود که منتفی شدن یا تأخیر این عملیات مشکل‌ساز خواهد شد.(2)
در پی این نامه، نامهای گلایه‌آمیزی بین فرمانده قرارگاه رعد و رئیس اتحادیه میهنی کردستان عراق رد و بدل شد و دو طرف شیوة گفتار به کار رفته در این نامه‌ها را نامناسب خواندند.(3)
1 4
پایگاه کلهرآباد از محور باینچوب واقع در شمال سنندج امروز دو بار هدف حمله ضدانقلاب قرار گرفت. 12 تن از چته‌های کومهله در ساعات 7:45 و 8:45 به این پایگاه حمله کردند که هر بار درگیری 20 دقیقه ادامه داشت. با تلاش و آتش به موقع نیروهای خودی، اقدام این عناصر هیچ حاصلی برای آنان نداشت و آنها مجبور به فرار از منطقه شدند.(4)
مقر کمیته سردشت حزب دمکرات که در روستای توسوران عراق قرار دارد، منفجر شد. حزب دمکرات تصمیم داشت کنفرانس منطقه‌ای "هیز کیارنک سردشت" را به همراه مسئولان حزب در این مقر برگزار کند که با اقدام یکی از چته‌های حزب منفجر شد. در این انفجار 10 تن کشته و 3 تن مجروح شدند که ابراهیم قایبردی در میان مجروحان می‌باشد.(5)
2 5
درپی اعلام "هفته آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا" و تصمیم دولت بر بسیج هرچه بیشتر منابع و امکانات کشور در راه تأمین نیاز جبهه‌ها و مقابله با اقدامات امریکا در خلیج فارس، مردم و مسئولان کشور در تلاشی گسترده، اقدامات عملی خود را برای تحقق آن آغاز کرده‌اند. شورای سیاسی دولت صبح امروز با تشکیل جلسه‌ای اهم رویدادهای داخلی و بین‌المللی و مسائل خلیج فارس را بررسی کرد. مهندس میرحسین موسوی، نخست‌وزیر، در پایان این جلسه درباره "هفته آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا" گفت: «اعلام این هفته نباید یک حرکت سیاسی یا تبلیغاتی تلقی شود. ما اینک در شرایط حساسی قرار داریم و بسیج تمام نیروها جهت مقابله با شیطان بزرگ یک ضرورت جدی است. مسئله مهم در این هفته بسیج نیروهای رزمنده است. البته امریکاییها اینک در منطقه به شدت در موضع ضعف قرار گرفته‌اند. کشته شدن ناخدای قایق ماهیگیری شارجه توسط آنها نشان داد که آنها در خلیج فارس از سایه خود نیز می‌ترسند.»(6)
مهندس موسوی در تشریح مواضع جمهوری اسلامی ایران گفت: «ما از لحاظ سیاسی تجربه کرده‌ایم که اگر به امریکا مجال داده شود جای پای خود را در منطقه محکم می‌کند. اگر یانکی‌ها احساس امنیت کنند به عنوان یک تهدید مهم علیه امنیت خلیج فارس در منطقه خواهند ماند.» نخست‌وزیر تأکید کرد: «اگر ما هیچ دلیل دیگری برای ضرورت وارد کردن ضربه
1) 10. سند شماره 1547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 2/8 تا 17/8/1366، ص1/127 تا 1/131.
2) 11. همان، ص127.
3) 12. همان، ص131، 1/131 و 132 و 1/132.
4) 13. سند شماره 141447 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع)- اطلاعات، به قرارگاه حمزه و کلیه پایگاه‌ها - اطلاعات، 23/8/1366، ص1.
5) 14. سند شماره 138135 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع) - اطلاعات، به ستاد مرکزی سپاه - معاونت اطلاعات، 26/8/1366.
6) 15. روزنامه کیهان، 14/8/1366، ص2.
قاطع بر رژیم پوسیده عراق در شرایط کنونی نمی‌داشتیم، صرف سراسیمگی استکبار جهانی برای نجات صدام، کافی بود که نشان دهد این رژیم اینک در ضربه‌پذیر‌ترین وضعیت خود طی هفت سال گذشته قرار گرفته است.»(1)
اعزام نیروهای مردمی به جبهه‌های جنگ با اعلام هفته آمادگی وسعت بیشتری یافته است. طی دیروز و امروز تعداد زیادی از نیروهای تازه نفس از استان‌های خراسان، ایلام، باختران، مازندران، همدان و مرکزی به استعداد 54 گردان، با بدرقه مردم رهسپار جبهه‌های نبرد شدند.(2)
1 6
بخش عمده‌ای از سلاح‌های مورد نیاز جمهوری اسلامی ایران در داخل تولید می‌شود. محسن رضایی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اعلام کرد: «بعضی از ارقام موشک در داخل ساخته شده است و برخی ارقام دیگر نیز در دست ساخت و کپی‌سازی است.» وی افزود: «میدان صنعت نظامی میدان بزرگی است که ما از دو سال قبل آن را فتح کرده‌ایم.»(3)وی در یک مصاحبه دیگر گفت: «با دست‌یابی به سلاح‌های فوق سری جهان، تانک ذوالفقار را که ترکیبی از تکنولوژی تانک سازی کشورهای بلوک غرب و بلوک شرق است، طراحی کرده و در دست ساخت داریم. در زمینه صنایع نظامی برنامه‌ریزی‌های وسیعی را شروع کرده و تاکنون ما سه مدل هواپیمای ساخت خود را آزمایش کرده‌ایم ولی تولید انبوه آنها هنوز شروع نشده است.»(4)
روزنامه ایندیپندنت نیز در شماره امروز خود با اشاره به پرواز موفقیت‌آمیز اولین هواپیمای جنگنده ساخت ایران برفراز عراق نوشت: «هواپیمای مذکور از روی نمونه هواپیمای اف -7 چین که خود اقتباسی از میگ 21 روسی است، ساخته شده و در جنوب شرقی ایران مونتاژ می‌شود. هواپیمای مزبور از نوع چینی خود پیشرفته‌تر است، زیرا در ساخت آن از تکنولوژی پیشرفتهای که گفته می‌شود از آلمان گرفته شده، استفاده گردیده است. جنگنده مونتاژ شده ایران هفته پیش برای جلوگیری از کشف هویت خود با چند فروند هواپیمای دیگر ایران در یک مأموریت جنگی برفراز مواضع عراق پرواز کرد.»(5)
2 7
احتمال حمله به فاو را سفیر یکی از کشورهای وابسته به بلوک شرق در کابل با مسئول نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان مطرح کرد. وی در این گفتوگو اظهار کرد:
«هر ضربة امریکا را بایستی با ضربه قوی‌تری پاسخ داد. امریکا یک روز باید بفهمد که دوران قلدری تمام شده است.» وی افزود: «ما موضع جمهوری اسلامی ایران را درک می‌کنیم. تصور ما این است که امریکاییها جا خورده‌اند و عکس‌العمل نشان نخواهند داد. ولی بعید نیست عراقی‌ها با هماهنگی امریکا و کویت، بندر فاو را بزنند چون ادعا کرده‌اند موشک‌ها از بندر فاو پرتاب شده است.» وی احتمال عملیات زمینی عراق برای بازپسگیری فاو را بعید ندانست. گفتنی است که یک نشریه اسپانیایی نیز در تاریخ 28/7/1366 خبری دربارة حمله احتمالی امریکا به فاو منتشر کرد.(6)
1) 16. - همان.
2) 17. روزنامه جمهوری اسلامی، 16/8/1366، ص2.
3) 18. مأخذ 15، ص3.
4) 19. روزنامه جمهوری اسلامی، 17/8/1366، ص2.
5) 20. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها"، شماره 170، 21/8/1366، ص7، به نقل از روزنامه ایندیپندنت.
6) 21. سند شماره 029567 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارشهای سیاسی خارجی،ص1.
1 8
در ادامه جو‌سازی مطبوعات غرب علیه شرکت‌های فروشنده سلاح و تجهیزات به ایران، امروز روزنامه فیگارو متن کامل یک گزارش محرمانه وزارت دفاع فرانسه را چاپ کرد که مقامات بلندپایه دولت سوسیالیست و پیشین فرانسه با فروش غیرقانونی اسلحه به ایران موافقت کرده‌اند. بر اساس این سند، کارخانه لوشر متهم شده است که بین سال‌های 1984 تا 1986 بیش از پانصدهزار گلوله توپ به ایران فروخته است. مخالفین دولت سوسیالیست فرانسه بر این موضوع تأکید دارند که فرانسوا میتران، رئیس‌جمهور فرانسه، از این اقدام غیرقانونی کارخانه لوشر اطلاع داشته و هیچ اقدامی نکرده است. "آندره ژیرو" وزیر دفاع فرانسه در گزارشی مدعی است که دولت سوسیالیست سابق فرانسه به "لوشر" اجازه فروش 120 میلیون دلار اسلحه به ایران داده و بایستی به یک قاضی تحقیق ارجاع شود.(1)
رهبران سوسیالیست فرانسه امروز گزارش دولت این کشور درباره دادن اجازه فروش اسلحه به ایران به طور سری، از سوی حزب آنها در دوران حکومت سوسیالیست‌ها و نیز قبول کمیسیون برای انجام این معامله را تکذیب کردند."شارل ارنو" وزیر دفاع سابق فرانسه در این باره گفت: من هرگز فرمان و یا دستوری برای صدور این اسلحه‌ها به ایران دریافت نکرده‌ام.(2)
ماجرای لوشر که به "ایران گیت فرانسه" معروف شده انعکاس وسیعی در مطبوعات فرانسه داشت. نشریه چپ میانه لیبراسیون نوشت: «این ماجرا شبیه عروسک‌های روسی است که چندین عروسک در شکم یکدیگر نهفته‌اند و ماجرایی در پی ماجرای دیگر قرار دارد. چنین رسوایی‌هایی از جمله خصوصیات متزلزل رئیس‌جمهور سوسیالیست و دولت محافظه‌کار بوده است. ولی این بار خود رئیس‌جمهور در زمینه سیاست خارجی فرانسه زیر سؤال قرار می‌گیرد و با سکوت میتران درباره این ماجرا، ضربه جبران‌ناپذیری به امیدهای وی در جهت انتخاب مجدد به ریاست جمهوری وارد می‌شود.»
نشریه لوکوتیدین دوپاری نیز نوشت: «ماجرای ایران گیت به سبک فرانسوی هیچ جنبه مثبتی در خود ندارد. حداقل امریکا در تلاش برای آزادی گروگان‌هایش، سلاح به ایران فروخت، ولی در مورد فرانسه تنها هدف از فروش سلاح کسب منفعت بوده است.» نشریه لوماتن که هوادار سوسیالیست‌ها است دولت محافظه‌کار را متهم کرده که از این ماجرا برای لطمه زدن به مبارزات انتخاباتی میتران استفاده می‌کند. روزنامه لوماتن نیز خواستار پایان دورویی محافظه‌کاران شده و افزوده است: چه کسی بود که به عراق موشک اگزوسه فروخت و به تکامل و پیشرفت برنامه هسته‌ای آن کشور کمک کرد و چه کسی به خاطر اهداف سیاسی خود با ایران در مورد گروگان‌ها وارد مذاکره شد؟ لوماتن در پایان تأکید کرد که هیچ کس از دو اردوی سیاسی فرانسه اینک نمی‌تواند دم از اخلاقیات سیاسی بزند. از سوی دیگر، به گزارش بخش انگلیسی رادیو فرانسه "آندره ژیرو" وزیر دفاع فرانسه اعلام کرد یک مدرک
محرمانه که در آن از نقش دولت سوسیالیست سابق این کشور در فروش غیرقانونی سلاح به ایران پرده برداشته شده، از حالت محرمانه بیرون آمده است و متن آن در دو نشریه فرانسوی درج شده است.(1)
لوموند نیز با لحنی تمسخرآمیز و زیر عنوان "محاصره کاخ الیزه" نوشت: «محیط سیاسی فرانسه که از ابتدای هفته جاری در معرض بمباران‌های خمپاره 155 ساخت شرکت لوشر که به ایران تحویل گردیده قرار گرفته، ممکن است به زودی به ویرانه‌ای تبدیل شود. دار و دسته "شیراک" نیز ممکن است دچار نفاق و اختلاف شود.» این روزنامه با تأکید بر اینکه دادگستری (فرانسه) یک بار دیگر لگدمال شده، افزود: «مردم فرانسه به عنوان شاهد در برابر مناقشه‌ای که تمام زوایای آن هنوز به خوبی روشن نیست، ممکن است این بار براستی همه رهبران سیاسی خود را به دیده بی‌اعتنایی و حتی به دیده تحقیر بنگرند.»(2)
1 9
عراق که درصدد قطع صدور نفت ایران و درآمدهای ناشی از آن است، با حمایت کشورهای منطقه و سلاح‌های پیشرفته روسی و فرانسوی به قسمتی از هدف خود رسیده است. روزنامه "لویدز لیست" ارگان شرکت بیمه لویدز لندن امروز در گزارشی تأثیر حملات هوایی عراق بر میزان تولید نفت ایران را در ماه اکتبر بررسی کرده و نوشته است: «ظواهر امر نشان می‌دهد که عراق می‌تواند در تلاش خود برای کاهش صدور نفت خام ایران موفق شود. ناوگان نفتکش‌های انتقال نفت ایران که بین ترمینال‌های جزیره خارک و لارک حرکت می‌کنند ماه گذشته از 26 فروند به 20 فروند کاهش یافته است. این ناوگان که همواره هدف عمده‌ای برای حملات عراق بوده است، در تلاش ایران برای نگهداری سطح تولید نفت خود در حد 37/2 میلیون بشکه در روز که در سهمیه اوپک منظور شده است، نقش مهمی دارد. در دو هفته گذشته خلبانان عراقی توانستند با موفقیت چهار فروند از این کشتی‌ها را هدف حملات خود قرار دهند و به آنها آسیب برسانند. با این حال شرکت ملی نفت ایران در حفظ تعداد کشتی‌های ناوگان شاتل (سیار) خود فعال بود. این شرکت طبق گزارشهای واصله در ماه اکتبر گذشته برای انتقال نفت خود از 12 نفتکش استفاده می‌کرد ولی تعداد این کشتی‌ها در ماه جاری به 9 فروند کاهش یافت. به علاوه به نظر می‌رسد که میزان تولید نفت ایران اکنون از سقف تعیین شده در اوپک پایین‌تر است. آخرین آمار نشان می‌دهد که تولید نفت ایران به طور متوسط بین 8/1 تا 9/1 میلیون بشکه در روز در نوسان است. برآوردهای منابع صنعت نفت نشان می‌دهد که میزان صدور نفت ایران در ماه سپتامبر که به 7/1 تا8/1 میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود، طی ماه گذشته نیز باز هم به 5/1 تا 6/1 میلیون بشکه کاهش یافته است. در همین حال اقدام اخیر ایران در اجاره نفتکش، از دید ناظران اقتصادی در لندن، تلاشی برای افزایش سطح تولید و صادرات نفت این کشور تلقی می‌گردد.»(3)
یک بولتن داخلی سپاه نیز با انعکاس این مطلب نوشت:
1- تولید نفت خام ایران در ماه گذشته روزانه حدود 2 میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود که در مقایسه با اوج تولید در چند ماه پیش یعنی 8/2 میلیون بشکه در روز، حدود 30 درصد کاهش یافته است. ضمناً مصرف داخلی نفت خام ایران طی تابستان سال جاری به روزانه 600 هزار بشکه رسید که در ماههای زمستان 100هزار بشکه نیز افزایش می‌یابد.
2- ظرفیت پالایش نفت ایران نیز به دلیل حملات هوایی عراق تا حدود یک سوم در اوایل سال جاری کاهش یافت طوری که این امر موجب شد روزانه 200 هزار بشکه فرآورده‌های نفتی از خارج وارد کشور شود. 3- اعلام تحریم واردات امریکا از ایران علی‌رغم نداشتن هیچ‌گونه رابطه مستقیم در صدور نفت به این کشور، ضربه شدیدی بر عملیات بازاریابی نفتی ایران به ویژه در اروپا وارد نموده است. (1)
1 10
عراق برای مقابله با کردهای این کشور درصدد است پای نیروهای ترکیه را به میان بکشد. خبرگزاری جمهوری اسلامی طی گزارشی درباره سفر وزیر صنایع ترکیه به نمایشگاه بین‌المللی بغداد و مذاکرات مقامات دو کشور نوشت: «وزیر صنایع ترکیه در مدت اقامتش با وزرای صنایع سنگین، تجارت، صنایع سبک و معاون اول صدام ملاقات و مسائل موجود در روابط اقتصادی دو کشور به خصوص مسئله حمل و نقل کالاهای طرفین به کشورهای یکدیگر را مورد بحث و تبادل نظر قرار داد . به گفته "جاهد آرال" مقامات عراقی تهدید کرده‌اند در صورتی که ترکیه نتواند مشکلات موجود در زمینه حمل و نقل و ترانزیت کالا بین دو کشور را حل نماید رژیم عراق تصمیم به یافتن مشتریان جدید تجاری خواهد گرفت. این تهدیدات به دنبال افزایش فعالیت‌های کردهای مبارز عراقی در شمال آن کشور و به خطر افتادن امنیت جاده ترانزیتی بین دو کشور صورت می‌پذیرد. لازم به یادآوری است بیست و چهارمین نمایشگاه بین‌المللی بغداد با شرکت 1400 مؤسسه تولیدی و تجاری از 56 کشور جهان در 10 آبان ماه جاری در این شهر گشایش یافت.»(2)
2 11
گروهی از سناتورهای امریکا با ارائه لایحه‌ای به سنای این کشور خواستار محدود کردن سیاست‌های جنگی ریگان شدند. در این لایحه که سناتور "براک‌آدامز" و 5 سناتور دیگر آن را مطرح کرده‌اند، حضور نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس مورد حمایت قرار گرفته، اما برای محافظت از کشتی‌های کویتی دارای پرچم امریکا یک محدودیت زمانی یک ساله در نظر گرفته شده است. بر اساس این لایحه رئیس‌جمهور ملزم است که پیش از انجام اقدامات نظامی طرحریزی شده در خلیج فارس تأیید قبلی کنگره را به دست آورد.(3)
1 12
کاسپار واینبرگر، وزیر دفاع امریکا، رسماً از مقام خود استعفا داد. واینبرگر مردی یک دنده در امور نظامی و از طرفداران اصلی استقرار نیروهای نظامی امریکا در خلیج فارس بود. روزنامه گاردین نوشت: «واینبرگر یکی از مقامات اسبق شرکت بتهل، سرمایه‌گذاری چند میلیارد دلاری در خلیج فارس صورت داده بود و از حامیان طراز اول کشورهای محافظه‌کار منطقه محسوب می‌شود.» درباره دلایل استعفای واینبرگر محافل رسمی مطلبی بیان نکردند و ریگان نیز در مراسم معرفی کارلوچی به جای واینبرگر، او را بهترین وزیر دفاع تاریخ امریکا ذکر کرد ولی دلیلی برای کنار گذاشتن وی ذکر نکرد.
استعفای واینبرگر، در رسانههای جهان با تعابیر مختلفی چون "سقوط سیاست جناح‌های تندرو و نظامی‌گرای امریکا"،" ضربه‌ای به جناح بازها" و "پایان ولخرجی‌های امریکا در امور نظامی" عنوان شده است. روزنامه تایمز مالی نوشت: «منتقدان واینبرگر عملکرد او را به شدت مورد سؤال قرار داده و نه تنها از مخارج هنگفت او در پنتاگون بلکه از عدم آمادگی او در عملیات مین جمع‌کنی در خلیج فارس به عنوان عامل پشتیبانی کننده از سیاست‌های امریکا در خلیج فارس نیز انتقاد کرده‌اند. رسانههای غربی از فرانک کارلوچی به عنوان یک کارشناس سیاست‌های خارجی یاد کرده و پیش‌بینی کرده‌اند موج نظامی‌گرایی در سیاست‌های خارجی امریکا کاهش یابد.»
روزنامه ایندیپندنت نیز نوشت: «واینبرگر از تندروهای یک دنده در حکومت امریکا بود.» در عین حال همسر واینبرگر در مصاحبه‌ای با روزنامه نیویورک تایمز هرگونه رابطه‌ای بین استعفای شوهرش با بیماری خود را تکذیب کرد. مقامات امریکایی قبلاً اعلام کرده بودند که واینبرگر به دلیل بیماری همسرش که به سرطان مبتلاست از کار کناره‌گیری کرده است. به گزارش خبرگزاری فرانسه ناظران معتقدند که با روی کار آمدن کارلوچی چشم‌انداز مذاکرات خلع‌سلاح بهتر خواهد شد، زیرا وی با کنگره برخورد نرم‌تری خواهد داشت.(1)
1) 30. مأخذ 17، ص3.
11
در سومین روز از آغاز حملات جدید هوایی عراق و در آستانه برگزاری اجلاس سران عرب، شرکت شیمیایی رازی و شرکت "ایران نیپون" واقع در مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی هدف حمله هواپیماهای عراق قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. در این حمله دو مخزن مواد خام و محصولات شرکت ایران نیپون از بین رفت و به دو مخزن دیگر به میزان 20 تا 50 درصد آسیب رسید. در حمله به مجتمع شیمیایی رازی نیز که در ساعت 13:20 انجام شد، مخزن نفت مایع "توربو" ژنراتورهای موجود در این مجتمع منهدم گردید و یک تن شهید و 13 تن دیگر زخمی شدند. این شرکت به دلیل حملة یک ماه پیش دشمن در حال بازسازی بود که مجدداً هدف قرار گرفت.(1)
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در گزارشی از فعالیت پروازی امروز هواپیماهای عراقی آورده است: «تعداد 26 فروند از هواپیماهای عراقی در 12 مسیر یک تا هشت فروندی ضمن انجام پرواز داخلی و گشت‌زنی در قلمرو فضایی عراق و شمال غربی خلیج فارس، توسط رادارهای دوربرد این نیرو ره‌گیری شدهاند.»(2)
2 2
سپاه ششم امام صادق(ع) که پدافند منطقه جنوب چزابه تا منطقه طلائیه به طول 157 کیلومتر را به عهده دارد، در گزارشی وضعیت این منطقه را در دوره یک ماهه 15/7/1366 تا 15/8/1366 اعلام کرد. طول خطوط آبی این منطقه 75/96 کیلومتر است که 9 یگان در آن پدافند می‌کنند. طول خطوط خشکی آن نیز 25/60 کیلومتر است که پدافند آن را 8 یگان به عهده دارند. در این منطقه جمعاً 6620 نیروی در خط، احتیاط و پشتیبانی مستقر هستند. به طور متوسط در خطوط خشکی به ازای هر کیلومتر 33 نیروی در خط و 7 نیروی احتیاط و در خطوط آبی به ازای هر کیلومتر 11 نیروی در خط و 7/0 نیروی احتیاط وجود دارد. علاوه بر یگان‌های مستقر در خط، یگان‌هایی نیز برای پشتیبانی آتش و مهندسی و اطلاعات در منطقه حضور دارند. در این منطقه 49 دکل دیده‌بانی موجود است که 17 دکل آن فعال است و به طور متوسط برای هر یگان یک دکل فعال وجود دارد. همچنین از 70 قبضه توپ مستقر در این منطقه، 50 قبضه آن سالم است.
در این دوره متوسط مصرف روزانه مهمات توپخانه 349 گلوله بوده است که 279 گلوله آن در جزیره مجنون شلیک شده است.
نتایج مهم اجرای آتش توپخانه خودی روی دشمن طی این دوره انهدام 3 تانک، 4 زاغه بزرگ مهمات، 8 کامیون و خودرو و 2 لودر و بلدوزر و 1 کاتیوشا بوده است. مجموع ادوات موجود در منطقه 248 قبضه ادوات سنگین و 409 قبضه ادوات سبک بوده است. متوسط روزانه مهمات مصرفی ادوات سنگین در منطقه 658 گلوله بوده که بیش‌ترین نوع آن گلوله 107 میلی‌متری (مینی کاتیوشا) بوده است. همچنین تعداد 46 قبضه پدافند هوایی در کل منطقه استقرار دارد که 17 قبضه آن در جزیره جنوبی مستقر است. 12 تانک نیز در منطقه وجود دارد که 7 دستگاه آن در جزیره جنوبی فعال است. در این منطقه تنها یک دستگاه موشک‌انداز مالیوتکا وجود دارد که در ابتدای ورود به منطقه طی 48 ساعت 4 تانک دشمن را منهدم کرد.
در این منطقه از 12/7/1366 تا 15/8/1366 تعداد 23 تن از رزمندگان شهید و 167 تن مجروح شدهاند که به طور متوسط در هر 5 روز 4 تن شهید و 28 تن مجروح شدهاند. بیش‌ترین شهید و مجروح در این دوره متعلق به لشکر5 نصر با تعداد 7 شهید و 57 مجروح بوده است که در ضلع شرقی جزیره جنوبی استقرار دارد. تیپ 29 نبی‌اکرم که در پدهای 5 و 6 جزیره شمالی مستقر است، در این دوره شهید و مجروحی نداشته است.
در گزارش معاونت عملیات سپاه ششم امام صادق(ع) درباره دشمن آمده است: از منطقه شیب تا شرق پاسگاه طلائیه را سپاه‌های 4، 6 و 3 ارتش عراق با به کارگیری 27 تیپ که زیر امر 9 لشکر می‌باشند، پدافند می‌کنند. در این دوره افراد پیاده دشمن مشغول سنگرسازی و کانال کنی بوده‌اند و 57 تانک دشمن حداقل 435 گلوله شلیک کرده‌اند که هدف 382 گلوله آن جزیره جنوبی بوده است. همچنین توپخانه دشمن در این دوره 8718 گلوله شلیک کرده که 5033 گلوله آن در محدوده جزایر جنوبی و شمالی مجنون اصابت کرده است.(1)
1 3
سپاه پانزدهم رمضان گزارش داد: «نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق امروز با اجرای کمین، سه نیروی ارتش عراق را به اسارت گرفتند. در جریان اجرای این کمین که در جاده کرکوک - سلیمانیه انجام گرفت، سه نیروی عراقی همراه با یک دستگاه ماشین و مقادیری سلاح به دست پیشمرگان کرد افتاد.»(2)
به گزارش قرارگاه رعد از داخل عراق، دو روز است که یک ستون ارتش عراق که می‌خواهد از چمچمال به کمک نیروهایش در سنگاو برود، با نیروهای اتحادیه در جنگ است و زد و خورد به شدت ادامه دارد.(3)
1) 3. سند شماره 029568 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت عملیات سپاه امام صادق(ع) - اطلاعات و آمار، 15/8/1366، ص19.
2) 4. سند شماره 138132 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، معاونت اطلاعات، 27/8/1366.
3) 5. سند شماره 1547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 2/8 تا 17/8/1366، ص1/142.
1 4
در پی منتفی شدن عملیات مشترک نیروهای جمهوری اسلامی و نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق، امروز تلاش قرارگاه رعد (تحت امر قرارگاه رمضان) بیشتر به ارسال پیام‌های رد و بدل شده بین فرمانده این قرارگاه و جلال طالبانی و درخواست تعیین تکلیف برای ادامه کارهای مشترک و همچنین تلاش برای کاهش سردی روابط بین دو طرف گذشت. همچنین در جلسه خداحافظی فرمانده قرارگاه رعد و جلال طالبانی خبرهایی مبنی بر انتقال سه تیپ گارد عراق از منطقه ماووت به دوکان، سلیمانیه و کرکوک داده شد و جلال طالبانی بر هم‌پیمانی استراتژیک اتحادیه میهنی با جمهوری اسلامی تأکید کرد.
در زمینه روابط اتحادیه میهنی کردستان و جمهوری اسلامی و اقدامات مشترک نیروهای اتحادیه و ایران علیه رژیم عراق، عصر امروز نامهای که دفتر سیاسی اتحادیه خطاب به برادر ذوالقدر نوشته بود، به قرارگاه رعد رسید تا از طریق این قرارگاه برای فرمانده قرارگاه رمضان ارسال گردد. در این نامه آمده است: «طبق قرار بنا بود که جمهوری اسلامی و اتحادیه میهنی کردستان با همکاری یکدیگر، عملیاتی در محور سردشت، سفره، گلاله برای باز کردن راه و اتصال منطقه رهبری اتحادیه به جمهوری اسلامی اجرا کنند که زمینهای برای اجرای عملیات بزرگ‌تر علیه دشمن بعثی فراهم شود(1)... که عملیات به تأخیر افتاد. اتحادیه پیشنهاد کرد در مدتی که این عملیات به تعویق افتاده، عملیات دیگری با این اهداف: فریب دشمن، انهدام تأسیسات سد دوکان، نشان دادن همراهی و همدردی با جمهوری اسلامی در مورد مسائل خلیج فارس، اجرا شود…» در ادامه نامه از آمادگی اتحادیه برای اجرای این عملیات و تعویق آن به علت لو رفتن و آمادگی برای اجرای عملیات مؤثر در موقعیت مناسب و اینکه اجرای عملیات در موقعیت کنونی فقط یک سر و صدا است و نیل به اهداف آن میسر نیست، سخن رفته است.(2)
از سوی دیگر، فرمانده قرارگاه رعد که قصد برگشت به ایران را داشت، شامگاه برای خداحافظی با جلال طالبانی به دیدن وی رفت. راوی مرکز مطالعات در قرارگاه رمضان در گزارشی از این دیدار نوشته است: «بعد از سلام و احوال پرسی و روبوسی، جلال خبر داد یک تیپ از گارد ریاست جمهوری عراق از ماووت به دوکان و یک تیپ گارد نیز از ماووت به سلیمانیه آمده است. از ارتش عراق همچنین یگ گردان در کارخانه سیمان، یک گردان در انبار تا سلوجه و یک گردان نیز بین کارخانه و پادگان مستقر است. یک تیپ گارد نیز از ماووت به کرکوک رفته است. به این ترتیب دشمن سه تیپ را از منطقه ماووت خارج کرده است. دشمن گیج شده است. در منطقه خبرهای زیادی پخش شده است که پیشمرگان و اتحادیه می‌خواهند
به دوکان، کرکوک، کارخانه و پادگان تا سلوجه، کوی سنجین و چند جای دیگر حمله کنند. دشمن متحیر است که کجا را حفظ کند و این ]تلاش برای عملیات در منطقه دوکان[ هم فریب خوبی شد که دشمن منطقه را سبک کند.(1)
پس از آن برادر جعفری گفت: چون در مورد دوکان جواب منفی داده‌اید ما هم تصمیم گرفتیم که بیاییم خداحافظی کنیم و برویم. جلال در جواب گفت که امروز بحث‌هایی شد و تصمیم گرفته شد که بعضی جاها را عمل کنیم، با نوشیروان و برادران دیگر صحبت کنید.
جلال طالبانی سپس گفت: من به ایران می‌آیم که روابط ما با جمهوری اسلامی به سطح روابط استراتژیک برسد. به موضع‌گیری مشترک برسیم که آینده عراق چه می‌شود. وی نظرش درباره روابط با جمهوری اسلامی را چنین برشمرد: 1- هم پیمانی استراتژیک 2- هم سو بودن در جنگ و صلح 3- آینده عراق 4- اوضاع اکراد عراق 5 - روابط بین‌المللی. طالبانی افزود: در مسئله جنگ، مکه، شورای امنیت از شما حمایت کردیم. فرانسه و غرب ما را می‌شناسند، حتی در اسناد لانه‌جاسوسی آمده که من از شوروی پول می‌گرفتم ولی حالا همه می‌دانند که ما دوست و هم‌پیمان شما هستیم و این را پنهان نمی‌کنیم. من در سازمان ملل اعلام می‌کنم که هم‌پیمان پاسدار و جمهوری اسلامی هستم و شما را نیروی انقلابی می‌دانیم و پنهان هم نمی‌کنیم، ما معتقد هستیم. مسئله ما این است که سطح روابط ما این طور باشد.(2)
برادر جعفری پس از این سخنان جلال، تأکید کرد که علاوه بر همکاری اتحادیه با جمهوری اسلامی در مقابله با رژیم صدام، یک نوع احساس دوستی و صمیمیت بین ما ایجاد شده است. عملیات‌ها هم برای پشتوانه سفر شما به اروپا بود که در دنیا مؤثر باشد ... من از شما هیچ کوتاهی ندیدم و گفتم وقتی مام جلال مریض شد، کار عقب افتاد.
جلال طالبانی در پایان تأکید کرد که دوکان یک مسئله استراتژیک برای من است.(3)
1 5
هم‌زمان با "هفته آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا" ائمه جمعه سراسر کشور امروز در خطبه‌های نماز جمعه مردم را برای حمایت بیشتر از جبهه‌های جنگ و مبارزه با امریکا دعوت کردند. در خطبه‌های نمازجمعه تهران رئیس‌جمهور اعلام کرد تصمیم داریم با وارد آوردن ضربات متوالی حق ملت ایران را از متجاوز بگیریم. روزنامه جمهوری اسلامی در گزارشی نوشت: «حجت‌السلام والمسلمین سیدعلی خامنه‌ای امام جمعه تهران، خطبه نخست خود را به مسائل اقتصادی و مرزهای آزادی اقتصادی در اسلام اختصاص داد. در خطبه دوم با اشاره به هفته وحدت، روز 13 آبان و شرکت گسترده مردم در راهپیمایی این روز اظهار داشت: این حضور استثنایی در مقابل امریکا بود، به خاطر تهدید امریکا و به خاطر حضور امریکا در خلیج فارس بود. مردم وقتی دیدند دشمن با همه وجود خودش به میدان آمده و شیطان حزب و اعوان و انصار خودش را یک جا جمع کرده و به میدان آورده، گفتند پس ما هم یکجا به میدان می‌آییم. رئیس
شورای عالی دفاع پس از تشریح شکست سیاست خارجی و اقدامات امریکا در قبال جمهوری اسلامی ایران و خلیج فارس، در مورد هفته آمادگی اظهار داشت: هفته آمادگی بسیار فکر خوبی بود اما آمادگی باید تنها شعار نباشد این آمادگی باید حقیقی باشد. باید راه‌کارها مشخص شود، دستگاه‌های دولتی نیز باید خودشان را آماده کنند. ان‌شاءالله این هفته طرح آماده شدن باشد و بعد از این هفته حقیقتاً حضور و پر کردن همه صحنه‌ها به خصوص جبهه‌های جنگ است. بیش‌ترین نقطه فشاری که امروز باید ملت ما بر دشمن وارد آورد در مرزهای کشور است. اینجاست که امریکا و مزدوران همدستانش می‌خواهند جمهوری اسلامی موفق نشود و توفیق پیدا نکند و رفع تجاوز نشود. آنها می‌خواهند در دنیا گفته نشود که جمهوری اسلامی پیروز شد. امروز استکبار جهانی تصمیم گرفته است که این کار انجام نشود و ما با همین قدرت ملی، با همین قدرت عموم مردم، با همین نیروی توکل به خدا و ایمان به اسلام - همان طور که خودتان در قطعنامه‌تان گفتید که همه امکانات باید در این راه بسیج شود و احقاق حق ملت ایران بشود - بایستی علی‌رغم خواست استکبار جهانی و قدرت‌ها در صحنه جنگ تحمیلی با اعمال قدرت، با فشار عمومی از سوی مردم و با وارد آوردن ضربات متوالی و پیایی حق ملت ایران را احقاق کنیم و متجاوز را حالا که دنیا تنبیه نمی‌کند خود ما تنبیه کنیم.»(1)
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی با اشاره به سخنان رئیس‌جمهور در نماز جمعه تهران، از قول تحلیلگران نظامی نوشت: «احتمالاً تا دو هفته دیگر ایران حمله سنگینی را در جبهه‌های جنوبی آغاز کند. ایرانیان که در دریا و هوا خلع سلاح هستند در حال گرد آوردن نیرو برای تعرض زمینی جدیدی علیه عراق هستند که احتمالاً در بخش جنوبی جبهه علیه شهر مرزی بصره، صورت خواهد گرفت. منابع مطلع در بغداد گفتند که عراقی‌ها طی هفته‌های اخیر در حال تقویت مواضع مستحکم خود در بخش‌های مرکزی و جنوبی بوده‌اند.»
آسوشیتدپرس در ادامه گزارش خود افزوده است: «در میان موج جدیدی از شور جنگ که تا حدودی از دخالت امریکا در خلیج نشأت گرفته است رسانههای دولتی ایران در هفته‌های اخیر گزارش داده‌اند که بیش از 150 گردان از داوطلبان به جبهه اعزام شدهاند. نظر به اینکه نیروی هوایی قدرتمند عراق مرتباً در حال کوبیدن نفتکش‌ها و مراکز نفتی حیاتی ایران است گزارش می‌شود که رهبران ایران از سوی رادیکال‌ها تحت فشار هستند که علیه عراق تلافی کنند.»(2)
1 6
در خلیج فارس نفتکش امریکایی گرند ویزدام (Grand Wisdom) که با پرچم پاناما حرکت می کرد، سحرگاه امروز هدف حمله قایق‌های توپدار قرار گرفت و از قسمت عرشه دچار آتش‌سوزی شد. به هنگام حمله - که در خارج از آب‌های دوبی و در جنوب خلیج فارس صورت گرفت - ناو موشک‌انداز امریکایی "رنتز" در 64 کیلومتری این نفتکش در حال گشت‌زنی بود که درصدد مداخله یا کمک به این نفتکش برنیامد.(3)خبرگزاری رویتر از دوبی گزارش داد:
«نفتکش گرند ویزدام دست کم هدف اصابت پنج گلوله آر.پی.جی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد که بر اثر آن جمعاً چهار سوراخ در عقبه و سمت راست کشتی به وجود آمد. بر اساس این گزارش آتش مهار شده و خسارت وارده ناچیز توصیف شده است. منابع کشتیرانی گفتند: قایق توپدار ایرانی احتمالاً از جزیره ابوموسی واقع در فاصله تقریباً 40 مایلی ساحل دوبی آمده بود.»(1)
روزنامه ایندیپندنت درباره این حمله نوشت: «واشنگتن با مشاهده عدم واکنش ناوچه امریکایی "رنتز" نسبت به حمله به نفتکش امریکایی حامل پرچم پاناما، که ظاهراً تحت اسکورت آن قرار داشت، فشاری را که متوجه عملیات ناوگان امریکا در خلیج فارس است احساس کرد. ظاهراً ناوگان امریکا برای کاستن از حضور فزاینده خود در خلیج فارس با توجه به آثار معکوسی که حملات آن بر بازار جهانی نفت و ارزش دلار داشت تحت فشار قرار دارد.»(2)
در همین حال شانزدهمین کاروان نفتکش‌های کویتی تحت پرچم امریکا امروز کویت را به مقصد دهانه خلیج فارس ترک کرد. خبرگزاری فرانسه به نقل از پنتاگون نوشت: «نفتکش میدل‌تاون که کشتی امریکایی آن را اسکورت می‌کند، صبح امروز از کنار جزیره فارسی ایران بدون هیچ حادثه‌ای عبور کرد.»(3)
کشتی‌های جنگی انگلستان نیز امروز برای نخستین بار وارد آب‌های شمال بحرین شدند و عملیات خود را آغاز کردند. خبرگزاری فرانسه به نقل از وزارت دفاع انگلستان نوشت: «ناوگان انگلستان در این منطقه متشکل از دو ناوچه، یک ناو و چهار کشتی مین جمع کن است که تاکنون فعالیت‌های خود را در خلیج فارس محدود کرده و هرگز از بحرین فراتر نرفته‌اند.»(4)
از سوی دیگر، فرمانده منطقه یکم دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران از ابتدای آغاز بازرسی کشتی‌های خارجی در تنگه‌هرمز، بیش از 2000 کشتی را متوقف و بازرسی کرده است. وی افزود: «هیچ کشتی خارجی حتی بدون پرچم عراق حق حمل کالا برای این رژیم را ندارد. کالاهای بسیاری از کشتی‌های خارجی که برای رژیم عراق حمل می‌شد توسط واحدهای نیروی دریایی ایران مصادره شده است.»(5)
1 7
دبیرکل سازمان ملل متحد، بار دیگر بر آمادگی خود برای مذاکره با نمایندگان ایران و عراق تأکید کرد. وی قبلاً با ارسال پیام‌هایی برای رؤسای جمهوری اسلامی ایران و عراق از آنها خواسته بود تا نماینده‌ای برای مذاکره درباره برقراری آتش‌بس به نیویورک اعزام کنند. سخنگوی سازمان ملل متحد، "فرانسوا گولیانی" گفت: «دبیرکل سازمان ملل متحد برای انجام مذاکرات مداوم با نمایندگان دو کشور جهت اجرای قطعنامه 598 آماده است.» وی افزود: «عراق طارق عزیز وزیرخارجه و معاون نخست‌وزیر را به نیویورک خواهد فرستاد، لیکن ایران هنوز نماینده خود را مشخص نکرده است.»(6)
دبیرکل سازمان ملل متحد امروز با نمایندگان پنج عضو دائمی شورای امنیت ملاقات و درباره پاسخ‌های ایران و عراق به طرح دبیرکل با آنها مذاکره کرد.(1)
رادیو بی.بی.سی به نقل از "جرج جاق" کارشناس امور خاورمیانه نشریه اکونومیست در این باره گفت: «ایران محمدجواد لاریجانی معاون وزارت خارجه ایران را برای این مذاکرات در نظر گرفته است و نشان می‌دهد رهبران ایران چندان روی نتیجه مذاکرات حساب نمی‌کنند. با این حال به نظر این کارشناس دکوئیار با این مذاکرات یک پیروزی دیپلماتیک به دست آورده است. وی در زمینه ایفای نقش از جانب سازمان ملل در این بحران بسیار موفق بوده است. یک موفقیت او آن بوده که اعضای شورای امنیت و به ویژه پنج عضو دائمی را متقاعد ساخته که سازمان ملل می‌تواند کاری انجام دهد. موفقیت دیگر او این است که ایران را متقاعد کرده در مذاکرات نیویورک شرکت کند. البته خود ایران هم مایل است تا جایی که می‌تواند خود را معقول و منطقی جلوه دهد. با این همه شرکت هم‌زمان این کشور در مذاکرات با عراق، یک موفقیت برای دکوئیار محسوب می‌شود.»(2)
1 8
شوروی مجدداً با اعمال تحریم علیه ایران مخالفت کرد. بوریس پیادیشف سخنگوی وزارت امور خارجه شوروی، روی آوردن به اعمال مجازات علیه ایران را مردود دانست و گفت: «روش کلی ایران برای حل مسئله جنگ به گونه‌ای سازنده متحول شده و تلاش‌های دبیرکل سازمان ملل متحد نیز هنوز با شکست مواجه نشده است.» در همین حال کاردار شوروی در بغداد با اعلام مواضع نسبتاً متفاوت گفت: «کشورش با اعمال مجازات علیه طرفی که از اجرای قطعنامه 598 سر باز زند مخالفت نخواهد کرد به شرط آنکه این مجازات‌ها مؤثر باشد.» "ولادیمیر ودشاخن" افزود: «شوروی هنوز در انتظار شناخت موضع پرزدکوئیار در قبال پاسخ ایران و عراق به پیشنهادهای صلح وی به سر می‌برد.»(3)
2 9
به‌رغم تأکید مسئولان جمهوری اسلامی ایران بر همکاری با دبیرکل سازمان ملل و حضور مؤثر در صحنه‌های سیاسی جهانی، وقت‌کشی شورای امنیت در شناسایی، اعلام و تنبیه متجاوز و لشکرکشی امریکا به منطقه موجب شده است تمایل ایران به تجهیز و به کارگیری توان داخلی در احقاق حقوق خود افزایش یابد.
روزنامه اکونومیست چاپ لندن در این باره نوشت: «در ماه اوت (مرداد و شهریور)، رفسنجانی شخصاً تأکید می‌کرد که خواهان درگیری با ایالات متحده نمی‌باشد، اما هم اکنون به طوری که از شعارهای مرگ بر امریکا بر می‌آید، از قرار معلوم وی به یک درگیری و یا ظاهراً درگیری با امریکا سخت نیاز دارد. این امر شاید صرفاً واکنش به مداخله نیروی دریایی امریکا که طرح ایران برای متوقف ساختن تجارت نفتی کویت را بی‌نتیجه ساخت، باشد. دو عامل دیگر نیز
ممکن است در این امر مؤثر باشد: یکی از این دو عامل به روحیه ایران مربوط می‌گردد. این کشور هنوز هم برای اجرای عملیات ضربه و گریز به کشتی‌ها در خلیج فارس داوطلبان بسیاری در اختیار دارد. از نظر جوانان ایران، حمله کردن به امریکاییها به مراتب از یورش به داخل سیم‌های خاردار عراق مطلوب‌تر است. عامل دیگر همانا اتحاد جماهیر شوروی است که دیدار اخیر و از قرار معلوم بدون نتیجه یولی ورنتسف از ایران نشان دهندة آن بود. اگر چه روس‌ها دست به هر کاری زده‌اند تا نگذارند سازمان ملل متحد با معمول داشتن اقداماتی مؤثر جلوی جنگ را بگیرد، اما دلشان نیز نمی‌خواهد که کشورهای عرب را از خود برانند.»(1)
1 10
در حالی که دو روز دیگر کنفرانس سران اتحادیه عرب در امان کار خود را شروع می‌کند، تاکنون سران کشورهای عربستان‌سعودی، عراق و لیبی اعلام کرده‌اند که در این اجلاس شرکت نخواهند کرد. معمر قذافی بر این باور است که امریکا تشکیل دهنده این کنفرانس است؛ زیرا علائق خود را در خطر می‌بیند.(2)سوریه نیز شرکت خود را در اجلاس به مطرح شدن تمام مسائل مورد علاقه جهان عرب مشروط کرده است و می‌خواهد مانع آن شود که ایران به عنوان تنها دشمن اعراب خوانده شود. تحلیلگران سیاسی از هم اکنون این کنفرانس را محکوم به شکست می‌دانند و معتقدند که علاوه بر اختلافات عقیدتی میان کشورهای عربی، شرکت نکردن سران چند کشور، موضع متفاوت و متضاد آنها در قبال موضوع کنفرانس، جمهوری اسلامی ایران و مسئله بازگشت مصر به جهان عرب، مجدداً آشکار خواهد کرد در اتحادیه عرب تا چه حد اختلاف و دو دستگی وجود دارد و احتمالاً در بهترین حالت چند قطعنامه آبکی تصویب خواهد شد که اثر ملموس ندارد.(3)
از سوی دیگر، وزیر خارجه اردن چنین شکستی را وحشتناک توصیف کرد و گفت: «اگر اجلاس سران عرب شکست بخورد آینده تیره است. این شکست عراق را تضعیف می‌کند و اگر عراق سقوط کند خلیج فارس سقوط می‌کند.»(4)
2 11
گروهی از نیروهای سپاه در درگیری با اشرار استان سیستان و بلوچستان به شهادت رسیدند. فرماندهی ناحیه دهم نبی‌اکرم(ص) سپاه‌پاسداران اعلام کرد: «پنج گروه از برادران سپاه به استعداد 35 نفر که برای گشت و حضور به منطقه "کورین" از توابع زاهدان رفته بودند، در منطقه "رود ماهی" به کمین اشرار افتادند که در نتیجه این درگیری خودروهای سپاه منهدم شد و همگی آنان به شهادت رسیدند.»(5)
همچنین در منطقه "بزمان" واقع در شمال غربی ایرانشهر، بخشدار بزمان همراه با فرمانده گروهان ژاندارمری و یکی از اعضای کمیته انقلاب اسلامی در حوالی پاسگاه به کمین اشرار مسلح منطقه برخوردند و هر سه تن آنها به شهادت رسیدند و خودروی آنها به آتش کشیده شد.(6)
1) 22. اداره کل مطبوعات و رسانههای خارجی، وزارت ارشاد اسلامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان"، شماره 1281، 1/9/1366، ص13 و 14، مجله اکونومیست، چاپ لندن، 16/8/1366.
2) 23. مأخذ 13، ص15 تا 17، رادیو کلن، 15/8/1366.
3) 24. مأخذ 13، ص21 و 22، رادیو امریکا، 15/8/1366، به نقل از روزنامه واشنگتن‌پست؛ و - مأخذ 13، ص18، رادیو بی‌بی‌سی، 15/8/1366.
4) 25. مأخذ 13، ص19، امان - خبرگزاری رویتر.
5) 26. سند شماره 97797 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی ناحیه مستقل دهم نبی‌اکرم(ص)، به فرماندهی کل سپاه، 15/8/1366؛ و - دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها"، شماره 170، 21/8/1366، ص11.
6) 27. سند شماره 97801 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: قرارگاه ثامن‌الائمه(ع)، 16/8/1366.
1 12
در چهارمین کنگره سیاسی اجتماعی اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان، مسئولان مملکتی و صاحب‌نظران، مسائل مهم کشور و جنگ را از منظرهای مختلف بررسی و تشریح کردند، از جمله محمدجواد لاریجانی، معاون امور بین‌الملل وزیر امور خارجه در میزگرد "جنگ و دیپلماسی" درباره تحرکات دیپلماتیک ایران گفت: «در این تحرکات دو چیز کاملاً جدید مشهود است یکی اینکه ایران تا به حال با جوامعی که در حال حاضر مذاکره می‌کند، صحبت نمی‌کرد. دوم اینکه ما در حال حاضر راجع به آتش‌بس صحبت می‌کنیم، چیزی که تا به حال مد نظر نبوده است. از هشت ماه پیش تحرک منسجم بین‌المللی علیه ما شروع شد و ما بنا به دلایلی مجبور بودیم برای بازنگهداشتن راه تأمین نیازهایمان به یک تجربه بین‌المللی دست بزنیم که تمامی این تحرکات نیز با نظر امام بوده است.»
ابراهیم حاجی‌محمدزاده معاون سیاسی فرمانده کل سپاه نیز به مشکلات اجرای عملیات در جبهه‌ها اشاره کرد و گفت: «امروز دیگر زمان فتح‌المبین و فتح خرمشهر نیست که با گردآوری یک‌سری از نیروها فتحی بیافرینیم، بعد از فتح خرمشهر با تعویض تاکتیک دشمن، ما به عدم‌الفتح‌های متعدد رسیدیم و تا زمانی که مصمم به تعویض روش نشدیم، نتوانستیم فتحی مانند والفجر و خیبر … به دست آوریم.» وی سپس با تأکید بر این که ما چون تضمینی نداریم که اگر عراق شکست بخورد جنگ تمام خواهد شد، گفت: «پس ما نمی‌توانیم از همه امکانات برای یک تهاجم طولانی و گسترده استفاده کنیم.» حاجی‌محمدزاده در پاسخ به این سؤال که چرا اولین ناو امریکایی که وارد خلیج فارس شد، زده نشد، گفت: «امریکا آن طور که در ویتنام و لبنان جنگید با ما وارد جنگ نشد. چرا که امریکا در این مملکت جای پای زیادی دارد که حاضر نیست آنها را از دست دهد. ولی لازم است که همین حالا برای مقابله با امریکا همه‌جانبه بسیج شویم.»
در میزگرد دوم این کنگره که با نام "مجلس سوم، خط امام و عدالت اجتماعی" برگزار شد، تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به سؤالات دانشجویان در زمینه مشکلات تصویب قوانین در مجلس به نفع محرومین، عوامل تهدیدکننده انقلاب و گروه‌ها و جناح‌های موجود در مجلس شورای اسلامی پاسخ دادند که نشان‌دهنده موضوعات و مسائل مهم سیاسی اجتماعی این دوره است.(1)
1) 28. روزنامه کیهان، 17/8/1366، ص3.
در ادامه تلاش برای تقویت پدافند سواحل و جزایر جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس، بعدازظهر امروز جلسه‌ای با حضور مسئولان ستاد کل سپاه (برادران فروزنده، رشید، محتاج و ظریف‌منش) و مسئولان نیروی دریایی سپاه (برادران حسینی‌تاش، فدوی، احمدیان، کاظمی، محمدی، انجم‌شعاع) تشکیل گردید. در این جلسه که از ساعت 17:15 تا 20:45 به طول انجامید و هنگام نماز مغرب نیز 30 دقیقه صرف اقامه نماز شد، طرح تشکیلات گردان‌های رزمی دریایی و نواحی پشتیبانی کننده این گردان‌ها که از قبل با تلاش فرماندهان نیروی دریایی و ستاد کل سپاه تهیه شده بود، بررسی شد و سازمان پیشنهادی برای یک گردان پس از تعدیل، به تصویب رسید. البته حاضران پذیرفتند که سازمان تصویب شده به عنوان گردان تکاور سازمان نیروی دریایی نیست بلکه گردانی است ویژه برای موقعیتی ویژه و در صورت بر طرف شدن تهدید و یا تشدید آن، در سازمان گردان تجدید نظر خواهد شد. درباره تعداد نیروی تشکیل دهندة هر گردان رقم پیشنهادی 452 تن تصویب شد. در ضمن تأکید شد نیرو به تنهایی کافی نیست و این گردان‌ها اتکای زیادی به سلاح دارند. در این جلسه غلامعلی رشید معاون عملیات فرمانده کل سپاه تأکید کرد که «مهم‌تر از اینها مشخص شدن استراتژی تهاجمی و دفاعی ما در خلیج فارس است.»
درباره تعهد نواحی به تأمین نیروی مورد نیاز برای تشکیل این گردان‌ها چنین تصویب شد که تهران، اصفهان، خراسان، مازندران، گیلان، هرمزگان، کرمان، فارس، خوزستان به تعداد مشخص شده، گردان واگذار کنند.(1)
2 2
گردان اطلاعات 72 ثارالله که ناظر، پیگیر و عهده‌دار جمع‌آوری اطلاعات فعالیت‌ها و تحرکات ارتش عراق در مناطق شرق بصره، فاو و غرب اروندرود می‌باشد، در گزارش نوبه‌ای خود جزئیات اقدامات دشمن را طی روزهای 13 تا 16 آبان 1366 درج کرده و در پایان از مجموع فعالیت‌های ارتش عراق در این دوره چنین نتیجه‌گیری کرده است:
1) 1. سند شماره 1556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/8 تا 9/9/1366، ص24 تا 33.
«1- افزایش فعالیت‌های نیروهای پیاده دشمن در زمینه سنگرسازی، حفر کانال تردد، تجمع و دیده‌وری نسبت به دورة قبل در منطقه شرق بصره و ادامه این فعالیت در منطقه عمومی فاو جهت سنگرسازی، تردد و نیز احداث تپه دیده‌بانی. 2- ادامه فعالیت زرهی جهت جابه‌جایی و اجرای آتش مستقیم تانک روی مواضع نیروهای خودی. 3- اجرای آتش نسبتاً سنگین توپخانه در روزهای 14 و 16/8/66 در شرق بصره. 4- افزایش فعالیت مهندسی نسبت به دورة قبل در منطقه شرق بصره در زمینه ترمیم جاده، تخلیه شن و خاک، مسطح نمودن شن، احداث جاده و خاکریز و فعالیت‌های نامشخص. همچنین ادامه فعالیت مهندسی در زمینه خاک‌برداری، جمع‌کردن شن، حفرکانال و فعالیت‌های نامشخص در منطقه عمومی فاو. 5 - حرکات خودرویی جهت تدارک و احتمالاً تعویض و تقویت نیرو در شرق بصره و انجام این فعالیت در منطقه فاو و غرب اروند احتمالاً جهت تعویض نیرو. 6 - افزایش فعالیت هوایی دشمن نسبت به دورة قبل جهت شناسایی و احتمالاً عکس‌برداری از منطقه.» (1)
1 3
امروز جبهه‌های جنگ وضعیت نسبتاً آرامی داشت و تبادل آتش توپخانه در جبهه‌های جنوب به ویژه آتش نسبتاً سنگین توپخانه عراق در شرق بصره ادامه یافت و دو کشور با صدور اطلاعیه‌هایی یکدیگر را به حمله علیه مناطق غیرنظامی متهم کردند. ستاد تبلیغات جنگ در اطلاعیه‌ای با اشاره به حملات هوایی ارتش عراق به مراکز صنعتی - کارگری استان‌های بوشهر، فارس و خوزستان، از مردم عراق خواست هر چه سریع‌تر اطراف تأسیسات اقتصادی، صنعتی و نظامی این کشور را ترک کنند و به چهار شهر امن پناه ببرند.(2)
رژیم عراق نیز احتمالاً دور جدیدی از جنگ شهرها را آغاز خواهد کرد. بغداد ادعا کرد مناطق مسکونی شهرهای بصره و بدره زیر آتش توپخانه ایران قرار گرفته است که بر اثر این گلوله‌باران چند غیرنظامی کشته شدهاند.(3)در همین حال رادیو بغداد اعلام کرد شب گذشته جلسه مشترک شورای فرماندهی انقلاب و شورای فرماندهی منطقه‌ای حزب بعث به ریاست صدام تشکیل شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی با مخابره این خبر افزود: «با توجه به اینکه معمولاً پس از تشکیل جلسات مشترک این دو شورا، صدام دستور حمله به شهرهای ایران را صادر می‌کند، پیش‌بینی می‌شود که در آیندة نزدیک جنگ شهرها از سرگرفته شود.» (4)
2 4
طرح سه مرحله‌ای سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی برای تجهیز مردم جهت مقابله با امریکا و تأمین نیاز جبهه‌های نبرد، تهیه و تسلیم شورای عالی پشتیبانی جنگ شد. در قسمتی از این طرح آمده است:
«مردم می‌توانند با مشارکت خود در یکی از مراحل سه‌گانه آنها را تحقق بخشدند: 1- آنهایی که توان رفتن به جبهه‌های نبرد را دارند و هنوز آموزش نظامی ندیده‌اند جهت فراگرفتن فنون
1) 2. سند شماره 029584 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای اطلاعاتی شماره 71، گردان 72 ثارالله، از 13/8 تا 17/8/1366، ص1 و4.
2) 3. روزنامه جمهوری اسلامی، 17/8/1366، ص2.
3) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 233، 17/8/1366، ص2، بغداد - خبرگزاری عراق، 16/8/1366.
4) 5. همان، ص2، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/8/1366.
نظامی به مراکز آموزشی مراجعه و ثبت نام کنند. 2- آنهایی که از ثروت و درآمد قابل توجه برخوردارند بنا به فراخور حالشان، هزینه یک رزمنده تا یک واحد نظامی را تقبل نموده و بدین‌وسیله رزمندگان سپاه توحید را یاری کنند. 3- آنهایی که توان شرکت در جبهه‌های جنگ را دارند "چه به صورت رزمنده و چه به صورت تخصص" آماده ثبت نام برای اعزام شوند.»(1)
شورای عالی پشتیبانی جنگ امروز با حضور رؤسای سه قوه، نخست‌وزیر و رئیس ستاد مشترک ارتش تشکیل شد. در این جلسه بر لزوم برخورد جدی با مشمولان فراری تأکید شد و همچنین چگونگی جذب نیرو، تبلیغات آن و تأمین و تخصیص ارز مورد نیاز سپاه بررسی گردید.(2)
در سطح جامعه نیز اقشار مختلف مردم، ائمه جمعه، روحانیون، کارگران و کارکنان کارخانجات، ادارات، نهادها و ارگان‌ها، اعضای اتحادیه‌ها و انجمن‌های اسلامی و نیروهای بسیجی با راهپیمایی، امضای طومار و صدور اطلاعیه و ارسال تلگرام به محضر امام‌خمینی، آمادگی خود را برای رویارویی با امریکا و اعزام به جبهه‌ها و جنگ با رژیم عراق اعلام کردند. در قم آیت‌الله مشکینی خواستار آمادگی لازم برای شکست رژیم صدام و بیرون راندن ناوگان امریکا از خلیج فارس شد. مردم یزد با امضای طومار 30 متری، تجاوز امریکا به خلیج فارس را محکوم کردند. در شهرهای محلات، اهواز، بندرعباس، شهرکرد، ایلام، باختران و کرمان نیز مراسم‌های مشابهی برگزار شد و شرکت‌کنندگان در آنها آمادگی خود را برای حضور در جبهه‌های جنگ و مقابله با تجاوز امریکا به خلیج فارس اعلام داشتند.(3)
1 5
پس از اینکه در دیدار خداحافظی شب گذشتة فرمانده قرارگاه رعد با رئیس اتحادیه میهنی کردستان عراق از سردی ایجاد شده (طی دو روز گذشته) در روابط قرارگاه رمضان و اتحادیة میهنی کاسته شد، طبق پیام امروز فرمانده قرارگاه رعد به فرمانده قرارگاه رمضان، قرار است جلال طالبانی عصر دوشنبه 18/8/1366 به ایران بیاید.(4)
2 6
دیپلمات‌های منطقه بر این نظرند که ایران خود را برای آغاز تهاجم سنگین دیگری در جبهه‌های جنوب آماده می‌کند. رادیو مونت کارلو با اشاره به اطلاعیه ستاد تبلیغات جنگ در مورد اعمال سیاست مقابله به مثل و سخنان سخنگوی سپاه‌پاسداران، در دعوت از تمامی ایرانیان در پیوستن به جبهه‌های جنگ، به نقل از دیپلمات‌ها گفت: «آمادگی‌های نظامی ایران در جبهه‌های جنوبی نشان می‌دهد که ایرانی‌ها آماده حمله وسیعی در منطقه بصره هستند.(5)
خبرگزاری رویتر نیز به نقل از یک دیپلمات آسیایی نوشت: «سفارت کشورش در تهران از عزیمت هزاران تن از نیروهای تازه نفس و همچنین از نیروهای مستقر در دیگر جبهه‌ها به مناطق عملیاتی جنوب در طول چند هفته اخیر خبر داده است. ایران ممکن است پس از فروکش کردن درجه هوا در جبهه‌های جنوب، یک تهاجم زمستانی تازه را در جبهه‌های جنوبی جنگ صورت دهد. در روبه‌روی
1) 6. روزنامه کیهان، 16/8/1366، ص2.
2) 7. سند شماره 137250 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: بیست و چهارمین جلسه شورای‌عالی پشتیبانی جنگ، 28/8/1366، ص5.
3) 8. روزنامه کیهان، 17/8/1366، ص2.
4) 9. سند شماره 1547 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه رمضان (مسعود سرمدی)، 2/8 تا 17/8/1366، ص142.
5) 10. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 234، 18/8/1366، ص7، رادیو مونت‌کارلو.
ایران خطوط دفاعی تقویت شده عراق در اطراف شهر بصره قرار دارد که در آنها نیروهای سپاه سوم و هفتم و همچنین نیروهای مخصوص و واحدهای داوطلب به همراه یگان‌های موشکی و نیروهای هوایی مستقر هستند. دیپلمات‌ها تعداد کل این نیروها را در حدود 250 هزار نفر حدس می‌زنند.» خبرگزاری رویتر درباره تلاش‌های عراق هم نوشت: «صدام حسین رئیس جمهوری عراق هفته گذشته چندین بار با فرماندهان نظامی خود ملاقات و اوضاع جبهه‌های جنگ را با آنها بررسی کرد. ژنرال عدنان خیرالله وزیر دفاع عراق نیز با بازدید از جبهه‌های جنوبی جنگ، اوضاع در این جبهه‌ها را بررسی کرده است.»(1)
1 7
شب گذشته نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق با حمله به تأسیسات گوگردسازی "مین‌داغ" عراق واقع در جاده موصل به اربیل، ضمن انهدام سه پایگاه حفاظتی و تأسیسات این مرکز صنعتی، حدود 70 تن از افراد جیش‌الشعبی عراق را به هلاکت رساندند. در این حمله همچنین دو قبضه خمپاره‌انداز و مقادیر دیگری سلاح و مهمات به غنیمت پیشمرگان کرد درآمد.(2)
قرارگاه رعد نیز از داخل عراق گزارش داد که امروز در محور ماووت - سورقلات نیروهای دشمن به طرف سلیمانیه در حال عقب‌نشینی بودند. این قرارگاه در گزارشی دیگر اعلام کرد که امروز 5 تن از مبارزان عراقی در شهر سلیمانیه در جلوی چشم مردم اعدام شدند.(3)
از سوی دیگر خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از وضعیت استان کردستان در ماه گذشته نوشت: «در ماه گذشته افراد حزب دمکرات تقریباً به آن سوی مرزها گریختند و تحرکات کومهله نیز به حداقل کاهش یافت به طوری که خبر مهمی از درگیری یا عملیات نظامی از سوی رادیو صدای انقلاب ایران (متعلق به گروه کومهله) پخش نشد و دو فرستنده دیگر این گروه‌های ضد انقلاب اهم برنامه‌های خود را به تحلیل اختصاص دادند.»(4)
2 8
هواپیماهای امریکا بار دیگر به حریم هوایی جمهوری اسلامی ایران در جنوب تجاوز کردند. در ساعت 18 دو هواپیمای امریکایی در ارتفاع بالا وارد آسمان شهرستان چابهار شدند و پس از مدت کوتاهی بدون هیچ عکس‌العملی از سوی نیروهای خودی منطقه را ترک کردند.(5)
3 9
کنفرانس وحدت اسلامی صبح امروز با حضور ائمه جمعه و جماعات سراسر کشور، نمایندگان امام خمینی، روحانیان حوزه علمیه قم، شخصیت‌های فرهنگی و علمی، استادان دانشگاه تهران، نمایندگان جنبش‌های آزادیبخش اسلامی و تعدادی از نمایندگان مجلس، در دانشگاه تهران با سخنان رئیس‌جمهور افتتاح شد.
روزنامه اطلاعات در گزارشی از این کنفرانس نوشته است: «حجت‌الاسلام و المسلمین خامنه‌ای به نقش این کنفرانس در ایجاد وحدت اسلامی اشاره کرد و گفت: مهم‌ترین مسئولیت
1) 11. مأخذ 4، ص8 و 9، بغداد - خبرگزاری رویتر، 16/8/1366.
2) 12. سند شماره 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: آمار عملیات‌های مختلف در کردستان، 30/8/1366؛ و - روزنامه اطلاعات، 18/8/1366، ص18.
3) 13. مأخذ9، ص142.
4) 14. مأخذ 4، ص24، سنندج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/8/1366.
5) 15. سند شماره 046228 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از: قرارگاه ثامن‌الائمه(ع)، به ستاد نیروی زمینی سپاه، 20/8/1366.
تصویر
این کنفرانس و امثال آن شناسایی مبانی وحدت و رفع موانع آن می‌باشد. به اعتقاد ما کوچک‌ترین این موانع ذهنیت عامه مردم است که باید اصلاح شود. و این امر جز به دست علما، روشنفکران، نویسندگان و کسانی که قدرت هدایت افکار عمومی را دارند، میسر نیست. رئیس‌جمهور سپس با اشاره به موانع وحدت مسلمانان گفت: یکی از موانع عدم دسترسی مسلمین به وحدت، مسئله ناسیونالیست‌های افراطی کشورهای اسلامی است؛ در حالی که اسلام بین زبان‌ها، نژادها و مناطق جغرافیایی هیچ تفاوت و امتیازی قائل نیست ... وی افزود: ما امروز به روشنی فهمیده‌ایم که علت دشمنی استکبار جهانی با جمهوری اسلامی ایران، اسلام است و حضور ناوگان‌های امریکا و ناتو در خلیج فارس برای مقابله با اسلام می‌باشد، زیرا هیچ چیز برای استکبار در مقوله حرکت‌های مردمی، خطرناک‌تر از اسلام نیست.»
از جمله اهداف کنفرانس وحدت اسلامی، سعی در تحکیم وحدت و ایجاد تفاهم بین پیرامون مذاهب خمسه اسلامی، مبارزه با تبلیغات فرقه وهابیت و محکومیت جنایات آل‌سعود در جمعه خونین مکه و همچنین تبیین مواضع ایران درباره جنگ تحمیلی است.(1)
1 10
خبرگزاری کویت از بلگراد گزارش داد: «منابع بسیار مطلع امروز در بلگراد گفتند امریکا و شوروی بر سر اعمال فشار بر ایران در آستانه دست‌یابی به یک موضع مشترک قرار دارند که ممکن است به حل و فصل جنگ ایران و عراق منجر شود. دو ابرقدرت بر این عقیده‌اند که تهدیدات ایران علیه کویت و دیگر کشورهای حوزه خلیج ]فارس[ به منافع امریکا و شوروی در منطقه و همچنین امنیت بین‌المللی ضربه می‌زند.» بر اساس گزارش این خبرگزاری، دیدار اخیر "یولی ورنتسف" معاون وزیر خارجه شوروی از کشورهای عراق، کویت و ایران این مطلب را برای رهبران شوروی روشن کرد که خط‌مشی جاری ایران ممکن است به کشیده شدن پای شوروی به سوی یک رویارویی غیرضروری با امریکا بینجامد. این خبرگزاری ادعا کرد رد طرح شوروی در مورد حضور نیروهای بین‌المللی در خلیج ]فارس[ از سوی ایران و قبول این طرح از سوی دیگر کشورهای ذی‌ربط، عامل داخلی در افزایش همکاری شوروی و امریکا در مورد خلیج]فارس[ بوده است و دو ابرقدرت سعی دارند ظرف چند ماه آینده ایران را وادار به قبول قطعنامه 598 شورای امنیت و برقراری آتش‌بس در جنگ خلیج]فارس[ بکنند.(2)
1 11
در آستانه تشکیل اجلاس سران کشورهای عضو اتحادیه عرب یک روزنامه اردنی ادعا کرد که حافظ اسد پس از ورود به امان با صدام دیدار کرد. همچنین رئیس امارات عربی متحده درباره جنگ ایران و عراق، طرح جدیدی به کنفرانس ارائه نمود. به گزارش خبرگزاری رویتر حافظ اسد، رئیس‌جمهور سوریه، امروز برای شرکت در اجلاس سران اتحادیه عرب وارد امان، پایتخت اردن شد و مورد استقبال شاه حسین قرار گرفت.» رویتر افزود: «احتمالاً در این سفر از حافظ اسد خواسته خواهد شد تا برای ترغیب ایران، هم‌پیمان خود، به قبول آتش‌بس در جنگ با عراق کمک کند.» همچنین در حالی که انتظار میرود شاه حسین پیشنهاد و تلاش‌های خود را برای آشتی دادن حافظ اسد با صدام حسین از سرگیرد،(1)روزنامه الانباء چاپ کویت نوشت: «در چارچوب تلاش‌های جاری مقامات اردن برای آشتی دادن صدام و اسد، شاه‌حسین به مدت یک ساعت و نیم به طور جداگانه با صدام‌حسین و حافظ اسد در فرودگاه امان گفتوگو کرد.» این روزنامه بدون اشاره به جزئیات این ملاقات افزود: «سوریه آشتی با عراق را به ادامه روابط خود با ایران مشروط کرده است.»(2)
از سوی دیگر، روزنامه انگلیسی زبان "جردن‌تایمز" چاپ امان به نقل از یک منبع موثق عرب نوشت: «ملاقات سه ساعته صدام‌حسین و حافظ اسد رؤسای جمهوری عراق و سوریه در حضور شاه حسین انجام شد. در ماه آوریل سال جاری نیز با تلاش شاه حسین، صدام حسین و حافظ اسد به طور محرمانه جهت برقراری آشتی با یکدیگر ملاقات کردند.» یک مقام بلندپایه اردنی که حاضر به افشای نامش نبود، از تأیید یا تکذیب این ملاقات خودداری کرد ولی گفت که همه ملاقات‌ها اعلام نخواهد شد.»(3)علاوه بر سران سوریه و عراق، تا امروز سران کشورهای جیبوتی، امارات متحده عربی، سودان، عمان، الجزایر، سومالی، لبنان، یمن‌جنوبی و یمن شمالی وارد امان شدهاند.(4)
شیخ زاید بن سلطان آل نهیان، رئیس امارات عربی متحده، طرحی را برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق به کنفرانس امان ارائه کرد. بر اساس این طرح که در مصاحبه با روزنامه کویتی الرأی‌العام عنوان شد، قرار است:
1- کنفرانس سران هیئت سه نفری از سران عرب را مأمور وساطت میان ایران و عراق بنماید. 2- این هیئت به نام تمام سران کشورهای عربی حقوق هر یک از دو کشور ایران و عراق را تضمین خواهند کرد. 3- در صورت موفقیت‌آمیز بودن این اقدام به هر دو طرف، توقف جنگ و عقب‌نشینی نیروها به مرزها را قبل از تشکیل یک هیئت داوری قابل قبول برای طرفین پیشنهاد خواهند کرد. 4- هیئت می‌تواند پرداخت غرامت به دو کشور را ضمانت کند.(5)
1) 18. مأخذ4، ص30، خبرگزاری رویتر.
2) 19. مأخذ 10، ص15، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از روزنامه الانباء، 17/6/1366.
3) 20. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 235، 19/8/1366، ص41، خبرگزاری آسوشیتدپرس.
4) 21. مأخذ 4، ص30 و 31، خبرگزاری رویتر.
5) 22. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، بولتن وزارت خارجه، نشریه شماره 115/5، 17/6/1366؛ و - مأخذ 4، ص27 و 28، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/8/1366.
1 12
مقامات دادگستری هلند صادرات شرکت هلندی - آلمانی "موئیدن شیمی" را به گمان ارسال مواد منفجره به ایران متوقف کردند. بازار جهانی سلاح نمایشی از عملکرد دوگانه کشورهای غربی نسبت به طرفین جنگ است؛ در حالی که عراق به انواع سلاح‌ها و تجهیزات بلوک غرب و شرق با تسهیلات لازم دسترسی دارد، ایران با محدودیت‌های شدیدی مواجه است. دفتر دادستان عمومی آمستردام در مورد شرکت موئیدن شیمی گفت: «یک دستور منع صادرات علیه این شرکت به این دلیل که ممکن است از پروانه صادراتی خود سوء استفاده کند، صادر کرده است. شرکت موئیدن شیمی را تا حدودی دولت هلند کنترل می‌کند و 50 درصد سهام آن به شرکت دینامیت نوبل آلمان غربی تعلق دارد که قبلاً متهم به ارسال مواد منفجره به ایران به صورت غیرمستقیم شده است. یک سخنگوی دادستان عمومی به رویتر گفت: ما اطلاع جدی داریم که باروت‌ها به مقصد اظهار شده در پروانه صادرات یعنی انگلستان نرسیده‌اند، ولی اینکه آیا این مواد منفجره عازم ایران بوده‌اند، یک امکان است.»(1)
از سوی دیگر، یک هیئت عراقی در دیدار از چند شهر یوگسلاوی، راه‌های ادامه همکاری دو کشور در زمینه تولید سلاح‌های شیمیایی را بررسی کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی نوشت: «هیئت عراقی پس از پایان دیدار یک هفته‌ای خود از یوگسلاوی، برای دست‌یابی به منابع جدیدی که بر خلاف مقررات بین‌المللی به تولید و نگهداری مواد شیمیایی می‌پردازند، عازم ایتالیا شد.»(2)
2 13
ناحیه ژاندارمری خراسان اعلام کرد: «در ساعت 21:45 مورخ 16/8/1366 یک خودرو لندکروز حامل دوشیکا و نفرات کمکی از گروهان پشتیبانی رزمی به سرپرستی دو افسر و دوازده درجه‌دار و سرباز که جهت گشت و کمین عازم پاسگاه‌های "کمانه" بودند، در 300متری مرز به کمین حدود چهل نفر از اشرار مسلح برخوردند که دو افسر، یک درجه‌دار و سه سرباز به درجه رفیع شهادت نائل شدند و یک درجه‌دار و سه سرباز با سلاح و مهمات به اسارت برده شدند و از چهار سرنشین دیگر اطلاعی در درست نیست. تعقیب همچنان ادامه دارد.»(3)
3 14
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی از شیراز وضعیت سیاسی - اجتماعی یک ماه گذشته استان فارس را درباره اعزام نیرو به جبهه‌های جنگ، دسته‌بندی‌های مختلف و مسائل اقتصادی تشریح کرد. در قسمتی از این گزارش آمده است: «اعزام نیرو همچنان دستخوش اختلاف نظرها و سلیقه شخصیت‌های استان می‌باشد و این دردی است که مردم را رنج می‌دهد، زیرا دسته‌بندی و گروه‌گرایی، مشکل پیچیده متداول در این استان است. شرکت فعال مردم در راهپیمایی سیزده آبان، آن هم در زمان اعلام وضعیت قرمز و در زیر آتش پدافند هوایی، بُعد تازهای به حضور مردم در صحنه و اعتراض و محکوم نمودن جنایات امریکا در خلیج فارس
بخشید. در همین حال تب مبارزه با احتکار و گران‌فروشی به یک باره در این استان فروکش کرده و کسبه همچنان به دوشیدن خلق ادامه می‌دهند. اگر چه قیمت اقلامی از کالاهای مصرفی مردم تعیین شده ولی روشن است که هیچ فروشنده‌ای به رعایت این نرخ‌ها رغبتی نشان نمی‌دهد و همواره به فروش بالاتر از نرخ اعلام شده، احتکار و عرضه کالاهای بنجل و تحمیلی ادامه می‌دهند و جالب اینکه تعاونی‌های کارمندی و کارگری در این بازار آشفته گوی سبقت را از دیگران ربوده‌اند. شرکت تعاونی کارمندان دولت در شیراز با داشتن نزدیک به 30 هزار عضو از قشر مستضعف، مرکزی برای چاپیدن مردم، پارتی‌بازی و گران‌فروشی گردیده و اکثر اجناس را بالای قیمت عرضه می‌نماید. به اعتقاد مردم موفقیت در اجرای طرح مبارزه با گران‌فروشی تنها با قاطعیت مسئولین اجرایی، تداوم و پیگیری و قطع نمودن دست‌های مرموزی که مایل نیستند اجناس مصرفی و مورد نیاز عموم با قیمت عادلانه به دست مصرف کنندگان برسد، امکان‌پذیر است.»(1)
1) 26. مأخذ 4، ص23 و 24، شیراز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 16/8/1366.
11
در پاسخ به حملات چند روز اخیر رژیم عراق به مراکز صنعتی - کارگری جمهوری اسلامی ایران و هم‌زمان با آغاز اجلاس سران کشورهای عربی در امان، دو موشک زمین به زمین در ساعت 17:42 و ساعت 18:25 امروز به سوی مرکز مخابرات و رادیو تلویزیون عراق در بغداد پرتاب شد.(1)بر اساس گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی از اهواز، در پی این حمله موشکی حدود 10 دقیقه در صدای فرستنده کانال یک تلویزیون عراق اختلالاتی به وجود آمد.(2)
سخنگوی نظامی عراق ادعا کرد یکی از موشک‌های شلیک شده به یک منطقه مسکونی اصابت کرده و موجب کشته شدن6 کودک و 4 زن و جراحت 106 نفر شده است.(3)
تلویزیون بغداد نیز تهدید کرد که ایران به علت ارتکاب این گونه اعمال بهای سنگینی را پرداخت خواهد کرد.(4)
در همین حال چندین هدف نظامی و اقتصادی عراق در استان‌های جنوبی و کرکوک هدف آتش توپخانه و حملات هوایی جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش قرار گرفت. ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: یکی از تأسیسات اقتصادی عراق در شمال شرقی کرکوک توسط چند فروند جنگنده بمب‌افکن ایران بمباران شد.(5)این ستاد همچنین اعلام کرد: یگان‌های توپخانه دوربرد نیروی زمینی از ساعت 8 صبح امروز اهداف اقتصادی و نظامی عراق را در جبهه‌های غرب و جنوب زیر آتش سنگین خود قرار دادند.(6)
از سوی دیگر، فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در پیامی به ستاد مشترک ارتش، دو عملیات پروازی امروز هواپیماهای عراقی را به شرح زیر اعلام کرد: «1- از ساعت 21:48 تا 23:07 سه هواپیمای متجاوز عراقی در 2 مسیر (1 و 2 فروندی) ضمن تجاوز به 15 و 20 مایلی جنوب خارک، توسط رادار خارک کشف شد و بر علیه آنها اقدامات تاکتیکی به عمل آمد. 2- تعداد 12 هواپیمای عراقی در 6 مسیر (1 و 4 فروندی) ضمن پرواز در قلمرو فضایی عراق و آب‌های شمال خلیج فارس، توسط رادارهای این نیرو ره‌گیری شدهاند.»(7)
1) 1. سند شماره 046199 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نیروی هوایی سپاه، به فرماندهی کل سپاه، 17/8/1366؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 18/8/1366، ص2، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
2) 2. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 234، 18/8/1366، ص4،
3) 3. همان، ص1 و 2، بخش عربی رادیو صوت الجماهیر، 17/8/1366.
4) 4. همان، ص4، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 17/8/1366.
5) 5. روزنامه کیهان، 18/8/1366، ص18.
6) 6. همان.
7) 7. سند شماره 046028 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نهاجا - معاونت اطلاعات، 18/8/1366.
1 2
شلیک دو موشک زمین به زمین به سوی بغداد هم‌زمان با آغاز اجلاس سران عرب در امان، مورد توجه رسانههای جهان قرار گرفت و رسانه‌ها خبرهای خود درباره اجلاس را با اصابت موشک به بغداد شروع کردند. بخش انگلیسی رادیو لندن خبر خود درباره اجلاس امان را چنین آغاز کرد: «ایران به اجلاس فوق‌العاده سران کشورهای عرب در امان هشدار داد آماده است جنگ خود را تا سال‌ها ادامه دهد. طی تفسیری در رادیو تهران گفته شد نه فشار اقتصادی و نه فشار سیاسی نخواهد توانست ایران را وادار سازد تا موضع عادلانه خود را تغییر دهد.»(1)خبرنگار رادیو بی.بی.سی در امان شلیک موشک به بغداد را تأییدی بر سخنان شاه حسین دانست و به نقل از نطق وی در اجلاس امان گفت: «ایران و اسرائیل هر دو برای سرزمین اعراب نقشه کشیده‌اند و سست شدن وحدت اعراب عملی شدن نقشه را تسهیل می‌کند.»(2)
2 3
فرمانده نیروی زمینی سپاه‌پاسداران امروز دو نامه درباره طرحریزی عملیات در دو منطقه از جبهه جنوب، برای فرماندهی قرارگاه کربلا ارسال کرد:
نامة اول:
«به: قرارگاه کربلا - فرماندهی، از: نیروی زمینی - فرماندهی، موضوع: غدیر
سلام‌علیکم - موارد ذیل را در مورد منطقه غدیر حداکثر تا پانزده روز آینده تهیه و ارسال فرمایید (به پیوست توجیهات شفاهی).
الف) طرح عملیاتی: 1- طرح مانور 2- زمان‌بندی 3- برآورد نیرو (گردانی) - لجستیک.
ب) شناسایی و فرستادن عناصر (نفر) و بررسی وضعیت آب.
ج) آماده‌سازی مهندسی و لجستیکی.
د) آموزش: 1- آمادگی یگان‌های دریایی 2- مانور یگان دریایی.
ﻫ) طرح حفاظت اطلاعات.
فرمانده نیروی زمینی سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی - علی شمخانی.»(3)
نامه دوم:
«به: قرارگاه کربلا - فرماندهی، از: نیروی زمینی - فرماندهی، موضوع: عاشورا
سلام‌علیکم - موارد ذیل را در مورد منطقه عاشورا تا پانزده روز آینده تهیه و ارسال فرمایید (به پیوست توجیهات شفاهی).
الف) طرح عملیاتی: 1- محورها و راه‌کارها 2- برآورد گردانی به تفکیک + برآورد توپخانه 3- پیشنهاد یگان با خط حدّ پیشنهادی هر یگان 4- امکان و چگونگی عبور + آمادگی گرفتن خط پدافندی فعلی 5 - طرح حفاظت اطلاعات.
ب) مهندسی رزمی: 1- نیازمندی احداث عقبه‌ها و بنه‌ها (با کالک) 2- نیازمندی عبور و
استحکامات (پل، جاده احداثی احداث خاکریز… ) با کالک 3- برآورد امکانات مهندسی مورد نیاز.
ج) آموزش: 1- آموزش‌های ویژه 2- مانور و آموزش یگانی.
د) لجستیک: 1- برآورد امکانات ویژه 2- برآورد مهمات.
فرمانده نیروی زمینی سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی - علی‌شمخانی.»(1)
1 4
یگان‌های مأمور اجرای عملیات نصر8 که پس از تعویق عملیات (ر.ک. به روزشمار 27/7/1366) اقدامات خود را متوقف کرده بودند، فعالیت مجدد خود را شروع کرده‌اند و به تدریج مقدمات عملیات را فراهم می‌سازند. با وجود اینکه هنوز تردید و ابهام کلی درباره اجرای عملیات در جبهه‌های غرب وجود دارد و امکان حضور یگان‌های قرارگاه قدس در منطقه با مشکلاتی مواجه است، فرماندهان سپاه بر اجرای عملیات نصر8 روی ارتفاعات غرب رودخانه قلعه‌چولان در منطقه عمومی ماووت مصمم هستند.(2)بر اساس طرح مانور موجود، یگان‌های دو قرارگاه نجف و قدس در این منطقه وارد عمل خواهند شد.(3)قرارگاه نجف مأموریت تصرف ارتفاع گرده‌رش تا دشت باساوا، تپه منافقین و دو تپة زیر بانی‌گدار را دارد. قرارگاه قدس روی شاخ آمدین تا خط میراوه عمل خواهد کرد.(4)
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (برادر رحیم صفوی) از روز 14/8/1366 به منطقه غرب آمده و طی سه روز گذشته با استقرار در قرارگاه نجف در بانه، طی جلساتی با تعدادی از فرماندهان به بررسی منطقه، طرح مانور و پیشرفت آمادگی یگان‌ها برای عملیات نصر8 پرداخته است. وی از امروز در قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در غرب (قرارگاه شهید بروجردی) مستقر شد و به پیگیری آماده‌سازی عملیات در منطقه ماووت پرداخت. برادر رحیم از اینکه یگان‌ها تحرک لازم و جدی در آمادگی برای عملیات در این منطقه را ندارند گلایه کرد.(5)دلیل اصلی این مشکل ظاهراً ناشی از دو مسئله است: تردید یگان‌ها در اینکه عملیات در این منطقه عملیات اصلی و مهم باشد. و دیگر مسئله کمبودها اعم از کمبود نیروی رزمنده و کمبود امکانات می‌باشدکه یگان‌ها را با مشکلات
1) 11. همان.
2) 12. سند شماره 1531 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه در عملیات نصر8 (حسین اردستانی)، 16/8 تا 26/8/1366، ص6 تا 9.
3) لشکرهای 11 امیرالمؤمنین(ع)، 7 ولیعصر(عج)، 57 ابوالفضل(س)، 21 امام رضا(ع)، 5 نصر و تیپ‌های 12 قائم(عج)، 52قدس و 48 فتح تحت فرماندهی قرارگاه نجف قرار داشتند و لشکرهای 10 سیدالشهدا(ع)، 27حضرت‌رسول(ص)، 32انصارالحسین(ع)، 31 عاشورا و تیپ 18 الغدیر سازمان رزم قرارگاه قدس را تشکیل می‌دادند.
4) 13. همان، ص18 تا 20.
5) 14. همان، ص3 تا 7.
جدی مواجه کرده است.
فرمانده لشکر11 امیرالمومنین(ع) (محمد کرمی) در گزارشی از وضعیت این لشکر گفت: «ما مشکلات جدّی داریم؛ در منطقه مهران 15 کیلومتر خط پدافندی داریم که 5 گردان ما در آن مستقر است. با توجه به سیل اخیر استان ایلام که خرابی و آوارگی بسیاری برای مردم داشت، از نظر پشتیبانی لشکر و از نظر کادر و نیرو با مشکلات جدّی مواجه هستیم. قرار شده که نامهای به ستاد پشتیبانی جنگ نوشته شود که یک استان دیگر (علاوه بر استان ایلام) پشتیبانی یگان ما را به عهده گیرد.» وی افزود که در این سیل حدود 20 پل را آب برده، شدت سیل سد کنجانچم را نیز خراب کرده و تعدادی را هم سیل برده است. البته وضع دشمن در منطقه را نیز به هم زده است.(1)
1 5
وضعیت دشمن در منطقه عمومی ماووت را یک تیم اطلاعات سپاه‌پاسداران، امروز چنین گزارش کرده است:
«در حال حاضر نیروهای دشمن روی ]ارتفاعات[ الاغلو و گوجار مستقر بوده و در حال آماده‌باش می‌باشند. نوک قلة الاغلو از وسط شیار اصلی به وسیله جاده‌ای که جدیداً احداث شده، به پایین وصل است. مهم‌ترین مقر فرماندهی دشمن در پشت آمدین بالاتر از باش‌قلعه قرار دارد. عمده توپ‌ها و کاتیوشاهای دشمن بین بوداشین - کاریزه و پشت یال آمدین مستقر هستند. عراق بیش‌ترین سرمایه‌گذاری را روی الاغلو دارد. در گوجار نیز تا قلّة اصلی نیرو وجود دارد و دشمن در اکثر جاها مشغول تقویت و استحکام مواضع خود می‌باشد و بیش‌ترین تردد در جاده الاغلو به سورقلات هست.»(2)
از سوی دیگر، فرمانده قرارگاه رمضان (محمدباقر ذوالقدر) در تماسی با برادر رحیم گفت: «دشمن ارتفاع قمیش را خالی کرده و در مناطق سورقلات به موکبه، برده‌رش و قلعه چولان در حال کاهش توان موجود در این منطقه و انتقال آنها به جنوب است.» پس از دریافت این خبر، برادر رحیم گفت که دشمن ارتفاع گوجار را هم خالی کرده است. وی افزود احتمالاً با توجه به بارندگی‌های اخیر در منطقه و سرد شدن هوا و اینکه دشمن احساس کرده ما عملیاتی نمی‌کنیم، در حال بردن نیروهایش از این منطقه است و الان موقعیت خوبی است که به دشمن حمله کنیم. جانشین مسئول معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه (محمد پیشبهار) نیز در این باره گفت: «عراقی‌ها احتمالاً نیروهایی را برای مقابله با عملیات ما آورده بودند وقتی دیدند ما کاری نکردیم، نیروهایشان را عقب می‌برند که اذیت نشوند.»(3)
2 6
ساعت 6 بعدازظهر امروز عناصر گروه کومهله در یکی از ارتفاعات منطقه هزارقلة بانه اجرای کمین کردند که در این کمین از نیروهای رزمنده 4 تن شهید، 3 تن مجروح و 8 تن اسیر شدند. در جریان این درگیری افراد ضدانقلاب از یک پیرمرد بسیجی که سوار یکی از خودروها بود با فشار و تهدید خواستند تا از خودرو پیاده شود، ولی پیرمرد بسیجی به آنها گفت شما افرادی خائن و خودفروخته هستید و من این داغ را به دلتان می‌گذارم و پایین نمی‌آیم. مهاجمان با مشاهده
مقاومت دلیرانه این پیرمرد پاکباخته، وی را داخل خودرو به شهادت رساندند.(1)
1 7
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «براساس گزارشهای رسیده از منابع مختلف اطلاعاتی داخل عراق و نیز بر اساس اظهارات یک بازرگان لبنانی به خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی در بیروت، اهالی چندین منطقه بغداد روز یکشنبه 17/8/1366 با انجام یک راهپیمایی از قبل طراحی شده، ضمن سر دادن شعارهایی علیه صدام و رژیم بعث به چند مقر نیروهای امنیتی هجوم برده و آنها را با کوکتل مولوتف به آتش کشیدند.»(2)بر اساس این گزارش نیروهای امنیتی و پلیس شهر که عاجز از کنترل تظاهرات سازماندهی شدة مردم بودند، با درخواست کمک از نیروهای ارتش به مقابله با مردم پرداختند. درگیری نیروهای سرکوبگر رژیم عراق با مردم در مناطق البیاع، لقازیه و شعله شدت بیشتری داشت. نیروهای عراقی در نزدیکی ساختمان امنیت عراق در منطقه شعیبه بغداد، مستقیماً به سوی مردم آتش گشودند و عده‌ای را شهید و مجروح کردند.(3)
گزارشی دیگر حاکی است که در عراق قانونی به تصویب رسیده است که بر اساس آن هر کس به رئیس‌جمهور مستقیم و یا غیرمستقیم اهانت کند، اعدام خواهد شد. ماده 202 قانون مجازات جدید مقرر می‌دارد که هر شخص به صورت آشکار به رئیس‌جمهور و یا جانشین او در شورای انقلاب یا حزب یا مجلس ملی و یا دولت اهانت کند به حبس ابد و مصادره اموال منقول و غیرمنقول مجازات می‌شود. اگر این اهانت به صورت ذیل اعلام شود، متهم اعدام خواهد شد.(4)این قانون از تاریخ انتشار در روزنامه رسمی عراق قابل اجرا است.(5)
2 8
به گفته محسن رفیق‌دوست، جمهوری اسلامی در ساخت بیشتر سلاح‌های مورد نیاز جبهه‌های جنگ به خودکفایی رسیده و آنها را در داخل کشور تولید می‌کند. بنابر نوشتة روزنامه کیهان: «وزیر سپاه‌پاسداران در مصاحبه با نشریه انگلیسی زبان "تهران تایمز" گفت: در زمینه ساخت چند نوع موشک و قایق به مرحله تولید انبوه رسیده‌ایم. در مورد تهیه قبضه و گلوله خمپارهاندازها صددرصد به خودکفایی رسیده‌ایم و خرید خارجی آنها از سال گذشته قطع شده است.در موشک‌های 107 میلی‌متری و موشک ضدتانک مالیوتکا همراه با گلوله‌های آن نیز به خودکفایی رسیده‌ایم که اوایل سال آینده به تولید انبوه می‌رسد. ساخت این موشک از آنجا که با کیفیت بالا صورت می‌گیرد، امکان صدور آن نیز وجود دارد و پیش‌بینی می‌شود بازار خوبی داشته باشد. همچنین کارخانه تولید موشک تاو تا چند هفته دیگر افتتاح می‌شود و در حال حاضر نیازی به خرید این موشک‌ها نیست و قرار است به صورت انبوه در داخل کشور تولید شود.»
وزیر سپاه‌پاسداران افزود: «کارهای فنی و تحقیقاتی ساخت سه نوع موشک زمین به زمین به اتمام رسیده و یک نوع از آن تا پایان سال جاری در جبهه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. در حال حاضر موشک اسکاد - بی را کپی‌سازی می‌کنیم و کارخانه آن در حال تکمیل شدن است و در رابطه با این موشک مشکلی نداریم. در مورد موشک‌های زمین به هوا و ساحل به دریا نیز مشغول کپی‌سازی هستیم که در آینده نزدیک به تولید انبوه خواهد رسید.
همچنین ساخت قبضه آر.پی.جی7 به مرحله تولید رسیده و توپ 122 میلی‌متری نیز ساخته شده است و از اواخر سال جاری خرید خارجی آن قطع خواهد شد. در مورد وسائل مخابراتی نیز نوعی بی‌سیم"پی.آر.سی.7" در داخل کشور تهیه و ساخته شده که از نوع اصلی آن سبک‌تر است و تا حجم دو برابر نوع اصلی کانال دارد. در زمینه صنایع دریایی اصولاً نیازی به خارج نداریم و توان تولید انبوه شناورها را در هر کلاسی که جنگ نیاز داشته باشد داریم. قایق‌های مشهور "تندرو" کلاً ساخت داخل کشور است. کارخانه‌های قایق‌سازی ما شاید یکی از بزرگ‌ترین قایق‌سازی‌های دنیا از نظر کمیت باشد و روز به روز هم از نظر کیفیت آن را رشد می‌دهیم. به زودی "لندینگ گرافت" 200 تنی و یدک‌کش سپاه به آب خواهد افتاد. همچنین زیردریایی ساخت ایران نیز ماه آینده به آب خواهد آفتاد که بسیار مدرن و پیشرفته است. سفارش ناوچه‌های مورد نیاز را هم از نیروی دریایی سپاه گرفته‌ایم که از اوایل سال آینده به آب خواهد افتاد.»
محسن رفیق‌دوست درباره جنگ‌افزارهای نیروی هوایی گفت: «یک نوع هواپیمای دو موتوره ملخی آموزشی را که ساخت خودمان است پرواز داده‌ایم و نیروی هوایی سپاه آن را انتخاب کرده است که سفارش آن را قبول کرده‌ایم و یک نوع هواپیمای "پی.سی.7" را نیز کپی‌سازی می‌کنیم. از انواع دیگر هواپیماهای جنگنده‌ای که در اختیار داریم چند نمونه برای کپی‌سازی انتخاب کرده‌ایم که برادران شروع به کار کرده‌اند و مطالعات هلی‌کوپترسازی تمام شده است.»(1)
1 9
در خلیج فارس یک عدد مین دریایی در سواحل دیلم کشف و منفجر شد. نیروی دریایی سپاه اعلام کرد: «پایگاه دریایی گناو خبر داد که یک مین دریایی در سواحل دیلم خور عباس‌علی، بین لیلتین و حصار مشاهده شد. در ساعت 2 بعدازظهر چهار شناور به منطقه اعزام شده و توانستند در دو نوبت مین مزبور را منفجر کنند.»(2)
2 10
شانزدهمین کاروان اسکورت نفتکش‌های کویتی شامل سه رزم‌ناو امریکایی و یک نفتکش کویتی که از دو روز پیش حرکت خود را از سواحل کویت آغاز کرده بودند، از تنگه هرمز عبور کردند. این کاروان مرکب از یک کشتی 240 هزار تنی حمل محصولات نفتی به نام "میدل تاون" و ناوچه موشک‌انداز "تاچ" بود که پس از عزیمت کاروان، دو ناوچه موشک‌انداز امریکایی "گالری" و "کار" نیز به آن پیوستند. پنتاگون اعلام کرد که این عملیات در هوای نسبتاً خوب و بدون
حادثه پایان یافت و هیچ نوع فعالیت غیرمعمول هوایی یا دریایی از جانب ایران مشاهده نشد.(1)
1 11
پس از اصابت چند موشک به تأسیسات نفتی کویت و استفاده عراق از حریم هوایی و دریایی کویت در حمله به ایران، دولت کویت اقدامات نظامی و حفاظتی خود را تشدید کرده است. دولت کویت امروز با صدور دستورالعملی اعلام کرد که از ساعت 13:45 به بعد استفاده از دستگاه بی‌سیم به هر نحو ممنوع می‌باشد؛ به خصوص برای هواپیماها و قایق‌های دوست (منظور قایق‌های عراقی است) که در منطقه شمالی به فعالیت مشغول هستند.(2)
از سوی دیگر، روزنامه الخلیج چاپ امارات متحده عربی، به نقل از منابع مطلع در وزارت دفاع مصر نوشت: «کویت به تازگی از مصر تقاضای موشک‌های ضدهوایی از نوع "عین‌شقر" و موشک‌های ساحل به دریا ساخت مصر کرده است که بُرد آنها به حدود 4000 متر می‌رسد. همچنین کویت از مصر تقاضای اعزام تعدادی کارشناس نظامی به منظور آموزش کادر نظامی خود در مسائل مربوط به رادار و امور جنگ به کویت کرده است. ابوغزاله وزیر دفاع مصر نیز گفت: امنیت ملی مصر و امنیت خلیج فارس غیرقابل تقسیم است ما نمی‌توانیم شکست عراق یا تهدید نسبت به کشورهای عربی در خلیج فارس را تحمل کنیم.»(3)
2 12
نخست‌وزیر بحرین از عملکرد ناوگان امریکا در خلیج فارس ابراز نارضایتی کرد. وی گفت: «حضور نظامی امریکا در منطقه که برای متوقف کردن جنگ صورت گرفت، تاکنون نتایج قابل توجهی نداشته است.» وی افزود: «میان شیخ‌نشین‌های حوزه خلیج فارس و امریکا منافع مشترکی وجود دارد و غرب باید در جهت استقرار امنیت در منطقه و تأمین خطوط کشتیرانی در آب‌های خلیج فارس نقش فعالی بازی کند.» وی ضمن رد پیشنهاد شوروی مبنی بر تشکیل یک نیروی حافظ صلح بین‌المللی در منطقه گفت: «نیروهایی که در حال حاضر در منطقه وجود دارند بیش از نیاز و گنجایش منطقه می‌باشند.»(4)
3 13
اجلاس فوق‌العاده سران کشورهای عضو اتحادیه عرب(5)بعدازظهر امروز در امان، پایتخت اردن، گشایش یافت. در این اجلاس 21 هیئت نمایندگی حضور دارند. لیبی تنها کشوری است که آن را به طور کامل تحریم کرده است. قذافی امریکا را عامل اصلی تشکیل اجلاس می‌داند. شاه حسن مراکشی و فهد شاه عربستان از اینکه به نزدیک کردن نظرهای مخالف خوشبین
1) 24. مأخذ8، ص44، واشنگتن - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 18/8/1366.
2) 25. سند شماره 029587 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا)، 20/8/1366.
3) 26. روزنامه رسالت، 18/8/1366، ص‌آخر، خبرگزاری یونایتدپرس.
4) 27. سند شماره 212728 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارشهای سیاسی - خارجی، 16/8/1366.
5) این سومین اجلاس فوق‌العاده سران عرب بود؛ اجلاس فوق‌العاده اول در ریاض (اکتبر 1976) برای بررسی اوضاع و درگیری‌های لبنان و دومی در کازابلانکا (اوت 1985) درباره روابط خارجی اعراب و مسئله اردوگاه‌های پناهندگان فلسطینی تحت محاصره جنبش امل در بیروت، تشکیل شدند.
نیستند از شرکت در آن خودداری کردند. در جلسه افتتاحیه اجلاس فوق‌العاده سران کشورهای عربی، شاه حسین و شاذلی قلیبی سخنرانی کردند. شاه اردن در نطق ده دقیقه‌ای خود از جهان عرب خواست که یک استراتژی مشترک برای مقابله با تهدیدات ایران و اسرائیل اتخاذ کنند. وی گفت: «جنگ خلیج[ فارس] دیگر تنها عراق را مورد تهدید قرار نمی‌دهد، بلکه به کشورهای برادر ما کویت و عربستان سعودی گسترش پیدا کرده است. این جنگ تنها یک جنگ بین ایران و عراق نیست بلکه تهدیدی علیه تمامی منطقه و صلح بین‌المللی به شمار میرود. ما باید برای مقابله با این تهدید با هم متحد شویم.»(1)
شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، نیز در سخنرانی خود از کشورهای عرب خواست که با یک اقدام جمعی و برنامه‌ریزی شده، امکان اجرای قطعنامه 598 را فراهم کنند. وی ایران را به خاطر ادامه دادن به جنگ و مین‌گذاری و حمله به کشتی‌ها و تهدید امنیت کویت مورد حمله قرار داد. قلیبی تأکید کرد: «تمام کشورهای عربی یک صدا معتقدند که پایان جنگ ایران و عراق شرطی لازم است تا تمام تلاش کشورهای عربی به مسائل سیاسی اختصاص یابد.» وی افزود: «جهان عرب مشتاق است شاهد پایان سریع این جنگ و ترمیم خرابی‌های دو کشور به طریقی باشد که تمام تلاش‌ها علیه برتری‌طلبی اسرائیل به کار رود تا بیت‌المقدس و سرزمین‌های اشغالی آزاد شوند.»
این اجلاس فوق‌العاده اتحادیه عرب پس از سخنان کوتاه شاه حسین و شاذلی قلیبی در پشت درهای بسته به بحث و بررسی موضوعات در دستور کار اجلاس ادامه داد. اجلاس فوق‌العاده امان دو روز دیگر ادامه خواهد یافت.(2)
اجلاس فوق‌العاده سران کشورهای عضو اتحادیه عرب با سخنان شاه حسین (نفر وسط) و شاذلی قلیبی (سمت چپ) آغاز شد.
شاه اردن از جهان عرب خواست که یک استراتژی مشترک برای مقابله با تهدیدات ایران و اسرائیل اتخاذ کنند.
وی جنگ را تهدیدی علیه تمامی منطقه و صلح بین‌المللی دانست که جهان عرب برای مقابله با آن باید متحد شوند.
شیمون پرز نخست‌وزیر اسرائیل در واکنش به سخنان شاه حسین در اجلاس سران عرب،
ارتباط اسرائیل با ایران را احمقانه‌ترین اتهام علیه کشورش خواند.
1 14
اجلاس فوق‌العاده سران عرب در امان به دو جبهه متضاد تقسیم شده است و کشورهای شرکت کننده درباره موضوعات مورد بررسی مواضع متعارض دارند. گروه نخست را سوریه، الجزایر، یمن جنوبی و لیبی تشکیل می‌دهند. این گروه معتقدند جهان عرب با مشکلات زیادی مواجه است که باید همه آنها در اجلاس امان مطرح شود. سوریه در رأس این گروه قرار دارد. این کشور در جنگ عراق علیه ایران آشکارا از جمهوری اسلامی ایران طرفداری نموده و معتقد است اسرائیل دشمن اصلی اعراب است و این جنگ ریشه در توطئه‌های امپریالیستی و صهیونیستی دارد و «سران عرب نباید در مورد ریشه‌های بحران منطقه دچار توهم شوند و سراغ دشمن غیرواقعی بروند.»(1)
گروه دوم در پی عمده کردن خطر ایران است. رژیم‌های عراق، مصر، عربستان، کویت، اردن و مراکش در این گروه قرار دارند. آنها خواستار قطع روابط با جمهوری اسلامی ایران و تحریم کامل آن هستند.(2)
امریکا با اظهار امیدواری از اینکه کنفرانس بتواند آتش‌بس را بر ایران تحمیل کند، از خواسته‌های این گروه حمایت می‌کند. عراق اعلام کرده است که از کنفرانس خواهد خواست تا ایران را کاملاً تحریم کرده و "پیمان دفاع مشترک عربی" را به اجرا درآورد.(3)
رادیو بی.بی.سی در تحلیلی درباره اجلاس امان گفت: «بدون شک بهترین مسئله‌ای که در اجلاس سران اتحادیه عرب مطرح خواهد شد جنگ خلیج فارس است. در این اجلاس بدون تردید از عراق حمایت خواهد شد. ولی در رابطه با صدور قطعنامه، شرکت‌کنندگان می‌دانند که باید محتاط باشند. آنها نمی‌خواهند به طور آشکار از در مخالفت و ستیزه‌جویی با ایران درآیند یا تلاش‌های صلح پرز دکوئیار را به مخاطره بیندازند. با آنکه در تابستان گذشته دو جلسه با شرکت وزرای امور خارجه اتحادیه عرب تشکیل شد و در آنها پیشنهاد قطع رابطه دیپلماتیک با ایران مطرح گردید و این پیشنهاد اینک به رأی گذاشته شده است، ولی حتی برخی از هم‌پیمانان عربستان در شورای همکاری خلیج فارس هم مایلند راه ارتباط با ایران را باز بگذارند. این کشورها می‌دانند وقتی که جنگ خلیج فارس تمام شود باز باید با ایران در آن سوی خلیج فارس زندگی کنند. عمان و امارات عربی متحده با قطع رابطه با ایران مخالف هستند و کشورهای تندرو نظیر سوریه، لیبی، الجزایر و یمن جنوبی بنا بر دلایلی دیگر با انجام هرگونه اقدام تنبیهی علیه ایران مخالفند. بنا بر این به احتمال زیاد در اجلاس سران تنها از
قطعنامه 598 شورای امنیت و تلاش‌های صلح پرز دکوئیار حمایت خواهد شد.» (1)
رادیو امریکا نیز در گزارشی از این اجلاس گفت: «شاه‌حسین در پشت درهای بسته از سران عرب خواست که گردهمایی جاری را فرصتی برای آشتی و اتحاد و دفع فتنه قرار دهند.» رادیو امریکا افزود: «چنین به نظر می‌رسد که با قطعنامه پیشنهاد قطع مناسبات با ایران مخالفت‌هایی ابراز شود. سوریه، لیبی و الجزایر مخالف چنین اقدامی هستند و امارات متحده عربی نیز تشکیل یک کمیته سه ملیتی را برای آغاز گفتوگو با ایران به منظور حل بحران پیشنهاد کرده است.»(2)
1 15
حسنی مبارک، رئیس‌جمهور مصر، در آستانه تشکیل اجلاس سران عرب در مصاحبه‌ای با روزنامه کویتی الرأی‌العام اظهار امیدواری کرد که شرکت‌کنندگان در اجلاس امان مشکلات خود را به طریقی در جهت همبستگی اعراب حل و فصل کنند. مبارک از حافظ اسد و صدام خواست تا اختلافات خود را در جهت منافع کلیه اعراب کنار بگذارند. وی افزود: «ولی باید بی‌پرده بگویم من فکر نمی‌کنم هیچ‌گونه نزدیکی بین دو کشور سوریه و عراق که دارای زخم‌های عمیق می‌باشند به وجود آید. با وجود این، من از صمیم قلب امیدوارم که نزدیکی و دوستی عملی بین دو کشور به وقوع بپیوندد. مبارک درباره توان کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و کمک مصر به آنها گفت: «این کشورها به تنهایی قادرند از خود در مقابل ایران دفاع کنند و به کمک‌های نظامی خارج از این منطقه نیاز ندارند. آنچه من همیشه به آن پی‌برده‌ام این است که این کشورها توانایی‌های عملی را به دست آورده‌اند، اما آنها تمایلی ندارند که بحران با ایران را افزایش دهند یا با این کشور اعمال خصومت نمایند و شاید ایران به خوبی از آن آگاه باشد.» مبارک در همین حال غیرمستقیم، بدون آنکه نامی از سوریه ببرد، این کشور را از طریق کمک و حمایت از ایران، به شعله‌ور ساختن جنگ ایران و عراق متهم کرد.(3)
ابوغزاله، وزیر دفاع مصر نیز با اعلام آمادگی کشورش برای هرگونه کمک به کشور عراق، امنیت مصر را با امنیت کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس یکی دانست و گفت: «مصر شکست عراق و دیگر کشورهای خلیج را نمی‌پذیرد.» رادیو مونت کارلو به نقل از ابوغزاله افزود: «مصر در کشورهای خلیج دخالت نمی‌کند ولی از هر کشور عربی که درخواست کمک نماید، از جمله عراق و سودان، حمایت خواهد کرد.» از سوی دیگر، یک ژنرال دیگر ارتش مصر و رئیس هیئت صنایع نظامی مصر در این مصاحبه اعلام کرد که بین نیروهای هوایی مصر با نیروهای هوایی کشورهای عربی همکاری مشترکی وجود دارد و عراق اولین سری از هواپیماهای مونتاژ مصر را اخیراً دریافت کرده و در آینده نیز بقیه هواپیماهای سفارشی خود را دریافت خواهد کرد.(4)
1 1
در پاسخ به حملات هوایی عراق به مراکز غیرنظامی، جنگنده‌های نیروی هوایی و توپخانه نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران چندین مرکز نظامی و اقتصادی - صنعتی عراق را هدف آتش خود قرار دادند و منهدم کردند. یک پادگان نظامی در استان اربیل و محل تجمع نیروهای عراق در مناطق عملیاتی زبیدات، شرهانی و ارتفاع 175 را جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی در ساعات 8:10، 9:40،9:50 و 11:30 بمباران کردند.
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران همچنین اعلام کرد هدف‌های اقتصادی - صنعتی شهرهای حلبچه، الرجیله، سیدصادق، چوارته و سلیمانیه عراق امروز زیر آتش توپخانه ارتش قرار گرفت.(1)
2 2
هواپیماهای عراق چند منطقه در جبهه‌های جنوب و روستای سه‌پیاره و ایستگاه صلواتی شیخان واقع در جنوب نوسود را بمباران کردند.(2)در جبهه‌های جنوب در ساعت 14:30 سه هواپیمای دشمن منطقه فاو و چند فروند دیگر مناطق قشله، نهرعلی‌شیر و حوالی پل اروند را بمباران کردند. حاشیه خورعبدالله و حوالی جاده هفتم هدف دیگر هواپیماهای دشمن بود که در ساعت 20:20 بمباران شد.(3)هواپیماهای عراقی همچنین صبح امروز به حریم هوایی سنندج و مریوان تجاوز کردند و دیوار صوتی را در این مناطق شکستند.(4)
رژیم عراق در اطلاعیه نظامی خود ادعا کرد امروز یک هدف دریایی را در نزدیکی سواحل ایران و نیز ایستگاه شبکه برق امیدیه را هدف حمله قرار داده است، امّا منابع دیگر خبری در این باره گزارش نکردند.(5)
از سوی دیگر، گردان مرزی چابهار، جمعی ناحیه ژاندارمری سیستان و بلوچستان، اعلام کرد که در ساعت 17:40 روز 18/8/66 یک هواپیمای ناشناس در ارتفاع بالا، که از سمت جنوب به شمال در پرواز بوده، به حریم هوایی جمهوری اسلامی ایران در منطقه چابهار تجاوز نموده و بدون اقدامی منطقه را ترک کرده است.(6)
1) 1. روزنامه کیهان، 20/8/1366، ص3.
2) 2. سند شماره 046209 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه - معاونت اطلاعات، 18/8/1366.
3) 3. سند شماره 029588 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش نوبه‌ای شماره 71، معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا)، 20/8/1366، ص2.
4) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 235، 19/8/1366، ص دو.
5) 5. همان، ص7، بغداد - خبرگزاری عراق، 18/8/1366؛ و - سند شماره 029585 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از سماجا2 - معاونت اطلاعات، به سماجا3 - مرکز فرماندهی، 19/8/1366.
6) 6. سند شماره 046216 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ژاندارمری جمهوری اسلامی - مرکز فرماندهی، 18/8/1366.
1 3
شلیک دو فروند موشک در روز گذشته به سوی رادیو تلویزیون و مرکز مخابرات عراق در بغداد هم‌زمان با آغاز کنفرانس فوق‌العاده سران عرب در امان، انعکاس وسیعی در رسانههای جهان داشت. رژیم عراق نیز سعی دارد از این حمله موشکی حداکثر بهره‌برداری تبلیغاتی را ببرد. خبرگزاری عراق ادعا کرد خبرنگاران خارجی امروز از یک منطقه مسکونی در بغداد که هدف یک فروند موشک قرار گرفته بود، بازدید کردند و ضمن تهیه عکس و فیلم با تعدادی از افراد محلی مصاحبه کردند.(1)ایستگاه تلویزیونی مرکز تبلیغات وابسته به کنفرانس فوق‌العاده سران عرب نیز فیلم اصابت موشک به بغداد را برای هیئت‌های شرکت‌کننده در کنفرانس به نمایش گذاشت. خبرگزاری عراق اعلام کرد: نمایندگان مراکز تلویزیونی عربی و خارجی شرکت‌کننده در کنفرانس، فیلم مذکور را کپی کرده و به منظور نشان دادن آن در شبکه‌های تلویزیونی، به مراکز مربوطة خود فرستادند.(2)
همچنین وزیر امورخارجه عراق امروز نامهای دربارة حملة موشکی روز گذشته ایران، برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد. طارق‌عزیز در این نامه ادعا کرد: ایران دیروز با شلیک یک موشک به منطقه مسکونی بغداد، موجب مرگ 10 تن و زخمی شدن 106 غیرنظامی شد و 10 خانه را تخریب و به 20 خانه خسارت وارد کرد که هیئت‌های دیپلماتیک و نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی امروز از این صحنه بازدید کردند. وزیر خارجه عراق افزوده است: «این جنایت در زمانی است که تلاش‌های بین‌المللی و عربی به سوی استقرار صلح است... اصرار رژیم ایران در جنایاتش علیه رژیم عراق، نیازمند آن است که جناب‌عالی و جامعه بین‌المللی آن را شدیداً محکوم نموده و با عزم راسخ کلیة اقدامات مؤثر را به کار گیرید، قبل از اینکه موضوع حادتر شده و از کنترل خارج گردد... حکام ایران در زمان مناسب بهای سنگینی را خواهند پرداخت.» (3)
علاوه بر این نمایندة عراق در سازمان ملل امروز در نامهای برای دبیرکل این سازمان ادعا کرد که نیروهای ایران در روز 5 نوامبر 1987، با حمله به مناطق غیرنظامی بصره و سلیمانیه، موجب کشته شدن 3 غیرنظامی و مجروح شدن 9 تن و خسارت به چند خانه شدهاند.(4)
2 4
خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: «عراق موشک‌های زمین به زمین اس.اس.12 از شوروی دریافت کرده است. این موشک‌ها حدود 800 کیلومتر بُرد دارند و عراق با آنها می‌تواند تهران را هدف قرار دهد. خبرگزاری ژاپنی کیودو با اعلام این مطلب به نقل از منابع نظامی غربی در تهران، افزوده است: شوروی به عراق اجازه استفاده از این موشک‌ها را نداده است. این منابع با رد ادعاهای قبلی عراق مبنی بر ساختن موشک‌هایی با بُرد 650 کیلومتر، اعلام کردند که عراق تکنولوژی لازم برای ساخت چنین موشک هایی را ندارد و عراق آن را برای مخفی کردن خبر دریافت موشک‌های اس.اس.12 از شوروی پخش کرد. خبرگزاری کیودو به نقل از منابع دیگری در تهران
اضافه می‌کند که ایران نیز تعداد زیادی موشک‌های زمین به زمین "اسکاد - بی" از شوروی خریده است و سپاه‌پاسداران اکنون حدود 80 عدد از این موشک‌ها را در اختیار دارد.»(1)
1 5
در ادامة تلاش برای آمادگی جهت اجرای عملیات در منطقه ماووت، رحیم صفوی قائم‌مقام فرمانده نیروی زمینی سپاه از ساعت10:20 تا 16 امروز از واحدهای توپخانه تحت امر قرارگاه نجف بازدید و ضمن بررسی میزان آمادگی این واحدها برای اجرای عملیات، از نزدیک با کمبودها و مشکلات آنها آشنا شد. در این چند ساعت از محل استقرار توپخانه و چند قبضه توپ و کاتیوشا و چهار محل تطبیق توپخانه بازدید شد و با خدمه قبضه‌ها و مسئولان تطبیق گفتوگو شد. در این منطقه سه گردان توپ 130 میلی‌متری و یک گردان کاتیوشا از توپخانه 61 محرم مستقر است. همچنین مرکز تطبیق توپخانه‌های لشکر25 کربلا، لشکر14 امام‌حسین(ع)، لشکر57 حضرت ابوالفضل(ع) و تیپ48 فتح در این منطقه مستقر می‌باشد. از جمله مشکلات توپخانه در این منطقه کمبود نیرو، کمبود خودرو، حتی کمبود نایلون برای حفاظت از برف و باران، ضعف تعمیر و نگهداری و خرابی لوله‌های کاتیوشا بود.
در این بازدید همچنین وضعیت حقوقی و مرخصی نیروهای وظیفه و چگونگی استفاده مفید از وقت‌های خالی آنها بررسی شد. از جمله ضعف‌هایی که در این بازدید مشاهده شد، نداشتن سازمان منسجم و نبودن کنترل کامل و انسجام یافته روی اجزای توپخانه بود.(2)
عصر امروز در جلسه‌ای با حضور برادران رحیم صفوی و وفایی در قرارگاه شهید بروجردی مسائل و مأموریت‌های مهندسی جهت آمادگی برای عملیات گسترده در جبهه شمال غرب بررسی شد. یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات از این جلسه چنین است:
«برادر رحیم به برادر وفایی گفت: شما باید جاده و بیمارستان و ... برای عملیات بزرگ در این منطقه را آماده کنید. وی از جمله به جاده کمربندی بانه به سمت سورکوه و ماووت اشاره کرد و از محاسن این جاده را دید کمتر دشمن روی آن و برفگیری کمتر آن برشمرد. برادر رحیم افزود که برای عملیات گسترده تجمع امکانات مهندسی مورد نظر است و بر تقویت و نظارت بر واحدهای مهندسی یگان‌ها و مشخص شدن مأموریت هر یک تأکید کرد.
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه در توجیه مسئول مهندسی سپاه نسبت به عملیات گسترده در جبهه شمال غرب گفت: قرارگاه‌های قدس و نجف در ابتدا روی ارتفاعات گرده‌رش و آمدین عمل می‌کنند و در ادامه که عملیات گسترده است، به سمت غرب گوجار (به طرف سد دربندی‌خان) می‌رویم و از سمت آمدین به سمت تنگه وراز. از رفتن به قلعه‌دیزه هم منصرف شده‌ایم. در محور دربندی‌خان هم از آن طرف عمل می‌کنیم. این عملیات با 100 گردان اجرا می‌شود. اگر در عملیات جنوب هم مشکل ایجاد شد، یگان‌ها در این منطقه عمل خواهند کرد. شما باید عقبه‌سازی را با برنامه انجام دهید و برای آماده کردن پد هلی‌کوپتر، بیمارستان و جاده ... اقدام کنید.
برادر رحیم ضمن بیان اینکه این عملیاتِ 100 گردانه به فروردین و اردیبهشت سال آینده خواهد کشید، از برادر وفایی پرسید که چه باید کرد که این لشکرها در زمستان بتوانند در کوه و برف بمانند و بجنگند. برادر وفایی پاسخ داد: باید چریکی جنگید، چریکی فکر کرد. باید در داخل چادر، چادر کوچک‌تری زد و بین دو چادر پنج سانتی متر پشم شیشه گذاشت. برای خواب هم لحاف پشم شیشه دولا درست کرد: سنگر هم می‌شود درست کرد.»
راوی در پایان یادداشت‌های خود آورده است که هدف عملیات آمدن از طرف دربندی‌خان و غرب گوجار و بستن عقبه‌های متصل دشمن به سلیمانیه از دو طرف است که طی مراحلی عمل می‌شود.(1)
1 6
معاونت اطلاعات سپاه پانزدهم رمضان در گزارشی از همکاری گروه‌های ضدانقلاب در مناطق مرزی شمال غرب با رژیم عراق، آورده است: «طبق خبر واصله اخیراً رژیم عراق به احزاب منحله مستقر در مناطق مرزی نوسود اعلام کرده که توان خود را در مناطق نوسود و مریوان افزایش دهند تا از طرف دولت عراق پشتیبانی و تدارک شوند. افراد فوق مسلح به سلاح‌های ژ3، قناسه و خمپاره‌انداز 81 میلی‌متری می‌باشند.» در این گزارش همچنین آمده است: «رژیم بعث در منطقه‌ای به نام"حلوبه" واقع در جنوب غربی سلیمانیه برای افراد کومهله و چریک‌های فدایی اکثریت اردوگاه‌هایی احداث نموده است که کلیه اعلامیه‌هایی که در کردستان ایران و عراق پخش می‌شود، از این مرکز ارسال می‌گردد.»(2)
2 7
سمینار فوق‌العاده "لبیک یا امام" صبح امروز به ریاست رئیس‌جمهور (آیت‌الله خامنه‌ای) و با شرکت مقامات بلندپایه کشوری و لشکری در محل مجلس شورای اسلامی تشکیل شد. در پی تجاوزات امریکا در خلیج فارس و ضعف و فتور مجامع بین‌المللی در اعلام و تنبیه متجاوز، مسئولان جنگ تلاش‌های وسیعی را برای تحرک بخشیدن به جبهه‌ها و وارد آوردن ضربه‌های نظامی بر پیکر رژیم عراق آغاز کرده‌اند. در سمینار امروز که به منظور بررسی وضعیت جبهه‌های جنگ، اوضاع خلیج فارس، چگونگی تأمین نیروهای انسانی مورد نیاز و بسیج امکانات برای نیل به اهداف جنگ تشکیل شد. آقایان هاشمی رفسنجانی، موسوی اردبیلی، میرحسین موسوی، محسن رضایی و سهرابی اعضای هیئت رئیسه سمینار و آقایان روحانی، افشار، فیروزآبادی و مقدم در هیئت اجرایی آن حضور داشتند.
سمینار پس از صحبت مقدماتی رئیس‌جمهور، با سخنان آقای هاشمی رفسنجانی شروع به کار کرد. وی ضمن تأکید بر به کارگیری قدرت نظامی، راه سیاسی را برای جلوگیری نق‌زن‌ها و آسایش‌طلب‌ها و رعایت عرف بین‌المللی لازم دانست و گفت: «فقط قدرت نظامی ما می‌تواند پیروزی سیاسی را دیکته کند و دشمن نیز تنها برای پیشگیری از یک فاجعه نظامی ممکن است به پیروزی سیاسی ما تن دهد.» نماینده امام در شورای عالی دفاع عامل اصلی رکود در
جبهه‌ها را کمبود نیرو اعلام کرد و برای تأمین نیروی انسانی، "تشویق فوق‌العاده" را به نقل از امام مطرح کرد. وی در مورد برنامه‌های آتی جنگ افزود: «ما هم اکنون 15 ماه عملیات مستمر را پیش‌بینی کرده‌ایم و فرماندهی جنگ 1500 گردان را در عرض این مدت می‌تواند به کار گیرد و بودجه این کار نیز پنجاه میلیارد تومان پیش‌بینی شده است.»
در ادامه سمینار علیرضا افشار طرح‌های تأمین نیروی انسانی مورد نیاز جنگ را تشریح کرد که طرح شش ماهه دانشجویان، اختصاص 20 درصد از کارکنان دولت به جنگ، طرح افزایش دوره شش ماه احتیاط به مدت خدمت سربازی و تأمین مربی آموزش نظامی به وسیلة آموزش و پرورش از آن جمله بودند. پس از سخنان آیت‌الله جنتی و محسن رضایی سمینار با جلسه پرسش و پاسخ و جمع‌بندی مباحث طرح شده پایان یافت. ریاست سمینار، آیت‌الله خامنه‌ای در پایان گفت: «همه معتقدند بر اینکه جنگ جز با یک عملیات مستمر پایان نخواهد یافت و در راستای عملیات زنجیرهای نیازهایی وجود دارد، از آن جمله مسئله تأمین نیروی انسانی است که جلسه ما برای همین می‌باشد. ... برای این کار یک تهییج عمومی لازم است که شروع این کار با پیام خواهد بود و لازم است روحانیون در همه جا برای بسیج مردم تجمع داشته باشند.» وی پیشنهاد کرد: «ائمه جمعه با لباس بسیجی در نمازهای جمعه شرکت کنند و اگر در آن شهر دو جناح وجود دارد، جهت گسترش وحدت، سخنرانی قبل از خطبه‌ها به یکی از شخصیت‌های بارز جناح مخالف سپرده شود ... »(1)
در همین حال، در پنجمین روز از هفته آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا که به کارمندان اختصاص یافته است، اقشار مختلف مردم، سازمان‌ها و گروه‌ها با انتشار بیانیه و امضای طومار به موج وسیع اعلام آمادگی‌های سراسر کشور پیوستند. در این بیانیه‌ها که تعداد آن به ده‌ها مورد می‌رسد، ضمن اعلام آمادگی برای مبارزه با امریکا، اطاعت از امام امت و اعزام به جبهه‌های جنگ علیه رژیم عراق تأکید شده است. در قسمتی از اطلاعیه خانه کارگر آمده است: «برای ما کارخانه و سنگر نبرد جبهه در حکم واحد و محل جانبازی ما بسته به فرمان امام عزیز است.» در بیانیه انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بر مقابله با امریکا تأکید شده است: «ما به عنوان فرزندان امت سلحشور اعلام می‌داریم که به فرمان امام مجاهد خود کمربندها را محکم بسته و آماده‌ایم تا همچون شراره‌های آتش بر خرمن هستی متجاوزین امریکایی زده و با تمامی قوا خواب راحت را از دیدگان جهان‌خواران و سرسپردگان آنان سلب کنیم.»(2)
1 8
صنایع نظامی داخلی در اجرای طرح‌ها و تولید تجهیزات مورد نیاز جنگ با مشکلات مالی و کمبود برخی قطعات مواجه‌اند. دکتر پیروی، رئیس مرکز تحقیقات جنگ دانشکده فنی دانشگاه فردوسی مشهد، در گفتوگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی، ضمن اشاره به نقش طرح‌های تحقیقاتی مرکز فوق در پیشبرد عملیات جنگی، کاهش نیاز به نیروی انسانی و خودکفایی در
صنایع نظامی گفت: «متأسفانه در بعضی از این طرح‌ها مطالعات به اتمام رسیده ولی به دلیل مشکلات مالی و کمبود قطعات، محققان به جای پرداختن به امر تحقیق به دنبال تأمین اعتبار یا تهیه قطعات طرح‌ها می‌باشند و حتی محققان به واسطه علاقه‌ای که برای موفقیت طرح‌های جنگی دارند، در مواردی قطعات مورد نیاز را از حقوق خود تأمین کرده‌اند.» در مرکز تحقیقات جنگ دانشکده فنی دانشگاه فردوسی مشهد، دستگاه ترانس جریان سنگین که کاربرد وسیعی در راه‌اندازی تانک‌های زرهی دارد، نمونه‌سازی شده است و طرح‌های تحقیقاتی صنایع نظامی همچون طرح هدایت عملیات، مشابه‌سازی به وسیله کامپیوتر، ساخت سلاح‌های لیزری، چکانندة سلاح 107 میلی‌متری، تطبیق آتش با کامپیوتر، ساخت سونار، دوربین دید در شب، موقعیت‌یاب الکتریکی، سیستم استاپ لیزری، دستگاه هدایت گلوله لیزری و ماسک محافظ در دستور کار این مرکز است که برخی از آنها به خاطر کمبود اعتبارات مالی متوقف شده است.(1)
1 9
دکتر کمال خرازی، سرپرست ستاد تبلیغات جنگ، در یک مصاحبه مطبوعاتی مواضع سیاسی و استراتژی نظامی جمهوری اسلامی ایران در قبال جنگ تحمیلی و اوضاع خلیج فارس را تشریح کرد: «این سیاست جمهوری اسلامی است که ما بایستی از همه تریبون‌ها و از همه امکانات بین‌المللی برای تبیین مواضع خود بهره بگیریم و افکار عمومی جهان را نسبت به مواضع بر حق خود توجیه کنیم. ما برای ادامه جنگ هم که شده بایستی افکار عمومی دنیا را بسازیم. استراتژی ما این است که با اعزام نیرو و با حضور مردم، حداکثر آمادگی را در نقاط مختلف جبهه در سرتاسر مرز داشته باشیم به طوری که یک سلسه عملیات پیاپی را علیه دشمن سامان بدهیم. ولی در عین حال از فعالیت‌های سیاسی و تبیین مواضع در مجامع بین‌المللی نیز چشم‌پوشی نمی‌کنیم و شرایط سیاسی را برای بهره‌گیری بیشتر از عملیات خودمان آماده می‌کنیم. نکته دیگر اینکه هدف اصلی ما تغییر رژیم ]عراق[ است که خود یک هدف سیاسی است و باید خود را به آن هدف برسانیم و زمینه بین‌المللی‌اش را آماده کنیم.»
خرازی در خصوص طرح
1) 17. مأخذ 4، ص32، مشهد - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/8/1366.
تشکیل یک نیروی بین‌المللی در خلیج فارس گفت: «این پیشنهاد از طرف شوروی ارائه شد ولی موضع رسمی از طرف ما در قبال طرح اعلام نشده و چنین طرحی نمی‌تواند به نفع ما تلقی شود. به این معنی که به هر صورت حضور خارجی در آب‌های خلیج فارس خود نشان دهنده این است که کشورهای خلیج فارس توانایی تأمین امنیت آن را ندارند. حرف ما در قبال خلیج فارس از اول این بود که برای امنیت خلیج فارس باید بر عراق فشار بیاید که حمله نکند. لذا این طرح نمی‌تواند به عنوان یک طرح واقع‌بینانه از طرف ما تلقی بشود.»(1)
1 10
در دومین روز از برگزاری اجلاس سران کشورهای عضو اتحادیه عرب، هیئت‌های شرکت کننده چهار ساعت پشت درهای بسته درباره جنگ ایران و عراق، بازگشت مصر به جهان عرب و آشتی حافظ اسد و صدام حسین بحث و گفتوگو کردند. سران شرکت کننده در اجلاس فوق‌العاده امان تلاش وسیعی را برای نزدیک کردن مواضع سوریه و عراق آغاز کرده‌اند. شاه‌حسین، شاذلی بن جدید و شیخ زاید ضمن دیدار جداگانه با صدام حسین و حافظ اسد، تلاش کردند که آنها را برای کاهش اختلافاتشان ترغیب نمایند.(2)شاه اردن بر این عقیده است که آشتی میان سوریه و عراق راه را برای موفقیت اجلاس امان هموار می‌سازد که هدف آن دست‌یابی به راه‌هایی جهت متقاعد ساختن ایرانِ غیرعرب به پایان دادن به جنگ با عراق می‌باشد.
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی به نقل از منابع مطلع نوشت: «هدف اصلی این کنفرانس متقاعد کردن سوریه یکی از معدود دوستان ایران، به تحت فشار گذاشتن ایران جهت پایان دادن بر تهدید خود علیه کشورهای نفت‌خیز و آسیب‌پذیر منطقه و همچنین پذیرش مصوبه شورای امنیت می‌باشد.»(3)سوریه طرح قطع روابط با ایران را که عربستان، کویت و عراق از آن حمایت می‌کنند رد کرده است و رسانههای دو کشور سوریه و عراق همچنان به جنگ تبلیغاتی علیه یکدیگر ادامه می‌دهند.(4)صدام حسین نیز در سخنرانی امروز خود به طور غیرمستقیم سوریه را عامل تداوم جنگ و مانع وحدت عربی توصیف کرد.(5)
در خصوص طرح بازگشت مصر به جهان عرب - که به دلیل امضای قرارداد کمپ دیوید با اسرائیل (1979م) از اتحادیه عرب اخراج شده است - سوریه مخالف اصلی محسوب می‌شود. اکثر کشورهای عرب و به خصوص اعضای شورای همکاری خلیج فارس از حامیان و ارائه کنندگان طرح هستند. آنها اعلام کرده‌اند بعد از ماه دسامبر بدون توجه به خواست اتحادیه عرب، روابط خود را با مصر از سر خواهند گرفت.
در اجلاس امروز، سران کشورهای عربی پیشنهاد تشکیل هیئتی به ریاست شیخ زاید بن سلطان آل نهیان، رئیس امارات عربی متحده را برای عزیمت به تهران و گفتوگو با مقامات ایرانی درباره خاتمه دادن به جنگ و اجرای قطعنامه 598، مورد بحث و بررسی قرار دادند که در حال حاضر کوشش‌ها برای تشکیل این هیئت با حضور نمایندگان سوریه و لیبی ادامه دارد.(6)
1) 18. روزنامه رسالت، 18/8/1366، ص3.
2) 19. مأخذ 4، ص39 و 42، رادیو مونت‌کارلو.
3) 20. مأخذ 4، ص21.
4) 21. روزنامه جمهوری اسلامی، 20/8/1366، ص3، بیروت - واحد مرکزی خبر، به نقل از البعث، چاپ سوریه؛ و - مأخذ 4، ص26، دمشق - خبرگزاری فرانسه، 18/8/1366، روزنامه الثوره.
5) 22. مأخذ 4، ص2.
6) 23. مأخذ 1، ص‌آخر.
ولیعهد اردن از اجلاس امروز سران عرب در امان اظهار رضایت کرد و گفت: «گردهمایی سران عرب نمی‌تواند با عدم موفقیت روبهرو گردد و باید اراده واحد اعراب را برای حل مسئله ایران و عراق نشان دهد. حمله موشکی روز گذشته ایران به بغداد به عنوان پیامی به نظر می‌رسد دایر بر اینکه دولت ایران برای گردهمایی‌های منطقه‌ای اهمیتی قائل نیست.» رادیو بی.بی.سی با پخش این خبر به نقل از ولیعهد اردن، درباره بازگشت مصر به جهان عرب افزود: «موضوع تجدید عضویت مصر در جامعه عرب جزو دستور گردهمایی سران عرب است، امّا راه دیگری وجود دارد و آن اینکه کشورهای عرب هر یک راساً درباره تجدید مناسبات دیپلماتیک خود با مصر تصمیم بگیرند.»(1)
1 11
مواضع انقلابی لیبی در قبال کنفرانس سران عرب در امان مبنی بر اینکه کنفرانس به دستور امریکا و برای حفظ منافع امریکا برگزار می‌شود ]ر.ک. به روزشمار: 15/8/1366[ واکنش‌های متفاوتی را به دنبال داشت. آقای هاشمی رفسنجانی آن را موضعی شجاعانه خواند و گفت: «چنانچه اکثریت سران عرب مواضعی انقلابی همچون سرهنگ قذافی رهبر لیبی، اتخاذ می‌کردند، اسرائیل تاکنون نابود شده بود و نفوذ امریکا در منطقه تا این حد گسترش نمی‌یافت.»(2)رادیو بی.بی.سی در گزارشی سخنان آقای هاشمی را قدردانی از لیبی عنوان کرد و گفت: «رهبر لیبی در جهت پایان جنگ ایران و عراق و نیز اتحاد نظامی برای مقابله با امریکا، به دولت ایران پیشنهادهایی کرده است که مورد قبول مقامات ایران واقع نشده است.» این رادیو افزود: «سفیر ایران در لیبی که در حال حاضر در تهران است به زودی به محل مأموریت خود باز می‌گردد و حامل پیام خصوصی از جانب رئیس‌جمهور ایران برای سرهنگ قذافی است. مقامات ایران از کمک‌های نظامی بلاعوض لیبی در هفته‌های اول آغاز جنگ قدردانی کرده‌اند. اما برقراری روابط مجدد با عراق از جانب لیبی و انتقاد از ایران به خاطر ادامه جنگ، موجب دلسردی مقامات ایران شده است. با وجود این، وحدت در مبارزه علیه امریکا باعث شده است که دو کشور به هم نزدیک شوند. علی‌رغم این واقعیت به نظر نمی‌رسد که وحدت نظامی یا سیاسی بین دو کشور امکان‌پذیر باشد؛ با وجود آنکه در مورد جبهه مقاومت کشورهای مخالف با اسرائیل و مصر بین دو کشور نوعی تفهیم و تفاهم وجود دارد.»(3)
مطبوعات کویت درباره تصمیم لیبی مبنی بر اینکه اگر مصر به جامعه عرب برگردد با ایران پیمان نظامی خواهد بست، واکنش تندی از خود نشان دادند. روزنامه الانباء در سرمقاله خود مقامات لیبیایی را خائن به آرمان اعراب توصیف کرد و نوشت: «هم‌پیمانی برخی از کشورهای مدعی قومیت عرب با ایران، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را نمی‌ترساند، زیرا این پیمان که ما را به آن تهدید می‌کنند از زمان آغاز جنگ ایران و عراق همواره استوار بوده است.» الانباء افزود: «کسانی که اعراب خلیج را با بستن پیمان نظامی با ایران تهدید می‌کنند هویت عربی
خود را به مخاطره انداخته و همسو با ایران در رکاب اسرائیل قرار می‌گیرند.» روزنامه‌های دیگر کویت نیز خبر حمایت نظامی لیبی از ایران را با شگفتی توأم با تمسخر در صفحات اول خود به چاپ رساندند و نوشتند: لیبی تهدید کرده است در صورت بازگشت روابط سیاسی میان اعراب خلیج با مصر، این کشور با ایران یک پیمان نظامی خواهد بست.(1)در طول چند ماه گذشته از زمان از سرگیری روابط سیاسی میان بغداد و طرابلس، این شدیدترین حملة یک روزنامة عربی حوزه خلیج فارس علیه لیبی است.(2)
1 12
هر چند اغلب کشورهای اروپایی درخواست امریکا برای اعمال تحریم اقتصادی علیه جمهوری اسلامی را رد کردند، لیکن رفتار تبلیغاتی و قضایی این کشورها در قبال جنگ تحمیلی، نقض آشکار تعهدات دولت‌های بی‌طرف است. رسانههای غرب هرگونه شایعه و ادعایی را با آب و تاب فراوان نقل کرده و دستگاه‌های قضایی و اطلاعاتی آنها رفتار و عملکرد افراد و شرکت‌ها را در هرگونه معامله تجاری با ایران به دقت پیگیری می‌کنند.
روزنامه سوئدی داگنز نیهتر دو روز متوالی با چاپ گزارش‌هایی ادعا کرد که یک بازرگان سوئدی با استفاده از هواپیماهای بوئینگ تحت کنترل سازمان سیا به ایران مواد منفجره، گلوله و سلاح‌های دیگر حمل و صادر کرده است. این روزنامه نوشت: «در پی تلاش‌های امریکا برای تحریم اقتصادی ایران و وادار نمودن سایر کشورهای اروپایی به تبعیت از این اقدام ، هر چند اغلب کشورها مستقیماً از امریکا و طرح آن حمایت نمی‌کنند، اما از طریق مطبوعات و در اختیار گذاشتن کانال‌های تبلیغاتی خود در جهت تبعیت از خواسته امریکا حرکت کرده‌اند. از تابستان 1985، مجموعاً 1/33 تن مواد منفجره تولید شده در هلند و بلژیک با همکاری بازرگان سوئدی "کارل اریک اشمیت" به ایران صادر شده است. این بازرگان طی سه سال اخیر کشور جنگ‌افروز ایران را کمک کرده است تا یک مجتمع نسبتاً کوچک تولید باروت و گلوله در ایران در نزدیکی شهر اصفهان بنا کند… این مطلب از گزارشهای محرمانه کمپانی اسلحه سازی "بوفورس" که در اختیار این روزنامه قرار گرفته است به دست می‌آید. علاوه بر قراردادهای مذکور، اشمیت نه تنها هزاران تن باروت به صورت قاچاق به ایران صادر کرده است، بلکه مقادیر زیادی کامپیوتر، کالاهای شیمیایی، وسایل اندازه‌گیری و دستگاه‌های بخار به ایران صادر کرده است.»
خبرگزاری جمهوری اسلامی پس از نقل این خبر، چنین توضیح داده است: «ناظران بی‌طرف در سوئد عقیده دارند، ایجاد جوَّ شکار بازرگانان و یا طرف‌های معاملاتی با ایران در اروپا این روزها به دنبال فشارهای سیاسی و محرمانه امریکا بر وزارتخانههای بازرگانی و تجارت خارجی کشورهای اروپایی صورت می‌گیرد و در کنار آن برای دامن زدن به این مطلب از مطبوعات و رادیو تلویزیون برای در فشار قرار دادن دولت‌ها در همکاری با امریکا سود می‌جویند.»(3)
رادیو بی.بی.سی نیز در گزارش امروز خود بازرگان سوئدی را مأمور دولت ایران در خرید سلاح عنوان کرد و گفت: «آقای اشمیت هم اکنون متهم است که مهمات ساخت شرکت "بوفورس" سوئد را به طور غیرقانونی به ایران فروخته است. به این ترتیب که در پروانه صدور این مهمات از سوئد به جای ایران از کشور دیگری به عنوان دریافت کننده این محموله تسلیحاتی نام برده شده است تا مقامات دولت سوئد تصور کنند که این مهمات به منظور فروش به کشور دیگری بوده است. مدارک تازهای که در معتبرترین روزنامه سوئد به چاپ رسیده، حاکی از آن است که در اواسط سال 1985، دولت سوئد مانع از ارسال مقادیری مهمات ساخت خود به ایران شد. به دنبال اعمال این ممنوعیت، آقای اشمیت به تأمین کنندگان این نوع مهمات در بلژیک روی آورد و تصمیم گرفت که با استفاده از یک شرکت کوچک حمل و نقل هوایی موسوم به شرکت باربری هوایی "سنت لوچیا" که دفتر آن در جزایر کارائیب است، محموله‌های قطعات نظامی را توسط هواپیما و از طریق فرانسه به تهران بفرستد. اخیراً آشکار شد که مهمات مذکور توسط همان هواپیمایی به ایران فرستاده شده است که چندی بعد سرهنگ "اولیور نورث" هم برای ارسال قطعات یدکی موشک‌های هاوک و تاو به ایران از آن استفاده کرد. بنا بر نتیجه بررسی‌های کمیته رسیدگی "تاور" شرکت باربری هوایی سنت لوچیا تحت کنترل مستقیم سازمان جاسوسی امریکا موسوم به سازمان سیا قرار دارد.»(1)
1 13
بهای نفت در لندن به کم‌ترین حد آن در چند ماه اخیر رسید. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی نوشت: «امروز هر بشکه نفت دریای شمال در انگلیس 17 دلار و 65 سنت معامله شد. این رقم یک دلار و 33 سنت کمتر از بهایی است که برای یک بشکه نفت در ششم آبان‌ماه پرداخت می‌شد.»(2)
1 1
هواپیماهای ارتش عراق امروز به مناطق مختلف جمهوری اسلامی ایران تجاوز کردند و چند نقطه را هدف قرار دادند، در این حملات یک هواپیمای دشمن سقوط کرد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ساعت 12 امروز دو هواپیمای عراقی ایستگاه برق امیدیه - آغاجاری در استان خوزستان را با دو راکت هدف قرار دادند که یکی در خارج از ایستگاه و راکت دیگر به دستگاه تغذیه ترانسفورماتور برق اصابت کرد و خساراتی به آن وارد نمود. بر اثر این حمله برق منطقه آغاجاری و شهرهای دیگری که از این ایستگاه تغذیه می‌شدند، قطع گردید. این حمله خسارت جانی نداشت.(1)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش دیگری اعلام کرد: «در ساعت 18:52 دو هواپیمای عراقی منطقه عملیاتی دشت ذهاب را بمباران کردند که در جریان آن پنج رأس دام عشایر تلف شد. هم‌زمان هواپیماهای عراقی به شهرهای باختران، ایلام، اسلام‌آباد غرب و کرند غرب نیز تجاوز کردند.»(2)
در ساعت 19:29 امروز نیز دو هواپیمای عراقی به حریم جمهوری اسلامی در منطقه خلیج فارس تجاوز کردند که با آتش پدافندهوایی رزمندگان مواجه شدند و یکی از آنها هدف قرار گرفت و سرنگون گردید.(3)گزارش فرماندهی منطقه یکم نیروی دریایی سپاه‌پاسداران حاکی است که شب هنگام صدای انفجار شدیدی در منطقه شنیده شد و در پی آن تمام شیشه‌های ساختمان درمانگاه بندر مقام فرو ریخت. به دنبال آن نیروهای سپاه به جست‌وجو در منطقه پرداختند که تکه‌هایی از هواپیما در دو کیلومتری بندر مقام پیدا شد ولی از خلبان آن اطلاعی به دست نیامد.(4)
فرماندهی نیروی هوایی ارتش در گزارشی به ستاد مشترک ارتش، فعالیت‌های پروازی امروز عراق را چنین اعلام کرد: «1- از ساعت 12 الی 18:42 تعداد 10 فروند از هواپیماهای متجاوز عراقی در 6 مسیر یک الی سه فروندی ضمن تجاوز به حوالی مناطق دهلران، چنانه، سیدصالح، جزیره فارسی و سکوی نفتی نوروز و 10 مایلی جنوب بندر امام، توسط رادارهای این نیرو ره‌گیری شدند که
1) 1. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 236، 20/8/1366، ص4.
2) 2. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 237، 21/8/1366، ص6، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/8/1366.
3) 3. روزنامه رسالت، 21/8/1366، ص2.
4) 4. سند شماره 948347 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از منطقه 1 نیروی دریایی سپاه پاسداران، به فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران، 23/8/1366، ص4.
بر علیه آنها اقدامات تاکتیکی به عمل آمد.2- تعداد 43 فروند از هواپیماهای عراقی در 26 مسیر یک الی سه فروندی ضمن انجام پرواز داخلی و گشت‌زنی مرزی در قلمرو فضایی آن کشور و پرواز در آب‌های شمالی خلیج فارس، توسط رادارهای دوربرد منطقه ره‌گیری گردیده‌اند.»(1)
از سوی دیگر، سخنگوی نظامی عراق ادعا کرد در ساعت 10:35 و ساعت 21:45 امروز کشتی‌های متوقف در سواحل را هدف حمله هوایی قرار داده‌اند، لیکن خبرگزاری جمهوری اسلامی اعلام کرد که این دو حمله را هیچ منبع مستقلی تأیید نکرده است.(2)
در پاسخ به حملات هوایی ارتش عراق به نقاط غیرنظامی کشور، کارخانه سیمان سرچنار در غرب شهر سلیمانیه، طی روز گذشته و امروز هدف توپخانه نیروی زمینی سپاه‌پاسداران قرار گرفت و مقر نظامی مستقر در آن منهدم شد.(3)
1 2
امروز یک کشتی تجاری به نام "پوئینی" با پرچم پاناما در خلیج فارس هدف حمله قایق‌های توپدار قرار گرفت و خسارت دید. کشتی مذکور حامل کانتینر بود که در 2 مایلی خور خصیب در آبراه تنگه‌هرمز هدف دو فروند موشک قرار گرفت؛ یکی از موشک‌ها به پاشنه کشتی و دیگری به موتورخانه آن اصابت کرد.(4)
از سوی دیگر، هفدهمین کاروان کشتی‌های کویتی تحت اسکورت نیروهای امریکایی، امروز حرکت خود را از تنگه هرمز به مقصد کویت آغاز کردند و وارد خلیج فارس شدند. این کاروان که یکی از بزرگ‌ترین کاروان‌های هدایت شده در خلیج فارس است، شامل سه نفتکش کویتی تحت پرچم امریکا می‌باشد. مأموریت کاروان قبلی دو روز پیش پایان یافت.(5)
2 3
امروز در قرارگاه شهید بروجردی (قرارگاه مقدم نیروی سپاه در جبهه شمال غرب) با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه جلسات متعددی درباره طرح مانور عملیات در منطقه ماووت، بررسی آمادگی یگان‌ها و مشکلات آنها و مسائل مهندسی و عبور از رودخانه برگزار شد. گزارش این جلسات با استفاده از یادداشت‌های راوی مرکز مطالعات در قرارگاه نیروی زمینی سپاه (حسین اردستانی)، ارائه می‌گردد.
در اولین جلسه چند تن از مسئولان تیپ توپخانه 61 محرم، از جمله مسئول تدارکات این تیپ به بیان کمبودها و مشکلات این تیپ پرداخت، که ابتدا برادر رحیم صفوی به آنها یادآور شد که «کمبودهای اساسی مانند خودرو را نگویید چون تأمین آنها در توان ما نیست، زیرا سپاه دو سال است که خودرو نخریده است.» وی همچنین بر حفاظت از اموال بیت‌المال و جلوگیری از هدر رفتن و انهدام آن، از جمله حفظ مهمات از گزند آتش دشمن و برخورد با هرگونه سهل‌انگاری در این زمینه تأکید کرد. سپس مسئولان تیپ کمبودها را چنین برشمردند: نیاز به لوله توپ و ضرورت تعویض تعدادی از لوله توپ‌ها، تراکتور، جعبه ابزار، لاستیک انواع
1) 5. سند شماره 046233 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نهاجا، به سماجا2، 20/8/1366.
2) 6. مأخذ 2، ص13.
3) 7. مأخذ 3، ص2.
4) 8. سند شماره 046223 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از دفتر فرماندهی نیروی دریایی سپاه، به دفتر فرماندهی کل سپاه، 19/8/1366.
5) 9. مأخذ 3، ص12، واشنگتن - خبرگزاری آسوشیتدپرس.
خودروهای مورد استفاده، وسایل احداث سنگر (پلیت، آهن، پلاستیک و …)، ماشین حساب حافظه‌دار برای استفاده در تطبیق و هدایت آتش، خودرو و …
در پی بیان کمبودها، برادر صفوی طی نامهای دستور داد از وسایل مورد نیاز این تیپ، آنچه موجود هست به این تیپ داده شود.(1)
پس از جلسه مذکور، فرمانده لشکر 52 قدس (علی عبداللهی) در صحبت کوتاهی به رحیم صفوی گفت که نیروهایمان مدت مأموریتشان تمام شده است، به اینها چند بار قول عملیات داده‌ایم، مناسب نیست بدون اجرای عملیات بروند، جمعاً حدود 3 تا 4 گردان نیرو داریم.
سپس فرمانده لشکر10 سیدالشهدا(ع) با حضور در قرارگاه به بحث درباره مأموریت محوله به این یگان پرداخت. علی فضلی پیشنهاد کرد که ابتدا عملیات در جلوی ارتفاع دوقلو اجرا شود و جاده از این سمت باز شود و پس از آن یعنی در شب دوم عملیات، لشکر10 به اجرای مأموریت خود یعنی عملیات روی ارتفاع آمدین اقدام کند. اما برادر صفوی یادآور شد که در شب دوم دشمن آماده می‌شود و کار مشکل می‌گردد. شود. فرمانده لشکر10 هم افزود که دشمن در این منطقه مجهز و آماده است و عملیات موفق نخواهد بود مگر اینکه دشمن غافل‌گیر شود.
در ادامه جانشین فرمانده نیروی زمینی به فرمانده لشکر10 سیدالشهدا (ع) تأکید کرد: «کار شناسایی منطقه و آمادگی برای عملیات را سرعت دهید و حداکثر تا 27 آبان اعلام آمادگی کنید.» برادر فضلی نیز پاسخ داد: «قرار نبود ما اینجا عملیات کنیم. ما در احتیاط قرارگاه قدس بودیم. چهار شب پیش آقای جعفری (فرمانده قرارگاه قدس) در همدان این مأموریت را به ما گفتند. برای تسریع در آمادگی باید قرارگاه ما را پشتیبانی کند، چون همه چیزمان در محور سردشت است و برای عمل در آن محور هیچ مشکلی نداشتیم. قبل از ابلاغ این مأموریت، ما درصدد بودیم عده‌ای از نیروهایمان را ببریم در خلیج فارس توجیه کنیم. سمینار پشتیبانی نیز با فرماندهان پایگاه‌ها و روحانیون داشتیم.» برادر فضلی در پاسخ اینکه مردم منتظر عملیات هستند، گفت: «درست است، ولی باید دید علت عدم انجام عملیات چیست؟ شما کی به ما گفتید و ما عملیات نکردیم، ولی کسی دنبال پشتیبانی و حل مشکلات ما رفته است؟» در اینجا برادر صفوی به مشکلات فراوان تهیه وسایل مورد نیاز جنگ و درد دل در این باره پرداخت و گفت که می‌ترسم با این وضع که مملکت نمیآید در جنگ، کشور را از دست بدهیم و در نهایت صدام در موضع قدرت قرار بگیرد و از ما خسارت هم بخواهد.(2)
موضوع طرح مانور عملیاتِ قرارگاه نجف در منطقه ماووت حدود ظهر امروز به بحث گذاشته شد. فرمانده قرارگاه نجف (برادر شوشتری) گفت: «در مانور جدید، ارتفاع قمیش را حذف کرده‌ایم و برای ارتفاع گرده‌رش چهار یگان مشخص کرده‌ایم؛ لشکر11 امیرالمومنین(ع) و لشکر21 امام رضا(ع) در سمت چپ و تیپ12 قائم(عج) در سمت رودخانه و لشکر57 ابوالفضل(ع) هم در سمت راست ارتفاع گرده‌رش. هر یگان با دو گردان عمل می‌کند. برای ادامه یال
گرده‌رش به سمت راست، موازی با ویولان، نیز باقی ماندة نیروهای این یگان‌ها عمل می‌کنند، به استثنای لشکر21 که باید جناح پاتک‌خور ارتفاع به سمت غرب را حفظ کند و در صورت نیاز از تیپ48 فتح هم استفاده می‌کنیم. لشکر 52 قدس هم در ابتدا احتیاط گرده‌رش است، در مرحله دوم بین گرده‌رش و قمیش به کار گرفته می‌شود و در مرحله سوم، در صورت لزوم، روی یال ویولان به سمت گرده‌رش.»
برادر شوشتری درباره چگونگی هدایت عملیات گفت که دو لشکر 21 و 11 با هم و تیپ12 و لشکر57 نیز با هم قرارگاه مشترک می‌زنند و با هم نیروهایشان را هدایت می‌کنند.
وی درباره چگونگی عبور از رودخانه قلعه‌چولان (قلاچولان) گفت: «یک نقطه در تقاطع مرز و رودخانه که رودخانه عرض کمتری دارد، برای نصب پل انتخاب شده است که تیپ12 پل می‌زند. در نقطه دیگر لشکر57 پل می‌زند. در این نقاط در وضعیت فعلی مشکلی برای عبور نیست مگر اینکه آب رودخانه افزایش یابد و ساحل به 100 متر برسد. در شرایط فعلی قاطر هم می‌توانداز این نقاط عبور کند. نقطه‌ای که قرار است لشکر57 پل بزند، زیر گلان است که پوشش ندارد و زیر دید دشمن است و قبلاً نمی‌توان وسایل را برد، باید با شروع تاریکی منتقل کرد که 2 ساعت برای انتقال و 2 ساعت برای نصب مجموعاً 4 ساعت زمان برای زدن پل نیاز است.
در ادامه، موضوع عملیات روی تپه منافقین مطرح شد. فرمانده قرارگاه نجف مخالف اجرای عملیات هم‌زمان روی گرده‌رش و روی تپه منافقین بود که دلیل آن را طولانی بودن کار آماده‌سازی زمینه عملیات در تپه منافقین و همچنین توان زیادی که صرف تصرف و به خصوص حفظ آن می‌شود، می‌دانست. برادر شوشتری دیگر معایب اجرای عملیات روی تپه منافقین را چنین برشمرد: قرار داشتن در دید دشمن هنگام تصرف، تسلط دشمن بر آن و نداشتن مواضع مناسب برای حفظ آن،
از سوی دیگر، برادر صفوی به بیان محاسن عملیات روی این تپه پرداخت: برای ایجاد عقبه در انتهای یال گرده‌رش باید اینجا را بگیریم که اگر جای (راه) دیگر را نتوانستیم باز کنیم، از این معبر به داخل عراق برویم و راه تردد نیروهای قرارگاه رمضان باز شود. با تصرف این تپه، جاده به جاده سفره باز می‌شود. از طرف دیگر، ما برای اینکه دشمن را فریب دهیم که مردد شود که آیا می‌خواهیم در جبهه قلعه‌دیزه عمل کنیم یا محور گرده‌رش، باید تپه منافقین را عمل کنیم. دیگر اینکه محور تپه منافقین بهترین معبر نیروی زرهی ماست.
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه در پایان این بحث خطاب به فرمانده قرارگاه نجف گفت: «ما از قرارگاه انتظار داریم بروند پای کار و عمل کنند … ما دیگر این بار نمی‌توانیم عملیات را عقب بیندازیم. … بروید به یگان‌ها ابلاغ کنید.» برادر شوشتری نیز گفت: ما معتقدیم می‌شود (تپه منافقین را) تصرف کرد ولی نمی‌شود آن را حفظ کرد. برادر رحیم: هم می‌شود تصرف کرد و هم می‌شود حفظ کرد.(1)
1) 12. همان، ص41 تا 51.
1 4
طرح مانور و وضعیت یگان‌های قرارگاه قدس در منطقه شمال غرب را فرماندهان این یگان‌ها در جلسه‌ای با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه در ساعت 18:50 تشریح کردند. در ابتدای جلسه برادر صفوی دربارة جدّی و حتمی بودن اجرای عملیات صحبت کرد و گفت: «آفت جنگ ما تردید، تأخیر و تغییر نابجاست. تأخیر برای جنگ و انقلاب سم است. یگان‌ها باید سرعت داشته باشند، هر کجا تأخیر داشتند ضربه خوردیم. ترس و تردید در اینکه تمام امکانات باید پای کار بیاید، هم به باختن جنگ و هم از دست دادن مملکت منجر می‌شود.» سپس برادر حسین همدانی (مسئول معاونت عملیات سپاه سوم قدس) به بیان کلیات طرح مانور قرارگاه قدس پرداخت و درباره مانور روی ارتفاعات دوقلو، چکمه‌ای و قلمی توضیح داد و گفت: «ما باید مقداری از ابتدای ارتفاع آمدین جلو برویم و پدافند کنیم. خط ایده‌آل هم روی ارتفاع "رُت" است. مشکل عمده وضعیتی است که به دلیل کمبود نیرو بعد از تصرف خط، برای پدافند به وجود می‌آید، زیرا از سه طرف مقابل، چپ و راست آسیب‌پذیر است.»
پس از آن برادر کاشانی (جانشین فرمانده لشکر31) گفت: «مانور ما روی تپه دوقلو و یال آن به سمت آمدین است. مأموریت چهار روز است به ما ابلاغ شده است. امروز رفتیم تا حدودی به منطقه توجیه شدیم. فردا بچه‌های شناسایی می‌آیند. غیر از نیروهایی که در خطوط پدافندی داریم، 2 گردان در دست داریم. همه امکاناتمان، مهندسی، ادوات، توپخانه و … در سردشت است. امروز دنبال جا برای استقرار عقبه گشتیم، منطقه پر است، جا نیست.»
برادر شادمانی فرمانده لشکر32 انصارالحسین(ع): «ما مشکلی نداریم، عقبه‌مان در منطقه است، فقط نیرو بدهند وارد عمل می‌شویم. الان 3 گروهان در دزفول داریم، ولی اگر نیرو بیاید توان و کادر سازماندهی 8 گردان را داریم.»
غلامرضا صالحی (جانشین فرمانده لشکر27 محمد رسول‌الله(ص)): «امروز رفتیم تا حدودی به منطقه توجیه شدیم. ما 2 گردان کامل در خط پدافندی دوپازا و شلمچه داریم. 3 گردانِ 2 گروهانه نیز در دست داریم که یکی از آنها در مرخصی است.»
علی فضلی فرمانده لشکر10 سیدالشهدا(ع): «ما 11 گروهان داریم که 4 گروهان در خط است و 7 گروهان در دست داریم که هر کدام کمتر از 80 نفر دارد.
در ادامه فرماندهان یگان‌ها به بیان مشکلات موجود در پشتیبانی و حتی تغذیه نیروها پرداختند و از نامشخص بودن مرکز پشتیبانی‌کننده گله داشتند. برادر صالحی گفت که یک ماه و نیم است که ما شب‌ها در خط و پشت خط به نیروها سیب‌زمینی می‌دهیم. فقط یک وعده غذا به آنها می‌دهیم. سپس برادر صفوی تأکید کرد که پشتیبانی یگان‌های قرارگاه قدس به عهده مرکز پشتیبانی غرب سپاه است.
در پایان این جلسه حسین همدانی به توضیح بیشتری درباره طرح مانور قرارگاه قدس
پرداخت: «در مرحله اول عملیات، لشکر32 از ارتفاع برده‌هوش سرازیر می‌شود روی یال پایین آن تا میراوه. لشکر31 عاشورا ارتفاع دوقلو و چکمه‌ای و یال ارتباطی دوقلو به آمدین را عمل می‌کند. لشکر10 سیدالشهدا(ع) ارتفاع قلمی و یک سوم ارتفاع آمدین را عمل می‌کند. تیپ18 الغدیر هم از سمت راست لشکر10، روی آمدین به سمت رودخانه، نیروی دشمن را منهدم می‌کند و بر می‌گردد. در مرحله دوم عملیات، لشکر27 حضرت رسول(ص) روی کله‌قندی و یال آن به سمت شاخ آمدین عمل خواهد کرد.» برادر صفوی نیز اضافه کرد که البته یگان‌های مرحله اول هم توان خود را جمع می‌کنند و بنا به وضعیت ]در صورت ضرورت[ مرحله دوم را ادامه می‌دهند. برادر همدانی نیز توضیح داد که نهایت پیشروی ما روی شاخ آمدین جایی است که سرکوب است و برای دفاع مناسب می‌باشد.(1)
1 5
در پی تماس تلفنی صبح امروز جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه با فرمانده لشکر9 بدر (برادر شمس)، ساعت 15:50 (قبل از جلسه با فرماندهان قرارگاه قدس)، دو تن از مسئولان لشکر بدر به قرارگاه شهید بروجردی آمدند و گزارشی از وضعیت این لشکر ارائه دادند: دو گردان از لشکر داخل عراق است که قرار است برگردند و به مرخصی بروند. نیروهای جدید هم که برای ما می‌آید پس از آموزش و سازماندهی جایگزین نیروهای در خط می‌شوند. در شرایط فعلی اوضاع لشکر مناسب نیست، ولی دو سه هفتة دیگر که نیروها به مرخصی رفتند و برگشتند، وضع نسبتاً خوب می‌شود و آماده اجرای مأموریت می‌شویم. پس از آن برادر صفوی نکاتی را یادآور شد: 1- خط شما در پدافند وضع بدی داشته، طوری که افراد کومهله از آن عبور کرده و کمین اجرا کردند، خط‌تان را تقویت کنید (یکی از مسئولان لشکر بدر توضیح داد که افراد کومهله از بین نیروهای لشکر بدر و نیروهای سنندج عبور کرده‌اند). 2- توپخانه 122 میلی‌متری شما در منطقه و در اختیار قرارگاه نجف باقی بماند، بقیه امکانات لشکر را می‌توانید به عقب بیاورید. سنگرهایتان را تخریب نکنید، بگذارید بماند یگان‌های دیگر استفاده کنند. 3- خودتان را آماده کنید، ظرف دو هفته آینده به شما مأموریت می‌دهیم. مأموریت شما در داخل عراق را هم قرارگاه رمضان مشخص می‌کند.(2)(ضمیمه دارد).
2 6
هم‌زمان با میلاد حضرت خاتم‌الانبیا(ص) و ولادت حضرت امام جعفر صادق(ع)، رئیس‌جمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی، رئیس دیوان عالی کشور و نخست‌وزیر، به اتفاق گروه کثیری از شخصیت‌های روحانی و مسئولان کشوری و لشکری، اعضای ستاد پشتیبانی جنگ از سراسر کشور و نیز جمعی از محققان خارج از کشور، که در کنفرانس وحدت اسلامی شرکت کرده‌اند، صبح امروز در حسینیه جماران با امام خمینی دیدار کردند. امام خمینی طی سخنانی اهداف و سیرة انبیاء خدا را تشریح کرده و با تأکید بر تأسی به سیره پیامبران و
تصویر
خصوصاً پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «... و آن چیزی که از همه مشهورتر است حضرت رسول(ص) است که آمد و تشکیل اداره داد، تشکیل حکومت داد؛ این معنایش این است که کار دارند به حکومت، در سیاست کار دارند و تشکیل حکومت دادن جز این است که دخالت در سیاست است و وارد شدن در عرصه سیاست است؟ بنابراین، این مسئله‌ای را که در بین مسلمین همین طور تزریق کردند تا حتی بعضی از خواص هم به این معنا اعتقاد پیدا کردند که شما بروید سراغ مسجد، ما هم می‌رویم سراغ حکومت، این برای این بود که این طور به سر ما بیاورند، این طور به سر همه مسلمین بیاورند که دارید مشاهده می‌کنید. مسلمین باید بیدار بشوند مسلمین از سیره انبیا و خصوصاً مسلمین از سیره پیغمبر اکرم(ص) باید مطالعه کنند ببینند چه کرده است و ما باید تأسی کنیم. اگر پیغمبر آمده بود و فقط توی مسجد مدینه نشسته بود قرآن را ذکر کرده بود و دیگر کاری هم نداشت، ما هم می‌رفتیم همین کار را می‌کردیم. ما تأسی می‌کردیم، اما کسی که آمده است از همان اول که آمده است در مکه مشغول مبارزه بوده است - یک نحوی غیر از آن نحوی که در مدینه دیگر مسلحانه بود - تا وقتی آمد مدینه، در مدینه که آمد حکومت تشکیل داد. فرستاد، مبلغ فرستاد، حکومت فرستاد در همه جا، آن جایی که دستش می‌رسید، مژده داد ایشان به مردم که ما می‌گیریم دنیا را، همه را از بین می‌بریم، روم را از بین می‌بریم، ایران را از بین می‌بریم، یعنی از آن وضعی که آنها دارند که بت‌پرستی می‌کنند یا آتش‌پرستی می‌کنند، این را از بین می‌برند و الاّ احیا کردند همین مدت کوتاهی که پیغمبر اکرم(ص) زندگی کرد، احیا کرد بشر را. مسلمین باید تأسی کنند به او که او چه کرد، ما هم باید آن کار را بکنیم. او حکومت تشکیل داد، ما هم باید حکومت تشکیل بدهیم. او جنگ کرد، ما هم باید جنگ بکنیم. او دفاع کرد، ما هم باید دفاع بکنیم... خدای تبارک و تعالی ما و شما را از شر این مستکبرین نجات بدهد و ملت‌های ایران را، ملت‌های دیگر را، همة مسلمین را بیدار کند تا دماغ این مستکبرین را به خاک بمالد و آنها را رسوا کند؛ همان طوری که تاکنون رسوا کرده است.»(1)
1) 15. سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه نور (مجموعه رهنمودهای حضرت امام)، جلد 20، تهران: انتشارات سروش، 1369، ص157.
1 7
خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل سازمان ملل متحد، از ایران و عراق خواست تا نمایندگان عالی‌رتبه خود را برای گفتوگو درباره پایان دادن به جنگ، تا جمعه آینده به نیویورک اعزام کنند. خبرگزاری رویتر در این باره گزارش داد: «به هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل فشار آورده می‌شود تا به درخواست دبیرکل برای تعیین نماینده‌ای جهت شرکت در گفتوگوی صلح خلیج فارس پاسخ دهد. پرز دکوئیار به سعید رجایی‌خراسانی (نماینده ایران در سازمان ملل) گفت: امیدوار است که ایران و عراق تا روز جمعه نمایندگان عالی‌رتبه خود را برای آغاز گفتوگوی صلح به نیویورک اعزام کنند. طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق دعوت دبیرکل سازمان ملل را پذیرفته است اما یک سخنگوی سازمان ملل می‌گوید: ایران هنوز نماینده خود را معرفی نکرده است. هر دو کشور ایران و عراق یک هفته است که به طرح پرز دکوئیار برای برقراری آتش‌بس و هم‌زمان با آن تشکیل یک هیئت تحقیق پیرامون مسئولیت جنگ هفت ساله ایران و عراق پاسخ داده‌اند.»(1)
2 8
اجلاس سران کشورهای عرب در امان سومین روز خود را در حالی به پایان رساند که نشانه‌ای از موفقیت دیده نمی‌شود و جنگ تبلیغاتی در پایتخت‌های کشورهای عربی علیه مواضع و عملکرد کشورهای عرب دیگر ادامه دارد. سوریه امروز با انتشار بیانیه‌ای هشدار داد که هرگونه اقدامی در جهت بازگرداندن مصر به اتحادیه عرب، تمامی موفقیت‌های به دست آمدة این اجلاس را در معرض خطر قرار خواهد داد. خبرگزاری آلمان غربی با مخابره این خبر افزود: «ظاهراً سوریه برای آشتی با عراق قراردادی را منعقد ساخته که با تلاش کشورهای نفت‌خیز حوزه‌خلیج فارس تهیه گردیده است. با وجود اینکه جزئیات قرارداد معلوم نیست، شایع است که سوریه برای احیای اقتصاد بیمار خود دستِ کم 5/2 میلیارد دلار از کشورهای عربی دریافت خواهد کرد.»(2)
رادیو مراکش در برنامه خبری ظهر امروز این مبلغ را 5/1 میلیارد دلار اعلام کرد که حافظ اسد از کشورهای حوزه خلیج فارس دریافت کرده است.(3)
از سوی دیگر، شیمون پرز، نخست‌وزیر اسرائیل، در واکنش به سخنان شاه حسین در افتتاحیه اجلاس سران عرب، ارتباط اسرائیل با ایران را احمقانه‌ترین اتهام علیه کشورش توصیف کرده و گفت: «مادامی که آیت‌الله روح‌الله خمینی در ایران قدرت را در دست دارد، هیچ‌گونه هم‌پیمانی بین دو طرف (ایران و اسرائیل) امکان‌پذیر نیست. آنان می‌کوشند که بگویند اسرائیل با ایران مرتبط است؛ این احمقانه‌ترین اتهامی است که به ما نسبت می‌دهند.»(4)
3 9
هفته‌نامه میدل ایست اینترنشنال چاپ لندن در مقاله‌ای تلاش‌های دیپلماتیک امریکا برای اجرای قطعنامه598 را ناکام توصیف کرد و نوشت: «این مسئله سبب شده است که کارایی
تلاش‌های امریکا برای برقراری تحریم بین‌المللی علیه ایران به سطح پایینی تنزل پیدا کند. دلیل آن این است که کشورهای مختلف تلاش‌های دیپلماتیک و نه اقدامات نظامی را کلید حل و فصل جنگ ایران و عراق تلقی می‌کنند و دوم اینکه خط‌مشی کلی امریکا در قبال منطقه در صورت عدم برخورداری از یک دیپلماسی مؤثر برای تکامل بخشیدن به نقش نظامی خود در خلیج فارس به طور جدی تضعیف خواهد شد.» این هفته‌نامه افزود: شکست تلاش‌های دیپلماتیک متکی بر سازمان ملل سبب گردیده است خط مشی امریکا در قبال اوضاع خلیج فارس به صورت یک پا درآید و برای ریگان مشکلات فراوانی به همراه داشته باشد. تحرکات در وزارت امور خارجه امریکا حاکی از آن است که امریکا درصدد صورت دادن یک کوشش گسترده دیپلماتیک دیگر علیه ایران می‌باشد و حتی حاضر است در این زمینه وقت صرف کند.(1)
1 10
به دلیل حملات مداوم عراق به تأسیسات نفتی و نفتکش‌های حامل نفت ایران، تحریم ایران به‌وسیلة امریکا و فرانسه و کاهش خرید نفت ایران به وسیله ژاپن، تولید و درآمد نفت ایران کاهش یافته است. خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از نشریه "میدل‌ایست اکونومیک سروی" نوشت: «ایران که از تحریم نفتی امریکا و فرانسه ضربه خورده، ناوگانی از نفتکش‌های اجاره‌ای (حداقل7 فروند) را با حدود 13 میلیون بشکه نفت برای فروش در بازار عازم بندر روتردام کرده تا به هر کسی که خریدار است بفروشد. همچنین 2 میلیون بشکه دیگر از نفت خام ایران نیز در ساحل ذخیره شده است. ایرانیان آماده دادن تخفیف‌هایی در اروپا و آسیا برای فروش نفت خود هستند تا با نزول تقاضا مبارزه کنند و در همین حال در جست و جوی امکانات ذخیره‌سازی در سنگاپور و دیگر نقاط شرق دور برای نفت فروش نرفته هستند. صادرات نفت ایران تا یک میلیون بشکه در روز کاهش یافته است که با سیر نزولی قیمت‌ها می‌توانند تأثیر قابل ملاحظه‌ای بر درآمد نفت این کشور داشته باشد.»
یک نشریه داخلی سپاه با درج خبر فوق نوشت: «پس از اعلام تحریم نفتی ایران از سوی امریکا، بسیاری از کشورهای غربی و کمپانی‌های طرف معامله نفتی ایران، با تعلل در اجرای قراردادهای خود (برداشت نفت) عملاً به این تحریم پیوسته‌اند.»(2)
2 11
عراق با معضلات عمیق اقتصادی و اجتماعی روبهرو است که با ادامه جنگ و ناتوانی دولت این کشور در حل مشکلات اساسی عراق، هر روز بر پیچیدگی آنها افزوده می‌شود. رسانههای جهان در گزارش‌هایی از گسترش فعالیت گروه‌های معارض، وخامت اوضاع اقتصادی و تشدید تدابیر امنیتی دولت عراق و شکنجه مخالفان خبر می‌دهند. سازمان عمل اسلامی عراق اعلام کرد: «گروه جهادگر "شهدای مکه" وابسته به شاخه نظامی عمل اسلامی عراق طی ماه گذشته چهار تن از عوامل و مهره‌های رژیم بعث را در بغداد، نجف و دیوانیه مورد حمله قرار دادند.
"جبار عبدالقادر الدوری" افسر امنیتی در بغداد، "علوی خضیر حربی" مسئول امنیتی منطقه کربلا، "عبدالحسین مراهی فرعون" عضو رهبری و دبیرکل سازماندهی "فرات الاوسط حزب بعث" و سرهنگ پلیس "بدر مال‌الله" در نجف مورد حمله گروه "شهدای مکه" قرار گرفتند. دو تن از اینان همراه شماری از محافظانشان به هلاکت رسیدند.
همچنین کارخانه چوب فشرده واقع در "ابوصخیره" بر اثر انفجار بمبی به آتش کشیده شد. از سوی دیگر، در جریان محاصره یکی از مراکز مجاهدین وابسته به عمل اسلامی توسط نیروهای امنیتی رژیم بعث، درگیری مسلحانه‌ای به مدت 5 ساعت درگرفت. فرمانده مجاهدان موسوم به "سالم محمد صالح سعید" به شهادت رسید و 3 تن دیگر از اعضای گروه دستگیر و به محل‌های نامعلومی انتقال داده شدند. در تاریخ 27 مهرماه گذشته نیز درگیری‌های مسلحانه‌ای در کربلا و دیوانیه رخ داد که طی آن شماری از مزدوران رژیم بعث کشته یا مجروح شدند.»(1)
نشریه انگلیسی ایندیپندنت نیز به نقل از ناظران غربی در بغداد نوشت: «معضلات عمیق اقتصادی عراق می‌تواند خطری به مراتب جدی‌تر از جنگی که صدام‌حسین شخصاً علیه جمهوری اسلامی ایران به راه انداخته برای عراق مطرح سازد. ظاهراً نمای آرام در بغداد این شهر قدیمی، با آثار زشت جنگ بی‌پایان صدام علیه ایران، برای 4 میلیون سکنه این شهر فرو ریخته است. وضع وخیم حاکم عراق به هزینه‌ای که برای جنگ ایران صرف می‌کند، تشدید شده و از نظر اقتصادی این هزینه روزانه 40 میلیون دلار می‌باشد. نتیجه این جنگ تبدیل ذخایر ارزی 35 میلیارد دلاری عراق در سال 1980 به یک بدهی عظیم 60 میلیارد دلاری به استثنای بدهی آن کشور به بلوک کمونیست جهان در حال حاضر می‌باشد. در حالی‌که جنگ ایران و عراق این بهانه را به دست صدام می‌دهدکه هر نشانه‌ای از نارضایتی را در کشور از میان ببرد، ولی وی به سختی می‌تواند نارضایتی مربوط به بیکاری، بی‌پولی و نبودن ملزومات زندگی را متوقف سازد. دولت عراق در مقابل بازار سیاه فعال با توجه به کاهش فاحش ارزش دینار عراق قدرتی ندارد. در این بازار سیاه از کالاهایی چون قطعات یدکی گرفته تا لوازم آرایش وجود دارد.»(2)
ضمیمه گزارش 817: چگونگی همکاری عده‌ای از اسیران عراقی با لشکر بدر
مسئولان لشکر9 بدر در جلسه امروز گزارشی نیز از چگونگی همکاری اسیران عراقی، که در دوران اسارت از همکاری قبلی با رژیم عراق نادم شده بودند و مایل به همکاری با جمهوری اسلامی و رزمندگان اسلام بودند، ارائه دادند: از اسیران در دوره اول 160 نفر و در دوره دوم 280 نفر دوره (آموزش) دیدند و در عملیات کربلای5 به کار گرفته شدند. یک ماه پیش هم 300 نفر دوره دیدند و 320 نفر هم در حال اعزام به آموزش هستند، در حال حاضر هر دو ماه 500 نفر در نوبت آموزش هستند.
سه نفر از افسران احتیاط که افرادی عالی بودند، شهید شدهاند. الان یک گردان از این نیروها همراه آقای شمس (فرمانده لشکر9 بدر) در داخل عراق هستند. عمدتاً افسران احتیاط وظیفه تا درجه سروانی خیلی خوب هستند و با اندک عشق نسبت به امام، عجیب متحول شدهاند. تیپ حمزه که با تلاش لشکر بدر تشکیل شده است و تقریباً تیپ مستقلی است، پس از فرماندهی تقریباً بقیه عناصر آن تواب هستند. در عملیات ام‌النعاج (عملیات قدس4، تاریخ 1/5/1364، در منطقه هور) یک گردان تواب عراقی عمل کرد و هدف را گرفت و با یک گردان عرب ایرانی که عراق سازماندهی کرده بود، درگیر شد که از این گردان ضد انقلاب فقط 7 تن زنده ماندند.
مسئول تیپ حمزه از لشکر بدر درباره افسران تواب عراقی گفت: «مجلس اعلی به این یگان برای ارتش آینده عراق امید بسته است و آقای حکیم برای افسران احترام زیادی قائل است. البته سوریه نیز نسبت به این افسران عراقی نظر و توجه دارد و به آنها پول می‌دهد و برای بردن آنها به سوریه تلاش می‌کند. افسران عراقی نیز در مورد چگونگی جنگیدن با ارتش عراق نظرهایی دارند.» وی افزود: البته درجات بالا (سروان به بالا) در لشکر بدر در حاشیه هستند.(1)
1) 24. مأخذ 10، ص53 تا 56.
1 1
تلاش در جهت آمادگی برای عملیات در منطقه عمومی ماووت ادامه دارد، لیکن کمبود امکانات و ناکافی بودن پشتیبانی، موجب تردید در جدی بودن عملیات شده است. ظهر امروز جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه در تماسی با فرمانده نیروی زمینی سپاه گفت: «اینها ]قرارگاه‌ها، یگان‌ها[ باورشان نمی‌شود که باید عمل کنند. گفته‌ایم هر چه وسایل استحکامات هست به آنها بدهند؛ تا این وسایل به آنها داده نشود، باورشان نمی‌شود. اینها همه مشکل تدارکات دارند، هوا هم خیلی سرد است. رساندن احتیاجات به اینها یک موضوع اساسی است. من خودم رفتم وضع اینها را دیدم، چیزی ندارند. مسائل مهندسی نیز موضوعی اساسی است.»(1)
برادر صفوی عصر امروز از برادر جان‌محمد مسئول مرکز پشتیبانی سپاه در غرب، که برای تهیه امکانات به تهران رفته و بازگشته بود، وضعیت امکانات را جویا شد و وقتی از وی شنید که "چیزی به ما نداده‌اند"، بسیار متعجب شد. جان‌محمد گفت که چون اعزام نیروی سراسری است، پوشاک ندادند و گفتند می‌خواهیم برای نیروهای اعزامی، به نواحی (استان‌ها) بدهیم. مواد غذایی هم در نواحی آماده شده که باید به منطقه منتقل شود. لیکن لاستیک خودرو، استحکامات (پلیت، تیرآهن، تراورس، نایلون و …)، ضدیخ، ماشین‌آلات، قطعات یدکی، خودرو و … هیچی نداریم. جانشین فرمانده نیروی زمینی پس از شنیدن وضعیت، گفت: بنابراین هر دو قرارگاه ]قدس و نجف[ را نمی‌توان تأمین کرد. فعلاً یکی را راه بیندازیم. سوله‌ها به قرارگاه نجف داده شود و بقیه امکانات موجود نیز به نسبت سه به دو، یعنی سه قسمت به قرارگاه نجف و دو قسمت به قرارگاه قدس داده شود.(2)
در جلسه‌ای که شب هنگام در قرارگاه شهید بروجردی با حضور برادران صفوی، شوشتری، وفایی (مسئول مهندسی سپاه)، جان‌محمد و … تشکیل شد، فرمانده قرارگاه نجف گزارش داد که لشکر57، تیپ12، لشکر11 و لشکر21 کار شناسایی خود را شروع کرده‌اند. برادر شوشتری در ادامه، مرحله‌بندی اجرای عملیات قرارگاه نجف را چنین اعلام کرد: مرحله اول گرده‌رش، مرحله دوم تپه هرمدان، مرحله سوم گلاله و یال ویولان، مرحله چهارم جنوب گلاله به سمت
گوجار. وی مأموریت یگان‌های این قرارگاه را نیز چنین برشمرد: تیپ12 پس از تصرف هدف، به کمک لشکر21 و لشکر11 به کمک لشکر57 برای دفاع از اهداف به دست آمده می‌روند (این چهار یگان روی گرده‌رش مأموریت دارند.). یال ویولان و سمت گلاله را لشکر ویژه شهدا و تپه هرمدان را لشکر ولیعصر(عج) عمل می‌کنند. مرحله چهارم را هم لشکر9 بدر عمل می‌کند. در این جلسه گفته شد که مهندسی جهاد اصفهان قبل از رودخانه، در سمت خودی، بستر رودخانه را عریض می‌کنند که صبح عملیات تویوتا بتواند عبور کند و نیروها را پشتیبانی کند و مهندسی جهاد زنجان نیز سمت دیگر رودخانه به طرف گرده‌رش را جاده می‌زند.
منطقه عملیاتی غرب ماووت
در ادامة جلسه، برادر صفوی به برادر شوشتری تأکید کرد که قرارگاه باید راه‌کارهای یگان‌ها را چک کند؛ مسئولان اطلاعات یگان‌ها راه‌کارها و شیوه بردن نیروها را توضیح دهند و قرارگاه مطمئن شود که برنامه آنها حساب شده و عملی است. نکته دوم اینکه در آن عملیات (عملیاتی که قرار بود ماه پیش در این منطقه اجرا شود) روی شرایط جوّی حساب نشده بود و با بارش باران همه چیز به هم خورد. در این عملیات باید این موضوع، احتمال بارش برف، خروش رودخانه و … باید در نظر گرفته شود.
برادر شوشتری دراین باره توضیح داد که اگر باران ببارد و آب رودخانه یک و نیم برابر وضعیت کنونی شود، امکان پل زدن و عبور هست ولی اگر آب رودخانه دو برابر شود، هیچ پلی نمی‌شود زد، آب همه را می‌برد. وی درباره تحرکات دشمن گفت: وضع دشمن عادی است. نیرویی اضافه نکرده و گزارشی از تغییرات دشمن نرسیده است، فقط آن شب که توپخانه اجرای آتش کرد، عراقی‌ها منور زدند.(1)
1 2
نیروی دریایی سپاه‌پاسداران انقلاب اسلامی عهده‌دار تأمین و پدافند جزایر قشم، هرمز، لارک، هنگام و سواحل شرقی تنگه هرمز در حد فاصل رأس‌الکوه تا کوهستک شد. در حکم فرمانده سپاه‌پاسداران به فرمانده نیروی دریایی سپاه‌پاسداران در این باره آمده است: «حسب‌الامر فرماندهی محترم قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص) به منظور حفاظت از حقوق جمهوری اسلامی، با توجه به سازمان قید شده، تأمین و پدافند از منطقه ساحل شرقی تنگه هرمز، حد فاصله رأس‌الکوه تا کوهستک را به عهده گرفته و به طور مستمر این فرماندهی را از پیشرفت کار مطلع سازید.»(2)
در ادامه این حکم سازمان رزمی و تجهیزات و تسلیحات سازمانی آن نیز مشخص شده است.
2 3
امروز منطقه عملیاتی فاو، تأسیسات نفتی و گازی گچساران و آغاجاری هدف حملات هوایی ارتش عراق قرار گرفت. بنابر اعلام قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب، در ساعت 10 امروز یک هواپیمای دشمن منطقه فاو را بمباران کرد.(3)خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز گزارش داد: «چهار هواپیمای عراقی در ساعت 12:25 تأسیسات نفتی - گازی "پازنان2" گچساران را بمباران کردند. در این بمباران بخشی از این تأسیسات دچار آتش‌سوزی شد که این آتش‌سوزی دو ساعت به طول انجامید. این حمله تلفات جانی نداشت. این واحد صنعتی در حمله هفته قبل دشمن نیز دچار خسارت فراوانی شده بود.»(4)
خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش دیگری از اهواز آورده است: «هواپیماهای عراقی در ساعت 12:30 تأسیسات نفتی "پازنان" آغاجاری را هدف حمله قرار دادند و خساراتی به این واحد وارد کردند. در این حمله یک تن شهید و یازده تن مجروح شدند.(5)همین خبرگزاری در
1) 3. همان، ص74 تا 80.
2) 4. سند شماره 137258 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی کل سپاه پاسداران، به فرماندهی نیروی دریایی سپاه، 20/8/1366.
3) 5. سند شماره 029588 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه (جنوب)، ص2، 20/8/1366.
4) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 237، 21/8/1366، ص6، یاسوج - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/8/1366.
5) 7. سند شماره 029590 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا2 - معاونت اطلاعات، به سماجا3، 20/8/1366؛ و - مأخذ 6، ص7، اهواز - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/8/1366.
گزارشی از بوشهر اعلام کرد: «هواپیماهای عراقی ساعت 12:25 دیوار صوتی را بر فراز بوشهر شکستند. در این تجاوز و تجاوز شب گذشتة دشمن به این منطقه، بمباران صورت نگرفت.» در این گزارش آمده است: «غالباً هم‌زمان با حملات یا کمی پس از آن جنگنده‌های ارتش اسلام در آسمان منطقه به تعقیب هواپیماهای دشمن می‌پردازند.»(1)
فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، فعالیت‌های پروازی امروز هواپیماهای عراقی را در خاک ایران چنین گزارش داد: «از ساعت 12:08 تا 12:25 امروز تعداد 22 فروند از هواپیماهای متجاوز عراقی در 5 مسیر 1 الی 12 فروندی ضمن تجاوز به حوالی مناطق بهبهان، امیدیه، آغاجاری، بوشهر و گناوه و 10 مایلی جزیره فارسی در دید رادارهای این نیرو قرار گرفتند که بر علیه آنها اقدامات تاکتیکی به عمل آمده است. ضمناً یک فروند از هواپیماهای فوق از نوع میگ 25 بوده که ضمن تجاوز به حوالی بوشهر، گناوه و بهبهان اقدام به عکس‌برداری نموده که احتمال بمباران مناطق مذکور در آینده متصور است.»(2)
از سوی دیگر، نمایندة عراق در سازمان ملل، امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان، ادعا کرد که نیروهای ایران در روزهای 8، 9 و 10 نوامبر 1987 نقاط مسکونی بصره و سلیمانیه را هدف قرار داده‌اند که بر اثر آن سه تن کشته و 18 تن مجروح شدند و به چند خانه خسارت وارد شد.(3)
1 4
صبح امروز یک نفتکش ژاپنی و شامگاه نیز یک نفتکش یونانی در خلیج فارس هدف حمله قرار گرفت. فرمانده نیروی دریایی سپاه‌پاسداران در گزارشی اعلام کرد: «در ساعت 10 صبح روز چهارشنبه 20/8/1366 یک نفتکش ژاپنی با پرچم پاناما که حامل سوخت بود، در شرق جزیرة ابوموسی و در نزدیکی ساحل ام‌القوین مورد هدف دو قایق قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. این نفتکش 13هزار تنی "لیکوئید باک اکسپلور" نام دارد و در پناه یک کاروان بزرگ شامل شش نفتکش دو یدک‌کش و چهار رزم‌ناو امریکایی حرکت می‌کرد. این اولین بار است که حمله به یک نفتکش در پناه کاروان‌های امریکایی صورت می‌گیرد.»(4)
منابع خارجی این حمله را به نیروهای ایران نسبت دادند. یونایتدپرس گزارش داد: «منابع کشتیرانی اعلام کردند که دو قایق سریع‌السیر ایرانی امروز به یک نفتکش ژاپنی در آب‌های خلیج فارس، خارج از تنگه‌هرمز حمله کردند و چند موشک آر.پی.جی به بدنه آن شلیک کردند. این موشک‌ها در کشتی، که مخصوص حمل فرآورده‌های شیمیایی بود، حریق ایجاد کرد، لیکن خدمه به سرعت حریق را کنترل کردند و کشتی به کمک خارجی نیازی پیدا نکرد.»(5)
آسوشیتدپرس نیز گزارش داد: «قایق‌های توپدار ایران امروز در جریان یک عملیات جسورانه یک نفتکش ژاپنی را در روز روشن و در فاصله نزدیکی از بزرگ‌ترین کاروان امریکایی در خلیج فارس مورد حمله قرار دادند.» خبرگزاری رویتر نیز به نقل از منابع کشتیرانی این حمله را به قایق‌های توپدار پاسداران انقلاب ایران نسبت داد.(6)
1) 8. مأخذ 6، ص6.
2) 9. سند شماره 46242 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نهاجا - معاونت اطلاعات (مدیریت اطلاعات عملیات)، به سماجا2 21/8/1366.
3) 10. سند شماره S/19268 شورای امنیت سازمان ملل، 13 نوامبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
4) 11. سند شماره 29593 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی نیروی دریایی سپاه، 21/8/1366.
5) 12. مأخذ 6، ص16.
6) 13. مأخذ 6، ص16 و 17.
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، نفتکش یونانی "فورچون شیپ" در ساعت 20:48 امروز در حالی هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت که پس از بارگیری از جزیره خارک به مقصد بندرعباس در حال حرکت بود. این حمله تلفات جانی نداشت و به علت اصابت موشک به مخزن شماره یک آن آسیب دید. در پی حمله، سه یدک‌کش به محل حادثه رفتند و آتش‌سوزی را مهار کردند.(1)فورچون شیپ 264هزار تن ظرفیت دارد.(2)
Sreedhar. Kapil Kaul. Tanker War Aspect of Iraq-Iran War (1980-88). (New Delhi: ABC Publishing House, 1989) p.124.
1 5
نیروی دریایی ایتالیا یک مین دریایی را در خلیج فارس شناسایی و منهدم کرد. فرماندهی نیروی دریایی ایتالیا گفت: این مین در مسیر کشتی بازرگانی ایتالیایی "مزرایو بریتانیا" که تحت اسکورت کشتی‌های جنگی ایتالیایی از عربستان‌سعودی به سوی کویت در حرکت بود، مشاهده شد. در بیانیه این فرماندهی آمده است: ناخدای ناوچه سیراکو به یک هلی‌کوپتر ایتالیایی دستور داد با آتش مسلسل این مین را منهدم کند و این کاروان بدون هیچ گونه حادثه‌ای به راه خود ادامه داد.(3)
2 6
فعالیت‌های نظامی دشمن در منطقه جنوب در گزارش نوبه‌ای معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا) به شرح زیر درج شده است:
«در منطقه فاو فعالیت هوایی دشمن شدت گرفته و اقدام به بمباران کرده است، از جمله ساعت 10 روز 20/8 یک هواپیمای دشمن منطقه فاو را بمباران نمود. پروازهای قبلی دشمن، مراقبت هوایی و تردد هوایی به سمت خلیج فارس بوده است. در منطقه شرق بصره عمده حرکات دشمن، فعالیت عناصر پیاده برای ترمیم سنگر، حفر کانال و دیده‌بانی مستمر به منظور مراقبت و کنترل حرکات پایگاه‌های خودی بوده که افزایش یافته است. همچنین مراقبت هوایی دشمن به وسیله هلی‌کوپتر افزایش چشمگیری یافته است و نیز با فرستادن غواص و نصب دوربین قوی به مراقبت شدید پرداخته است. ]ارتش عراق[ همچنین با ترمیم جاده‌ها، شن‌ریزی، اسفالت و تکمیل طرح‌های خود و مانور زرهی، بر آمادگی رزمی یگان‌های خود می‌افزاید.
در منطقه شرق دجله در روز 19/8/1366 تعداد 50 تانک و حدود 200 تریلی حامل تانک و 22 دستگاه ایفا چادردار از العزیر به سمت شمال در حرکت بوده‌اند. در منطقه شرق العماره چون غرب رودخانه میمه تا چنگوله خط پدافندی خودی به صورت پایگاه و به فاصله 500 متر از یکدیگر است و بین پایگاه‌ها موانعی وجود ندارد، احتمال اقدام دشمن به تک محدود جهت ضربه زدن و انهدام پایگاه‌های خودی وجود دارد.»(4)
فعالیت‌های دشمن در منطقه چنگوله تا چزابه در دوره 15/8 تا 20/8/66 را معاونت اطلاعات قرارگاه سپاه یکم ثارالله چنین گزارش کرده است: «طی این دوره به علت شرایط
1) 14. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 238، 22/8/1366، ص3.
2) 15. دفتر سیاسی نمایندگی امام در سپاه، نشریه "رویدادها" شماره 171، 28/8/1366، ص8؛ و -
3) 16. مأخذ 6، ص46، رم - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 20/8/1366.
4) 17. سند شماره 029588 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا)، 20/8/1366.
نامساعد جوّی حاکم بر اکثر محورهای عملیاتی، فعالیت چشمگیری از دشمن مشاهده نشد. تحرکات دشمن روزها در منطقه میمه و چیلات و شب‌ها در منطقه نهر عنبر از تراکم بیشتری برخوردار است. خروج یک تیپ زرهی از منطقه عمومی از نهر عنبر به سمت جنوب از تحرکات مشهود دشمن در این دوره بود.»(1)
از سوی دیگر، ژاندارمری جمهوری اسلامی گزارش داد که دشمن در منطقه مقابل نهر عنبر به جمع‌آوری میدان مین و سیم‌های خاردار اقدام کرده و به واحدهای در خط آماده‌باش کامل داده است.(2)
1 7
در دو عملیات جداگانه پیشمرگان کرد عراق در استان سلیمانیه ده‌ها تن از افراد دشمن کشته یا اسیر شدند. نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق با اجرای یک عملیات تهاجمی در محور سلیمانیه - دوکان، ده پایگاه و مقر گردان 104 جاش را تصرف و منهدم کردند. در جریان این عملیات حدود 180 نیروی دشمن کشته شدند و 60 تن به اسارت پیشمرگان کرد درآمدند. همچنین 250 قبضه تفنگ کلاش و 13 دستگاه خودرو به غنیمت گرفته شد.(3)از سوی دیگر امروز 6 گردان از نیروهای عراقی برای بازپسگیری ارتفاعات قره‌داغ از سه محور به مواضع نیروهای اتحادیه میهنی کردستان در استان سلیمانیه حمله کردند که با دادن تلفات و ضایعات سنگین، مجبور به عقب‌نشینی شدند. در جریان دفع این حمله عده بسیاری از نیروهای مهاجم کشته شدند و 7 تن به اسارت درآمدند که در بین کشته‌شدگان چندین افسر و درجه‌دار عراقی وجود دارد. در این حمله دو تانک و دو خودروی ارتش عراق منهدم گردید و دو قبضه خمپاره‌انداز، مقادیری سلاح و مهمات به غنیمت گرفته شد.(4)
همچنین مجاهدین عراقی در یک عملیات نفوذی پست انتقال برق العماره را به آتش کشیدند که بر اثر آن بخش وسیعی از جنوب شرقی عراق در خاموشی فرو رفت. به دنبال این عملیات مأموران امنیتی و پلیس، شهر العماره را به کنترل شدید خود درآوردند و رفت و آمد شهروندان و تردد خودروها را در سطح شهر به شدت زیر نظر گرفتند.(5)
2 8
هزینه دفاعی عراق در سال گذشته میلادی حدود دو برابر هزینه دفاعی جمهوری اسلامی ایران بود. سالنامه "میلیتاری بالانس" (موازنه نظامی) که مؤسسه بین‌المللی تحقیقات استراتژیک در لندن آن را منتشر می‌کند، در شماره امسال خود، در قسمت خاورمیانه، بودجه نظامی و پرسنل نظامی کشورهای عراق و ایران را به شرح زیر اعلام کرد: (ضمیمه دارد) «هزینه نظامی عراق در سال 1985 معادل 12 میلیارد و 866 میلیون دلار بود که در سال 1986 به 11 میلیارد و 580 میلیون دلار کاهش یافت. شمار نیروهای نظامی آن یک میلیون نفر است. نیروی زمینی 955 هزار نفر، نیروی دریایی 5 هزار نفر و نیروی هوایی 40 هزار نفر شامل
1) 18. سند شماره 029596 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه سپاه یکم ثارالله، 22/8/1366.
2) 19. سند شماره 46232 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مرکز فرماندهی کل سپاه، 20/8/1366.
3) 20. سند شماره 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: آمار عملیات‌های انجام شده توسط گروه‌های مختلف عراقی، 30/8/1366، ص25.
4) 21. همان، ص25؛ و - روزنامه کیهان، 23/8/1366، ص19، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
5) 22. روزنامه جمهوری اسلامی، 27/8/1366، ص7، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
ده هزار نفر پرسنل دفاع ضدهوایی می‌باشد. هزینه دفاعی جمهوری اسلامی ایران نیز در سال 1365 برابر با 456 میلیارد ریال معادل 6 میلیارد و 70 میلیون دلار بود که در سال 1366 به 436 میلیارد ریال معادل 6 میلیارد و 11 میلیون دلار کاهش یافت. شمار نیروهای نظامی ایران نیز 654 هزار و 500 نفر است که نیروی زمینی ارتش 305 هزار نفر (حدود 250 هزار نفر مأمور وظیفه)، سپاه‌پاسداران 300 هزار نفر، نیروی دریایی 14500 نفر و نیروی هوایی 35 هزار نفر را شامل می‌شود.»
این سالنامه درباره وضعیت نیروی انسانی ارتش عراق نوشت: «نفرات عراق در جنگ تحمیلی با سیر نزولی بی‌سابقه‌ای رو به کاهش است و مقایسه ارقام منتشره در دو کتاب مستند سال جاری و سال گذشته حاکی از آن است که در طول چندین عملیات نظامی ایران علیه عراق، سال گذشته تلفات بسیاری به نیروهای عراقی وارد شده است. عراق در سال 1986 بیش از یک 1 میلیون و 750 هزار نیروی نظامی مرد در سنین بین 18 تا 30 سال داشته است، در حالی که این رقم برای امسال به یک میلیون و 423 هزار تن رسیده است که این تعداد 327 هزار تن کاهش نشان می‌دهد. این در حالی است که به کل جمعیت عراق در این فاصله نیم میلیون نفر اضافه شده و قاعدتاً باید شمار مردان عراقی نیز افزایش می‌یافت. اینک شمار مردان در سن جنگ عراق که در فاصله 18 تا 30 سالگی طبقه‌بندی شدهاند، نسبت به زنان عراقی تفاوت فاحشی دارد و در حالی که این تفاوت دو سال پیش در عراق تنها 98 هزار تن بوده است. در سال گذشته شمار مردان عراقی 18 تا 30 ساله به قدری کاهش یافت که این تفاوت به 280 هزار تن رسید. به این ترتیب اگر روال سال گذشته جنگ در عراق به همان سرعت ادامه یابد در دو سال آینده مردان عراقی متعلق به این گروه سنی نصف تعداد زنان هموطن هم طبقه خود خواهند بود. به نظر می‌رسد فشار سنگین حاصل از این تلفات سنگین باعث شده است که عراق یک میلیون نفر را از هر سنی که ممکن باشد به خدمت نظام اعزام کند.»
سالنامه مذکور رقم بدهی‌های خارجی عراق را بدون محاسبه بدهی‌های مربوط به کشورهای بلوک شرق، بین 85 تا 5/95 میلیارد دلار ذکر کرد که از این رقم 35 تا 45 میلیارد دلار قرض عراق به کشورهای شورای همکاری خلیج فارس است و بقیه پنجاه میلیارد دیگر بدهی‌های عراق به جهان غرب می‌باشد.(1)
1 9
اجلاس فوق‌العاده سران عرب در امان پس از چهار روز مذاکره با انتشار قطعنامه‌ای به کار خود پایان داد. براساس این قطعنامه، ایران به دلیل اشغال بخشی از سرزمین عراق و طفره رفتن از پذیرش قطعنامه 598 سازمان ملل متحد محکوم شده است و از ایران خواسته شده که قطعنامه 598 را پذیرفته و آن را بند به بند اجرا کند. در قطعنامه اجلاس سران عرب آمده است که جامعه بین‌المللی بایستی اقدام مؤثرتری را برای تحت فشار قرار دادن ایران در پاسخ
1) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 245، 29/8/1366، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/8/1366، ص62 تا 64؛ و - روزنامه کیهان، 26/8/1366، ص17، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
به درخواست‌های صلح به کار گیرد. شرکت‌کنندگان در کنفرانس، با عراق، کویت و عربستان برای اقدامات اتخاذ شده در جهت دفاع از خاک، آب، ثبات و امنیتشان اعلام همبستگی کردند. آنها از عراق برای پاسخ دادن به کلیه ابتکارات صلح قدردانی کردند و از اقدامات عربستان در برخورد با حجاج ایرانی حمایت نمودند.(1)
رادیو امان با اعلام مفاد مربوط به ایران در قطعنامه پایانی اجلاس سران عرب، درباره بازگشت مصر به جهان عرب و مسئله اسرائیل افزود: «سران مقرر داشتند که مناسبات دیپلماتیک میان هر یک از کشورهای عضو در جامعه عرب و میان جمهوری عربی مصر بر پایه قانون اساسی هر کدام از کشورها عملی شود. آنها بر افزایش روابط با واتیکان تأکید کردند و از شاه حسین خواستند که انجام تماس‌هایی با اسرائیل را به نمایندگی از سران عرب مورد بحث و بررسی قرار دهد.»(2)
1 10
ارزیابی کشورها و محافل بین‌المللی از نتایج و قطعنامه اجلاس سران عرب در امان، همانند مواضع آنها درباره موضوعات مورد مذاکره در اجلاس، متفاوت و متعارض است. عبدالسلام جلود مرد شماره 2 لیبی، کنفرانس امان را یک کنفرانس امریکایی خواند که قطعنامه آن در واشنگتن دیکته شده است. وی گفت: «رهبران شرکت‌کننده در کنفرانس امان قصد دارند تا مبارزه علیه امریکا را که دشمن شماره یک اعراب به شمار میرود و دشمنی با صهیونیسم را که فلسطین را تحت اشغال دارد، به مبارزه علیه ایران منحرف سازند. لیبی با اجرای معاهده دفاع مشترک اعراب علیه ایران مخالف است و این پیمان باید علیه امریکا به کار گرفته شود.»(3)
شاه حسین کنفرانس امان را نقطه عطفی برای وحدت کشورهای عربی خواند و از نتایج آن ابراز خشنودی کرد.(4)خبرگزاری کویت ایران و اسرائیل را دشمن اعراب عنوان کرد و با غیرمترقبه خواندن نتایج اجلاس سران عرب افزود: «کنفرانس مرحله جدیدی را در همبستگی میان اعراب گشود که جهان عرب بیش از آن هیچ گاه شاهد آن نبوده است. این کنفرانس توفیق بزرگی است و آغاز یک مرحله جدید در بسیج اقدامات عربی مشترک که قطعاً دشمنان امت عرب را نگران و ناخرسند خواهد کرد.»(5)
"راجر هاردی" خبرنگار بی.بی.سی قطعنامه اجلاس سران عرب را دستاورد نسبتاً کوچکی می‌داند که نشان دهنده تشدید اندک مواضع اعراب در قبال جنگ ایران و عراق است. وی گفت: «هرگونه بهبود روابط عراق و سوریه احتمالاً تنها بر کاهش تبلیغات خصومت‌بار آن دو علیه یکدیگر اثر خواهد گذاشت و از تشنج موجود میان آن دو خواهد کاست. علاوه بر آن، هیچ نشانه‌ای حاکی از آن نبوده است که اتحاد ایران و سوریه در معرض خطر قرار گرفته است و در جریان مذاکرات سران عرب، سوریه پیوسته بر سر عقیده خود مبنی بر نیاز به ادامه گفتوگو با ایران باقی ماند و با تحریم ایران مخالفت کرد و یادآور شد که مشکل اصلی در خلیج فارس در
1) 24. مأخذ 6، 21/8/1366، ص9، بخش عربی رادیو امان، 20/8/1366؛ و - بولتن وزارت خارجه، شماره 117/5، 20/8/1366؛ و - مأخذ 15، ردیف دوم، - P.62
2) 25. مأخذ 6، ص12، بخش عربی رادیو امان، 20/8/1366.
3) 26. روزنامه رسالت، 21/8/1366، ص21، امان - خبرگزاری رویتر.
4) 27. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 239، 23/8/1366، ص33، رادیو امریکا، 22/8/1366، به نقل از وال‌استریت ژورنال.
5) 28. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 241، 25/8/1366، ص33، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 24/8/1366.
حقیقت حضور کشتی‌های جنگی امریکایی و اروپایی است.»(1)
1 11
از محورهای دیگر بررسی و ارزیابی اجلاس سران کشورهای عرب، نزدیکی عراق و سوریه و بازگشت مصر به جهان عرب است. بغداد با هدف منزوی کردن ایران در نظام بین‌المللی و جلب حمایت جهان از عراق در قالب جنگ علیه یک کشور غیرعرب، تلاش دارد ملاقات صدام و حافظ اسد را پیشرفتی در ایجاد همبستگی اعراب عنوان نماید. طه‌یاسین رمضان معاون اول صدام حسین در یک مصاحبه مطبوعاتی با روزنامه الاتحاد چاپ ابوظبی این ملاقات را گفتوگویی مستقیم، روشن و به دور از جوّ انفعالی توصیف کرد و گفت: «آنچه که در اردن روی داد به گشوده شدن برگ تازهای در روابط مشترک سوریه و عراق منجر شد، به طوری که مذاکره درباره تمامی موارد اختلاف دو کشور، آشکار، صریح و بدون جدل صورت پذیرفت.» از سوی دیگر، منابع بلندپایه عربی به روزنامه الاتحاد گفتند که هفته‌های آینده شاهد تحولات جدیدی در روابط عراق با سوریه خواهیم بود، طوری که حملات تبلیغاتی این دو کشور علیه یکدیگر اکنون خاتمه یافته و از سرگیری روابط دیپلماتیک دو کشور پس از انجام یک سری اقدامات مقدماتی و نهایی امکان‌پذیر خواهد شد.(2)
مطبوعات عراق هم با سکوت درباره ملاقات صدام حسین و حافظ اسد، از انتقاد از سوریه نیز امتناع کرده‌اند.(3)مطبوعات کویت نه تنها ملاقات سران دو کشور را در سطح گسترده‌ای منعکس نمودند بلکه از بازگشایی خط لوله عراق - سوریه نیز خبر دادند. السیاسه نوشت: در پی تماس‌های سیاسی میان صدام حسین و حافظ اسد خط لوله نفت عراق به سوریه به تدریج کار خود را از سرخواهد گرفت و سوریه طی آن مالیاتی برای عبور نفت از خاک خود دریافت خواهد کرد.(4)
منابع بی‌طرف ارزیابی دیگری درباره نزدیکی عراق و سوریه دارند. روزنامه گاردین به موفقیت این ملاقات‌ها با شک و تردید نگریسته و معتقد است هرگونه تخفیف در رقابت 20 ساله این دو برای صدام‌حسین در جلب حمایت اعراب در جنگ با ایران از حساسیت خاصی برخوردار است. باید دید این آشتی بر چه اساسی حاصل شده است. هنوز هیچ‌گونه نشانه‌ای دال بر اعطای امتیاز از سوی عراق به سوریه دیده نمی‌شود. اعطای چنین امتیازی سوریه را در صدر تلاش‌هایی که برای پایان دادن جنگ انجام می‌شوند، قرار می‌دهد و مشخص نیست صدام چگونه می‌تواند سرنوشت خود را به دست مخالفی که این قدر متنفر است بسپارد. این روزنامه به نقل از یک شرکت‌کننده بی‌طرف در اجلاس سران عرب نوشت: «صدام این موضوع را کاملاً روشن کرده که قصد ندارد آشتی کند، زیرا گران تمام می‌شود. این طور تصور میرود که این کنفرانس چهار روزه در نجات دادن وی از این گرفتاری، سودی برای صدام نخواهد داشت و به نتیجه‌ای جز اینکه برای پایان دادن به جنگ به تلاش‌های بیشتری نیاز است نخواهد رسید.»(5)رادیو بی.بی.سی نیز طی
1) 29. مأخذ 6، ص37، رادیو بی‌بی‌سی، 20/8/1366.
2) 30. روزنامه رسالت، 21/8/1366، ص12، منامه - خبرگزاری فرانسه؛ و - مأخذ 28، ص28، ابوظبی - خبرگزاری خلیج، 24/8/1366، به نقل از روزنامه الاتحاد.
3) 31. مأخذ 6، ص43، بغداد - خبرگزاری فرانسه، 20/8/1366.
4) 32. مأخذ 6، ص44، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/8/1366، به نقل از روزنامه السیاسه.
5) 33. مأخذ 6، ص35، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 20/8/1366، به نقل از روزنامه گاردین.
تحلیلی نتیجه می‌گیرد که در هر حال سوریه دست از حمایتش از تهران برنداشته است و سازش بین این کشور و عراق نیز چیزی بیش از کاهش ظواهر دشمنی شدید آنها نخواهد بود.(1)با این حال برخی تحلیلگران غربی بر موقعیت ضعیف اقتصادی سوریه تأکید کرده و با اشاره به کمک‌های احتمالی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، احتمال تغییر مواضع سوریه را یادآور شدند.(2)روزنامه سونسکا داگبلادت چاپ استکهلم نوشت: «سوریه با وضعیت بحران عمیق اقتصادی خود قادر نخواهد بود به روش حرف نشنوی خود ادامه دهد.»(3)
ضمیمه گزارش 831: وضعیت بودجه و نیروی نظامی کشورهای حاشیه خلیج فارس و عراق
در سالنامه موازنة نظامی "میلیتاری بالانس 88 - 1987" که مؤسسه بین‌المللی تحقیقات استراتژیک لندن منتشر کرده است، هزینه نظامی و آمار نیروهای نظامی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس به این شرح آمده است:
«عربستان سعودی: بودجه نظامی سال 1986 معادل 3/17 میلیارد دلار، بودجه نظامی سال 1987 معادل 230/16 میلیارد دلار. شمار نیروهای نظامی 73500 نفر شامل نیروی زمینی 45 هزار نفر، نیروی دریایی 3500 نفر، نیروی هوایی 15 هزار نفر و گارد ملی ده هزار نفر. (گارد ملی جمعاً 50 هزار نفر نیرو دارد که ده هزار نفر فعال و 15 هزار نفر ذخیره و 25 هزار نفر در میان قبایل زندگی می‌کنند.)
کویت: بودجه نظامی سال 1986 معادل 390/1 میلیارد دلار، بودجه نظامی سال 1987 معادل 420/1 میلیارد دلار. شمار نیروهای نظامی جمعاً حدود 15 هزار نفر شامل نیروی زمینی 12 هزار نفر، نیروی دریایی 1100 نفر و نیروی هوایی 2000 نفر (به جز نفرات خارجی و تکنسین‌ها).
عمان: بودجه نظامی سال 1986 معادل 560/1 میلیارد دلار، بودجه نظامی سال 1987 معادل 510/1 میلیارد دلار. شمار نیروهای نظامی جمعاً 21500 نفر شامل نیروی زمینی 16500 نفر، نیروی دریایی 2000 نفر، نیروی هوایی 3000 نفر. در نیروهای نظامی عمان جمعاً 3700 تن خارجی نیز وجود دارند که در این آمار منظور شدهاند. علاوه بر این 5000 نفر از افراد قبایل به عنوان گارد وطنی نیز وجود دارند.
امارات متحده عربی: بودجه نظامی سال 1986 معادل 880/1 میلیارد دلار، بودجه نظامی سال 1987 معادل 580/1 میلیارد دلار. کل نیروهای نظامی 43 هزار نفر شامل نیروی زمینی 40 هزار نفر، نیروی دریایی1500 نفر و نیروی هوایی 1500 نفر، این عده شامل نفرات پلیس هوایی نیز می‌شوند.
بحرین: بودجه نظامی سال 1986 معادل 8/134 میلیون دلار، بودجه نظامی سال 1987 معادل 5/137 میلیون دلار. شمار نیروهای نظامی جمعاً 2800 نفر شامل 2300 نفر نیروی زمینی، 300 نفر نیروی دریایی و 200 نفر نیروی هوایی.
قطر: بودجه نظامی از سال 1983 تا 1986 جمعاً 639/3 میلیارد دلار. کل نیروهای نظامی 7000 نفر شامل نیروی زمینی 6000 نفر، نیروی دریایی 700 نفر، نیروی هوایی 300 نفر.
سالنامه میلیتاری بالانس شاخص‌های ریز اقتصادی و نظامی تسلیحاتی عراق را به شرح زیر آورده است: تورم در سال 1986، 28 درصد و در سال 1985 تورم 25 درصد بوده است. بدهی در سال 1986: بدهی‌های خارجی عراق جمعاً 5/85 تا 5/95 میلیارد دلار که 35 تا 45 میلیارد از این مبلغ بدهی به اعضای شورای همکاری خلیج فارس است. بدهی عراق در سال 1985، 5/2 میلیارد دلار کمتر بوده است. جمعیت عراق 15 میلیون و 900 هزار نفر، جمعیت مردان 18 تا 30 ساله 000‚423‚1، جمعیت زنان 18 تا 30 ساله 000‚743‚1، جمعیت مردان 30 تا 45 ساله 000‚274‚1، جمعیت زنان 30 تا 45 ساله 000‚132‚1
شمار کل نیروهای نظامی یک میلیون نفر. دورة نظامی 21 تا 24 ماه در زمان جنگ افزایش یافته است. ذخیرة ارتش خلق (شبه نظامی) 650 هزار نفر، نیروی زمینی955 هزار نفر، نیروی دریایی 5 هزار نفر، نیروی
هوایی 40 هزار نفر. نیروی زمینی که 955 هزار نفر است؛ شامل حدود 480 هزار نفر رزرو فعال و متشکل از این واحدهای نظامی است: 7 ستاد و سپاه، 5 لشکر مسلح، 3 لشکر پیاده مکانیزه موتوریزه، 30 لشکر پیاده نظامی ارتش خلق، پیاده داوطلب و تیپ ذخیره. نیروی گارد ریاست جمهوری شامل 3 تیپ مسلح، یک تیپ پیاده، یک تیپ کماندو، 6 تیپ نیروهای مخصوص.
ترکیب جنگ‌افزار نیروی زمینی: تعداد تانک 6210 دستگاه، شامل 4500 دستگاه از انواع تی54، تی55، تی62، تی72 و 1500 دستگاه از انواع تی 59 و تی69 نوع دوم و 150 دستگاه از انواع چیفتن ام کی 315، ام60، ام47 و 60 دستگاه ام 77. توپخانه 3000 توپ شامل توپ‌های 122 میلی‌متری دی74 و 130 میلی‌متری ام46 از نوع 1/59 و 155 میلی‌متری . موشک‌های زمین به زمین 30 فروند فراک 7 و 20 فروند اسکاد - بی.
نیروی هوایی عراق 500 هواپیما دارد، شامل بمب‌افکن دو اسکادران، یک اسکادران متشکل از هواپیماهای تی‌یو22، یک اسکادران متشکل از تی‌یو16. جنگنده یازده اسکادران شامل چهار اسکادران متشکل از میگ23 بی.ام چهار اسکادران متشکل از میراژ اف.یک.ای.کیو. 5 مجهز به موشک اگزوسه و میراژ اف.یک.ای.کیو200.
سه اسکادران متشکل از سوخو7 و سوخو20. همچنین گزارش‌هایی از وجود سوخو25 به دست آمده است. علاوه بر این، هواپیماهای رهگیر پنج اسکادران شامل حدود 25 فروند میگ25، حدود 40 فروند میگ19، حدود 200 فروند میگ21، 30 فروند میراژ اف.یک.ای.کیو. و همچنین گزارش‌هایی از وجود میگ29 در دست است.
ترکیب تجهیزات نیروی دریایی پایگاه‌های بصره و ام‌القصر: ناو جنگی 5 فروند شامل 4 فروند لوپو مجهز به موشک، کشتی آبی - خشکی (هاورکرافت) از نوع متوسط 3 فروند، کشتی آبی - خشکی (هاورکرافت) از نوع حمل کننده تانک 3 فروند، کشتی پشتیبانی از نوع استرامبولی، یک فروند (متوقف در ایتالیا)، کشتی پشتیبانی از نوع "پولوچا پتورپدو" 2 فروند، کشتی پشتیبانی از نوع "تانکرا جندین" یک فروند.(1)
1) 37. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 245، 29/8/1366، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/8/1366، ص62 تا 64؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 244، 28/8/1366، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/8/1366، ص25 تا 27.
1 1
امام خمینی در پاسخ به نامه شورای عالی پشتیبانی جنگ، بار دیگر بر اولویت جنگ و لزوم همت همه اقشار برای کسب پیروزی سریع‌تر تأکید کردند. شورای عالی پشتیبانی جنگ امروز در نامهای به امام خمینی خواستار صدور فرمان ایشان برای تدارک بیش از پیش جبهه‌ها شد. متن نامه شورای عالی پشتیبانی جنگ چنین است:
«بسم‌الله الرحمن الرحیم. رهبر معظم انقلاب و فرمانده کل قوا حضرت امام خمینی مدظله العالی. تحرکات سیاسی نظامی استکبار و مهره‌های ارتجاع در دفاع از رژیم بعثی عراق و تلاش برای نجات آن، عقیده به آسیب‌پذیری و ضعف مفرط دشمن را بیش از پیش تقویت می‌کند و لزوم وارد آوردن ضربات مؤثر و متوالی را حتمی می‌سازد. از طرفی بی‌توفیقی تلاش‌های چند ماه اخیر برخی مجامع بین‌المللی که تاکنون علی‌رغم اتلاف وقت که ممکن است موجب سوء استفاده دشمن شود، نتوانسته قضایای جاری را به سمت حل عادلانه سوق دهد، خوش‌بینی به این تلاش‌ها را کاملاً ضعیف ساخته است. شورای عالی پشتیبانی با غور و بررسی کامل طی جلسات متعدد و پس از تشکیل سمیناری مرکب از جمع کثیری از علماء اعلام و ائمه جمعه و مسئولین دولتی و نهادهای انقلابی و با توجه به آمادگی مشتاقانه مردم برای شرکت در دفاع مقدس به این نتیجه رسیده است که برای تهیه عِده و عُده‌های لازم جهت یک سلسله عملیات متوالی و مؤثر در سراسر خطوط تماس و تدارک تجهیزات ضروری برای این مقطع حساس، لازم است از امکانات کشور بیش از گذشته استفاده شود. مستدعی است اوامر و ارشادات عالی را ابلاغ فرمایید.
شورای عالی پشتیبانی جنگ - 19 ربیع‌الاول 1408 - 21/8/1366»(1)
امام خمینی در پاسخ به نامه شورای عالی پشتیبانی جنگ نوشتند:
«بسمه تعالی - شورای عالی پشتیبانی جنگ اعزهم الله تعالی. واضح است و کراراً گفته شده است که این جنگ تحمیلی در رأس امور واقع است و لازم است به همت همه اقشار کشور هرچه سریع‌تر با عنایات حق تعالی پیروزی به دست آید. بنابراین آنچه که شورای عالی پشتیبانی جنگ و متخصصان امور جنگی ضرورت تشخیص داده‌اند باید عمل شود و کوتاهی
1) 1. روزنامه جمهوری اسلامی، 23/8/1366، ص12.
نگردد. در این فرصت از تمام اقشار ملت مخصوصاً علمای اعلام و ائمه جمعه و جماعات و خطبای محترم لازم است تشکر کنم که با صرف جان و عزیزان و مال خود در راه مقاصد اسلام به طور شایسته عمل به وظیفه الهی نمودند و از ملت عظیم که با راه‌پیمایی‌های اخیر پشت جنایت‌کاران پلید خصوصاً امریکا را لرزاند، با تمام وجود قدردانی بنمایم. از خداوند تعالی قدرت هر چه بیشتر رزمندگان و پیروزی آنان و رحمت و سعادت شهدا و جانبازان و آزادی اسرا و صبر داغ‌دیدگان و سلامت و پشتکار دست‌اندرکاران را طلب می‌کنم.»(1)
1 2
خبرگزاری رویتر امروز در گزارشی نامه شورای عالی پشتیبانی جنگ و پاسخ امام خمینی را به نقل از رادیو تهران مخابره کرده و ضمن آن آورده است: «ایران خبر داد که در حال بسیج نیرو برای تعرضی جدید علیه عراق است و اینکه اکنون اعتقاد چندانی به تلاش‌های بین‌المللی برای پایان جنگ ندارد.» رویتر اضافه کرده است: «این موضع ایران زمانی اتخاذ می‌شود که یک روز از اجلاس رهبران عرب در امان که ایران را به خاطر عدم قبول و اجرای قطعنامه 598 شورای امنیت محکوم کرد، می‌گذرد.»(2)
روزنامه واشنگتن‌پست نیز با اشاره به اظهارات اخیر رئیس‌جمهور ایران درباره میزان آمادگی نیروهای ایرانی و زمان آغاز تهاجم جدید نوشت: «بیانات اخیر مقامات ایرانی حرف‌های توخالی نمی‌باشد و ایران اکنون نیروی عظیمی از داوطلبان را در جبهه‌ها بسیج نموده و دارای بیش از 250هزار نیرو در خوزستان واقع در 10 کیلومتری شهر بصره می‌باشد. ایران در ماه آذر یا دی دست به یک تهاجم دیگر خواهد زد. عکس‌های ماهواره‌ای که از بالای خطوط جنگی برداشته شده حاکی است که ایران با ساختن لااقل شش کانال عظیم سعی در خالی کردن خطوط دفاعی - آبی عراق دارد.» این روزنامه در ادامه به نقل از یک تحلیل‌گر می‌افزاید: «فرض ما این است که درست قبل از آغاز تهاجم، خود ایران این کانال‌ها را باز خواهد کرد و آب‌هایی را که از خطوط دفاعی عراق حفاظت می‌کنند منحرف خواهد ساخت.»(3)
2 3
تلاش نیروی زمینی سپاه‌پاسداران برای آماده‌سازی عملیات در منطقه ماووت ادامه دارد. این عملیات که برای اجرا در دو محور به وسیله یگان‌های دو قرارگاه نجف و قدس طراحی شده بود، به علت کمبود امکانات به محور گرده‌رش محدود شد. جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه پیش از ظهر امروز در پاسخ به گلایه برادر حسین همدانی (مسئول معاونت عملیات قرارگاه قدس) که برای یگان‌های قرارگاه قدس سهمیة سوله اختصاص نیافته گفت: «شما به آنها (یگان‌ها) فشار نیاورید، ما می‌خواستیم این دو عملیات را هم زمان انجام بدهیم ولی با توجه به امکانات موجود، عمی نیست باید این عملیات انجام شود، بعد همان واحدهای جهاد و ... را به قرارگاه قدس بدهیم وارد عمل کند.»(4)
راوی قرارگاه نیروی زمینی (حسین اردستانی) در یادداشت‌های امروز خود هدف این عملیات را تصرف ارتفاع گرده‌رش به منظور به دست آوردن سرپلی در غرب رودخانه قلعه‌چولان (قلاچولان)
1) 2. سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، صحیفه نور، (مجموعه رهنمودهای حضرت امام خمینی)، جلد 20، تهران: سروش، 1369، ص160.
2) 3. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 238، 22/8/1366، ص11 و 12.
3) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 239، 23/8/1366، ص55، واشنگتن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 21/8/1366، به نقل از روزنامه واشنگتن‌پست.
4) 5. سند شماره 1531 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه در عملیات نصر8 (حسین اردستانی)، 16/8 تا 26/8/1366، ص81.
ذکر کرده است. گرفتن این سرپل نیز در جهت ایجاد زمینه برای عملیات بزرگ زمستانی در جبهه شمال غرب طراحی شده است.(1)
1 4
صدام حسین خواستار هشیاری نیروهای عراقی در برابر حملات آتی ایران شد. به گزارش خبرگزاری خلیج از بغداد: «صدام حسین رئیس‌جمهور عراق در پایان جلسه مشترک شورای فرماندهی انقلاب و فرماندهی حزب بعث حاکم که امروز برگزار شد، از نیروهای مسلح عراقی خواست تا در برابر هرگونه ماجراجویی تازه ایرانیان آماده و هشیار باشند. گرچه رسانههای گروهی عراق به محل درگیری احتمالی در جبهه‌ها اشاره‌ای نکردند، اما ناظران سیاسی معتقدند که شرق بصره محل نبردهای آینده ایران علیه عراق خواهد بود. عدنان خیرالله معاون فرمانده کل نیروهای مسلح و وزیر دفاع عراق اخیراً از محل استقرار سپاه‌های هفتم، سوم و ششم ارتش عراق که در جنوب عراق فعالیت دارند، بازدید کرد و گزارشی درباره آمادگی نیروهای عراقی و روحیه عالی آنان را به صدام حسین داد.»(2)
2 5
امروز چند پادگان و مرکز تجمع نیروهای عراقی هدف بمباران و آتش توپخانه نیروهای خودی قرار گرفت. به گزارش ستاد مشترک ارتش در ساعت 12:43 امروز یک پادگان نظامی ارتش عراق در استان اربیل را جنگنده بمب‌افکن‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بمباران کردند.(3)
همچنین ستاد کل سپاه‌پاسداران اعلام کرد که عصر امروز به مدت 4 ساعت پادگان "بسن" در منطقه چوارته، قرارگاه فرماندهی دشمن در منطقه "سورقلات" و یک مرکز تجمع نیرو در پایین ارتفاع گامو زیر آتش شدید توپخانه قرار گرفت که در جریان آن تعدادی خودرو و مقادیری سلاح و مهمات و ده‌ها تن از افراد ارتش عراق کشته و مجروح شدند.(4)
3 6
نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق با اجرای کمین در جاده دوکان - سلیمانیه دو دستگاه خودروِ ارتش عراق را منهدم کردند. در این درگیری یک ارتشی عراقی کشته و سه تن دیگر به اسارت پیشمرگان مبارز کرد درآمدند.(5)
از سوی دیگر، رژیم عراق پنج تن از هواداران اتحادیه میهنی کردستان عراق را در شهر سلیمانیه اعدام کرد. رادیو بی.بی.سی با اعلام این خبر افزود: «اتحادیه مذکور نیز به تلافی این عمل پنج افسر عراقی را از میان صدها اسیری که در اختیار دارد. انتخاب و گلوله‌باران کرد. اتحادیه میهنی همچنین ده خبرنگار خارجی را به اتهام همکاری با دولت عراق به اسارت گرفته است.(6)
4 7
ستاد مشترک ارتش در اطلاعیه روز 22/8/1366 خود اعلام کرد: «نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران طی شبانه‌روز گذشته (21/8/66) علاوه بر انجام مأموریت‌های ویژه پدافند دریایی در کرانه‌های جنوب، تعداد 13 کشتی تجاری و نفتکش خارجی را هنگام عبور از
1) 6. همان، ص87 و 88.
2) 7. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 242، 26/8/1366، ص6، بغداد - خبرگزاری خلیج، 25/8/1366.
3) 8. مأخذ 1، ص2، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
4) 9. روزنامه کیهان، 23/8/1366، ص19.
5) 10. سند شماره 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: آمار عملیات‌های انجام شده توسط گروه‌های مختلف عراقی، 30/8/1366.
6) 11. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 249، 3/9/1366، ص9، بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی، 2/9/1366.
آبراه تنگه هرمز شناسایی و پس از بازبینی محموله‌ها و اطمینان از اینکه کالایی به مقصد عراق حمل نمی‌گردد، به کشتی‌های مذکور اجازه ادامة مسیر دادند.»(1)
1 8
یک شناور تدارکاتی جمهوری اسلامی ایران امروز در خلیج فارس هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. یک منبع مطلع در وزارت نفت اعلام کرد: مقارن ساعت 23:20 شناور تدارکاتی "یوسف" متعلق به شرکت نفت در وضعیت سفید هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت. این حمله در 5 مایلی جزیره لاوان در حالی صورت گرفت که شناور یوسف به مقصد بوشهر در حرکت بود.(2)
2 9
نیروهای امریکایی در خلیج فارس به طور مکرر حقوق بین‌المللی دریانوردی و خطوط هوایی جمهوری اسلامی ایران را نقض می‌کنند؛ رجایی خراسانی نمایندة ایران در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان نوشت: «توجه شما را به نقض حقوق بین‌المللی به وسیله نیروهای ایالات متحده در خلیج فارس که شامل تهدیدات علیه ایمنی دریانوردی و نیز خطوط هوایی غیرنظامی برفراز مسیر هوایی بین‌المللی، دخالت در مأموریت هواپیماهای گشتی ایران برفراز آب‌های بین‌المللی و ممانعت از پرواز هواپیماهای گشتی ایران توسط جنگنده‌های ایالات متحده می‌باشد، جلب می‌نمایم.» نماینده ایران در پیوست این نامه گزارش ده مورد اقدام نیروهای امریکایی در زمینه نقض حقوق بین‌المللی را درج کرده است.(3)
3 10
پاکستان به کشتی‌های نظامی کشورهای خارجی که در خلیج فارس حضور دارند، اجازه بازدید و استفاده از بنادر پاکستان را نمی‌دهد. ضیاءالحق، رئیس‌جمهور پاکستان در دیدار با علیرضا معیری، معاون سیاسی نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران با اعلام این مطلب افزود: «ایران باید امنیت را در خلیج فارس برقرار نماید، زیرا بیش‌ترین منافع را در این منطقه دارا می‌باشد. اوضاع در خلیج فارس به نقطه غلیان رسیده و به سادگی می‌تواند گسترش یابد.» وی افزود: «پاکستان در جهت منافع قدرت‌های بزرگ عمل نخواهد کرد.»(4)وزیر خارجه پیشین پاکستان نیز در سمینار همبستگی آسیا و افریقا در اسلام‌آباد گفت: «امریکا همواره در جهت تهدید علیه ایران حرکت کرده است. امریکا با اقدامات اخیر خود در خلیج فارس تبلیغات بی‌اساس خود مبنی بر بی‌طرفی در جنگ را از بین برد و به طور آشکار از عراق حمایت کرد.» وی افزود: «به‌رغم حمایت امریکا از رژیم عراق، اوضاع خلیج فارس را بدون همکاری ایران نمی‌توان عادی ساخت و باید شرایط جمهوری اسلامی ایران مورد توجه قرار گیرد.»(5)
4 11
محمدجواد لاریجانی نماینده تام‌الاختیار ایران برای ادامه مذاکره درباره قطعنامه 598 شورای امنیت شد. رادیو بی.بی.سی به نقل از سخنگوی سازمان ملل متحد تأیید کرد که دکتر
لاریجانی برای مذاکره با دبیرکل سازمان ملل متحد، نیمه دوم نوامبر (25 آبان تا 9 آذر) به نیویورک خواهد رفت.(1)این در حالی است که طارق عزیز وزیر خارجه عراق که از قبل برای انجام مذاکراتی مشابه با دکوئیار معرفی شده بود، فعلاً از تصمیم خود منصرف شده است.(2)
محمدجواد لاریجانی معاون امور بین‌الملل وزارت خارجه قبل از ترک ایتالیا به مقصد یوگسلاوی، در یک مصاحبه مطبوعاتی با اشاره به نقش مثبت ایتالیا در شواری امنیت و تأیید اینکه نمایندگی ایران را برای مذاکره با دبیرکل درباره اجرای قطعنامه به عهده دارد، گفت: «کلیه بندهای این قطعنامه دارای ارزش مساوی هستند و هیچ دلیلی وجود ندارد که اجرای آتش‌بس بر اعلام متجاوز مقدم شمرده شود و این مسئله در پاسخ ایران به دبیرکل مورد تأکید قرار گرفته است. پاسخ عراق به قطعنامه، که در اختیار دبیرکل قرار گرفته است، بیانگر تعابیر نادرستی از مفاد قطعنامه است و در آن در عین حال به نوعی به دبیرکل توهین شده است. عراق در آغاز تصور می‌کرد که این بار نیز می‌تواند از تصویب قطعنامه شورای امنیت بهره‌برداری تبلیغاتی کند، لیکن امروز برای دنیا مشخص شده که عراق رژیم متجاوزی است که به دروغ پرچم صلح به دست گرفته است. امریکا نیز قصد دارد از تلاش‌های آقای دکوئیار به عنوان یک وسیله فشار علیه جمهوری اسلامی ایران استفاده کند و این یکی دیگر از مشکلات ایشان است.»(3)
1 12
ایران اجلاس سران عرب در امان را در جهت سیاست‌های تجاوزگرانه امریکا و تأیید آتش‌افروزی های رژیم عراق اعلام کرد و وزیر خارجه سوریه نیز در مصاحبه‌ای با سرزنش ایران در این اجلاس مخالفت کرد.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در این باره بیانیه‌ای صادر کرد که در آن آمده است: «جمهوری اسلامی تلاش‌های شکست خورده و عقیم سران مرتجع عربی در اجلاس اردن را در راستای سیاست تجاوزکارانه و رهنمودهای هیئت حاکمه ایالات متحده به اجلاس مزبور تلقی نموده و با استواری و عزم راسخ پاسخ مناسب را به تهدیدات دولت امریکا و وابستگان آن در منطقه خواهد داد. جمهوری اسلامی صراحتاً اعلام می‌دارد که امریکا و سران مرتجعی که همچنان علی‌رغم نظر کشورهای مترقی و واقع‌بین عرب، تصمیم به صحه گذاشتن بر اقدامات گذشته و حال رژیم فاسد صدام نموده‌اند، باید بدانند که تأییدات آنها حاصلی به جز گسترش ماجراجویی و آتش‌افروزی‌های رژیم رو به زوال عراق نداشته و نتیجتاً مسئولیت تمامی رویدادهای آتی منطقه بر عهده آنان می‌باشد.»(4)
مهندس موسوی نخست‌وزیر نیز در این باره گفت: «اگر حضور نظامی امریکا توانست کاری انجام بدهد، قطعنامه کنفرانس امان هم می‌تواند برای صدام کاری انجام دهد. حمایت‌های شیوخ و ابرقدرتها نمی‌تواند صدام را نجات دهد و این کنفرانس را بیشتر دلارهای نفتی شیوخ مرتجع به راه انداخته است.»(5)
فاروق الشرع، وزیر امور خارجه سوریه نیز در یک مصاحبه مطبوعاتی نظر این کشور را درباره اجلاس امان و بیانیه آن اعلام کرد. وی گفت: «علی‌رغم بیانیه پایانی اجلاس امان، سوریه با سرزنش ایران مخالف است و با بازگشت مصر به جامعه عرب نیز موافق نیست. سوریه در امان همچنان مخالفت خود را با گسترش جنگ ایران و عراق و با اشغال خاک عراق به وسیله ایران اعلام کرده و ضمن جلوگیری از عربی فارسی شدن جنگ، بر آزادی کشتیرانی تأکید کرد.» وی افزود: «ما قطعنامه 598 شورای امنیت را هیچ وقت رد نکرده‌ایم ولی اجرای آن به خاطر سوء استفاده امریکا با مشکل مواجه است و با ورود نیروهای این کشور به خلیج فارس، کشتی‌های بیشتری مورد حمله قرار گرفته و بحران در این منطقه بیشتر شده است.»(1)
1 13
اجلاس سران عرب در امان و مسئله بازگشت مصر به جهان عرب تحلیل‌های مختلف و گاه متضادی را در پی داشته است. روزنامه پروادا اجلاس سران عرب را یک رویداد غیرمعمولی و غیرعادی توصیف کرد و اظهار امیدواری کرد که دوران نفاق در جهان عرب به پایان برسد و وحدت عملی آنها تحکیم یابد.(2)رادیو بی.بی.سی با اشاره به حمایت کامل اجلاس از عراق در قطعنامه پایانی و هم‌صدا نشدن سوریه و لیبی با آن گفت: «این گردهمایی نشان داد که این دو کشور نمی‌توانند خود را به خاطر حمایت از ایران، در جهان عرب منزوی نگهدارند . ایران از بازگشت مصر به جهان عرب و اینکه اسرائیل بی‌طرفی رسمی خود را در جنگ به نفع عراق رها کند، نگران است. مصر از تحولات اخیر خشنود است و ملک حسین نیز می‌تواند ادعا کند که تلاش‌های دیپلماتیک او در کنفرانس سران نتایج حقیقی به مراتب بیشتر از آنچه که از اعلامیه پایانی کنفرانس مشهود بود، به دنبال داشته است.(3)
از سوی دیگر، بازگشت مصر به صحنه سیاسی خلیج فارس هر چند موجب تقویت روحیه کشورهای عربی شده است، لیکن به نظر نمی‌رسد این امر توازن قدرت را علیه ایران تغییر دهد. خبرگزاری رویتر در گزارشی به نقل از دیپلمات‌ها نوشت: «مصر تمایل به دخالت نظامی در جنگ خلیج فارس ندارد. لیکن پس از برقراری مجدد روابط دیپلماتیک از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس و عراق با مصر، حسنی مبارک متعهد شد که از هر یک از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در صورت کشانده شدنشان به جنگ دفاع نماید. یک مقام برجسته عربی در منطقه خلیج فارس در این باره گفت: «اکنون ایران غیرعرب به منظور حمله به هر یک از کشورهای عرب متحد عراق بایدتعمق نماید. دیپلمات‌های ایرانی می‌گویند: هیچ‌گونه تهدیدی را از جانب مصر مشاهده نمی‌کنند. ایران از تجهیز ناوگان‌های امریکایی و شوروی در خلیج فارس نهراسیده است. یک دیپلمات ایران این سؤال را مطرح کرد: چه کاری است که شرق و غرب نمی‌توانند بکنند و مصر از عهده آن برمیآید.»(4)
مجله آلمانی اشپیگل نیز در تفسیری نوشت: «کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس برای جنگ
1) 22. مأخذ 4، ص36 تا 38، دمشق - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 22/8/1366.
2) 23. مأخذ 7، ص37، رادیو صلح و ترقی، 25/8/1366، به نقل از روزنامه پراودا چاپ مسکو.
3) 24. مأخذ 7، ص40 و 41، به نقل از رادیو بی‌بی‌سی، 25/8/1366.
4) 25. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 250، 4/9/1366، ص10، بحرین - خبرگزاری رویتر، 3/9/1366.
و مبارزه با جمهوری اسلامی ایران، احتیاج به کشور بزرگ و قوی مصر دارند. متحد امریکایی آنان در منطقه به عنوان یک شریک بی‌مسئولیت و بدون فکر تلقی می‌شود و این تردید تقویت شده است که نکند امریکا آن گونه که ایران ادعا می‌کند یک ببر کاغذی باشد.»(1)
1 14
شرکت "شوواشل سکیوکی کی" وابسته به گروه "رویال داچ شل" که در حال حاضر روزانه 60 هزار بشکه نفت خام ایران را به صورت قرارداد درازمدت و همچنین بازار آزاد توأماً خریداری می‌کند، تصمیم دارد در پایان مهلت قرارداد خود در ماه ژانویه، همچنان در همین حدود نفت از ایران را خریداری نماید. ایران اخیراً حدود 6/6 درصد از کل واردات نفت خام ژاپن را تأمین می‌کند. مقامات "شوواشل" گفتند که با در نظر گرفتن روابط دراز مدت خود با کشورهای تولید کننده نفت و تأمین با ثبات این ماده تصمیم گرفتند که خرید روزانه 30 هزار بشکه نفت خام ایران بر اساس قرارداد درازمدت و میزان مشابهی از بازار آزاد را همچنان ادامه دهند. مجموع خرید از ایران حدود 15 تا 20 درصد از کل واردات نفت خام این کمپانی را تشکیل می‌دهد.(2)
11
شورای عالی پشتیبانی جنگ در پی فرمان روز گذشته امام خمینی مبنی بر لزوم همت همه اقشار برای تسریع در امر جنگ، امروز طی پیامی خطاب به ملت ایران، برای پشتیبانی جنگ دستورالعملی ده ماده‌ای صادر کرد که در مقدمه آن ضمن تأکید بر نقش تعیین‌کننده مقاومت و فداکاری ملت در دوران انقلاب و جنگ و یادآوری تلاش امریکا، اروپا و مزدوران امریکا در منطقه برای نجات رژیم صدام و لشکرکشی آنها به منطقه و خلیج فارس و تلاش آنها برای ایجاد توقف و رکود در روند جنگ، آمده است: «اینک مرحله‌ای فرا رسیده که باید با تداوم عملیات و وارد آوردن ضربات متوالی، امان را از دشمن گرفت و سرنوشت حتمی او یعنی سقوط و شکست را نزدیک ساخت و بحمدالله ظرفیت‌های کشور و آمادگی‌های ملت بدین مقصود، وافی است که با تلاش عمومی و شرکت همه قشرهای مردم و همه دستگاه‌ها می‌توان از آن بهره جست. ما اکنون کلیات وظایفی را که بر عهده قشرهای گوناگون است ارائه می‌دهیم و ان‌شاءالله در هر مرحله خصوصیات بیشتر این وظایف به اطلاع هر دسته و یا دستگاهی خواهد رسید. اصلی‌ترین وظیفه‌ای که همه قشرهای ملت با آن مواجهند همان است که مولای متقیان در وصیت معروف خود فرموده است "الله، الله فی الجهاد بانفسکم و اموالکم و السنتکم".»
در ادامه این پیام، دستورالعملی به شرح زیر آمده است:
1- آنان که قادرند شخصاً در میدان‌های نبرد شرکت کنند باید آمادگی خود را به دستگاه‌های مسئول اعلام دارند. بدیهی است که حضور در جبهه با توجه به زمان‌بندی و نوبت‌گذاری که به‌وسیله مسئولان بسیج و سازماندهی مردمی انجام می‌گیرد، در نوبت‌های معینی و بسته به اعلام مسئولان خواهد بود.
2- کسانی‌که توانایی حضور در جبهه را ندارند مانند زنان و بیماران و افراد معذور، جهاد با مال را جایگزین آن خواهند کرد و صاحبان تمکن، حداقل تدارک مالی یک رزمنده را بر عهده خواهند گرفت.
3- جهاد با زبان و روشنگری و نشر فرهنگ جهاد در راه خدا وظیفه‌ای است که در هر حال
به آن موظف و مکلفند. هنرمندان و گویندگانی که رساتر از هرکس قادرند پیام انقلاب و این ملت را برسانند در این تکلیف از همه اولی‌ترند.
4- متخصصان و دانشمندان موظفند در این برهه سرمایه علمی را طبق نیازهای جبهه و جنگ به‌کار گیرند.
5 - فرماندهان نظامی (ارتش و سپاه) باید طرح‌های عملیاتی برای وارد آوردن ضربات متنوع و متوالی را آماده ساخته، منتظر دستور مسئولان جنگ باشند.
6 - دستگاه‌های دولتی موظفند در استفاده از امکانات موجود اولویت را به جبهه‌ها داده و هیچ‌گونه توقف در نیازهای جنگ را جایز نشمرند.
7- روحانیون معظم و علمای اعلام و طلاب عزیز مانند همیشه باید دوشادوش مردم در همه صحنه‌ها حضور داشته و پیوسته با نفس گرم خود مجاهدان فی‌سبیل‌الله و پویندگان راه خدا و سالکان الی‌الله را شوق و امید ببخشند.
8 - سپاه پاسداران انقلاب اسلامی موظف است در کشور مراکزی را برای ثبت‌نام آماده ساخته و زمان و نوبت حضور در جبهه را برای هرکس به‌طور مشخص تعیین و به وی اعلام کند.
9- سپاه همچنین موظف است آموزش و سازماندهی مراجعان را به گونه لازم تدارک ببیند و اهتمام کامل نسبت به آن مبذول دارد.
10- دستگاه قضایی باید به مسائل مبتلابه رزمندگان به‌طور جدی پرداخته، از تعدی به حقوق این عزیزان فداکار با جدیت مانع گردد.(1)
1 2
آقای هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های امروز نماز جمعه به تشریح مرحله جدید رویارویی جمهوری اسلامی با عراق و امریکا پرداخت و اهداف دستورالعمل ده ماده‌ای شورای عالی پشتیبانی جنگ را توضیح داد. وی با بیان مقدماتی که به این مرحله منجر شده است، گفت: «ما در حال وارد شدن به مرحله کاملاً جدیدی هستیم که از امروز این مرحله آغاز می‌شود... تا سال گذشته کفر جهانی به‌طور جدی معتقد بودند که بدون اینکه خود وارد صحنه شوند می‌توانند توسط عوامل شناخته شده و ناشناخته خود موج خیزش اسلامی را سرکوب کرده و اوضاع را به شرایط گذشته برگردانند. از اواخر سال گذشته تحلیلگران سیاست کفر جهانی به این نتیجه رسیده‌اند که اشتباه عمل کردند و به این آسانی نمی‌توان موج را شکست و نیاز به نیروی بیشتری دارد. در مراحل اولیه سال جاری نیز احساس نمی‌کردند کار بدین مرحله که رسیده است، برسد...
در ضربه‌هایی‌که سال گذشته در عملیات کربلای5 به عراقی‌ها وارد آمد، اینها فهمیدند که حزب بعث و ارتش عراق به‌طور جدی آسیب‌پذیر هستند... کفر جهانی اگر می‌دانست با
1) 1. روزنامه کیهان، 23/8/1366، ص3.
قربانی‌کردن حزب بعث عراق کار تمام می‌شود، اینکار را می‌کردند... آنچه که از اول جنگ همه ما می‌گفتیم که این جنگ با صدام و حزب بعث نیست؛ بعثی‌ها به نیابت از امریکا و اسرائیل با ما می‌جنگند و خودشان هم ممکن است نفهمند ... دامنه جنگ بسیار وسیع است. آنها بعد از عملیات کربلای5 برنامه‌ریزی جامعی انجام دادند که ابعاد آن در چند صحنه روشن شد. اولین صحنه‌ای‌که اینها درست کردند، صحنه تبلیغات جهانی است. در صحنه جهانی اعلام کردند که ایران تروریست و بنیادگرای غیرقابل انعطاف و جنگ‌طلب است. صحنه دیگر در شورای امنیت در سازمان ملل است که یک شکل جهانی ظاهرالصلاحی به آن بدهند و یک قطعنامه‌ای بنام قطعنامه 598 صادر کردند و به آتش‌بس دعوت کردند ... قصدشان این بود که آتش‌بس اعلام کنند و ایران آن را نپذیرد و بعد اعلام کنند که ایران با صلح و امنیت مخالف است و این روح قضیه است ... همچنین در کنار اینکار، اقدام دیگری بایستی انجام می‌شد. یکی اینکه بین کشورهای عربی به غیراز عراق، درگیری را با ما شدید بکنند که بتوانند اعراب را از اسرائیل منصرف کرده و متوجه اسلام و ما بکنند. لذا حادثه مکه اتفاق می‌افتد و تحقیقاً امریکا چنین فاجعه‌ای را انجام داده است. مهم‌تر از همة اینها حضور خود امریکا و اعضای ناتو در منطقه است که پشتوانه این حرف‌ها باشد.»
آقای هاشمی رفسنجانی با اشاره به حضور مردم در روز 13 آبان و درک آنها از وجود خطر جدید، درباره برنامه‌ها و اقدامات لازم برای مقابله با این سناریو گفت: «برنامه جدیدی که به‌نظر ما می‌رسد و ما باید وارد آن بشویم این است که یک گام بلند در جهت جدی‌تر گرفتن جنگ در مرزهایمان با عراق و جدی‌تر گرفتن احتمال برخورد با امریکا در خلیج فارس برداریم. این گام را با مصوبات و بیانیه‌هایی‌که تهیه شد و بعضی‌هایش منتشر گردید، با اجازه رهبری شروع کردیم. ما هنوز به مرحله‌ای نرسیده‌ایم که نیاز به بسیج عمومی داشته باشیم و بالاتر از این، هنوز آن وقتی نیست که رهبری انقلاب بخواهد حکم جهاد عمومی به کل نیروها بدهد... ما نوک تیز پیکان حرکتمان باید به‌طرف میدان‌های جنگ باشد و در کنار آن به جهات دیگر جنگ توجه داشته باشیم. این کار با حضور بیشتر مردم رزمنده و با پشتیبانی بیشتر میدان جنگ مقدور است و دو رکن اساسی دارد که با دو رکن جهاد مالی و جهاد جانی این دو رکن را مشخص می‌کنیم...
در آینده، در این برنامه جدید، حرکت باید به‌گونه‌ای باشد که این برادران عزیزی که می‌خواهند به جبهه بروند بتوانند پشتیبانی بشوند، خانواده‌هایشان در مضیقه نباشند، در ادارات و مراجعات قضایی دچار مشکل نشوند، در بیمارستان‌ها درست پذیرایی شوند. پشت جبهه همراه جبهه شود و در گام جدید ما ضربه‌های متوالی را چنان در نقطه مناسب وارد بکنیم که امریکا را از این به میدان آمدن پشیمان کنیم...»(1)
1) 2. روزنامه جمهوری اسلامی، 23/8/1366، ص8 و 9.
1 3
پاسخ امام خمینی به نامه شورای عالی پشتیبانی جنگ، انتشار دستورالعمل ده ماده‌ای این شورا و سخنان امروز آقای هاشمی رفسنجانی، در رسانههای امروز جهان بازتاب نسبتاً گسترده‌ای داشت. این رسانه‌ها موج جدید آمادگی در داخل کشور را به معنای آغاز حملات تازه نظامی در جبهه‌ها و شدت بخشیدن به جنگ می‌دانند که واکنشی به اجلاس سران عرب در امان است و ریشه در احساس بی‌صبری در مورد تحولات در سازمان ملل متحد و بی‌صبری‌ها در داخل ایران دارد.
رادیو بی‌بی‌سی در اخبار شامگاه امروز خود گفت: «چنین به‌نظر می‌رسد که ایران خود را برای دست‌زدن به حملات زمینی تازهای به عراق آماده می‌سازد. دولت از همه افراد قابل خواسته است که به جبهه‌های جنگ بروند و رئیس مجلس گفت که مقدمات درگیری مسلحانه شدید بین، به قول او، اسلام و استکبار فراهم شده است... در اعلامیه شورای عالی پشتیبانی جنگ به فرماندهان نظامی گفته شده که در همه جبهه‌ها عملیات تازه تدارک ببینند... رئیس مجلس گفت که گام بلندی باید به طرف جدی‌تر شدن جنگ با عراق و جدی‌تر گرفتن احتمال درگیری با امریکا در خلیج فارس برداشته شود. وی افزود که ایران در جنگش با عراق وارد مرحله کاملاً تازهای شده است.»(1)
این رادیو همچنین در تفسیر خود گفت: «امروز آیت‌الله خمینی سکوت را شکست و صریحاً از کسانی که خواستار ادامه جنگ با عراق هستند پشتیبانی کرد.» در پایان این تفسیر آمده است: «با این وضع تردیدی نیست که تحولات دو روز گذشته شکستی خواهد بود برای تمام کسانی‌که امیدوار بودند که جنگ را بتوان از طریق مذاکره و تلاش‌های صلح سازمان ملل به پایان برد.»(2)
رادیو امریکا نیز از قول خبرنگارش گفت: «مقامات ایرانی از آیت‌الله خمینی گرفته تا رفسنجانی از شدت بخشیدن به دامنه جنگ سخن می‌گویند... ناظران دیپلماتیک می‌گویند حمله ایران علیه شهر بصره احتمالاً هر لحظه آغاز خواهد شد، اما در درخواست‌های بسیج رهبران ایران در دو روز گذشته از عملیات هماهنگ در امتداد تمامی جبهه‌ها سخن رفته است.»(3)
خبرگزاری فرانسه دراینباره گزارش داد: «مقامات ایرانی پس از دنبال کردن بدون اظهار نظر جریان اجلاس سران عرب، با نشان دادن عزم بیش از پیش خود برای سرنگونی رژیم عراق از طریق فشار نظامی به آن پاسخ دادند. با وجود این، تصمیم به فعال کردن مجدد جبهه به خاطر نتایج اجلاس سران عرب نبوده، بلکه از چندین هفته قبل تدارک شده است.» در ادامه گزارش خبرگزاری فرانسه آمده است: «آیت‌الله خمینی که از مدت‌ها قبل در مورد جنگ سکوت کرده بود، طی نامهای لزوم استفاده از تمامی امکانات برای دست‌یابی به پیروزی نهایی را مورد تأکید قرار داده و بدین ترتیب مسئولیت شکست یا پیروزی این جهت‌گیری تازه را به عهده گرفته است. با وجود این حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی احتمالاً برای اجتناب از اینکه فراخوان
جمعه به عنوان یک قرار از قبل به نظر برسد، گفت: این هنوز بسیج عمومی و زمانی که امام خمینی فرمان جهاد بدهد، نیست.»(1)
دراینباره یونایتدپرس و رادیوهای کلن، مونت‌کارلو و هلند خبرهای مشابهی منتشر کردند و خبرگزاری رویتر از بغداد گزارش داد: «پیام شورای عالی پشتیبانی جنگ ایران بر این تصورات قوت بخشید که ایران خود را برای انجام یک عملیات تهاجمی عمده در فصل زمستان احتمالاً علیه شهر بصره آماده می‌کند.» رویتر به نقل از خبرگزاری عراق افزود: «رهبران عراق به سرپرستی صدام حسین از فرماندهان نظامی خواسته‌اند هشیارتر باشند و خود را برای حمله احتمالی ایران آماده سازند.»(2)
1 4
زمان اجرای عملیات در ارتفاعات شمال غرب منطقه ماووت (ارتفاع گرده‌رش و ...) که قبلاً 25 آبان تعیین شده بود، دو روز به تعویق افتاد. در جلسة عصر امروز که با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه و چند تن از مسئولان این نیرو و فرمانده و چند تن از مسئولان قرارگاه نجف در مقر تاکتیکی قرارگاه نجف در منطقه عملیاتی برگزار شد، آخرین وضعیت دشمن و میزان آمادگی یگان‌های خودی بررسی شد.
گفتنی است که قبل از این جلسه، برادر رحیم صفوی در تماسی با فرمانده کل سپاه به کمبودها و مشکلات موجود اشاره کرد. برادر رضایی نیز گفت: موضوعی است که تلفنی نمی‌توانم بگویم ولی به بچه‌ها بگویید که عملیات را جدی بگیرند؛ یک کار موفق، حتی کوچک خیلی تعیین کننده است. وی همچنین با پیش‌بینی تحرک احتمالی ارتش عراق در جبهه جنوب، از برادر صفوی خواست که به یگان‌های مستقر در جنوب، دستور آماده‌باش بدهد.(3)
در ابتدای جلسه امروز حجت علی‌اوسط (مسئول اطلاعات قرارگاه نجف) گزارش داد: «چهار پنج روز است که فعالیت دشمن روی گرده‌رش بیشتر شده است و به سنگرکنی و کانال‌کنی ادامه می‌دهد و در سمت رودخانه (قلعه‌چولان) در دو قسمت سیم‌خاردار اضافه کرده است و روی ارتفاع ویولان نیز کمین گذاشته و نیرو آورده است. جلوی ارتفاع قمیش نیز فعالیت دشمن اضافه شده و روی قمیش به سمت هرمدان با تانک فعال شده و شاخ قشن را می‌زند. روی زمین آمدین به سمت ارتفاع دوقلو و یال ارتباطی دوقلو و آمدین فعالیت نیروی پیاده دشمن و ترددهایش اضافه شده است؛ البته نیمه ارتفاع قمیش به سمت دولبشک وضع عادی است. بهطورکلی دشمن نسبت به کل زمین منطقه هشیار است، زیرا داخل شیارها را می‌زند، دیدگاه‌هایش فعال شده و منور می‌زند. پریشب بچه‌ها که برای شناسایی رفته بودند، عراقی‌ها با آنها درگیر شدند و ظاهراً یک نفر شهید شد. آنها آمادگی خوبی داشتند و در بی‌سیم‌هایشان گفتند درگیر شدیم، آتش بریزید. دشمن روی ادامه یال گرده‌رش به سمت دبس هم فعال شده و روی ارتفاع دولبشک و ارتفاع الاغلو به سمت جنوب، کانال و موضع تانک اضافه کرده است.»(4)
1) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 240، 24/8/1366، ص7، خبرگزاری فرانسه، 22/8/1366.
2) 7. مأخذ 3، ص22، خبرگزاری رویتر، 22/8/1366.
3) 8. سند شماره 1531 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه در عملیات نصر8 (حسین اردستانی)، 16/8 تا 26/8/1366، ص92.
4) 9. همان، ص94 و 95.
در ادامه جلسه فرمانده قرارگاه نجف گفت: «یگان‌ها از نظر ادوات و توپخانه مشکلی ندارند، چون از قبل در منطقه بوده است. از نظر پل هم لشکر57 ابوالفضل(ع) پل جهاد را روی قلعه‌چولان (قلاچولان) زده و مشکلی نیست. پل دیگری را که مهندسی آورده هنوز آزمایش نکرده‌ایم که آن هم ان‌شاءالله مشکلی ندارد، امشب بررسی می‌کنند.» وی افزود: مشکل ما دید دشمن از روی ارتفاع قمیش است. در اینجا برادر صفوی بر ضرورت سرعت عملیات و عبور از تپه هرمدان تأکید کرد، ولی برادر شوشتری نظرش این بود که در مرحله اول باید روی گرده‌رش برویم و پس از احداث جاده، مرحله دوم را شروع کنیم، اما برادر صفوی بر این نظر است که درصورت توقف، دشمن فشار می‌آورد و از پیشروی جلوگیری می‌کند. فرمانده قرارگاه نجف در پاسخ می‌گوید که با قاطر نمی‌شود 11 کیلومتر راه را تدارک کرد، آن هم درحالی‌که دشمن دارای آمادگی نسبی، احتیاط نزدیک، جاده، آتش و ... می‌باشد و ما جاده ماشین‌رو نداریم.
برادر شوشتری در ادامه وضعیت تجهیزات آتش دوربُرد در منطقه را 46 قبضه توپ و 10 دستگاه کاتیوشا اعلام کرد و گفت که بیمارستانِ واحد بهداری نیز آماده است. وی افزود که در سه محور سرگلو، پایین‌ِگلان و ژاژیله و محور بوالحسن که محل بنه‌ها و انبارهاست و دشمن از آن اطلاع دارد، بمباران، آتش و حملة شیمیایی زیاد است، برای همین بچه‌ها را توجیه کرده‌ایم و گفته‌ایم که نگهبانانِ مقرها حتماً توجیه شوند که هرگاه دشمن شیمیایی زد با بلندگو اعلام کنند تا نیروهایی که در شیارها هستند غافل‌گیر نشوند.(1)
جلسه که با اذان مغرب متوقف شده بود، بعد از اقامه نماز، با حضور برادران مذکور و همچنین فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده ادامه یافت. فرمانده لشکر57 ابوالفضل(ع) (برادر نوری) از اقدامات انجام شده برای عملیات چنین گزارش داد: «بچه‌های شناسایی از شیار مالرو به طرف بالای گرده‌رش می‌روند، در 300 متری بالای ارتفاع سیم‌خاردار تک‌رشته‌ای بوده، 100 متر بالاتر سیم‌خاردار حلقه‌ای بوده، 40 متر بالاتر یک رده دیگر و 20 متر بالاتر نیز رده‌ای دیگر. تیم شناسایی 8 نفر بودند که نقطه آخر را 2 نفر برای شناسایی می‌روند که نگهبان عراقی را می‌بینند. در این مسیر مین نبوده است. در راه‌کار دومِ شناسایی، یک رده سیم‌خاردار، یک رده مین منور و به فاصله 15 متر یک ردیف مین والمر و بعد از آن دو ردیف مین گوجه‌ای بوده است. بچه‌ها تا نزدیک جاده مالرو رفته‌اند. بالاتر از آن کانالی بوده که مواضع دشمن در آن مستقر بوده و در 50 متری آن سنگر اجتماعی دشمن بوده است که به‌دلیل روشنایی مهتاب جلوتر نرفته‌اند. طول مسیر 6 ساعت طول کشیده است که برای نیروی عمل‌کننده باید حدود 8 ساعت در نظر گرفت.» وی افزود که 30 متر پل به ما داده‌اند که با 21 متر آن را پل زده‌ایم که موفق بوده است و اگر آب تا یک متر دیگر هم بالا بیاید، مشکلی نیست. ادوات ما هم مستقر شده و فردا ثبت تیر می‌کند. دیگر واحدهای ما آماده‌اند، مشکلی نداریم، فقط مقداری قرص شب‌نما لازم است که در مسیرهای مشکل بگذاریم که بچه‌ها در تاریکی از ارتفاع به داخل آب نیفتند. برای تدارک 53 قاطر داریم.(2)
سپس برادر مهدیان‌پور قائم‌مقام لشکر21 امام رضا(ع) چنین گزارش داد: «تیم شناسایی روی گرده‌رش در سنگر دشمن نارنجک انداختند که در پی آن اجرای خمپاره و آتش دشمن موجب شهادت یکی از بچه‌ها شد و بقیه برگشتند. از دیدگاه بررسی کردیم پریشب تردد دشمن زیاد بود ولی دیشب تردد دشمن عادی شده بود. در این محور یک راه‌کار بیشتر پیدا نکرده‌ایم... واحدهایمان از جمله واحد ادوات در منطقه مستقر است و مشکلی نداریم. محل نصب پل چون در دید دشمن است نمی‌توان از قبل نصب کرد. قرار است پل‌ها را دو شب قبل از عملیات ببریم نزدیک رودخانه زیر خاک پنهان کنیم و شب عملیات نصب کنیم. در نقطه‌ای که قرار است ما روی رودخانه پل بزنیم (پایین گلان و ژاژیله)، به محض اینکه فشار آب زیاد شود، حتی نفر پیاده هم نمی‌تواند عبور کند.»(1)
پس از آن فرمانده لشکر11 امیرالمؤمنین برادر محمد کرمی گزارش داد: «راه‌کار ما حدود 6 کیلومتر مسافت دارد که حدود 5، 6 ساعت زمان لازم است که نیروها بتوانند به دشمن برسند. در این راه‌کار یک ردیف سیم‌خاردار و ردیف دوم تا کانال دشمن 40 متر فاصله دارد. در این معبر مین وجود ندارد ولی شیب بسیار تندی دارد و راه‌کاری است که بدون درگیری می‌توان دو گروهان روی ارتفاع فرستاد. تدارکات اولیه برای 24 ساعت پیش‌بینی شده که خود نیروها می‌برند.»(2)
در ادامة جلسه، فرماندهان تیپ12 قائم(عج)، لشکر7 ولیعصر(عج)، لشکر155 شهدا، تیپ35 امام حسن(ع)، لشکر52 قدس، تیپ48 فتح، تیپ61 توپخانه محرم، تیپ زرهی 20 رمضان نیز از وضعیت آمادگی یگان‌های خود گزارش دادند و در مجموع برای عملیات اعلام آمادگی نسبی کردند.
در خصوص توپخانه، فرمانده تیپ 61 محرم (برادر احمدی) گزارش داد که در مجموع حدود 50 قبضه توپ می‌توانیم به‌کار بگیریم و برای هدایت و اجرای آتش دقیق روی دشمن چند دیده‌بان به داخل عراق فرستاده شده است. فرمانده تیپ زرهی 20 رمضان (برادر شریفی) نیز استعداد تانک‌هایی را که این تیپ به منطقه آورده است دو گروهان اعلام کرد و گفت خدمه تانک‌ها چهار ماه است که در این منطقه مستقر و به آن توجیه هستند. وی افزود روزانه 110 گلوله تانک روی مواضع دشمن شلیک می‌شود. برادر صفوی تأکید کرد که در زمان عملیات بیشتر دشت هرمدان، قمیش و محورهای پاتک دشمن را با تانک بزنید. وی همچنین به فرمانده توپخانه تأکید کرد که دائم روی دشت هرمدان اجرای آتش کنید. فرمانده قرارگاه نجف دراینباره گفت که اولویت اجرای آتش را روی قمیش و شیار بین قمیش و گوجار مشخص کرده‌ایم. همچنین گفته شد که گره‌های مهم منطقه عملیاتی عبارتند از: سورقلات، بین ارتفاع دولبشک و انتهای ارتفاع الاغلو، دشت هرمدان.(3)
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه در پایان این جلسه به فرماندهان حاضر نکاتی را یادآور شد:
1- استمرار رعایت غافل‌گیری دشمن. 2- آمادگی برای عملیات در هوای بارانی. 3- انتقال نیرو از سقز با کامیون‌های سرپوشیده. 4- در زمان اعلام شده، عملیات اجرا می‌شود. 5- یگان‌ها همه واحدهای خود را به کار گیرند. 6- آمادگی برای ادامه عملیات در این منطقه. 7- با توجه به اینکه دشمن از روی ارتفاع گامو بر منطقه مسلط است و همه ترددها را زیر نظر دارد، در این چند روز باقی‌مانده تا عملیات، منطقه را شلوغ نکنید. برادر صفوی در پایان تأکید کرد که الان زمان خیلی حساس است، یک ساعت مساوی یک روز و یک روز مساوی یک ماه است.(1)
پس از جلسه مذکور فرمانده قرارگاه نجف در جلسه کوتاهی با فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده در مرحله اول (لشکرهای 21، 11، 57 و تیپ12) به بررسی میزان آمادگی و مشکلات آنها پرداخت، سپس در گفتوگویی با برادر صفوی و بیان اینکه شناسایی برخی یگان‌ها هنوز کامل نشده و ادامه شناسایی ضروری است و همچنین لزوم انتقال تدریجی نیروها از سقز به منطقه عملیاتی و کمبود کامیون برای این کار، درخواست کرد که زمان اعلام شده برای عملیات (25/8/1366) دو روز به تأخیر بیفتد که پس از بحث بیشتری که دراینباره صورت گرفت، جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه موافقت خود را برای اجرای عملیات در 27/8/1366 اعلام کرد.(2)
راوی قرارگاه نیروی زمینی سپاه در پایان جلسه امروز در یادداشت‌های خود اشاره‌ای به نقاط ضعف و قوت خودی و دشمن در اجرای این عملیات اشاره کرده است. وی ضعف طرح مانور خودی را محدودیت عقبه، محدودیت و نداشتن جاده در منطقه هدف، مشکلات و محدودیت‌های عبور از رودخانه و همچنین محدودیت هدف ذکر کرده است و در مقابل حضور نیروهای عراقی روی ارتفاع قمیش و داشتن امکان دید و تیر روی نیروهای خودی، از نقاط قوت دشمن ذکر شده است. از سوی دیگر، پای کار بودن امکانات خودی از جمله زرهی، توپخانه، ادوات، اورژانس و تا حدودی عقبه مناسب، از نقاط قوت خودی است. همچنین با توجه به لو رفتن عملیات در ماه گذشته و مشاهده حضور نسبتاً ثابت یگان‌های خودی و امکانات در طول این مدت، دشمن را هشیار کرده و آمادگی نسبی برای مقابله با عملیات ما به دست آورده هر چند حساسیت اولیه خود را از دست داده است.(3)
1 5
ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی در اطلاعیه شماره 3019 خود اعلام کرد: «خلبانان شجاع و تیزپرواز نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی در ساعت 10 صبح امروز 22 آبان‌ماه با هواپیماهای شکاری بمب‌افکن خود در انجام یک مأموریت برون‌مرزی موفقیت‌آمیز محل تجمع نیروهای عراقی را در منطقه مقابل شرهانی به شدت بمباران کردند و پس از وارد نمودن تلفات و خسارات سنگین به دشمن همگی سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.»
در این اطلاعیه همچنین آمده است: «دلاوران ناوگان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی
ایران طی شبانه‌روز گذشته علاوه بر انجام مأموریت‌های ویژه پدافند دریایی در کرانه‌های جنوب، تعداد 13 فروند کشتی تجاری و نفتکش خارجی را هنگام عبور از آبراه تنگه هرمز شناسایی و پس از بازبینی محموله‌ها و اطمینان از اینکه کالایی به مقصد عراق حمل نمی‌گردد، به کشتی‌های مذکور اجازه ادامه مسیر دادند.»(1)
1 6
در خلیج فارس امروز یک نفتکش یونانی و یک یدک‌کش ایرانی هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفتند و آسیب دیدند. نفتکش "فورچون شیپ اویل" امشب برای بار دوم طی سه روز، در جنوب جزیره خارک هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد.(2)خبرگزاری رویتر گزارش داد: این نفتکش یکی از بیش از 20 نفتکش در اجاره ایران است که نفت را از خارک به آب‌های امن‌تر جنوب خلیج فارس منتقل می‌کند.(3)در همین حال یک قایق یدک‌کش جمهوری اسلامی ایران که برای کمک به نفتکش یونانی به محل حادثه اعزام شده بود، نیز هدف حمله هواپیماهای عراق قرار گرفت و غرق شد. در جریان این حمله دو تن از خدمه قایق شهید و چهار تن دیگر مجروح شدند.(4)
سخنگوی نظامی عراق از این عملیات به عنوان بزرگ‌ترین عملیات تخریبی هدف‌های دشمن نام برد(5)و ادعا کرد که امروز هواپیماهای عراق پنج هدف بزرگ دریایی را هدف حمله قرار داده و سالم به پایگاه‌های خود برگشته‌اند.(6)
2 7
وزیر دفاع جدید امریکا (فرانک کارلوچی)، امروز در کمیسیون نیروهای مسلح سنای امریکا از حضور ناوگان این کشور در خلیج فارس حمایت کرد. کارلوچی تأمین آزادی حمل و نقل نفت، حفاظت از منافع استراتژیک و سعی در خاتمه بخشیدن به جنگ ایران و عراق بدون اینکه پیروز یا بازنده داشته باشد و ایجاد ارتباط امنیتی با کشورهای میانه‌رو را از اهداف مورد نظر امریکا در خلیج فارس اعلام کرد. وی ادعا نمود که امنیت کشورهای میانه‌رو عرب منطقه را شیعیان و ایرانیان به مخاطره انداخته‌اند و سیاست جهان شمول امریکا در همکاری با کشورهای میانه‌رو عرب، برای تأمین احتیاجات قانونی امنیتی آنهاست. وزیر دفاع امریکا ضمن مخالفت با طرح شوروی مبنی بر تأمین امنیت کشتیرانی زیر نظر سازمان ملل متحد، به صدور قطعنامه‌ای در تحریم سیاسی و تسلیحاتی ایران که آن‌را به قبول قطعنامه 598 وادار کند، اشاره کرد و گفت: «من به عنوان وزیر دفاع امریکا در صورتی که تهدیدات کاهش نیابد به شدت مخالف تضعیف توان خود در خلیج فارس هستم.» گفتنی است که کمیسیون نیروهای مسلح سنای امریکا با 18 رأی موافق بدون هیچ رأی مخالفی به کارلوچی برای احراز پست وزارت دفاع امریکا رأی اعتماد داد. کارلوچی برای جانشینی واینبرگر که هفته گذشته استعفا داد، علاوه بر کمیسیون فوق باید از مجلس سنای امریکا نیز رأی اعتماد بگیرد.(7)
1) 18. مأخذ 2، ص2.
2) 19. سند شماره 91540 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: نیروی دریایی سپاه، "آمار کشتی‌های سانحه‌دیده در خلیج فارس"، 18/10/1368.
3) 20. روزنامه رسالت، 23/8/1366، ص1، خبرگزاری رویتر.
4) 21. مأخذ 3، ص44 و 45، رادیو امریکا، 22/8/1366.
5) 22. مأخذ 3، ص18، رادیو امریکا، 22/8/1366.
6) 23. مأخذ 3، ص14، بغداد - خبرگزاری عراق، 22/8/1366.
7) 24. روزنامه اطلاعات، 23/8/1366، ص‌آخر.
1 8
بلافاصله بعد از اجلاس سران عرب در امان و پس از گذشت کمتر از 24 ساعت از آنکه عراق اعلام کرد به دنبال یک جدایی هشت ساله با مصر تجدید روابط دیپلماتیک نموده است، پرچم سفارت مصر در بغداد افراشته شد.(1)خبرگزاری عراق اعلام کرد دو کشور با صدور بیانیه‌ای که هم‌زمان در بغداد و قاهره منتشر شد، توافق کردند سفرای خود را در کشور یکدیگر تعیین کنند. هر چند روابط رسمی این دو کشور از زمان امضای پیمان کمپ‌دیوید توسط مصر قطع شده بود ولی عملاً پس از جنگ تحمیلی روابط آنها برقرار و قاهره به یکی از تأمین‌کنندگان ادوات نظامی عراق تبدیل شد. علاوه بر این، مصر در طول جنگ تعداد زیادی سرباز در اختیار عراق گذاشت. موانع بازگشت مصر به جهان عرب در اجلاس سران عرب در امان برطرف شد و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و عراق با برقراری روابط دیپلماتیک گام نخست را در جهت گسترش کمپ‌دیوید برداشتند.(2)اما در اینکه این اقدام تأثیری در جنگ تحمیلی خواهد داشت، تحلیلگران عموماً پاسخ منفی به آن می‌دهند.(3)
2 9
ملک حسین شاه اردن در ماه آینده برای گفتوگو با گورباچف درباره جنگ ایران و عراق و مسائل منطقه، به مسکو خواهد رفت. واشنگتن‌پست در گزارشی نوشت: «انتظار میرود ملک حسین بلافاصله پس از پایان دیدار ماه آینده پرزیدنت ریگان و میخائیل گورباچف در واشنگتن، رهسپار مسکو شود. پادشاه اردن در مصاحبه با بی.بی.سی گفت: به‌هنگام دیدار با گورباچف از جانب تمامی کشورهای جامعه عرب سخن خواهد گفت.» واشنگتن‌پست افزود: «در ماههای اخیر تعدادی از رهبران عرب ناخشنودی خود را از عدم تمایل شوروی و چین به حمایت از پیشنهاد تحریم تسلیحاتی ایران و دیگر اقدامات پی‌گیرانه برای تضمین اجرای قطعنامه آتش‌بس مصوب 20 ژوئیه شورای امنیت سازمان ملل که مسکو و پکن نیز بر آن صحه نهاده‌اند، ابراز داشته‌اند. انتظار میرود که پادشاه اردن در ملاقاتش با رهبر شوروی بر قطعنامه اجلاس سران اتحادیه عرب که اجرای قطعنامه شورای امنیت را خواستار شده تأکید ورزد... مقام‌های غربی و عربی قطعنامه اجلاس سران اتحادیه عرب درباره جنگ خلیج فارس را حاوی پیام محکمی به شوروی تلقی می‌کنند که مناسباتش با اعراب در معرض آزمایش قرار گرفته و اینک رهبران عرب در انتظار نشانه‌هایی از آمادگی بیشتر شوروی برای حمایت از اقدامات بعدی سازمان ملل متحد برای وادارسازی ایران به پذیرش یک راه‌حل مسالمت‌آمیز برای این درگیری هشت ساله هستند...»(4)
3 10
نتایج اجلاس سران عرب در امان با ابراز رضایت امریکا و اسرائیل و مخالفت گروه‌های لبنانی، فلسطینی و برخی از شخصیت‌های جهان اسلام روبهرو شده است. دو سازمان فلسطینی "جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین" و "جبهه خلق برای آزادی فلسطین" نتایج این اجلاس را خدشه‌ای به همبستگی عربی عنوان کردند. مجمع علمای لبنان نیز با صدور بیانیه‌ای تصمیمات
سران عرب در امان را محکوم کرد و آن‌را خیانتی به اصول تاریخی مبارزه علیه دشمن صهیونیست دانست که به جای آن یک دشمن افسانه‌ای برگزیده‌اند.(1)
همچنین علامه سیدمحمدحسین فضل‌الله در جمع نمازگزاران مسلمان لبنان در بیروت گفت: «حکام مرتجع عرب به خیال اینکه می‌توانند طی بیانیة جدیدی معادلات سیاسی منطقه را به نفع امریکا تغییر دهند، در امان گرد آمدند و سرانجام با یک قطعنامه دیکته شده از سوی امریکا مبنی بر اینکه ایران دشمن اصلی اعراب بوده و خاک عراق را اشغال کرده و باید محکوم شود، به‌کار خود پایان دادند. البته آنها اجازه بیش از این نداشتند چرا که لازم بود برای نجات امریکا از باتلاق خلیج فارس پوششی به‌وجود آورند، زیرا عملاً امروز وجود ناوگان‌های متجاوز امریکا در منطقه که باعث افزایش تشنج و ناراحتی شده، مورد سؤال قرار گرفته و امریکاییها نیز برای خروج از این بن‌بست نیاز به چنین کنفرانسی دارند تا بگویند که به‌خاطر حفظ اعراب در منطقه حضور یافته‌ایم.»(2)
1 11
با وجود اینکه چین فروش موشک‌های کرم ابریشم را به ایران تکذیب می‌کند، امریکا مجدداً این کشور را به قطع انتقال تکنولوژی تهدید کرد. مایکل ارماکاست، معاون وزارت امور خارجه امریکا گفت: «علی‌رغم تکذیب‌های پکن، دولت امریکا هیچ تردیدی ندارد که موشک‌های ساخت چین به ایران تحویل داده می‌شود. وی که در جریان سفر اخیر خود به آسیا از پکن نیز دیدن کرده است، گفت: «تلاش کرده است به اطلاع چین برساند که امریکا با فروش هر نوع اسلحه به ایران مخالف است.» وی افزود: «چین بار دیگر تأکید کرد که موشک‌های کرم ابریشم را به‌طور مستقیم به ایران نمی‌فروشد و خاطرنشان کرده است که اقدامات لازم را به عمل آورده است تا مانع از دست یافتن غیرمستقیم ایران به این موشک‌ها شود.»(3)
از سوی دیگر، نماینده چین در سازمان ملل متحد (هان‌شیو) ضمن تکذیب فروش سلاح به ایران، ادعاهای امریکا را بی‌پایه و اساس خواند. وی گفت: «با وجود این، برای آنکه مشکلاتی که در روابط چین و امریکا بروز کرده است، رفع شود ما فروش موشک‌های کرم ابریشم به بازارهای بین‌المللی را نیز ممنوع کرده‌ایم.» وی گفت: «چین یکی از اعضای دائم شورای امنیت است و اگر اکثریت 15 عضو آن پیرامون تحریم اسلحه علیه ایران به توافق برسند آن‌را وتو نخواهد کرد. ... ما امیدواریم که جنگ هر چه زودتر به آتش‌بس برسد، چون ما همه می‌کوشیم تا از توسعه آن جلوگیری کنیم. ما معتقدیم اینکه امریکا می‌کوشد تا مسئولیت ]بحران[ خلیج فارس را به گردن چین بیندازد یک تصمیم غیرمنطقی است و به هیچ عنوان این امر حقیقت ندارد.»(4)
گفتنی است که هفته‌نامه جینز دیفنس هفته قبل به نقل از ناظران سیاسی در این‌باره نوشت: نظر به اینکه چین نیز مانند شوروی مایل نیست تسلیم فشارهای سیاسی امریکا و انگلیس در سازمان ملل شود و بند پیشنهادی مربوط به تحریم تسلیحاتی در صورت عدم قبول قطعنامه 598 به‌وسیله ایران را بپذیرد، امریکا فشار زیادی را متوجه پکن کرده است.(5)
1) 29. مأخذ 24، ص‌آخر.
2) 30. مأخذ 1، ص‌آخر، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
3) 31. مأخذ 6، ص39، واشنگتن - خبرگزاری فرانسه، 23/8/1366.
4) 32. روزنامه جمهوری اسلامی، 24/8/1366، ص3، خبرگزاری رویتر.
5) 33. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 232، 16/8/1366، ص29 و 30، لندن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 15/8/1366.
1 1
در پی پاسخ امام خمینی به نامه شورای عالی پشتیبانی جنگ و انتشار دستورالعمل 10 ماده‌ای این شورا خطاب به مردم مبنی بر بسیج کلیه نیروها و امکانات برای رویارویی با امریکا و اجرای عملیات مداوم و مؤثر در جبهه‌های جنگ، ائمه جمعه شهرها، روحانیون، شخصیت‌ها، وزارتخانهها، سازمان‌ها، ارگان‌ها، نهادها، انجمن‌های اسلامی و اقشار مختلف مردم با صدور اطلاعیه و راهپیمایی، آمادگی خود را برای حضور در جبهه‌ها اعلام کردند. در این اطلاعیه‌ها اقشار و نهادهای مختلف ضمن اعلام اطاعت و پیروی از فرمان‌ها و سخنان امام خمینی، آمادگی خود را برای اجرای دستورالعمل شورای عالی پشتیبانی جنگ اعلام کردند.(1)
همچنین ستاد کل نیروهای سه‌گانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ضمن اعلام آمادگی خود جهت انجام امور جذب، آموزش، سازماندهی و به‌کارگیری نیروهای داوطلب، درخصوص ثبت‌نام و اعزام داوطلبان، موارد زیر را جهت آگاهی ملت به اطلاع می‌رساند:
1- از کلیه نیروهای بسیجی اعم از رزمنده و تخصصی دعوت می‌شود جهت ثبت‌نام و تعیین نوبت اعزام به پایگاه‌های سپاه و رده‌های مقاومت بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مراجعه و ثبت‌نام نمایند.
2- اولین اعزام سرتاسری از اول تا دوازدهم آذرماه تحت عنوان سپاهیان حضرت محمد(ص) از استان‌های سرتاسر کشور انجام خواهد شد.
3- اعزام نیروهای رزمنده و پشتیبانی از استان‌های سرتاسر کشور همه ماهه صورت خواهد گرفت. داوطلبان ضمن مراجعه با توجه به نیازمندی‌های جبهه‌های نبرد و آمادگی‌های شخصی، نوبه‌بندی خواهند شد.
4- اعلام آمادگی نیروهای رزمنده اعم از پاسداران، بسیجیان و نیروهای احتیاط به صورت مانور سپاهیان محمد(ص) و هم‌زمان با اعزام این سپاه در استان‌ها و شهرستان‌های سراسر کشور برگزار خواهد شد.»(2)
پیش از ظهر امروز نیز رئیس ستاد مشترک ارتش (سرتیپ سهرابی) و فرماندهان نیروی زمینی (سرتیپ حسنی‌سعدی)، نیروی هوایی (سرتیپ ستاری)، نیروی دریایی (دریادار ملک‌زادگان) و دیگر مسئولان نظامی ارتش جمهوری اسلامی با رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ دیدار کردند و ضمن اعلام آمادگی نیروهای سه‌گانه و پرسنل ارتش، برنامه‌های پیشنهادی خود را برای رویارویی با امریکا و عراق ارائه دادند.(1)
1 2
یک نشریه داخلی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با اشاره به عزم و اراده داخلی در برخورد با قضیه جنگ و تمهیدات سیاسی و عملی امریکا و ارتجاع عرب در سطح بین‌المللی و منطقه‌ای، توافق سوریه و عراق، رضایت امریکا از اجلاس امان و سکوت شوروی در قبال آنها را نشانه‌ای از توافق دو ابرقدرت در جنگ ایران و عراق و آغاز مرحله جدیدی دانست که لازم است در مقابل آن تدابیری اتخاذ شود، از جمله: 1- وارد آوردن یک شکست دیگر بر امریکا در صحنه جنگ تحمیلی و خلیج فارس. 2- ادغام اوضاع جدید در جنگ با تمهیداتی در امر مبارزه با اسرائیل و امریکا. 3- پیگیری فعالیت‌های دیپلماتیک تا جایی‌که "گام بلند استراتژیک در جنگ" را تحت‌الشعاع قرار ندهد. 4- گشودن فصل تازهای در جنبش اسلامی خاورمیانه در مقابل تعمیم کمپ‌دیوید. 5- تمهیداتی در قبال آشتی سوریه و عراق که نشانه‌ای از توافق دو ابرقدرت است. 6- کمک به جنبش اسلامی لبنان. 7- برداشتن گام تازه در امر جنگ و استمرار آن. 8- حفظ هشیاری نسبت به تغییر قابل کنترل و محدود در عراق در کنار تحرکات سیاسی سازمان ملل متحد در زمینه صلح. 9- انجام اقداماتی برای اداره اقتصاد کشور در راستای تهییج، بسیج و سازماندهی عمومی و تنگنا‌هایی که امریکا درصدد ایجاد آن است. 10- حل معضلات اجتماعی از رهگذر پشتیبانی از جنگ که از این اهرم می‌توان در امر سازماندهی هرچه بیشتر نیروهای مردمی جهت برخورداری از جایگاه قوی‌تر بهره جست.(2)
2 3
قرارگاه رمضان در پی دستور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه مبنی بر جمع‌آوری اطلاعات از آرایش و وضعیت دشمن در منطقه عملیاتی ماووت، امروز گزارشی به شرح زیر به برادر رحیم صفوی ارائه داد: «بدین وسیله اخبار رسیده از داخل عراق جهت بهره‌برداری ارسال می‌شود. لازم به ذکر است که با توجه به تعجیل در گرفتن خبر، اطلاعات مربوطه صددرصد نمی‌باشد. ضمناً اطلاعات دقیق‌تر متعاقباً تقدیم می‌شود:
1- روی ارتفاع گرده‌رش دشمن دارای دو گردان تکاور می‌باشد که دارای سلاح دوشکا، خمپاره‌های 120، 80 و 60 میلی‌متری و سلاح‌های سبک است. 2- در ارتفاعات قمیش، دولبشک و آمدین نیروهای دشمن تقویت نشده و برگشته‌اند. 3- در ارتفاعات الاغلو و گوجار دشمن شش پایگاه جدید همراه با میدان موانع احداث و چهار دستگاه تانک اضافه کرده است.
4- دو تیپ گارد ریاست جمهوری عراق در سلیمانیه نزدیک انبار تا سلوجه به‌عنوان احتیاط مستقر هستند. 5- در محورهای سورقلات، سفره، قلعه‌چولان و آمدین مجموعاً دو تیپ مستقر هستند. 6- دشمن قبلاً از انجام عملیات مشترک منظم و نامنظم اطلاع داشت ولی اکنون از عملیات آینده اطلاعاتی ندارد. 7- نیروهای اضافی منطقه درحال عقب‌نشینی به طرف سلیمانیه هستند.»(1)
1 4
گزارش معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا) حاکی است که با توجه به تبلیغات اخیر رسانههای داخلی برای بسیج مردم و خاتمه جنگ و انعکاس آن در رسانههای خارجی، ارتش عراق به تمام یگان‌های خود در جبهه جنوب دستور آماده‌باش صددرصد داده است و در این زمینه اقدام به جابه‌جایی و تحرکاتی برای تقویت خطوط خود نموده است. دشمن همچنین به‌وسیله هواپیما و هلی‌کوپتر به شناسایی‌های مستمر خود ادامه می‌دهد.(2)
2 5
امروز هواپیماهای دشمن چند واحد صنعتی - کارگری و تأسیسات نفتی و یک پایگاه نظامی را بمباران کردند و به حریم هوایی چندین شهر و منطقه کشور تجاوز شد. به گزارش ستاد مشترک ارتش، در ساعت 11:35 هواپیماهای دشمن تلمبه‌خانه نفت عبدل‌خان واقع در مسیر اهواز - اندیمشک را با دو راکت هدف قرار دادند. ستاد مشترک نتیجه این حمله را 7 شهید اعلام کرده است، ولی خبرگزاری جمهوری اسلامی تنها از مجروح شدن 7 تن خبر داده است. در ساعت 11:51 نیز ضلع شمالی پایگاه امیدیه بمباران شد. در ساعت 12 امروز نیز یک هواپیمای دشمن واحد بهره‌برداری شماره3 نفت (یونیت3) در 30 کیلومتری امیدیه - آغاجاری را هدف دو راکت قرار داد که یکی در بیابان افتاد و دیگری به دو لوله ورودی نفت اصابت کرد و آن را منهدم و دچار آتش‌سوزی نمود. این حمله خسارت جانی نداشت.(3)
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین در ساعت 12:07 هواپیماهای عراقی تأسیسات بهره‌برداری شماره3 و پروژه فشارقوی تزریق گاز (لیشتر) در منطقه گچساران را بمباران کردند. طی یک‌سال گذشته این تأسیسات نفتی که نفت منطقه را به ایستگاه (گره) پمپاژ می‌کند، 4بار بمباران شده و به 4 پمپ از 5 پمپ آن خسارات کلی وارد شده است و دستگاه تفکیک گاز و نفت آن خسارت دیده است. در بمباران امروز نیز پروژه فشارقوی تزریق گاز (در لیشتر) که جدیداً آماده بهره‌برداری شده، خسارت زیادی دیده است.(4)
ستاد مشترک ارتش نیز اعلام کرد که در ساعات مختلف امروز از ساعت 9 تا 20:36 به طور متناوب در شهرها و مناطق زیر وضعیت قرمز اعلام گردید: اهواز، امیدیه، بندر امام، نوار ساحلی، دزفول، سیری، بهبهان، بیدبلند، پازنان، سکوهای خارک، از دزفول تا بوشهر، نیروگاه برق بندرعباس، اصفهان، نوشهر، شیراز، نوار مرزی غرب، مهاباد و لاوان.(5)
علاوه بر این، ناحیه ژاندارمری سیستان و بلوچستان به نقل از گردان مرزی جلیگ‌ور اعلام
1) 5. سند شماره 1531 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه در عملیات نصر8 (حسین اردستانی)، 16/8 تا 26/8/1366، ص121 تا 123؛ و - سند شماره 138134 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان به فرمانده نیروی زمینی، 26/8/1366.
2) 6. سند شماره 29654 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه، 30/8/1366.
3) 7. سند شماره 135144 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد کل سپاه - معاونت عملیات، 23/8/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 240، 24/8/1366، ص6.
4) 8. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 240، 24/8/1366، ص5.
5) 9. سند شماره 135144 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ستاد کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، معاونت عملیات، گزارش نوبه‌ای عملیاتی، 23/8/1366.
کرد در ساعت 14 امروز یک هواپیمای ناشناس که در ارتفاع 1500 متری از طرف چابهار به سمت ایرانشهر در حرکت بود، ضمن مانور به مدت یک دقیقه در فضای گردان فوق، به طرف پیشین حرکت کرده و ناپدید شده است.(1)
1 6
هفدهمین و بزرگ‌ترین کاروان کشتی‌های کویتی تحت پرچم امریکا پس از سه روز حرکت در خلیج فارس، بدون بروز حادثه‌ای امروز به سواحل کویت رسید. خبرگزاری رویتر به نقل از بیانیه فرماندهی مرکزی نیروهای مشترک ویژه مدیترانه نوشت: کاروان مزبور با هیچ‌گونه فعالیت هوایی و زمینی ایرانیان در خلال سفر خود در خلیج فارس برخورد نکرد. اسکورت این کاروان که متشکل از شش کشتی تجاری از جمله یک کشتی حامل پرچم بحرین بود، روز چهارشنبه از عمان آغاز و پس از طی 600 گره دریایی در آب‌های کویت پایان یافت. کاروان مزبور همچنین سه کشتی تغییر پرچم یافته کویتی به نامهای تاون‌سند، گاس پرنیس (گاز پرنس) و گاس کوئین را شامل می‌شد. سه کشتی دیگر یعنی کشتی ابن‌عبدون تحت پرچم بحرین، کشتی گلاسیربی تحت پرچم امریکا و همچنین نفتکش ریچارد ماتهیسن که در اجاره امریکا قرار داشت، به این کاروان پیوسته بودند.(2)
از سوی دیگر، آسوشیتدپرس در گزارشی از خلیج فارس اعلام کرد که یک کشتی بازرگانی چینی را یک قایق توپدار ایرانی ره‌گیری کرد. این کشتی لینگ کوان نام دارد و برای بارگیری کالاهای عراقی رهسپار این کشور بود. کشتی کوان پیام رادیویی ایرانیان را مبنی بر خاموش کردن موتور و آماده شدن برای بازرسی، در خارج از آب‌های ام‌القوین واقع در جنوب خلیج فارس دریافت کرد.(3)سرنشینان قایق ایرانی با توقف این کشتی به بازرسی آن پرداختند.(4)
خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد که صبح امروز یک عدد مین شناور در سمت شمالی خلیج فارس به‌وسیله یک نفتکش شوروی پیدا شد.(5)
ستاد مشترک ارتش در اطلاعیه شماره 3020 خود که عصر امروز منتشر شد، اعلام کرد: «در شبانه‌روز گذشته توسط ناوگان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران پانزده کشتی تجاری و نفتکش در محدوده تنگه هرمز مورد بازرسی و بررسی محموله‌ای قرار گرفتند و به علت نداشتن محموله مشکوک، به آنان اجازه ادامه مسیر داده شد.»(6)
2 7
معمر قذافی رهبر لیبی و هانس دیتریش‌گنشر وزیر خارجه آلمان بر لزوم پایان جنگ ایران و عراق تأکید کردند. خبرگزاری آلمان از مادرید گزارش داد معمر قذافی در گفتوگو با هفته‌نامه "یا" از رهبر ایران خواست که به جنگ هفت‌ساله خلیج فارس پایان دهد. وی گفت: ما سعی کرده‌ایم ایران را به پایان‌بخشیدن به این جنگ بی‌معنی ترغیب بکنیم. بمباران مدارس یک عمل زشت و غیرقانونی است.(7)
1) 10. سند شماره 075922 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: ژاندارمری جمهوری اسلامی، رکن3، مرکز فرماندهی، 24/8/1366.
2) 11. مأخذ 8، ص33، واشنگتن - خبرگزاری رویتر، 23/8/1366.
3) 12. مأخذ 8، ص33، منامه - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 23/8/1366.
4) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 241، 25/8/1366، ص9، رأس‌الخیمه - خبرگزاری عراق، 24/8/1366.
5) 14. روزنامه رسالت، 24/8/1366، ص16، خبرگزاری رویتر.
6) 15. مأخذ 3، ص2.
7) 16. مأخذ 13، ص13، مادرید - خبرگزاری آلمان، 24/8/1366.
وزیر خارجه آلمان نیز بر لزوم اجرای فوری و کامل قطعنامه 598 شورای امنیت برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق تأکید کرد. رادیو دوبی به‌نقل از گنشر گفت: «ایران باید به اراده جوامع بین‌المللی جهت برقراری صلح و پایان‌دادن به جنگ میان دو کشور پاسخ مثبت دهد.»(1)
1 8
سران کشورهای عربی در اجلاس امان با تأیید بازگشت مصر به جهان عرب و جبهه‌گیری علیه جمهوری اسلامی ایران به عنوان دشمن اعراب، زمینه لازم را برای گسترش کمپ‌دیوید و کاهش منفوریت روابط با اسرائیل فراهم کردند. مقامات اسرائیل نیز از این جهت که حساسیت کشورهای عربی به اسرائیل کمتر شده است، از اجلاس امان ابراز رضایت کردند(2)و ضمن اعلام تمایل به گسترش روابط با رژیم‌های عربی به‌ویژه عراق، رشد جنبش اسلامی را خطر اصلی برای سراسر خاورمیانه قلمداد کردند. روزنامه اسرائیلی "هاداشوت" به نقل از یک مقام اسرائیلی نوشت: «رژیم صهیونیستی باید در قبال عراق رویه سیاسی دیگری در پیش گیرد که در درازمدت ثمربخش خواهد بود.»
روزنامه گاردین نیز در مقاله‌ای نوشت: «از آنجا که اسرائیل از رشد جنبش‌های اسلامی در سراسر خاورمیانه احساس خطر می‌کند، حاضر است از عراق در جنگ علیه ایران پشتیبانی کند. اسرائیل به‌زودی بی‌طرفی خود را کنار می‌نهد و آشکارا از عراق حمایت سیاسی خواهد کرد و این هماهنگ با گرایش بی‌چون و چرای امریکا به‌سمت عراق است.»(3)
هم‌زمان با موج جدید گسترش سیاست کمپ‌دیوید در میان کشورهای عربی، سران این رژیم‌ها برای توجیه افکار مردمشان به‌طور مرتب جمهوری اسلامی ایران را به داشتن روابط با اسرائیل متهم می‌کنند و مطبوعات این کشورها با انتشار اخبار جعلی و نوشتن مقالات متعدد دراینباره ضمن سرپوش گذاشتن بر اقدامات جدید سران این کشورها، سعی دارند فروش سلاح از سوی اسرائیل به ایران و وجود روابط میان دو کشور را یک واقعیت جلوه دهند.(4)
2 9
فاروق‌الشرع وزیر امور خارجه سوریه، در دیدار با سفیران چهار کشور شورای همکاری خلیج فارس، وابستگی سوریه به امنیت کشورهای آنها را مورد تأکید قرار داد. خبرگزاری فرانسه به نقل از وی نوشت: «مخالفت با محکومیت ایران توسط اجلاس امان و موضع این کشور نسبت به ایران تغییرناپذیر می‌ماند. پشتیبانی ما از برادرانمان در خلیج فارس کافی است زیرا آنها آغازگر جنگ نبوده‌اند و حافظ اسد رئیس‌جمهوری سوریه آماده است که اگر خلیج فارس هدف تجاوز قرار گیرد، نیمی از ارتش خود را به منطقه اعزام دارد.»(5)
پاتریک تایلور گزارشگر بخش بین‌المللی بی.بی.سی در تشریح مواضع سوریه گفت: «حافظ اسد بدون شک سرگرم مانورهای فعالانه تاکتیکی است. وی در اجلاس امان تجسم تازه توازن قدرت در جهان عرب را دید. در مثلث سنتی قدرت در خاورمیانه میان بغداد، دمشق و قاهره، حافظ اسد
دید که اکثر کشورهای عرب به دور بغداد و قاهره و کشورهای حوزه خلیج اجتماع کرده‌اند و یک مرکز قدرت تازهای تشکیل داده‌اند که وی قادر به دوری از آن نیست. بنابراین او می‌بایست روابط استراتژیک خود با ایران را حفظ کند و در عین حال نمی‌توانست خود را از مرکز اکثریت در اعراب منزوی کند. بنابراین باید میان این دو مرکز به مانور بپردازد. اگر ایران در جنگ‌های زمینی خود با عراق به پیروزی دست یابد، روابط ایران و سوریه در آستانه شکست قرار می‌گیرد.»(1)
1 10
روند ادامه جنگ و تلاش برای محدود کردن انقلاب اسلامی و نتایج آن را "اقبال آساری" طی مقاله‌ای در نشریه انیکوابری چاپ لندن بررسی کرده است: «با پیشرفت جنگ بر اکثر دوستان عراق آشکار گردید که عراق نمی‌تواند در جنگ پیروز شود. ایران درصورت به‌دست‌آوردن زمان و فرصت می‌تواند عملاً عراق را شکست دهد. درصورت وقوع این امر، تمامی استراتژی محدود ساختن انقلاب اسلامی در چارچوب مرزهای آن، به گل می‌نشیند و برای جغرافیای منطقه نتایج غیرقابل پیش‌بینی به‌وجود می‌آورد. به‌همین دلیل است که استفاده کورکورانه از سلاح‌های شیمیایی و شروع جنگ نفتکش‌ها از سوی عراق، بدون هیچ‌گونه اظهار نظر مخالفی تحمل گردید. بااین‌حال هنگامی‌که این تلاش‌ها با شکست مواجه گردید و نتوانست ایران را از تعقیب مبارزه‌اش جهت عدالت بازدارد یا مانع صدور نفت این کشور گردد، لازم بود که کاری بیشتر انجام شود. در نتیجه سازمان ملل به تحرک درآمد و عباراتی حاکی از پذیرش اصل شناسایی متجاوز و پرداخت غرامت در یک قطعنامه جدید گنجانده شد. برخلاف آنچه که انتظار می‌رفت ایران به‌جای مردود شمردن این قطعنامه آن را وارونه ساخت و خاطرنشان کرد که درحالی‌که اقدامات جهت شناسایی متجاوز انجام می‌شود، می‌توان یک آتش‌بس موقت را ترتیب داد.»(2)
2 11
در پی فشارهای امریکا و تلاش کشورهای عربی، دولت ایتالیا تحویل محموله‌ای شامل 60 الی 80 فروند هلی‌کوپتر را به ایران متوقف کرده است. روزنامه کویتی القبس ضمن انتشار این مطلب نوشت: «ایران درنظر داشت هلیکوپترهای یادشده را در حمله جدید خود علیه خاک عراق به کار برد.»(3)
3 12
نفت نقش مهمی در تحولات منطقه و جنگ ایران و عراق دارد. کشورهای منطقه سعی دارند با احداث خط لوله نفت از میزان وابستگی به خلیج فارس بکاهند. امریکا با حضور نظامی در منطقه تلاش می‌کند بر جریان این ماده حیاتی نظارت داشته باشد. عراق برای قطع درآمدهای نفتی ایران، به مراکز و تأسیسات نفتی ایران حمله می‌کند و حامیان رژیم عراق علاوه بر کمک‌های مالی به این رژیم با افزایش تولید نفت خود، جنگ قیمت نفت را راه انداخته‌اند و بر جمهوری اسلامی ایران فشار می‌آورند.
در حاشیه اجلاس اعضای کمیته سهمیه‌بندی اوپک در الجزیره، اعلام شد که عراق با تولید بیشتر، از سهمیه اوپک تخطی می‌کند. درحال‌حاضر تولید نفت عراق به 7/2 میلیون بشکه در روز بالغ می‌شود که مغایر با سهمیه تثبیتی است که اوپک به مقدار 7/1 میلیون بشکه در روز برای این کشور مشخص کرده است.(1)
از سوی دیگر، رئیس شورای بازرگانی دولت انگلیس تحریم نفتی ایران برای مجبور کردن این کشور به پذیرش صلح را به دلیل غیرعملی بودن آن بیهوده خواند. وی گفت: «تحریم نفتی ایران همچون تحریم کشور آفریقای‌جنوبی ناموفق خواهد بود. تحریم نفتی ایران به دلیل وفور بازارهای گوناگون خرید و فروش نفت در جهان، ممکن نیست، زیرا معاملات خرید و فروش نفت حتی در چارچوب تحریم و ممنوعیت امکان‌پذیر است.»(2)
وزیران انرژی کشورهای عضو جامعه اقتصادی اروپا با وجود تنش‌های موجود در خلیج فارس، درباره ثبات بازار نفت ابراز اطمینان کردند. جامعه اقتصادی اروپا 28درصد نفت مصرفی خود را از کشورهای حوزه خلیج فارس تأمین می‌کند. این رقم برای امریکا 8درصد و برای ژاپن 64درصد است. کارشناسان کمیسیون اروپا معتقدند که حتی بسته‌شدن تنگه هرمز نیز تأثیر کمی بر جریان تأمین نفت اروپا خواهد داشت. آنها می‌گویند: یک شبکه مهم خطوط لوله نفتی عربستان و عراق که به دریای سرخ یا دریای مدیترانه منتهی می‌شود، امکان صدور نیمی از روزانه 10 میلیون بشکه نفت تولیدی کشورهای حوزه خلیج فارس بدون گذشتن از تنگه هرمز را فراهم خواهد آورد. درصورت بسته‌شدن تنگه هرمز، کشورهای تولید کننده نفت واقع در خارج از خلیج فارس قادر خواهند بود کمبود نفت به میزان سه الی چهار میلیون بشکه در روز را تأمین کنند.(3)
11
موج جدید حملات هوایی ارتش عراق به مناطق غیرنظامی جمهوری اسلامی ایران امروز با شدت بیشتری ادامه یافت. در این حملات شهرک ورمهنگِ کامیاران، پالایشگاه باختران (کرمانشاه) و چند مرکز صنعتی و کارگری در استان‌های غربی کشور هدف قرار گرفت و چند تن شهید یا مجروح شدند و خساراتی به بار آمد.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ساعت 7:45 صبح ده هواپیمای عراقی به استان ایلام تجاوز و از شهرهای ایلام، مهران و صالح‌آباد عبور کردند که واحدهای پدافند هوایی به سوی آنها آتش گشودند. همچنین پنج هواپیمای دشمن ساعت 7:45 چند نقطه مسکونی از شهرک ورمهنگ در پنج کیلومتری جنوب کامیاران را با 7 راکت هدف قرار دادند که بر اثر آن 7 غیرنظامی (پنج کودک 4 تا 11 ساله و یک زن 29 ساله و ...) شهید و 16 تن مجروح شدند و به چند خانه خساراتی وارد شد. هواپیماهای متجاوز از نوع میگ، میراژ و سوخو اعلام شد.(1)سپاه چهارم بعثت باختران در گزارشی از این حمله، آمار شهیدان را 6 تن و مجروحان را 20 تن اعلام کرد.(2)
در ساعت 11:46 نیز هواپیماهای دشمن واحد بهره‌برداری شماره 2 دشت بلوط گچساران را بمباران کردند که در جریان آن 16 تن از کارکنان این واحد مجروح و خساراتی به آن وارد شد. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارش خود از این حمله آورده است که دو دقیقه پس از این بمباران، در این منطقه وضعیت قرمز اعلام شد. این گزارش حاکی است که در جریان این حمله هوایی دو جنگنده دشمن هدف آتش پدافند هوایی رزمندگان قرار گرفتند و سرنگون شدند که خلبان یکی از دو هواپیما اسیر شده است.(3)مرکز فرماندهی ژاندارمری در گزارش این حمله به دفتر نخست‌وزیر آورده است که یکی از هواپیماهای دشمن هدف پدافند هوایی قرار گرفت و سرنگون شد که جسد خلبان هواپیما، که سروان صباح محمد چارله نام دارد، بر اثر متلاشی شدن هواپیما دچار سوختگی شدید گردیده است.(4)
همچنین در ساعت 12:10 امروز، در وضعیت عادی (سفید) هواپیماهای دشمن به تلمبه‌خانه گچساران و مرکز منطقه خطوط لوله کوهدشت حمله کردند که سه تن مجروح
1) 1. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 241، 25/8/1366، ص6.
2) 2. سند شماره 75983 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تلکس از دفتر فرماندهی سپاه چهارم بعثت، به دفتر فرماندهی کل سپاه، 27/7/1366.
3) 3. مأخذ 1، ص7.
4) 4. سندهای شماره 075921 و 075929 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: مرکز فرماندهی ژاندارمری، 24/8/1366.
شدند و خساراتی به تأسیسات تلمبه‌خانه وارد شد و بر اثر موج انفجار شیشه‌های اتاق کنترل و اتومبیل‌های مستقر در محل در هم شکست.(1)
در ساعت 13:37 نیز شش هواپیمای دشمن به باختران تجاوز کردند و چندین نقطه از پالایشگاه باختران را هدف گرفتند. گزارش فرماندهی سپاه چهارم بعثت باختران حاکی است که در این حمله 2 منبع بزرگ نفت خام، لوله بخار آب، دستگاه پالایش و قسمت بارگیری هدف حمله موشک‌های هوا به زمین و رگبار تیربارهای هواپیماهای دشمن قرار گرفت و 7 خودرو نیز آسیب دید. سه موشک پرتاب شده نیز عمل نکردند.(2)علاوه بر حملات مذکور، هواپیماهای دشمن امروز به حریم هوایی استان‌های ایلام، لرستان و اصفهان تجاوز کردند و دیوار صوتی را بر فراز شهرهای ایلام و خرم‌آباد شکستند.(3)
1 2
به گزارش یک منبع موثق، در نتیجه بمباران تأسیسات نفتی مناطق جنوب طی چند روز اخیر، از مجموع 8/2 میلیون بشکه تولید روزانه، مقدار 700هزار بشکه کاهش یافته است که 450هزار بشکه آن مربوط به تأسیسات بهره‌برداری شماره 2 و 3 گچساران می‌باشد.(4)
خبرگزاری فرانسه در گزارشی از حملات اخیر عراق به تأسیسات نفتی ایران آورده است: «دولت عراق به مرحله جدید بسیج ایران رسماً واکنش نشان نداده، لیکن فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق اعلام کرد که عزم راسخ دارد تمام راه‌هایی را که کمک می‌کند ایران جنگ را ادامه بدهد، درهم بکوبد. حملات تازه دنباله حملات بی‌وقفه هواپیماهای عراقی طی سه روز اخیر به نفتکش‌هایی است که نفت خام ایران را در خلیج فارس حمل می‌کنند. در نظر بغداد اصولاً تنها راه از دست ندادن ابتکار عمل در جنگ، محروم ساختن ایران در عایدات نفتی است که منبعِ اصلیِ گرداندن ماشین جنگی‌اش می‌باشد. از سوی دیگر، اعلام بسیج در ایران احتمالاً عراق را بر آن خواهد داشت تا حملات هوایی علیه استخوان‌بندی اقتصادی و نظامی ایران را دو چندان کند.»(5)
2 3
حملات تلافی‌جویانه یگان‌های توپخانه سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی در پاسخ به حملات هوایی عراق به مناطق غیرنظامی پس از اطلاعیه و هشدار ستاد تبلیغات جنگ آغاز شد. در گلوله‌باران امروز کارخانه کبریت‌سازی ام‌القصر، قرارگاه‌های تاکتیکی لشکر هفتم دریایی، پایگاه دریایی ام‌القصر، تأسیسات نفتی الزبیر، کارخانه برق الحارثه، آکادمی علوم دریایی بصره، کارخانه‌های کاغذسازی و آلومینیوم‌سازی بصره، مقرهای تدارکاتی سپاه‌های سوم، چهارم و ششم عراق در شرق بصره و شرق دجله زیر آتش توپخانه دوربرد قرار گرفت.(6)
3 4
یک نفتکش حامل پرچم لیبریا موسوم به "لوسی" در ساعت 8:30 صبح امروز در جنوب خلیج فارس و نزدیک تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفت. گفته می‌شود که این نفتکش 36512 تنی به تلافی حملات عراق به کشتی‌ها در خلیج فارس، به آتش کشیده شده است.(7)
1) 5. مأخذ 1، ص8.
2) 6. سند شماره 075920 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه چهارم بعثت (باختران)، 24/8/1366.
3) 7. مأخذ 1، ص6 و 7.
4) 8. سند شماره 200669 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارشهای سیاسی داخلی، 28/8/1366.
5) 9. مأخذ 1، ص10، منامه - خبرگزاری فرانسه، 24/8/1366.
6) 10. روزنامه کیهان، 25/8/1366، ص2.
7) 11. سند شماره 29635 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: تاریخ 27/8/1366.
1 5
میزان آمادگی واحدهای قرارگاه نجف برای عملیات در منطقه ماووت، شامگاه امروز در جلسه‌ای با حضور فرمانده و مسئولان واحدهای این قرارگاه بررسی شد. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، در یادداشت‌های خود از مباحث این جلسه چنین نوشته است:
در این جلسه مسئول واحد نیرو (سعید صادقی) توضیحاتی درباره جمع‌آوری آمار و آمارگیری که واحدهای تعاون و بهداری و معاونت نیرو باید انجام دهند و اهمیت آن بیان کرد. وی همچنین گفت در نزدیکی سقز نقاهتگاهی در حال آماده شدن است که مشکل آن بخاری بزرگ است. برادر صادقی به کمبود راننده ماهر اشاره کرد و گفت می‌توانیم از نیروهای وظیفه‌ای که رانندگی بلدند استفاده کنیم ولی آنها مثل بسیجی‌ها نیستند. وی سپس به مشکلات جذب نیروی متخصص اشاره کرد از جمله اینکه این کار به عهده وزارت سپاه گذاشته شده است و نیروی زمینی سپاه جایگاهی که بتواند از تهران برای نیاز جنگ نیرو بگیرد ندارد که این به مشکلات تشکیلاتی برمی‌گردد.
در ادامه جلسه معاون واحد تعاون (برادر قربانی) گفت: ما برای انتقال شهدا، قبل از اینکه جاده احداث شود، تعدادی قاطر آماده کرده‌ایم و خورجین‌هایی برای آنها تهیه شده که هر قاطر می‌تواند دو شهید را حمل کند، روی قاطرها برانکارد هم می‌توان نصب کرد و مجروحان را منتقل کرد. علاوه بر آن از افراد نیز می‌توانیم برای حمل شهدا و مجروحان استفاده کنیم تا اینکه جاده زده شود. با تعاون همه یگان‌ها به طور جداگانه جلسه گذاشته‌ایم و آنها را توجیه کرده‌ایم. به یگان‌ها تأکید شده که شهدا را تا نقطه امنی به عقب بیاورند.
فرمانده قرارگاه نجف (برادر شوشتری) خطاب به برادر قربانی گفت: وضعیت اینجا با دشت فرق می‌کند، شما بچه‌ها را توجیه کنید که صبح عملیات شهدا را جایی بیاورند که امن و در دسترس باشد. به هر یگان گفته شود که خودش شهدا را تا جای مشخص بیاورد مثلاً تا کنار رودخانه، آنجا شما یک واحد معراج فرعی بزنید و از آنجا به بعد به عهده قرارگاه است.
معاون واحد تعاون نیز اضافه کرد که از نظر کلی آمادگی هست فقط مشکل خودرو داریم، چون فاصله منطقه درگیری با عقبه زیاد است. وی همچنین گفت به همه یگان‌ها در بانه کارت و پلاک (برای رزمندگان) داده شده و پرونده تشکیل شده است.(1)
مسئول بهداری قرارگاه نجف در ادامه جلسه درباره انتقال و درمان مجروحان گفت: «لشکر7 ولیعصر(عج) و تیپ12 قائم(عج) هرکدام یک اورژانس در ژاژیله احداث کرده‌اند و بقیه یگان‌ها نیز منتظرند عملیات شروع شود و بروند جلوتر پست امداد بزنند. همچنین اکثر یگان‌ها یک گردان "انصار‌المؤمنین" برای انتقال مجروحان دارند که تا جاده به وسیله قاطر و از جاده به بعد به‌وسیله خودرو حمل می‌شود. در حال حاضر مشکل آمبولانس داریم. یگان‌ها مجروحان را قرار است تا پای گلان بیاورند و از آنجا ما باید ببریم. چون احتمال استفاده از هلی‌کوپتر نیست باید علاوه بر آمبولانس بزرگ (مینی‌بوس و اتوبوس آمبولانسی)، مجروحان عادی و سطحی را به
1) 12. سند شماره 1534 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف‌اشرف در عملیات نصر8 (یدالله ایزدی)، 24/8 تا 28/8/1366، ص2 تا 13.
یک بیمارستان در محدوده شانخسه و یک بیمارستان در بانه برسانیم و کسانی نیز که نیاز به ادامه درمان دارند به تبریز منتقل شوند و کلاً این مسئله به سپاه پنجم محول شده است.» وی ضمن اعلام آمادگی برای عملیات، از جمله مشکلات بهداری را کمبود آمبولانس، کمبود راننده آمبولانس، کمبود ماشین آب‌رسانی برای حمام‌های ش.م.ﻫ و لزوم یک کانکس برای انتقال رزمندگانی که پس از جراحت در بیمارستان شهید می‌شوند، ذکر کرد. وی همچنین افزود که دو نقاهتگاه با حداقل 20 تخت برای استفاده مجروحان آماده شده است.
فرمانده قرارگاه نجف ضمن تأکید بر ضرورت آماده شدن آب گرم برای مجروحان شیمیایی، گفت که بچه‌ها از پس‌فردا آمادگی صددرصد برای حملات شیمیایی دشمن داشته باشند. از سوی دیگر، با توجه به تذکر مسئول حفاظت قرارگاه و یکی دیگر از مسئولان مبنی بر حضور افراد ناباب و ضدانقلاب در منطقه که از جانب آنها مجروحانی که به بیمارستان‌های شهرها منتقل می‌شوند، مورد تهدید هستند، برادر شوشتری دستور داد که این مسئله از طریق بهداری قرارگاه و استان حل شود و از دکترهای مؤمن و مورد اعتماد برای سرپرستی بخش مجروحان استفاده شود. مسئول بهداری قرارگاه نیز افزود که آقای دکتر مرندی (وزیر بهداشت و درمان) مسئول بهداری جنگ شده است.
در ادامه جلسه مسئول واحد ش.م.ﻫ توضیح داد که در حال حاضر حدود 26 تیم پدافند ش.م.ﻫ از قرارگاه و یگان‌ها در منطقه مستقر هستند. با توجه به احتمال بارندگی، چون دستگاه‌های ما سنگین هستند، در منطقه درگیری کارایی ندارند و باید عقب بروند و بیشتر از موتور سیکلت و کپسول استفاده شود. در جاهایی هم که جاده نیست باید از قاطر استفاده کنیم. وی افزود ما در شب‌ها هم نگهبان داریم که اگر دشمن حمله شیمیایی کرد با شلیک گلوله منور و بلندگو به بچه‌ها خبر بدهند.
نکات و مسائل حفاظتی و امنیتی عملیات را مسئول حفاظت قرارگاه چنین بیان کرد: برای حفاظت منطقه، تردد، ستون‌کشی یگان‌ها برای انتقال نیرو و پدافند غیر‌عامل در زمان حملات هوایی دشمن، چند دستورالعمل تهیه شده است. مسئله دیگر افراد نفوذی دشمن هستند که در چند مورد کسب اطلاع کرده‌اند. باید در اطراف مقرها توجه بیشتری به این موضوع شود. همچنین تمامی تلفن‌ها را دشمن شنود می‌کند و آسیب‌پذیری از این جهت زیاد است. برای مقابله با آن دفترچه‌های کد و رمز تهیه‌شده و به یگان‌ها و واحدهای قرارگاه تحویل شده‌است، باید همه موظف‌شوند که از آن استفاده‌کنند.
در ادامه جلسه برادر جان‌محمد مسئول پشتیبانی غرب سپاه پاسداران درباره کمبودها و نیازهایی که در جلسه مطرح شد، گفت: توپخانه آمار مصرفی مهمات خود را بدهد. در مورد موشک سهند برادر شمخانی دستور داده که همه موجودی به قرارگاه رمضان داده شود. گریس ضدیخ نداریم. مخابرات مشکل خودرو دارد که نمی‌توانیم بدهیم. لودر اگر حواله از آقای عندلیب داشته باشید، می‌دهند. تعاون اگر لوازم مصرفی دارد، رجوع کند. مشکل بخاری را ان‌شاءالله حل می‌کنیم. موارد مصرفی معاونت فرهنگی را می‌دهیم. بهداری نیاز آمبولانس سنگین خود را مشخص کند تا آماده کنیم. برای همه یگان‌ها سهمیه زنجیرچرخ تعیین
کرده‌ایم. در مورد غذای حاضری، ما کاملاً مشکل غذای کنسروی داریم، ولی مراجعه کنید، حل می‌کنیم. تعمیرگاه سیار در محل چشمه‌سفید مستقر شده است.
در پایان جلسه فرمانده قرارگاه نجف گفت: «روی‌هم‌رفته مشکلات مشخص شد. مشکل مهمی نبود. مشکلات اصلی را خود خدا حل می‌کند. تا حد توان نظر بر این است که مشکل حل شود، بهطورکلی الحمدلله آمادگی خوب بود. این برادری و اتحاد و هماهنگی را حفظ کنید، خدا لطف می‌کند و پیروزی نصیب می‌کند.» برادر شوشتری همچنین ضمن اعلام تاریخ 27 آبان برای آغاز عملیات، بر آمادگی برای مقابله با سرمازدگی، برف‌زدگی و نیز آمادگی در برابر تغییرات جوّی و بارش برف و باران تأکید بسیار کرد و دستور فراهم کردن تعدادی عینک مخصوص (عینک‌دودی) برای دیده‌بان‌ها، موتورسواران، راننده‌ها و همچنین تهیه دستکش برای مقابله با سرما را داد و افزود که ممکن است در سرما سلاح‌های پدافندی، توپخانه، لودر و بولدوزر یخ بزنند. باید آمادگی برای مقابله با این مسائل فراهم شود.(1)
1 6
چند پایگاه نیروهای عراقی و مقر منافقین هدف حملات رزمندگان اسلام قرار گرفت. بنابر گزارش فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، امروز یک پایگاه ارتش عراق در دشت هرت هدف هجوم پیشمرگان حزب‌الله عراق قرار گرفت که در این عملیات تلفات و خسارات زیادی به دشمن وارد شد، از جمله چندین دستگاه بولدوزر و ماشین راه‌سازی منهدم گردید و تعدادی زخمی شدند.(2)
قرارگاه رمضان نیز اعلام کرد طی چند روز گذشته با اجرای آتش توپخانة این قرارگاه روی پادگان بردشت، حدفاصل شهر سیدصادق و بخش کانی پانکه، که مقر منافقین و ضدانقلابیون در داخل خاک عراق می‌باشد، مرکز توپخانه "استبکه" واقع در جاده شانه‌دری به پنجوین و پادگان "بستان سوره" در حوالی شهر اربط از استان سلیمانیه، تعدادی از نیروهای دشمن کشته و مقادیری از تجهیزات نظامی آنها به آتش کشیده شد.(3)
2 7
جلال طالبانی، دبیرکل اتحادیه میهنی کردستان عراق به‌منظور بررسی مسائل این اتحادیه و همکاری‌های مؤثر با قرارگاه رمضان، در این قرارگاه حضور یافت و با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفتوگو کرد.(4)دعوت از جلال طالبانی برای سفر به ایران بیش از دو ماه است که مطرح شده و به دلایلی از جمله تصمیم به اجرای عملیات سد دوکان به تعویق افتاد و در این میان مسائلی بروز کرد که موجب سردی روابط اتحادیه میهنی و ایران شد.(5)حضور دبیرکل اتحادیه میهنی کردستان عراق در قرارگاه رمضان، گام مؤثری است در جهت هماهنگی و همکاری بیشتر این اتحادیه و فراهم شدن زمینه سفر وی به ایران.
1) 13. همان، ص3 تا 30.
2) 14. سند شماره 138186 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، 28/8/1366.
3) 15. روزنامه اطلاعات، 25/8/1366، ص14.
4) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 242، 26/8/1366، ص23، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 25/8/1366.
5) 17. سند شماره 029569 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از قرارگاه فتح، به قرارگاه رمضان، 15/8/1366، ص95.
از سوی دیگر، در کردستان ایران از نیمه دوم سال 1365 به بعد فعالیت نظامی حزب دمکرات علیه نیروهای خودی کاهش بسیاری یافته است. نشریه داخلی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در مقاله‌ای به عملکرد این گروه در طول سال گذشته و نقش جلال طالبانی در تغییر خط‌مشی خصومت‌آمیز آن پرداخته و نوشته است: «جلال طالبانی در کنار محکم‌تر کردن پیوندهای خود با ایران، اقداماتی را در جهت کاهش خصومت‌های حزب دمکرات ایران و جمهوری اسلامی و مآلاً نزدیکی این گروه با ایران آغاز کرد [ر.ک.به: کتاب48 - 25/1/1366] که این مسئله موجب گردید تا مدتی حزب دمکرات در کردستان از عملیات‌های خود بکاهد و به تبع آن فضای امنیتی بیشتری برای عملیات‌های نظامی نیروهای خودی علیه ارتش عراق در جبهه‌های غرب کشور فراهم شود.»(1)
1 8
کاهش تدریجی نیروهای داوطلب بسیجی از جمله مشکلاتی است که یگان‌های رزم با توجه به گسترش دامنه جنگ و تشکیلات سپاه با آن روبهرو می‌باشند و فرماندهان سپاه به جذب نیروی وظیفه همراه با جذب نیروهای مردمی تأکید دارند.(2)
بنابراین برای فعال‌کردن جبهه‌ها هم‌زمان با اعلام عزم و اراده مردم و مسئولان در تأمین نیازمندی‌های جنگ و اعلام آمادگی نهادهای مسئول در جذب نیرو و امکانات برای جبهه‌ها، برخی مناطق سپاه پاسداران علل عدم مراجعه فعال نیروهای بسیج جهت اعزام به جبهه‌ها را بررسی کرده‌اند. ستاد سپاه یکم ثارالله در گزارشی مفصل علل این وضعیت را در سه گروه: موارد مربوط به داخل تشکیلات سپاه، موارد مربوط به خارج از تشکیلات سپاه و موارد مربوط به هر دوی آنها، تقسیم‌بندی کرده است. این گزارش عملکرد ضعیف نهادها و وزارتخانهها در بسیج نیروهای مردمی و عدم حمایت قانونی از نیروهای بسیجی را در خارج از سپاه و وجود مشکلات اداری و تشکیلاتی را در درون سپاه از موانع جذب نیرو می‌داند. برخورد نامناسب و عدم توجه کافی به امور مربوط به بسیج نیروهای مردمی از سوی مسئولین، ضعف عقیدتی، کاهش حضور روحانیون در مسائل مربوط به جنگ، وجود ضعف‌های تبلیغاتی، مشکلات مالی و تدارکاتی، ضعف فرماندهان، به‌وجود آمدن فاصله میان مردم و مسئولین، افزایش مشکلات اقتصادی و اجتماعی مردم و تأثیرات سوء فعالیت مجامع بین‌المللی برای برقراری آتش‌بس، می‌توانند از عوامل مهم در عدم مراجعه فعال نیروهای بسیج جهت اعزام به جبهه‌ها به حساب آیند.(3)
گزارش مذکور علاوه بر علل عمومی فوق، درخصوص کاهش مراجعه نیروهای مردمی برای اعزام به ناحیه کردستان، موارد زیر را یادآور می‌شود: 1- یکنواخت بودن مأموریت در کردستان، که نیرو از بدو ورود به پاسداری و حفاظت مشغول می‌شود و برنامه خاصی ندارد. 2- نبودن جوِّ معنویت در داخل شهرها و عدم حضور روحانیت مبارز به شکل فعال در میان رزمندگان. 3- عدم تبلیغات لازم از جانب نظام جمهوری اسلامی. 4- کیفیت جغرافیایی محیط که امکانات خاص خود را می‌طلبد، لکن عنایت لازم صورت نمی‌پذیرد. 5- مشکلات کردستان مشکل
مملکت است نه مشکل فقط سپاه، لکن سپاه تنها به‌طور مؤثر درگیر می‌باشد. 6- عدم آشنایی مسئولین سپاه به فرهنگ کردستان به‌علت کثرت تعویض و شهادت خارج از حد و به تبع آن برخورد غیرصحیح با نیروهای اعزامی. 7- حضور فعال ضدانقلاب و ...(1)
1 9
مسئولان بلندپایه جنگ طرح اعزام وسیع نیرو به جبهه‌ها را بهترین راه برای تداوم عملیات آفندی می‌دانند که در این صورت مهلت تجدید نفس از دشمن گرفته می‌شود. حجت‌الاسلام هاشمی‌رفسنجانی در دیدار با فرماندهان لشکر10 سیدالشهدا(ع) و مسئولان ستاد پشتیبانی جنگ شهرهای استان تهران با تأکید بر تحرک اخیر در حمایت از جنگ گفت: «ما تصمیم گرفتیم نیروها و امکانات کشور را به‌گونه‌ای در خدمت جنگ درآوریم که بتوانیم برای مدت معینی تداوم عملیات داشته باشیم. برنامه‌هایتان را به‌گونه‌ای تنظیم کنید که جبهه از دور نیفتد و دشمن مهلت تجدید نفس پیدا نکند. در یک نقطه معینی خودمان را گرفتار نکنیم، امکانات باید به گونه‌ای تقسیم بشود که در سراسر جبهه هر جا که لازم باشد، ضربه مؤثر را وارد کنیم.»(2)
از سوی دیگر جلسه مشترک هیئت وزیران، شورای عالی دفاع و شورای عالی پشتیبانی جنگ صبح امروز با حضور فرماندهان ارتش و سپاه و به ریاست رئیس‌جمهوری تشکیل شد. در این جلسه موقعیت حساس کشور از جنبه منطقه‌ای و بین‌المللی و در ارتباط با جنگ مورد ارزیابی قرار گرفت و درباره برنامه‌های مربوط به سازماندهی نیروهای مردمی، تأمین امکانات مورد نیاز برای طرح‌های عملیات زنجیرهای، اعزام سراسری نیرو به جبهه‌ها، تقویت آمادگی نظامی در خلیج فارس و پشتیبانی از مبارزات مردم مسلمان عراق تصمیم‌گیری شد.(3)
در جلسه مشترک هیئت وزیران، شورای عالی دفاع و شورای عالی پشتیبانی جنگ درباره موقعیت حساس کشور،
سازماندهی و اعزام نیرو، آمادگی نظامی در خلیج فارس و ... تصمیم‌گیری شد.
همچنین بیش از 200 تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی با ارسال نامهای به محضر امام خمینی، پشتیبانی کامل خود را از درخواست شورای عالی پشتیبانی جنگ اعلام کردند. در قسمتی از این نامه آمده است: «ما نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی چون گذشته اطاعت از مقام رهبری را وظیفه خود می‌دانیم و با همه توان و امکانات، همگام و همدوش با ملت فداکار پیام خطیر شورای عالی پشتیبانی جبهه و جنگ را که انعکاس از فرماندهی آن فرمانده محترم کل قوا است، طلیعه و فجر روشنی در شکست دشمنان متجاوز و حامیان بیگانه از فضیلت آنها، به‌ویژه امریکای جهانخوار می‌دانیم و خارج از تمام حرکت‌های سیاسی دیپلماسی، برای پایان جنگ تحمیلی راهی جز منطق توفنده رزمندگان در مقابل جهان استکباری نمی‌شناسیم.»(1)
از سوی دیگر ستاد کل نیروهای سه‌گانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور اطلاعیه‌ای تاریخ اعزام سپاهیان حضرت محمد(ص) و برگزاری مانورهای شهری در استان‌های مختلف کشور را اعلام کرد. در این اطلاعیه آمده است: «تاریخ اعزام در 26 ناحیه از اول تا 15 آذر می‌باشد و هم‌زمان با اولین اعزام سراسری رزمندگان اسلام به جبهه‌های نبرد، به منظور اعلام آمادگی نیروهای رزمنده اعم از پاسداران، بسیجیان و نیروهای احتیاط، مانوری در شهرهای میهن اسلامیمان برگزار خواهد شد و در مراکز استان‌ها مسئولین بلندپایه نظام از جمله آقایان خامنه‌ای و هاشمی‌رفسنجانی شرکت نموده و سخنرانی خواهند کرد.»(2)
1 10
در خلیج فارس هم‌زمان با پایان مأموریت هفدهمین کاروان نفتکش‌های کویتی تحت اسکورت امریکا در سواحل بندر الاحمدی، کاروان بعدی حرکت خود را به‌سوی تنگه هرمز آغاز کرد. در این کاروان دو نفتکش کویتی با پرچم امریکا حرکت می‌کند و ناوهای موشک‌انداز "تاچ" و "کار" مأموریت حفاظت از آنها را بر عهده دارند.(3)
2 11
اشتیاق شوروی به حضور در خلیج فارس و عدم استقبال جمهوری اسلامی ایران از طرح‌های این کشور موجب افزایش فشارهای شوروی بر ایران از طرق مختلف از جمله کشورهای هم‌پیمان شوروی در خاورمیانه شده است. علاوه بر طرح شوروی در مورد حفظ امنیت کشتیرانی در خلیج فارس زیر پرچم سازمان ملل متحد، دبیر اول سفارت شوروی در افغانستان در صحبتی با کاردار ایران خواهان دعوت جمهوری اسلامی از ناوگان شوروی برای اسکورت نفتکش‌های ایرانی شد که مسلماً و با توجه به ویژگی‌های انقلاب اسلامی و رد طرح قبلی که پذیرفتنی‌تر می‌نمود، طرح جدید قابل پذیرش نبود.(4)
اختلاف‌نظر ایران و شوروی درباره سیاست تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی و عدم قبول طرح‌های شوروی و برخورد سرد با سفر ورنتسف (معاون وزیر خارجه شوروی) به ایران، فشار
لیبی و سوریه را بر ایران افزایش داده است. ماهنامه الجهاد ارگان جمعیت دعوت اسلامی لیبی در سرمقاله آخرین شماره خود با اشاره به حضور گسترده ناوگان امریکا در خلیج فارس نوشته است: «اصرار غیرمسئولانه به گسترش و ادامه جنگ با هر هدفی که باشد در نهایت به اهداف صلیبی‌گرایانه امریکا خدمت می‌کند و بهانه اشغال منطقه را فراهم می‌سازد.» الجهاد در پایان تأکید کرده است: «هیچ‌گونه بهانه‌ای برای ادامه جنگ جنون‌آمیز، پذیرفتنی نیست و نادیده گرفتن درخواست‌های صادقانه جهت پایان خون‌ریزی میان مسلمانان این بهانه را فراهم می‌کند که نیروهای ناتو و صلیبی حضور نظامی خود را در منطقه افزایش دهند.»(1)
سوریه نیز با شرکت در اجلاس سران عرب در امان و امضای قطعنامه پایانی آن، مخالفت خود را با سیاست تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی در قبال کشورهای حامی عراق نشان داد. ملاقات حافظ اسد با صدام هرچند بی‌حاصل بود و با توجه به دشمنی آنها با یکدیگر نمی‌توانست موجب نزدیکی دو کشور بشود، ولی برای جمهوری اسلامی ایران این پیام را داشت که سوریه نسبت به پیروزیهای ایران در جنگ و سیاست مقابله‌به‌مثل در خلیج فارس نظر مثبت ندارد و احتمال نزدیکی آنها بعید نیست.(2)
1 12
وزیر خارجه ژاپن با ارسال پیامی به وزارت خارجه جمهوری اسلامی، از ایران خواست برای مذاکره با دبیرکل سازمان ملل و پیگیری نحوه اجرای قطعنامه 598 هرچه زودتر نماینده خود را معرفی و به نیویورک اعزام دارد تا در ماه نوامبر (آذرماه) که ژاپن ریاست شورای امنیت را برعهده می‌گیرد، نتیجه ملموسی حاصل شود. سفیر ژاپن این پیام را به معاون سیاسی وزارت خارجه ایران تسلیم و تأکید کرد که نباید وقت بگذرد.(3)
سفیر ژاپن در تهران، فوجیموتو، در یک مصاحبه مطبوعاتی مواضع کشورش در قبال خلیج فارس، اقدامات ژاپن برای تأمین امنیت خطوط کشتیرانی در این منطقه، علل بحران و اجرای قطعنامه 598 را تشریح کرد. وی با تأکید بر اهمیت تداوم جریان نفت از خلیج فارس برای ژاپن، درباره اقدامات این کشور گفت: «برای ایجاد امنیت تردد کشتی‌ها، ژاپن اعلام آمادگی کرده است که در منطقه ساحلی خلیج فارس سیستمی تحت عنوان سیستم امنیت تردد کشتی‌ها در خلیج فارس ایجاد می‌کند. این سیستم به‌این‌صورت است که در سواحل خلیج فارس یک‌سری ایستگاه‌های زمینی را مستقر می‌کند که این ایستگاه‌ها امواجی را پخش می‌کنند و هر کشتی که در خلیج فارس در حال تردد است با دریافت امواج، محل و موقعیت دقیق خودش را به دقت بشناسد و این می‌تواند به رفت و آمد آزاد کشتی‌ها در خلیج فارس کمک کند. به‌وسیله این سیستم می‌توان موانعی را که در جلوی کشتی‌ها وجود دارد شناسایی کرد و با شناسایی این موانع یا آنها را می‌شود برطرف کرد و یا آنکه از نزدیک شدن کشتی‌ها به این موانع جلوگیری کرد. البته این سیستم نمی‌تواند تجاوز نظامی را دفع کند و فقط برای
تعیین راه کشتیرانی خیلی مؤثر است؛ به این معنی که استقرار این سیستم هیچ ربطی به حملات نظامی و یا رفتارهای نظامی علیه کشتی‌ها ندارد و منظور ژاپن از پیشنهاد این طرح و این سیستم فقط کمک به حفظ امنیت کشتیرانی به‌گونه‌ای مسالمت‌آمیز و صلح‌جویانه می‌باشد، زیرا ژاپن برای حمایت یا اسکورت نفتکش‌های خود در خلیج فارس نمی‌تواند کشتی جنگی به این منطقه اعزام نماید و قانون اساسی ژاپن اجازه چنین کاری را نمی‌دهد.»
سفیر ژاپن در تهران علت بحران منطقه را استمرار وضعیت جنگی اعلام کرد و درباره حملات امریکا علیه سکوهای ایرانی گفت: «البته ایران یک کشور دوست ژاپن است و از طرفی روابط ژاپن و امریکا خیلی دوستانه است. بنابراین رویارویی آنها برای ژاپن خیلی نگران‌کننده است. ژاپن همیشه سعی کرده که مواضع این دو کشور را به یکدیگر نزدیک کند.» فوجیموتو با تأیید کاهش میزان واردات نفت ژاپن از ایران، آن را متأثر از بازار جهانی نفت دانست و گفت: «سیر نزولی واردات نفت از ایران براساس همان روند اقتصادی بازار جهانی نفت صورت گرفته است(1)و اصول اقتصادی خودبه‌خود چنین روندی را طی کرده است. بنابراین کاهش واردات نفت ایران توسط شرکت‌های خصوصی ژاپن، به هیچ‌وجه ربطی به تصمیمات اقتصادی امریکا ندارد.»(2)
1 13
درصورتی‌که ایران قطعنامه 598 را نپذیرد، سازوکار مورد نظر برای اعمال آن، تحریم تسلیحاتی است. از زمان تصویب این قطعنامه همیشه این سؤال مطرح بوده که آیا تحریم تسلیحاتی ایران امکان‌پذیر است یا نه؟ یکی از دبیران روزنامه اقتصادی تایمزمالی چاپ لندن در مقاله‌ای که با همکاری خبرنگاران این روزنامه در سراسر جهان تنظیم شده، پس از بررسی روند خریدهای تسلیحاتی ایران در سال‌های گذشته به صراحت می‌نویسد: «تحریم تسلیحاتی در مقابل طمع فروشندگان و انگیزه‌های سودجویانه عرضه‌کنندگان اسلحه مقاومت نخواهد کرد. تجارت اسلحه با ایران گاه از مسیر قانونی و بیشتر به‌خاطر فساد فروشندگان، انجام تقلب درصورت حساب‌های معاملاتی، ضعف در کنترل‌های رسمی، وجود واسطه‌ها و انگیزه‌های سودطلبی شرکت‌های مشتاق انجام گرفته و نهایتاً به تقویت قدرت تجهیزاتی ایران منجر شده است. در نتیجة وجود این خصوصیات و توانایی مالی ایران برای پرداخت بهای اسلحه در بازار سیاه، تلاش کشورهای غربی برای اعمال تحریم تسلیحاتی علیه ایران که در متن مصوبه قطعنامه 598 پیش‌بینی شده، نمی‌تواند مؤثر افتد.»
نویسنده مقاله تایمزمالی در ادامه، راه‌های خرید اسلحه توسط ایران به روش‌های مستقیم، مسیرهای پیچیده و غیرمستقیم از غرب و همچنین کشورهای بلوک شرق را بررسی کرده و می‌نویسد: «به‌نظر می‌رسد تا زمانی‌که سودهای سرشاری در بازار اسلحه وجود دارد و امکانات مالی ایران جوابگوی تقاضای فروشندگان است، این جریان همچنان ادامه خواهد داشت.» وی سپس پیشنهاد می‌کند برای تحریم تسلیحاتی علیه ایران حکومت‌های غربی نه فقط باید مسئولان کنترل فروش اسلحه از طریق کشورهای جهان سوم را تهدید کنند بلکه آنها را تحت یک الزام شدیدتری قرار دهند تا جریان تسلیحاتی گسترش یافته کنونی از طریق مرزهای آنها تحت کنترل قرار گیرد.(1)
1 14
درحالی‌که امریکا با تحریم خرید نفت ایران و اعمال فشار بر کشورهای دیگر برای کاهش واردات نفت از ایران سعی دارد بر تنها درآمد خارجی جمهوری اسلامی ایران لطمه بزند، یک نشریه اقتصادی به‌نام "عرب اویل اندیکس" اعلام کرد: «خرید نفت خام امریکا از عراق به‌طور ویژه‌ای به‌شدت افزایش یافته است طوری‌که طی ماه اوت گذشته میزان خرید نفت امریکا از عراق روزانه 31هزار بشکه بود ولی در ماههای ژانویه تا ژوئن سال جاری به روزانه 64 هزار بشکه افزایش یافت.(2)
2 15
قیمت طلا و ارزش برابری ارزهای عمده در مقابل بهای ریال در بازار آزاد تهران به شدت افزایش یافت. براساس گزارش خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی از مراکز عمده معاملات ارز آزاد در تهران، ارزش برابری تمامی ارزهای عمده نسبت به ریال طی امروز در مقایسه با آخرین روز بررسی قیمت‌ها (20/8/1366) افزایش نشان می‌دهد. این افزایش نرخ برابری، برای دلار 40 ریال، برای پوند انگلیس 5 ریال و برای مارک آلمان 10 ریال است. بنا بر این گزارش هر دلار امریکا در فروش‌های بالای هزار دلار در مقابل 973 ریال مبادله شد درحالی‌که در هفته‌های گذشته این نرخ تا حد 920 ریال نیز کاهش یافته بود. درهمین‌حال امروز (یکشنبه) هر سکه طلای بهار آزادی برابر 108000 ریال قیمت داشت که در مقایسه با بهای آن در روز 20/8/1366، 1700 ریال افزایش نشان می‌دهد. ضمناً هر مثقال طلا نیز امروز برابر 46300 ریال بود که این میزان 1000 ریال بیشتر از قیمت قبلی می‌باشد. دست‌اندرکاران بازار آزاد ارز و طلا در گفتوگو با خبرنگاران ما دلایل این تغییر روند را عمدتاً اهمیت بیشتر قائل شدن مسئولان و دست‌اندرکاران کشور به امر جنگ تحمیلی و نهایتاً دستورالعمل ده ماده‌ای شورای عالی پشتیبانی جنگ ذکر کردند.(3)
11
عملیات نامنظم ظفر3 با هدف انهدام مراکز نظامی و تأسیسات اقتصادی دشمن در منطقه دربندی‌خان آغاز شد. بنا بر گزارش قرارگاه رمضان (مرکز عملیات نامنظم سپاه پاسداران)، تکاوران تیپ75 ظفر قرارگاه رمضان با همکاری و مشارکت فعال پیشمرگان مبارز کُرد شاخه سلیمانیه، سد دربندی‌خان، پایگاه‌های اطراف آن و مقر فرماندهی لشکر36 پیاده ارتش عراق را هدف حمله قرار دادند. در این حمله تأسیسات سد و برق دربندی‌خان به میزان 70 درصد منهدم شده و برق کل استان دهوک و شهرهایی از توابع استان سلیمانیه قطع گردید. انهدام مرکز پشتیبانی و مقر فرماندهی لشکر36 پیاده و 12 پایگاه حفاظتی دشمن در اطراف سد دربندی‌خان از نتایج عملیات ظفر3 است. در جریان این عملیات جاده اصلی سلیمانیه - بغداد در منطقه بانی‌خلال به مدت 6 ساعت در کنترل نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان بود. در این عملیات همچنین یک هلی‌کوپتر دشمن هدف قرار گرفت و سرنگون شد. چندین دستگاه تانک و نفربر و بیش از یکصد دستگاه انواع خودرو عراق به آتش کشیده شد و مقادیر زیادی انواع سلاح سبک و نیمه‌سنگین به دست نیروهای عمل‌کننده افتاد. از عناصر دشمن نیز بیش از 700 نفر کشته یا مجروح و 50 نفر اسیر شدند.(1)
2 2
تلاش نیروی زمینی سپاه پاسداران برای آمادگی جهت اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت (ارتفاع گرده‌رش)، در زمان تعیین شده، ادامه دارد. امروز همچنین مأموریت اجرای عملیات روی تپه منافقین (شمال گرده‌رش) به لشکر5 نصر ابلاغ شد.
راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نجف (یدالله ایزدی) درباره اقدامات امروز این قرارگاه چنین نوشته است: «با توجه به اهمیت ارتفاع مرزی طالش (واقع در خاک ایران و شمال ماووت و ارتفاع گرده‌رش) و تپه منافقین (واقع در خاک عراق و غرب ارتفاع طالش) که مسیر تردد نیروهای قرارگاه رمضان به داخل عراق می‌باشد، قرارگاه نجف در صدد است که با اجرای عملیاتی، تپه منافقین را تصرف کند تا این مسیر تأمین شود و از بسته شدن آن
1) 1. سند شماره 76016 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارش، روابط عمومی فرماندهی قرارگاه رمضان، 28/8/1366.
جلوگیری گردد. فرمانده قرارگاه نجف برای اجرای این مأموریت، لشکر5 نصر را پیشنهاد کرده است، لذا صبح امروز فرمانده قرارگاه نجف و فرمانده لشکر5 نصر عازم ارتفاع طالش شدند و از نزدیک به بررسی تپه منافقین پرداختند. برادر شوشتری نیروی لازم برای این عملیات را 5 گردان برآورد کرد و گفت می‌توان نیروهای عمل‌کننده را شب قبل از عملیات در خانه‌های اطراف طالش مستقر کرد و شب عملیات به سوی تپه منافقین که حدود 2 ساعت راه است حرکت داد. برادران شوشتری و قالیباف بر این نظر بودند که بعد از تصرف تپه منافقین، دو تپة جلوِ آن نیز تصرف شود و در آنجا خط پدافندی تشکیل گردد.»(1)
موضوع عملیات روی تپه منافقین، بعدازظهر امروز در قرارگاه امام رضا(ع) (محل استقرار فرماندهی قرارگاه نجف) با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه و فرماندهان قرارگاه نجف و لشکر5 نصر بررسی شد. پس از گزارش برادر شوشتری از شناسایی صبح امروز، باقر قالیباف گفت: «افراد عادی (غیرنظامی) در منطقه هستند که باید تخلیه شوند، چون اگر یک ماشین جدید وارد منطقه شود، همه می‌فهمند.» برادر صفوی: «عبور قرارگاه رمضان از اینجاست. جلال طالبانی از همین راه به ایران آمد. منافقین نمی‌دانند ما از اینجا چه استفاده‌ای می‌کنیم و اهمیت منطقه برای آنها مشخص نیست.» برادر قالیباف: «اگر ما نیرو وارد کنیم، می‌فهمند.» برادر صفوی: «این بستگی به زرنگی شما دارد.» برادر قالیباف: «مسئلة بعد عقبه است، اگر برف بیاید عبور از گردنه مسیر ممکن نیست. به نظر من برای عملیات، تثبیت و پدافند 10 گردان نیرو می‌خواهد که با اعزام بعدی نیرو توأم می‌شود که آن موقع هم با برف توأم است.» فرمانده لشکر5 نصر در ادامه گفت: «من نظرم این است که هم‌زمان با عملیات روی گرده‌رش، بچه‌های ما تپه منافقین را شناسایی کنند و عقبه‌های منطقه را تکمیل نمایند. اگر گرده‌رش موفق بود، ادامه بدهیم و جلوتر برویم، ولی اگر خیلی موفق نبود، با گرفتن گرده‌رش، از مسیر کوه نوری با زدن یک پل روی رودخانه "گلاس"، بدون دور زدن و طی کردن مسیر طولانی، تپه منافقین را عمل کنیم.»
پس از ادامه بحث در این زمینه، برادر صفوی به فرمانده لشکر5 نصر گفت: «مأموریت اصلی شما تپه منافقین است و مسئول منطقه هم شما هستید، طرح، حفاظت، ادوات و همه چیز لشکر شما مبنای کار است که تمام لشکر را به‌عنوان مأموریت اصلی اینجا بگذارید.» برادر قالیباف ضمن پذیرش این مسئولیت، گفت: «زدن جاده‌اش را من قبول می‌کنم شما پلی بزنید که در دید عراقی‌ها نباشد، ضمانت عملیات 100 درصد است.» برادر صفوی نیز تأکید کرد که برای 5 آذر اعلام آمادگی کنید. برادر قالیباف دراینباره گفت: هر موقع پل آماده و به ما اجازه عبور داده شد، 48 ساعت بعدش عمل می‌کنیم. برادر صفوی در پایان این بحث گفت: ما شاید پل ضربتی بزنیم. شما با توکل به خدا و نظارت امام رضا(ع) و آوردن امکانات لشکر از جنوب، بروید پای کار. وی افزود: اتصال تپه منافقین به "سرگلو" برای ما خیلی مهم است.(2)
1 3
بررسی آمادگی برای عملیات روی ارتفاع گرده‌رش، موضوع ادامه جلسه مذکور با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه و فرمانده قرارگاه نجف بود. برادر شوشتری وضعیت حفاظت منطقه را چنین بیان کرد: دیده‌بانان دشمن روی ارتفاع گامو ترددها را زیر نظر دارند. در این وضعیت تیپ12 قائم روز گذشته نیروهایش را با کمپرسی به منطقه منتقل کرد و حفاظت را به خوبی رعایت نمود، طوری‌که مرکز شنود هیچ گزارشی از دشمن مبنی بر انتقال نیروی خودی دریافت نکرده است. البته امروز دو یگان و فردا هم دو یگان دیگر نیرو می‌آورند و حدود 30 دستگاه ماشین در روز به ترددها اضافه می‌شود و چون از بانه تا بوالحسن جاده‌ها تأمین ندارد، ناچاریم نیروها را در روز منتقل کنیم که تا غروب به بوالحسن برسند و شب وارد منطقه شوند. وی افزود که یگان‌ها شب‌ها به تکمیل شناسایی راه‌کارهای خود می‌پردازند.
در ادامه جلسه، فرمانده تیپ12 قائم(عج) و فرماندهان گردان‌های عمل‌کننده این تیپ در جلسه حضور یافتند و به گزارش اقدامات آماده‌سازی خود برای عملیات پرداختند. برادر مهدوی‌نژاد (فرمانده تیپ) گفت: «شناسایی انجام شده، مشکلی نداریم. در مورد عقبه هم مشکلی نداریم، نیروها مستقر شدهاند. آنها را یک شب قبل از عملیات نزدیک رودخانه [قلاچولان] می‌آوریم. پل را هم در یک شیار گذاشته‌ایم. در شب عملیات ظرف 40 دقیقه آن را وصل می‌کنیم.»
مسئول واحد اطلاعات تیپ12 قائم(عج) (برادر چتری) در ادامه جلسه چگونگی شناسایی منطقه و راه‌کارها را توضیح داد: «از پنج شب قبل شروع کردیم. کل منطقه به مین آلوده است. شب اول یکی از نیروهای تأمین روی مین رفت. دیشب خودم هم رفتم. دشمن 50 متر جلوتر آمده و سنگر کمین زده است. از 300 متری قله [گرده‌رش] منطقه آلوده است. دشمن ابتدا سیم‌خاردار تک‌رشته‌ای، 150 متر جلوتر سیم‌خاردار دورشته‌ای و بعد از آن سیم‌خاردار توپی دارد که سنگر کمین پشت آن است و تا قله فاصله کمی دارد. تا چند متری سنگر کمین رفتیم. در برگشت در نزدیک سیم‌خاردار تک‌رشته‌ای تخریب‌چی ما روی مین رفت ولی کمین دشمن که در 250 متری ما بود عکس‌العملی نشان نداد. تخریب‌چی را سریع به اورژانس رساندیم. ارتفاع شیب تندی دارد ولی چون راه مالرو دارد، نیرو می‌تواند برود. طی مسیر برای نیرو حدود 5 ساعت طول می‌کشد. با توجه به سنگر کمین دشمن و وجود مین‌ها، اگر دشمن آماده‌باش بدهد، این راه‌کار تضمینی ندارد و باید آن را تعطیل کنیم. در محور سوم بچه‌ها تا نزدیکی سنگر کمین رفتند و سیم‌خاردار توپی ندیدند، بین ردیف دوم و سوم سیم‌خاردارها بچه‌ها به میدان مین برخوردند.» برادر چتری درخواست فرصت بیشتری برای شناسایی راه‌کارهای دیگر کرد که برادر صفوی پاسخ داد: «اصلاً فرصت نداریم، امشب را می‌توانید بروید شناسایی.»
فرمانده تیپ12 قائم(عج) در ادامه جلسه توضیح داد که این تیپ 2 گردان (در مجموع 5 گروهان) برای عملیات آماده کرده که مسئولین با تجربه‌ای دارند و نیروها نیز آموزش کوهستانی دیده‌اند.
وی افزود: همچنین یک قبضه مینی‌کاتیوشا و 2 قبضه خمپاره‌انداز 120 میلی‌متری و یک لودر و یک بولدوزر برای عملیات آماده شده است.
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه در پایان بر نکاتی تأکید کرد: «برادران توجه کنند که در دو جناح شما سه لشکر عمل می‌کنند (سمت چپ لشکرهای 11 امیرالمؤمنین(ع) و 21 امام رضا(ع) و سمت راست لشکر57 ابوالفضل(ع))، به فرض اینکه مسئله‌ای پیش بیاید، در روز باید ادامه داد و کار را تمام کرد. در مدت باقی‌مانده فرماندهان گردان‌ها، گروهان‌ها و معاونان آنها حتماً بروند روی زمین آشنا شوند و مانور را چک کنند. روی احتمالات حتماً کار کنید. در شناسایی ها به شدت حفاظت رعایت شود. از لحاظ جوی هم شرایط بارندگی و پشتیبانی در آن شرایط را در نظر بگیرید و برای آن طرح داشته باشید. دقیقاً روی جزءجزء طرح از مانور گرفته تا نحوه پشتیبانی، طرح آتش، تخلیه مجروح و ... کار کنید. برای تانک دشمن مستقر روی گرده‌رش طرح داشته باشید. مطلب اصلی شما مانور و اطلاعات است. انتظار ما این است که اطلاعات بیش‌ترین سرمایه‌گذاری‌ها را بکند. اگر دو تا از بچه‌های اطلاعات شهید شوند بهتر از شهادت کل گردان است. ما انتظار داریم که تیپ12 در این عملیات بسیار پیچیده که احتیاج به ظرافت زیاد دارد، موضع خوبی بگیرد که حتی اگر لازم شد، بدون الحاق، یک تیربارچی بتواند به‌راحتی تا دو سه روز مقاومت کند. اینجا استراتژی ما، استراتژی امام است (تا آخرین نفر و آخرین سنگر). تمام فرماندهان تیپ باید خود را قدرتمندتر از قبل حاضر کنند. زمان را هم نمی‌توانیم به تعویق بیندازیم.»(1)
بعد از جلسه مذکور فرمانده قرارگاه نجف به فرمانده لشکر ویژه شهدا دستور داد که یک گردان آماده کند تا در صورت موفقیت عملیات، برای ادامه عملیات آماده باشد. برادر شوشتری همچنین ضمن توجیه فرمانده تیپ مسلم‌بن‌عقیل به طرح مانور عملیات، از وی خواست که فرماندهان رده‌های این تیپ را به منطقه توجیه کند که برای مراحل بعدی عملیات آماده شوند. برادر صفوی نیز به رابط نیروی هوایی سپاه تأکید زیادی بر تسریع انتقال مجروحان با هلی‌کوپتر کرد.(2)گفتنی است که برای این عملیات 2 تیم (4 فروند) هلی‌کوپتر کبری، 2 فروند شنوک و 8 هلی‌کوپتر 214 از هوانیروز ارتش به نیروی هوایی سپاه مأمور شده است.(3)
1 4
اقدامات مهم امروز دشمن را در جبهه جنوب، معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (قرارگاه کربلا)، چنین گزارش کرده است: «در ساعت 11 امروز یک ستون نظامی به استعداد 60 دستگاه کفی حامل تانک در منطقه شرق دجله از جنوب به شمال در حال حرکت مشاهده شدند. همچنین دشمن از ساعت 10 تا 12 امروز ضلع جنوبی جزیره شمالی مجنون را زیر آتش شدید قرار داد.» این گزارش همچنین حاکی است که از ساعت 11 تا 13 امروز پنج هواپیمای دشمن برفراز منطقه شلمچه و فاو مشاهده شدهاند.(4)
1) 4. همان، ص47 تا 57.
2) 5. همان، ص58.
3) 6. سند شماره 1531 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه در عملیات نصر8 (حسین اردستانی)، 16/8 تا 26/8/1366، ص132.
4) 7. سند شماره 029626 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا)، 26/8/1366.
1 5
تجاوزات هوایی امروز ارتش عراق را فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در تلکسی به مرکز فرماندهی ستاد کل سپاه پاسداران چنین گزارش کرده است: «از ساعت 5:26 الی 16:46 مورخ 25/8/1366، تعداد 13 فروند از هواپیماهای متجاوز عراقی در 8 مسیر 1 الی 2 فروندی ضمن تجاوز به حوالی مناطق جزیره فارسی، اهواز، رامهرمز، امیدیه، گناوه، دهلران، کوهدشت، دزفول، شوشتر، شادگان، آبادان و خرمشهر در دید رادارهای این نیرو قرار گرفت که بر علیه آنها اقدامات تاکتیکی به عمل آمد. ضمناً 2 فروند از هواپیماهای فوق از نوع میگ25 بود که ضمن تجاوز به مناطق مذکور (به جز فارسی و دهلران)، اقدام به عکس‌برداری نمودند که احتمال بمباران مناطق مذکور در آینده متصور می‌باشد.»(1)
2 6
امروز در خلیج فارس سه نفتکش حامل نفت عربستان هدف حمله قرار گرفت. نخستین حمله در ساعت 3 بامداد رخ داد. نفتکش لوسی که با پرچم لیبریا حرکت می‌کرد در سواحل جنوبی خلیج فارس و در چند مایلی تنگه هرمز هدف حمله یک قایق تندرو قرار گرفت و آسیب دید.(2)این نفتکش روز گذشته نیز هدف حمله قرار گرفته بود. در ساعت 11 نیز پنج قایق تندرو که به توپ‌های 107 میلی‌متری مجهز بودند، به نفتکش اسوفری پورت (Esso fre port) در 20 مایلی غرب جزیره ابوموسی حمله کردند و آن را به آتش کشیدند. به محض حمله قایق‌ها، هلی‌کوپتری که ماهیت آن مشخص نبود به پرواز درآمد و چند مایل قایق‌ها را تعقیب کرد. نفتکش اسوفری پورت که با پرچم باهاما حرکت می‌کرد، به شرکت امریکایی اگزان تعلق داشت و حامل نفت عربستان بود.(3)
و - مأخذ9، ردیف اول، ص28.
سومین نفتکشی که امروز در آب‌های خلیج فارس هدف حمله قرار گرفت "فیلیکن.ال" (Filikon.L) نام داشت.(4)این نفتکش که با پرچم یونان حرکت می‌کرد، حامل نفت عربستان بود و هنگام حمله با بار کامل به سوی دهانه خروجی خلیج فارس حرکت می‌کرد. در این حمله 12 راکت 107 میلی‌متری به سمت آن شلیک شد که بر اثر آن نفتکش دچار آتش‌سوزی شد. در زمان حمله رزم‌ناوی که هویت آن مشخص نبود و در چند مایلی محل درگیری قرار داشت، به سوی قایق‌ها تیراندازی کرد ولی آسیبی به آنها نرسید. این حمله حدود ظهر امروز صورت گرفت.(5)خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مقامات امداد دریایی در خلیج فارس گزارش داد: «قایق‌های سریع‌السیر ایران امروز در فاصله ده ساعت سه کشتی تجاری حامل نفت خام عربستان سعودی را در تنگه هرمز هدف حمله قرار دادند. این مقامات اعلام کردند 15 دقیقه بعد از سومین حمله، کشتی چهارمی نیز علامت خطر مخابره کرد لیکن نام آن مشخص نبود.»(6)
رادیو امریکا نیز گفت: «اقدام ایران در پی یک هفته حملات عراق به کشتی‌های نزدیک سواحل ایران انجام گرفت. عراق در طول هفته گذشته دست‌کم دوازده حمله را به هدف‌های
1) 8. سند شماره 075974 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نهاجا - معاونت اطلاعات، 26/8/1366.
2) 9. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، نشریه "بررسی جنگ"، شماره 3، تاریخ 24/8/1366، ص28؛ و - روزنامه کیهان 26/8/1366، ص17، شرکت بیمه لویدز لندن.
3) 10. Sreedhar Kapil Kaul. Tanker War Aspect of Iraq-Iran War (1980-89). (New Delhi: ABC Publishing House, 1989). P.125.
4) 11. همان، ردیف اول.
5) 12. مأخذ 9، ردیف اول؛ و - روزنامه رسالت، 26/8/1366، ص12، منامه - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
6) 13. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 242، 26/8/1366، ص33، منامه - خبرگزاری آسوشیتدپرس، 25/8/1366.
دریایی در خلیج فارس از جمله دو حمله را در نخستین ساعات بامداد امروز گزارش داده است. در مقایسه، در این مدت عملیات نیروی دریایی ایران محدودتر بود. اما ایران امروز ظرف چند ساعت با حمله به سه نفتکش در بخش جنوبی خلیج فارس به آن واکنش نشان داد. هیچ‌کدام از سه نفتکش مذکور درباره زخمی یا کشته شدن کارکنان خویش گزارشی مخابره نکرده‌اند و به هیچ‌یک از سه نفتکش خسارات مالی شدیدی وارد نشده است.»(1)
1 7
رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ نحوه مشارکت مردم در جبهه‌ها و چگونگی مشارکت عمومی در جهاد مالی را تشریح کرد. روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: «حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدعلی خامنه‌ای، رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ، در پایان جلسه [امروز] این شورا اعلام کرد: حساب شماره 55 بانک‌های ملی سراسر کشور برای شرکت مردم ایران در صحنه جهاد مالی اختصاص یافته است که امام امت با قبول مخارج 50 رزمنده این حساب را متبرک کرده‌اند. شورای عالی پشتیبانی با در نظر گرفتن حقوق کم و ناچیز یک رزمنده، خوراک و پوشاک و برخی تجهیزات انفرادی مخارج یک رزمنده را برای مدت سه ماه 20 هزار تومان برآورد کرده است. ... رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ تأکید کرد جهاد مالی جای جهاد جانی را نخواهد گرفت. جهاد مالی را برای افرادی که عذرها و مشکلات بزرگ دارند گذاشته‌ایم تا بدین طریق خلأ جهاد با نفس را پر کنند. رئیس‌جمهور در مورد حضور دانشجویان در جبهه‌های جنگ گفت: ما دانشگاه‌ها را تعطیل نمی‌کنیم اما دانشجویان را به نرفتن به جبهه نیز هرگز توصیه نمی‌کنیم. دانشجویان باید همانند سایر اقشار در حرکت عظیمی که شروع شده سهیم باشند. دانشجویان به جبهه بروند و به تناوب در این محل‌ها حضور داشته باشند. همین موضوع در مورد طلاب حوزه‌های علمیه هم صادق است.»(2)
ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی به جبهه‌ها با انتشار اطلاعیه‌ای از عموم ملت شهیدپرور دعوت کرد تا با تأمین وسایل مورد نیاز جبهه‌های جنگ، رزمندگان سپاه توحید را در مصاف با دشمن بیش از پیش یاری کنند. همچنین بانک مرکزی جمهوری اسلامی به منظور جمع‌آوری کمک‌های نقدی مردم به جبهه‌های جنگ، شماره‌ای در بانک ملی قابل پرداخت در کلیه بانک‌ها به عنوان "حساب جهاد مالی" افتتاح و از مردم خواست که کمک‌های خود را به آن واریز نمایند. در همین حال اعلام حمایت‌ها از اطلاعیه شورای عالی پشتیبانی از جبهه و جنگ مبنی بر استفاده بیشتر از امکانات کشور، از سوی اتحادیه‌ها، نهادها و اقشار و گروه‌های مختلف مردم ادامه دارد.(3)
2 8
رسانههای خارجی برنامه‌های اعلام شده برای تأمین نیرو و امکانات مورد نیاز جبهه‌های جنگ را تلاش و تدارک ایران برای آغاز حمله‌ای گسترده در جنوب برشمردند. رادیو بی‌بی‌سی
با انعکاس مصاحبه رئیس‌جمهوری اسلامی ایران پس از جلسه شورای عالی پشتیبانی جنگ درباره تداوم بسیج نیروها و جهاد مالی گفت: «اظهارات خامنه‌ای حدس و گمان‌هایی را که درباره تهاجم تازه ایران علیه عراق زده می‌شد، به واقعیت نزدیک می‌کند. ایران اگر طی هفته‌های آینده حمله‌ای عمده را علیه عراق آغاز کند، بدون شک حمله غافل‌گیرانه نخواهد بود. در حقیقت ایران در روزهای اخیر پا را از حد معمول هم فراتر گذاشته و قصد خود را برای سازمان دادن یک حمله بزرگ از طریق رادیو تلویزیون علناً اعلام کرده است. هفته گذشته شورای عالی پشتیبانی جنگ شروع یک بسیج بزرگ نیرو را به منظور تدارک چنین حمله‌ای اعلام داشت. حتی قبل از اظهارات رهبران ایران طی هفته اخیر، اکثر ناظران یک حمله مهم ایران را طی ماههای پاییز و زمستان که به‌طور سنتی ماههای تهاجمات ایران است، محتمل می‌دانستند، اما با وجود این، منابع اطلاعاتی غرب می‌گویند که تاکنون تنها نشانه‌های تدارکات اولیه در جبهه‌های ایران مشهود بوده است.»(1)
خبرگزاری فرانسه نیز با مخابره اظهارات رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ نوشت: «امام خمینی اعلام کرد که وی با تقبل هزینه‌های 50 رزمنده به مدت سه ماه همچون تمامی ایرانی‌ها در توان جنگی کشور شرکت خواهد کرد، زیرا عدم توانایی جسمی به وی امکان نبرد در جبهه‌ها را نمی‌دهد.»(2)
1 9
درحالی‌که جبهه‌های جنگ به نیروی انسانی بیشتری نیاز دارد و عده بسیاری داوطلبانه با عنوان نیروی مردمی و بسیجی در جبهه‌ها حضور دارند و به‌طور مکرر حضور خود را تجدید می‌کنند، جامعه با مسئله‌ای به نام مشمولان فراری روبهرو است. ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ناحیه کرمان با تأکید بر لزوم جلب مشمولان فراری، این معضل را متأثر از عدم پیگیری دقیق و مناسب دانسته و در گزارشی دراینباره نوشته است: «مجلس شورای اسلامی در فروردین 1365 با تصویب قانونی در این رابطه، جهت تأمین عدالت اجتماعی و اجرای قانون، نیروهای سپاه، کمیته، شهربانی و ژاندارمری را ملزم به دستگیری و جلب مشمولین فراری نمود. پس از اعلام قانون و مهلت‌های تعیین شده، عده‌ای از آنها خود را جهت انجام این فریضه ملی میهنی و اسلامی به دستگاه‌های موظف معرفی و عازم خدمت سربازی شدند. اما متأسفانه عدم پیگیری و برخورد جدی با کسانی‌که خود را برای انجام این مهم معرفی ننمودند باعث دلسردی و حتی فرار از خدمت مجدد عده‌ای دیگر شد و بعضاً افراد فرصت‌طلبی که عدم اجرای محدودیت‌ها و سختگیری‌های پیش‌بینی شده در قانون را مشاهده می‌کردند، دیگران را به استهزاء و تمسخر می‌گرفتند، که بر آثار منفی آن افزوده می‌شد.» گفتنی است که در این سند آمار مشمولان فراری استان کرمان حدود 30هزار نفر برآورد شده است.(3)
1 10
رژیم عراق ضمن اعلام آماده‌باش کامل به نیروهای خود در جبهه‌های جنگ و انجام دادن اقداماتی ادعا کرد که آماده است به هرگونه حمله احتمالی ایران پاسخ دهد. خبرگزاری کویت به نقل از طه یاسین رمضان، معاون اول صدام نوشت: «عراق با آمادگی‌هایی که تدارک دیده است حمله قریب‌الوقوع ایران را به شکست خواهد کشاند و زیان‌های بیشتری را به این کشور تحمیل خواهد کرد. تهدیدات ایران مبنی بر آمادگی برای اجرای حمله‌ای گسترده علیه عراق همچون حباب‌های هوایی است که هربار هم‌زمان با موفقیت‌های عربی و بین‌المللی از سوی ایران ایجاد می‌شود. رمضان گفت: عراق آماده است حمله قریب‌الوقوع ایران را به سرنوشت آخرین حمله ایران علیه عراق دچار سازد. امکانات دفاعی عراق در شرایط کنونی در تمامی جبهه‌های جنگ بیش از پیش افزایش یافته است.»(1)
از سوی دیگر، نماینده عراق در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان ادعا کرد که در حمله نیروهای ایران در روزهای 12 و 13 نوامبر 1987 به مناطق مسکونی سلیمانیه و بصره، دو غیرنظامی مجروح شدند و یک خودرو خسارت دید.(2)
2 11
در پی تلاش جمهوری اسلامی برای تقویت جبهه‌ها، مطبوعات کویت حمایت خود را از رژیم عراق افزایش داده‌اند و پشتیبانی سران عرب از رژیم عراق را موجب شکست‌ناپذیری این رژیم اعلام می‌کنند. روزنامه الانباء که نظریات رژیم عراق را منعکس می‌کند، شرکت فعالانه مصر در مقابله با ایران را یک رویارویی تاریخی عنوان کرد و نوشت: «با بازگشت مصر به دامن اعراب و بسیج امکانات آن در برابر ایران، برتری ایران از نظر عامل انسانی خنثی خواهد شد ... مصر قادر است از این پس در جبهه‌های عراق، کویت و عربستان حضور پیدا کند و در برابر ایرانیان، این دشمن اعراب، بایستد.»
روزنامه الرأی‌العام نیز نوشت: «ایرانیان ظاهراً مفاد قطعنامه اجلاس امان را خوب نخوانده‌اند و یا هنوز ماهیت اجماع سران عرب در حمایت از یکدیگر را درک نکرده‌اند.» این روزنامه مدعی شد عراق امروز بیش از پیش قوی و پایدار است و قادر به ایستادگی در برابر حملات ایران می‌باشد.(3)
از سوی دیگر روزنامه الوطن نوشت: «ایران بخش اعظم نیروهای خود را در جبهه‌های جنوبی منطقه بصره و نیز سواحل جنوبی برای رویارویی با ناوگان‌های پیمان ناتو مستقر کرده است.» الوطن افزود: «شکست احتمالی تهاجم قابل پیش‌بینی و گسترده ایران علیه عراق، به معنای پایان یافتن جنگ میان ایران و عراق تلقی خواهد شد و قدرت‌های بزرگ جهانی دیگر اجازه نخواهند داد که ایران مجدداً به اقدامات تحریک‌آمیز و اخلال در منطقه دست بزند.» این روزنامه ضمن اینکه در صدر صفحه اول شماره امروز خود نوشته است: «ایران 250هزار سرباز
در جبهه‌های جنوبی مستقر کرده است.»، با عنوانی درشت نیز چنین درج کرده است: «عراق آماده است حمله ایرانیان را در هم بشکند.» (1)
1 12
ایتالیا تلاش می‌کند به‌طور محترمانه مقدمات خروج ناوهای خود را از خلیج فارس فراهم سازد. مخالفت با حضور نیروهای این کشور در منطقه، که در نتیجه فشار امریکا اعزام شدهاند، هر روز بیشتر می‌شود. 12هزار ملوان ایتالیایی که در هشت کشتی جنگی مستقر در خلیج فارس خدمت می‌کنند، این مأموریت را اقدامی بیهوده می‌دانند. وزارت خارجه این کشور نیز محفوظ بودن کشتی‌های ایتالیایی از حمله را، نه ناشی از حضور نظامی در خلیج فارس بلکه نتیجه فعالیت دیپلماتیک می‌شمارد.
هفته‌نامه ایتالیایی اسپرسو در تحلیلی این مأموریت دریایی را بی‌معنی توصیف کرده و با اشاره به مخالفت احزاب چپ ایتالیا با مداخله نظامی این کشور در منطقه خلیج فارس نوشت: «درحال‌حاضر "جولیو اندرئوتی" وزیر امور خارجه از حزب دمکرات مسیحی نیز در تلاش است تا به‌طور محرمانه مقدمات خروج ناوهای این کشور را از منطقه فراهم سازد.» گفتنی است که طی چند روز اخیر محافل خبری ایتالیا بر احتمال خروج ناوهای این کشور از منطقه خلیج فارس تأکید زیادی می‌کنند.(2)
2 13
تغییر موضع دو ابرقدرت در قبال جنگ ایران و عراق و علل آن دو موضوعی است که نشریه "اینکوایری"، چاپ لندن آن را مورد بررسی قرار داده است: «حالت انفعالی ابرقدرتها در رابطه با این جنگ هشت ساله ناگهان تبدیل به یک حالت آماده‌باش و بهت و حیرت گردید. آنها حساب کرده بودند که با دادن قدرت آتش کافی به عراق، این کشور خواهد توانست که خود را سر پا نگه دارد و هنگامی‌که ایران تشخیص داد که جست‌وجو برای یک راه‌حل نظامی بی‌فایده می‌باشد، صحنه برای یک راه‌حل از طریق مذاکره که به‌طور مؤثر انقلاب اسلامی را در چارچوب مرزهای آن محدود سازد، فراهم خواهد شد. بنابراین آنها توجه خود را بر فراهم ساختن هرچه بیشتر تسلیحات پیشرفته و اطلاعات جاسوسی برای عراق به منظور افزایش برتری موضع این کشور در جنگ و کمک به انجام حملات مؤثرتر به هدف‌های نظامی و غیرنظامی ایران متمرکز نمودند. نتیجه هر بار بمباران کشتی‌ها، ترمینال‌ها و هدف‌های صنعتی ایران عبارت بود از یک صورت حساب هنگفت تعمیر برای این کشور، اما نتیجه مورد نظر یعنی متوقف ساختن صدور نفت ایران هیچ‌گاه حاصل نگردید. دیگر ابزار فشار غیرنظامی که می‌توان برای تغییر جهت‌گیری کشورها به‌کار برد، در مورد ایران قابل اجرا نیست. حقیقت آن است که هدف اولیه از حضور نیروهای ایالات متحده در خلیج فارس آشکارا آن است که از گسترش انقلاب اسلامی ممانعت نماید و کوشید این هدف را ابتدا با نجات رژیم صدام‌حسین جامه عمل بپوشاند، اما در صورت
عدم موفقیت در این امر و هنگامی‌که صدام دچار هزیمت می‌شود باید به حمایت از کشورهای آسیب‌پذیر خلیج (فارس) به‌ویژه عربستان‌سعودی، کویت و بحرین بپردازد.»(1)
اس-لامی، نشریه بررسی مطبوعات جهان، شماره 1279، 25/8/1366، ص4، به نقل از مجله اینکوایری چاپ لندن.
1 14
سازمان چریک‌های فدایی (اکثریت) در چند مرحله در شرق تهران اقدام به توزیع اعلامیه‌ای در زمینه محکومیت ادامه جنگ کرد. اعلامیه این گروه عنوان "پیک صلح" ارگان هواداران صلح را داشت که به داخل منازل پرتاب شده و یا در جلو مغازه‌ها قرار داده بودند. در این اعلامیه که به مناسبت هشتمین سال جنگ ایران و عراق تهیه شده، جنگ تحمیلی به‌عنوان جنگ (امام) خمینی و صدام معرفی شده و آمده است: «این جنگ ارتجاعی جز درد و ویرانی و کشتار هیچ نتیجه‌ای نداشته است.» گروه مزبور در پایان اعلامیه ضمن حمایت از قطعنامه 598 شورای امنیت، پشتیبانی خود را از تلاش دولت‌ها، مجامع بین‌المللی و نیروهای صلح‌دوست برای پایان‌دادن به جنگ اعلام کرده است.(2)
1 1
نیروگاه انرژی اتمی بوشهر را هواپیماهای عراقی امروز در دو نوبت بمباران کردند و ضایعات و خسارات زیادی به بار آوردند. بنا به گزارش منطقه دوم دریایی سپاه پاسداران و خبرگزاری جمهوری اسلامی 5 تا 8 فروند هواپیمای عراقی در ساعت 11:30 در ارتفاع بسیار پایین، 14 نقطه نیروگاه اتمی بوشهر را هدف قرار دادند. در این حمله 8 موشک به ساختمان موسوم به "کا"، ساختمان مشترک واحدهای 1 و 2 که سیستم خنک‌کننده و برخی از قطعات بسیار مهم و نصب نشده در آن قرار داشت و ساختمانی که دیزل‌های اضطراری در آن بود اصابت کرد. بقیه موشک‌ها در قسمت‌های خاکی و انبار فرود آمد که خسارتی نداشت.
سرپرست نیروگاه انرژی اتمی بوشهر درباره ضایعات انسانی این حمله گفت: در این حمله یکی از بهترین کارشناسان به نام مهندس "رستمی" که خود درخواست انتقال به بوشهر را کرده بود، به همراه 10 تن از کارگران فعال شهید و 11 تن دیگر مجروح شدند. در این حمله یک مهندس آلمانی نیز جان خود را از دست داد. وی ضمن انتقاد از عملکرد واحد پدافند هوایی نیروگاه گفت: علی‌رغم اینکه ارتفاع پرواز هواپیماها پایین بود، پدافند بیش از دو یا سه گلوله به‌سوی آنها شلیک نکرد و این درحالی است که کلیه امکانات در اختیار پدافند گذاشته شده است. سرپرست نیروگاه انرژی اتمی بوشهر افزود: با توجه به خسارات وارده انتظار میرود بین 9 تا 12 ماه وقت لازم باشد که نیروگاه مجدداً بازسازی شود. به گفته افراد پدافند هوایی و برادران پاسدار، هواپیماهای مهاجم از نوع میراژ بودند و شباهت به هواپیماهای خودی داشته‌اند.(1)
پنج ساعت بعد از حمله نخست، در ساعت 16:32 مجدداً نیروگاه انرژی اتمی بوشهر و هم‌زمان با آن سایت رادار هوایی بوشهر هدف حمله هوایی عراق قرار گرفت و به‌سوی هرکدام دو موشک شلیک شد. این حمله ضایعات جانی نداشت، اما به سایت رادار خسارت زیادی وارد شد. در نیروگاه نیز یکی از موشک‌ها به راکتور آن اصابت کرد و دیگری در خانه‌های اطراف تأسیسات فرود آمد.
سرپرست سازمان انرژی اتمی گفت: قسمتی از نیروگاه که در حمله دوم هواپیماهای عراقی به آتش کشیده شد، از حساسیت فوق‌العاده‌ای برخوردار بوده و خسارات وارده بر آن قابل توجه است.(2)
1) 1. سند شماره 148330 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه دوم دریایی سپاه، 26/8/1366؛ و - خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 243، 27/8/1366، ص8 و 9، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/8/1366.
2) 2. مأخذ 1، ردیف دوم، ص9؛ و - سند شماره 148334 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه دوم دریایی سپاه، 26/8/1366.
حملات بعدازظهر، برخلاف حملات صبح که در وضعیت عادی صورت گرفت، درحالی رخ داد که ده دقیقه قبل از آن یعنی در ساعت 16:22 وضعیت بوشهر قرمز اعلام شده بود.(1)
گفتنی است که دشمن در طول سال گذشته و امسال پس از 6 بار حمله به نیروگاه، تنها امروز موفق به بمباران آن شد.(2)علاوه بر حملات مذکور، بنا به گزارش منطقه دوم دریایی سپاه پاسداران، درحالی‌که در ساعت 16:05 وضعیت جزیره خارک قرمز اعلام شده بود، سه هواپیمای عراقی به این منطقه تجاوز کردند و یکی از هواپیماها یک موشک ضد رادار شلیک کرد که در سمت شمال جزیره خارک، در 10 متری ساحل در آب فرود آمد و خساراتی نداشت. در همین حال سیستم پدافند موشکی خارک یک موشک هاگ (هاوک) به طرف هواپیماهای دشمن شلیک کرد که بنا به گزارشهای رسیده، یکی از هواپیماهای دشمن هدف قرار گرفت که قطعات آن در جزیره موجود است.(3)
1 2
رژیم عراق در اطلاعیه نظامی شماره 2917 خود درباره حمله به نیروگاه بوشهر آورده است: «... عقابان تیز پرواز ما ... شبکه پدافند هوایی دشمن را که از مستحکم‌ترین شبکه‌های دفاعی دشمن به شمار میرود ... در هم نوردیده و به مجتمع بسیار مهم تولید فرآورده‌های شیمیایی[!] ... حمله‌ور شدند و آن‌را به تلی از خاک مبدل ساختند.»(4)
در اطلاعیة نظامی شماره 2919 رژیم عراق نیز درباره حملات بعدازظهر چنین آمده است: «نیروی هوایی ما ... در ساعت 16 امروز با تعداد بسیاری از هواپیماهای خود بار دیگر حمله شدیدی علیه مجتمع صنعتی فرآورده‌های شیمیایی [!] انجام دادند و اهداف خود را بمباران کردند. عقابان ما ... در مسیر خود به یک ایستگاه رادار و یک سکوی موشکی زمین به هوا از نوع هاوک حمله و آن را نابود کردند. عقابان ما ... سالم به خاک میهن بازگشتند.»(5)
رژیم عراق برخلاف حقوق بین‌المللی و برخلاف اطمینانی که پنج ماه قبل به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی داده بود، به نیروگاه انرژی اتمی بوشهر حمله کرد و با ارسال تلگرام در سطوح مقامات عالی، آن را یک موفقیت بزرگ برای عراق و دنیای عرب خواند. صدام حسین در تلگرامی به فرمانده نیروی هوایی عراق، ضمن تقدیر از نیروی هوایی نوشت: «انهدام مجتمع صنعتی فرآورده‌های شیمیایی ایران به وسیله جنگنده‌های عراقی، در واقع یکی از مقاصد خصمانه نیروهای مخالف حرکت امت عرب را به شکست رساند.»(6)فرمانده نیروی هوایی عراق نیز نیروگاه انرژی اتمی بوشهر را مجتمع صنعتی فرآورده‌های شیمیایی خواند و در تلگرافی به صدام نوشت: «تا زمانی که ایران صلح را نپذیرد به حملات خود ادامه خواهد داد.»(7)
2 3
در آستانه عملیات روی ارتفاع گرده‌رش در شمال منطقه ماووت، یگان‌های عمل‌کننده در تلاش برای انتقال نیروهای خود به منطقه و آمادگی هر چه بیشتر برای عملیات هستند. در جلسات امروز قرارگاه نجف وضعیت آمادگی یگان‌ها و طرح مانور آنها بررسی شد و تلاش گردید
1) 3. سند شماره 148333 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه دوم دریایی سپاه، 26/8/1366.
2) 4. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 244، 28/8/1366، ص6، بوشهر - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/8/1366.
3) 5. سند شماره 148332 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: منطقه دوم دریایی سپاه، 26/8/1366.
4) 6. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه" شماره243، 27/8/1366، ص1.
5) 7. همان، ص3.
6) 8. همان، ص5 و 6، بغداد - خبرگزاری عراق، 26/8/1366.
7) 9. همان، ص7، رادیو صوت‌الجماهیر (بغداد)، 26/8/1366.
تا با تغییر مختصری در طرح مانور، عملیات به سمت غرب و تأمین تپه منافقین گسترش یابد، که به دلیل نبودن گردان آماده‌ای برای این کار، نتیجه‌ای حاصل نشد.
نخستین جلسه امروز در ساعت 9 صبح در قرارگاه نجف با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی)، فرمانده لشکر57 ابوالفضل(ع) و فرماندهان گردان‌ها و چند تن از مسئولان این لشکر تشکیل شد. گفتنی است که فرمانده قرارگاه نجف که ساعت 6 صبح به همراه فرمانده لشکر5 نصر و چند تن از مسئولان مهندسی برای شناسایی و برآورد زمان لازم جهت احداث پل روی رودخانه گلاس و آماده‌کردن زمینه عملیات روی تپه منافقین، به این منطقه رفته بود، حدود ساعت 10 صبح به قرارگاه بازگشت و در این جلسه حضور یافت.(1)گزارش جلسات امروز با استفاده از یادداشت‌های راوی قرارگاه نیروی زمینی (حسین اردستانی) و راوی قرارگاه نجف (یدالله ایزدی)درج می‌گردد.
گرچه عملیات، عملیاتی محدود است و تنها روی یک ارتفاع (گرده‌رش) اجرا می‌شود، اما از ویژگی‌های جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه این است که برای تضمین هرچه بیشتر موفقیت عملیات، مانور یگان‌ها را تا رده گردان کنترل می‌کند و به‌طور فعال شناسایی‌ها، راه‌کارها و ... را دنبال می‌کند و برای رفع مشکلات می‌کوشد. گزارش مسئول شناسایی لشکر57 حاکی از تسلط این یگان بر راه‌کارها، منطقه و اوضاع دشمن است. این لشکر 3 گردان وارد عمل می‌کند. فرمانده یکی از گردان‌های عمل‌کننده این لشکر نیز توضیح داد که گردان، گروهان‌ها و دسته‌ها غالباً سه چهار معاون دارند که همه پاسدارند و نیروهای لشکر نیز سه چهار مرحله آموزش کوهستانی دیده‌اند. فرماندهان گردان دوم لشکر57 نیز تا رده معاون اول و دوم پاسدارند و فرماندهان دسته‌ها بسیجی‌اند. برادر صفوی در این جلسه ضمن پرسش از فرماندهان لشکر57 درباره تعداد سلاح‌های هر دسته، وزن تجهیزاتی که یک رزمنده حمل می‌کند، تدابیری که برای جلوگیری از هشیاری دشمن هنگام پیشروی به سوی خط، از جمله ممانعت از برخاستن صدای پای رزمندگان و همچنین جلوگیری از گم شدن رزمندگان اندیشیده شده، بر ضرورت دقت و هشیاری فرماندهان تأکید کرد.(2)
با توجه به آمادگی نیروهای لشکر57 ابوالفضل(ع) نسبت به یگان‌های دیگر و شناسایی‌ها و راه‌کارهای مناسب این لشکر، برادر صفوی از فرمانده لشکر57 خواست که در ادامه عملیات خود به سمت راست (به طرف تپه منافقین) برود و دلیل آورد که اگر آنجا دست عراقی‌ها بماند، مشکل ایجاد می‌کنند، اما فرمانده لشکر57 ضمن تأیید ضرورت اجرای این اقدام، گفت که توان و نیروی لازم برای این کار را ندارد و پیشنهاد می‌کرد یگان دیگری بخشی از مأموریت لشکر57 را انجام دهد تا این لشکر بتواند به سمت تپه منافقین برود، اما با توجه به کمبود زمان برای آماده شدن یگانی دیگر و همچنین مخالفت فرمانده قرارگاه نجف با افزوده شدن یگان جدید، مقرر شد که لشکر57 در حد توانایی خود به سمت راست (به سوی تپه منافقین) پیشروی کند.(3)
در جلسه بعدازظهر، فرمانده لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) (محمد کرمی) و فرماندهان گردان‌های
1) 10. سند شماره 1534 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف‌اشرف در عملیات نصر8 (یدالله ایزدی)، ص60.
2) 11. سند شماره 1531 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه در عملیات نصر8 (حسین اردستانی)، ص133 و 134.
3) 12. همان، ص135 و 136 ؛ و - مأخذ 10، ص61، 62 و 1/62.
این لشکر، طرح مانور خود را شرح دادند. در ابتدا فرمانده لشکر11 برای عملیات اعلام آمادگی کرد و تنها مشکل خود را کمبود مهمات ذکر کرد. وی افزود: نیروها برای عبور از پل مشکلی ندارند. امشب پل آزمایش می‌شود و در گوشهای استتار می‌گردد. ارتباط باسیم برقرار شده است. توجیه نیروها کاملاً انجام شده است. فقط یک راه‌کار داریم، یک راه‌کار فرعی هم مشخص شده است. نیروها به مانور کل منطقه توجیه‌اند که اگر تیپ قائم با مشکل مواجه شد، بتوانند حل کنند. مسئول اطلاعات لشکر11 نیز گفت که از نقطه رهایی تا رودخانه یک ساعت راه و از رودخانه تا موانع حدود یک ساعت و نیم راه است. دو ردیف سیم‌خاردار است که هر ردیف سه کلاف است و 8 متر با هم فاصله دارند. دو ردیف نیز میدان مین در مسیر است و زیر قلة سمت راست نیز یک تانک مستقر می‌باشد. فرمانده لشکر11 افزود: اگر دشمن قبل از رسیدن نیروها به سیم‌خاردار گلوله منور پرتاب کند، در حرکت اشکال ایجاد می‌کند. اگر وقتی به نیروهای دشمن نزدیک شوند، عراقی‌ها منور بزنند، به علت دید و تیر دشمن روی یال خط حد لشکر21 امام رضا(ع) برای این لشکر مشکل ایجاد می‌کند. دشمن در نوک قلة سمت راست تیربار دولول مستقر کرده و شیب ژاژیله به سمت گرده‌رش را زیر دید و تیر خود دارد.
راوی قرارگاه نجف در ادامه یادداشت‌های خود میزان حساسیت دشمن به معابر یگان‌ها را چنین ذکر می‌کند: «در مجموع با توجه به عکس‌العمل‌های دشمن در پرتاب گلوله‌های منور در محدوده گرده‌رش و در شناسایی‌ها، به نظر می‌رسد که دشمن به سمت ژاژیله (محور لشکرهای 21 امام رضا(ع) و 11 امیرالمؤمنین(ع)) حساسیت بیشتری دارد و در مورد شمال گرده‌رش (محور تیپ12 قائم(عج) و لشکر57 ابوالفضل(ع)) توجه کمتری دارد. در شب‌های گذشته منورهایی که می‌زده بیشتر متوجه شیارهای سمت ارتفاع ژاژیله بوده است.»(1)
در ادامة جلسه مسئول عملیات قرارگاه نجف گفت که مجموع ادوات یگان‌های عمل‌کننده در مرحله اول عبارت است از 13 خمپاره‌انداز 120 میلی‌متری، 7 خمپاره‌انداز 81 میلی‌متری و 6 قبضه مینی‌کاتیوشا (107م.م). این یگان‌ها یک مرکز تطبیق آتش مشترک دارند که اجرای آتش را هماهنگ می‌کند. برادر صفوی نیز 4 نقطه را به‌عنوان نقاط تمرکز آتش اعلام کرد: دشت هرمدان، شیار بین ارتفاع قمیش و ارتفاع گوجار، ابتدای قمیش که روی عقبه خودی دید و تیر دارد، بین ارتفاع الاغلو و ارتفاع دولبشک. وی افزود: در دو سه ساعت اول در محورهای بسن، آمدین، گامو نیز اجرای آتش شود و واحدهای کمکی روی دشمن آتش بریزند تا دشمن را نسبت به محور اصلی عملیات گمراه کنند. مسئول عملیات قرارگاه نجف نیز توضیح داد که یگان توپخانه61 محرم که تطبیق آتش کل قرارگاه را به عهده دارد، سمت آتش‌های خود را در این منطقه تنظیم کرده است.(2)
با توجه به نگرانی جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه از اقدامات دشمن از سمت تپه منافقین، وی در جلسه عصر امروز از فرمانده لشکر21 امام رضا(ع) خواست که علاوه بر دو گردانی از این لشکر که در این عملیات مأموریت دارند، یک گردان دیگر را وارد عمل کند تا از
پشت گرده‌رش کل قلة سمت راست گرده‌رش را تصرف کند، تا لشکر57 ابوالفضل(ع) بتواند بقیه ارتفاع را تصرف نماید. وی تأکید کرد که [اگر تدبیری اندیشیده نشود] این قسمت می‌ماند و دشمن به همه نیروها فشار می‌آورد و با هلی‌کوپتر پاتک می‌کند. قلة سمت راست (قله2) نباید در دست دشمن باقی بماند. فرمانده لشکر21 (برادر قاآنی) با بیان اینکه 2 گردان دیگر داریم، ولی برای عملیات آمادگی ندارند، از پذیرش این مأموریت امتناع کرد.(1)
1 4
در جلسات شامگاه امروز که آخرین جلسات هماهنگی برای عملیات روی ارتفاع گرده‌رش بود، با توجه به خستگی نیروهای عمل‌کننده در جریان انتقال از عقبه به منطقه درگیری، کامل نشدن شناسایی راه‌کار یکی از یگان‌ها و عدم هماهنگی با یگان‌های ارتشی مستقر در منطقه، عملیات 24 ساعت به تعویق افتاد و آغاز درگیری با دشمن، بامداد 29/8/1366 اعلام شد.
در جلسه‌ای که بعد از نماز عشا تشکیل گردید فرمانده لشکر57 ابوالفضل(ع) گفت با توجه به اینکه مسیر نیروهایش طولانی‌تر از سایر یگان‌هاست و نیروهای این لشکر بایستی حدود 8 ساعت پیاده‌روی کنند تا به خط دشمن برسند، پیش‌بینی کرده است که بخشی از این مسیر را نیروها یک شب قبل از شب عملیات طی کنند و پس از عبور از رودخانه قلعه‌چولان (قلاچولان)، روز را در زیر ارتفاعات استراحت کنند. از سوی دیگر چون یگانی از ارتش روی ارتفاعات طالش مستقر است که مشرف بر این مسیر می‌باشد، لازم است با این یگان هماهنگی صورت گیرد که هنوز این اقدام نشده و با توجه نداشتن ارتباط رادیویی و طولانی بودن راه، این هماهنگی در امشب میسر نیست تا نیروهای لشکر57 بتوانند امشب، بخشی از مسیر را طی کنند.
برای حل این مشکل در همین امشب، در جلسه پیشنهادهایی ارائه شد که هیچ‌کدام به نتیجه نرسید.
از سوی دیگر، فرمانده لشکر21 امام رضا(ع) مطرح کرد که با توجه به مشکلی که شب گذشته در شناسایی راه‌کار این لشکر بروز کرده، لازم است شناسایی ادامه یابد تا اطلاعات از منطقه و راه‌کار تکمیل شود. همچنین بخشی از طول مسیر را که این یگان پیش‌بینی کرده بود نیروهایش را با خودرو ببرد، برای جلوگیری از هشیاری دشمن، نیروهای رزمنده باید پیاده بروند. فرمانده لشکر21 دراینباره نیز گفت: نیروها دیشب نخوابیده‌اند، اگر امشب تا صبح هم بخواهند پیاده بروند، فردا شب نمی‌توانند عملیات کنند. لذا برادر قاآنی درخواست کرد که عملیات یک شب به تعویق بیفتد.(2)
برادر رحیم صفوی به دلایل مختلف از جمله احتمال هشیاری دشمن و احتمال نامناسب شدن اوضاع جوّی، مخالف تعویق عملیات بود ولی وقتی احساس کرد که مشکلات جدی است، جلسه با فرماندهان یگان‌ها را متوقف کرد و در جلسه دیگری با حضور فرماندهان قرارگاه‌های نجف و قدس و چند تن دیگر از مسئولان قرارگاه به بررسی موضوع پرداخت. در این جلسه فرمانده قرارگاه نجف با بیان سه موضوع: نخوابیدن رزمندگان در دو شب گذشته، لزوم
هماهنگی با ارتش که از آن غفلت شده و تکمیل شناسایی لشکر21؛ لزوم تعویق عملیات را اعلام کرد ضمن اینکه از اوضاع جوّی اظهار نگرانی می‌کرد. پس از بررسی ابعاد مختلف موضوع و بیان نظر حاضران، جانشین فرمانده نیروی زمینی گفت: برای شبِ عملیات سه فاکتور را باید در نظر بگیریم: 1- وضعیت دشمن که غافل‌گیری در این عملیات اساسی است. اطلاعات تاکنون حاکی است که دشمن هشیار شده است، اما اطلاعی از حمله ندارد. 2- مسئله جوّی است. این دوسه روز آفتاب بود و برای ما قابل پیش‌بینی نیست فردا و پس‌فردا چه می‌شود. 3- وضع نیروهای خودی است. وی ادامه داد: مسئله دشمن را من حل‌شده می‌بینم، دشمن 24 ساعته نمی‌تواند تقویت کند، اما باید حفاظت را رعایت کرد. درباره اوضاع جوّی هم باید توکل کرد و آن را به خدا سپرد. درباره نیروها هم یکی نیروهای لشکر57 است که اگر شب قبل از عملیات آن طرف رودخانه نرود، حتماً نمی‌رسد، چون 8 ساعت زمان می‌خواهد، یکی هم پیاده‌روی سه لشکر است [که اگر عملیات فردا شب باشد وقت استراحت ندارند]. یکی هم تکمیل نشدن شناسایی لشکر امام رضا(ع) است. من به این نتیجه رسیدم که یک شب به اینها فرصت بدهیم که هماهنگی با ارتش، استراحت نیروها و شناسایی حل شود.
پس از این تصمیم فرماندهان یگان‌ها نیز در جلسه حضور یافتند که برادر رحیم صفوی پس از بیان مقدمه‌ای گفت که ما برای عملیات در فردا شب تصمیم جدی داشتیم ولی به خاطر مشکلاتی که به‌وجود آمد، یک شب به عقب انداختیم. در پایان نیز زمان عملیات ساعت 2 بامداد 29/8/1366 به فرمانده‌هان یگان‌ها ابلاغ شد.(1)
پس از جلسه مذکور، جلسه دیگری با حضور فرمانده و مسئولان حفاظت و اطلاعات قرارگاه نجف و نماینده امام در این قرارگاه و همچنین فرماندهان لشکرهای21 امام رضا(ع)،
11 امیرالمؤمنین(ع)، 57 ابوالفضل(س)، 7 ولیعصر(عج)، 55 ویژه شهدا، 52 قدس و تیپ امام حسن(ع) برگزار شد. در این جلسه آخرین هماهنگی‌ها بین یگان‌ها و همچنین چگونگی نقل و انتقال و ترددها مشخص شد و فرمانده قرارگاه نجف برای استفاده از فرصت باقی‌مانده و جلوگیری از هشیاری دشمن تذکراتی به این شرح داد: 1- نیروهایی که وارد منطقه شدهاند کنترل شوند، از تردد بیجا خودداری شود. 2- تردد خودروهای سنگین قطع شود و یگان‌ها تردد خود را به حداقل برسانند. 3- نیروهای یگان‌ها تا نقطه رهایی پیاده بروند. 4- دستگاه‌های سنگین مهندسی، اگر جلو نیست، جلو نبرید، رادار رازیت اینها را می‌گیرد. 5- ما از فردا ظهر به مقر "جابر" می‌رویم، که تماس بی‌سیم داریم. کارهایتان را با پیک انجام دهید، حتی از تلفن استفاده نکنید. سکوت رادیویی برقرار کنید. در تلفن هم با رمز صحبت کنید. 6- آماده [مقابله با] بمباران شیمیایی باشید.
در ادامه جلسه با حضور مسئولان مهندسی وظیفه یگان‌های مهندسی در جریان عملیات، از جمله احداث پل و جاده‌های ضروری مشخص گردید.(2)
1 5
گزارش معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا) از مهم‌ترین تحرکات دشمن در شرق دجله حاکی است که از ساعت 15 تا 15:40 امروز یک ستون نظامی شامل 17 ایفا چادردار، 4 تریلی حامل خودرو، 30 ایفا چادردار، 4 تریلی حامل توپ و ضدهوایی، 22 تریلی حامل تانک و 48 ایفا چادردار از سمت شمال به جنوب، روی جاده اتوبان العماره - بصره در حرکت بوده است در همین حین دو هلی‌کوپتر برفراز این جاده از جنوب به شمال در حال پرواز بوده‌اند.(1)
2 6
مانور عظیم یکصدهزار نفری نیروهای رزمنده داوطلب و بسیجی استان همدان امروز با شرکت رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع برگزار شد. رئیس شورای عالی دفاع با شرکت در جمع مردم و مسئولان استان همدان اعزام نیروهای رزمنده به سوی جبهه‌های نبرد را آغاز حرکتی جدید دانست و ضمن بازدید از مانور یکصدهزار نفری استان همدان خواستار مشارکت تمامی ملت ایران برای وارد آوردن ضربات نهایی بر رژیم فرسوده صدام و همچنین جهاد مالی آنان شد. رئیس‌جمهور گفت: «امروز پس از شروع مرحله جدیدی که به درخواست شورای عالی پشتیبانی جنگ از حضور امام امت و رهنمودهای رهبر کبیر انقلاب اسلامی و به دنبال آن صدور قطعنامه ده ماده‌ای آغاز شد، شاهد اولین حرکت عظیم مردمی در استان همدان هستیم.» وی سپس به تحولات سیاسی اخیر در عرصه بین‌المللی اشاره کرد و گفت: «تحولاتی که در چهار پنج ماه اخیر در جهان رخ داد، در طول جنگ تحمیلی بی‌سابقه بوده است. حضور ناوگان‌های امریکایی در خلیج فارس به خاطر حفظ منافع کویت و حفاظت از کشتی‌ها و نفتکش‌های کویتی نبوده، بلکه حضور تجاوزکارانه شیطان بزرگ در خلیج فارس بیانگر این است که رویداد و اتفاق جدیدی در منطقه در شرف وقوع است. استکبار جهانی از وقوع این حادثه که پیروزی لشکر اسلام بر کفر جهانی است، در هراس می‌باشد.»
آیت‌الله خامنه‌ای از قطعنامه 598 شورای امنیت نیز به عنوان یکی از این حوادث مهم یاد کرد و گفت: «استکبار جهانی با احساس پیروزیهای قریب‌الوقوع لشکر اسلام، اقدام به وضع این قطعنامه کرد و برای به‌دست آوردن دل ملت ایران بندهایی نیز در خصوص شناسایی متجاوز در آن گنجانید.» رئیس شورای عالی دفاع آنگاه به وظایف ملت و مسئولان کشورمان در شرایط حساس کنونی اشاره کرد و گفت: «امروز بر ما مسئولین است که از این فرصت استثنایی بهره گرفته و آخرین ضربات را بر پیکر پوسیده رژیم عراق وارد آوریم. این اجتماعات و این مانورهای عظیم در سراسر کشور برای یک عملیات خاص نیست، بلکه هدف، انجام یک سلسله عملیات در طول جبهه‌های نبرد می‌باشد.» رئیس‌جمهور تأکید کرد: «ما اگر امروز از این نیروهای داوطلب بسیجی به نفع اسلام استفاده نکنیم، خدای ناکرده در آینده شاهد شکست اسلام خواهیم بود. این شکست تجربه تلخی برای دیگر ملل مسلمان جهان خواهد بود.»
1) 19. سند شماره 029633 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب (کربلا)، 27/7/1366.
گزارش خبرنگار روزنامه اطلاعات حاکی است رزمندگان داوطلب استان همدان که در مانور عظیم سپاهیان محمد(ص) شرکت داشتند، با امضای طوماری با خون خود، آمادگی کامل خویش جهت مقابله با استکبار جهانی و حضور در میادین نبرد را اعلام کردند.(1)
1 7
امریکا برای جلوگیری از سقوط صدام و اعمال فشار بر جمهوری اسلامی ایران حضور نظامی خود را در منطقه روزبه‌روز گسترش داده و بر همکاری نظامی خود با حامیان عراق می‌افزاید. منابع اطلاعاتی امریکا امروز فاش ساختند دولت ریگان در کشورهای عرب منطقه به‌طور محرمانه واحدهای ویژه رزمی، دریایی، موشک‌های دفاع هوایی و هلی‌کوپتر مستقر کرده است. خبرگزاری یونایتدپرس در گزارشی از اقدامات جدید امریکا در خلیج فارس نوشت: «امریکا تجهیزات نظامی دیگری مثل موشک‌های ضدتانک، موشک‌های زمین به هوا و تجهیزات جنگ‌های الکترونیکی را به مناطق شروع عملیات در عربستان سعودی، کویت، بحرین و عمان انتقال داده است که تحت کنترل امریکا خواهد بود. یک تحلیل‌گر نظامی ارسال گسترده تجهیزات نظامی به منطقه را نشانة همکاری‌های نظامی محرمانه فوق‌العاده‌ای دانست که به خاطر بحران خلیج فارس بین امریکا و متحدان میانه‌رو عرب این کشور به‌وجود آمده است. منابع اطلاعاتی امریکا می‌گویند: در مقابل سعودی‌ها به‌طور غیررسمی پایگاه‌های خط مقدم در اختیار پنتاگون (وزارت دفاع امریکا) قرار داده‌اند و بحرین و کویت و عمان با واگذار نمودن امکانات فرود و برخاستن برای هلیکوپترها و پرسنل جنگ‌های ویژه دریایی و تجهیزات دفاع هوایی امریکا نقش مهمی را در پشتیبانی از نیروهای امریکایی ایفا می‌کنند. به‌عنوان مثال تعداد پرسنل امریکا در استان‌های شرقی عربستان سعودی به نحو چشمگیری افزایش یافته است. علاوه بر این در مانورهای مشترک امریکا و عربستان سعودی برای اولین‌بار کشتی‌های مین‌روب سعودی که سرگرم حفاظت از آب‌های کویت می‌باشند، نیز مشارکت جسته‌اند. منابع اطلاعاتی امریکا می‌افزایند: امریکا و عربستان‌سعودی اقدام به اجرای مانورهای مشترک عملیات آموزشی نموده‌اند و علاوه بر آن سعودی‌ها هواپیما و سوخت کشتی در اختیار امریکا قرار می‌دهند.»(2)
2 8
نزدیک به یکصد کشتی جنگی و مین‌روب خارجی در خلیج فارس حضور دارند که امریکا با 38 کشتی جنگی و 6 کشتی مین‌روب مقام نخست را دارد. همچنین انگلستان 8 کشتی جنگی و 5 مین‌روب، فرانسه 11 کشتی جنگی و 3 مین‌روب، شوروی 10 کشتی جنگی و 3 مین‌روب و کشورهای ایتالیا، بحرین، هلند مجموعاً 12 کشتی جنگی و 8 کشتی مین‌روب در خلیج فارس و دریای عمان دارند. حدوداً تمام این کشتی‌ها در طول یک‌سال اخیر، بعد از دعوت کویت از قدرت‌های بزرگ برای اسکورت نفتکش‌های این کشور وارد منطقه شدهاند. در این مدت برخلاف ادعای این دولت‌ها نه‌تنها امنیت کشتیرانی تأمین نشده بلکه حملات علیه کشتی‌ها در
خلیج فارس افزایش یافته است. راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در نیروی دریایی سپاه پاسداران در گزارشی از فعالیت‌های نظامی در خلیج فارس، پس از ارائه ارقام فوق، به نقل از منابع مطلع خارجی آمار حملات علیه کشتی‌ها را تا 20 آبان 1366 به‌صورت زیر اعلام کرده است:(1)
آمار حمله به کشتی‌ها به نقل از منابع خارجی
درحالی‌که سه هفته به زمان برگزاری کنفرانس سران دو ابرقدرت باقی است، معاونان وزیران خارجه امریکا و شوروی، آرماکاست و ورنتسف، مسائل منطقه‌ای نظیر جنگ ایران و عراق و مسئله افغانستان را بررسی کردند.(2)راجر هاردی مفسر رادیو بی.بی.سی با طرح این پرسش که آیا دوره‌ای از رفع اختلاف بین ابرقدرتها می‌تواند احتمال حل مسائل منطقه‌ای را افزایش دهد یا خیر؟ به بررسی علائم نزدیکی دو ابرقدرت می‌پردازد. وی با اشاره به اعلام خروج نیروهای شوروی از افغانستان در یک سال آینده، بر عهده گرفتن ریاست شورای امنیت، ترغیب اعراب به اتخاذ موضع مشترک در قبال جنگ ایران و عراق و برقراری مجدد روابط دیپلماتیک با مصر و تلاش برای تشکیل یک کنفرانس بین‌المللی در مورد صلح خاورمیانه و اعطای کمک اقتصادی شوروی به پاکستان گفت: «از قرائن چنین برمیآید که این جنگ هر دو ابرقدرت را اکنون سخت نگران کرده است. همچنان که شوروی برای حمایت از پیشنهاد سازمان ملل متحد در مورد تحریم اسلحه به ایران در فشار بیشتری قرار می‌گیرد، گفته می‌شود که اتحاد شوروی از موقعیت خود در مقام ریاست شورای امنیت که ماه دسامبر به بعد برعهده آن کشور خواهد بود، احتمالاً در بحث تلاش برای برقراری آتش‌بس در جنگ ایران و عراق استفاده خواهد کرد و شاید به اقدامات دیپلماتیک دیگر نیز بپردازد. با وجود این، امریکا درباره اینکه میخائیل گورباچف واقعاً بخواهد نیروهای شوروی را از افغانستان خارج کند تردید دارد و درعین‌حال علاقه‌مند است که جنگ ایران و عراق پایان یابد و مایل نیست نقش تازه شوروی در منطقه خلیج فارس مشروعیت پیدا کند.»(3)
2 10
هم‌زمان با دیدار هانس دیتریش گنشر، وزیر امور خارجه آلمان از منطقه، کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس خواستار اقدامات بیشتر سازمان ملل متحد برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق شدند.(4)ولیعهد کویت در مصاحبه با رادیو مونت کارلو اظهار امیدواری کرد که مقامات ایرانی به اراده جوامع بین‌المللی و تصمیمات شورای امنیت پاسخ دهند.(5)همچنین این کشور اعلام کرد که اگر ایران به بصره حمله کند و یا تهاجم جدیدی را از سرگیرد، این کشور با واکنش ناخوشایند کشورهای عربی و دیگر کشورهای جهان روبهرو خواهد شد.(6)
1) 22. سند شماره 1556 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نیروی دریایی سپاه (سعید سرمدی)، 11/8 الی 9/9/1366، ص74 و 75.
2) 23. خبرگزاری جمهوری اسلامی، تلکس شماره 54، 26/8/1366.
3) 24. واحد مرکزی خبر، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، بولتن رادیوهای بیگانه، 27/8/1366، ص13، به نقل از رادیو بی‌بی‌سی، 26/8/1366.
4) 25. مأخذ 4، ص24، ریاض - رویتر، 27/8/1366.
5) 26. مأخذ6، ص27 و 28، تهران - خبرگزاری جمهوری اسلامی 26/8/1366.
6) 27. Sreed har, Kapil, Kaul. Tanker War: Aspect of Iraq – Iran War (1980 – 89). New DeLhi: ABC – Publishing House, 1989 – P. 64.
نخست‌وزیر پاکستان نیز ضمن بی‌خاصیت خواندن جنگ ایران و عراق گفت: «کشورش امیدوار است ایران و عراق با قبول قطعنامه 598 شورای امنیت، یک آتش‌بس فوری را در جنگ با یکدیگر اجرا کنند. ما خواستار پایان فوری این جنگ بی‌خاصیت هستیم و برای آن دعا می‌کنیم.»(1)رئیس‌جمهور پاکستان، ژنرال ضیاءالحق هم با انتقاد از عملکرد امریکا در قبال ایران که موجب نزدیکی هرچه بیشتر آن به شوروی می‌شود، از جمهوری اسلامی ایران خواست درمورد جنگ انعطاف بیشتری از خود نشان دهد تا این جنگ هرچه زودتر به پایان برسد.(2)
1 11
طولانی شدن جنگ و تداوم جنگ ایران و عراق، اقتصاد و امنیت و ثبات عراق را به شدت تهدید می‌کند. عراق توان پرداخت بدهی‌های خود به کشورهای خارجی را ندارد. شرکت‌های آلمانی از سال 1983 تاکنون مبالغ فراوانی از عراق طلب دارند که بالغ بر 5/3 میلیارد مارک می‌باشد و دولت آلمان پرداخت بدهی‌های مذکور را تضمین کرده است. دولت آلمان حتی تا پایان سال 1984 ضمانت‌نامه‌های جدید صادراتی برای عراق صادر کرده است ولی درحال‌حاضر هنوز هم بسیاری از حساب‌های تسویه نشده عراق به آلمان وجود دارد. وزیر اقتصاد آلمان با تقاضای عراق مبنی بر ادامه صدور ضمانت‌نامه‌های دولتی برای رژیم عراق مخالفت کرد و از دولت عراق خواست تا هرچه سریع‌تر به پرداخت تعهدات عقب‌افتاده‌اش به شرکت‌های آلمانی اقدام کند. وی گفت تنها در چنین شرایطی است که دولت آلمان خواهد توانست مجدداً به صدور ضمانت‌نامه‌های صادراتی برای این کشور اقدام نماید.(3)
پرداخت 500 میلیون دلار دیگر از بدهی‌های سال 1983 عراق برای دو سال دیگر به تعویق افتاد و در ماه مارس سال جاری یک وام 120 میلیون دلاری نیز به حالت تعلیق درآمد. مجله میدل‌ایست اکونومیک‌دایجست با اعلام این مطلب نوشت: قرار بود بانک رافدین در 26 اکتبر نخستین بخش 4/71 میلیون دلاری از وام سال 1985 را بازپرداخت کند، لیکن اکنون با بانک بین‌المللی "اینجنت گلف" در بحرین ترتیبی داده تا بازپرداخت بدهی‌ها را سه‌سال دیگر به تعویق اندازد. این حداقل سومین وام اروپایی است که بغداد مجبور به تعویق زمان بازپرداخت آن شده است. بغداد از بانک‌های انگلیس خواسته یک وام 300 میلیون دلاری را که توسط دولت انگلیس برای سال آینده ترتیب داده شده تأمین کنند. این وضع آشفته اقتصادی عراق در نتیجه جنگ این کشور علیه ایران است که روزانه 40 میلیون دلار هزینه بر رژیم آن کشور تحمیل می‌کند.(4)
از نظر امنیتی نیز جنگ پیامدهای تهدیدآمیزی برای عراق به همراه دارد. روزنامه سوئدی داگنزنیهتر با اشاره به تصور رهبران عراقی مبنی بر پیروزی سریع در جنگ، تداوم آن را تهدیدی جدی برای عراق دانسته و نوشته است: «تعداد بسیاری از نفرات واحدهای ارتش فرار کرده و خود را به مناطق باتلاقی در نواحی جنوب کشور رسانده‌اند.» این روزنامه به نقل از یک
دیپلمات غربی افزود: «دست‌یابی به رقم صحیح تعداد سربازان گریخته از ارتش عراق دشوار است، لیکن گفته می‌شود تعداد آنها به هزاران تن می‌رسد. در شمال عراق بسیاری از گزارش‌ها از وجود مقاومت شدید مردم به‌ویژه در استان‌های شمالی و کردنشین عراق حکایت می‌کنند و فشار نیروهای کُرد بر ارتش عراق شدت یافته است. بسیاری از روستاهای کردنشین را نیروهای دولتی بمباران و با خاک یکسان کرده‌اند و طی شش‌ماه اخیر هزاران تن از خانواده‌های کُرد به کوچ اجباری از مناطق مسکونی خود وادار شدهاند.»(1)
1 12
رسانههای غربی از اوضاع داخلی جمهوری اسلامی ایران و تأثیر انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی گزارشهای مختلف و متفاوتی را تهیه و منتشر می‌کنند. تلویزیون شبکه یک سراسری آلمان غربی شب گذشته (دوشنبه شب) گزارشی 45 دقیقه‌ای از ایران با نام "آینده با نام خدا" پخش کرد که بیشتر هدف آن نشان‌دادن تصویری از زندگی عادی و روزمره در ایران برخلاف تبلیغات معمول در رسانههای خارجی بود. این برنامه ضمن اشاره به سابقه نفوذ اسلام در میان مردم ایران و اعتقاد آنها به چهارده معصوم(ع) و انجام مراسم مذهبی ایرانیان مخصوصاً در روزهای تاسوعا و عاشورا، تصاویری از بازار و مرکز اسلامی به عنوان حامی آن نشان داده شد و گفته شد که سیستم بازار ایران بسیار پیچیده است و هیچ قدرتی نمی‌تواند در آن نفوذ کند. اغلب بازاری‌ها به پرداخت مالیات به دولت اعتقاد ندارند و خمس و زکات خود را به‌عنوان مالیات تلقی می‌کنند که این عدم پرداخت مالیات بار سنگینی بر دوش دولت می‌باشد. در قسمت دیگری از این برنامه با نشان‌دادن بخش‌هایی از کارخانه کامیون‌سازی خاور به نقل از مدیر کارخانه گفت: به لحاظ کمبود ارز جهت واردات قطعات مونتاژ، کارخانه مزبور به‌طور نیمه‌وقت کار می‌کند و به‌جای روزی 90 کامیون فعلاً فقط 26 کامیون مونتاژ می‌نماید. در صحنه‌هایی مربوط به بانک و سیستم بانکداری اسلامی در ایران با چند تن از مردم که نسبت به این سیستم خوشبین و حامی آن بودند مصاحبه شد. آنها می‌گفتند که برای دریافت سود و یا جایزه پول‌های خود را در حساب‌های مختلف بانکی می‌گذارند. در این گزارش گفته شد که این سیستم بانکی باعث شده است بانک‌ها در کادر فعالیت‌های اقتصادی کشور سهیم شوند و به نوعی بر سیستم اقتصاد کشور کنترل داشته باشند.
گزارش تلویزیون آلمان در ادامه گزارش خود ضمن تأکید بر اینکه تصویر ظاهری عقب‌ماندگی در ایران به لحاظ گرایش مردم به اسلام که در غرب رایج است صحیح نیست، گفت: اکنون در دانشگاه‌های ایران بسیاری از زنان و مردان باهوش به کسب علم و پیشبرد مملکت اشتغال دارند. جهاد سازندگی با مهندسین ایثارگر خود برای مناطق محروم تسهیلاتی فراهم می‌کنند. البته این اقدامات که با کمک کاری و پولی خود مردم منطقه انجام می‌گیرد، تاکنون نتایج پرثمری داشته و در جلوگیری از مهاجرت مردم از دهات به
1) 32. روزنامه رسالت، 27/8/1366، ص12، استکهلم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، به نقل از روزنامه سوئدی داگنزنیهتر.
شهرها بسیار مؤثر بوده است. در قسمت دیگری از این برنامه تصاویری از زندان اوین پخش شد که در آن ضمن نمایش نحوه به‌کارگیری و تعلیم زندانیان برای ادامه یک زندگی سالم در آینده، گفته شد که آیت‌الله خمینی اظهار داشته است که زندان‌ها را باید به دانشگاه تبدیل کرد و بدین جهت است که در اوین کلاس‌های درس وجود دارد و بعضی از زندانیان می‌توانند از طریق فراگیری دروس آزادی خود را بخرند. در پایان این گزارش نتیجه‌گیری شد که گویی ماشین تاریخ ایران به عقب برگشته است تا کودکان جامانده و محرومش در گذشته را هم با خود به جلو ببرد.(1)
1 13
بیست و پنجمین اجلاس اتحادیه مطالعات خاورمیانه‌ای امریکای‌شمالی (MESA) از 23 تا 26 آبان برگزار شد. در این اجلاس سخنرانان درباره موضوعات مختلف جنگ تحمیلی از جنبه‌های متفاوت بحث و بررسی کردند. در میزگرد مسائل جاری، آنها به این پرسش که "چه راه‌حلی برای بحران خلیج فارس ممکن است؟" پاسخ دادند که از نظر آنها با اینکه هر دو کشور درگیر در جنگ به پایان آن علاقه‌مند هستند ولی جنگ به زودی خاتمه نخواهد یافت و تنها راه‌حل بحران منطقه، پایان جنگ و انجام مذاکرات است. همچنین تأکید شد که تحریم ایران نمی‌تواند این کشور را به پای میز مذاکرات بیاورد یا به جنگ پایان دهد و برای خروج از این بن‌بست حفظ پرستیژ برای هر دو کشور ضروری می‌باشد.(2)
2 14
به گزارش قرارگاه ثامن‌الائمه(ع): «در دو هفته اخیر، میلیشیاهای افغانی و اشرار، در جاده‌ها و آبادی‌های مرزی منطقه تایباد، شرارت و عملیات‌های ایذایی را به نحو کم‌سابقه‌ای افزایش داده‌اند و ضمن چند عملیات کمین، آدم‌ربایی و سرقت احشام، تعدادی از مأمورین انتظامی را شهید و مجروح و چند تن از روستاییان و چوپانان و همچنین تعدادی از مأمورین توسط افاغنه مسلح به آن سوی مرز برده شدهاند و پاسگاه‌ها و جاده‌های مرزی در آن منطقه زیر آتش سلاح‌های سنگین کشور مقابل قرار گرفته است. هم‌زمان با این عملیات نیروهای میلیشیای دولتی افغانستان نیز در قسمت‌های مختلف نوار مرز تقویت و نیروهای دولتی نیز در بعضی نقاط مرزی حضور فعال پیدا کرده‌اند. اگر علت این‌گونه شرارت‌ها و عملیات‌های ایذایی در مرزهای جمهوری اسلامی ایران با تشدید عملیات‌های متهوارنه مجاهدین افغانی در مناطق، به‌ویژه خطوط کمربندی شهر هرات، منطقه قلعه‌گاه در استان فراه و منطقه غوریان مرتبط دانسته شود، می‌توان به علاقه کشور مقابل در تشکیل گردان‌های مختلف میلیشیایی و هنگ‌های قومی و استقرار این یگان‌های شبه‌نظامی در نوار مرز جهت کنترل مرزها و مقابله با عملیات مجاهدین، نشان‌دادن عکس‌العمل مناسب هنگام تشدید حملات مجاهدین به کشورهای همجوار که از آنان پشتیبانی می‌نمایند، پی برد.»(3)
1) 33. مأخذ6، ص36 و 37، بن - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 26/8/1366.
2) 34. سند شماره 238061 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: گزارشهای سیاسی خارجی، آذر 1366، ص17 تا 27؛ و - مأخذ 4، ص32 و 33، آتلانتا - خبرگزاری یونایتدپرس، 27/8/1366.
3) 35. سند شماره 075971 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر نمایندگی امام در منطقه8 ثامن‌الائمه(ع)- دفتر سیاسی، 26/8/1366.
1 15
عصر امروز بر اثر تیراندازی مأموران ستاد جذب مشمولان باختران به هنگام سربازگیری، یک تن کشته و چهار تن مجروح شدند. تیراندازی در منطقه شاطرآباد باختران زمانی روی داد که دو تن از مشمولان در بین جمعیت تماشاچی و معترض، اقدام به فرار کردند.(1)
1) 36. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 245، 29/8/1366، ص33، باختران - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/8/1366.
1 1
فرماندهان و یگان‌های عهده‌دار اجرای عملیات روی ارتفاع گرده‌رش (شمال منطقه ماووت) در تلاش برای آمادگی و هماهنگی هر چه بیشتر هستند تا در آغاز بامداد 29/8/1366 با نیروهای دشمن درگیر شوند و با پاکسازی گرده‌رش زمینه اجرای عملیات بعدی و پیشروی به سوی سد دوکان را فراهم کنند. جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی)، فرمانده قرارگاه نجف (نورعلی شوشتری)، مسئولان این قرارگاه و فرماندهان یگان‌های پشتیبانی هر یک به گونه‌ای در صدد رفع مشکلات باقی‌مانده و ایجاد آمادگی و هماهنگی هستند.
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه ساعت 9 صبح امروز برای مشاهده ارتفاع گرده‌رش، عازم دیدگاه واقع در ارتفاع طالش (شمال ارتفاع گرده‌رش) شد که ساعت 10:45 به دیدگاه رسید و به وسیله دوربین به بررسی مسیرهای عبور یگان‌های عمل‌کننده پرداخت. راه‌کار تیپ12 قائم(عج) مسیری مالرویی و ظاهراً صعب‌العبور بود. از طرف دیگر مسیر لشکر57 ابوالفضل(ع) شیاری قابل عبور ولی طولانی بود و دشمن در این مسیر دو سه رده کانال ایجاد کرده بود و حساسیت بیشتری در مورد آن داشت. به همین دلیل بود که برادر صفوی بعد از این بررسی گفت که «کار لشکر57 مشکل است. راه خوب است، ولی خیلی دور است. خوب شد که به این لشکر گفتیم یک شب زودتر از رودخانه عبور کند.» وی همچنین پس از این مشاهده، خودداری فرمانده لشکر57 از پذیرش ادامه عملیات در سمت راست گرده‌رش را منطقی خواند.
برادر صفوی پس از بازگشت به قرارگاه نجف در ساعت 14، فرمانده یگان‌های پشتیبانی آتش (توپخانه و ادوات) را فراخواند و ضمن اعتراض به آنها که چرا آتش پشتیبانی برای این عملیات از ارتفاع طالش طرحریزی نشده است، از آنها خواست سریع‌تر به سردشت بروند و ضمن هماهنگی با توپخانه ارتش مستقر در این منطقه، برای اجرای آتش روی گرده‌رش، در صورت امکان تعدادی توپ را نیز به منطقه طالش منتقل کنند تا آتش مؤثرتری روی دشمن اجرا شود. همچنین به مسئول ادوات نیروی زمینی سپاه (علی عساکره) تأکید شد که تعدادی از قبضه‌های ادوات را به این منطقه منتقل کند و نیز با توپخانه و ادوات لشکر23 نوهد (ارتش) هماهنگ شود که قبضه‌های آنها روی
دشمن اجرای آتش کنند، سپاه مهمات مصرف شده را تأمین می‌کند. برادر صفوی همچنین برادر پایدار (از نیروی هوایی سپاه که مسئولیت هماهنگی تیم هوانیروز ارتش مأمور به این عملیات را به عهده داشت) را در مورد نقاط مناسب برای خالی کردن بارهای تدارکاتی که هلیکوپترها برای رزمندگان حمل می‌کنند، توجیه کرد و از وی خواست که خلبانان هوانیروز را به این نقاط توجیه کند. برادر صفوی افزود: نقاط بارریزی بالا باشد، جاهایی که قاطر نمی‌تواند برود با هلی‌کوپتر تدارک کنید. وی تأکید کرد که در سمت راست گرده‌رش با مشکل روبهرو می‌شویم و چون توان نداریم، دشمن روی آن می‌ماند، لذا هلیکوپترهای کبری باید شیار بین طالش و گرده‌رش و خط دشمن را در نوک ارتفاع که عمدتاً به صورت کانال است، با راکت بزنند.(1)
از سوی دیگر، فرمانده قرارگاه نجف در تلاش برای جلوگیری از هشیاری دشمن، به دژبانی دستور داد که از ورود ماشین‌های سنگین به روستای بوالحسن و محدودة آن جلوگیری کند و همچنین از تجمع این وسایل در پشت دروازه ورودی بوالحسن ممانعت نماید. به دژبانی پاسگاه پلیس نیز ابلاغ شد که از ورود خودروهای حامل نیرو جلوگیری کند و با توجه به تعویق یک روزه عملیات، نیروها این بخش از مسیر را که در دید دشمن قرار دارد، شبانه و به صورت پیاده طی نمایند. فرمانده قرارگاه نجف همچنین برای اطمینان از محفوظ بودن نیروهای لشکر57 ابوالفضل از دید و گزند دشمن، که قرار است امشب از رودخانه قلعه چولان عبور نمایند و فردا را در زیر ارتفاع گرده‌رش استراحت نمایند، بررسی‌هایی کرد و از این جهت آسوده‌خاطر شد. علاوه بر این، وی در صدد است که در صورت گنجایش داشتن و بروز نکردن مشکلی، یک گردان از نیروهای عمل‌کننده تیپ12 قائم(عج) را نیز امشب به این محل بفرستد.(2)
برادر شوشتری امروز در جلساتی با فرماندهان یگان پدافند هوایی و یگان مهندسی آخرین وضعیت و اقدامات این یگان‌ها را جویا شد و برای هماهنگی بیشتر در زمان عملیات دستوراتی داد. برادر احمدی مسئول یگان پدافند، مشکلات این یگان را کمبود مهمات، نداشتن موشک سهند و نبودن توپ اورلیکن ارتش ذکر کرد. مهندس سلیمیان نیز توان لشکر مهندسی امام علی(ع) را در این منطقه سه تیم مهندسی (هر تیم 4 بولدوزر، 2 لودر و 1 گریدر)، یک گردان استحکامات و یک گردان پل ثابت اعلام کرد و مأموریت مهندسی را در حین عملیات، نصب پل‌ها و احداث جاده‌ها ذکر کرد.(3)
عصر امروز راوی مرکز مطالعات در قرارگاه نجف (یدالله ایزدی) از فرمانده این قرارگاه تدبیر فرماندهی عملیات را برای پاکسازی ادامه ارتفاع گرده‌رش جویا شد. برادر شوشتری پاسخ داد که سعی ما این است که این قسمت را با چهار یگان موجود (یگان‌های مأمور اجرای عملیات) حل کنیم و برای احتیاط یک گردان از لشکر ویژه 155 شهدا و یک گردان از لشکر7 ولیعصر(عج) را وارد منطقه می‌کنیم. منطقه طوری است که اگر جایی را در یک شب نتوانستیم بگیریم، نمی‌شود همان شب دنبال آن نیرو، نیروی دیگری بفرستیم، باید شب بعد عمل کنیم. اگر بتوانیم قله‌های اصلی گرده‌رش را حل کنیم، حل باقی‌مانده آن زیاد مشکل نیست؛ اگر نتوانیم حل کنیم، یگان جدید می‌خواهد.(4)
1) 1. سند شماره 1532 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه مرکزی سپاه در عملیات نصر8 (حسین اردستانی)، 26/8/ تا 11/9/1366، ص10 تا 15.
2) 2. سند شماره 1534 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفترچه ثبت جنگ راوی قرارگاه نجف‌اشرف در عملیات نصر8 (یدالله ایزدی)، 24/8/ تا 28/8/1366، ص104 تا 110.
3) 3. همان، ص108 تا 111.
4) 4. همان، ص113.
1 2
بررسی وضعیت قوای دشمن و میزان هشیاری آنها در مورد عملیات، از دیگر اقدامات امروز فرماندهان عملیات بود.
ساعت 17 امروز فرمانده قرارگاه نجف از 200 متر بالاتر از مقر تاکتیکی این قرارگاه (موقعیت جابر) که در پشت ارتفاع "گلان" واقع شده بود، با دوربین به بررسی منطقه عملیات پرداخت. در مدت 20 دقیقه‌ای که این بررسی ادامه داشت تنها یکی از افراد دشمن دیده شد که به سرعت از دیده‌ها پنهان گردید. در طرف دیگر، عقبة یگان‌های خودی نمایان بود که روشنایی چراغ خودروها و مقرهای یگان‌ها چون دهات کوچک نزدیک به هم خودنمایی می‌کرد.(1)
شامگاه نیز با حضور فرمانده قرارگاه نجف، مسئول اطلاعات این قرارگاه (حجت علی‌اوسط) و مسئول اطلاعات سپاه غرب کشور (محمد پیشبهار)، جلسه‌ای تشکیل گردید. ابتدا در گزارشی از شناسایی‌های شب گذشته گفته شد که کار نیروهای شناسایی تیپ11 امیرالمؤمنین(ع) و 21 امام رضا(ع) به خوبی انجام شد و آنها با مشکل و کمین برخورد نکردند، ولی یکی از نیروهای شناسایی تیپ12 قائم(عج) روی مین رفت که دشمن واکنشی نشان نداد و همین تعجب برادران را برانگیخته است، چون این حادثه در 100 متری سنگر کمین دشمن رخ داده بود.
با توجه به شواهد موجود و بررسی‌هایی که در روزهای اخیر از وضعیت دشمن به عمل آمده است، برادران حاضر در جلسه به رغم اینکه اوضاع را مشکوک ارزیابی می‌کنند ولی میزان هشیاری دشمن را ناچیز اعلام کردند. پیشبهار: «خیلی بعید است دشمن بفهمد و عکس‌العمل نشان ندهد.» شوشتری: «یا دشمن باید به خودش خیلی مطمئن باشد.» پیشبهار: «که اصلاً این طور نیست.» حجت علی‌اوسط: «اسیری می‌گفت که شایع شده که ایرانی‌ها در اطراف جزایر مجنون و عماره می‌خواهند عمل کنند.» شوشتری: «دشمن دفعه قبل [یک ماه پیش] آتشش بیشتر بود و داخل شیارها تیر ثبتی می‌گرفت و میزد. 95 درصد احتمال میرود که دشمن هشیار نیست.» حجت: «این طبیعی است، یک ماه و نیم است که دشمن به نیروهایش آماده‌باش داده است، آنها قبول نمی‌کنند.» شوشتری: « خلاصه، نظرتان چیست؟» پیشبهار: «احتمال هشیاری نیست، ولی حالت عادی هم نیست.» حجت: «این قطعی است که دشمن یک آمادگی نسبی بالای 50 درصد دارد.»
از سوی دیگر، با وجود تدبیر و تلاشی که امروز برای ممانعت از شلوغی منطقه و جلوگیری از هشیاری دشمن انجام گرفت و دژبانی از ورود خودروهای سنگین جلوگیری و تردد خودروهای سبک را محدود کرد، لیکن با شروع تاریکی هوا دژبانی راه را باز کرد و همین سبب افزایش تردد در شب شد که نگرانی و عصبانیت فرمانده قرارگاه نجف را برانگیخت. واحد حفاظت نیز گزارش داد که در منطقه "کاگر" ستون خودروها در تردد هستند.(2)
طرح مانور عملیات نصر 8
فرمانده قرارگاه نجف برای کاستن از وضعیت غیرعادی که ورود شبانه انبوه خودروها به منطقه عملیاتی به وجود آورده است، چنین تدبیر کرد که تعدادی خودرو در منطقه جمع‌آوری شود و با جمع‌آوری نیروهای متفرقه و نیز ترغیب یگان‌هایی چون لشکر25 کربلا و لشکر9 بدر که در صدد رفتن از منطقه هستند، به خروج سریع‌تر، وضعیت غیرعادی کاهش یابد. همچنین مقرر شد کامیون‌ها و کفی‌هایی که نیرو و تجهیزات به منطقه آورده‌اند، از خروج آنها به صورت خالی جلوگیری شود و نیز خودروهایی که قرار است به صورت پُر (با نیرو یا بار) از منطقه خارج شود از خروج شبانه آنها جلوگیری شود و با شروع روشنایی هوا به آنها اجازه خروج داده شود تا در دید دشمن قرار گیرند و این تصور برای عراقی‌ها ایجاد شود که نیروهای خودی در حال خروج از این منطقه یا جابه‌جایی هستند؛ تا به این ترتیب از حساسیت دشمن در مورد ورود یگان‌های جدید و پیش‌بینی درباره تصمیم خودی برای اجرای عملیات کاسته شود.(1)
در جلسه دیگری که شب هنگام با حضور برادر رحیم صفوی و مسئولان قرارگاه نجف تشکیل شد برادر رحیم درباره وضعیت دشمن گفت: «من امروز منطقه را خیلی خلوت دیدم. هواپیمای خودی هم که رفت و برگشت هیچ تیراندازی به طرف آن صورت نگرفت و بعد از برگشت آن صدای تیراندازی شنیده شد.» برادر مسجدی (مسئول ستاد قرارگاه رمضان) نیز گفت: «ما با داخل [عراق] تماس گرفتیم، هیچ خبری مبنی بر تقویت منطقه توسط دشمن نیست؛ برعکس قوای عراقی به سمت کرکوک و بغداد می‌رفته‌اند.» برادر صفوی ضمن بیان اینکه احتمال دارد این اقدامات دشمن کلک و فریب باشد، احتمال هشیاری دشمن را ناچیز شمرد و گفت: «اگر عملیات لو رفته بود، دشمن همه چیز را با آتش درو می‌کرد.»(2)
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه نگرانی عمده خود در مورد این عملیات را سه مسئله اعلام کرد: «اول اینکه عملیات قبل از شروع لو برود؛ که دراین‌صورت تیربارهای دشمن که در نقاط مسلط و سرکوب مستقر هستند، راه‌کارها را می‌بندند. مسئله دوم اینکه رزمندگان ارتفاع را تصرف کنند ولی به‌دلیل ناتوانی در پشتیبانی آنها، دشمن به آنها پاتک کند و آنها را مجبور به عقب‌نشینی کند. نگرانی سوم اینکه سمت راست گرده‌رش در تصرف دشمن باقی بماند که در این صورت نیروهای دشمن در این قسمت درخواست کمک کنند و با ورود قوای تازه نفس عراقی، بخش آزاد شده را بازپس‌گیرند.»
از جمله تدابیری که برای کاهش نگرانی‌ها اندیشیده شد، استفاده مناسب از هلی‌کوپتر برای پشتیبانی نیروهای عمل‌کننده و همچنین هلی‌برن نیروی جدید بود. بارریزی به وسیله هلی‌کوپتر برای یگان‌های عمل‌کننده نیز چنین اولویت‌بندی شد: 1- قلة سمت تیپ12 قائم(عج) 2- قلة سمت لشکر21 امام رضا(ع) 3- ارتفاع سمت لشکر57 ابوالفضل(ع). همچنین انتقال بقیه نیروهای لشکر57 به‌وسیله هلی‌کوپتر در ظهر روز اول عملیات و درصورتی‌که این لشکر نیرو نداشت، هلی‌برن نیروهای یگانی دیگر که در وهله اول لشکر ویژه شهدا مدِّ نظر بود.
از سوی دیگر، با توجه به اینکه 90 درصد احتمال داده می‌شد بخشی از ارتفاع گرده‌رش که در مقابل ارتفاع طالش قرار دارد، پاکسازی نشود، دراین‌صورت نیروهای دشمن در این قسمت مانع عمده‌ای در استفاده از هلی‌کوپتر بودند. برای دفع این معضل دو راه حل در نظر گرفته شد: 1- با استفاده از گلوله‌های آتش‌زا، این قسمت از ارتفاع گرده‌رش آتش زده شود تا دود آن مانع دید نیروهای دشمن گردد. 2- روی این قسمت از ارتفاع اجرای آتش شود تا امکان تحرک از نیروهای دشمن سلب شود.(1)
گفتنی است که فرماندهی عملیات، 4 مأموریت برای تیم‌های هلی‌کوپتری که از هوانیروز ارتش مأمور پشتیبانی این عملیات شده بودند، مشخص کرد: 1- ترابری مهمات، آب، غذا و آنچه یگان‌های عمل‌کننده روی ارتفاع لازم داشته باشند. 2- ترابری نیرو 3- تخلیه مجروح 4- تیم آتش و پشتیبانی رزمی.(2)
1 3
هواپیماهای ارتش عراق عصر امروز به منطقه باختران حمله کردند و ضایعاتی به بار آوردند؛ دو فروند از این هواپیماها سرنگون شدند. گزارش دفتر سیاسی نمایندگی امام در قرارگاه نجف حاکی است که ساعت 16:54 امروز براساس اعلام رادار محلی سوباشی تعداد 20 هواپیمای عراقی به باختران و حومه تجاوز کردند که این حملات تا ساعت 24 امروز سه شهید و هیجده مجروح داشت. در این تجاوزات یک میراژ عراقی سایت موشکی هاوک (هاگ) را هدف قرار داد که به علت خسارات وارد شده قادر به عمل نمی‌باشد. هواپیماهای دشمن همچنین در این حملات بیش از 14 بمب و راکت پرتاب کردند که هیچ‌یک از بمب‌ها پس از پرتاب عمل ننمودند، ولی پس از آن یکی پس از دیگری با فاصله شروع به انفجار کردند که ظاهراً این بمب‌ها از نوع زمانی بوده‌اند. نقاط بمباران شده عبارتند از: 12 کیلومتری جاده اصلی باختران - کامیاران، روستای فلک (خلگ) در 30 کیلومتری باختران، روستای تکیه، محدوده دامپروری مهرگان واقع در 4 کیلومتری پاسگاه قزانچی، روستای سرابله. در این گزارش همچنین آمده است که بر اثر آتش پدافند هوایی، دو هواپیمای متجاوز سقوط کرد که یکی از خلبانان را هنگام فرود افراد محلی و خدمه یکی از توپ‌های ضدهوایی دیده‌اند.(3)
سیستم موشکی هاوک
عصر امروز 20 هواپیمای عراقی به باختران و حومه حمله کردند.
در این حمله دو هواپیمای عراقی سرنگون شد و یک میراژ عراقی سایت موشکی هاوک را هدف قرار داد که به آن آسیب رسید.
نیروی دریایی سپاه نیز گزارش داد که در ساعت 22:30 صدای چند انفجار از طرف سکوی فروزان شنیده شد. همچنین در ساعت 23:10 وضعیت جزیره خارک و استان بوشهر قرمز اعلام گردید و در ساعت 23:17 صدای چند انفجار شنیده شد.(1)
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز در گزارشی از فعالیت‌های پروازی امروز هواپیماهای عراقی آورده است که از ساعت پنج دقیقه بامداد تا 23:51 امروز 31 هواپیمای متجاوز عراقی در 10 مسیر 1 تا 6 فروندی، ضمن تجاوز به حوالی مناطق مهران، نفت‌شهر، ایلام، باختران و غرب سنقر در دید رادارهای این نیرو قرار گرفت که بر علیه آنها اقدامات تاکتیکی به عمل آمد. در این گزارش افزوده شده که 67 هواپیمای عراقی در 23 مسیر ضمن پرواز داخلی و گشت مرزی در قلمرو فضایی عراق و شمال‌غربی خلیج فارس توسط رادارهای این نیرو ره‌گیری شده است.(2)
از سوی دیگر، عراق در اطلاعیه نظامی امروز خود -2921-اعلام کرد که جنگنده‌های عراقی در ساعت 16:30 امروز آتشبار موشکی زمین به هوای هاگ مستقر در غرب کرمانشاه را بمباران کردند. در این اطلاعیه افزوده شده که جنگنده‌های عراقی در روز جاری 98 مأموریت جنگی بر علیه نیروهای ایرانی انجام دادند و سالم به پایگاه‌های خود بازگشتند.(3)
نمایندة ایران در سازمان ملل متحد امروز -27/8/1366- در نامهای برای دبیرکل این سازمان نوشت که جنگنده‌های عراقی در تاریخ 4 نوامبر 1987 -13 آبان 1366- یک منطقه غیرنظامی را در استان خوزستان بمباران کردند که در این حمله یک تن شهید و تعدادی مجروح شدند. رجایی‌خراسانی در این نامه افزوده است که هواپیماهای عراقی یکی از روستای‌های سردشت را نیز بمباران کردند که یک کودک شهید و 4 تن مجروح شدند.(4)
1 4
واکنش سازمان بین‌المللی انرژی اتمی و آلمان در قبال بمباران نیروگاه اتمی بوشهر، نظریات مختلف درباره خطرات این بمباران و آثار دیگر آن، از جمله گزارشهای رسانه‌ها و خبرگزاری‌ها درباره حملات روز گذشته هواپیماهای عراقی به این نیروگاه است.
به گزارش آسوشیتدپرس، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی امروز اعلام کرد که یادداشت تقاضای ایران را برای کمک و اعزام تیمی از کارشناسان امنیتی این آژانس جهت بازدید از نیروگاه بوشهر دریافت کرده است.(5)بنا به گزارش رویتر، آژانس انرژی اتمی در جواب تقاضای ایران، طی بیانیه‌ای اعلام کرد: «آژانس به این تصمیم اولیه رسیده که درخواست ایران برای محکوم‌کردن این حملات و اعزام تیمی از کارشناسان به نیروگاه بوشهر برای برآورد خسارات را رد کند. مدیر کل پاسخ داده که مقدار و ماهیت مواد هسته‌ای در مرکز بوشهر نمی‌توانسته خطر تشعشعاتی مهمی برای عموم ایجاد کند... آژانس آماده ارائه کمک است ولی به اطلاعات بیشتری نیاز دارد تا بتواند نوع کمک لازم را تعیین کند.»(6)
1) 12. سند شماره 076002 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: دفتر فرماندهی نیروی دریایی سپاه، 28/8/1366.
2) 13. سند شماره 076012 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی نهاجا - معاونت اطلاعات، 27/8/1366.
3) 14. سند شماره 029641 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: سماجا2 - معاونت اطلاعات، 27/8/1366.
4) 15. سند شماره S/19277 شورای امنیت سازمان ملل، 19 نوامبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
5) 16. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 244، 28/8/1366، ص8.
6) 17. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 245، 29/8/1366، ص17.
در پی اقدام روز گذشته عراق به بمباران نیروگاه انرژی اتمی بوشهر و کشته شدن یکی از تکنسین‌های آلمانی، کارشناسان آلمانی نیروگاه را به قصد خروج از کشور ترک کردند. شرکت سرویس کنترل فنی آلمان اعلام کرد که تمامی تکنسین‌های آلمانی این شرکت که در مرکز هسته‌ای بوشهر مشغول به‌کار بودند، به آلمان مراجعه خواهند کرد. در این حمله سر یک آلمانی به نام فردریکس از تن جدا شد. به گفتة سخنگوی شرکت سرویس کنترل فنی آلمان، کارشناسان این شرکت 5 ماه قبل، پس از آنکه عراق به مقامات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اطمینان داد که به مراکز اتمی دارای کاربرد غیرنظامی به‌ویژه به مرکز هسته‌ای بوشهر حمله نمی‌کند، کار خود را شروع کرده بودند.(1)
از سوی دیگر، شرکت آلمانی کراوت ورک یونیون (کا.و.یو)، مسئول ساخت مرکز نیروگاه انرژی اتمی بوشهر، اعلام کرد که هرگز سوخت هسته‌ای به ایران تحویل داده نشده است و ژنراتورهای تحویلی به هیچ‌وجه مراکز ایران را به راه نمی‌اندازند. علاوه بر آن از این مرکز به هیچ‌وجه نمی‌توان برای مقاصد نظامی استفاده کرد. کارهای ساختمانی این نیروگاه در سال 1979 رها شد و کارگاه آن تعطیل گردید. در دوران توقف کار فقط کارهای اولیه مرکز به اتمام رسید و مونتاژ تجهیزات راکتورها صورت نگرفته بود. بازرسان این شرکت آخرین‌بار در سال 1984 از نیروگاه بازدید کردند که کار خاصی در زمینه ساخت صورت نگرفته بود. این طرح شامل احداث یک مرکز با آب گرم به قدرت 1200 مگاوات با دو راکتور بود که هزینه کل آن 9 میلیارد دلار پیش‌بینی شده بود.(2)رادیو کلن نیز در گزارشی گفت: «عراق همواره قول داده بود که این نیروگاه هسته‌ای را که برای مقاصد صلح‌آمیز احداث شده، از حملات هوایی خود کنار بگذارد ولی این حمله غیرمترقبه ممکن است تلاش‌های مربوط به خاتمه جنگ را به خطر اندازد. عراق مسئول امکان صدمات ناشی از تشعشعات آن می‌باشد.(3)هرچند کارشناسان اتمی امریکا معتقدند هیچ نوع راکتوری در ایران وجود ندارد و تا زمانی که راکتور فعال نباشد، تشعشع اتمی خطرناکی برای سلامت انسان به‌وجود نمیآید، "دان باتلر"، سخنگوی وزارت انرژی امریکا گفت: «تشعشعات خطرناک چرنوبیل در شوروی حاصل فعل و انفعالات اتمی بود که در زمان کارکردن یک راکتور به‌وجود می‌آید.»(4)
مطبوعات ایتالیا نیز بمباران نیروگاه بوشهر را یک وسیله تبلیغاتی دانستند که علیه شیخ‌نشین‌های حوزه خلیج فارس به‌کار رفته و صادرات غذایی ایران را نیز تهدید می‌کند.
به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی روزنامه‌های ایتالیا در شماره‌های امروز خود با اشاره به اینکه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انتشار رادیو اکتیویته از این نیروگاه را تکذیب کرده است، نوشتند که ایران گذشته از ایجاد وحشت در کشورهای خلیج فارس، تلاش دارد صحنه بین‌المللی را تحریک کرده و از انزوای کنونی خارج شود. روزنامه پر تیراژ "ایل مساجرو" در گزارشی از دوبی، اظهار عقیده کرد که چنین تبلیغاتی در عین حال می‌تواند به سلاحی علیه
ایران مبدل شود. این روزنامه که از نشریات نزدیک به وزارت خارجه ایتالیا می‌باشد یادآور شد که نیمی از صادرات غیرنفتی ایران محصولات غذایی به ویژه پسته و خاویار است که طی هشت ماهه اول سال 1987 معادل 330 میلیون دلار ارز وارد ایران کرده است و نتیجه‌گیری کرد که سوءظن به سلامت صادرات غذایی ایران مساوی است با قطع این درآمد که در پی سال‌ها تلاش به‌دست آمده است.(1)
یک مقام وزارت خارجه کویت نیز با درج مقاله‌ای در یک روزنامه کویتی از حمله عراق به نیروگاه انرژی اتمی بوشهر ستایش کرده و آن‌را اقدامی تاریخی و بی‌نظیر خواند. روزنامه الانبا نوشت: «انهدام نیروگاه اتمی بوشهر مایه افتخار امت عرب در سرتاسر میهن عربی است. مجتمع هسته‌ای بوشهر برای ارعاب اعراب و به زیر سلطه کشاندن آنان تأسیس شده است. این روزنامه تأسیسات مجتمع پتروشیمی و هسته‌ای ایران در بوشهر را مجتمع مرگ خواند و کشورهای اروپایی را که برای احداث این تأسیسات به ایران کمک می‌کنند کشورهای شرور توصیف کرد.»(2)
1 5
در ادامه مبارزات نیروهای معارض عراقی در شمال این کشور 11 پایگاه تأمینی رژیم بغداد منهدم گردید. پیشمرگان حزب دمکرات کردستان عراق در شمال‌شرق شهر زاخو، واقع در نزدیکی مرز ترکیه و عراق در استان دهوک، با حمله به پایگاه‌های ارتش عراق 90 نیروی دشمن را کشته و 40 تن را اسیر کردند. در جریان این عملیات 5 خودرو عراقی منهدم گردید و 3 قبضه تیربار، 43 هزار فشنگ، 57 قبضه سلاح سبک و تعدادی آر.پی.جی7 و بی‌سیم به غنیمت گرفته شد.(3)
معاونت اطلاعات یگان جنگ الکترونیک سپاه پاسداران نیز گزارش داد که دشمن بعثی در ساعت 11:15 امروز اعلام کرد که یک گروه از مبارزین که حدود 15 نفر بودند به سیلو و ایستگاه برق جمبور با موشک‌های آرپی‌جی7 حمله کردند که درگیری تا ساعت 23 شب‌گذشته ادامه داشت. در این حمله پایگاه‌های مستقر روی کوه قره‌داغ با مبارزین درگیر شدند که در این درگیری یک نفر مجروح گردید.(4)
2 6
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق بسیج و سازماندهی یکصد هزار نیروی مجاهد و رزمنده را داخل خاک عراق و جبهه‌های نبرد در برنامه کاری خود قرار داده که تاکنون نصف این نیرو را آماده کرده است. آیت‌الله سیدمحمدباقر حکیم، رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در یک کنفرانس خبری به تشریح اوضاع منطقه پرداخت و درباره تحولات داخل عراق و برنامه‌های این مجلس گفت: «اوج‌گیری عملیات مسلحانه مردم عراق در داخل خاک این کشور نشانه‌ای از قیام مردمی ملت عراق است و عملیات‌های مبارزان عراقی به طور مستمر در همه استان‌های عراق انجام می‌شود. با استمرار عملیات‌های شبانه مجاهدان عراقی در بعضی از استان‌ها
1) 22. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 246، 30/8/1366، ص12، رم - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 29/8/1366.
2) 23. مأخذ 17، ص17، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 28/8/1366.
3) 24. سند شماره 144647 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: آمار عملیات گروه‌های مبارز عراقی، 30/8/1366، ص18.
4) 25. سند شماره 029631 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: معاونت اطلاعات یگان جنگال سپاه، 27/8/1366.
به‌خصوص عماره، ناصریه، دیوانیه و مناطق همجوار استان واسط و دیاله، این مناطق از کنترل ارتش عراق خارج گردیده است. از جمله نتایج مهم این عملیات‌ها، افزایش روحیه مردم مسلمان عراق در مبارزه علیه رژیم صدام و نیز افزایش تعداد مجاهدان و فراریان از ارتش عراق و پیوستن آنها به صفوف مجاهدان می‌باشد.»(1)
1 7
امروز 25 تن از کردهای ساکن شهر شقلاویه در شمال‌شرقی استان اربیل عراق بدون محاکمه به‌دست ارتش عراق اعدام شدند. خبرگزاری فرانسه که این خبر را به نقل از یک سخنگوی اتحادیه میهنی کردستان عراق اعلام کرد، در ادامه گزارش به نقل از وی نوشت: «مقامات عراقی پیش از مجبور کردن اهالی شهر شقلاویه به ترک و تخلیه این شهر و ویران کردن آن، در صدد هستند سرویس‌های عمومی شهر را به مکانی دیگر انتقال دهند.»
خبرگزاری فرانسه افزود: «ناآرامی شدیدی از بهار سال گذشته تاکنون در عراق حکم فرماست و ارتش عراق طی این دوره اقدام به تخریب روستاها در طول محورهای بزرگ ترابری، کرده و اهالی را به سوی مرکز عراق کوچ داده است.»(2)
2 8
رژیم عراق در اجرای یک جنگ تبلیغاتی - روانی، بیمارستان دهوک را بمباران کرد و آن را به جمهوری اسلامی ایران نسبت داد. رادیو بغداد در این باره گفت: «عراق در نامهای سازمان ملل متحد را از اقدام رژیم ایران در بمباران یکی از بیمارستان‌های غیرنظامی در شهر دهوک آگاه ساخته است. براساس این نامه در این بمباران 9 غیرنظامی از جمله 6 زن و یک دختربچه کشته و 64 تن دیگر مجروح شدهاند.(3)
درحالی‌که عراق با تبلیغات گسترده سعی دارد چهره ایران را در نزد افکار جهانی مخدوش نماید، در منابع خبری و اطلاعاتی جمهوری اسلامی ایران هیچ گزارشی از اجرای عملیات هوایی برون مرزی منتشر نشده است. خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز رسماً ادعای رژیم عراق را تکذیب کرد.(4)
براساس مدارکی که حزب دمکرات کردستان عراق بعداً ارائه کرد رژیم عراق با یک هواپیما که پرچم جمهوری اسلامی ایران روی آن زده شده بود، به این بیمارستان حمله کرد و برای عوام‌فریبی یک موشک سام نیز در کوه سینا منفجر کرد. قربانیان بمباران 11 تن از افرادی بودند که چهار ماه پیش دستگیر و یک روز قبل از بمباران، تیرباران شده بودند.(5)
3 9
نمایندة عراق در سازمان ملل متحد امروز دو نامه برای دبیرکل سازمان ملل ارسال کرد. عصمت کتانی در نامه اول ادعا کرده است که نیروهای ایران در روز 16 نوامبر 1987 با حمله به نقاط مختلف استان‌های بصره، سلیمانیه و دیاله موجب مرگ 13 تن و جراحت 40 غیرنظامی و خسارت به تعدادی ساختمان و خودرو شدهاند.(6)
1) 26. روزنامه رسالت 27/8/1366، ص2.
2) 27. روزنامه اطلاعات 1/9/1366، ص14، خبرگزاری فرانسه، به نقل از سخنگوی اتحادیه میهنی کردستان عراق.
3) 28. مأخذ 15، ص60، پکن - خبرگزاری فرانسه، 27/8/1366.
4) 29. مأخذ 22، ص9، دهوک - آسوشیتدپرس، 29/8/1366.
5) 30. روزنامه اطلاعات 15/9/1366، ص12، ارومیه - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
6) 31. سند شماره S/19280 شورای امنیت سازمان ملل، 19 نوامبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ. (محمدعلی خرمی)
نامه دوم نمایندة عراق دربارة بیانات رئیس‌جمهور ایران در همدان در مورخ 26 آبان 1366 می‌باشد که در آستانه اعزام نیروی یکصد هزار نفری از این استان ایراد شد. عصمت کتانی در نامة خود نوشته است: «متن اظهارات رئیس‌جمهور ایران [آیت‌الله] خامنه‌ای در مورخ 17 نوامبر 1987 به پیوست ارسال می‌گردد. این خطابه نشان‌دهندة نگرش خیلی روشن ایران درباره قطعنامه598 و عزم این رژیم در اصرار به تجاوزاتش می‌باشد. به طور اجمال نگرش ایران به آنچه که به عنوان صدور انقلابش مطرح می‌نماید، نمونه‌ای از دخالت آشکارش در امور داخلی سایر کشورهای منطقه، اشاره شده است.»(1)
گفتنی است که گزیده‌ای از سخنرانی مورد اشاره، در روزشمار 26/8/1366، گزارش شماره906 درج شده است.
1 10
ارتش ترکیه هر چند مدت حملاتی را علیه شمال عراق اجرا می‌کند و رهبران ترکیه از عراق می‌خواهند که امنیت راهها را در این منطقه برقرار نماید. استانداری کردستان ایران در تحلیلی به بررسی این موضوع پرداخته است و علل این اقدام ترکیه را چنین برشمرده است: «1- هم‌مرز بودن کردستان عراق به‌طول صدها کیلومتر با ترکیه. 2- وجود بخش اعظم منابع نفتی عراق در کردستان و به‌ویژه در استان‌های کرکوک که بخش‌های زیادی از نفت چاه‌های استان کرکوک از طریق خط لوله‌ای که از کردستان عراق به ترکیه عبور می‌کند، به خارج صادر می‌گردد و ترکیه نیز بخش بزرگی از نیازهای نفتی خود را از طریق همین خط لوله تأمین می‌کند. 3- فعالیت وسیع گروه‌های کرد عراقی در شمال آن کشور به گونه‌ای است که این فعالیت‌ها باعث گردیده کردستان عراق به یکی از کانون‌های ضدیت با رژیم صدام تبدیل گردد. 4- رابطه نزدیک گروه‌های کرد عراق با جمهوری اسلامی و به ویژه افزایش این روابط در یک‌سال اخیر در راستای سقوط رژیم بعثی عراق به گونه‌ای است که در چند ماه اخیر این گروه‌ها با حمایت و پشتیبانی جمهوری اسلامی حملات زیادی را علیه مراکز نظامی و صنعتی عراق در شمال آن کشور و از جمله در استان نفت‌خیز کرکوک سازمان داده‌اند. 5 - متأثر بودن غالب گروه‌های کرد عراقی از سیاست‌های دولت شوروی در قبال آینده عراق به گونه‌ای است که تعدادی از با نفوذترین گروه‌های کرد عراقی و از جمله حزب دمکرات کردستان عراق با کمونیست‌های طرفدار شوروی در عراق، جبهه واحدی تشکیل داده و درباره حکومت آینده عراق با هم به وحدت نظر رسیده‌اند.»
در ادامه این تحلیل آمده است: «با توجه به موارد فوق‌الذکر به ویژه توجه خاص دولت شوروی به مسئله کردها در عراق و ترکیه و تأثیری که مسئله کردهای ترکیه بر ثبات و امنیت این کشور هم‌پیمان امریکا در جوار خاک شوروی می‌گذارد، درصد احتمال دخالت نظامی ترکیه در شمال عراق در صورت سقوط صدام افزایش می‌یابد. دولت ترکیه بر این
1) 32. سند شماره S/19284 شورای امنیت سازمان ملل، 19 نوامبر 1987، ترجمة مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ. (محمدعلی خرمی)
مسئله واقف است که سقوط صدام و روی کار آمدن یک دولت مخالف منافع غرب در عراق به‌ویژه از آن نظر که کردهای عراق در آن نقش خواهند داشت، بر مسئله کردهای ترکیه تأثیر گذاشته و موجب می‌شود که مسئله کردهای ترکیه نیز حالت جدی‌تری به خود بگیرد. با توجه به اینکه سمت‌گیری مسئله کردها به صورت عام در منطقه و به‌صورت خاص در ترکیه به سود شوروی است در هر صورت باعث می‌گردد به‌وسیله آن یکی از دولت‌های پایگاه امریکا در جوار خاک شوروی تضعیف یا تجزیه گردد. سیاست‌های امریکا و منافع آن در خصوص مسئله کردها ایجاب می‌کند که این مسئله در شرایط فعلی به‌وسیله سرکوب آن حل گردد.»(1)
1 11
رئیس دانشگاه صنعتی اصفهان در گفتوگویی اظهار کرد که از تمایل دانشجویان این دانشگاه برای اعزام داوطلبانه به جبهه‌های نبرد کاسته شده است. وی عزیمت عده‌ای مشخص به جبهه و ادامه تحصیل برخی دیگر از دانشجویان را دلیل این موضوع اعلام کرد و اظهار امیدواری کرد که با تصمیمات اتخاذ شدة اخیر، گرمی عزیمت داوطلبانه نیز مجدداً حاصل شود.(2)
2 12
امریکا و کویت مخالفت خود را با حمله ایران به بصره علنی ساختند. شیخ صباح الاحمد، معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه کویت گفت: «در صورت عملی شدن حمله ایران علیه بصره، دولت کویت اقدامات پیش‌گیرانه‌ای اتخاذ خواهد کرد. ما همسایه بصره هستیم و باید تدابیر پیش‌گیرانه‌ای اتخاذ نماییم. ما امیدواریم در گیر و دار اوضاع جاری به کویت آسیبی نرسد. ما امیدواریم که ایران حمله خود علیه عراق را عملی نسازد، زیرا این اقدام واکنش تندی از سوی جهان عرب و دنیا برمی‌انگیزد. ما امیدواریم که در اذهان برادران ایرانی ما این نباشد که از طریق حمله نظامی بخواهند امتیازاتی را به‌دست آورند تا موضع خود را در مذاکرات آینده در سازمان ملل قوی سازند.»(3)
سفیر امریکا در کویت نیز گفت: «امریکا نمی‌خواهد ایران دست به عملیات نظامی علیه جبهه‌های عراق بزند و یا به شهر بصره حمله کند. دولت امریکا مایل است که ایران به بصره حمله نکند. امریکا کوشش می‌کند با شرکت تمامی طرف‌های ذی‌نفع از جمله کشورهای درگیر در جنگ و قدرت‌های بزرگ جنگ به پایان برسد.»(4)
3 13
درحالی‌که جمهوری اسلامی ایران فعالیت گسترده‌ای را برای تدارک عملیات مداوم و مؤثر آغاز کرده است و تحلیلگران آن‌را دلیلی بر شکست مأموریت دبیرکل سازمان ملل متحد می‌دانند(5)تلاش کشورهای منطقه برای هماهنگی مواضع و متقاعد کردن ایران به پذیرش قطعنامه 598 ادامه دارد.
1) 33. سند شماره 138115 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: از فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان، به فرماندهی نیروی زمینی سپاه، معاونت اطلاعات، 27/8/1366، ص4 تا 8.
2) 34. مأخذ 16، ص36، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
3) 35. مأخذ 16، ص18، روزنامه القبس (چاپ کویت) 27/8/1366.
4) 36. روزنامه کیهان 28/8/1366، ص20، کویت - خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از سفیر امریکا در کویت، 27/8/1366.
5) 37. مأخذ 16، ص29، بی‌بی‌سی، 27/8/1366؛ و ص21، رادیو امریکا، 27/8/1366.
تصویر
هانس دیتریش گنشر، وزیر امور خارجه آلمان که برای دیدار از کشورهای عربستان، عراق و اردن وارد منطقه شده است، امروز پس از سه روز مذاکره با مقامات عربستان درباره موضوعات مختلف و جنگ ایران و عراق، وارد بغداد شد. عربستان ضمن ابراز رضایت از فعالیت‌های آلمان در تصویب قطعنامه 598، از گنشر خواست که به‌دلیل روابط نزدیک با ایران و دیدار از بغداد در تلاش‌های صلح خاورمیانه یک نقش فعالانه‌ای به عهده بگیرد.(1)
وزیر خارجه آلمان پس از ورود به بغداد در یک مصاحبه مطبوعاتی ضمن ابراز خوشبختی از سفر به بغداد در این موقعیت مهم، گفت: «در این دیدار مایلیم از نتایج کنفرانس سران عرب در امان آگاه شده و درباره اجرای قطعنامه شماره 598 شورای امنیت با مقامات عراق مشورت کنیم.»(2)
رادیو کلن نیز دراینباره گفت: «در رابطه با دیدار وزیر امور خارجه جمهوری فدرال آلمان از منطقه هر شنونده‌ای نخست به جنگ خلیج فارس میان عراق و ایران فکر می‌کند، آن هم به خصوص بدین خاطر که وزیر امور خارجه جمهوری آلمان فدرال در تابستان گذشته اقداماتی به‌عمل آورد تا راه را برای دبیرکل سازمان ملل متحد، در زمینه انجام مذاکراتی میان دو کشور در حال جنگ ایران و عراق هموار سازد.»(3)
دولت لیبی نیز با ارسال نامهای به سازمان ملل متحد، حضور نیروهای خارجی در خلیج فارس را مانع صلح در منطقه دانست و از آنها خواست با عقب‌نشینی از خلیج فارس در را به سوی صلح بگشایند.(4)
1 14
در پی فشارهای امریکا به کشورهای فروشنده سلاح در جهان برای ایجاد محدودیت‌های بیشتر در رسیدن هرگونه سلاح به ایران، چین و کانادا تدابیر جدیدی را اتخاذ کردند. به گزارش خبرگزاری فرانسه دولت چین اعلام کرد که صدور موشک‌های کرم ابریشم خود به بازار بین‌المللی را متوقف ساخته است. به عقیده تحلیلگران، چین به این ترتیب در برابر خشم روزافزون امریکا و کشورهای عربی میانه‌رو که این کشور را به فروش موشک‌های کرم ابریشم متهم می‌کنند، واکنش نشان داده است. واشنگتن که از چند ماه پیش چین را متهم به فروش
این سلاح به ایران می‌کند در اواخر ماه گذشته مسیحی به‌دنبال هدف قرارگرفتن یک کشتی امریکایی با موشک کرم ابریشم در خلیج فارس، تصمیم گرفت انتقال تکنولوژی پیشرفته امریکا به چین را ممنوع نماید. دیپلمات‌های عرب در پکن تأکید می‌کنند، چین همچنین باید با خشم روزافزون کشورهای میانه‌روی عربی مانند تونس مقابله کند که این کشور را متهم به فروش موشک‌های مذکور به ایران کرده‌اند و از چین می‌خواهند تا به فروش آنها به ایران پایان دهد. چین همواره تأکید کرده است که در جنگ ایران و عراق بی‌طرفی کامل را حفظ کرده و هیچ‌گونه سلاحی به دو طرف متخاصم نفروخته است.(1)
همچنین شرکت کانادایی "پرات وویتنی" که دیروز رادیو کانادا آن را به صدور قطعات هلی‌کوپتر به ایران متهم کرده بود، اعلام کرد که از ماه نوامبر 1987 به صورت داوطلبانه تصمیم گرفت هرگونه صادرات به ایران را متوقف سازد و هیچ‌گونه موتور یا قطعات مجزایی به ایران ارسال نکرده است. در بیانیه این شرکت آمده است: ما به موردی برخورد نکرده‌ایم که طی آن قطعات مجزای ارسالی این شرکت برای کشوری که با آن روابط بازرگانی دارد، به ایران فرستاده شود.(2)
گفتنی است که رسانههای غربی با درج مقالات و ارائه اطلاعات درباره شرکت‌ها و کارخانه‌های تولیدکننده سلاح، نقش مهمی در تشدید محدودیت‌ها علیه ایران در زمینه تهیه سلاح و تجهیزات نظامی و غیرنظامی ایفا می‌کنند.(3)
1 15
"عراق - گیت کی فراخواهد رسید" عنوان مقاله‌ای در شماره امروز روزنامه فرانسوی لوموند است که در آن رسوایی شرکت فرانسوی لوشر با تحویل غیرقانونی 450 هزار خمپاره به ایران در زمان حکومت سوسیالیست‌ها را گریز و انحراف از رسوایی واقعی یعنی سیاست فرانسه در حمایت سیاسی - نظامی از عراق دانسته و نوشته است: «اگر روزی مسئله عراق - گیت مطرح شود صلح نزدیک خواهد شد.» لوموند با اشاره به تجاوز عراق به خاک ایران و سیاست حمایتی فرانسه از متجاوز افزود: «فرانسه، مهد آزادی‌ها، برای نخستین‌بار در تاریخ خود از یک کشور متجاوز یعنی عراق حمایت نظامی و سیاسی می‌کند.» نویسنده قضیه لوشر را یک رسوایی کوچک تلقی کرد و افشا شدن آن را تلویحاً به حامیان رژیم عراق در فرانسه نسبت می‌دهد. این موضوع موجب می‌شود تا روابط نظامی قانونی و رسمی میان پاریس و بغداد باز هم مدت زمان طولانی پنهان بماند. نویسنده نتیجه‌گیری می‌کند که فروش پنهانی سلاح به ایران یک اشتباه است ولی آیا فروش اسلحه به عراق یک جنایت محسوب نمی‌شود.(4)
2 16
با وجود اینکه کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها در خلیج فارس در معرض حملات نظامی هستند، شرکت‌های کشتیرانی برای حمل نفت به رقابت با یکدیگر می‌پردازند. خبرگزاری
1) 43. مأخذ 16، ص60، پکن - خبرگزاری فرانسه، 27/8/1366.
2) 44. مأخذ 22، ص28، مونترال - خبرگزاری فرانسه، 29/8/1366.
3) 45. خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه "گزارشهای ویژه"، شماره 239، 23/8/1366، ص46 و 47، خبرگزاری فرانسه 22/8/1366.
4) 46. مأخذ 17، ص10 تا 13، پاریس - خبرگزاری جمهوری اسلامی، 27/8/1366، به نقل از لوموند.
فرانسه درباره وضعیت خلیج فارس و چگونگی حمل نفت از این منطقه، در گزارشی از دوبی نوشت: «نفتکش‌هایی که در طول سواحل ایران هدف حمله هواپیماهای عراقی قرار می‌گیرند نه‌تنها به امر صادرات نفت ایران می‌پردازند، بلکه محصولات پالایش شده مورد نیاز نیروهای تهران را نیز تأمین می‌کنند. توان پالایش نفت در ایران به‌دلیل بمباران‌های بی‌وقفه نیروی هوایی عراق کاهش یافته است. محصولات پالایش شده تا شمال ایران و نزدیکی جبهه‌ها حمل می‌شود. منابع دریایی می‌گویند حمله عراق به نفتکش‌ها امری روزمره شده است. با این همه حمل نفت از خارک که به‌وسیله حدود بیست نفتکش انجام می‌شود، هرگز متوقف نگردیده است. بنا به اظهار شرکت‌های کشتیرانی ناخداها و خدمه کشتی‌ها با قبول سفر رفت و برگشت به این منطقه، دستمزدهای دو برابر دریافت می‌کنند. برای کسانی که جسارت اجرای این مسئولیت را دارند خطر فراوان و امکانات حفاظتی ناچیز است. به محض ورود به خلیج فارس مقرراتی که باید به مورد اجرا گذاشته شود، بسیار دقیق است. برای یک کشتی با 25 خدمه، تعداد افراد باید به هفت یا هشت نفر تقلیل یابد که شامل چهار دیدبان، یک مأمور رادیو و چهار افسر ناوبری می‌شود؛ احدی نباید به‌طور مستمر در موتورخانه به سر برد. باید هر ده یا یازده دقیقه به آنجا سرکشی کرد و فوری خارج شد. نفتکش‌ها پس از ورود به خارک چه در حین بارگیری و چه در انتظار نوبت که ممکن است دو هفته طول بکشد، هدفی آسان برای هواپیماهای عراقی می‌باشند. یک کارشناس دریایی می‌گوید: مرگ همیشه از سوی بمباران هوایی نیست بلکه گلوله‌ای ضدهوایی که ایران به طرف هواپیماهایی که در ارتفاع پایین حمله می‌کنند، شلیک می‌شود به دفعات به کشتی‌هایی که لنگر انداخته‌اند اصابت می‌کنند.»(1)
1 17
مجلس شورای اسلامی در طول آبان‌ماه 1366 طی یازده جلسه، بررسی و تصویب لایحه کار را به پایان رساند. رئیس مجلس شورای اسلامی پس از تصویب آخرین ماده لایحه کار ضمن قدردانی از دولت در ارائه لایحه و نمایندگان مجلس در بررسی و تصویب آن اظهار داشت: «امیدواریم این قانون بتواند در راه تأمین عدالت و فعال‌تر کردن کارگاه‌ها و کارخانه‌ها مؤثر باشد. ان‌شاءالله کارفرماها و کارگران با همکاری و روحیه اسلامی در اجرای این قانون موفق باشند.»(2)
نمایندگان مجلس شورای اسلامی در این ماه علاوه بر اتمام تصویب لایحه کار، کلیات لایحه تأسیس مدارس غیرانتفاعی و لایحه نحوه رسیدگی به دعاوی مربوط به غنائم جنگی را بررسی و تصویب کردند. با نزدیک شدن به پایان دوره دوم مجلس شورای اسلامی، موضوع انتخابات کمکم در مجامع طرح می‌شود. نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز با توجه به ضرورت تأمین نیازمندی‌های جنگ و جلوگیری از اصراف در تبلیغات انتخاباتی، طرح الحاق یک تبصره و چند بند به ماده 60 قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی را در خصوص چگونگی تبلیغات انتخاباتی ارائه کردند. مباحث قبل از دستور نمایندگان نیز درباره موضوعات مربوط به جنگ،
مقابله با تجاوز امریکا در خلیج فارس، کشتار حجاج ایرانی به‌دست رژیم آل‌سعود بود که به‌دلیل مصوبه شورای عالی پشتیبانی جنگ برای بسیج بیشتر امکانات و نیرو برای جنگ و سالگرد سیزده آبان در اکثر سخنرانی‌ها مورد توجه بود.
در مسائل داخلی جدا از مشکلات و مسائل بومی و منطقه‌ای هر نماینده، حمایت و انتقاد از صندوق‌های قرض‌الحسنه که پس از دستگیری مسئولان بنیاد نبوت و قرض‌الحسنه ولیعصر(عج) به اتهام فساد مالی و سخنرانی تند نماینده تبریز در خصوص جایگاه قرض‌الحسنه در شرع مقدس اسلام از ماه پیش شروع شده بود به موضع‌گیری‌های شدید در میان نمایندگان و دو جناح به اصطلاح چپ و راست مجلس منجر شد. با وجود این، در این ماه به مناسبت هفته وحدت دعوت به حفظ وحدت و خودداری از گروه‌گرایی و باندبازی هم نمود بسیاری در سخنان نمایندگان مجلس شورای اسلامی داشت.(1)
1 18
مسعود رجوی، رئیس سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، در واکنش به دعوت شورای عالی پشتیبانی جنگ و گسترش اعزام نیرو و ایجاد روحیه جهادی میان مردم ایران، در نامهای از بغداد که خبرگزاری عراق آن را منتشر کرد، از مردم ایران خواست تا در برابر طرح‌های رژیم ایران برای اعزام اجباری فرزندان ایران به جبهه‌های جنگ از طریق چیزی که رژیم آن را بسیج می‌نامد مقاومت نمایند. رجوی در این نامه نوشت: حکام ایران بار دیگر به گسیل هزاران ایرانی به سوی مرگ حتمی متوسل می‌شوند تا تمایلات خمینی و یارانش در ادامه جنگ علیه عراق را ارضا کنند. گرفتاری رژیم و انزوای داخلی و بین‌المللی آنها را واداشته تا به شعار ادامه جنگ و آنچه که بسیج می‌نامند متوسل شوند، با این تصور که می‌توانند شکست نظامی، سیاسی و داخلی خود را بپوشانند.(2)
کتاب پنجاه‌ویکم: جنگ محدود ایران و امریکا در خلیج فارس
گزارش روزشمار 1/7/1366
1 تشکیل سه جلسه با حضور فرماندهان سپاه درباره طرح‌های عملیاتی مناطق شمال‌غرب و جنوب و مشکلات بودجه سپاه. در جلسه اول با توجه به انتخاب منطقه ماووت برای اجرای عملیات، درباره چگونگی غافل گیر کردن و فریب دشمن بحث شد.
2 در جلسه دوم فرماندهان سپاه درباره طرح‌های پیشنهادی قرارگاه کربلا برای عملیات در جنوب و غافل‌گیری دشمن بحث شد و در ادامه جلسه وضعیت کلی عملیات در جنوب و شمال‌غرب و استراتژی کلی عملیاتی بررسی شد. (ضمیمه دارد)
3 در جلسه سوم فرماندهان سپاه درباره مشکلات بودجه سپاه و کاهش آن گفتوگو شد. در این جلسه رئیس ستاد کل سپاه برای رفع بخشی از مشکلات بودجه پیشنهاد کرد برای نیروی زمینی سپاه سازمان و تشکیلات تعریف شود.
4 بحران خلیج فارس که با حمله به کشتی ایران - اجر تشدید شده بود، امروز نیز ادامه یافت؛ تلاش ایران برای مقابله با تهدیدهای امریکا، درگیری هلیکوپترهای امریکایی با قایق‌های سپاه، برخورد کشتی پانامایی با مین و توقف کاروان کشتی‌های تحت اسکورت ناوهای امریکایی از جمله وقایع امروز است.(ضمیمه دارد)
5 عزم امریکا و انگلیس بر گسترش فعالیت‌های اطلاعاتی و نظامی در منطقه خلیج فارس از جمله مأموریت‌های نظامی تازه برای آواکس‌ها و ساخت پایگاه نیروی دریایی یک میلیارد دلاری.
6 تحویل26 تن از خدمه کشتی ایران - اجر به هلال احمر عمان برای انتقال آنان به ایران پس از استفاده تبلیغاتی گسترده امریکاییها از ماجرای حمله به کشتی ایران - اجر.
7 پیش‌بینی مقامات امریکایی درباره احتمال حملات تلافی‌جویانه ایران در قبال حمله امریکا به کشتی ایران - اجر.
8 طرح شوروی برای تشکیل نیروی حافظ صلح سازمان ملل در خلیج فارس و واکنش دیگر کشورها در برابر آن.
9 از سرگیری حملات هوایی عراق علیه مراکز و تأسیسات صنعتی ایران در پی وقفه چند روزه حمله هواپیماهای عراقی به یک روستای ترکیه. (ضمیمه دارد)
10 گلوله‌باران مراکز صنعتی و نظامی عراق به تلافی حملات هوایی دشمن. نامة نماینده عراق به دبیرکل سازمان ملل و ادعای گلوله‌باران بصره.
11 اجرای تک محدود نیروهای عراقی در منطقه شلمچه و تصرف دو سنگر کمین نیروهای خودی.
1 دو حمله جداگانه پیشمرگان مسلمان عراقی در استان‌های دهوک و اربیل عراق که طی آن عده‌ای از نیروهای عراقی را کشتند و تعدادی را اسیر کردند.
2 حمله عناصر حزب دمکرات ایران به پایگاهی در اطراف مهاباد که بر اثر آن تعدادی شهید و مجروح بر جای ماند. ورود افراد حزب دمکرات به روستایی از توابع بوکان و درگیری با نیروهای خودی.
3 اظهارات رئیس‌جمهور در پایان سفر خود به سازمان ملل متحد درباره حمله امریکا به کشتی ایران - اجر، اقدامات ایران در قبال تهدیدات امریکا، روند مذاکرات صلح، تنبیه متجاوز، عملکرد شورای امنیت، مسئله گروگان‌های غربی در لبنان و روابط با کشورهای جهان.
4 مثبت ارزیابی شدن مذاکرات ایران با دبیرکل سازمان ملل دربارة خاتمة جنگ. درخواست شوروی و چین از قدرت‌های غربی برای محترم شمردن قطعنامه598.
5 تعطیل شدن سه دفتر واسطه خرید سلاح برای ایران در لندن و اهمیت ندادن ایران به آن.
6 تحلیل رسانه‌ها و تحلیلگران از تعطیلی دفترهای خرید ایران در لندن و تحریم تسلیحاتی ایران و اثر آن بر توان نظامی ایران.
7 حمایت دولت افغانستان از اشرار مناطق مرزی ایران و افغانستان و اعزام گروهی به ایران برای خرابکاری.
8 اخبار مربوط به اجرای طرح مبارزه با گران‌فروشی در رسانه‌ها.
ضمیمه گزارش2: مشروح بحث اهمیت جبهه شمال‌غرب و مقایسه آن با جبهه جنوب در جلسه فرماندهان سپاه.
ضمیمه گزارش4: گزارشی درباره حمله هلیکوپترهای امریکایی به کشتی ایران - اجر. متن نامة وزیرخارجه ایران به دبیرکل سازمان ملل دربارة حمله به کشتی ایران - اجر.
ضمیمه گزارش 9: جزئیات بیشتری از حملات هوایی عراق به مناطق صنعتی و مسکونی ایران در پایان شهریور.
گزارش روزشمار 2/7/1366
9 حمله هوایی عراق به سد دز در اندیمشک و سد شهید عباسپور در مسجد سلیمان و وارد آوردن خسارت زیاد به هر دو سد. بمباران مناطق سومار و تنکاب در استان باختران. پرتاب دو گلوله شیمیایی در جاده اهواز - خرمشهر. حمله تلافی‌جویانه توپخانه خودی به مراکز صنعتی و نظامی عراق.
10 ادامه درگیری در شلمچه که از شب گذشته آغاز شده بود و تصرف دو سنگر کمین عراقی‌ها. اجرای آتش سنگین دشمن در شرق جزیره مجنون.
11 اخطار سپاه‌پاسداران کردستان به خانواده‌هایی که فرزندانشان با گروه‌های ضدانقلاب همکاری می‌کنند و واکنش مردم و گروه‌های ضدانقلاب در برابر آن. دستور کومهله به افراد خود برای ترک ایران و تجمع در پایگاهی در شمال سلیمانیه عراق. اجرای کمین عناصر حزب دمکرات در منطقه قولنجی ارومیه.
12 برگزاری مراسم تجلیل از شهیدان، مفقودان، اسیران، جانبازان و خانواده آنها در بهشت‌زهرا و قرائت پیام امام‌خمینی خطاب به ایثارگران دفاع مقدس؛ در بخشی از پیام امام به واقعه شهادت عده زیادی از حجاج در مکه اشاره شده است.
13 تجدید پیمان دو هزار تن از رزمندگان با امام به نمایندگی از مجموعه رزمندگان اسلام با شعار "هیهات من‌الذله" که با نام "کاروان از جبهه تا جماران" پس از 15 روز پیاده‌روی به جماران رسیدند. افتتاح نمایشگاه غنائم و اختراعات سپاه‌پاسداران در پارک شهر تهران و سخنرانی محسن‌رضایی در این مراسم.
1 شروع به کار سمینار دو روزه "خلیج فارس و جنگ تحمیلی "با هدف بررسی موقعیت جغرافیایی خلیج فارس، حضور بیگانگان و نقش ایران و دیگر کشورهای منطقه، با پیام میرحسین موسوی؛ سخنان علی‌اکبر محتشمی و صیاد شیرازی در این سمینار.
2 بازگشت رئیس‌جمهور از چهل‌ودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل و تشریح نتایج سفر خود.
3 واحدهای نیروی دریایی امریکا کشتی تجاری ایران - تختی را در اقیانوس هند تعقیب کردند.
4 ظاهر نشدن فیلم ادعایی امریکا درباره مین‌گذاری کشتی ایران - اجر در خلیج فارس. ادعای پنتاگون درباره یافتن سه مین کار گذاشته شده به وسیله ایران - اجر. (ضمیمه دارد)
5 پیام ریگان به کنگره امریکا درباره حمله به کشتی ایران - اجر و ارائه خط‌مشی سه مرحله‌ای برای آزادی کشتیرانی و صدور نفت در خلیج فارس. سفر واینبرگر به خاورمیانه.
6 اتخاذ تدابیر جدید وزیران خارجه امریکا و شوروی در وادار کردن ایران به پذیرش قطعنامه598 و توافق با تأخیر در اعمال مجازات‌های بین‌المللی علیه ایران.
7 بازتاب توافق امریکا و شوروی در تأخیر مجازات‌های بین‌المللی علیه ایران در رسانه‌ها؛ نظریات وزیر خارجه شوروی در دیدار با وزیرخارجه امریکا که به این توافق منجر شد.
8 وزیر خارجه ایتالیا اعلام کرد در صورتی که ایران یا عراق آتش‌بس را رعایت نکنند، شورای امنیت تدابیر جدیدی اتخاذ خواهد کرد.
9 تهدید رئیس اتحادیه عرب بر ارائه طرح نظامی در صورتی که ایران راه‌حل مسالمت‌آمیز را نپذیرد.
10 ادعای رسانههای کشورهای عرب طرفدار صدام درباره فروش سلاح شوروی به ایران.
11 اعتبار جدید انگلیس به عراق برای خرید دارو، کامپیوتر و … . درخواست عراق از فرانسه برای خرید موشک‌های پیشرفته.
12 تحلیل روزنامه‌های تایمز لندن و ایندیپندنت و خبرگزاری فرانسه درباره جنگ تحمیلی.
ضمیمه گزارش 28: نتایج نظرسنجی از مردم امریکا درباره حمله به کشتی ایران - اجر.
گزارش روزشمار 3/7/1366
13 تصرف دو سنگر کمین خودی در منطقه شلمچه به دست نیروهای عراقی؛ از دو روز گذشته تاکنون این دو سنگر چندبار دست به دست شده است.
14 حمله هوایی عراق به پادگان آموزشی شهید حبیب‌اللهی در جاده اهواز - خرمشهر. توقف آتش مقابله به مثل سپاه روی مراکز صنعتی و نظامی عراق در ساعت8 .
15 درگیری نیروهای خودی و افراد ضدانقلاب در منطقه "دوآب" نوسود. حمله عناصر حزب دمکرات به پایگاه دو روستا در محور بوکان - مهاباد.
16 حمله هلی‌کوپتر امریکایی به یک قایق تندرو سپاه آسیبی به قایق نرساند. حمله هواپیماهای عراقی به نفتکش قبرسی مرلین و انهدام مخزن آن.
17 وزیردفاع امریکا اعلام‌کرد در نظردارد کشتی ایران - اجر را منهدم کند. بازتاب حمله امریکا به کشتی ایران - اجر.
18 مصر درخواست امریکا مبنی بر واگذاری پایگاه به نیروهای امریکایی برای تقویت حضور نظامی در خلیج فارس را رد کرد.
19 سنای امریکا با تصویب اصلاحیه‌ای حوزه عمل ناوگان این کشور را در خلیج فارس به همه کشتی‌هایی که حامل شهروند امریکایی هستند گسترش داد.
1 مانور هوایی مشترک کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در عمان برای تقویت هماهنگی قوای نظامی این کشورها.
2 گزارش مفصل رئیس‌جمهور از سفر به سازمان ملل، حمله امریکا به کشتی ایران - اجر و موضع ایران درباره قطعنامه 598 در خطبه‌های نماز جمعه امروز تهران.
3 مذاکرات دکتر ولایتی با مقامات برخی کشورها در سازمان ملل و تشریح مواضع ایران درباره جنگ.
4 تشکیل جلسه اختصاصی شورای امنیت برای بررسی مواضع ایران درباره اجرای قطعنامه598 که در7 بند ارائه شده است. رادیو بی.بی.سی گفت: موضع جدید ایران برای متوقف کردن اقدامات امریکا برای فروش اسلحه به ایران کافی بوده است.
5 شکست طرح امریکا برای تحریم تسلیحاتی ایران؛ بیانیه شورای امنیت درباره نشست خود با دبیرکل و تأکید بر اجرای قطعنامه598 و موکول کردن اعمال مجازات علیه ایران به تاریخی نامشخص؛ توضیحات جرج شولتز در این باره.
6 قطع صدور تجهیزات غواصی از امریکا به ایران. تلاش امریکا برای ممانعت از صدور سلاح به ایران. لوس‌آنجلس تایمز: تحریم تسلیحاتی علیه ایران غیرعملی است.
7 ابراز نگرانی سازمان توسعه بین‌المللی از فروش سلاح از اتریش به ایران. تحلیل هفته‌نامه اکونومیست درباره جنگ ایران و عراق و تداوم فشارهای سیاسی - نظامی غرب به ایران.
8 ارسال کمک‌های مردمی از تهران، خوزستان، خراسان، مرکزی و فارس به جبهه‌های جنگ.
9 برکناری پنج فرمانده ارشد عراق و وزیر جوانان این کشور؛گزارش خبرگزاری فرانسه از تغییرات کابینه و آزادی اقتصادی در عراق.
10 آموزش نظامی دانش‌آموزان عراقی در تابستان امسال.
11 حمله میلیشیای افغانستان به ساختمان گروهان ژاندارمری و کمیته انقلاب اسلامی.
گزارش روزشمار 4/7/1366
12 بحث و بررسی درباره مسائل مهندسی و پشتیبانی عملیات در منطقه فاو و خورعبدالله و طرح مانور عملیات در این منطقه و منطقه عملیاتی کربلای5 در جلسه امروز قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص).
13 بررسی نحوة مقابله با دشمنان حاضر در خلیج فارس و بیان تجهیزات مورد نیاز نیروی دریایی سپاه در جلسه مسئولان نیروی دریایی سپاه با حضور آقای هاشمی. بررسی ضرورت پاسخگویی سریع‌تر به حمله امریکا به کشتی ایران - اجر و واکنش احتمالی امریکا در جلسه مسئولان نیروی دریایی با فرمانده کل سپاه.
14 حمله هوایی عراق به دو کشتی در جزیره خارک، تأسیسات نفتی آغاجاری و مرکز صدا و سیمای اهواز. روزنامه القادسیه حملات هوایی عراق را پاسخی به ایران در قبول نکردن اراده بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ اعلام کرد.
15 دیپلمات‌های مقیم بغداد حملات هوایی اخیر عراق را آغاز انهدام کلی تأسیسات حیاتی ایران و وادار کردن ایران به پذیرش آتش‌بس می‌دانند. رویتر حملات عراق را سنگین‌ترین عملیات علیه نفتکش‌های ایران خواند.
16 حمله هوایی ایران به تأسیسات راداری شهر رواندوز عراق و بمباران تأسیسات برق و سد دوکان.
17 حمله منافقین به پایگاه کریم‌آباد در منطقه سردشت. حمله چته‌های کومهله به گردان حسن‌آباد در جنوب سنندج.
1 پیش‌بینی پنج راه‌کار احتمالی برای عملیات ایران در منطقه سیدصادق در یک سند به کلی سری عراق.
2 امریکا کشتی ایران - اجر را در خلیج فارس غرق کرد. نظر رئیس‌جمهور و رئیس مجلس ایران به اقدام امریکا. نامه وزیر خارجه ایران برای دبیرکل سازمان ملل درباره بحران‌آفرینی امریکا. (ضمیمه دارد)
3 ورود 26 پرسنل کشتی ایران - اجر به فرودگاه مهرآباد و مصاحبه آنها درباره ماجرای حمله به این کشتی و بازجویی و آزار آنها در ناو امریکا.
4 برژینسکی دخالت امریکا در خلیج فارس را ضروری می‌داند و معتقد است جنگ خلیج فارس نفس‌های آخرش را می‌کشد.
5 رادیو مسکو حمله امریکا به کشتی ایران - اجر و لشکرکشی به خلیج فارس را تلاشی برای دائمی کردن حضور نظامی در منطقه، تغییر حکومت ایران و احیاء سلطة گذشته عنوان کرد.
6 نماینده ایران در سازمان ملل دستاورد سفر رئیس‌جمهور ایران به سازمان ملل و مواضع ایران درباره حمله امریکا به کشتی ایران - اجر و شرایط رسیدن به صلح پایدار را تشریح کرد.
7 بازتاب جلسه شورای امنیت درباره طرح پیشنهادی ایران برای پایان جنگ در مطبوعات انگلیس و کویت.
8 تأکید هاشمی‌رفسنجانی بر حمایت ایران از مبارزات مردم عراق در دیدار با اعضای واحد نظامی مجلس اعلای عراق.
9 بررسی مبارزات کردها در شمال عراق و جنبش زیر زمینی شیعیان عراق علیه رژیم بغداد در گزارش نیویورک تایمز.
10 گزارش فرمانده منطقه هوایی شهید بابایی از ساخت قطعات مختلف هواپیماهای جنگی در داخل کشور.
11 مصاحبه وزیر اقتصاد و دارایی درباره وضعیت وصول مالیات در کشور و فرار برخی از بنیادها و مؤسسات از پرداخت مالیات.
12 انفجار بمبی در بلوار کشاورز تهران در نزدیکی نمایشگاه دستاوردهای بنیاد مستضعفان، به هفت خودرو خسارت رساند و تلفات جانی نداشت.
13 تحرکات نظامی پاکستان و افغانستان در مرزهای شرقی ایران.
14 آزادی یک جانبه صد تن از اسیران مسن و معلول عراقی.
ضمیمه گزارش 62: متن نامه وزیر خارجه ایران به دبیرکل سازمان ملل دربارة حضور گستردة نظامی امریکا در خلیج فارس.
گزارش روزشمار 5/7/1366
15 چگونگی پاسخ به حمله امریکا به کشتی ایران - اجر و هشدار به حامیان منطقه‌ای عراق در جلسه فرماندهان سپاه با آقای هاشمی بررسی شد.
16 حملات هوایی عراق به تأسیسات نفتی بهرگان و گاز بیدبلند و حمله به دو نفتکش و یک کشتی تجاری در خلیج فارس. سرنگونی یکی از هواپیماهای مهاجم.
17 تلاش ناموفق نیروهای خودی برای بازپسگیری محدودة انگشتی در منطقه شلمچه. نامناسب بودن خط پدافندی خودی و باتلاقی بودن زمین این محدوده و تسلط دشمن بر آن.
18 درگیری رزمندگان با عناصر ضدانقلاب در منطقه بانه و بوکان و شهادت سه نیروی خودی.
19 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از عملیات‌های زودرس گروه‌های ضدانقلاب در مناطق شمال‌غرب و بیان چهار دلیل برای آن.
1 پیش‌بینی نشریه ساندی تلگراف دربارة حمله گسترده آینده ایران به بصره و بیان اینکه حمله امریکا به کشتی ایران - اجر احساسات مردم را مجدداً به نقطه جوش رسانده است.
2 راهپیمایی گسترده دانش‌آموزان کشور در ششمین روز هفته دفاع مقدس (روز جنگ و مدرسه)، سخنرانی علی شمخانی در جمع راه‌پیمایان در دانشگاه تهران و بیان اینکه با اجرای عملیات کربلای5 تز امریکایی "جنگ بدون برنده" زیر سؤال رفت.
3 آمار کمک‌های مردمی به جبهه‌ها در سال 1365.
4 سخنان قبل از دستور مجلس شورای اسلامی دربارة کشتار حجاج، سخنان رئیس‌جمهور در سازمان ملل، مسئله جنگ، مبارزه با گران‌فروشی، حمایت از محرومان، رفع ایرادهای شورای نگهبان به اصلاحیه طرح قانون ارتش.
5 آغاز سومین گردهمایی ائمه جمعه سراسر کشور در قم. اشاره‌ای به سخنان آیت‌الله منتظری، آیت‌الله مشکینی، حجت‌الاسلام مقتدایی و حجت‌الاسلام محتشمی در این گردهمایی.
6 مصاحبه آقای هاشمی با تلویزیون ای.تی.ان انگلیس دربارة شرط همکاری ایران با سازمان‌های بین‌المللی (اعلام متجاوز بودن عراق)، اعتماد به دبیرکل، خطر برخورد جدّی در خلیج فارس، آمادگی برای برخورد با حوادث احتمالی در خلیج فارس و پیش قدم نشدن برای تشدید بحران، دنباله‌روی انگلیس از امریکا، واکنش ایران در برابر جلوگیری از صدور نفت.
7 بازتاب مصاحبه آقای هاشمی در مطبوعات غرب و پیش‌بینی سخت‌تر شدن شرایط ایران.
8 دکتر ولایتی پس از بازگشت از سازمان ملل اهمیت اجلاس مجمع عمومی و نتایج تلاش هیئت ایرانی را برشمرد.
9 مصاحبه وزیرخارجه عراق با رادیو امریکا و ابراز رضایت از تصمیمات شورای امنیت و تأکید بر لزوم اجرای قطعنامه598 بدون هیچ تغییری.
10 وزیر دفاع امریکا: «آنچه در منطقه انجام می‌گیرد به خاطر حفظ آزادی دریاها، کشتیرانی و حمل و نقل کالاهای مهمی است که باید به آب‌های بین‌المللی برسند.» واینبرگر دولت ایران را غیرمنطقی خواند و تلویحاً خواستار نابودی آن شد. یونایتدپرس: واشنگتن متعهد گردیده که در قبال گسترش جنگ از قطر و بحرین دفاع کند.
11 واکنش سخنگوی وزارت خارجه ایران به سخنان خصمانه و مداخله‌گرانة واینبرگر.
12 بررسی اهداف سفر وزیر دفاع امریکا به منطقه در رسانههای داخلی و خارجی. تأکید امریکا به حمایت از هم‌پیمانانش.
13 علامه حسین‌فضل‌الله هدف امریکا از حمله به کشتی ایران - اجر را کاهش تأثیر سخنرانی رئیس‌جمهور ایران در سازمان ملل، یافتن راهی برای خروج از بن‌بست و ایجاد زمینه برای مجازات بین‌المللی ایران دانست.
14 برگزاری مانور یک هفته‌ای ارتش ترکیه در منطقة نزدیک به شمال عراق و مرز ایران با ترکیب دو لشکر پیاده و دو تیپ زرهی و مکانیزه.
15 کاهش نسبی فشارهای سوریه بر نیروهای ایرانی در لبنان و حزب‌الله لبنان که از زمان نزدیکی سوریه به امریکا و کشورهای مرتجع عرب آغاز شده بود.
گزارش روزشمار 6/7/1366
16 اوضاع نسبتاً آرام جبهه‌ها. اقدامات آماده‌سازی و شناسایی برای اجرای عملیات در منطقه ماووت (ضمیمه دارد).
1 حمله نیروهای ضدانقلاب به پایگاه‌های زیوه، نارست و گلو در شمال سردشت و سقوط آنها. درگیری بین عناصر کومهله و نیروهای خودی در جنوب بیجار. عناصر دموکرات با اجرای کمین در منطقه بانه یک سرباز را شهید کردند.
2 اعزام نیروهای بسیجی به جبهه‌ها از 8 استان کشور در آخرین روز از هفته دفاع مقدس. سخنرانی مسئول واحد بسیج در جمع رزمندگان در ورزشگاه آزادی.
3 برپایی نمایشگاه دستاوردهای جنگ و ماکت عملیات‌ها در اکثر شهرهای ایران به مناسب هفته دفاع مقدس و اجرای مانورهای گوناگون از عملیات‌های رزمندگان.
4 مقاله روزنامه اطلاعات درباره تاریخچه، وظایف و اهداف بسیج.
5 اعدام سیدمهدی هاشمی برادر داماد آیت‌الله منتظری. دیدار میرحسین موسوی با آقای منتظری. بازتاب خبر اعدام سیدمهدی هاشمی در رسانههای غرب.
6 گزارش نخست‌وزیر از وضعیت اقتصادی کشور و حملات عراق در سومین گردهمایی ائمه جمعه کشور در قم.
7 برگزاری سمینار فرماندهان پایگاه‌های مقاومت بسیج منطقه دوم دریایی استان بوشهر و مقامات لشکری و کشوری استان. سخنرانی فرمانده نیروی دریایی سپاه در این سمینار و قرائت قطعنامه پایانی سمینار.
8 سخنرانی فرمانده کل سپاه در سمینار عشایر و دفاع مقدس در شهرکرد.
9 دیده شدن چند مین شناور در محل اصلی عبور کشتی‌های تجاری در خلیج فارس. تهدید امریکا مبنی بر حمله به کشتی‌ها و بنادر ایران در صورت ادامه مین‌گذاری.
10 ابراز نگرانی رئیس‌جمهور پاکستان و وزیر خارجه یوگسلاوی از اوضاع وخیم خلیج فارس.
11 دولت آلمان غربی ادعای انتقال دفتر خرید سلاح ایران به آلمان را رد کرد. رادیو بی.بی.سی اعلام کرد ایران خواستار خرید اسلحه از آرژانتین است.
ضمیمه گزارش95: گزارش تیم شناسایی لشکر32 انصارالحسین(ع) از محورهای ارتفاعات قمیش.
گزارش روزشمار 7/7/1366
12 بررسی وضعیت آمادگی و مشکلات یگان‌ها برای عملیات در منطقه ماووت در جلسه فرمانده نیروی زمینی سپاه با فرماندهان قرارگاه نجف و یگان‌های عمل‌کننده بیان کمبود نیروی رزمنده، نبود امکانات و افزایش فعالیت دشمن در منطقه.
13 ضرورت ایجاد تحول، افزایش توان و تلاش بیشتر یگان‌های رزم با وجود کمبودها و مشکلات پشتیبانی و تهدیدهای امریکا و تأکید این کشور بر تز "جنگ بدون برنده" از جمله نکاتی بود که فرمانده نیروی زمینی سپاه، در پایان جلسه امروز قرارگاه نجف به فرماندهان حاضر در جلسه متذکر شد.
14 ابلاغ دستورالعمل حفاظتی قرارگاه نجف به یگان‌های تابع خود به منظور جلوگیری از لو رفتن منطقه اصلی عملیات آتی و اهداف آن.
15 حمله هوایی عراق به نیروگاه نکاء، کارخانه صنعتی پارچین تهران، تلمبه‌خانه پل باباحسین در لرستان و پادگان پیرانشهر. در این حملات بیش از 60 تن شهید و بیش از 170 تن مجروح شدند و خسارات بسیاری وارد شد.
16 حمله هواپیماهای عراقی به نفتکش ایرانیِ‌ِ "خارک4" و ایجاد خسارت جزئی به آن. به گزارش رویتر قایق‌های تندرو ایرانی به نفتکشِ یونانی کوریانا حمله کردند.
در پاسخ به حملات عراق توپخانه ایران علیه مراکز صنعتی و اقتصادی بصره و العماره اجرای آتش کرد. نامه
1 نماینده عراق در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان و ادعای حمله ایران به مناطق غیرنظامی عراق.
2 حمله عناصر حزب دمکرات کردستان به پادگان گردان امام‌حسن(ع) واقع در روستای نوبار بوکان که به شهادت 53 تن انجامید و بقیه نیروها نیز اسیر شدند؛ اعزام دو گردان از سپاه بوکان به منطقه درگیری و فرار ضدانقلابیون پس از 4 ساعت درگیری و کشته شدن فرمانده هیز پیشوا از حزب دمکرات. در جاده بانه - سقز 20 تن از عناصرکومه‌له دستگاه‌های راه‌سازی را به آتش کشیدند.
3 اجرای کمین پیشمرگان مبارز کرد عراق در جاده سورداش - سلیمانیه علیه نیروهای عراقی. پیشمرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق نیز در هفته گذشته چندین کمین علیه نیروهای عراقی اجرا کردند. حمله پیشمرگان حزب دمکرات کردستان عراق با همکاری پیشمرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق به مرکز گردان و 13 پایگاه از توابع شهر زاخو.
4 مسئول بسیج مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق: ارتش عراق از آغاز جنگ تاکنون هیچ سربازی را ترخیص نکرده و عراقی‌های 14 تا 35 ساله را به خدمت فراخوانده است؛ در جنوب عراق 30 هزار تن از ارتش عراق گریخته‌اند؛ دو هزار روستای شمال عراق بمباران یا توسط بولدوزر خراب شده است.
5 اعزام نیرو به جبهه‌ها از استان‌های کردستان، یزد، فارس، خوزستان، تهران و شهر قم. تفسیر رادیو اسرائیل از اعزام نیروهای تازه نفس و احتمال حمله ایران به بصره.
6 تأکید امام خمینی به وحدت بیشتر اقشار مختلف مردم در جمع ائمه جمعه سراسر کشور؛ آسوشیتدپرس سخنان امام را در ارتباط با اعدام مهدی هاشمی دانست.
7 رزمندگان کاروان "راهیان از جبهه تا جماران" با رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار کردند. آقای هاشمی در این دیدار روند جنگ تحمیلی، اوضاع خلیج فارس و تلاش‌های جهانی برای فشار به جمهوری اسلامی را تشریح کرد. نمایندگان مجلس نیز جنگ ایران و عراق را جنگی دفاعی و برای تنبیه متجاوز اعلام و تأکید کردند مرعوب حضور امریکا در خلیج فارس نخواهند شد.
8 نامه وزیر خارجه ایران به دبیرکل سازمان ملل درباره حمله امریکا به کشتی ایران - اجر و تأکید بر تصمیم ایران به پاسخگویی مناسب و مؤثر به این حمله امریکا.
9 اسکورت نفتکش کویتی "گاز پرنس" به وسیله ناوگان امریکا. شروع عملیات مین‌روبی در آب‌های جنوبی جزیره ابوموسی به وسیله نیروهای انگلیسی. درخواست امریکا از هند برای مشارکت در عملیات مین‌روبی در خلیج فارس.
10 رئیس مجلس سنای امریکا اسکورت کشتی‌های کویتی را برای منافع امریکا زیان‌آور دانست؛ تلاش دمکرات‌های سنا برای پایان دادن به طرح اسکورت نفتکش‌های کویتی در خلیج فارس.
11 شوروی خواستار تشکیل کمیته رؤسای ستاد ارتش‌های پنج قدرت بزرگ در شورای امنیت و استفاده از آن برای حضور در خلیج فارس تحت پرچم سازمان ملل شد.
12 احتمال وقوع جنگ میان امریکا و ایران، اهداف امریکا از حضور نظامی در خلیج فارس، روابط دو ابرقدرت و همکاری آنها در مقابله با ایران از مسائل مورد بحث رسانه‌ها و سیاستمداران از جمله: مک‌گارون (عضو کنگره امریکا)، پارسونز (سفیر سابق انگلیس در ایران و سازمان ملل) و خبرگزاری رویتر است که در این گزارش درج شده است.
13 مجلس سنای امریکا واردات نفت خام و سایر کالاها را از ایران تحریم کرد. حدود 30 شرکت نفتی از کشورهای امریکا، انگلستان و فرانسه از دو هفته قبل از خرید نفت ایران خودداری کرده‌اند.
14 مقایسه تولید نفت ایران و عراق و افزایش آن در نیمه اول امسال.
1 تأسیس پایگاهی در افغانستان برای چریک‌های فدایی خلق به منظور خرابکاری در مناطق مرزی ایران. مهاجرت 10 هزار بلوچ از پاکستان به افغانستان.
گزارش روزشمار 8/7/1366
2 ابلاغیه فرمانده کل سپاه به نیروی زمینی سپاه درباره مأموریت عملیاتی عاشورا و غدیر در جبهه جنوب.
3 لغو مأموریت قرارگاه قدس در منطقه دوپازا و تقویت مأموریت قرارگاه نجف در منطقه ماووت با کمک قرارگاه قدس و قرارگاه رمضان. تحلیل نشریه "بررسی جنگ" درباره دلایل طراحی عملیات‌های بزرگ در شمال‌غرب.
4 ادامه بررسی طرح مانور، اقدامات شناسایی و وضعیت یگان‌های مأمور به عملیات در منطقه ماووت با حضور فرمانده نیروی زمینی و فرماندهان قرارگاه‌های نجف و قدس و یگان‌های عمل‌کننده.
5 واکنش به موقع نیروهای قرارگاه سپاه دوم سیدالشهدا به تعرض نیروهای عراقی در حاشیه اروندرود. عملیات روانی عراق در جبهه‌های جنوب با استفاده از شیوه‌های مختلف.
6 حمله منافقین به یک گردان ارتشی در منطقه قصرشیرین خسارات سنگینی به این گردان وارد کرد.
7 شبیخون و کمین نیروهای خودی علیه نیروهای کومهله و دموکرات در کردستان و ارومیه.
8 عملیات چریکی تکاوران تیپ75 ظفر سپاه با همکاری پیشمرگان مبارز کرد عراقی در جاده دوکان - سلیمانیه. اجرای کمین بارزانی‌ها علیه نیروهای عراقی در منطقه قلعه‌کانی.
9 بررسی مسائل نظامی - سیاسی کردستان عراق در پیام قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به قرارگاه رمضان.
10 ادامه مقابله به مثل و اجرای آتش توپخانه ایران روی تأسیسات صنعتی جنوب عراق در برابر حملات عراق به مراکز صنعتی - کارگری و مسکونی ایران، اطلاعیه ستاد تبلیغات جنگ در این‌باره. گلوله‌باران دو روستای سردشت و تهدید عراق به حملات بیشتر علیه مناطق غیرنظامی ایران.
11 کمبود امکانات پشتیبانی و مشکلات تأمین مایحتاج جنگ از زبان فرماندهان سپاه.
12 اعزام نیروهای داوطلب و اعضای سپاه و جهاد به جبهه‌های جنگ از خراسان، اصفهان، گیلان، زنجان، سمنان، همدان، گرگان، بوشهر، جهرم، آشتیان و طالش.
13 ابراز بدبینی آقای هاشمی‌رفسنجانی به عملکرد امریکا در خلیج فارس و انتقاد از شورای امنیت و اروپا و اعلام همکاری ایران با کسانی که با حسن‌نیت برای پایان دادن به جنگ تلاش می‌کنند در دیدار سفیر آلمان.
14 حمله قایق‌های توپدار به دو نفتکش لیبریایی و ژاپنی در خلیج فارس.
15 حرکت دو کاروان نفتکش‌های کویتی تحت اسکورت ناوگان امریکا. ایجاد پایگاه‌های دریایی متحرک برای عملیات امداد به ناوگان امریکا در سواحل بحرین. آموزش نیروهای امریکایی برای پیاده شدن در سواحل ایران.
16 تهیه طرح تشکیل هیئت تحقیق بین‌المللی برای مشخص کردن آغازگر جنگ در شورای امنیت.
17 سخنان وزیر خارجه ایتالیا در حمایت از اقدامات دبیرکل برای اجرای قطعنامه598 و پیشنهادی برای برقراری آتش‌بس عملی با تفاهم ایران و عراق.
18 دیدار هیئتی از اتحادیه عرب با دبیرکل سازمان ملل و مخالفت با هرگونه تغییر در قطعنامه 598.
19 تبلیغات خصمانه رسانههای کویت علیه ایران و تهییج اعراب به استفاده از زور برای پس گرفتن سه جزیره ایرانی. نقش سوریه در جلوگیری از تبدیل شدن جنگ تحمیلی به جنگ عرب و فارس.
گزارش روزشمار 9/7/1366
1 ادامه مباحث روز گذشته درباره عملیات در منطقه شمال‌غرب در جلسه فرمانده نیروی زمینی سپاه با فرماندهان قرارگاه‌های قدس و رمضان.
2 افزایش فعالیت گروه‌های ضدانقلاب به ویژه حزب دمکرات و گروه کومهله و موفقیت آنها در جذب نیرو از جمله مسائلی بود که در جلسه امروز فرمانده سپاه ناحیه کردستان و فرماندهان سپاه چند شهر این استان با جانشین فرمانده کل سپاه مطرح شد.
3 حمله عوامل ضدانقلاب و منافقین به چند واحد تأسیسات عمومی و پایگاه نظامی در پیرانشهر و اطراف مریوان، سرپل ذهاب و میمک.
4 گزارش آسوشیتدپرس از مبارزه کردها و شیعیان عراق و اقدامات رژیم بغداد در سرکوب آنها و تأثیر آن بر جنگ تحمیلی.
5 تشریح فعالیت‌ها و برنامه‌های نیروهای اسلامی عراق از زبان سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق.
6 حمله هوایی عراق به فرستنده رادیو و تلویزیون کوه‌نور و سایت نخجیر در استان ایلام، منطقة عملیاتی سومار و تلمبه‌خانه شماره3 خطوط لوله نفت مارون - اصفهان.
7 حمله عراق به کشتی صیادی استرالیایی که در اجاره ایران قرار دارد. حمله قایق‌های توپدار به یک نفتکش پاکستانی در خلیج فارس.
8 دستورالعمل شورای عالی امنیت ملی به ستاد مشترک ارتش برای تقویت جزایر ایرانی خلیج فارس در مقابل حملات احتمالی امریکا.
9 ادامه فعالیت هماهنگ کشتی‌های مین‌یاب کشورهای غربی در خلیج فارس.
10 احضار کاردار سفارت سوئیس در تهران به وزارت خارجه و تسلیم یادداشت اعتراض‌آمیز جمهوری اسلامی به وی درباره حمله نیروهای امریکایی به کشتی ایران - اجر. پیام وزیر خارجه ایران به دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی و درخواست محکوم کردن اقدامات امریکا در خلیج فارس.
11 مصاحبه مطبوعاتی سفیر ایران در شوروی درباره روابط دو کشور و شرایط قبول قطعنامه از جانب ایران.
12 وزیر خارجه امریکا تأکید کرد اگر ایران درخواست شورای امنیت برای آتش‌بس را رد کند تحریم تسلیحاتی جهانی علیه ایران اعمال می‌شود.
13 توافق شورای امنیت بر سر آغاز دور جدید فعالیت‌ها برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق؛ سخنان وزیر خارجه عمان درباره برخورد مساوی و منصفانه با هر دو طرف؛ تلاش عمان و الجزایر برای میانجیگری میان ایران و عربستان.
14 تلاش کشورهای منطقه برای پایان دادن به جنگ با فشار به ایران؛ علاقه ترکیه برای میانجیگری میان ایران و عراق.
15 در پی افزایش فشارهای امریکا علیه چین، معاون وزیرخارجه چین گفت: در صورتی که ایران قطعنامه 598 را قبول نکند، چین از تحریم جهانی فروش اسلحه به ایران حمایت خواهد کرد.
16 موافقت یکی از کمیته‌های کنگره امریکا با ممنوعیت ورود کالاهای ایرانی به آن کشور در پی تصویب این طرح در مجلس سنا.
17 وزیر نفت ایران تحریم اقتصادی ایران به وسیله امریکا را اقدامی تبلیغاتی و غیرممکن دانست. تحلیل رویتر و واشنگتن درباره تحریم خرید نفت ایران.
گزارش روزشمار 10/7/1366
1 برگزاری دو جلسه در قرارگاه شهید بروجردی بانه برای بررسی فعالیت‌های گروه‌های ضدانقلاب و هماهنگی بین قرارگاه‌های سپاه مستقر در جبهه شمال‌غرب و مناطق آزاد شده عراق.
2 تبادل آتش خمپاره و توپخانه بین نیروهای ایران و عراق در جبهه‌های غرب و جنوب. تقویت نیروهای عراقی مستقر در منطقه میمک شمالی و ارتفاعات کهنه‌ریگ. ادعای نماینده عراق در سازمان ملل درباره گلوله‌باران برخی از نقاط عراق. استفاده هلیکوپترهای عراق از فضای کویت برای تردد به اسکله‌های البکر و العمیه.
3 عملیات نفوذی عناصر حزب دمکرات در دیواندره. درگیری نیروهای خودی با افراد ضدانقلاب در غرب سنندج. تحرکات اخیر گروه کومهله در دیواندره و پیامدهای آن.
4 حمله هوایی عراق به تأسیسات نفتی کرنج آغاجاری و مارون3 اهواز 16 مجروح و آتش‌سوزی در پی داشت.
5 حمله هواپیمای عراقی به یک نفتکش قبرسی آسیب زد و یک کشتی صیادی ایرانی را در خلیج فارس غرق کرد. حمله قایق‌های تندرو یک نفتکش هندی را دچار حریق کرد.
6 آمار بیمه لویدز لندن درباره کشتی‌هایی که در خلیج فارس هدف حمله ایران و عراق قرار گرفته‌اند.
7 حمایت ضمنی امریکا از حملات هوایی عراق علیه کشتی‌های تجاری و مناطق مسکونی و صنعتی و اقتصادی ایران. ابراز رضایت سفیر عراق در واشنگتن از موضع امریکا.
8 دولت ژاپن تردد کشتی‌های ژاپنی را در خلیج فارس منع کرد و به ایران برای حمله به دو نفتکش ژاپنی اعتراض کرد تحلیل رادیو بی.بی.سی از مواضع ژاپن در خلیج فارس.
9 اعتراض شدید دولت استرالیا به حمله عراق به کشتی ماهیگیری استرالیا در خلیج فارس و درخواست عدم تکرار این گونه حملات.
10 سخنان هاشمی‌رفسنجانی در خطبه‌های نماز جمعه تهران درباره مسائل خلیج فارس، تلاش‌های صلح، عملکرد و اهداف امریکا و اروپا در منطقه و درخواست از جوانان برای حضور در جبهه‌ها و آمادگی برای رویارویی با امریکا.
11 بازتاب سخنان هاشمی‌رفسنجانی در رسانههای دنیا: تلویزیون بی.بی.سی از آن به عنوان سخنرانی آتشین یاد کرد. مطبوعات انگلستان خطبه‌های نمازجمعه تهران را جنگجویانه‌ترین بیانیه ایران علیه امریکا و نشانه افزایش تشنج در منطقه عنوان کردند. رویتر: سخنان هاشمی قیمت‌ها را بالا برد.
12 طرح تشکیل کمیسیونی در سازمان ملل برای تعیین علل آغاز جنگ هم‌زمان با برقراری آتش‌بس بنا به پیشنهاد ایران. پیگیری تهیه قطعنامه دیگری در شورای امنیت که برخی نکات مورد درخواست ایران در آن گنجانده شود.
13 عراق پیشنهاد شوروی درباره برقراری آتش‌بس و تشکیل هم‌زمان کمیسیونی برای تعیین آغازگر جنگ را رد کرد.
14 سخنان هیگ، اولین وزیرخارجه ریگان، درباره متجاوز بودن عراق، حمایت امریکا از عراق و مخالفت با نصب پرچم امریکا روی کشتی‌های کویتی.
15 قطع روابط دیپلماتیک ایران و عراق. ترکیه مسئولیت حفاظت از منافع دو کشور را پذیرفت.
گزارش روزشمار 11/7/1366
16 ادامه طرحریزی مانور و بررسی سازمان رزم عملیات در منطقه ماووت و چاره‌اندیشی برای حل مشکلات موجود بر سر راه عملیات در این منطقه در جلسه فرماندهان سپاه.
1 در جلسه فرماندهان سپاه در قرارگاه شهید بروجردی بانه درباره شناسایی‌های انجام گرفته در منطقه دشت‌زور، حلبچه، سیدصادق و خورمال عراق و اجرای عملیات منظم و گسترده در این منطقه بحث و بررسی شد.
2 در جلسه فرماندهان و مسئولان مهندسی و پشتیبانی نیروی زمینی سپاه مشکلات مالی و پشتیبانی عملیات در منطقه شمال مطرح گردید و برای رفع آن مقرر شد طی نامهای به آقای هاشمی نیازها اعلام گردد.
3 حمله هوایی عراق به تأسیسات نفتی آغاجاری و رامهرمز. گلوله‌باران آبادان و خرمشهر.
4 حمله افراد سازمان مجاهدین خلق به یک گردان ارتش در جنوب قصرشیرین. ورود تعدادی از منافقین از خاک عراق به ارتفاعات بانه برای شناسایی و کسب اطلاعات.
5 دستگیری 25 تن از اعضای کومهله در مریوان در پی اجرای طرح ضربه‌زدن به هسته‌های تشکیلاتی گروه‌های ضدانقلاب.
6 مبارزین کرد عراقی با حمله به شهر دگانه در استان اربیل 8 نیروی دشمن را اسیر کردند و 4 تن را کشتند.
7 اجرای مانور "آزادی جزیره" با هدف آمادگی و آموزش یگان‌های دریایی سپاه‌پاسداران در تأمین امنیت و دفاع از جزیره خارک و حوزه‌های نفتی ایران در خلیج فارس.
8 منابع خبری غرب: نیروهای ایران قصد داشتند به منطقه نفتی رأس‌الخفجی در سواحل عربستان حمله کنند. و آماده‌باش نظامی عربستان و حرکت سریع کشتی فرماندهی امریکایی "لاسال" به سمت شمال خلیج فارس. بی.بی.سی: حدود 40 قایق تندرو و مسلح ایرانی به سوی تأسیسات نفتی خفجی در حرکت بودند.
9 بازتاب تحولات امروز خلیج فارس در رسانههای غرب؛ بی.بی.سی هدف ایران را آزمون میزان قاطعیت سعودی‌ها در دفاع از خود عنوان کرد. گزارش کردزمن از حادثه خفجی.
10 گزارش رویتر از قفل شدن رادار کشتی جنگی ایران روی یک کشتی امریکایی، هشدار کشتی امریکایی و برگشت کشتی ایران.
11 اعزام کشتی‌ها و مین‌روب‌های بیشتر به خلیج فارس از طرف ایتالیا، فرانسه و ژاپن به‌رغم خودداری ابتدایی آنان با همکاری نظامی با امریکا.
12 پیشنهاد برخی از سران عرب به امریکا برای استفاده از بمب‌ها نوترونی علیه ایران.
13 عراق 25 فروند هواپیمای پیشرفته "سوخوی25" از شوروی دریافت کرد، ویژگی این هواپیما حمله‌های شدید و سریع علیه ستون‌های زرهی و گریز از آتش پدافند هوایی است. یونایتدپرس: عراق 300 هواپیما و ایران 70 هواپیمای جنگی در اختیار دارند.
14 اختلاف نظر ایران و عراق در چگونگی اجرای قطعنامه598 از زبان محمدجواد لاریجانی.
15 تسهیلات ترکیه به عراق برای صدور نفت این کشور به بازارهای جهانی؛ گزارش رادیو بی.بی.سی درباره موضع ترکیه در قبال جنگ ایران و عراق.
16 کاهش بازدید جهانگردان از ایران و سفر ایرانیان به خارج در سال 1365 بر اثر جنگ و تأثیر آن بر صنعت توریسم کشور.
گزارش روزشمار 12/7/1366
17 بررسی طرح‌های پیشنهادی برای عملیات در منطقه شلمچه در جلسه قرارگاه شهید بروجردی با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه و فرماندهان قرارگاه‌ها و لشکرهای مأمور به اجرای این عملیات.
بررسی نتایج اجرای مانور نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس در جلسه‌ای در جزیره خارک با حضور
1 فرماندهان و مسئولان نیروی دریایی سپاه و واحدهای مانورکننده. تأکید فرمانده نیروی دریایی سپاه به ادامه مأموریت و تلاش بیشتر و مؤثرتر این نیرو در خلیج فارس. گزارشهای رسانههای خارجی مبنی بر حمله قایق‌های تندروی ایران به خفجی.
2 سخنان محسن رضایی در جلسه با فرماندهان نیروی دریایی سپاه درباره نتایج مانور و اشکالاتی که در حین اجرای مانور بروز کرد و تأکید بر لزوم رفع مشکلات و حضور عملی نیروها در دریا و آشنایی با تاکتیک‌های دریایی.
3 گلوله‌باران مراکز صنعتی و نظامی استان بصره. تبادل آتش در مناطق عملیاتی سومار و سرپل ذهاب.
4 دعای عراق درباره گلوله‌باران شهر بصره و شروع مجدد جنگ شهرها از سوی ایران. عراق ایران را به ادامة جنگ شهرها تهدید کرد.
5 بازتاب تشدید جنگ شهرها در مطبوعات خارجی از جمله: خبرگزاری یونایتدپرس، روزنامه‌های تایمزمالی و گاردین.
6 اجرای عملیات چریکی ظفر2 به همت نیروهای لشکر بدر مجلس اعلای عراق در پاسخ به شرارت‌های رژیم بغداد و بمباران شیمیایی و ویرانی روستاهای کردنشین عراق. اجرای کمین نیروهای اتحادیه میهنی در جاده اربیل - سلیمانیه.
7 اجرای آتش توپخانه روی مقر سازمان مجاهدین خلق در منطقه نکیسر.
8 اجرای دو کمین عناصر کومهله جاده سنندج - دیواندره و مسدود کردن جاده. درگیری نیروهای خودی و عناصر دمکرات در شمال‌غربی مریوان و سردشت. درگیری عناصر کومهله با نیروهای خودی در منطقه بانه.
9 سخنرانی رئیس‌جمهور در مراسم فارغ‌التحصیلی دانشجویان دانشکده افسری نیروی زمینی ارتش و تأکید بر ضرورت آموزش‌های نظامی و اشاره به مسائل خلیج فارس و رودررویی امریکا با جمهوری اسلامی.
10 همکاری اطلاعاتی نیروهای دریایی شوروی و امریکا در خلیج فارس. مقام‌های اجرایی امریکا سطح همکاری نیروهای دریایی امریکا، فرانسه و انگلیس را عالی توصیف کردند.
11 دو ناوچه نیروی دریایی ایتالیا یک کشتی تجاری آن کشور را در خلیج فارس اسکورت کردند. سقوط یک هلی‌کوپتر امریکایی در خلیج فارس در نزدیکی ناو فرماندهی لاسال.
12 تأکید وزیر خارجه هلند بر اقدامات دیپلماتیک برای کاهش تشنج در منطقه هم‌زمان با اعزام ناوگان این کشور به خلیج فارس.
13 درخواست ژاپن از ایران برای تأمین امنیت کشتی‌های ژاپنی که در خلیج فارس تردد می‌کنند؛ موافقت ایران با این درخواست و گلایه از همکاری ژاپن با اقدامات مداخله‌جویانه امریکا. گزارش بی.بی.سی در این‌باره.
14 افزایش تلاش‌های کشورهای منطقه برای میانجیگری بین ایران و عراق و برقراری آتش‌بس.
15 گشایش مجدد راه تردد نیروهای سپاه‌پاسداران بین سوریه و لبنان.
16 ترکیه بزودی در مرزهای ایران مانور نظامی اجرا می‌کند.
17 افزایش حملات گروه‌های ضدانقلاب و میلیشیای افغانستان در مرزهای ایران؛ ستاد مرکزی سپاه اعلام کرد که سازمان امنیت افغانستان گروه‌هایی را به همراه مواد منفجره برای خرابکاری به ایران فرستاده است.
1 دستگیری عوامل سه باند جاعل کارت پایان خدمت وظیفه، گذرنامه و شناسنامه و خرید و فروش اسلحه غیرمجاز و سرقت اتومبیل در خوزستان.
گزارش روزشمار 13/7/1366
2 ادامه بررسی طرح‌های پیشنهادی برای عملیات در منطقه شلمچه و بررسی محاسن و معایب هر طرح در جلسه فرماندهان سپاه؛ تأکید بعضی فرماندهان به اجرای عملیات در این منطقه؛ بحث درباره تقسیم خط حد بین یگان‌ها و مرحله‌بندی عملیات.
3 بحث و بررسی درباره امکان عملیات‌های دریایی در خلیج فارس در جلسات متعدد فرماندهان و مسئولان نیروی دریایی سپاه.
4 حمله هوایی عراق به چهار نفتکش حامل نفت ایران در تنگه‌هرمز و تأسیسات نفتی جزیره لاوان و جزیره فارسی و وارد کردن خسارت به آنها؛ سقوط دو هواپیمای عراقی در این حملات؛ بازتاب این حملات در رسانههای دنیا و تعجب آنها از مسافت طولانی پرواز هواپیماهای عراقی. ادعای نماینده عراق در سازمان ملل درباره گلوله‌باران سلیمانیه در روز 11/7/1366.
5 حمله موشکی ایران به بغداد در پی ادامه حملات هوایی عراق علیه اهداف غیرنظامی جمهوری اسلامی.
6 عراق پیشنهاد ایران مبنی بر خودداری از حمله به مناطق مسکونی و صنعتی - کارگری را نپذیرفت. ادعای عراق درباره گلوله‌باران بصره، قلعه‌دیزه، خانقین و سلیمانیه بوسیله توپخانة ایران.
7 ستاد تبلیغات جنگ ایران اعلام کرد عملیات مقابله به مثل علیه تأسیسات نظامی و اقتصادی - صنعتی کلیه شهرهای عراق به جز چهار شهر مقدس آن تا قطع شرارت‌های دشمن ادامه می‌یابد.
8 حمله منافقین به شانزده نیروی گردان قائم زنجان در محور سوره‌کور - هزارقلعه و شهید و مجروح و اسیر شدن همه به جز یکی از آنها.
9 حمله افراد کومهله به پایگاه کسری در منطقه سنندج و درگیری نیروهای گردان حسن‌آباد با آنان و اسارت 8 نیروی خودی. اجرای کمین گروه دیگری از افراد کومهله در منطقه بیاران. ناموفق بودن کمین نیروهای خودی در روستای باینچوب سنندج به دلیل همکاری مسئول گروه با کومهله. اجرای کمین خودی علیه عناصر حزب دمکرات در منطقه مهاباد. درگیری عناصر دمکرات با نیروهای خودی در منطقه ژاوه‌رود.
10 ورود کاروان راهیان از جماران تا خلیج فارس به بندرعباس و تقدیم پرچم تبرک شده به دست امام خمینی به مدافعان خلیج فارس.
11 وزیر سپاه گفت: ایران در تولید انواع خمپاره‌انداز و مهمات آن و مینی‌کاتیوشا و مالیوتکا و موشک آن و بعضی از توپ‌ها به خودکفایی رسیده است.
12 سخنان نخست‌وزیر در قزوین درباره مسائل جنگ و فشارهای بین‌المللی به ایران که به اوج خود رسیده است. مصاحبه مهندس موسوی با تلویزیون ترکیه درباره جنگ.
13 یک قایق توپدار ایران کاروانی از کشتی‌های ژاپنیٍِ در حال خارج شدن از خلیج فارس را شناسایی کرد و پس از اطلاع از هویت و مقصد به آنها اجازه ادامه مسیر داد. یک کشتی دانمارکی نیز با هشدارهای متعدد متوقف و به بندر ابوموسی هدایت گردید که پس از بازرسی اجازه ادامه مسیر به آن داده شد.
طرح امریکا برای حمله به کشتی‌های ایرانی مظنون به مین‌گذاری، قبل از ورود آنها به آب‌های
1 بین‌المللی. موافقت آلمان غربی با اعزام مین‌روب به خلیج فارس. یک کارشناس حزب سوسیال دمکرات آلمان فدرال تشکیل یک نیروی دریایی زیر نظر سازمان ملل را راه‌حل مناسب برای پایان دادن به بحران خلیج فارس دانست.
2 رویارویی ایران و امریکا در خلیج فارس از نگاه وزیر خارجه اسرائیل.
3 یک استاد حقوق بین‌الملل امریکایی با انتقاد شدید از دخالت امریکا در خلیج فارس و حمله به کشتی ایران - اجر، اقدامات امریکا در خلیج فارس را از نظر حقوقی بررسی کرده است.
4 تحلیل و تفسیر و بازتاب پافشاری ایران بر لزوم تنبیه متجاوز در برخی از رسانه‌ها از حمله: روزنامه "جنگ" پاکستان، روزنامه "دیلی‌یومیوری" چاپ ژاپن و ایندیپندنت.
5 افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی بر اثر تشدید بحران خلیج فارس و دلایل فنی دیگر.
گزارش روزشمار 14/7/1366
6 بررسی طرح مانور، اقدامات مهندسی و دیگر فعالیت‌های ضروری برای اجرای عملیات در منطقه شمال‌غرب در جلسه فرماندهان سپاه و مسئولان مهندسی سپاه و جهاد در قرارگاه شهید بروجردی بانه.
7 شلیک دومین موشک ایران به سوی بغداد در آغاز بامداد امروز در پاسخ به تشدید حملات عراق علیه اهداف غیرنظامی.
8 عراق تهدید کرد که به تهران حمله موشکی خوادهد کرد. سعی عراق در شانه خالی کردن از مسئولیت آغاز حمله به مناطق مسکونی با اتخاذ تاکتیک‌های سیاسی. نامه وزیر خارجه عراق و نامه نماینده عراق در سازمان ملل به دبیرکل و ادعای حمله ایران به نقاط مسکونی.
9 بازتاب حمله موشکی ایران به بغداد در رسانه‌ها: خبرگزاری رویتر، رادیو سوئد، بخش عربی رادیو بی.بی.سی.
10 خروج مردم باختران و ایلام از شهر در پی تهدید عراق به حملات هوایی علیه شهرهای ایران.
11 تبادل آتش توپخانه در مناطق مختلف عملیاتی. حمله هوایی عراق به روستای کانی‌البدیر در خاک عراق. تیرباران 50 تن از اهالی کرکوک و روستاهای اطراف آن به دست نیروهای بعثی عراق و سرکوب مخالفان و مجبور نمودن روستائیان به ترک خانه‌هایشان و تخریب روستاها.
12 درگیری نیروهای جندالله با چته‌های حزب دمکرات در شمال بانه. اسارت چهارنیروی خودی به دست عناصر کومهله در جنوب جاده سنندج - مریوان.
13 سپاه ششم مشکلاتی که بر اثر کاهش اعتبارات مالی به وجود آمده است را در نامهای به ریاست ستاد مرکزی سپاه‌پاسداران اعلام کرد.
14 بررسی مشکلات و مسائل عمومی جبهه‌ها و فشارهایی که به یگان‌ها عملیاتی وارد می‌شود در جلسه فرمانده نیروی زمینی و برخی از فرماندهان قرارگاه‌ها و لشکرهای سپاه در قرارگاه شهید بروجردی بانه.
15 بررسی مسائل و مشکلات مناطق کردنشین کشور در جلسه جانشین فرمانده کل سپاه با فرماندهان قرارگاه حمزه و فرماندهان یگان‌های این قرارگاه؛ شرح حملة حزب دمکرات به پایگاه سپاه بوکان و دلایل موفقیت ضدانقلاب؛ در پایان جلسه علی شمخانی وضعیت امکانات خودی و دشمن را مقایسه و کاهش شدید امکانات پشتیبانی خودی را اعلام کرد.
16 تجاوز پنج هواپیمای اف -16 امریکایی به حریم هوایی چابهار؛ توصیه استاندار بوشهر به پناهگاه‌سازی. تعقیب کشتی تجاری ایران - قدر به وسیله هواپیماهای امریکایی.
1 اعزام واحد گشت ساحلی امریکا به خلیج فارس. احتمال خروج ناو هواپیمابر فرانسوی کلمانسو از خلیج فارس با توجه به کاهش تشنج در روابط ایران و فرانسه. تلاش ژاپن برای ادامه صدور نفت از منطقه خلیج فارس با جلب رضایت امریکا و تهدید اقتصادی ایران و عراق.
2 تقویت توان نظامی و امنیتی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس در سواحل خود.
3 تأکید رفیق‌دوست و شمخانی بر اصل بودن جنگ با عراق و بیان اهداف امریکا از حضور در خلیج‌فارس و لزوم تصمیم جدی مسئولان برای مقابله با امریکا.
4 تحلیل صاحب‌نظران درباره تأثیر تحریم تسلیحاتی و نفتی ایران در استراتژی نظامی و سیاسی این کشور.
5 تعویق اجلاس فوق‌العاده سران اتحادیه عرب و اجلاس سالانه شورای همکاری خلیج فارس به دلیل بروز تحولات جدید در جنگ ایران و عراق.
6 اعضای کمیته سهمیه‌بندی اوپک راه‌های وادار کردن اعضای اوپک به رعایت سهمیه‌های تعیین شده را در ریاض بررسی کردند. عربستان تهدید کرد دیگر نقش تنظیم کننده بازار را نخواهد داشت و سهمیه خود را تولید خواهد کرد.
7 حمایت امریکا از هرگونه اقدامی برای تحریم نفتی ایران و ادعای اینکه بعد از حضور امریکا در خلیج فارس شرکت‌های نفتی امریکایی نفت بیشتری را از ایران - به دلیل ارزان بودن - می‌خرند و در عین حال به دلیل حفاظت امریکا از نفتکش‌ها، ایران نفت خود را راحت‌تر صادر می‌کند.
8 رونق داشتن روابط بازرگانی ایران و انگلستان با وجود افزایش تنش در روابط سیاسی دو کشور.
9 مصاحبه شهرام چوبین درباره تأثیر حمله موشکی ایران به بغداد، بحران خلیج فارس، مسائل جنگ و شرایط ایران برای پایان جنگ. گزارش روزنامه کوریره‌دلاسرا از اراده مردم ایران برای ادامه جنگ.
10 تجاوز یک هواپیمای افغانستان به حریم هوایی ایران. درگیری‌های مرزی با اشرار و میلیشیاهای افغانی در نوار مرزی.
11 مسئولان اقتصادی کشور در سمینار مسئولان و مدیران کل امور اقتصادی و دارایی استان‌ها بر لزوم کنترل بیشتر دولت بر مؤسسات و قیمت کالاها و خدمات تأکید کردند.
12 گزارش مرکز آمار ایران درباره هزینه خانواده‌های ایرانی.
گزارش روزشمار 15/7/1366
13 در حمله هوایی عراق به شهر ایلام دو مدرسه و ساختمان امور تربیتی آسیب کلی دید. تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی زنجان. ادامه خروج مردم برخی از شهرهای غرب کشور و پناه بردن به نقاط امن.
14 نماینده عراق نامهای به دبیرکل سازمان ملل ادعا کرد ایران روز کذشته مناطق مسکونی عراق را بمباران کرده است.
15 افزایش فعالیت نیروهای پیاده و آتش توپخانه عراق در شرق بصره.
16 اعزام نیروهای رزمی و تخصصی به جبهه‌های نبرد از استان‌های تهران و مرکزی و شهرهای خرم‌آباد، پل‌دختر، بابل، آشتیان، اصفهان، چالوس، همدان و گنبد.
17 مصاحبه محسن‌رضایی درباره فعالیت‌های قرارگاه رمضان، استفاده از نیروهای عراقی برای سقوط صدام، وضعیت جبهه‌ها، تهدید عراق به مقابله به مثل با سلاح شیمیایی، بحران خلیج فارس و اهداف امریکا در منطقه.
1 دیدار سفیر بلژیک با رئیس مجلس و بیان اینکه اعزام مین‌روب به خلیج فارس اقدامی تهاجمی علیه ایران نیست؛ اعتراض هاشمی‌رفسنجانی به پیروی اروپا از امریکا و پیش‌بینی حذف صدام و سرافکندگی غربی‌ها و خروج آنها از خلیج فارس.
2 دیدار سفیر ایران در ژاپن با رئیس‌جمهور و ارائه گزارشی از آخرین تحولات در روابط دو جانبه ایران و ژاپن.
3 به گزارش خبرگزاری فرانسه یک ناوچه ایرانی به نفتکش سعودی "رعد‌البکری" حمله کرد. پرواز هواپیماهای جنگی امارات عربی متحده بر فراز خلیج فارس به هنگام این حمله.
4 تحلیل رادیو بی.بی.سی از فعالیت اخیر قایق‌های تندرو ایرانی در خلیج فارس و نگرانی از احتمال حمله این قایق‌ها به تأسیسات نفتی عربستان.
5 اخطار ناو امریکایی به هواپیماهای گشت‌زنی ایران در منطقه جاسک و تلاش برای انحراف هواپیماها از مسیر تعیین شده.
6 کشف دو مین در نزدیکی بندر خورفکان به وسیله کشتی‌های مین‌روب فرانسوی؛ تغییر مسیر نفتکش‌ها در پی کشف این مین‌ها. ایجاد امواج صوتی با فرکانس زیاد به وسیله کشتی‌های امریکایی به دلیل ترس از نزدیک شدن غواص‌ها.
7 درخواست کویت از انگلیس برای ثبت کشتی عراقی‌الاصل رأس‌الجلا؛ عراقی‌الاصل بودن تعدادی از نفتکش‌های کویتی که تغییر پرچم داده‌اند.
8 از سرگیری رفت و آمد کشتی‌های ژاپنی در خلیج فارس در پی توافقات ایران و ژاپن. کمک مالی ژاپن به سازمان ملل برای حمایت از تلاش‌های دبیرکل. اقدام ژاپن به ایجاد یک سیستم هشدار دهنده دریایی برای محافظت از خطوط کشتیرانی در خلیج فارس. کمک‌های اقتصادی ژاپن به عمان و اردن و حمایت از ایجاد ایستگاه‌های رادیویی هدایت کشتی‌ها.
9 گزارش یونایتدپرس درباره توافق پنتاگون، وزارت خارجه و شورای امنیت ملی امریکا درباره طرح محاصره دریایی ایران؛ موضع‌گیری مقامات امریکا درباره این خبر؛ اظهار نظر نماینده ایران در سازمان ملل، رادیو مسکو و آسوشیتدپرس در این باره.
10 درخواست سنای امریکا برای تقسیم هزینه‌های نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس با متحدان امریکا؛ عملکرد متحدان امریکا در خلیج فارس.
11 تصویب طرح ممنوعیت واردات نفت ایران در مجلس سنا و مجلس نمایندگان امریکا در پی انتشار گزارش وزارت بازرگانی امریکا که ایران را دومین صادرکننده نفت به امریکا اعلام کرده بود.
12 تأکید رؤسای جمهوری ترکیه و پاکستان بر اجرای آتش‌بس و صلح در چارچوب قطعنامه598 شورای امنیت. حمایت کشورهای غیر متعهد از تلاش‌های سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق.
13 تحلیل هفته‌نامه جینز دیفنس از وضعیت نیروهای ایران در منطقه بصره و پیش‌بینی حمله از این منطقه. گزارش رادیو بی.بی.سی درباره ضعف‌های ساختاری عراق.
14 تحلیل اوضاع منطقه سیستان و بلوچستان و ارتباط آن با بحران خلیج فارس در گزارش واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه. لزوم توجه بیشتر به سواحل ایران در دریای عمان.
15 امتیازات جدید عراق به شرکت‌های خارجی برای تشویق به سرمایه‌گذاری در عراق.
16 تصمیم کمیته سهمیه‌بندی اوپک برای کنترل سهمیه تولید اعضا و بازدید از کشورهای عضو و تلاش اوپک برای جلوگیری از کاهش قیمت نفت.
دستگیری یک جاسوس عراقی که مدت 5 سال با استخبارات عراق همکاری داشته و در چند شهر
1 ایران بمب‌گذاری کرده است.
2 نیروهای سازمان عمل اسلامی عراق یک سرهنگ امنیتی رژیم بعث را به هلاکت رساندند.
گزارش روزشمار 16/7/1366
3 حمله هواپیماهای عراقی به مراکز تجمع نیروها و انبارهای مهمات در منطقه سومار و بمباران شیمیایی این منطقه 100 شهید و 1350 مجروح به جای گذاشت. تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی ایلام و اهواز. گزارشی از حملات ارتش عراق طی 25 شهریور تا 1 مهر به نقاط غیرنظامی در نامة نمایندة ایران به دبیرکل سازمان ملل.
4 نامه دکتر ولایتی به دبیرکل سازمان ملل در اعتراض به حمله شیمیایی عراق به منطقه سومار و تأکید بر توانایی ایران برای مقابله به مثل و خودداری از این اقدام به دلیل احترام به حقوق انسانی و اصول اسلامی و درخواست از شورای امنیت برای برخورد قاطعانه با عراق. سخنگوی نظامی عراق استفاده از سلاح‌های شیمیایی را تکذیب کرد. مقاله مجله جینز دیفنس درباره استفاده مکرر عراق از سلاح‌های شیمیایی.
5 برگزاری آموزش‌های عمومی برای مقابله با حملات شیمیایی در شهرهای مختلف استان خوزستان.
6 حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های تندرو ایران در نزدیکی جزیره فارسی خلیج فارس؛ در این حمله هر سه قایق ایران غرق شد و چند تن شهید و بقیه اسیر شدند؛ یک فروند هلی‌کوپتر امریکایی هدف موشک استینگر قرارگرفت و منفجر شد. گزارش نیروی دریایی سپاه، خبرگزاری جمهوری اسلامی و کردزمن از این حمله.(ضمیمه دارد)
7 حمله هواپیماهای عراقی به یک نفتکش ژاپنی در خلیج فارس و ایجاد آتش‌سوزی در آن.
8 حمله ناموفق عناصر کومهله به پایگاه خاشت در محور بیساران و مقر گردان ژاندارمری مریوان.
9 ارسال کمک‌های مردمی به جبهه‌ها از شهرهای مختلف کشور.
10 دیدار قائم‌مقام وزارت خارجه ترکیه با رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر و گفتوگو درباره روابط دو کشور، جنگ ایران و عراق و بحران خلیج فارس.
11 ادامه مذاکرات پنج عضو دائمی شورای امنیت درباره جنگ ایران و عراق و طرح تازه دبیرکل که پس از سفرش به تهران و بغداد ارائه کرده است. رادیو امریکا در این‌باره گفت: بار دیگر تهران با زرنگی تمام توپ را به زمین شورای امنیت افکنده است چون برخلاف انتظار شورا پیشنهادهای دبیرکل را پذیرفته است.
12 همکاری کویت و عربستان با عراق و نگرانی آنها از تهدید شدن از جانب ایران و تلاش برای توجیه این همکاری و برقراری ارتباط دوستانه با ایران؛ دیدار نماینده کویت در سازمان ملل با همتای ایرانی خود و گفتوگو درباره مسائل مذکور، پیشنهادهای نماینده ایران برای کاهش مشکلات خلیج فارس.
13 فشارهای تبلیغاتی، سیاسی و حقوقی کشورهای غربی برای مشکل‌تر کردن دسترسی ایران به سلاح در حالی که عراق به آسانی تجهیزات نظامی وارد می‌کند؛ چند خبر از آلمان و ایتالیا در این باره.
14 تشدید جنگ روانی مطبوعات کویت علیه ایران با ادعای خرید سلاح از اسرائیل و ارتباط دو کشور.
15 تجاوز یک هواپیمای افغانی به حریم هوایی ایران.
ضمیمه اول گزارش279: گزارش حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایرانی و رفتار نظامیان امریکایی از زبان سه تن از اسیران این واقعه.
ضمیمه دوم گزارش279: یادداشت‌های وزیر دفاع امریکا در خاطرات خود بر خلاف نوشته‌ها و خبرهای اولیه برای اینکه مسئولیت آغاز حمله را متوجه ایران کند.
گزارش روزشمار 17/7/1366
1 آرامش نسبی در جبهه‌ها و توقف حملات هوایی عراق به مراکز صنعتی - کارگری و کشتی‌ها در خلیج فارس. تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی اسلام‌آباد غرب، باختران و سنندج و شکستن دیوار صوتی برفراز این شهرها.
2 تخریب بخشی از پل گردلان سروآباد به دست عناصر گروه رزگاری. کمین عناصر ضدانقلاب در محور سقز. درگیری عناصر دمکرات با نیروهای خودی در ارتفاعات کره‌مریم و سیروس.
3 مانور یگان‌های زرهی نیروی زمینی سپاه در اطراف تهران به مناسبت بزرگداشت حماسه‌آفرینان عملیات کربلای5.
4 ناوگان امریکا منطقة درگیری شب گذشته با قایق‌های ایرانی را محاصره کرد و به یک هلی‌کوپتر ایرانی که عازم جزیره فارسی بود هشدار داد به منطقه نزدیک نشود. یک هلی‌کوپتر امریکایی که قصد داشت به سکوی نفتی ایران نزدیک شود با آتش نیروهای خودی منطقه را ترک کرد.
5 گزارش آسوشیتدپرس، یونایتدپرس و خبرگزاری فرانسه از درگیری شب گذشته هلیکوپترهای امریکایی با قایق‌های ایرانی در خلیج فارس.
6 نامه دکتر ولایتی به دبیرکل سازمان ملل در اعتراض به حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایرانی و سیاست‌های امریکا در خلیج فارس؛ سخنان سخنگوی وزارت خارجه، سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ و مصاحبه مطبوعاتی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل درباره این حادثه.
7 سخنان آیت‌الله موسوی اردبیلی در نماز جمعه تهران درباره تناقض در ادعاها و عملکرد امریکا در خلیج فارس و حملات اخیر به کشتی ایران - اجر و قایق‌های ایرانی.
8 نامه نماینده امریکا در سازمان ملل به دبیرکل و قانونی خواندن اقدام هلیکوپترهای امریکایی و اعلام آمادگی برای بازگرداندن ملوانان ایرانی از طریق کشور ثالث؛ سخنان واینبرگر درباره این حادثه؛ حمایت کنگره امریکا از این اقدام نیروهای امریکایی.
9 تعجب ناظران نظامی از دست‌یابی ایران به موشک استینگر ساخت امریکا؛ گزارش خبرگزاری‌های فرانسه و ایتالیا و روزنامه ایندیپندنت دراینباره.
10 حمایت دولت‌های انگلستان، فرانسه و ایتالیا از حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایران.
11 اعتراض رهبر لیبی به حمله امریکا به قایق‌های ایران و درخواست از شوروی برای سکوت نکردن در برابر این اقدام امریکا. واکنش رضایت‌آمیز کشورهای حاشیه خلیج فارس به این حادثه؛ سکوت دولت کویت و تحسین امریکا در مطبوعات آن کشور.
12 بازتاب و تحلیل حمله امریکا به قایق‌های ایرانی در رسانههای جهان: شبکه‌های تلویزیونی و مطبوعات امریکا در تلاشند اقدام امریکا را امری دفاعی جلوه دهند و مطبوعات اروپا بیشتر بر تأثیر این حادثه بر افزایش بحران و احتمال درگیری ایران با امریکا تأکید دارند.
13 گزارش رادیو مسکو درباره حمله امریکا به قایق‌های ایرانی؛ در این گزارش اقدام امریکا محکوم شده و عملی خطرناک که سبب تشدید وخامت اوضاع خلیج فارس می‌شود دانسته شده است.
14 تحلیل رسانههای خارجی و داخلی درباره اینکه آیا حمله هلیکوپترهای امریکا به قایق‌های ایران موجب تشدید بحران خلیج فارس خواهد شد.
15 گزارش روزنامه نیویورک‌تایمز از عملکرد متفاوت وزیر دفاع امریکا در اعزام نیرو به خارج و دلایل این تغییر روش.(ضمیمه دارد)
1 گزارش رادیو مسکو از اقدامات آلمان در حمایت از حضور نظامی امریکا در خلیج فارس. مخالفت وزیرخارجه بلغارستان با مداخله و حضور امریکا در خلیج فارس.
2 بهبود روابط ایران و شوروی و نگرانی غرب از آن در گزارش رادیو بی.بی.سی.
3 توافق شورای امنیت سازمان ملل درباره دستورالعمل جدیدی که ضمن دادن اختیارات بیشتر به دبیرکل، دست وی را برای تشکیل یک کمیسیون تحقیق و تعیین آغازگر جنگ باز گذاشته است. (ضمیمه دارد)
4 تحلیل روزنامه تایمزمالی از تحولات و مواضع کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس و امیدوارکننده بودن این تحولات در رسیدن به ثبات.
5 اقدامات عراق در ضربه‌زدن به منابع و درآمدهای نفتی ایران و پایبند نبودن به سهمیه‌بندی اوپک؛ گزارش آسوشیتدپرس دراینباره.
6 دستگیری یک مأمور عراقی به دست نیروهای سپاه‌پاسداران سیستان و بلوچستان در نوار مرزی و اعتراف وی به همکاری با اشرار و ضدانقلاب در منطقه بلوچستان.
ضمیمه گزارش303: شرایط اعزام نیرو به خارج از نظر واینبرگر که خود آن را نقض کرده است.
ضمیمه گزارش306: دیدگاه گری‌سیک درباره مأموریت دبیرکل سازمان ملل و جنگ ایران و عراق.
گزارش روزشمار 18/7/1366
7 حمله هوایی عراق به پالایشگاه گاز بیدبلند آغاجاری، یونیت1 و 2 شرکت نفت اهواز، تلمبه‌خانه تنگه فنی در جنوب خرم‌آباد، فرودگاه دهلران و مناطق عملیاتی نفت‌شهر و سومار.
8 حمله عراق به یک نفتکش حامل نفت ایران در نزدیکی جزیره خارک که 9 کشته و 20 مجروح به جا گذاشت و حمله به یک نفتکش دیگر که عازم جزیره خارک بود. تجاوز یک هواپیمای ناشناس به حریم هوایی جزیره سیری. نزدیک شدن چند هلی‌کوپتر امریکایی به سکوی رشادت. طرح کارشناسان فرانسوی برای اشغال جزایر تنب کوچک و بزرگ و ابوموسی.
9 فشار استخبارات سلیمانیه به سران گروه‌های ضدانقلاب برای خرابکاری بیشتر در ایران و اعزام دو گروه 15 نفره به منطقه جوانرود برای شرارت و مین‌گذاری در مسیر نیروهای خودی. حمله افراد کومهله به پایگاهی در اطراف سنندج. آزادی 11 تن و شهادت 2 تن از نیروهای پایگاه کسری در منطقه بوکان که در اسارت کومهله بودند.
10 وقوع انفجار در کارخانه اسلحه و مهمات سازی اسکندریه در 30 کیلومتری بغداد.
11 حمله نیروهای حزب دمکرات کردستان عراق به شهر شقلاوه و کشته و مجروح شدن 20 تن از مسئولان حزب بعث این شهر. ترور یک افسر عالی‌رتبه حزب‌بعث به دست نیروهای سازمان عمل اسلامی.
12 احضار سفیر سوئیس به وزارت خارجه و تسلیم یادداشت شدیداللحن جمهوری اسلامی به وی در اعتراض به حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایران. راهپیمایی عده‌ای از مهاجران جنگ تحمیلی در مقابل سفارت سوئیس در اعتراض به اقدام اخیر امریکا.
13 مصاحبه محسن‌رضایی درباره دست‌یابی ایران به موشک استینگر، اهداف امریکا از حضور در منطقه، احتمال درگیری در خلیج فارس و استفاده از تمام امکانات برای پیروزی در نبرد احتمالی خلیج فارس.
14 نامه ریگان به کنگره امریکا درباره حمله نیروهای امریکایی به قایق‌های ایرانی که آن را اقدامی دفاعی و خاتمه یافته تلقی کرده است. مصاحبه ریگان با شبکه سی.ان.ان درباره اختیارات رئیس‌جمهور در زمان جنگ خلیج فارس. اعلام آمادگی امریکا برای تحویل دادن اسیران ایرانی.
1 اقدامات تأمینی و احتیاطی امریکا در خلیج فارس در پی آشکار شدن دست‌یابی ایران به موشک‌های استینگر از جمله محدودیت پرواز هواپیماها، لغو مرخصی نیروها و اعلام حالت فوق‌العاده و تقاضا از ترکیه برای ایفای نقش فعال‌تر در خلیج فارس.
2 بازتاب و تحلیل دست‌یابی ایران به موشک استینگر در رسانههای غربی. گزارش روزنامه القبس درباره دریافت موشک‌های استینگر از رژیم اشغالگر قدس.
3 تظاهرات اعتراض‌آمیز دانشجویان و برخی از مقامات ایتالیا درباره اعزام ناوگان این کشور به خلیج فارس.
4 تحلیل رادیو بی.بی.سی از پیامدهای حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های ایرانی و احتمال وقوع جنگ در خلیج فارس.
5 ضرورت اقدام فوری شورای امنیت سازمان ملل برای حل بحران خلیج فارس و اجرای قطعنامه598 با توجه به حمله اخیر امریکا به قایق‌های ایرانی، در سخنان دبیرکل سازمان‌ملل؛ تأکید رادیو امریکا و رادیو بی.بی.سی بر این موضوع.
6 کنفرانس بررسی جنگ ایران و عراق در خارطوم و پیشنهاد نخست‌وزیر سودان برای صلح.
7 مواضع متفاوت کشورهای کویت، الجزایر و عمان درباره جنگ ایران و عراق.
8 تحلیل روزنامه‌های وال‌استریت ژورنال و آبزرور درباره تحولات خاورمیانه، اوضاع ناآرام خلیج فارس، نگرش کشورهای عربی به جنگ و دخالت امریکا در منطقه.
9 مسئول بخش خلیج فارس در وزارت امور خارجه شوروی، گسترش روابط ایران و شوروی را تکذیب کرد. گزارش القبس درباره پایبندی شوروی به معاهده سال 1921 خود با ایران در صورت حمله امریکا به تأسیسات ایران.
10 نامه رزمندگان به امام‌خمینی و محکوم کردن اقدامات امریکا در خلیج فارس و اعلام آمادگی برای عملیات شهادت‌طلبانه در خلیج فارس. اعزام دو گردان از روحانیون قم به خلیج فارس برای استقرار در جزایر و ناوهای جنگی ارتش.
11 مشارکت دانشگاه‌ها و دانشجویان در تأمین نیازهای فنی - تخصصی و نیروی انسانی جبهه‌ها و اجرای طرح دانشگاه در جبهه برای جبران مسائل آموزشی دانشجویان رزمنده.
12 اجرای طرح سرشماری همگانی در عراق به منظور شناسایی افراد فراری و ناراضیان.
گزارش روزشمار 19/7/1366
13 بررسی طرح مانور عملیات در منطقه ماووت و گزارش شناسایی‌های انجام شده و برخی از مشکلات یگان‌ها در جلسه فرماندهان نیروی زمینی سپاه و قرارگاه‌های نجف و قدس و یگان‌های عمل‌کننده؛ سخنان آیت‌الله طاهری در ابتدای جلسه.
14 حمله موشکی ایران به پادگان الرشید بغداد و بازتاب آن در رسانه‌ها؛ گزارش رادیو سوئد درباره این حمله و حملات شیمیایی عراق و حضور نظامی امریکا در خلیج فارس.
15 حمله هوایی ایران به تأسیسات اقتصادی و نظامی عراق در استان اربیل و مناطق عملیاتی مقابل منطقه سومار و گلوله‌باران تأسیسات نفتی و اقتصادی و نظامی عراق در پاسخ به حملات عراق به مناطق غیرنظامی و بمباران شیمیایی.
16 تلاش ناموفق قایق‌های عراقی برای نزدیک شدن به مواضع خودی در شرق دجله و جزیره مجنون. حمله شیمیایی عراق به توپخانه خودی در منطقه مقابل بصره. حمله هوایی عراق به مواضع خودی در منطقه چزابه و شکستن دیوار صوتی برفراز مناطق کوشک و طلائیه.
1 گلوله‌باران شهر کفری در استان دهوک عراق به وسیله تانک و توپخانه عراقی‌ها. درپی اجرای عملیات نیروهای لشکر9 بدر در این شهر. حمله هوایی عراق به روستای کانی‌العبید در استان کرکوک. اجرای کمین نیروهای اتحادیه میهنی علیه نظامیان عراقی در منطقه کرکوک.
2 درگیری نیروهای خودی با عناصر حزب دمکرات در روستای باغ شیخان در منطقه بوکان. درگیری با نیروهای ضدانقلاب در جوانرود.
3 اعزام نیروهای داوطلب مردمی به جبهه‌ها از شهرهای مختلف کشور.
4 ارسال نخستین محموله موشک‌اندازهای مینی‌کاتیوشای 107 میلی‌متری ساخت داخل به جبهه‌های جنگ و سخنان رفیق‌دوست درباره تولید انواع موشک در ایران. تحلیل منابع غربی از تولید سلاح در ایران.
5 مواضع جمهوری اسلامی ایران درباره تحولات خلیج فارس و جنگ در سخنان رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و وزیر امورخارجه. نامه دکتر ولایتی به دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی درباره حضور و مداخله امریکا در منطقه.
6 ورود یازدهمین کاروان نفتکش‌های کویتی تحت اسکورت ناوگان امریکا به خلیج فارس. محدود شدن پرواز هواپیماهای امریکایی در نزدیکی مواضع ایران به دنبال دست‌یابی ایران به موشک استینگر.
7 انتقال ناوگان صیادی استان بوشهر به استان هرمزگان درپی حملات هوایی عراق به کشتی‌های صیادی در خلیج فارس.
8 اظهار امیدواری وزیر نیروی دریایی امریکا به کاهش نیروهای نظامی امریکا در خلیج فارس.
9 اعتراض چند تن از رهبران احزاب سیاسی و برخی از شخصیت‌های برجسته پاکستان به حضور نظامی امریکا در خلیج فارس.
10 به گروگان گرفته شدن 3 مهندس ایتالیایی به دست نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق و شرایط اتحادیه برای آزادی آنها.
گزارش روزشمار 20/7/1366
11 ادامه بحث درباره طرح مانور و زمان‌بندی عملیات در غرب منطقه ماووت و چگونگی هماهنگی این عملیات با عملیات نامنظم از داخل خاک عراق در جلسات امروز قرارگاه نیروی زمینی سپاه. آمار تلفات ارتش عراق در عملیات نصر4 به نقل از یک افسر عراقی.
12 جمع‌بندی راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نیروی زمینی سپاه از موضوعات و بحث‌های انجام شده در جلسات متعدد طراحی و آماده‌سازی اجرای عملیات در منطقه ماووت.
13 حمله هوایی عراق به پالایشگاه و نیروگاه اصفهان، نیروگاه تبریز، دو واحد صنعتی و یک مدرسه در لرستان و سایت نخجیر در ایلام تلفات و خساراتی به همراه داشت.
14 ارسال دو نامه عراق برای دبیرکل سازمان ملل درباره گلوله‌باران قلعه‌دیزه و حمله موشکی ایران به بغداد.
15 گلوله‌باران مناطق نظامی، اقتصادی و صنعتی جنوب عراق با هدف پاسخگویی به شرارت‌های رژیم بعثی بغداد.
16 نفوذ منافقین در منطقه مرزی دهلران و حمله به دو پاسگاه ژاندارمری که به شهادت 69 تن و اسارت 16 تن منجر شد.
17 نیروهای جندالله مریوان به کمین چته‌های کومهله در روستای لنگرین از توابع مریوان برخوردند که از افراد خودی یکی شهید، دو تن مجروح و 14 تن اسیر شدند.
1 اعزام نیروهای مردمی به جبهه‌های جنگ از شهرهای مختلف کشور در آستانه اربعین حسینی.
2 گزارشی از اصفهان درباره کمبود مصالح ساختمانی و مشکلات پناهگاه‌سازی.
3 مبادله دیپلمات‌های ایران و عراق به دنبال قطع روابط دیپلماتیک در 11/7/1366؛ سخنان محمدجواد لاریجانی درباره علت قطع روابط دیپلماتیک ایران و عراق.
4 گفتوگوی قائم‌مقام وزارت امور خارجه ایران با لیبی درباره تحولات خلیج فارس و اجلاس آتی سران کشورهای عربی. هشدار کمیته مردمی روابط خارجی لیبی درباره بازگرداندن رژیم مصر به اتحادیه عرب. تمایل نداشتن لیبی به آشکار شدن تماس‌های ایران و لیبی.
5 توافق عراق با ترکیه درباره ورود هواپیماهای ترکیه به حریم هوایی عراق برای سرکوب کردهای جدایی‌طلب و مخالف صدام.
6 حمله عراق به یک نفتکش پانامایی در مسیر خارک به بندرعباس و کشته شدن دو خدمه آن. درپی این حمله یک نفتکش سعودی هدف حمله قرار گرفت.
7 انتشار عکس‌هایی از قایق‌های تندرو ایرانی که با هلیکوپترهای امریکایی درگیر شده بودند و تحلیل رادیو امریکا از دلایل استفاده پاسداران از این قایق‌ها.
8 فرمانده ناوهای ایتالیایی مستقر در خلیج فارس اعلام کرد به نیروهای سپاه‌پاسداران اجازه بازرسی کشتی‌های ایتالیایی را نخواهد داد و فقط افسران نیروی دریایی ارتش ایران مجاز به این کار خواهند بود.
9 اعلام آمادگی شوروی برای اجاره دادن نفتکش به کویت در صورت درخواست آن کشور.
10 ارائه پیشنهاد جدید ایتالیا به اعضای دائمی شورای امنیت درباره جنگ ایران و عراق. توافق نخست‌وزیر هند و ژاپن درباره رایزنی با ایران و عراق برای پایان دادن به جنگ. بیانیه کنفرانس خارطوم درباره جنگ ایران و عراق.
11 موافقت حافظ اسد با شرکت در کنفرانس سران عرب. گزارش خبرگزاری رویتر از مواضع و اختلافات اعراب درباره جنگ ایران و عراق.
12 مصاحبه صدام‌حسین با سردبیر روزنامه کویتی السیاسه درباره جنگ، مواضع کویت و ملاقاتش با حافظ اسد.
13 توقعات اعراب از امریکا در جلوگیری از پیروزی ایران در جنگ در تحلیل روزنامه واشنگتن‌پست.
14 بزرگ‌نمایی رسانههای شوروی درباره سلاح‌های ارسالی امریکا به ایران و دلایل آن.
15 کاهش 30 درصدی صادرات نفت ایران به دلیل حملات هوایی عراق؛ تحلیل کارشناسان نفتی غرب دراینباره.
گزارش روزشمار 21/7/1366
16 جلسات امروز فرماندهان سپاه در قرارگاه شهید بروجردی بانه درباره عملیات در منطقه ماووت. جلسه اول: گزارشی از فعالیت‌های دشمن، اهمیت ارتفاعات قمیش و گرده‌رش، استقرار تانک روی ارتفاع ژاژیله و گلان. جلسه دوم: بررسی مأموریت تیپ پاسداران و خط حدّ آن. جلسه سوم: بررسی طرح مانور عملیات، گزارشی از وضعیت توپخانه.
17 دستورالعمل شماره1 قرارگاه کربلا برای اجرای عملیات در منطقه شلمچه.
18 حمله موشکی ایران به وزارت دفاع عراق واقع در مرکز بغداد و گلوله‌باران مراکز نظامی، صنعتی و اقتصادی عراق در پاسخ به حملات روز گذشته عراق.
1 ادعای عراق درباره اصابت موشک ایران به یک مدرسه در بغداد. نامه وزیر خارجه عراق به دبیرکل سازمان ملل در این‌باره. بهره‌برداری سیاسی - تبلیغاتی عراق از این مسئله.
2 بازتاب حمله موشکی ایران به بغداد و استناد رسانه‌ها به ادعای عراق درباره اصابت موشک به یک مدرسه و تلفات زیاد آن. تهدید عراق مبنی بر نابود کردن شهرهای ایران.
3 حمله منافقین به پاسگاه دره‌پشمی در منطقه آبدانان و پاسگاه شیخی در منطقه قره‌تپه. بررسی دلایل موفقیت نسبی عملیات نفوذی منافقین. (ضمیمه دارد)
4 اجرای کمین نیروهای کومهله در نزدیکی مریوان. اجرای کمین نیروهای جندالله علیه چته‌های کومهله در منطقه دیواندره. برخورد آمبولانس ژاندارمری با مینِ عناصر حزب دمکرات در شمال غربی بانه. درگیری نیروهای خودی با افراد ناشناس در روستای چمپاراو در منطقه بانه. به شهادت رسیدن یک روستایی به جرم همکاری با رزمندگان اسلام به دست افراد حزب دمکرات. اجرای کمین خودی علیه افراد حزب دمکرات و گروهک خبات در مناطق پاوه و سردشت.
5 احتمال حمله شیمیایی عراق به فاو. ادعای یک اسیر عراقی درباره تحویل 4 هواپیمای پیشرفته امریکایی به عراق برای بمباران شیمیایی.
6 کاهش شدید اعتبارات واگذاری به یگان‌های سپاه و آثار منفی آن به ویژه در تأمین نیروی انسانی و پشتیبانی یگان‌ها در نامه فرمانده سپاه یکم ثارالله به فرماندهی کل سپاه‌پاسداران.
7 مصاحبه نخست‌وزیر با نشریه اسپانیایی اینترویو درباره مواضع و اقدامات جمهوری اسلامی در قبال مسائل جنگ و خلیج فارس و شرایط ایران برای پایان دادن به جنگ.
8 مصاحبه محسن رضایی با روزنامه تهران‌تایمز درباره بحران خلیج فارس،خودکفایی در تولید برخی از سلاح‌ها و اوضاع کردستان.
9 جلسه شورای عالی واحد سیاسی صدا و سیما درباره اهداف امریکا از حضور در خلیج فارس و راه‌های مقابله با آن.
10 تلاش نیروهای امریکایی برای بیرون آوردن قایق ایرانی که در درگیری پنج روز پیش غرق شد. اقرار پنتاگون به شروع درگیری از سوی هلیکوپترهای امریکایی بدون هشدار به قایق‌های ایرانی. اعزام سه کشتی مین‌روب و یک کشتی نجات امریکا به خلیج فارس.
11 دو گزارش متفاوت از توان ایران در خلیج فارس، آسوشیتدپرس: توان قایق‌های تندروی ایرانی کمتر از تصورات قبلی است. تایمزلندن: احتمال استفاده ایران از بمب‌افکن‌های اف4 و موشک‌های هوا به ساحل ماوریک.
12 تهدید مقامات امریکایی به استفاده از نیروی نظامی علیه ایران در صورت لزوم، متوقف کردن موج بنیادگرایی اسلامی که سرمنشأ آن ایران است، تشویق عراق به حمله به کشتی‌ها و قطع کردن صادرات نفت ایران.
13 بررسی عملکرد امریکا و فرانسه در خلیج فارس در ماهنامه لوموند دیپلماتیک.
14 توافق پنج عضو دائمی شورای امنیت درباره شروع به کار هیئت بررسی تعیین متجاوز هم زمان با آتش‌بس، تحلیل رادیو بی.بی.سی در این‌باره.
15 نظر رئیس شورای اتحادیه بین‌المجالس و روزنامه ال‌پائیس درباره تمایل ایران به پایان دادن به جنگ.
16 اعزام دوره‌ای دانش‌آموزان راهنمایی عراق به جبهه‌های جنگ.
ضمیمه گزارش371: ویژگی‌ها و آمار حملات سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در پنج ماه گذشته.
گزارش روزشمار 22/7/1366
1 تلاش یگان‌ها برای آمادگی اجرای عملیات در غرب ماووت در ساعت 2 بامداد 27/7/1366. بررسی میزان آمادگی یگان‌ها، آخرین شناسایی‌ها، تحرکات دشمن و مانور نیروهای نامنظم در جلسه امروز مسئولان نیروی زمینی سپاه و قرارگاه‌های نجف و رمضان.
2 بررسی مشکلات پشتیبانی عملیات در غرب ماووت در جلسه‌ای با حضور فرمانده نیروی زمینی سپاه و مسئول لجستیک این نیرو.
3 بررسی مأموریت هوانیروز ارتش در پشتیبانی از عملیات در منطقه ماووت در جلسه جانشین فرماندهی نیروی زمینی سپاه و فرمانده گروه هوانیروز کرمان و افسران عملیاتی هوانیروز ارتش و نماینده نیروی هوایی سپاه.
4 حمله نیروهای قرارگاه رمضان به مرکز نظامی و حفاظتی شهر دیرلوک در عمق 200 کیلومتری خاک عراق. تقویت و تحکیم مواضع خودی در منطقه ماووت. از دو موشک شلیک شده تاو یکی به هدف خورد و دیگری به زمین افتاد.
5 اقدام عناصر کومهله به مین‌گذاری و اجرای کمین در جاده انجیران.
6 حمله هواپیماهای عراقی به نفتکش لیبریایی پگاسوس به هنگام بارگیری از جزیره خارک و شلیک دو موشک در منطقه گناوه. حمله یک ناوچه توپدار به نفتکش لیبریایی آتلانتیک‌پیس در 22 کیلومتری دوبی.
7 گزارش رویتر از هزینه سنگین حملات عراق به نفتکش‌های حامل نفت ایران و تأثیر ناچیز آن بر صدور نفت ایران.
8 مین جمع‌کن انگلیس دو مین در آب‌های امارات عربی متحده و دریای عمان کشف کرد. هفته‌نامه جینز دیفنس: مین‌هایی که به ادعای امریکا کشتی ایران - اجر در آب‌های خلیج فارس رها کرده است، در اصل روسی بوده‌اند.
9 وزارت خارجه امریکا و کاخ‌سفید درخواست گسترش حوزه حمایتی نیروهای امریکایی در خلیج فارس به کشتی‌های تجاری سایر کشورها را رد کردند. اختلاف نظر کنگره و کاخ‌سفید درباره اسکورت نفتکش‌های کویتی با توجه به افزایش هزینه نیروهای امریکایی در خلیج فارس.
10 تشریح دیدگاه‌های شوروی درباره اهداف و عملکرد امریکا در خلیج فارس در ملاقات سفیر ایران در مسکو با قائم‌مقام وزارت خارجه شوروی. ورنتسف گفت هدف امریکا ایجاد رعب و افزایش نفوذ بوده که موفقیتی به دست نیاورده است.
11 اعتراض امریکا به سوئد برای فروش قایق‌های تندرو به ایران و پاسخ سوئد به آن.
12 بیانیه اجلاس وزیران کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس در حمایت از کویت و عربستان. انتقاد یکی از مقام‌های عمان به گسترش حضور نیروهای خارجی در خلیج فارس.
13 نامة نماینده عراق به دبیرکل سازمان ملل و نقل بخشی از سخنان رئیس‌جمهور ایران مبنی‌بر اینکه «ایران اهداف خود را تغییر نداده. ... مادامی که رژیم صدام حسین بر سر قدرت است هیچ صلحی واقعی و پایدار در منطقه نمی‌تواند وجود داشته باشد.»
14 درخواست سازمان کشورهای عرب صادر کننده نفت از کشورهای عضو و کشورهای صنعتی برای مقابله با تهدید ایران به بستن تنگه‌هرمز.
15 کاهش 90 درصدی واردات نفت فرانسه از ایران. بیانیه سازمان اوپک درباره سفر هیئت این سازمان به کشورهای عضو و مذاکرات سهمیه‌بندی تولید نفت.
1 اعلام شرایط آزادی 3 مهندس ایتالیایی که در گروگان اتحادیه میهنی کردستان عراق هستند. برخی از اعضای کنگره ایتالیا بازگشت فوری ناوگان این کشور را از خلیج فارس خواستار شدند. مطبوعات ایتالیا مدعی‌اند این گروگان‌گیری به سفارش ایران انجام شده است.
2 تمرکز 400 نیروی حزب دمکرات و حزب کومهله در روستاهای بیاره و هانی‌گرمله. کشف 30 قبضه تفنگ ژ-3 در روستای ویسر از توابع سنندج.
3 ناامنی در زابل به علت وقوع چندین انفجار در روزهای اخیر؛ دست داشتن عوامل دولت افغانستان در این انفجار‌ها و ایجاد ناامنی در مرزهای شرقی کشور.
گزارش روزشمار 23/7/1366
4 برگزاری جلساتی با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه، فرمانده قرارگاه نجف و یگان‌های عمل‌کننده با هدف هماهنگی و آمادگی هر چه بیشتر برای اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت. بیان مشکلات و کمبودهای یگان‌ها. تذکرات رحیم‌صفوی به فرماندهان یگان‌ها دربارة عملیات. حضور فرمانده هوانیروز کرمان در قرارگاه نجف و بررسی چگونگی اجرای مأموریت هوانیروز و تدارک نیروها در زمان عملیات.
5 مشکلات انتقال نیروهای لشکر بدر و تیپ پاسداران به داخل عراق برای اجرای عملیات در تاریخ 27/7/1366.
6 شناسایی نقاط استراتژیک استان سلیمانیه عراق به همت چند تن از فرماندهان و مسئولان ارشد سپاه. (ضمیمه دارد).
7 حمله منافقین به ارتفاعات لَری در محور پنجوین. در این حمله از نیروهای ارتش 19 تن شهید و 35 تن مجروح و 18 تن اسیر شدند.
8 ورود یکی از افراد استخبارات عراق به همراه 50 مزدور به منطقه شیخان برای ناامن کردن منطقه و اخلال در جاده‌سازی. درگیری نیروهای خودی با عناصر حزب دمکرات در منطقه بانه.
9 درخواست قرارگاه رمضان برای افزودن سلیمانیه به لیست شهرهای امن عراق با توجه به همکاری مردم آن با مبارزان.
10 درخواست فرمانده کل سپاه از فرمانده قرارگاه خاتم برای واگذاری مسئولیت کنترل و بهره‌برداری عملیاتی جزیره تنب‌بزرگ به نیروی دریایی سپاه و ایجاد نمایندگی سپاه‌پاسداران در سایت‌ها و مراکز فرماندهی نیروی دریایی ارتش. ابلاغ دستورالعمل فرماندهی کل سپاه به نیروی دریایی سپاه‌پاسداران برای آمادگی مقابله با دشمن در خلیج فارس.
11 حمله هوایی عراق به تأسیسات نفتی مناطق آغاجاری، گچساران اسکله شناور بهرگان و یک نفتکش از کار افتاده در ترمینال جزیره خارک. تجاوز هواپیماهای عراقی به شهرهای اصفهان، مریوان و سردشت. در منطقه گچساران یک هواپیمای دشمن با آتش پدافند هوایی سرنگون شد.
12 نماینده ایران در سازمان ملل امروز در نامهای به دبیرکل این سازمان گزارشی از حمله هواپیماهای عراقی به مناطق غیرنظامی ایران. در روزهای 18 و 20 مهر ارائه کرد. همچنین نماینده عراق در نامهای به دبیرکل ادعا کرد در حمله دو روز گذشته ایران به مناطق غیرنظامی عراق و عده‌ای کشته و مجروح شدهاند.
13 اطلاعیه ستاد تبلیغات جنگ درباره حملات عراق به مناطق غیرنظامی ایران و اعلام مقابله به مثل بعد از 24 ساعت دیگر.
1 اجرای آتش توپخانه ساحلی سپاه‌پاسداران روی 8 شناور عراقی در آبراه خورعبدالله.
2 اصابت یک موشک کرم ابریشم به نفتکش امریکایی سانگاری در بندر الاحمدی کویت.
3 معاون نخست‌وزیر و وزیرخارجه کویت در پیام‌هایی به دبیرکل سازمان ملل و دبیران کل اتحادیه عرب، شورای همکاری خلیج فارس و سازمان کنفرانس اسلامی، حمله به نفتکش سانگاری را تجاوز جدید ایران علیه کویت عنوان کرد.
4 مقامات امریکا پاسخ به حمله موشکی به نفتکش سانگاری در بندرالاحمدی کویت را خارج از تعهدات امریکا می‌دانند.
5 بازتاب حمله موشکی به نفتکش سانگاری در رسانههای جهان.
6 مین‌روب انگلیسی یک مین دیگر در سواحل امارات متحده عربی کشف کرد.
7 ارسال طرح جدید پایان جنگ دبیرکل برای وزیران خارجه ایران و عراق و تعیین مهلت 15 روزه برای پاسخ کتبی به آن. گزارش روزنامه‌های اطلاعات و دیلی‌تلگراف و رادیو امریکا در این‌باره.
8 افزایش حمایت تسلیحاتی ابرقدرتها از عراق و ارسال چند کشتی تجهیزات جنگی برای این کشور.
ضمیمه گزارش405: بخشی از گزارش شناسایی مناطق استراتژیک استان سلیمانیه عراق که چند تن از فرماندهان و مسئولان سپاه با حضور در داخل عراق تهیه کرده‌اند.
گزارش روزشمار 24/7/1366
9 حمله بامداد و بعدازظهر نیروهای عراقی به مواضع لشکر32 انصارالحسین و تیپ48 فتح در جنوب ارتفاع برده‌هوش و تصرف سه تپه در این منطقه. تلاش برای پاتک به دشمن و منتفی شدن آن به علت آمادگی دشمن و عدم آمادگی خودی.
10 ادامه تلاش‌ها برای اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت و پیگیری مسئله حمله دشمن به جنوب ارتفاع برده‌هوش در جلساتِ امروز قرارگاه نجف با حضور رحیم‌صفوی و مسئولان قرارگاه نجف.
11 تلاش بی‌وقفه مسئولان قرارگاه رمضان برای آماده‌سازی و هماهنگی انتقال نیروها و امکانات به داخل عراق برای اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت؛ هماهنگی با مسئولان اتحادیه میهنی کردستان برای انتقال؛ سازماندهی عبور نیروها و امکانات و حرکت اولین کاروان نیروها در ساعت18 امروز.
12 نامه وزیر خارجه ایران به دبیرکل سازمان ملل درباره حملات هوایی و موشکی عراق به مناطق غیرنظامی و مسکونی ایران و ارائه آمار تلفات این حملات و درخواست از وی برای جلوگیری از تشدید وخامت اوضاع.
13 حمله چته‌های کومهله به پایگاه روستای دادانه در اطراف سنندج مقاومت نیروهای پایگاه و عقب‌نشینی مهاجمان.
14 حمله موشکی به نفتکش کویتی تحت پرچم امریکا در بندرالاحمدی. افزایش قیمت نفت در پی اصابت دو موشک به دو نفتکش تحت پرچم امریکا در 24 ساعت گذشته.
15 واکنش و تشکیل جلسه مقامات امریکا در پی حمله موشکی به دو نفتکش تحت پرچم آن کشور در سواحل کویت. سخنگوی کاخ سفید این حمله را به ایران نسبت داد و گفت امریکا راه‌های پاسخگویی به تجاوز ایران را بررسی می‌کند.
16 واکنش مقامات و مطبوعات کویت به اصابت موشک به نفتکش سی‌ایل‌سیتی. تشکیل جلسه اضطراری شورای وزیران کویت؛ ارسال نامه برای دبیرکل سازمان‌ملل و درخواست تشکیل فوری شورای امنیت.
1 اظهارات رئیس‌جمهور اسلامی ایران و مقاله جمهوری اسلامی درباره حمله به نفتکش‌های کویتی. رئیس‌جمهور: نباید انتظار داشته باشند به کشتی ایرانی حمله شود و کشتی دیگران سالم بماند.
2 درخواست دبیرکل سازمان ملل از اعضای شورای امنیت برای آرام کردن جنگ ایران و عراق. اعلام همبستگی بحرین با کویت در پی حمله موشکی به نفتکش‌های کویتی. سفر وزیر مشاور در امور خارجه آلمان غربی به منطقه برای اعلام بی‌طرفی کشورش در جنگ و رفع سوء تفاهم‌ها و هشدار به ایران درباره گسترش جنگ به کشورهای غیرمتخاصم.
3 بازتاب حمله موشکی به نفتکش کویتی تحت پرچم امریکا در رسانههای جهان و اظهارات جیمی‌کارتر در این‌باره و اظهار اینکه تصمیم ریگان برای اسکورت نفتکش‌های کویتی اشتباهی ابلهانه بود.
4 شلیک تیرهای اخطار ناوچه ایران به سمت هلی‌کوپتر امریکایی حامل خبرنگاران به دلیل رعایت نکردن فاصله لازم از ناوچه. تجاوز یک هواپیمای ناشناس (احتمالاً امریکایی) به حریم هوایی چابهار.
5 کشف دو مین دیگر در آب‌های پر رفت و آمد نزدیک خورفکان به وسیله مین‌یاب‌های فرانسوی.
6 اظهارات قائم‌مقام وزیر خارجه ایران درباره سفر دبیرکل سازمان ملل به ایران و عراق و اعلام مواضع ایران در قبال اجرای آتش‌بس. گزارش رادیو بی.بی.سی دراینباره.
7 اظهارات وزیر خارجه عراق درباره قطعنامه598 و روابط عراق با امریکا و شوروی. گزارش یونایتدپرس از نیاز عراق به پایان یافتن جنگ.
8 دیدار مدیرکل اروپا و امریکای وزارت امور خارجه ایران با وزیر خارجه آلبانی و ارائه پیام دکتر ولایتی به وی.
9 تلاش عربستان و کویت برای متحد کردن اعراب علیه ایران.
10 گزارش رویتر و روزنامه البعث سوریه درباره روابط اقتصادی امریکا و عراق. کمک غذایی یک میلیارد دلاری امریکا به عراق.
11 گزارش هفته‌نامه فرانسوی مدنیوز درباره وضعیت اقتصادی ایران و کاهش درآمدها. در سال 1365 ایران تنها 9/4 میلیارد دلار درآمد صادرات نفت داشت.
گزارش روزشمار 25/7/1366
12 در آستانه عملیات در منطقه ماووت هواپیماهای عراقی عقبه یگان‌های مستقر در منطقه بانه و سردشت را بمباران کردند که 30 رزمنده شهید و 370 تن مجروح شدند. در این حملات دو هواپیمای دشمن سرنگون شد. تحلیل فرماندهان سپاه از حمله هوایی امروز عراق و احتمال هشیاری دشمن. تحرکات و تقویت توان دشمن در منطقه.
13 ادامه تلاش‌ها در قرارگاه نجف برای هماهنگی یگان‌ها و آمادگی برای اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت؛ مشکلات انتقال نیروها از عقبه به منطقه عملیاتی.
14 مشکلات نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان هنگام حرکت به سمت اهداف عملیات در داخل عراق؛ کمبود امکانات و غذا، طولانی بودن مسیر و خستگی زیاد نیروها باعث شده است فرماندهان یگان‌ها اعلام کنند عملیات در زمان مقرر قابل اجرا نیست.
15 اظهارات فرمانده نیروی زمینی سپاه در جلسه با مسئولان مهندسی جهاد سازندگی و مسئول مهندسی قرارگاه نجف درباره اهمیت احداث جاده از ارتفاع گرده‌رش به منطقه‌ای که پس از اجرای عملیات آزاد می‌شود.
16 ورود 30 تانک دشمن به منطقه چزابه و افزایش نیروهای عراقی مستقر در این منطقه. اجرای آتش توپخانه ایران روی پادگان زردمقی عراق.
1 حمله شش هواپیمای عراقی به تأسیسات نفتی بهرگان در 30 کیلومتری بندرگناوه.
2 تجاوز یک هواپیمای ناشناس به حریم هوایی چابهار.
3 تحلیل هفته‌نامه میدل‌ایست اکونومیک دایجست از حملات موشکی ایران به بغداد و تأثیر آن در بازدارندگی حمله به تهران.
4 انتقال پیکر شهدا و مجروحان حملة هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های گشتی ایران در خلیج فارس به تهران و اظهارات فرمانده نیروی دریایی سپاه درباره رفتار وحشیانه امریکاییها با مجروحان حادثه.
5 اخباری حاکی از تصمیم امریکا به اجرای عملیات در فاو با همکاری عراق. تمرکز 45 کشتی امریکایی و 40 کشتی اروپایی در خلیج فارس.
6 کشف یک مین دیگر در آب‌های عمان به وسیله مین‌روب فرانسوی. سخنگوی وزارت دفاع فرانسه: طی سال گذشته 80 مین در خلیج فارس کشف شده است.
7 واکنش کویت به حمله موشکی به نفتکش‌های تحت پرچم امریکا در بندرالاحمدی و نسبت دادن این حملات به ایران؛ حملات تبلیغاتی مطبوعات کویت علیه ایران و درخواست اعلام جنگ علیه ایران.
8 واکنش مقامات و رسانههای امریکا به اصابت موشک به نفتکش‌های تحت پرچم آن کشور؛ تهدید به اقدامات تلافی‌جویانه. نظر کارشناسان نظامی دربارة چگونگی پاسخ نظامی به ایران.
9 سفیران شوروی، سوریه و الجزایر در کویت، وزیرخارجه مصر و معاون وزارت خارجه آلمان فدرال حمله به نفتکش‌های کویتی را محکوم کردند.
10 اظهارات محمدجواد لاریجانی در تشریح مواضع ایران در قبال قطعنامه598 و طرح‌های دبیرکل و احتمال وقوع جنگ بین ایران و امریکا.
11 قطعنامه پایانی اجلاس اتحادیه بین‌المجالس در بانکوک با تأکید بر پایان دادن به حمله به کشتی‌های غیرنظامی در خلیج فارس، خروج نیروهای نظامی خارجی از منطقه، منع استفاده از سلاح‌های شیمیایی و اجرای قطعنامه598.
12 توافق ایران و شوروی درباره صدور پنج میلیون تن نفت خام ایران به شوروی در ازای دریافت فرآورده‌های نفتی پالایش شده از شوروی.
13 تحلیل مجله ژون‌آفریک چاپ پاریس از عملکرد امریکا و غرب در منطقه و حمایت آنها از عراق. گزارش روزنامه گازنه چاپ ترکیه درباره اهداف امریکا و نقش ترکیه در منطقه.
14 درگیری نیروهای ژاندارمری با اشرار مسلح افغانی در مرزهای شرقی کشور.
15 نیروگاه برق شهید منتظری اصفهان به علت حمله 5 روز پیش هواپیماهای عراقی برای مدت نامعلومی غیرفعال خواهد بود.
16 اجرای طرح سرشماری همگانی در عراق با هدف شناسایی و کنترل مبارزان عراقی و جلوگیری از فرار نظامیان از جبهه‌ها و تأمین نیروی انسانی جنگ.
گزارش روزشمار 26/7/1366
17 تعویق 24 ساعته عملیات در منطقه ماووت به علت نرسیدن برخی از یگان‌ها به پای کار و مشکلات دیگر. در جلسه‌ای که به این منظور برگزار شد محاسن و معایب تأخیر در اجرای عملیات بررسی گردید و سرانجام تصمیم به تعویق عملیات گرفته شد.
1 بررسی مشکلاتی که موجب تأخیر در آمادگی از یگان‌ها شده و همچنین بررسی و هماهنگی طرح مانور عملیات در منطقه ماووت در جلسه مسئولان قرارگاه رمضان با فرماندهان و یگان‌های عمل‌کننده.
2 جلسه مسئولان قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی کردستان عراق برای هماهنگی عملیات مشترک در منطقه ماووت.
3 درگیری نیروهای خودی با افراد حزب دمکرات در اطراف پایگاه گلو و روستای زمزیران در منطقه سردشت که به شهادت دو تن و مجروح شدن سه تن از نیروهای خودی منجر شد. احتمال حمله گروهی از چته‌های کومهله به نیروهای خودی در منطقه مریوان. دیده شدن گروهی از مجروحان کومهله در اطراف بانه.
4 دستگیری دو تن از عوامل گروهک خلق عرب در فاو که برای رژیم عراق جاسوسی می‌کردند. دستگیری یک سرباز پایگاه موشکی ماهشهر که قصد پناهنده شدن به عراق داشت.
5 اعزام نیروهای داوطلب مردمی به جبهه‌ها از استان‌های ایلام، بوشهر و آذربایجان غربی و از شهرهای همدان، مینو دشت، بندرگناو، تنکابن، میانه، یزد، اهر، مرند، جهرم، دامغان، نوشهر و علی‌آباد کتول.
6 اعلام هفته آموزش عمومی ش.م.ر از سوی سپاه‌پاسداران به منظور مقابله با حملات شیمیایی عراق.
7 کمبود گازوئیل و گاز مایع در همدان و قم در پی بمباران پالایشگاه اصفهان در هفته گذشته.
8 ورود میرحسین موسوی و هیئت همراه به سوریه و گفتوگو با نخست‌وزیر و وزیرخارجه سوریه درباره تحولات اخیر در منطقه، دخالت امریکا در خلیج فارس و گسترش مناسبات ایران و سوریه.
9 ورود فرستاده ویژه رهبر لیبی به تهران و تقدیم پیام وی به رئیس‌جمهور ایران. سفر وزیرخارجه ایران به کوبا و گفتوگو با وزیرخارجه کوبا درباره سیاست‌های تجاوزگرانه امریکا در منطقه خلیج فارس و گسترش روابط دو کشور.
10 مصاحبه رئیس‌جمهور اسلامی ایران با روزنامه تهران تایمز و تشریح مواضع جمهوری اسلامی در قبال بحران خلیج فارس، حضور ناتو در منطقه، قطعنامه598، اجلاس اتحادیه عرب و روابط ایران با شوروی و کویت.
11 جرج‌شولتز و هنری کیسینجر ایران را به اتهام شلیک موشک به نفتکش تحت پرچم امریکا در خلیج فارس، تهدید به حمله تلافی‌جویانه کردند. تفسیر رادیو لندن در این‌باره. پیش‌بینی مجله المستقبل چاپ پاریس از عواقب اقدام نظامی امریکا علیه ایران.
12 تأکید رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر پاکستان بر بی‌طرفی کشورشان در جنگ ایران و عراق.
ضمیمه گزارش461: چگونگی انتقال نیروهای لشکر57 ابوالفضل و تیپ12 قائم(عج) به پای کار و آمادگی برای اجرای عملیات در منطقه ماووت.
گزارش روزشمار 27/7/1366
13 تعویق اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت - که قرار بود پس از 24 ساعت تأخیر، امشب اجرا شود - به دلیل بارش باران شدید و افزایش آب رودخانه قلاچولان و کاهش توان نیروها. بررسی وضعیت یگان‌ها و مشکلات آنها در جلسه قرارگاه نجف که در نهایت به تعویق عملیات منجر شد. دستور بازگشت نیروهایی که به سمت اهداف حرکت کرده‌اند و در شرایط نامساعدی به سر می‌برند، برای تجدید قوا و استراحت در عقبه‌ها.
14 مشکلات نیروهایی که به سمت اهداف عملیات رفته‌اند برای برگشتن به عقبه و عبور از رودخانه در پی تعویق عملیات، در حالی که هوا کاملاً تاریک شده و باران می‌بارد.
1 جزئیاتی از مشکلات لشکر9 بدر و تیپ6 پاسداران که قرار است از داخل خاک عراق و از پشت به نیروهای دشمن حمله کنند.
2 افزایش تحرکات ارتش عراق در مناطق شرق بصره و فاو.
3 درگیری بین نیروهای گشتی خودی و افراد حزب کومهله در روستای کلاته‌رشکه از توابع سنندج.
4 حمله ناوهای امریکایی به میدان نفتی رشادت و انهدام تأسیسات سکوهای آر-4 و آر-7. شلیک هزار گلوله به طرف سکوهای نفتی ایران.
5 بررسی اهداف امریکا از حمله به میدان نفتی رشادت، چگونگی تشدید اقدامات مقابله به مثل علیه امریکا، دفاع از مناطق مهم خلیج فارس، تهدیدات بعدی امریکا و آمادگی برای مقابله با آن و شناختن نقاط ضعف خودی در جلسه‌ای در ستاد کل سپاه‌پاسداران.
6 دولت امریکا انهدام سکوهای نفتی ایران را پاسخی محدود به حمله ایران به نفتکش زیر پرچم امریکا اعلام کرد. جرج شولتز : ما خیال تشدید جنگ در خلیج فارس را نداریم اما ایران باید بداند که نمی‌تواند بدون تنبیه شدن به کشتی‌های ما حمله کند. نماینده امریکا در سازمان ملل در نامهای به دبیرکل این سازمان حمله امریکا را اقدامی دفاعی و مطابق حقوق بین‌المللی اعلام کرد.
7 رد ادعای امریکا درباره نظامی بودن سکوهای نفتی رشادت و اعلام موضع جمهوری اسلامی در برابر این اقدام امریکا در سخنان رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر، سخنگوی وزارت خارجه و سرپرست ستاد تبلیغات جنگ.
8 واکنش متفاوت برخی از کشورها از جمله شوروی، انگلستان، بلژیک، هلند و اسپانیا در قبال حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران.
9 سکوت اکثر کشورهای جهان سوم و منطقه خاورمیانه در برابر اقدام اخیر امریکا؛ لیبی، الجزایر و کوبا اقدام امریکا را محکوم کردند. گزارش خبرگزاری فرانسه درباره سکوت کشورهای عربی و تحلیل رادیو بی.بی.سی در این‌باره.
10 بازتاب حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران در رسانه‌ها و تحلیل کارشناسان از اهداف امریکا، احتمال تشدید درگیری و چگونگی پاسخ ایران.
11 افزایش قیمت نفت خام و کاهش بهای سهام شرکت‌ها در بازار بورس نیویورک در پی حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران.
12 تجاوز هواپیماهای امریکا به حریم هوایی چابهار.
13 ثبت یک نفتکش کویتی در انگلستان. وزیر دفاع کویت اعطای تسهیلات نظامی به کشورهای خارجی را رد کرد و مدعی شد حضور ناوگان‌های خارجی در خلیج فارس به نفع صادرات نفت ایران نیز هست.
14 راه‌کارهای تحلیلگران غرب برای فشار به ایران و قطع درآمدهای نفتی: حملات هوایی عراق، تحریم خرید نفت و مین‌گذاری سواحل ایران به وسیله امریکا.
15 آزادی 18 تن از نیروهای قرارگاه رمضان که حدود 3 هفته قبل مأموران ترکیه آنها را دستگیر کرده بودند.
16 افزایش فعالیت سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در عراق و پاکستان.
17 سخنان دو تن از نمایندگان سازمان دفاع از حقوق بشر در عراق شاخه سوئد درباره برقراری حکومت نظامی در شهرهای عراق به بهانه سرشماری مردم و شناسایی و تعقیب مبارزان و مجاهدان و ضرب و شتم خانواده‌ها. نامه نماینده عراق در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان و ادعای حمله ایران به چند شهر عراق.
گزارش روزشمار 28/7/1366
1 تعویق مجدد عملیات در غرب منطقه ماووت تا چهار روز دیگر به دلیل هشیاری دشمن، مشکلات پشتیبانی، کاهش توان نیروها و مشکلات عبور از رودخانه؛ این تصمیم در جلسه‌ای طولانی که از ساعت 7 صبح تا 21 طول کشید اتخاذ گردید.
2 اطلاع دشمن از تعویق عملیات و بازگشت نیروها به دلیل افزایش تردد یگان‌ها، مشکلات عبور از رودخانه، افزایش مکالمات با بی‌سیم و رعایت نکردن دستورات حفاظتی. مشکلات نیروهای لشکر57 ابوالفضل و لشکر32 انصارالحسین هنگام عبور از رودخانه در بازگشت به عقبه.
3 تلاش مسئولان قرارگاه رمضان، اتحادیه میهنی کردستان عراق و فرماندهان لشکر9 بدر و تیپ ویژه پاسداران برای تعیین تکلیف سریع‌تر نیروهایشان به دلیل هشیاری دشمن و در خطر قرار گرفتن آنها و سرمای هوا؛ تشکیل جلسه فرماندهان مستقر در خاک عراق و چاره‌اندیشی در این‌باره.
4 تجاوز هواپیماهای عراق به شهرهای اصفهان، اهواز، سنندج، مریوان، باختران، ایلام، مهران و دهلران. حمله هوایی عراق به پالایشگاه بیدبلند و روستای دولتو. عراق مدعی شد به یک هدف بزرگ دریایی حمله کرده است.
5 گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس و روزنامه کویتی القبس از وضعیت جبهه‌های جنگ ایران و عراق و آمادگی دو طرف برای حملات گسترده.
6 در پی حمله دیروز ناوهای امریکا به میدان نفتی رشادت، امروز طی چند جلسه در نیروی دریایی سپاه و ستاد فرعی قرارگاه خاتم چگونگی مقابله با تهاجم دشمن، نحوه هماهنگی نیروها، تلاش برای تقویت جزایر و سواحل و تأسیسات خلیج فارس بررسی گردید.
7 خروج ناوهای امریکایی از میدان نفتی رشادت در ساعت 9:35 امروز و حرکت کشتی‌های خودی به سوی سکوهای مشتعل و تلاش برای خاموش کردن سکوها؛ خسارات وارد شده به سکوها؛ وضعیت سکوها قبل از حمله امریکا. نیاز شدید استانداری هرمزگان به گونی برای ساختن سنگر.
8 توجیهات امریکا درباره حمله به سکوهای نفتی ایران و تهدید به حملات بیشتر در صورت تغییر نکردن رفتار ایران و ارسال پیام به ایران از طریق سوریه.
9 پاسخ نخست‌وزیر به پیام امریکا: ما هیچ ضربه‌ای را بی‌پاسخ نخواهیم گذاشت. گزارشی از سفر نخست‌وزیر به سوریه و نتایج مثبت آن.
10 سخنان رئیس مجلس شورای اسلامی درباره سیاست ماجراجویانه و دخالت‌گرایانه امریکا در خلیج فارس و تصمیم ایران به پاسخ محکم به اقدامات اخیر این کشور. گفتوگوی کیهان با چند تن از مسئولان جمهوری اسلامی درباره احتمال وقوع جنگ بین ایران و امریکا: محمود مروی، مصطفی خاکسار، حسین علایی و سرتیپ سهرابی.
11 نامة وزیر امورخارجه ایران و نامه نماینده ایران در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان درباره تجاوزات اخیر نیروهای امریکایی در خلیج فارس.
12 واکنش کشورهای بلوک شرق به حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران.
13 حمایت تلویحی ژاپن و فرانسه از حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران و حمایت صریح کشورهای اروپایی از آن.
14 انعکاس وسیع حمله امریکا به میدان نفتی رشادت در رسانههای جهان از جمله: روزنامه‌های لوکوتیدین دوپاری، زود دویچه سایتونگ، السیاسه، ایندیپندنت، فرانکفورت الگمانیه، فیگارو، نیویورک‌تایمز و شهرام چوبین کارشناس جنگ خلیج فارس.
1 سقوط قیمت سهام در بورس نیویورک و دیگر بورس‌ها و افزایش بیمه کشتی‌ها در پی حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران و افزایش بحران خلیج فارس. آماده‌باش سفارتخانههای امریکا در سراسر جهان برای مقابله با حملات انتحاری طرفداران انقلاب اسلامی.
2 مفاد طرح جدید دبیرکل سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق در روزنامه الخلیج.
3 تحلیل صاحب نظران سیاسی از تلاش‌های شورای امنیت و دبیرکل سازمان ملل از ابتدای جنگ تاکنون و دیگر مسائل مربوط به جنگ ایران و عراق در رادیو بی.بی.سی.
4 نفوذ عوامل ضدانقلاب به ارومیه و حمله به دو پایگاه انتظامی با آر.پی.جی7 و خمپاره‌انداز، آزادی 14 نیروی خودی که در اسارت کومهله بودند.
5 درگیری رانندگان سقز با عناصر حزب دمکرات در پی اجبار هر کدام از آنها به پرداخت مبلغ 15 هزار تومان به عنوان کمک به حزب دمکرات، درخواست مشابه از اهالی روستاهای پهلوی‌دژ و سوران. بروز اختلاف در داخل گروه خبات به دلیل سوء استفاده‌های مالی. گزارش استانداری کردستان از منابع مالی گروه‌های ضدانقلاب.
6 حمله ارتش عراق به منطقه قره‌باغ و درگیری با مبارزان کرد عراقی. تأکید رژیم عراق به مردم روستاهای منطقه شهر زور برای بازگرداندن فرزندانشان که در ایران هستند.
7 دستگیری یک افسر و دو سرباز ارتش افغانستان در داخل خاک ایران. فعالیت چریک‌های فدایی خلق برای ایجاد ناامنی در مرزهای شرقی کشور با کمک روس‌ها و افغان‌ها.
گزارش روزشمار 29/7/1366
8 اقدام یگان‌های قرارگاه نجف به بازسازی و آماده‌سازی نیروها در پی تعویق اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت. یگان‌های قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی کردستان عراق به علت تأخیر در اجرای عملیات و اتخاذ تدابیری برای فریب دشمن توجیه شدند. تعیین تاریخ 2/8/1366 برای اجرای عملیات و موافقت اتحادیه با این تاریخ.
9 حمله ارتش عراق به شهر قره‌داغ و تصرف این شهر که در کنترل نیروهای مبارز عراقی بود. حمله پیشمرگان حزب دمکرات کردستان عراق به پایگاه‌های ارتش عراق روی ارتفاعات گاره. اقدامات پیشگیری نیروهای عراقی در جلوگیری از سقوط شهرک دهور.
10 گزارش ارتش از تبادل آتش در مناطق عملیاتی جنوب و غرب.
11 حمله هوایی عراق به رامهرمز و جزیره خارک و هدف قرار گرفتن نفتکش خارک - 4 که آسیب مهمی به آن نرسید.
12 بررسی مصوبات قرارگاه خاتم درباره تقویت جزایر، سواحل و تأسیسات ایران در خلیج فارس و راه‌های مقابله با حملات احتمالی امریکا در جلسه فرمانده و مسئولان نیروی دریایی سپاه. اعلام آماده‌باش کامل به نیروی دریایی سپاه در منطقه فاو با توجه به پیش‌بینی همکاری امریکا و دیگر کشورها با عراق برای بازپسگیری فاو.
13 اعلام وضعیت اضطراری و فوق‌العاده در استان بوشهر به منظور مقابله با حملات احتمالی امریکا و اقدامات ایران در بندرعباس و تنگه هرمز؛ گزارش خبرگزاری فرانسه دراینباره.
14 وقوع انفجار شدید در سواحل جنوبی کویت؛ نسبت دادن این انفجار به ایران و رد این ادعا از سوی ایران. اقدامات بازدارنده کویت برای جلوگیری از حملات مشابه.
1 پیام‌های ایران به سازمان‌های بین‌المللی درخواست محکوم کردن امریکا و خروج نیروهای بیگانه از خلیج فارس. سخنان معاون سیاسی نخست‌وزیر درباره تجاوزات امریکا در خلیج فارس.
2 موضع چین درباره حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران. تحلیل برخی از رسانه‌ها از این حمله.
3 پیشنهاد سنای امریکا برای سازش رئیس‌جمهور و کنگره در پی حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران و احتمال اقدامات تلافی‌جویانه ایران.
4 وزیر دفاع امریکا در جلسه کمیته روابط عمومی سنا اهداف امریکا از حضور در خلیج فارس را تشریح کرد.
5 ارزیابی مثبت ایران از طرح6 ماده‌ای دبیرکل برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق. تشریح مواضع ایران در برابر اقدامات شورای امنیت سازمان ملل در دیدار هاشمی‌رفسنجانی با رئیس مجلس هند.
6 پیشنهاد نخست‌وزیر ایتالیا درباره اینکه دادگاه لاهه تعیین کننده آغازگر جنگ ایران و عراق باشد. سخنان وی درباره مذاکرات وزیران خارجه کشورهای اروپایی درباره جنگ ایران و عراق.
7 به حکم دفتر سیاسی حزب کومهله 5 تن از هواداران این حزب که با ایران همکاری می‌کردند اعدام شدند.
8 حمله خمپاره‌ای نیروهای دولتی افغانستان به پاسگاه پیش‌رباط و پاسخ نیروهای ایران. گزارش سپاه دهم نبی‌اکرم(ص) درباره فعالیت ضدانقلاب در بلوچستان و همکاری عراق با آنان.
گزارش روزشمار 30/7/1366
9 جلسه فرماندهان نیروی زمینی سپاه و قرارگاه‌های نجف و قدس و رمضان برای تعیین زمان عملیات در غرب منطقه ماووت که پس از بحث و بررسی‌های لازم به نتیجه قطعی نرسید و تصمیم‌گیری در این باره به جلسه فردا موکول شد.
10 در اجرای کمین و درگیری با گروه‌هایی از سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در محور چنگوله و منطقه دهلران 15 تن از منافقین کشته شدند. در حمله منافقین به نیروهای خودی در تنگه قله‌جا در منطقه دهلران خسارتی وارد نشد.
11 گلوله‌باران مواضع عراقی‌ها و گروه‌های ضدانقلاب در شهر زارین، دیسکره، بیاره و هانی‌گرمله؛ عقب‌نشینی ارتش عراق از منطقه قره‌داغ پس از انهدام کلیه ساختمان‌های شهر قره‌داغ. آتش توپخانه عراق روی شهر مریوان.
12 درگیری نیروهای خودی با نیروهای گردان کاوه حزب کومهله در منطقه سقز. تسلیم شدن 5 تن از افراد حزب کومهله و دمکرات به سپاه بانه. دستگیری 5 تن از اهالی روستای ناچیت که قصد پیوستن به کومهله را داشتند.
13 اجرای کمین نیروهای حزب‌الله کردستان عراق علیه نیروهای عراقی در جاده دیانا به مرگه‌سور در استان اربیل عراق و کمین پیشمرگان کرد در جاده کویه به کرکوک. حمله نیروهای سازمان عمل اسلامی به کارخانه اسلحه‌سازی الفارس در جاده بغداد. ترور مسئول سازماندهی حزب بعث عراق در منطقه فرات‌الاوسط به دست مجاهدین عراقی. گزارش روزنامه لوموند از عملکرد رژیم عراق در شمال این کشور و گسترش مبارزات مردمی.
14 اصابت یک موشک کرم ابریشم به پایانه برون ساحلی بندرالاحمدی کویت؛ ادعای کویت درباره شلیک این موشک از فاو و هشدار به ایران.
15 افزایش حق بیمه کشتی‌ها در خلیج فارس و افزایش قیمت نفت و طلا در بازار جهانی در پی حمله موشکی به پایانه نفتی بندر الاحمدی کویت.
1 واکنش مقام‌های امریکا به حمله موشکی به پایانه کویت؛ اظهارات ریگان در این باره و دربارة سیاست‌های امریکا در خلیج فارس.
2 مواضع وزارت خارجه شوروی، رئیس‌جمهور مصر و وزیر دفاع عربستان درباره حمله موشکی به پایانه نفتی کویت.
3 بازتاب حمله موشکی به پایانه نفتی کویت در رسانههای غرب؛ تفسیر رادیو بی.بی.سی از محدودیت‌های امریکا در خلیج فارس؛ گزارش خبرگزاری فرانسه درباره پیمان دفاعی اعراب.
4 تجاوز هواپیماهای ناشناس به حریم هوایی بندر چابهار.
5 اسکورت یک نفتکش ایتالیایی حامل نفت ایران در تنگه‌هرمز به وسیله ناوگان ایتالیا.
6 گزارش کوتاهی از عملکرد مجلس شورای اسلامی در مهرماه 1366.
7 دیدار دکتر ولایتی با نخست‌وزیر ایتالیا و اعلام پذیرش اصول قطعنامه598 و طرح9 ماده‌ای دبیرکل؛ انعکاس این دیدار در مطبوعات ایتالیا.
8 مخالفت عراق با آتش‌بس دو مرحله‌ای که در طرح 9 ماده‌ای دبیرکل آمده است.
9 افزایش فشار امریکا به چین برای خودداری از فروش سلاح به ایران؛ گزارش روزنامه وال‌استریت ژورنال در این‌باره. گزارش رویتر و خبرگزاری شین‌هوا درباره تکذیب فروش موشک کرم ابریشم به ایران و انتقاد از امریکا به خاطر متوقف کردن صدور تکنولوژی پیشرفته به چین.
10 انتقاد شدید روزنامه‌های کویت از مواضع شوروی و سوریه درباره جنگ ایران و عراق و بحران خلیج فارس.
11 تحلیل مجله انگلیسی فارین ریپورت از سیاست شوروی در قبال جنگ ایران و عراق.
گزارش روزشمار 1/8/1366
12 به تعویق افتادن عملیات در غرب منطقه ماووت تا 24/8/1366 پس از بررسی وضعیت دشمن، وضعیت منطقه عملیاتی، اوضاع یگان‌های مستقر در منطقه و مشاوره و کسب تکلیف از فرمانده کل سپاه و فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا. تأکید فرمانده قرارگاه رمضان بر اجرای هر چه زودتر عملیات به دلیل بدتر شدن اوضاع جوّی، ترخیص نیروها، هشیارتر شدن دشمن و تأثیر منفی در همکاریِ اتحادیه میهنی کردستان عراق.
13 ابلاغ دستورالعمل قرارگاه نجف به یگان‌های تحت امر درباره احداث پل روی رودخانه قلاچولان، شروع به کار نیروهای شناسایی، تخلیه نکردن امکانات و استتار آن و عملیات لشکر32 و تیپ48 روی ارتفاع برده‌هوش. جلسه فرمانده قرارگاه تاکتیکی فتح با جلال طالبانی درباره مشکلات و مسائل نیروهای اتحادیه و لشکر9 بدر و تیپ پاسداران و علل تعویق عملیات و نحوه استقرار نیروها در روستاهای عراق.
14 سخنان هاشمی‌رفسنجانی در نماز جمعه تهران دربارة اوضاع جنگ و منطقه، اهداف امریکا و پیامدهای حضور نظامی آن در منطقه، راه‌های پایان دادن به بحران خلیج فارس و پیشنهاد به کویت برای اعلام بی‌طرفی در جنگ. توجه رسانههای غربی به پیشنهاد آقای هاشمی.
15 مدیرکل سیاسی وزارت خارجه ایران، در آلمان مواضع ایران در برابر تحولات منطقه و جنگ و آثار منفی حضور نظامی امریکا در خلیج فارس را تشریح کرد.
16 اخطار ناوهای امریکایی به هواپیماهای گشتی ایران در آسمان دریای عمان و نزدیک شدن هواپیماها تا فاصله 10 مایلی ناوها. اخطار ناو انگلیسی به هواپیمای گشتی ایران.
1 اعزام پنج دلفین تربیت شده امریکایی به خلیج فارس برای کمک به جست‌وجوی مین.
2 تلاش قدرت‌های بزرگ برای فروش سلاح به کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس به دنبال تشدید بحران در منطقه. گزارش رسانههای غربی در این باره.
3 افزایش جزئی بهای نفت خام در پی حمله موشکی به بندرالاحمدی کویت و تلاش این کشور برای حفظ میزان صادرات نفت خود.
4 توجه دبیرکل سازمان ملل و کشورهای عراق، قطر، یمن شمالی، یمن جنوبی و عربستان به خطر گسترش جنگ و توانایی ایران در مقابله با کشورهای طرفدار عراق در پی حمله موشکی به بندر الاحمدی کویت و تأکید آنان بر پایان دادن به جنگ ایران و عراق. تفسیر رادیو بی.بی.سی درباره مواضع کشورهای حاشیه خلیج فارس. قرارداد محرمانه مصر با کویت برای دفاع در برابر حملات ایران.
5 انتقاد گورباچف از سیاست‌های امریکا در خلیج فارس در دیدار با وزیر خارجه امریکا و هشدار به امریکا درباره احتمال تیره شدن روابط دو کشور.
6 فشار امریکا به ژاپن برای پیوستن به طرح تحریم خرید نفت ایران. بررسی بحران خلیج فارس در سرمقاله روزنامه ژاپنی یومیوری شیمبون.
7 افزایش واردات نفت ژاپن از منطقه خلیج فارس. گزارش رادیو بی.بی.سی درباره تداوم صدور نفت از منطقه خلیج فارس. گزارش خبرگزاری خلیج درباره تولید نفت عراق بیشتر از سهمیه خود در اوپک.
8 گزارش هفته‌نامه اکونومیست درباره وضعیت تسلیحاتی ایران. گزارش خبرگزاری فرانسه و روزنامه تایمزمالی درباره وضعیت تسلیحاتی عراق.
گزارش روزشمار 2/8/1366
9 برنامه‌های قرارگاه نجف برای تکمیل اقدامات آماده‌سازی منطقه عملیاتی ماووت، تکمیل شناسایی‌ها، جلوگیری از نفوذ دشمن و پس گرفتن ارتفاع برده‌هوش.
10 هماهنگی قرارگاه فتح و اتحادیه میهنی کردستان عراق برای اجرای عملیات در منطقه ماووت در زمان مقرر با همکاری نیروهای اتحادیه و توافق بر اجرای عملیات روی سد و شهر دوکان در آینده و بررسی اجرای عملیات در کرکوک. هماهنگی قرارگاه فتح با لشکر9 بدر و تیپ پاسداران درباره چگونگی اقامت نیروها در خاک عراق و حفظ آمادگی لازم تا اجرای عملیات و پشتیبانی نیروها.
11 مصوبات جلسة امروز فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق در سند به دست آمده از مقر عراقی‌ها که حاکی از هشیاری دشمن و پیش‌بینی عملیات خودی در منطقه ماووت و پس از آن در جنوب است.
12 شرح اقدامات مهندسی که در منطقه عملیاتی ماووت انجام شده و مشکلات واحدهای مهندسی در مصاحبة مسئول واحد مهندسی رزمی قرارگاه نجف با راوی مرکز مطالعات در این قرارگاه. (ضمیمه دارد)
13 بررسی مسائل خلیج فارس و نحوه پدافند از جزایر و سواحل جمهوری اسلامی در جلسه صبح امروز قرارگاه خاتم‌الانبیا با حضور حسن روحانی، حسینی‌تاش، فدوی، کاظمی، سنجقی، ملک‌زادگان، صیادشیرازی، مسجدی و پیرایش. بحث و گفتوگو درباره مأموریت‌های نیروی دریایی سپاه در جلسه غلامعلی‌رشید با مسئولان نیروی دریایی سپاه.
14 درخواست ستاد سپاه‌پاسداران ناحیه مستقل نبی‌اکرم(ص) از ستاد مرکزی سپاه برای تدارک اقدامات دفاعی در مناطق ساحلی جنوب کشور.
1 اعزام نیروهای فنی - تخصصی و رزمنده از ساری، پل‌دختر، مسجدسلیمان، رامهرمز، کرمان، سمنان و شاهرود به جبهه‌های جنگ؛ ارسال کمک‌های مردمی از استان گیلان به جبهه‌ها، اجرای مانور آبی - خاکی نیروهای بسیجی استان سمنان.
2 دیدار رئیس‌مجلس هند با رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر و گفتوگو درباره مسائل منطقه‌ای و حضور نیروهای بیگانه در خلیج فارس و اقیانوس هند.
3 انتقاد وزیر کشور از سیاست برخی از مسئولان نظامی در قبال حضور نیروهای امریکایی در خلیج فارس. محتشمی گفت: اگر به نظر اولیة امام عمل می‌شد ما امروز شاهد نیروهای ناتو در خلیج فارس نبودیم.
4 انفجار دفتر هواپیمایی پان‌امریکن در کویت و بازتاب آن در رسانه‌ها.
5 وزیر دفاع امریکا خواهان اعمال برنامه تحریم سازمان ملل علیه ایران شد تا ریشه موجودیت ملت ایران خشک شود.
6 هشدار معاون وزیر امور خارجه امریکا به ایران: هرگونه افزایش دامنه خشونت در خلیج فارس با واکنش شدیدتر امریکا روبهرو خواهد شد.
7 حمله قایق‌های تندرو به کشتی پانامایی حامل گاز عربستان سعودی. گزارش رسانه‌ها از این حمله.
8 اعزام کشتی‌های جدید شوروی و امریکا به خلیج فارس به بهانه افزایش تشنج در منطقه.
9 افزایش 30 درصدی حمله به کشتی‌ها پس از حضور نظامی امریکا در خلیج فارس.
10 آغاز به کار اجلاس وزیران خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس برای بررسی مسائل منطقه و اتخاذ موضع مشترک در برابر جمهوری اسلامی. گزارش آسوشیتدپرس و رادیو بی.بی.سی در این‌باره.
11 نظریات کیسینجر، کردزمن، هنکس و برژینسکی درباره حضور نیروهای امریکایی در خلیج فارس و تجزیه و تحلیل آن.
12 کمیته روابط خارجی سنای امریکا گزارشی از اوضاع خلیج فارس و جنگ ایران و عراق منتشر کرد. در این گزارش تصریح شده که عراق نمی‌تواند در جنگ برنده شود و پیروزی ایران برای منافع غرب فاجعه‌بار است.
13 ادعای روزنامه ایندیپندنت درباره ملاقات نخست‌وزیر ایران با معاون وزیر خارجه شوروی در دمشق و موافقت شوروی با عرضه تسلیحات پیشرفته از جمله موشک اسکاد - بی به ایران.
14 مقاله مجله "اخبار امریکا و گزارشهای جهان" درباره اوضاع اقتصادی و اجتماعی عراق و موقعیت صدام‌حسین.
15 درخواست دبیرکل جماعت علمای اسلامی پاکستان از ایران برای پذیرش آتش‌بس و تغییر موضع خود درباره جنگ خلیج فارس.
16 ده تن از عناصر جنبش مجاهدین بلوچستان با تحویل دادن سلاح‌های خود امان‌نامه دریافت کردند؛ وارد شدن تعدادی از عوامل این گروه به منطقه خاش برای اجرای عملیات علیه نیروهای ایران.
ضمیمه گزارش563: مشروح اقدامات مهندسی در منطقه ماووت طی 4 ماه گذشته.
ضمیمه گزارش 577: خلاصه گزارش کمیته روابط خارجی سنای امریکا دربارة خلیج فارس و جنگ ایران و عراق.
گزارش روزشمار 3/8/1366
17 حمله عراقی‌ها در منطقه ماووت به مواضعی از تیپ48 فتح در جنوب ارتفاعات برده‌هوش و اشغال آن؛ حمله شیمیایی عراق روی ارتفاعات قشن و مواضع تیپ48 فتح؛ حمله نیروهای لشکر32 و تیپ48 به قوای عراقی در ساعت 22:10 و دست‌یابی به مواضع قبلی در ساعت 23 و اقدام برای تثبیت آن.
1 برنامه‌ریزی یگان‌های قرارگاه رمضان برای استقرار در نقاط مناسب داخل عراق تا زمان شروع عملیات در منطقه ماووت. درخواست سلاح و تجهیزات گروه‌های معارض عراقی از فرمانده قرارگاه فتح.
2 جایگزین کردن گردان‌های خفیفه عشایر عراق به جای ارتش عراق در مناطق شمال شرقی اربیل.
3 بررسی و طرحریزی چگونگی حفاظت از سواحل و جزایر ایران در منطقه خلیج فارس و دریایی عمان و تجهیزات و نیروی انسانی مورد نیاز آن در جلسات مختلف فرماندهان سپاه که امروز برگزار شد.
4 تجاوز چند هواپیمای ناشناس به حریم هوایی اهواز و شایعه امریکایی بودن هواپیماها.
5 اعزام نیروهای رزمنده از شهرهای مختلف به جبهه‌های جنگ. راهپیمایی دانشجویان و دانش‌آموزان چند شهر در اعتراض به حضور نظامی امریکا در خلیج فارس. اعلام آمادگی اسیران عراقیِ اردوگاه سمنان برای رویارویی با نظامیان امریکا در خلیج فارس. دیدار رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق با رئیس‌جمهور.
6 سخنان هاشمی‌رفسنجانی در تشریح مواضع جمهوری اسلامی درباره جنگ و پیشنهاد جدید دبیرکل سازمان ملل؛ هاشمی گفت: اگر شورای امنیت به وظایفش عمل کند معتقدیم که می‌شود به جنگ از طریق سیاسی پایان داد. گزارش رادیو بی.بی.سی درباره سفر رئیس مجلس هند به ایران.
7 پاسخ نخست‌وزیر، سخنگوی وزارت خارجه و سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ به تهدیدات وزیر دفاع امریکا.
8 نیروهای ایران نفتکش کویتی تحت پرچم انگلستان را متوقف و بازرسی کردند.
9 تلاش کویت برای راه‌اندازی اسکله‌های از کار افتاده و جبران کاهش صادرات نفت خود؛ آغاز عملیات پاکسازی پایانه نفتی الاحمدی کویت؛ بررسی راه‌کارهای تقویت توان دفاعی کویت و استقرار 30 موشک سوپرهاوک در جزیره فیلکه.
10 بازتاب انفجار در دفتر هواپیمایی پان‌امریکن در کویت و گزارش روزنامه الانباء در این‌باره.
11 سفر غیرمنتظره نخست‌وزیر و وزیر خارجه عراق به عربستان و کویت؛ تحلیل ستاد تبلیغات جنگ از اهداف این سفر؛ تحلیلِ رادیو بی.بی.سی در این‌باره.
12 تلاش عربستان و کویت در اجلاس وزیران خارجه شورای همکاری خلیج فارس برای اتخاذ موضع واحد کشورهای عربی علیه ایران؛ بیانیه این اجلاس درباره جنگ ایران و عراق.
13 گزارش روزنامه واشنگتن‌پست از گسترش روابط ایران و شوروی. استقبال شوروی از بهبود روابط با ایران.
14 دستگیری دو تن از عوامل حزب دمکرات که با عراق همکاری می‌کردند.
گزارش روزشمار 4/8/1366
15 پایان موفقیت‌آمیز ضد حمله لشکر32 انصارالحسین و تیپ48 فتح در جنوب ارتفاعات برده‌هوش واقع در منطقه ماووت در اوایل بامداد امروز با کم‌ترین تلفات نیروهای خودی؛ حفظ آمادگی برای مقابله با پاتک دشمن؛ انصراف از ادامه عملیات روی ارتفاع دوقلو به دلیل کمبود نیرو و حفظ توان برای مقابله با پاتک دشمن.
16 گفتوگو درباره شناسایی مناطق عملیاتی و تأسیسات دشمن در کردستان عراق و آمادگی برای اجرای عملیات نامنظم در جلسات امروز فرمانده قرارگاه فتح و فرماندهان و مسئولان لشکر9 بدر و تیپ6 پاسداران و اتحادیه میهنی کردستان عراق.
17 اجرای کمین نیروهای حزب‌الله کردستان عراق علیه نیروهای عراقی در جاده دیانا - مرگسور. عملیات چریک‌های تیپ6 ویژه پاسداران با همکاری پیشمرگان کرد روی دکل‌های برق فشار قوی استان اربیل.
1 درگیری نیروهای گردان جندالله سپاه سردشت با نیروهای حزب دمکرات کردستان. فرار یکی از اعضای تشکیلاتی کومهله از دست نیروهای خودی.
2 حمله منافقین به مواضع نیروهای خودی در محور کنجانچم در منطقه مهران.
3 تجاوز هواپیماهای عراق به بندر لنگه، کنارک، جزیره لاوان، بوشهر و اهواز؛ شنیده شدن صدای انفجار در اطراف جزیره لاوان و بوشهر.
4 اعزام نیروهای آموزش دیده به جبهه‌های جنگ از شهرهای کرمان، همدان، ساری، بوشهر، یزد و تاکستان.
5 ارتش عراق برای جبران کمبود نیروی انسانی تمامی سربازان منقضی خدمت از سال 1945 به بعد را فراخواند و عمدة افراد نیروی انتظامی خود را به جبهه گسیل کرد. تضعیف روحیه نیروهای عراقی در پی ناامیدی از برقراری آتش‌بس بعد از سفر هیئت ایرانی به سازمان ملل.
6 درخواست نایب اول نخست‌وزیر و وزیرخارجه عراق از امیر کویت برای واگذاری جزایر وربه و بوبیان به عراق و تسلیم پیام صدام به وی.
7 نزدیک شدن یک ناو امریکایی به سکوی نفتی ایرانی نصرت. اعزام زیردریایی‌های امریکایی مجهز به موشک هسته‌ای به خلیج فارس. گزارش رادیو مسکو درباره تحریک‌های امریکا در خلیج فارس. نصب دستگاه‌های جدید در پایگاه اینجرلیک ترکیه.
8 دستور ریگان درباره تحریم واردات کلیه کالاها از ایران و محدودیت‌های شدید بر صادرات امریکا به ایران.
9 سخنان محمدجواد لاریجانی، محمد سلامتی، مهندس الویری و مهندس شافعی درباره اهداف امریکا از تحریم اقتصادی ایران و شیوه‌های اعمال آن.
10 تفسیر رادیو مسکو درباره اهداف امریکا از تحریم ایران و زمینه‌های شکست آن.
11 سفر معاون سیاسی نخست‌وزیر و هئیت همراه به ترکیه برای بررسی روابط دو کشور و تحولات منطقه؛ دیدار وی با نخست‌وزیر ترکیه. بازتاب این سفر در مطبوعات ترکیه. دیدار وزیر مشاور در امور نفتی ترکیه با نخست‌وزیر در تهران. گزارش رادیو بی.بی.سی از روابط ایران و ترکیه.
12 مصاحبه مشاور وزارت خارجه آلمان غربی با صدای آلمان درباره جنگ ایران و عراق و بحران خلیج فارس در پی سفر اخیرش به کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس.
13 بررسی مواضع اسرائیل در برابر جنگ ایران و عراق در مقاله روزنامه نیویورک‌تایمز.
14 راه‌اندازی پالایشگاه اصفهان که در حمله هوایی دو هفته پیش هواپیماهای عراقی از کار افتاده بود.
15 آغاز مرحله جدید مبارزه با گران فروشی و احتکار با تشدید تعزیرات حکومتی.
16 دیدار تیم‌های والیبال ایران و عراق در کویت و مسائل حاشیه‌ای آن.
17 پرتاب دو نارنجک به سفارت ایران در بیروت. انفجار بمب در خودروی مسئول دفتر سید محمدحسین فضل‌الله.
گزارش روزشمار 5/8/1366
18 جلسه فرماندهان سپاه، در پادگان گلف اهواز درباره بررسی طرح‌های پیشنهادی برای عملیات در منطقه عملیاتی کربلای5؛ بررسی نحوة غافل‌گیر کردن دشمن در این منطقه. گزارشی از وضعیت خودی و دشمن در جبهة جنوب.
19 بررسی وضعیت یگان‌های سپاه و مشکلات آنها در جلسه فرمانده کل سپاه و فرماندهان نیروی زمینی سپاه با فرماندهان چند یگانِ سپاه.
1 سخنان محسن‌رضایی در جمع فرماندهان قرارگاه‌ها و یگان‌ها و مسئولان اصلی سپاه‌پاسداران
درباره اهمیت جنگ و توجه به مسائل معنوی، رو در رویی با امریکا، اهمیت آموزش، توجه به پاسداران وظیفه، تلاش برای تأمین نیازها و صرفه‌جویی، نحوه برخورد با امریکا و کسب آمادگی لازم و بیان استراتژی آینده جنگ.
2 بررسی مشکلات و کمبودهای یگان‌های سپاه و نامشخص بودن تقسیم کار بین فرماندهی یگان‌ها و نواحی و استان‌های پشتیبانی کننده یگان‌ها در ادامه جلسه امروز فرماندهان سپاه.
3 بحث درباره عملیات در منطقه ماووت و طرح مانور پیشنهادی عملیات در منطقه شرق بصره و برگزاری سمیناری با حضور شخصیت‌های کشوری برای پشتیبانیِ مناسب از یگان‌های رزم، از موضوعاتی بود که در جلسه شامگاه امروز فرماندهان سپاه در پادگان گلف اهواز مطرح گردید.
4 در ادامه جلسه شامگاه امروز فرماندهان سپاه درباره طرح‌های عملیاتی در جبهه جنوب، طرح مانور عملیات در شلمچه، حل مشکل هشیاری دشمن، شیوه اجرای عملیات و چگونگی آماده شدن برای اجرای عملیات بحث شد ولی نتیجه قطعی در جهت انتخاب یک منطقه برای اجرای عملیات گسترده به دست نیامد.
5 ارائه گزارشی از فعالیت‌های قرارگاه رمضان و بررسی طرح‌های این قرارگاه برای اجرای عملیات‌های نامنظم در آخرین جلسه امروز فرماندهان سپاه در پادگان گلف اهواز.
6 بحث درباره چگونگی تقسیم بودجه نیروی زمینی سپاه و صرفه‌جویی در بودجه‌ها و تأمین اقلام مورد نیاز در جلسه محسن رضایی با علی شمخانی، رحیم صفوی و غلامعلی رشید.
7 ادامه اقدامات قرارگاه تاکتیکی فتح برای هماهنگی عملیات‌های نامنظم در شمال عراق از جمله برگزاری چند جلسه با جلال طالبانی و دیگر مسئولان اتحادیه میهنی و بررسی طرح‌های چند عملیات نامنظم.
8 بررسی نحوه پدافند سواحل و جزایر ایران در خلیج فارس، تأمین نیروی مورد نیاز و اهداف مناسب برای حمله موشکی به دشمن، در جلسات امروز نیروی دریایی سپاه‌پاسداران.
9 حمله هوایی عراق به تأسیسات نفتی آغاجاری و جزیره لاوان و سقوط یک هواپیمای عراقی. ادعای عراق درباره حمله به یک نفتکش در نزدیکی سواحل ایران.
10 در کمین چته‌های حزب دمکرات علیه نیروهای جندالله سپاه سردشت 15 رزمنده شهید شدند. درگیری چته‌های کومهله با نیروهای پاسگاه ژاندارمری در شرق سقز.
11 ورود نیروهای عراقی به قره‌داغ و انهدام خانه‌های مردم؛ تخریب کامل چندین روستا در منطقه قره‌داغ. حمله نیروهای معارض عراقی و نیروهای تیپ75 ظفر سپاه‌پاسداران به دکل تقویت رادار قره‌داغ و انهدام دو گردانِ محافظ این تأسیسات.
12 اعزام نیروهای داوطلب از شهرهای شیراز، تبریز، ارومیه، همدان، زنجان، گرمسار، نیشابور، سمنان و جهرم به جبهه‌های جنگ. گزارش یونایتدپرس درباره بسیج گسترده مردم.
13 سخنان رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر درباره تحریم اقتصادی امریکا علیه ایران و بی‌اثر خواندن آن. تحلیل رادیو مونت کارلو در این‌باره.
14 واکنش محتاطانه کشورهای غربی و ژاپن درباره درخواست امریکا برای تحریم اقتصادی ایران. گزارش رادیو بی.بی.سی و رادیو کلن در این‌باره.
15 ادعای منابع امریکایی دربارة اجرای مانور آبی - خاکی ایران در ساحل جزیره ابوموسی.
16 تصمیم کشورهای عضو اتحادیه اروپای غربی برای افزایش حضور در خلیج فارس و همکاری با یکدیگر.
1 حمایت مجدد رئیس رژیم مصر از کویت؛ وزیر دفاع مصر نیز تلویحاً ایران را تهدید کرد. تفسیر رادیو بی.بی.سی از مواضع مصر.
2 تحلیل صاحب‌نظران دربارة آرامش و تشنج در خلیج فارس. اظهارات وزیر خارجه دولت کارتر و وزیر دفاع پیشین امریکا درباره شکست مأموریت نیروی دریایی امریکا در خلیج فارس و درخواست تشکیل نیروی حافظ صلح با پرچم سازمان ملل. اظهارات سفیر کویت در شوروی درباره تمایل نداشتن کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به برخورد با ایران. ارزیابی حقوقی معاون ریاست انجمن حقوقدانان شوروی از حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران.
3 هفت کشور عضو اتحادیه اروپای غربی موافقت کردند که در صورت نپذیرفتن آتش‌بس، تحریم فروش اسلحه را به اجرا گذارند با فرض بر اینکه ایران هدف اصلی تحریم خواهد بود.
4 ادعای روزنامه القبس درباره اینکه شوروی درخواست ایران برای خرید اسلحه را رد کرده است.
گزارش روزشمار 6/8/1366
5 اظهارات فرمانده کل سپاه درباره مسائل کلان جنگ، سیاست‌گذاری و استراتژی جنگ در جلسه با فرماندهان و مسئولان سپاه در پایگاه منتظران شهادت اهواز (گلف). تأکید فرمانده سپاه بر لزوم استفاده از سه عامل مهم نظامی، سیاسی و اجتماعی در پیشبرد جنگ.
6 بحث درباره استراتژی عملیاتی جمهوری اسلامی و بررسی استان کرکوک عراق برای عملیات و اهمیت آن در بخش دوم جلسه امروز فرماندهان سپاه.
7 بررسی محورهای عملیاتی جبهة جنوب؛ بررسی محورهای منطقه شرق بصره و محاسن و معایب هر محور و اهمیت و ارزش سیاسی و نظامی آن در بخش دیگری از جلسه امروز فرماندهان سپاه. (ضمیمه دارد).
8 بررسی اقدامات یگان‌های مأمور آماده‌سازی منطقه شرق بصره برای عملیات در جلسه شامگاه امروز با حضور فرمانده و مسئولان اطلاعات و عملیات نیروی زمینی سپاه و قرارگاه کربلا و فرماندهان یگان‌های مأمور.
9 ادامه تلاش‌ها برای هماهنگی و آماده‌سازی زمینه عملیات نامنظم و عملیات مشترک در جلسات فرمانده قرارگاه فتح و فرماندهان یگان‌های خودی و مسئولان اتحادیه میهنی کردستان عراق در یاغسمر.
10 بررسی نحوه تأمین امنیت کاروان‌های نفتکش‌های خودی، مقابله با اقدامات دشمن، تشکیل قرارگاه مشترک، وضعیت صنایع دریایی و تأثیر تحریم‌ها بر آن، در جلسات مسئولان نیروی دریایی سپاه.
11 حمله هواپیماهای عراقی به پالایشگاه و مجتمع پتروشیمی شیراز و وارد آمدن خسارات زیاد به این دو واحد. عراق مدعی شد به دو هدف دریایی در نزدیکی سواحل ایران حمله کرده. نامه عراق به دبیرکل درباره گلوله‌باران شهرهای بصره و سلیمانیه.
12 اطلاعیه ستاد تبلیغات جنگ درباره اقدامات تلافی‌جویانه و بازدارنده ایران در برابر حملات هوایی ارتش عراق. تحلیل بی.بی.سی از واکنش احتمالی ایران به حملات هوایی عراق.
13 اهداف غرب از اعزام ناوها به خلیج فارس از زبان مشاور نظامی ریگان.
14 اعلام موافقت ایران با اجرای قطعنامه598 در دیدار معاون وزارت خارجه ایران با وزیر امور خارجه بلژیک به نقل از رسانههای غربی. دیدار سفیر جدید ژاپن در ایران با کمال خرازی.
تلاش‌های دیپلماتیک جدید شوروی برای پایان دادن به جنگ با سفر5 روزه معاون اول وزارت خارجه شوروی به عراق، کویت و ایران. اعلامیه کشورهای عضو پیمان ورشو درباره اجرای قطعنامه598 و
1 خارج شدن نیروهای خارجی از خلیج فارس. توجه رسانه‌ها به سفر ورنتسف به منطقه، نقش شوروی در خلیج فارس و روابط آن با ایران.
2 اظهارات وزیر خارجه امریکا درباره ضرورت همکاری کشورهای غربی با امریکا برای تحریم ایران تحلیل. خبرگزاری رویتر و روزنامه‌های لوموند و آساهی درباره موضع کشورهای غربی و ژاپن در این‌باره.
3 درگیری گروه ضربت حزب‌الله مریوان با چته‌های کومهله در روستای چور.
4 احداث یک اردوگاه نظامی در نزدیکی شهر نجف برای سازمان مجاهدین خلق (منافقین).
5 اعلام آمادگی دانشجویان و اساتید مراکز آموزش عالی و کارگران برای مقابله با اقدامات امریکا در خلیج فارس.
ضمیمه گزارش641: بررسی اهمیت و چگونگیِ غافل‌گیر کردن دشمن در جلسه فرماندهان سپاه.
گزارش روزشمار 7/8/1366
6 طرح مانور عملیات گسترده در منطقه شمال غرب، راه‌کارها و مشکلات آن، فرارسیدن فصل سرما و وجود تردید در یگان‌های عمل‌کننده از جمله مسائلی بود که در جلسه امروز فرماندهان سپاه بررسی شد.
7 تلاش برای آمادگی اجرای عملیات نامنظم در منطقه دوکانِ عراق و هماهنگی‌های لازم در قرارگاه فتح و تعیین شب 12/8/1366 برای اجرای عملیات با حضور فرمانده قرارگاه فتح، فرمانده و مسئولان لشکر9 بدر و تیپ 6 پاسداران و در جلسه دیگری با حضور این برادران و مسئولان اتحادیة میهنی کردستان.
8 حملات هوایی و توپخانه‌ای به مراکز نظامی و اقتصادی عراق در پاسخ به حملات عراق به مراکز غیرنظامی ایران.
9 اجرای کمین نیروهای تیپ75 ظفر و مبارزین کرد عراقی علیه نیروهای ارتش عراق در روستای کانی‌میدان و جاده دوکان - سلیمانیه. انهدام دکل‌های برق فشار قوی محور دوکان - سلیمانیه. اسارت چهار تبعه چینی به دست نیروهای اتحادیه.
10 جست‌وجوی هلی‌کوپتر امریکایی برای پیدا کردن خلبان عراقی که هواپیمایش در اطراف جزیره لاوان سرنگون شد.
11 مذاکرات معاون وزیر خارجه شوروی با صدام و مخالفت عراق با هرگونه تغییر در قطعنامه598. ناخشنودی عراق از بی‌علاقه‌گی شوروی به تحریم ایران و تحلیل رادیو امریکا در این‌باره و دربارة سفر ورنتسف به منطقه.
12 گزارش روزنامه کریستین ساینس مانیتور درباره نقاط ضعف و قوت ایران در رویارویی با تحریم امریکا.
13 تفسیر رادیوهای بی.بی.سی و امریکا درباره اجلاس آتی سران عرب و تلاش‌های دیپلماتیک کشورهای عربی برای هماهنگ کردن مواضع بر علیه ایران و مشکلات و موانع آن.
14 گزارش سازمان بین‌المللی دفاع از حقوق بشر در عراق درباره زندان‌ها و بازداشتگاه‌های امنیتی در مناطق مختلف عراق و ابزار و نحوه شکنجه زندانیان در یکی از مخوف‌ترین زندان‌های این کشور به نام قصر النهایه.
15 تقاضای پناهندگی سیاسی بیش از ده هزار اسیر عراقی از جمهوری اسلامی ایران. آزادی اسیران معلول و بیمار صعب‌العلاج عراقی به طور یک جانبه.
16 خط‌مشی جدید منافقین برای ورود به کشور از مرزهای شرقی و دست زدن به اقدامات ضد امنیتی؛ آموزش میلیشیاهای افغانی در کابل برای خرابکاری در ایران.
17 کشته شدن دکتر جعفر شفیعی عضو کمیته مرکزی حزب کومهله در عراق بر اثر تصادف.
گزارش روزشمار 8/8/1366
1 حمله موشکی ایران به ساختمان ستاد نیروی هوایی عراق در بغداد. نامه وزیرخارجه عراق به دبیرکل و ادعای اینکه موشک مزبور به مناطق مسکونی بغداد اصابت کرده و ایران آغازکننده جنگ شهرها است.
2 بررسی تأثیر تغییر منطقه عملیات اصلی از جنوب به غرب در روحیه فرماندهان و میزان باور آنها به امکان اجرای عملیات در جبهه شمال غرب و مشکلات پشتیبانی یگان، در جلسه فرمانده کل سپاه با فرمانده نیروی زمینی سپاه، تأکید محسن رضایی بر نظر آقای هاشمی دربارة اجرای عملیاتی قبل از تشکیل کنفرانس سران عرب.
3 حضور فرمانده کل سپاه و چند تن از مسئولان سپاه در پادگان لشکر25 کربلا در هفت تپه و بررسی توانایی‌ها و مشکلات این لشکر و سخنرانی محسن رضایی در جمع رزمندگان این لشکر.
4 ادامه بررسی طرح عملیات نامنظم در منطقه دوکان عراق و هماهنگی قرارگاه رمضان برای اجرای این عملیات با همکاری اتحادیه میهنی کردستان عراق.
5 مذاکرات علی‌اکبر ولایتی با رابرت موگابه رئیس جنبش عدم تعهد درباره اوضاع خلیج فارس و امیدوار بودن ایران به اتخاذ موضع مناسب جنبش در برابر مداخله امریکا در خلیج فارس. مقاله هفته‌نامه دی‌ولت چاپ آلمان درباره اوضاع خلیج فارس و تلاش‌های دیپلماتیک ایران.
6 در سازمان ملل اعلام شد که ایران و عراق به طرح پیشنهادی دبیرکل پاسخ داده‌اند.
7 سفیر ایران در ژاپن: تعیین متجاوز، تنها شرط ایران برای پایان دادن به جنگ. صدام: عراق تغییر در قطعنامه را نمی‌پذیرد.
8 درخواست دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق.
9 مذاکرات معاون اول وزارت خارجه شوروی با مقامات کویت درباره جنگ ایران و عراق. انتقاد مطبوعات کویت از مواضع شوروی درباره بحران خلیج فارس و جنگ ایران و عراق.
10 تحلیل مواضع شوروی درباره جنگ در مصاحبه بی.بی.سی با میرفندرسکی سفیر سابق ایران در شوروی.
11 بازگشت وزیر امور اقتصاد و دارایی ایران و هیئت همراه از پاکستان پس از شرکت در اجلاس مشترک همکاری‌های اقتصادی و بازرگانی و مذاکره مقامات دو کشور درباره اوضاع خلیج فارس، روابط دوجانبه، تأسیس خط کشتیرانی مشترک و حمل‌ونقل آبی، هوایی، جاده‌ای و راه‌آهن و ایجاد تسهیلات در مبادله کالا بین دو کشور.
12 گزارش رادیو بی.بی.سی از سفر هیئت اقتصادی ایران به پاکستان و توافقات انجام شده بین دو کشور.
13 رد تحریم اقتصادی ایران از جانب جمهوری آلمان فدرال و ترکیه.
14 افزایش فعالیت‌های نظامی امریکا در منطقه و اعزام ناوهای جدید به خلیج فارس.
15 حمله اشرار به یک پاسگاه مرزی ایران در شرق کشور.
گزارش روزشمار 9/8/1366
16 ادامه بحث استراتژی عملیاتی در جلسة امروز فرماندهان سپاه و طرح مسائلی از جمله آموزش و تمرین نیروها، استفاده بهینه از نیروها، عملیات گسترده در شمال غرب به صورت منظم و نامنظم، امکان غافل‌گیری دشمن در جبهه شمال و جبهه جنوب، تجزیه و تحلیل زمین به عنوان یک عنصر مهم در تصمیم‌گیری، نحوه پشتیبانی و انتقال نیرو به داخل عراق، اهداف عملیات، اولویت‌ها و محورهای عملیات.
1 بررسی عملیات محدود در منطقه عمومی ماووت و تعیین مأموریت یگان‌های عمل‌کننده در جلسه فرمانده کل سپاه و فرماندهان نیروی زمینی و قرارگاه‌های نجف و قدس سپاه‌پاسداران.
2 بررسی طرح عملیاتی غدیر در جبهه جنوب از ابعاد مختلف پشتیبانی، نیرو و غافل‌گیری با حضور فرماندهان سپاه.
3 ادامه تلاش‌های قرارگاه رمضان برای اجرای عملیات نامنظم در داخل عراق و هماهنگی با اتحادیه میهنی کردستان عراق. منتفی شدن عملیات مشترک با اتحادیه در منطقه ماووت. گلوله‌باران تأسیسات دوکان. مفقود شدن 17 نیروی خودی هنگام عبور از رودخانه زاب به دلیل تیراندازی نیروهای عراقی.
4 بررسی وضعیت دفاعی سواحل و جزایر ایران در خلیج فارس و مشکلات و کمبودها در جلسه مسئولان نیروی دریایی سپاه. بررسی نیازهای نیروی دریایی سپاه و چگونگی هماهنگی نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش برای مقابله با تجاوزات دشمن در جلسه مسئولان این نیرو با مسئولان ستاد کل سپاه.
5 افزایش فعالیت‌های ارتش عراق در محورهای اصلی جبهه جنوب. انبار جدید بمب‌های شیمیایی عراق در اطراف بصره.
6 درگیری نیروهای خودی با عوامل ضدانقلاب در مریوان، مهاباد، بیجار و سردشت. ترور فردی که با نیروهای خودی همکاری می‌کرد به دست دو تن از افراد حزب دمکرات که تسلیم نیروهای خودی شده بودند.
7 شعله‌ور شدن مجدد سکوی آر- 7 در میدان نفتی رشادت؛ نشت نفت به دریا از این سکو. عبور کاروان کشتی‌های کویتی تحت پرچم امریکا از تنگه‌هرمز.
8 گزارش مجله امریکایی اخبار امریکا درباره استفاده هواپیماهای عراقی از پایگاه‌های عربستان در حمله به ایران. کاهش کمک مالی عربستان به عراق.
9 وزیر خارجه انگلستان در ملاقات با حسنی مبارک خواهان قطع حملات عراق به کشتی‌های تجاری در خلیج فارس شد. انتقاد کشورهای اروپایی از اسپانیا به دلیل اعزام نکردن مین‌یاب به خلیج فارس.
10 ورود معاون وزیر خارجه شوروی به تهران؛ اظهارات وی قبل از ترک کویت درباره سیاست یکه‌تازی امریکا و تأکید بر لزوم اقدام هماهنگ سازمان ملل برای خاتمة جنگ؛ مقاله روزنامه الانباء در این‌باره. اظهارات وزیر امور خارجه کویت درباره سفر ورنتسف.
11 بازتاب سفر ورنتسف به منطقه در رسانه‌ها از جمله رادیو بی.بی.سی و هرالد تریبون.
12 اظهارات وزیر خارجه ایتالیا درباره جنگ ایران و عراق و طرح دبیرکل و پاسخ ایران و عراق به آن و فعالیت یک ماهه ایتالیا به عنوان ریاست شورای امنیت.
13 نظر بعضی از سیاستمداران اسرائیلی بر حمایت عراق و فروش تسلیحات به آن کشور برای جلوگیری از پیروزی ایران.
14 پیشنهادهای روزنامه فیگارو به دولت‌ها برای تشدید اقدامات علیه ایران از جمله تعطیل کردن سفارتخانههای ایران در سراسر اروپا، نخریدن نفت ایران، قطع روابط مالی و بازرگانی، محاصره دریایی و ...
15 اظهارات دکتر نجاش درباره نگرش غربی‌ها به جنگ ایران و عراق، استراتژی نظامی - سیاسی ایران، امکان پایان دادن به جنگ، بحران خلیج فارس و روابط ایران با کشورهای غربی و شوروی.
16 دولت ژاپن به درخواست امریکا محدودیت‌هایی را در روابط اقتصادی خود با ایران برقرار کرد.
17 گزارشی از افزایش میزان خودکشی در همدان طی 8 ماه گذشته.
1 اقدامات گسترده دولت برای مبارزه با گران‌فروشی و احتکار کالا؛ محکومیت 846 واحد صنفی به علت گران فروشی و احتکار.
2 سربازان ترکیه با ورود به خاک ایران قصد غارت گوسفندان اهالی روستاها را داشتند که با مقابله نیروهای مرزی برگشتند.
گزارش روزشمار 10/8/1366
3 بحث درباره ایجاد قرارگاه مشترک نیروهای دریایی سپاه و ارتش و پیگیری تصمیماتی که در جلسات قبل درباره تقویت پدافند منطقه خلیج فارس اتخاذ شده بود، در جلسه ستاد قرارگاه خاتم.
4 تدابیر سپاه‌پاسداران برای تقویت پدافند شهرهای جنوبی ایران و سواحل خلیج فارس.
5 ادامه جلسات قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی کردستان عراق برای هماهنگی عملیات نامنظم در مناطق دوکان و سلیمانیه.
6 حمله هوایی عراق به ایستگاه برق امیدیه. تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی چند شهر. حمله هوایی ایران به تأسیسات نفتی شمال غربی موصل.
7 حمله نیروهای امریکا به یک کشتی ماهیگیری متعلق به شیخ‌نشین شارجه؛ ادعای امریکا درباره تیراندازی به یک قایق ایرانی و واکنش سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ به این ادعا؛ گزارش برخی از رسانه‌ها در این‌باره. هشدار ناوچه امریکایی به هلی‌کوپتر ایرانی.
8 سخنرانی حجت‌الاسلام هاشمی‌رفسنجانی در جمع دانشجویان علوم و فنون نظامی دانشگاه امام حسین(ع) درباره سرنوشت جنگ، راه‌های پایان دادن به بحران خلیج فارس، عملکرد شورای امنیت و مواضع جمهوری اسلامی. سخنان نخست‌وزیر در پایان جلسه هیئت دولت درباره تهدیدات امریکا.
9 بازتاب سخنان امروز هاشمی‌رفسنجانی در رسانه‌ها.
10 دیدار ورنتسف (فرستادة شوروی به منطقه) با وزیر خارجه ایران و معاونان وی. گفتوگو درباره نتایج سفرش به عراق و کویت و مسائل خلیج فارس.
11 بازتاب سفر ورنتسف به منطقه در رسانه‌ها و تحلیل آن.
12 اعلام‌نظر ستاد تبلیغات جنگ درباره آثار منفی طرح شوروی برای تشکیل نیروی‌دریایی مشترک در خلیج فارس.
13 تعویق افزایش نرخ بیمه در خلیج فارس در پی اطمینان دادن امریکا به بیمه لویدز لندن درباره خودداری از ضربه‌زدن به منافع ایران.
14 درخواست وزیر خارجه انگلستان از اعراب برای اتخاذ موضع واحد در قبال جنگ ایران و عراق و انتقاد از موضع شوروی به دلیل بی‌میلی در تحریم تسلیحاتی ایران.
گزارش روزشمار 11/8/1366
15 گزارش فرماندهان نیروی دریایی سپاه از اقدامات انجام شده در منطقه خلیج فارس برای دفاع از سواحل، جزایر، مرزها و منافع جمهوری اسلامی در جلسه فرمانده کل سپاه با فرماندهان نیروی دریایی سپاه و سخنان وی درباره لزوم کسب آمادگی و مهارت برای ضربه زدن به امریکا.
16 ادامه تلاش‌های قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی برای هماهنگی و آمادگی اجرای عملیات نامنظم در مناطق دوکان و سلیمانیه عراق. تصمیم به گلوله‌باران مراسم جشن بیعت با صدام که ساعت 10:30 فردا در سلیمانیه برگزار می‌گردد. درگیری نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان با نیروهای عراقی.
1 افزایش فعالیت‌های مهندسی، زرهی، دیده‌بانی و شناسایی هوایی دشمن در منطقه شرق بصره.
2 اجرای طرح آموزش و دفاع مقدس برای دانش‌آموزان دبیرستان‌ها. اعزام نیروهای داوطلب به جبهه‌های جنگ از شهرهای مختلف کشور.
3 برقراری آرامش نسبی در خلیج فارس. آمادگی امریکا برای مذاکره با ایران. انتقاد گری سیک از اقدام ریگان در اسکورت نفتکش‌های کویتی. مقاله نشریه تایمز درباره دیدگاه‌های کاخ‌سفید برای مقابله با اقدامات ایران در خلیج فارس.
4 درخواست دبیرکل سازمان ملل از ایران و عراق برای اعزام نماینده تام‌الاختیار به نیویورک در پی ارسال پاسخ‌های ایران و عراق به طرح 9 ماده‌ای خود. تفسیر آسوشیتدپرس درباره طرح 9 ماده‌ای و پاسخ دو کشور به آن.
5 دیدگاه دیپلمات‌ها و ناظران سیاسی در نیویورک از پاسخ‌های ایران و عراق به طرح 9 ماده‌ای دبیرکل.
6 گفتوگوی مطبوعاتی نمایندة ایران در سازمان ملل پس از ملاقات با دبیرکل سازمان ملل و تشریح مواضع جمهوری اسلامی و تأکید بر لزوم معرفی متجاوز. تحلیل بی.بی.سی از پاسخ ایران به طرح دبیرکل.
7 مصاحبه معاون اول صدام با تلویزیون ترکیه و تشریح مواضع عراق درباره قطعنامه598 و مسائل خلیج فارس. نامه نمایندة عراق در سازمان ملل دربارة گلوله‌باران بصره.
8 مخالفت لیبی با شرکت در اجلاس سران کشورهای عربی در امان. تلاش اعراب برای بازگرداندن مصر به جهان عرب و فشار بر سوریه. درخواست امریکا از اعراب برای مطرح نکردن خطر اسرائیل در کنفرانس سران عرب.
9 گزارش رادیو هلند درباره پیامدهای گسترش روابط اقتصادی ایران با پاکستان و ترکیه.
گزارش روزشمار 12/8/1366
10 بررسی اوضاع منطقه تحت فرماندهی منطقه یکم دریایی سپاه‌پاسداران و اقدامات امریکا در خلیج فارس در جلسه‌ای با حضور فرمانده کل سپاه و فرماندهان نیروی دریایی سپاه.
11 ادامه تلاش‌های قرارگاه رعد (تحت امر قرارگاه رمضان) برای اجرای عملیات در منطقه سد دوکان با همکاری اتحادیه میهنی کردستان عراق و مشکلاتی که موجب تردید در اجرای این عملیات در زمان مقرر گردیده است و تأکید فرمانده قرارگاه رعد بر اجرای آن بدون تأخیر.
12 ادامه فعالیت‌های پدافندی و شناسایی هوایی عراق در منطقه شرق بصره. تقویت ارتش عراق در منطقه شرق العماره.
13 مصوبه شورای عالی پشتیبانی جنگ درباره اعلام هفته آمادگی برای تحرک بخشیدن به جبهه‌های جنگ و رویارویی با امریکا. مصوبة شورای عالی دفاع دربارة طرح اعزام دانشجویان به جبهه‌ها حداقل به مدت 6 ماه، اولویت گزینش رزمندگان در کنکور سراسری و اعزام 20 درصد کارمندان دولت به جبهه‌ها.
14 اظهارات رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار با فرماندهان مناطق و نواحی سپاه‌پاسداران درباره سیاست‌ها و اهداف امریکا در منطقه و شیوه جدید دفع‌الوقت و آرام کردن تدریجی خلیج فارس.
15 ورود سه کشتی مین‌روب و یک کشتی باری امریکایی به خلیج فارس. ورود کشتی حامل مواد منفجره به بندر شویخ کویت در حمایت ناوگان امریکا برای تأمین نیازهای عراق.
16 دستگیری خلبان عراقی که هواپیمایش یک هفته قبل در جزیره لاوان هدف پدافند هوایی ایران قرار گرفت.
مخالفت نمایندگان حزب سبزها در پارلمان آلمان غربی با صدور ژنراتور بخار برای مرکز هسته‌ای
1 بوشهر. مذاکرات معاون وزیرخارجه امریکا با مقامات چین درباره جلوگیری از فروش موشک‌های کرم ابریشم چینی به ایران. سخنگوی وزارت خارجه چین ادعای فروش موشک‌های کرم ابریشم به ایران را بی اساس خواند.
2 درخواست امریکا از شورای امنیت برای تصویب قطعنامة اعمال مجازات به منظور پایان دادن به جنگ ایران و عراق. موافقت ایران و عراق برای اعزام نماینده به سازمان ملل و آغاز دور جدید مذاکرات با دبیرکل.
3 گفت‌گوی شهرام چوبین با رادیو بی.بی.سی درباره موقعیت ایران در جنگ با عراق و مواضع آن در برابر امریکا و پایان دادن به جنگ.
4 نامه اعتراض‌آمیز تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به نخست‌وزیر درباره وضع نابسامان تربیت بدنی و درخواست تجدید نظر در مدیریت آن.
5 گردهمایی فرمانداران و مسئولان طرح مبارزه با گران‌فروشی برای مشورت و انتخاب راه‌های مناسب مبارزه با گران‌فروشی و احتکار. اظهارات نخست‌وزیر و وزیرکشور در این گردهمایی.
6 دعوت سازمان‌ها، ارگان‌ها، شخصیت‌ها و اقشار مختلف برای شرکت گسترده در راهپیمایی 13 آبان و اعلام روز مرگ بر امریکا. گردهمایی دانش‌آموزان استان تهران و اعلام آمادگی مبارزه با امریکا و عراق.
گزارش روزشمار 13/8/1366
7 حرکت نیروهای قرارگاه فتح به سمت اهداف عملیات در منطقه سد دوکان؛ رد و بدل شدن پیام‌هایی بین قرارگاه فتح و فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده و مسئولان اتحادیه و سرانجام منتفی شدن عملیات به دلایل مختلفی از جمله آماده نبودن یگان‌ها. طرح جلال طالبانی برای اجرای عملیات در منطقه دوکان.
8 شروع مجدد حملات هوایی عراق به مناطق و تأسیسات غیرنظامی و بنادر و خطوط کشتیرانی: آغاجاری، دارخوین، بوشهر، جزیره خارک، گچساران، نفتکش تفتان و ناو کرکس.
9 حضور گسترده مردم در راهپیمایی سراسری 13 آبان با شعار مرگ بر امریکا؛ سخنرانی آقای هاشمی در جمع راه‌پیمایان تهرانی در میدان آزادی و اعلام هفته آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا در خلیج فارس؛ گزارش رادیو امریکا از راهپیمایی امروز مردم ایران.
10 انفجار بمب در یکی از خیابان‌های مهاباد هم‌زمان با راهپیمایی مردم در این شهر.
11 پایان گردهمایی فرمانداران و مسئولان مبارزه با گران‌فروشی با سخنان وزیر کشور و تأکید بر مبارزه قاطع با گران‌فروشی و محتکران و مبارزه با اقدامات امریکا و حمایت از رزمندگان.
12 اقدامات جدید کویت برای مقابله با حملات موشکی به این کشور. گزارش رادیو بی.بی.سی در این‌باره.
13 اعزام سه کشتی جنگی جدید و یک کشتی تدارکاتی انگلیسی به خلیج فارس.
14 نقش رسانههای غربی در آماده کردن افکار عمومی برای تحریم تسلیحاتی ایران و فشار به کشورهای طرف معامله با ایران.
15 تحلیل یک نشریه دولتی آلمان غربی درباره روابط ایران و شوروی در پی اعلام خبر سفر رئیس مجلس شورای اسلامی به شوروی در هفته آینده.
16 درخواست امریکا از سران عرب برای حمایت از اجرای کامل قطعنامه598. تحلیل خبرگزاری فرانسه درباره روابط کشورهای عربی با ایران و اجلاس آتی سران اتحادیه عرب در امان. درخواست یک روزنامه مصری از سران عرب برای کنار گذاشتن سوریه و لیبی.
گزارش روزشمار 14/8/1366
1 حمله هوایی عراق به تأسیسات نفتی جزیره خارک و بهبهان و ایستگاه مخابراتی سلمانیه در جاده اهواز - آبادان.
2 گلوله‌باران مراکز صنعتی بصره و مراکز پشتیبانی و فرماندهی دشمن و بمباران مراکز تجمع نیروهای عراقی در مناطق شرهانی و زبیدات.
3 بررسی دلایل انجام نشدن عملیات نامنظم در منطقه سد دوکان که قرار بود با همکاری قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی کردستان عراق اجرا شود.
4 حمله چته‌های کومهله به پایگاه کلهرآباد در شمال سنندج. انفجار در مقر کمیته حزب دمکرات در سردشت.
5 اظهارات نخست‌وزیر در جلسه شورای سیاسی دولت درباره هفته آمادگی برای مقابله با امریکا. افزایش اعزام نیروهای مردمی به جبهه‌ها در هفته آمادگی.
6 اظهارات محسن رضایی و گزارش روزنامه ایندیپندنت درباره تولید سلاح در داخل کشور و پرواز آزمایشی اولین هواپیمای جنگنده ساخت ایران.
7 اظهارات سفیر کره‌شمالی در کابل درباره احتمال حمله عراق به فاو در گفتوگو با مسئول نمایندگی ایران در افغانستان.
8 انتشار گزارش محرمانه وزارت دفاع فرانسه درباره فروش گلوله‌های توپ فرانسوی به ایران و انعکاس آن در مطبوعات فرانسه.
9 گزارش روزنامه لویدز‌لیست درباره تأثیر حملات هوایی عراق بر میزان تولید نفت ایران؛ گزارش یک بولتن داخلی سپاه درباره کاهش 30 درصدی تولید نفت ایران.
10 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره سفر وزیر صنایع ترکیه به عراق و بازدید از نمایشگاه بین‌المللی بغداد و مذاکره با مقامات عراق درباره حمل و نقل کالا بین دو کشور.
11 ارائه لایحه گروهی از سناتورهای امریکا به مجلس سنا درباره محدود کردن سیاست‌های جنگی ریگان.
12 استعفای وزیر دفاع امریکا از سمت خود و بازتاب آن در رسانه‌ها.
گزارش روزشمار 15/8/1366
13 حمله هوایی عراق به شرکت شیمیایی رازی و شرکت ایران نیپتون در بندر امام‌خمینی.
14 گزارش وضعیت منطقه پدافندی جنوب چزابه تا طلائیه در یک ماه گذشته.
15 اجرای کمین نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق در مسیر نیروهای عراقی؛ درگیری نیروهای اتحادیه با نیروهای عراقی در چمچمال.
16 تلاش قرارگاه رعد برای ارسال پیام‌های رد و بدل شده بین فرمانده این قرارگاه و جلال طالبانی به قرارگاه رمضان و کاهش تنش ایجاد شده بین دو طرف؛ نامة دفتر سیاسی اتحادیه میهنی برای ذوالقدر؛ گفتوگوی فرمانده قرارگاه رعد با جلال طالبانی و خداحافظی از وی.
17 اظهارات رئیس‌جمهور در نماز جمعه تهران درباره هفته آمادگی برای مقابله با امریکا و گزارش آسوشیتدپرس در این‌باره.
18 حمله قایق‌های توپدار به نفتکش امریکایی گرند ویزدام در خلیج فارس. حرکت شانزدهمین کاروان نفتکش‌های کویتی تحت پرچم امریکا در خلیج فارس. فعالیت ناوگان انگلستان در آب‌های شمال بحرین. آمار بازرسی کشتی‌ها در تنگه‌هرمز و مصادره کالاهایی که برای عراق حمل می‌شود.
1 اعلام آمادگی مجدد دبیرکل سازمان ملل برای مذاکره با نمایندگان ایران و عراق؛ مذاکره دبیرکل با نمایندگان پنج عضو دائمی شورای امنیت درباره پاسخ‌های ایران و عراق به طرح دبیرکل.
2 مخالفت مجدد شوروی با اعمال تحریم علیه ایران.
3 تحلیل روزنامه اکونومیست درباره مواضع ایران در برابر حضور نظامی امریکا در منطقه و موضع شوروی در این‌باره.
4 مخالفت عربستان، عراق و لیبی با شرکت در کنفرانس سران اتحادیه عرب در امان و موضع متفاوت و متضاد آنها درباره موضوع کنفرانس.
5 شهادت 35 تن از نیروهای سپاه‌پاسداران در درگیری با اشرار در منطقه زاهدان. اجرای کمین اشرار در شمال غربی ایرانشهر که به شهادت بخشدار بزمان و فرمانده گروهان ژاندارمری و یکی از اعضای کمیته انقلاب اسلامی منجر گردید.
6 اظهارات معاون امور بین‌الملل وزیر امور خارجه و معاون سیاسی فرمانده سپاه در چهارمین کنگره سیاسی - اجتماعی اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان درباره مسائل و مشکلات جنگ و تحرکات دیپلماتیک ایران؛ پاسخ برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به سؤالات دانشجویان.
گزارش روزشمار 16/8/1366
7 بررسی سازمان گردان‌های رزمی دریایی و نواحی پشتیبانی کننده این گردان‌ها در جلسه مسئولان ستاد کل سپاه و نیروی دریایی سپاه.
8 افزایش فعالیت‌های مهندسی، زرهی، سنگرسازی، حفرکانال، انتقال نیرو، شناسایی هوایی و آتش‌توپخانه دشمن در مناطق شرق بصره، فاو و غرب اروندرود.
9 هشدار ستاد تبلیغات جنگ ایران به مردم عراق برای پناه بردن به چهار شهر امن. ادعای عراق درباره گلوله‌باران شدن مناطق مسکونی شهرهای بصره و بدره. احتمال شروع دور جدیدی از جنگ شهرها.
10 ارائه طرح سه مرحله‌ای سپاه‌پاسداران برای تجهیز مردم در مقابله با امریکا و تأمین نیاز جبهه‌های نبرد. تشکیل جلسه شورای عالی پشتیبانی جنگ با حضور رؤسای سه قوه و بررسی چگونگی جذب نیرو و تأمین ارز مورد نیاز سپاه‌پاسداران.
11 تصمیم طالبانی برای سفر به ایران در تاریخ 18/8/1366.
12 گزارش رادیو مونت کارلو و خبرگزاری رویتر درباره آمادگی ایران برای حمله گسترده در جنوب، تقویت خطوط دفاعی عراق در این منطقه و جلسه صدام با فرماندهان ارتش درباره جبهه جنوبی.
13 حمله نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق به تأسیسات گوگردسازی مین‌داغ در جاده موصل به اربیل که به انهدام این مرکز و هلاکت 70 تن از نیروهای عراقی انجامید. عقب‌نشینی نیروهای عراقی از محور ماووت - سورقلات. اعدام 5 تن از مبارزان عراقی در شهر سلیمانیه. گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از جوّ نسبتاً آرام استان کردستان در یک ماه گذشته، فرار افراد حزب دمکرات به داخل عراق و کاهش تحرکات گروهک کومهله.
14 تجاوز هواپیماهای امریکایی به حریم هوایی چابهار.
15 افتتاح کنفرانس وحدت اسلامی، سخنان رئیس‌جمهور درباره موانع وحدت.
16 گزارش خبرگزاری کویت از بلگراد درباره احتمال رسیدن امریکا و شوروی به یک موضع مشترک برای اعمال فشار به ایران و پایان دادن به جنگ ایران و عراق.
1 ادعای دیدار حافظ اسد و صدام پس از ورودشان به امان برای شرکت در اجلاس سران کشورهای عضو اتحادیه عرب؛ تلاش شاه حسین برای آشتی دادن حافظ اسد با صدام. ارائه طرح جدید رئیس امارات عربی متحده برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق.
2 متوقف کردن صادرات شرکت هلندی - آلمانی موئیدن شیمی به ایران به دلیل احتمال ارسال مواد منفجره. بررسی راه‌های ادامه همکاری یوگسلاوی و عراق در زمینه تولید سلاح‌های شیمیایی در سفر هیئت عراقی به یوگسلاوی.
3 اجرای کمین اشرار مسلح در مسیر گروه گشتی ژاندارمری در منطقه مرزی تایباد که 6 شهید، 4 اسیر و 4 مفقود در پی داشت.
4 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از وضعیت سیاسی - اجتماعی یک ماه گذشته استان فارس و اشاره به مشکلات اعزام نیروهای مردمی به جبهه و مشکل گران‌فروشی.
گزارش روزشمار 17/8/1366
5 پرتاب دو موشک به سوی مرکز مخابرات و رادیو تلویزیون بغداد هم‌زمان با آغاز اجلاس سران عرب در امان؛ اصابت یکی از موشک‌ها به دانشکده کویتی بغداد و واحدهای مسکونی اطراف آن. حملات هوایی و توپخانه‌ای ایران به مراکز نظامی و اقتصادی عراق. پرواز هواپیماهای عراقی بر فراز جزیره خارک و شمال خلیج فارس.
6 گزارش رادیو لندن و رادیو بی.بی.سی درباره حمله موشکی ایران به بغداد هم‌زمان با آغاز اجلاس سران عرب در امان.
7 ارسال دو نامه فرمانده نیروی زمینی سپاه‌پاسداران به قرارگاه کربلا درباره طرح عملیاتی، شناسایی، آماده‌سازی مهندسی و لجستیکی، آموزش و حفاظت اطلاعات مناطق عملیاتی غدیر و عاشورا.
8 شروع مجدد فعالیت یگان‌های مأمور اجرای عملیات در منطقه ماووت (نصر8)؛ حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی در منطقه و برگزاری جلسات مختلف با فرماندهان قرارگاه‌ها و یگان‌های سپاه که اجرای عملیات را به عهده دارند.
9 گزارش تیم اطلاعات سپاه‌پاسداران از وضعیت دشمن در منطقه عمومی ماووت؛ آخرین خبر قرارگاه رمضان حاکی از این است که دشمن در حال انتقال نیروهای خود به جبهه جنوب است.
10 اجرای کمین نیروهای کومهله در منطقه هزارقلّة بانه که در این درگیری از نیروهای خودی4 تن شهید، 3 تن مجروح و 8 تن اسیر شدند.
11 گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از تظاهرات عده‌ای از مردم بغداد علیه صدام و رژیم بعث و مقابله نیروهای ارتش عراق با آنان. تصویب قانون مجازات جدید در عراق: هرکس به صدام توهین کند اعدام می‌شود.
12 مصاحبه وزیر سپاه‌پاسداران با نشریه تهران‌تایمز درباره تولید انواع خمپارهاندازها و گلوله آن؛ موشک‌های 107 میلی‌متری، مالیوتکا و تاو؛ آر.پی.جی7، توپ 122 میلی‌متری، وسایل مخابراتی، قایق‌های تندرو و زیردریایی در داخل کشور و کپی‌سازی موشک اسکاد - بی و موشک‌های زمین به هوا و ساحل به دریا و هواپیمای پی.سی7.
13 نیروی دریایی سپاه یک مین در سواحل دیلم کشف و آن را منفجر کرد.
14 عبور شانزدهیمن کاروان نفتکش‌های کویتی تحت اسکورت ناوگان امریکا از تنگه‌هرمز.
1 اقدامات نظامی و حفاظتی کویت برای مقابله با حملات موشکی.درخواست کویت از مصر برای خرید موشک‌های ضدهوایی و ساحل به دریا.
2 نارضایتی نخست‌وزیر بحرین از عملکرد ناوگان امریکا در خلیج فارس به این دلیل که تاکنون نتایج قابل توجهی نداشته است و رد پیشنهاد شوروی درباره تشکیل نیروی حافظ صلح.
3 گشایش اجلاس فوق‌العاده سران کشورهای عضو اتحادیه عرب در امان؛ شرکت نکردن لیبی، مراکش و عربستان در این اجلاس. سخنرانی شاه‌حسین و دبیرکل اتحادیه عرب در جلسه افتتاحیه و درخواست آنان برای اتخاذ استراتژی مشترک برای مقابله با تهدیدات ایران و اجرای قطعنامه598.
4 ایجاد دو جبهه متضاد در اجلاس فوق‌العاده سران عرب. گزارش و تحلیل رادیوهای بی.بی.سی و امریکا درباره این اجلاس.
گزارش روزشمار 18/8/1366
5 مصاحبه رئیس‌جمهور مصر با روزنامه کویتی الرای‌العام در آستانه تشکیل اجلاس سران عرب و امیدواری وی به حل مشکلات و اختلافات اعراب و نزدیکی سوریه و عراق. سخنان وزیر دفاع مصر درباره کمک به عراق و هر کشور عربی که از مصر درخواست کمک نماید. واگذاری هواپیماهای مونتاژ مصر به عراق.
6 حمله هوایی و توپخانه‌ای ایران علیه مراکز نظامی و اقتصادی - صنعتی عراق در استان اربیل و سلیمانیه و مراکز تجمع نیروهای عراقی در مناطق زبیدات، شرهانی و ارتفاع 175.
7 حمله هواپیماهای عراق به مناطق فاو، قشله، نهرعلی‌شیر، اروندرود، روستای سه‌پیاره و ایستگاه صلواتی شیخان در جنوب نوسود. تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی سنندج و مریوان. ادعای عراق درباره حمله به یک هدف دریایی در سواحل ایران و ایستگاه برق امیدیه. تجاوز هواپیمای ناشناس به منطقه چابهار.
8 بهره‌برداری تبلیغاتی عراق در اجلاس سران عرب از حمله موشکی ایران به بغداد. نامه وزیر امورخارجه عراق به دبیرکل سازمان ملل درباره حمله موشکی ایران.
9 ارسال موشک‌های اس.اس.12 ساخت شوروی با بُرد 800 کیلومتر به عراق و فروش موشک‌های اسکاد - بی شوروی به ایران.
10 بازدید قائم‌مقام فرمانده نیروی زمینی سپاه از واحدهای توپخانه تحت امر قرارگاه نجف و بررسی میزان آمادگی آنها برای اجرای عملیات در منطقه ماووت و مشکلات و کمبودهای این واحدها. بررسی مسائل و مأموریت‌های واحد مهندسی سپاه برای اجرای عملیات در منطقه ماووت و چاره‌اندیشی برای استقرار نیروها در فصل زمستان در این منطقه کوهستانی.
11 همکاری گروه‌های ضدانقلاب در مناطق مرزی شمال غرب با رژیم عراق.
12 تشکیل سمینار فوق‌العاده لبیک یا امام به منظور بررسی وضعیت جبهه‌ها، اوضاع خلیج فارس و چگونگی تأمین نیروی انسانی و امکانات مورد نیاز جنگ، با حضور مسئولان عالی‌رتبه کشوری و لشکری. اعلام آمادگی اقشار مختلف مردم برای حضور در جبهه‌ها و مبارزه با امریکا در پنجمین روز از هفته آمادگی.
13 مشکلات مالی و کمبود قطعات برای اجرای طرح‌ها و تولید تجهیزات مورد نیاز جنگ در اظهارات رئیس مرکز تحقیقات جنگ دانشکده فنی دانشگاه فردوسی مشهد.
1 مصاحبه مطبوعاتی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ درباره مواضع سیاسی و استراتژی نظامی ایران در قبال جنگ تحمیلی و اوضاع خلیج فارس.
2 مباحث دومین روز اجلاس سران عرب: جنگ ایران و عراق، بازگشت مصر به جهان عرب، آشتی حافظ اسد و صدام حسین.
3 واکنش متفاوت ایران و کویت درباره مواضع لیبی در قبال اجلاس سران عرب و اینکه این اجلاس به دستور امریکا و برای حفظ منافع این کشور برگزار می‌شود.
4 گزارش روزنامه سوئدی داگنز نیهتر و رادیو بی.بی.سی درباره یک بازرگان سوئدی که به طور غیرقانونی مواد منفجره و سلاح به ایران صادر کرده است.
5 کاهش بهای نفت در لندن. بهای هر بشکه نفت دریای شمال 17 دلار و 65 سنت.
گزارش روزشمار 19/8/1366
6 حمله هواپیماهای عراق به ایستگاه برق امیدیه - آغاجاری، منطقه عملیاتی دشت ذهاب و بندر مقام؛ سقوط یک هواپیمای عراقی در حملات امروز؛ تجاوز هواپیماهای عراق به مناطقی از دهلران، چنانه، سیدصالح، جزیره فارسی، سکوی نفتی نوروز و جنوب بندر امام. ادعای عراق درباره حمله به کشتی‌های متوقف در سواحل ایران. حمله توپخانه‌ای ایران به کارخانه سیمان سرچنار در غرب سلیمانیه.
7 حمله قایق‌های توپدار به یک کشتی تجاری با پرچم پاناما. حرکت هفدهمین کاروان کشتی‌های کویتی تحت اسکورت ناوگان امریکا از تنگه‌هرمز به مقصد کویت.
8 برگزاری جلسات متعدد در قرارگاه شهید بروجردی درباره طرح مانور عملیات در منطقه ماووت، بررسی آمادگی یگان‌ها و مشکلات آنها، مسائل مهندسی و عبور از رودخانه با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه و فرماندهان قرارگاه‌های نجف و قدس و یگان‌های عمل‌کننده.
9 بررسی طرح مانور و وضعیت یگان‌های قرارگاه قدس مستقر در منطقه شمال غرب در جلسه‌ای با حضور جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه.
10 گزارش وضعیت لشکر9 بدر در جلسه دو تن از مسئولان این لشکر با جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه و تذکرات وی به آنان. (ضمیمه دارد)
11 سخنان امام در دیدار مقامات و مسئولان کشور با ایشان و اشاره به اهداف و سیره انبیا و پیروی از سیره پیامبر اکرم(ص) در تشکیل حکومت، جنگ و دفاع.
12 درخواست دبیرکل سازمان ملل از ایران و عراق برای اعزام نمایندگان عالی‌رتبه خود به نیویورک تا جمعه آینده.
13 پایان سومین روز اجلاس سران عرب در امان و جنگ تبلیغاتی اعراب علیه یکدیگر؛ خبرهایی درباره اینکه سوریه برای آشتی با عراق 5/2 میلیارد دلار از کشورهای عربی دریافت خواهد کرد؛ واکنش اسرائیل در سخنان شاه‌حسین که درباره ارتباط اسرائیل با ایران.
14 مقاله هفته‌نامه میدل‌ایست اینترنشنال درباره ناکامی تلاش‌های دیپلماتیک امریکا برای اجرای قطعنامه598.
15 گزارش نشریه میدل‌ایست اکونومیک درباره کاهش صادرات نفت ایران پس از تحریم امریکا و فرانسه و تدابیری که ایران برای فروش نفت خود اتخاذ کرده است. تعلل کشورهای غربی و کمپانی‌های طرف معامله نفتی با ایران در اجرای قراردادهای خود.
16 گزارش‌هایی درباره گسترش فعالیت گروه‌های معارض عراقی، وخامت اقتصادی عراق و تشدید تدابیر امنیتی دولت عراق و شکنجه مخالفان.
ضمیمه گزارش817: چگونگی همکاری عده‌ای از اسیران عراقی با لشکر9 بدر.
گزارش روزشمار 20/8/1366
1 کمبود امکانات و تردید در جدی بودن عملیات در منطقه ماووت، شروع فعالیت شناسایی برخی از یگان‌ها؛ مرحله‌بندی عملیات قرارگاه نجف؛ اهمیت در نظر گرفتن شرایط جوّی.
2 واگذاری مسئولیت تأمین و پدافند جزایر قشم، هرمز، لارک، هنگام و سواحل شرقی تنگه‌هرمز به نیروی دریایی سپاه‌پاسداران.
3 حمله هوایی عراق به منطقه عملیاتی فاو، تأسیسات نفتی و گازی گچساران و آغاجاری. تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی مناطق بهبهان، امیدیه، آغاجاری، بوشهر و گناوه و شکستن دیوار صوتی برفراز بوشهر. نامه نماینده عراق در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان و ادعای حمله ایران به نقاط مسکونی.
4 حمله قایق‌های توپدار به یک نفتکش ژاپنی که در پناه چهار رزم‌ناو امریکایی حرکت می‌کرد. حمله هواپیماهای عراق به نفتکش یونانی که پس از بارگیری از جزیره خارک به مقصد بندرعباس در حال حرکت بود.
5 نیروی دریایی ایتالیا یک مین را در خلیج فارس شناسایی و منهدم کرد.
6 افزایش فعالیت هوایی عراق در منطقه فاو؛ افزایش فعالیت نیروهای پیاده برای ترمیم سنگر، حفر کانال و دیده‌بانی مستمر در منطقه شرق بصره؛ حرکت تعداد زیادی تانک و کامیون به سمت شمال منطقه شرق دجله. کاهش تحرکات دشمن در منطقه چنگوله تا چزابه به دلیل نامساعد بودن هوا.
7 اجرای عملیات تهاجمی نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق در محور سلیمانیه - دوکان؛ در این عملیات حدود 180 تن از نیروهای عراقی کشته شدند و 60 تن به اسارت درآمدند. حمله نیروهای عراقی به مواضع اتحادیه میهنی در ارتفاعات قره‌داغ به قصد بازپسگیری این ارتفاعات که با تحمل تلفات سنگین مجبور به عقب‌نشینی شدند. حمله مجاهدین عراقی به پست انتقال برق العماره که به خاموشی وسیعی در جنوب شرقی عراق منجر شد.
8 گزارش هزینه‌های دفاعی و وضعیت نیروی انسانی ارتش ایران و ارتش عراق در سالنامه میلیتاری‌بالانس مؤسسه بین‌المللی تحقیقات استراتژیک لندن. (ضمیمه دارد)
9 پایان اجلاس فوق‌العاده سران عرب در امان؛ در قطعنامه پایانی اجلاس، ایران به دلیل اشغال بخشی از خاک عراق و طفره رفتن از پذیرش قطعنامه محکوم شده و از عراق برای پاسخ به ابتکارات صلح قدردانی شده است. همچنین برای بازگشت مصر به جهان عرب و مسئله اسرائیل نیز تدابیری اتخاذ گردیده است.
10 ارزیابی متفاوت عبدالسلام جلود (مرد شماره 2 لیبی)، شاه‌حسین، خبرگزاری کویت و رادیو بی.بی.سی درباره نتایج و قطعنامه اجلاس سران عرب.
11 بازتاب دیدار صدام و حافظ اسد در اجلاس امان و روابط عراق و سوریه در مطبوعات عراق و کویت و ابوظبی، روزنامه گاردین، رادیو بی.بی.سی و روزنامه سونسکا داگبلادت.
ضمیمه گزارش831: وضعیت و بودجه نظامی کشورهای حاشیه خلیج فارس و شاخص‌های اقتصادی، نظامی و تسلیحاتی عراق.
گزارش روزشمار 21/8/1366
12 نامه شورای عالی پشتیبانی جنگ به امام خمینی درباره استفاده بیشتر از امکانات کشور برای اجرای عملیات مؤثر و پشتیبانی از جبهه‌ها؛ پاسخ امام خمینی به این نامه و تأکید بر اولویت جنگ و لزوم همت همة اقشار کشور برای دست‌یابی سریع‌تر به پیروزی.
13 گزارش خبرگزاری رویتر درباره نامه شورای عالی پشتیبانی جنگ و پاسخ امام و بسیج نیروهای ایرانی برای اجرای عملیات جدید. گزارش روزنامه واشنگتن‌پست درباره آمادگی ایران برای تهاجم جدید علیه عراق.
1 ادامه تلاش نیروی زمینی سپاه برای آمادگی اجرای عملیات در منطقه ماووت که به علت کمبود امکانات به محور گرده‌رش محدود شد.
2 صدام حسین از نیروهای عراقی خواست در برابر هرگونه حمله ایرانیان آماده و هشیار باشند.
3 حمله هواپیماهای ایران به یک پادگان نظامی در استان اربیل عراق. گلوله‌باران یک پادگان، قرارگاه فرماندهی و مرکز تجمع نیروهای عراقی در منطقه چوارته، سورقلات و گامو.
4 اجرای کمین نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق در جاده دوکان - سلیمانیه علیه قوای عراقی. اعدام 5 هوادار اتحادیه میهنی در سلیمانیه و اعدام 5 افسر عراقی که در اسارت اتحادیه بودند به تلافی آن. اسارت 10 خبرنگار خارجی به دست نیروهای اتحادیه به اتهام همکاری با دولت عراق.
5 نیروی دریایی ارتش ایران تعداد 13 کشتی تجاری و نفتکش خارجی را در تنگه‌هرمز شناسایی و بازرسی کرد.
6 حمله هواپیماهای عراقی به یک شناور تدارکاتی ایران در نزدیکی جزیره لاوان.
7 نامه ایران به دبیرکل سازمان ملل درباره نقض حقوق بین‌المللی و اقدامات تهدیدآمیز هواپیماهای امریکا در آب‌های سرزمینی ایران.
8 رئیس‌جمهور پاکستان در دیدار با معاون سیاسی نخست‌وزیر ایران: ایران باید امنیت را در خلیج فارس برقرار نماید … پاکستان در جهت منافع قدرت‌های بزرگ عمل نخواهد کرد. سخنان وزیر خارجه پیشین پاکستان درباره دخالت امریکا در خلیج فارس برای تهدید ایران و حمایت از عراق.
9 انتخاب محمدجواد لاریجانی به عنوان نماینده ایران برای مذاکره با دبیرکل سازمان ملل؛ اظهارات لاریجانی در این‌باره و تأکید بر اینکه اعلام متجاوز و اجرای آتش‌بس به طور هم‌زمان منافاتی با هم ندارد.
10 بیانیه وزارت امور خارجه ایران درباره اجلاس سران عرب در امان و همسو دانستن آن با سیاست‌های تجاوزکارانه امریکا. نخست‌وزیر نیز گفت: اگر حضور نظامی امریکا توانست کاری انجام دهد، قطعنامه کنفرانس امان هم می‌تواند برای صدام کاری انجام دهد. وزیر خارجه سوریه نیز گفت: به‌رغم بیانیه اجلاس امان، سوریه با سرزنش ایران و بازگشت مصر به جامعه عرب موافق نیست.
11 بازتاب اجلاس سران عرب و موضوع بازگشت مصر به جهان عرب در روزنامه پراودا، رادیو بی.بی.سی، خبرگزاری رویتر و مجله آلمانی اشپیگل.
12 تصمیم یک شرکت ژاپنی به ادامه خرید نفت از ایران پس از پایان قرارداد خود؛ این شرکت در حال حاضر روزانه 60 هزار بشکه نفت خام از ایران وارد می‌کند.
گزارش روزشمار 22/8/1366
13 دستورالعمل ده ماده‌ای شورای عالی پشتیبانی جنگ درباره مشارکت همه اقشار جامعه و دستگاه‌های دولتی در پیشبرد جنگ و دست‌یابی به پیروزی.
14 سخنان هاشمی‌رفسنجانی در خطبه‌های نمازجمعه در تشریح مرحله جدید رویارویی جمهوری اسلامی با عراق و امریکا و اهداف دستورالعمل ده ماده‌ای شورای عالی پشتیبانی جنگ.
15 بازتاب موج جدید آمادگی ایران برای حملات جدید در رسانه‌ها از جمله رادیو بی.بی.سی، رادیو امریکا، خبرگزاری فرانسه، یونایتدپرس، رادیو کلن، رادیو مونت کارلو، رادیو هلند و خبرگزاری رویتر.
16 بررسی کمبودها و مشکلات یگان‌ها، میزان آمادگی آنها برای اجرای عملیات در منطقه ماووت و شناسایی‌های انجام شده و آخرین وضعیت دشمن در جلسات امروز قرارگاه نجف؛ اجرای عملیات در این منطقه که قرار بود 25 آبان اجرا شود دو روز به تأخیر افتاد.
1 اطلاعیه ستاد مشترک ارتش درباره حمله هواپیماهای ایران به مواضع نیروهای عراقی در منطقه مقابل شرهانی و شناسایی و بازرسی 13 کشتی تجاری و نفتکش خارجی در تنگه‌هرمز با همّت نیروی دریایی.
2 حمله هواپیماهای عراق به یک نفتکش یونانی که در اجاره ایران است و یک یدک‌کش ایرانی در جنوب جزیره خارک؛ در این حمله نفتکش یونانی آسیب دید و یدک‌کش ایران که برای کمک به آن منطقه رفته بود غرق شد و دو تن از خدمة آن شهید و چهار تن مجروح شدند.
3 حمایت وزیر دفاع جدید امریکا از حضور ناوگان این کشور در خلیج فارس و مخالفت وی با طرح شوروی برای تأمین امنیت کشتیرانی زیر نظر سازمان‌ملل.
4 تجدید روابط دیپلماتیک عراق با مصر و برافراشته شدن پرچم سفارت مصر در بغداد.
5 گزارش واشنگتن پست درباره سفر آتی شاه‌حسین به مسکو برای گفتوگو با گورباچف درباره جنگ ایران و عراق.
6 رضایت امریکا و اسرائیل از نتایج اجلاس سران عرب در امان و مخالفت گروه‌های لبنانی، فلسطینی و برخی از شخصیت‌های جهان اسلام با این اجلاس.
7 امریکا مجدداً چین را به قطع انتقال تکنولوژی در صورت ارسال سلاح به ایران تهدید کرد؛ نماینده چین در سازمان‌ملل نیز ضمن تکذیب فروش سلاح به ایران، ادعاهای امریکا را بی‌پایه و اساس خواند.
گزارش روزشمار 23/8/1366
8 اعلام آمادگی اقشار مختلف مردم، وزارتخانهها، سازمان‌ها و نهادها برای حضور در جبهه‌ها و رویارویی با امریکا در پی انتشار دستورالعمل شورای عالی پشتیبانی جنگ؛ اعلام آمادگی سپاه‌پاسداران برای آموزش، سازماندهی و به کارگیری داوطلبان اعزام به جبهه؛ اعلام آمادگی نیروهای سه‌گانه ارتش برای رویارویی با امریکا و عراق.
9 یک نشریه داخلی سپاه توافق سوریه و عراق، رضایت امریکا از اجلاس امان و سکوت شوروی در قبال آن را نشانه‌ای از توافق دو ابرقدرت درباره جنگ ایران و عراق دانسته و برای عبور از این بحران نکاتی را متذکر گردیده است.
10 گزارش قرارگاه رمضان درباره آخرین وضعیت دشمن در منطقه عملیاتی ماووت و احتمال غافل‌گیر شدن دشمن.
11 آماده‌باش صددرصد دشمن در جبهه جنوب در پی تبلیغات اخیر رسانههای داخلی برای بسیج مردم و خاتمه جنگ و انعکاس آن در رسانههای خارجی.
12 حمله هوایی عراق به تلمبه‌خانه نفت عبدالخان در جاده اهواز - اندیمشک، پایگاه امیدیه، واحد بهره‌برداری نفت شماره3 در 30 کیلومتری امیدیه - آغاجاری و تأسیسات فشار قوی تزریق گاز منطقه گچساران. اعلام وضعیت قرمز در برخی از شهرها. پرواز یک هواپیمای ناشناس برفراز چابهار.
13 ورود هفدهمین و بزرگ‌ترین کاروان کشتی‌های کویتی تحت پرچم امریکا به سواحل کویت. یک قایق توپدار ایرانی یک کشتی بازرگانی چینی را که عازم عراق بود ره‌گیری و بازرسی کرد. نفتکش شوروی یک مین در شمال خلیج فارس کشف کرد. نیروی دریایی ارتش 15 کشتی تجاری و نفتکش را در محدوده تنگه‌هرمز شناسایی و بازرسی کرد.
14 تأکید رهبر لیبی و وزیرخارجه آلمان بر لزوم پایان یافتن جنگ ایران و عراق.
15 فراهم شدن زمینه گسترش کمپ‌دیوید و کاهش منفوریت روابط با اسرائیل، بازگشت مصر به جهان عرب؛ ابراز رضایت اسرائیل از اجلاس امان و تمایل به گسترش روابط با رژیم‌های عربی به ویژه عراق؛ متهم کردن ایران به داشتن روابط با اسرائیل.
1 تأکید وزیر امور خارجه سوریه بر پشتیبانی از کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس و تغییر نکردن موضع سوریه در قبال ایران.
2 مقاله نشریه اینکوابری چاپ لندن درباره شکست استراتژی محدود ساختن انقلاب اسلامی درچارچوب مرزهای آن، تحرک سازمان‌ملل و برخورد ایران با قطعنامه جدید شورای امنیت.
3 بر اثر فشارهای امریکا و کشورهای عربی، ایتالیا از تحویل 60 تا 80 هلی‌کوپتر به ایران خودداری کرده است.
4 نقش نفت در تحولات منطقه و جنگ ایران و عراق و تلاش امریکا و دیگر کشورها برای قطع درآمدهای نفتی ایران. تخطی عراق از سهمیه تولید نفت اوپک. رئیس شورای بازرگانی انگلیس تحریم نفتی ایران را بی‌نتیجه خواند. ابراز اطمینان وزیران انرژی اروپا از ثبات بازار نفت به‌رغم تنش‌های موجود در خلیج فارس.
گزارش روزشمار 24/8/1366
5 حملات هوایی عراق به شهرک ورمهنگ کامیاران، واحد بهره‌برداری دشت بلوط گچساران، تلمبه‌خانه گچساران و پالایشگاه باختران؛ بر اثر این حملات 7 غیرنظامی شهید و 35 تن مجروح شدند و خساراتی به تأسیسات نفتی وارد شد؛ یک هواپیمای دشمن نیز سرنگون گردید. تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی ایلام، مهران، صالح‌آباد، خرم‌آباد و اصفهان.
6 کاهش تولید نفت ایران بر اثر بمباران تأسیسات نفتی مناطق جنوب؛ عزم عراق بر محروم کردن ایران از عایدات نفتی.
7 حملات توپخانه‌ای ایران به مراکز صنعتی و نظامی عراق در منطقه شرق بصره و شرق دجله.
8 حمله به نفتکش لیبریایی در جنوب خلیج فارس که گفته می‌شود به تلافی حملات عراق به کشتی‌ها انجام شده است.
9 بررسی میزان آمادگی واحدهای قرارگاه نجف برای عملیات در منطقه ماووت در جلسة فرماندهان و مسئولان واحدهای این قرارگاه؛ در این جلسه مشکل انتقال مجروحان و شهدا به عقب، مداوای مجروحان شیمیایی، مقابله با حمله شیمیایی دشمن، مسائل حفاظتی و امنیتی، مشکلات و کمبودهای پشتیبانی و مقابله با مشکلات سرما و بارش برف و باران بررسی گردید.
10 حمله پیشمرگان حزب‌الله عراق به یک پایگاه ارتش عراق در دشت هرت. اجرای آتش توپخانه قرارگاه رمضان روی مقر منافقین و ضدانقلابیون در حد فاصل سیدصادق و کانی پانکه، مرکز توپخانه استبکه و پادگان بستان‌سوره در استان سلیمانیه.
11 حضور جلال طالبانی در قرارگاه رمضان به منظور هماهنگی و همکاری مؤثرتر اتحادیه میهنی کردستان عراق و قرارگاه رمضان. مقاله یک نشریه داخلی سپاه درباره نقش جلال طالبانی در تغییر خط‌مشی خصومت‌آمیز حزب دمکرات کردستان ایران علیه نیروهای خودی.
12 بررسی علل کاهش تدریجی نیروهای داوطلب بسیجی در گزارش ستاد سپاه یکم ثارالله از جمله برخورد نامناسب مسئولان با بسیج، ضعف عقیدتی، کاهش حضور روحانیون در جنگ، ضعف تبلیغات، مشکلات مالی و تدارکاتی، افزایش مشکلات اقتصادی و اجتماعی مردم و … .
13 تأکید رئیس‌مجلس بر بسیج نیروها و امکانات کشور و تداوم عملیات‌ها. ارزیابی موقعیت حساس کشور، برنامه‌های سازماندهی نیروهای مردمی، تأمین امکانات برای اجرای عملیات‌ها و تقویت آمادگی نظامی در خلیج فارس در جلسه مشترک هیئت وزیران، شورای عالی دفاع و شورای عالی پشتیبانی جنگ. حمایت نمایندگان مجلس شورای اسلامی از درخواست شورای عالی پشتیبانی جنگ. اطلاعیه ستاد کل سپاه درباره تاریخ اعزام سراسری حضرت محمد(ص) و برگزاری مانور در استان‌های کشور.
1 پایان مأموریت هفدهمین کاروان نفتکش‌های کویتی و حرکت کاروان بعدی به سوی تنگه هرمزتحت اسکورت امریکا.
2 رد پیشنهاد شوروی برای اسکورت نفتکش‌های ایران و افزایش فشارهای شوروی بر ایران از طریق لیبی و سوریه.
3 پیام وزیرخارجه ژاپن به ایران برای اعزام سریع نماینده به نیویورک و شروع مذاکره با دبیرکل. مصاحبه مطبوعاتی سفیر ژاپن در تهران درباره مواضع کشورش در قبال بحران خلیج فارس، اقدامات ژاپن برای تأمین امنیت خطوط کشتیرانی و اجرای قطعنامه598.
4 مقاله روزنامه تایمزمالی درباره بی‌تأثیر بودن تحریم تسلیحاتی ایران و راه‌های ایران برای خرید اسلحه از غرب و کشورهای بلوک شرق.
5 افزایش میزان خرید امریکا از نفت عراق.
6 افزایش قیمت طلا و ارزش برابری ارزهای عمده در مقابل بهای ریال در بازار آزاد تهران در پی تحرک جدید مسئولان و مردم برای حمایت از جنگ.
گزارش روزشمار 25/8/1366
7 آغاز عملیات نامنظم ظفر3 در منطقه دربندی‌خان عراق؛ در این عملیات تأسیسات سد و برق دربندی‌خان به میزان 70 درصد منهدم شد و برق استان دهوک و شهرهایی از استان سلیمانیه قطع گردید. همچنین یک هلی‌کوپتر، چندین تانک و نفربر و خودرو دشمن منهدم و تعداد زیادی سلاح به غنیمت گرفته شد و بیش از 700 تن از عناصر دشمن کشته و زخمی و 50 تن اسیر شدند.
8 ادامه تلاش‌های نیروی زمینی سپاه برای اجرای عملیات در غرب منطقه ماووت در زمان مقرر. بحث درباره نحوه اجرای عملیات روی تپه منافقین و تصرف آن در جلسه جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه و فرماندهان قرارگاه نجف و لشکر5 نصر.
9 بررسی میزان آمادگی برای عملیات روی ارتفاع گرده‌رش در جلسه جانشین فرمانده نیروی زمینی و فرماندهان قرارگاه نجف و تیپ12 قائم(عج). در این جلسه درباره نحوه انتقال نیروها به منطقه، شناسایی‌های انجام شده و وضعیت راه‌کارها، وضعیت نیروهای تیپ12 قائم(عج)، اهمیت عملیات روی گرده‌رش، آشنایی فرماندهان با منطقه و رعایت مسائل حفاظتی و امنیتی بحث و گفتوگو گردید.
10 حرکت یک ستون نظامی دشمن به استعداد 60 دستگاه تریلر حامل تانک از جنوب به شمال در منطقه دجله. آتش شدید عراق روی جزیره شمالی مجنون. پرواز 5 هواپیمای عراقی بر فراز منطقه شلمچه و فاو.
11 تجاوز هواپیماهای عراقی به حریم هوایی جزیره فارسی، اهواز، رامهرمز، امیدیه، گناوه، دهلران، کوهدشت، دزفول شوشتر، شادگان، آبادان و خرمشهر و عکس‌برداری از این مناطق (به جز جزیره فارسی و دهلران).
12 حمله قایق‌های تندرو به سه نفتکش حامل نفت عربستان: نفتکش لوسی در نزدیکی تنگه‌هرمز (به این نفتکش دیروز حمله شده بود)، نفتکش اسو فری پورت در نزدیکی جزیره ابوموسی، نفتکش فیلیکن.ال در نزدیکی دهانه خروجی خلیج فارس. گزارش آسوشیتدپرس و رادیو امریکا در این‌باره.
13 رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ نحوه حضور مردم در جبهه‌ها و مشارکت عمومی در جهاد مالی را تشریح کرد. دعوت ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی از مردم برای تأمین وسایل مورد نیاز جبهه‌های جنگ و اعلام شماره حساب جهادمالی. ادامه حمایت اقشار مختلف از اطلاعیه شورای عالی پشتیبانی از جنگ.
1 بازتاب تلاش و تدارک ایران برای آغاز حمله گسترده در جبهه جنوب در رادیو بی.بی.سی و خبرگزاری فرانسه.
2 مشکل مشمولان فراری و آمار آن در استان کرمان.
3 آماده‌باش کامل عراق در جبهه‌ها و سخنان معاون اول صدام درباره آمادگی مقابله با حمله قریب الوقوع ایران. ارسال نامه نماینده عراق به دبیرکل سازمان ملل و ادعای حمله ایران به نقاط مسکونی.
4 افزایش حمایت مطبوعات کویت از رژیم عراق در پی تلاش ایران برای تقویت جبهه‌ها.
5 تلاش ایتالیا برای خارج کردن ناوهای خود از خلیج فارس.
6 مقاله نشریه اینکوایری چاپ لندن درباره تغییر موضع دو ابرقدرت در قبال جنگ ایران و عراق و علل آن.
7 توزیع اعلامیه سازمان چریک‌های فدایی (اکثریت) در شرق تهران درباره محکومیت ادامه جنگ.
گزارش روزشمار 26/8/1366
8 حمله هوایی عراق به نیروگاه اتمی بوشهر در دو نوبت و وارد آوردن خسارات زیادی به آن؛ شهید و مجروح شدن 22 نفر؛ انتقاد از عملکرد واحد پدافند نیروگاه. حمله هواپیماهای عراقی به جزیره خارک و سقوط یک هواپیمای دشمن.
9 خوشحالی عراقی‌ها از بمباران نیروگاه اتمی بوشهر و ادعای اینکه به مجتمع تولید فرآورده‌های شیمیایی حمله کرده‌اند.
10 در آستانه عملیات روی ارتفاع گرده‌رش در شمال منطقه ماووت، وضعیت آمادگی و طرح مانور لشکر57 ابوالفضل در جلسه صبح و وضعیت لشکرهای 11 امیرالمومنین(ع) و 21 امام رضا(ع) در جلسه بعدازظهر در قرارگاه نجف بررسی شد.
11 بررسی اوضاع نهایی منطقه عملیاتی (گرده‌رش) و تصمیم به تعویق 24 ساعته عملیات به دلیل کامل نشدن شناسایی یکی از یگان‌ها، عدم هماهنگی با یگان‌های ارتشی و خستگی زیاد رزمندگان (نخوابیدن دردو شب گذشته) تعیین زمان عملیات در ساعت 2 بامداد 29/8/1366.
12 تحرکات دشمن در شرق دجله روی جاده العماره - بصره.
13 مانور یکصد هزار نفری رزمندگان و بسیجیان استان همدان و سخنرانی رئیس‌جمهور در جمع آنان با اشاره به تحولات سیاسی اخیر در عرصه بین‌المللی.
14 افزایش حضور نظامی امریکا با استقرار تجهیزات نظامی در کشورهای عرب منطقه خلیج فارس برای جلوگیری از سقوط صدام و فشار بیشتر به ایران.
15 آمار کشتی‌های جنگی کشورهای مختلف مستقر در خلیج فارس به همراه آمار حمله به کشتی‌ها در قبل و بعد از حضور آنها در خلیج فارس.
16 مذاکره معاون وزیرخارجه امریکا با همتای روسی خود درباره جنگ ایران و عراق و مسئله افغانستان و تحلیل رادیو بی.بی.سی از نزدیکی دو ابرقدرت شرق و غرب.
17 مواضع کویت و پاکستان درباره جنگ ایران و عراق هم‌زمان با دیدار وزیرخارجه آلمان از منطقه.
18 تهدید اقتصاد و امنیت و ثبات عراق بر اثر طولانی شدن جنگ.
19 گزارش تلویزیون سراسری آلمان از وضع زندگی عادی مردم ایران، متفاوت با سایر گزارش‌ها.
20 جلسه اتحادیه مطالعات خاورمیانه‌ای امریکای شمالی درباره موضوعات مختلف جنگ ایران و عراق و راه‌های پایان دادن به آن.
1 افزایش شرارت‌ها و عملیات‌های ایذایی میلیشیاهای افغانی و اشرار در جاده‌ها و آبادی‌های مرزی منطقه تایباد و قسمت‌های مختلف نوار مرزی.
2 تیراندازی مأموران ستاد جذب مشمولان باختران به هنگام سربازگیری و کشته شدن یک تن.
گزارش روزشمار 27/8/1366
3 آخرین تلاش‌ها برای آمادگی و هماهنگیِ هر چه بیش‌ترِ اجرای عملیات روی ارتفاع گرده‌رش.
4 بررسی وضعیت قوای دشمن و میزان هشیاری آنها درباره عملیات و تدابیری برای لو نرفتن عملیات و رفع برخی موانع و مشکلات موجود.
5 حمله هواپیماهای عراقی به منطقه باختران و سقوط دو فروند از آنها؛ وارد شدن خسارت به سایت موشکی هاوک. شنیده شدن صدای چند انفجار در خلیج فارس و استان بوشهر. نامة نماینده ایران در سازمان ملل به دبیرکل این سازمان درباره حمله هوایی عراق به مناطق غیرنظامی.
6 واکنش سازمان بین‌المللی انرژی اتمی و آلمان به بمباران نیروگاه اتمی بوشهر؛ کارشناسان آلمانی نیروگاه را ترک کرده‌اند و قصدخروج ازکشور را دارند؛ بازتاب این‌حمله درمطبوعات ایتالیا؛ تمجید از این‌حمله در یک روزنامه‌کویتی.
7 حمله مبارزان کرد عراقی به 11 پایگاه تأمینی ارتش عراق. حمله یک گروه از مبارزان به سیلو و ایستگاه برق جمبور عراق.
8 برنامه مبارزاتی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و سازماندهی نیروهای مجاهد و رزمنده در داخل خاک عراق و در جبهه‌های نبرد.
9 اعدام 25 تن از کردهای ساکن شهر شقلاویه عراق به دست ارتش عراق و تخریب روستاهای کردنشین.
10 رژیم عراق بیمارستان شهر دهوک را بمباران کرد و آن را به جمهوری اسلامی نسبت داد.
11 نماینده عراق در سازمان ملل دو نامه برای دبیرکل این سازمان ارسال کرد. در نامه اول مدعی شده که ایران به نقاط مسکونی حمله کرده است. در نامه دوم با اشاره به سخنان رئیس‌جمهور در 26 آبان، این سخنان را نگرش ایران به قطعنامه598 و اصرار ایران به ادامه تجاوز ذکر کرد.
12 تحلیل استانداری کردستان از حمله نظامی ترکیه به شمال عراق.
13 اظهارات رئیس دانشگاه صنعتی اصفهان درباره کاسته شدن از داوطلبان اعزام به جبهه در این دانشگاه و دلیل آن.
14 مخالفت امریکا و کویت با حمله ایران به بصره.
15 تلاش کشورهای منطقه برای متقاعد کردن ایران به پذیرش قطعنامه598؛ ورود وزیرخارجه آلمان به بغداد پس از سه روز مذاکره با مقامات عربستان؛ دولت لیبی حضور نیروهای خارجی را در خلیج فارس مانع صلح می‌داند.
16 تدابیر جدید چین و کانادا در ممانعت از رسیدن سلاح به ایران در پی فشارهای امریکا.
17 مقاله روزنامه فرانسوی لوموند درباره فروش سلاح فرانسوی به ایران و عراق.
18 رقابت شرکت‌های کشتیرانی برای حمل نفت از خلیج فارس با وجود خطر حملات نظامی، در گزارش خبرگزاری فرانسه.
19 مذاکرات و مصوبات مجلس شورای اسلامی در یک ماه اخیر.
20 نامه مسعود رجوی به مردم ایران در واکنش به دعوت شورای عالی پشتیبانی جنگ و گسترش اعزام نیرو و ایجاد روحیه جهادی در مردم.
21
اشخاص.......................................................................................................................................................... 942
ایران (مکان‌ها و سازمان‌های رسمی)................................................................................................................................................. 951
مکان‌ها و مناطق عملیاتی....................................................................................................................................................................... 958
عراق (مکان‌ها و سازمان‌های رسمی)............................................................................................................................................................... 962
سایر کشورها (مکان‌ها و سازمان‌های تابع).............................................................................................................................................. 966
مناطق و سازمان‌های بین‌المللی، قراردادهای بین‌المللی.................................................................................................................... 971
اصطلاحات و اقدامات نظامی............................................................................................................................................. 973
تسلیحات و تجهیزات نظامی............................................................................................................................................................ 978
اصطلاحات و اقدامات سیاسی ، اصطلاحات و اقدامات اقتصادی........................................................................................ 980
نیروهای نظامی و انتظامی ایران و سازمان‌های مربوطه.......................................................................................................................... 985
کشتی‌های تجاری و نفتکش................................................................................................................................ 988
احزاب، سازمان‌ها.................................................................................................................................................................................. 989
رسانه‌ها............................................................................................................................................................ 990
سایر اسامی و اصطلاحات.................................................................................................................................... 992
آبرومند، جمال (مسئول پشتیبانی نیروی زمینی سپاه): 212, 213, 251, 395, 406, 660
آبسالان، خداداد (شهید): 292
آخوندزاده، محمدمهدی (کاردار ایران در لندن): 77
آدامز، براک (سناتور امریکایی): 735
آدامز، جیمز: 339
آرال جاهد (وزیر صنایع ترکیه): 735
آرماکاست، مایکل (معاون وزیر خارجه امریکا): 711, 819, 859
آرمیتاژ، ریچارد (معاون وزیر دفاع امریکا): 336
آقازاده، غلامرضا (وزیر نفت): 198, 449, 495, 535, 583, 594, 726
آل‌سعود: 88, 90, 134, 135, 151, 242, 752
آلن، ریچارد (مشاور ریگان): 108
اباعبدالله(ع): 303
ابراهیمی، خضر: 677
ابوحسن: 586, 648
ابوزید عمر درده (فرستاده ویژه قذافی به تهران): 460
ابوعمار: 648
ابوغزاله (وزیر دفاع مصر): 622, 762, 765
ابوفدک: 648
ابومصطفی: 586, 648
اجاس کوماروما (ناخدا): 202
احمد حسن عبید (سرتیپ عراقی): 117
احمد زهی: شهنوازی, خان‌محمد
احمد طالب ابراهیمی (وزیر خارجه الجزایر): 342, 343, 562
احمدپور، محمود (معاون وزیر سپاه): 602
احمدی (فرمانده تیپ توپخانه61 محرم):552, 815
احمدی (فرمانده یگان پدافند هوایی قرارگاه نجف): 865
احمدی، اسدالله (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نیروی زمینی سپاه): 58, 66, 223, 362, 363, 524
احمدیان (از مسئولان نیروی دریایی سپاه): 748
اربابی (نماینده مردم چابهار): 259
اردستانی، حسین (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه مرکزی سپاه): 58, 769, 779, 803, 816, 853
ارنو، شارل (وزیر دفاع سابق فرانسه): 726, 733
اریک اشمیت، کارل: 775, 776
ارین، مایکل (مشاور پیشین شورای امنیت ملی امریکا): 482
آسپین، لس (رئیس کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان امریکا): 387
استاندار بوشهر: 260
استوار، عبدالرسول (فرمانده تیپ35 امام حسن): 602, 815, 856
اسدی، جعفر (فرمانده لشکر33 المهدی): 600, 632
اسفندکی، امین: 233
اشترکن، هانس (رئیس کمیسیون روابط خارجی پارلمان آلمان): 370, 389, 542
اشنایدر، کیت (سخنگوی وزارت دفاع امریکا): 117, 218
افشار (از عوامل بختیار، سرهنگ): 522
افشار، علیرضا: 770, 771
اقبال آساری: 826
اکسل گارد، فرد: 264, 265
اکهارت، برایان (از مقامات سازمان ملل): 507
الویری، مرتضی (معاون پارلمانی وزارت برنامه و بودجه): 591, 593
امام جعفر صادق(ع): 783
امام حسین(ع)، سیدالشهداء: 303, 306، 348, 366
امام خمینی، آیت‌الله خمینی: 20, 40, 43, 44, 45, 71, 79, 87, 88, 89, 132, 147, 149, 150, 151, 163, 164, 165, 205, 241, 262, 329, 344, 348, 508, 558, 577, 580, 596, 603, 604, 608, 618, 629, 661, 680, 682, 683, 708, 709, 714, 721, 722, 746, 750, 751, 770, 771, 783, 785, 788, 802, 803, 809, 812, 813, 821, 836, 844, 846, 847, 850, 856, 857, 862, 869,
امام رضا(ع): 842
امام زمان، صاحب‌الزمان (عج): 176, 306
امیر بحرین: 544
امیری (مسئول معاونت نیروی انسانی نیروی زمینی سپاه): 602
انجم‌شعاع (از مسئولان نیروی دریایی سپاه): 748
آندرئوتی، جولیو (وزیر خارجه ایتالیا): 46, 47, 95, 96, 184, 185, 370, 521, 532, 533, 681
انصاری، حمید (رئیس کمیسیون نظارت بر قیمت‌ها): 597, 724
انگشت‌باف، علی‌اکبر (مسئول مهندسی قرارگاه نجف): 178, 442
انورسادات (رئیس‌جمهور اسبق مصر): 343
آهنی، علی (مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه): 33, 39, 231, 434, 518, 542
اوانز، کاترین: 620
اوزال، تورگوت (نخست‌وزیر ترکیه): 196, 209, 283, 594, 595
اوسط، حجت‌علی (مسئول اطلاعات قرارگاه نجف): 348, 349, 350, 375, 422, 538, 585, 813, 866
اوکسای، کاظم (وزیر مشاور در امور نفتی ترکیه): 595, 704
اوکلی (سخنگوی وزارت‌خارجه امریکا) : 427, 528
ایروانی، محمدجواد (وزیر امور اقتصادی و دارایی): 124, 267, 666, 667, 704
ایزدی، مصطفی (مسئول معاونت عملیات نیروی زمینی سپاه): 59, 60, 417, 418, 419, 440, 465, 466, 487, 488, 489, 600, 605, 608, 609, 612, 627, 630, 631, 632, 648, 660, 673
ایزدی، یدالله (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نجف): 58, 831, 841, 853, 854, 865
ایوانی باقری، علی: 308, 443
باتلر، دان (سخنگوی وزارت انرژی امریکا): 871
باقری، محمد (مسئول معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه): 59, 82, 418, 419, 423, 455, 487, 627, 631, 632
بال رام جاکار (رئیس مجلس نمایندگان هند): 520, 556, 557, 577, 578
بامری، آسا: 567
بامری، غلامحسین: 567
بانگمان، مارتین (وزیر اقتصاد آلمان‌غربی): 667, 860
بختیار: 522
بخشدار بزمان: 745
بخش ماری، میرخیبر: 173
بدر مال‌الله (سرهنگ پلیس عراق): 286, 787
بدری، سیدکمال: 240
براهوئی، حاج‌صفر: 657
برد، رابرت (رئیس سنای امریکا): 169
برژینسکی (مشاور امنیت ملی کارتر): 562, 564
بشارتی، علی‌محمد (قائم‌مقام و معاون سیاسی وزیرخارجه): 367, 368, 432, 433, 459, 691, 837
بلشینکو، ایگوی (معاون ریاست انجمن حقوقدانان شوروی): 624
بوجی، ماریزیو (نماینده ایتالیا در سازمان ملل متحد): 389
بولاک، جان: 544
پارسونز، آنتونی (سفیر سابق انگلیس در ایران): 171, 507, 508
پایدار (فرمانده قرارگاه صاعقه نیروی هوایی سپاه): 395, 865
پتروسیان، واحه: 443, 562
پتروفسکی (معاون وزیر خارجه شوروی): 169, 322
پرز، شیمون (نخست‌وزیر اسرائیل): 244, 245, 763, 785
پروین، حسین (جانشین فرمانده لشکر10 سیدالشهدا): 361
پزشکیار، صادق: 426
پیادیشف، بوریس (سخنگوی وزارت خارجه شوروی): 96, 502, 639, 744
پیرایش (عضو ستاد خاتم الانبیاء): 494, 555
پیرزاده، شریف‌الدین (دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی): 30, 33, 90, 91, 194, 357, 412, 518, 664
پیشبهار، محمد (جانشین مسئول معاونت اطلاعات نیروی زمینی سپاه): 189, 487, 759, 866
تاچر، مارگارت (نخست‌وزیر انگلیس): 71, 479
تایلور، پاتریک: 825
ترنر (رئیس سابق سازمان سیا): 476
تقی‌زاده (از مسئولان قرارگاه رمضان): 648
تموین سمرمه (عضو حزب بعث): 286
توسلی (حجت‌الاسلام، عضو دفتر امام): 149, 150
توسلی، غلامحسین (شهید): 292
توفیقی، الیاس،: 295
تیندمان (وزیر خارجه بلژیک): 33, 480, 638
جان، ریچارد: 484
جانشین فرمانده کل سپاه: شمخانی، علی
جان‌محمد (مسئول مرکز پشتیبانی سپاه در غرب): 212, 213, 351, 790, 832
جبار عبدالقادر الدوری (افسر عراقی): 334, 787
جرجیان، ادوارد (معاون وزیر امور خارجه امریکا: 692
جعفری، غلامرضا (فرمانده لشکر17): 235, 632, 633
جعفری، محمد (فرمانده قرارگاه فتح): 441, 456, 457, 471, 492, 513, 514, 524, 540, 575, 586, 587, 614, 615, 634, 648, 649, 650, 661, 662, 674, 675, 697, 707, 708, 717, 718, 731, 740, 741, 750
جعفری، محمدعلی (عزیز، فرمانده قرارگاه قدس): 59, 60, 63, 80, 81, 82, 178, 188, 211, 223, 250, 251, 256, 523, 539, 600, 605, 608, 609, 627, 644, 670, 671, 673, 780
جفری‌هاو (وزیر خارجه انگلستان): 77, 317, 479, 678, 680, 694, 695
جلالی، غلامرضا (معاون عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا): 257
جمال سنندجی: 144
جمالی: 494
جنتی (آیت‌الله): 709, 771
جهانگیر(سرکرده گروهی از اشرار اعزامی از افغانستان): 79, 233
چائوشسکو، نیکولای (رئیس‌جمهور رومانی): 102
چتری (مسئول واحد اطلاعات تیپ12 قائم(عج)): 843
چکسون، ویلیام: 281
چوبین، شهرام: 265, 266, 504, 505, 712
چیت‌ساز، علی (مسئول واحد اطلاعات لشکر32): 469, 470
حاج‌محمد‌زاده، ابراهیم (معاون سیاسی فرمانده کل سپاه): 746
حافظ اسد (رئیس‌جمهور سوریه): 51, 52, 370, 371, 372, 477, 497, 535, 753, 765, 773, 785, 798, 825, 837
حسنی‌سعدی (سرتیپ، فرمانده نیروی زمینی ارتش): 822
حسنی‌مبارک (رئیس‌جمهور مصر): 102, 103, 244, 530, 621, 678, 765, 807
حسینی، جلال: 509
حسینی‌تاش، سیدعلی (جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه): 255, 494, 555, 575, 576, 686, 687, 748
حق‌بیان: 587
حکیم، سیدمحمدباقر (رئیس مجلس اعلا): 577, 615, 788, 872
حمیدنیا، حمزه (از مسئولان قرارگاه نجف): 211, 212
خاتم‌الانبیا(ص): 88, 783
خاکسار، مصطفی (فرمانده سپاه پاسداران لبنان و سوریه): 499
خاکی، پرویز (سرپرست هیئت ورزشی ایران): 598
خامنه‌ای، سیدعلی (رئیس‌جمهور، امام جمعه تهران): 17, 27, 31, 44, 45, 74, 75, 77, 83, 90, 91, 95, 103, 105, 106, 120, 129, 138, 151, 166, 183, 184, 185, 196, 229, 257, 276, 296, 297, 355,401, 419, 428, 431, 460, 477, 532, 556, 577, 589, 618, 619, 666, 708, 741, 742, 743, 751, 752, 770, 771, 774, 783, 803, 822, 835, 836, 846, 847, 857, 874
خان‌جونجو (نخست‌وزیر پاکستان): 462, 860
خبرنگار روزنامه اطلاعات: 398, 415, 506, 858
خرازی، کمال (سخنگوی ستاد تبلیغات جنگ): 38, 68, 92, 314, 385, 561, 579, 638, 689, 772, 773
خلف اوغلو، وحید (وزیر خارجه ترکیه): 197, 209
خمینی، سیداحمد: 257
خمینی، سیدروح‌الله (آیت‌الله): امام خمینی
خورسوار، احمد (فرمانده هیز پیشوا): 161
خیراندیش (سرهنگ، فرمانده گروه هوانیروز کرمان): 395
دارا (سرهنگ سابق عراقی و عضو اتحادیه میهنی): 418, 419, 589
دافع عارفی (جاسوس عراقی): 286
دانایی، حسن(از فرماندهان سپاه): 600, 627
دانشیار، اکبر (معاون عملیات قرارگاه نجف): 200, 211
دانکن، اندرو: 355
دبیر اول سفارت شوروی در افغانستان: 836
دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس: 30, 412
درگاهی: 713
دعاگو (حجت‌الاسلام، عضو شورای سرپرستی صدا و سیما): 385
دکوئیار، خاویر پرز (دبیرکل سازمان ملل متحد): 28, 29, 30, 33, 45, 46, 47, 76, 83, 84, 90, 95, 102, 104, 105, 106, 107, 108, 118, 121, 127, 136, 161, 165, 166, 167, 168, 184, 185, 194, 195, 196, 197, 201, 205, 220, 252, 253, 272, 276, 279, 288, 289, 296, 298, 312, 315, 326, 329, 332, 340, 341, 358, 364, 370, 378, 389, 411, 412, 415, 416, 425, 426, 428, 429, 433, 447, 448, 449, 480, 501, 502, 507, 518, 520, 521, 528, 533, 542, 545, 548, 563, 577, 578, 583, 594, 596, 623, 636, 639, 640, 663, 664, 679, 680, 681, 691, 700, 701, 702, 703, 712, 727, 743, 744, 764, 768, 785, 793, 805, 806, 837, 848, 870, 873, 875, 876
دهقان، حسین (از مسئولان معاونت عملیات قرارگاه رمضان): 423, 441, 454, 457, 586, 717, 718, 730
دورنان، رابرت (عضو کنگره امریکا): 316
دونیگتون، جان (وزیر انرژی امریکا): 263, 264, 548
ذوالقدر، محمدباقر (فرمانده قرارگاه رمضان): 176, 188, 200, 211, 212, 333, 361, 376, 394, 408, 424, 438, 439, 441, 454, 455, 467, 471, 487, 489, 491, 514, 523, 524, 538, 540, 553, 612, 613, 614, 633, 674, 718, 740, 750, 759, 833
رئوفی، عبدالمحمد (فرمانده لشکر7 ولیعصر(عج)): 177, 350, 422, 423, 439, 466, 602, 645, 815, 856
رئیس دانشگاه صنعتی اصفهان: 875
رئیس ستاد مرکزی سپاه: 255
رئیس شورای امنیت: 31, 90, 389, 474, 500, 700
رئیس شورای بازرگانی دولت انگلیس: 827
رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ: خامنه‌ای, سیدعلی
رئیس شورای عالی دفاع: خامنه‌ای, سیدعلی
رئیس کنفرانس اوپک: 327
رئیس کنفرانس وزیران خارجه جنبش عدم تعهد: 33, 518
رئیس منافقین: رجوی, مسعود
رئیس‌جمهور ترکیه: 296
رابرد، داگلاس: 691
رابین، رایت (مشاور سابق امنیت ملی امریکا): 505
راشد عبدالله (وزیر مشاور در امور خارجی امارات): 561
راوی لشکر32 انصارالحسین: 469
ربیعی، مصطفی (از فرماندهان سپاه): 660
رجایی‌خراسانی، سعید (نمایندة ایران در سازمان ملل): 28, 120, 280, 288, 299, 300, 313, 314, 338, 411, 500, 501, 700, 701, 702, 785, 805, 870
رجوی، مسعود (رئیس سازمان مجاهدین خلق، منافقین): 378, 764, 879
رحمانی (حجت‌الاسلام، مسئول بسیج): 145
ردمن، چارلز (سخنگوی وزارت خارجه امریکا): 712, 727
رسول (از مسئولان لشکر ویژه پاسداران): 586, 648, 697, 698, 708, 716, 730
رسولی، حشمت‌الله: 305, 443
رشید، غلامعلی (معاون عملیات فرمانده کل سپاه): 21, 37, 59, 64, 113, 225, 555, 575, 576, 600, 602, 608, 609, 610, 612, 613, 627, 629, 630, 631, 644, 645, 660, 748
رضایی، محسن (فرمانده کل سپاه): 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 37, 59, 60, 62, 63, 64, 67, 79, 80, 81, 82, 89, 113, 114, 115, 129, 151, 175, 181, 200, 223, 225, 231, 236, 266, 273, 274, 275, 291, 335, 377, 383, 385, 408, 409, 474, 539, 555, 575, 600, 601, 603, 604, 605, 608, 609, 610, 611, 613, 627, 628, 629, 630, 631, 643, 645, 647, 660, 670, 671, 673, 674, 696, 697, 706, 732, 770, 771, 792, 813
رفان، موسی (فرمانده نیروی هوایی سپاه): 576
رفیق‌دوست، محسن (وزیر سپاه): 113, 176, 241, 261, 354, 459, 760, 761
رمضانی، روح‌الله: 78
رهبر (کبیر انقلاب اسلامی) ایران: 71, 164, 207, 824, 857
رهبر عراق: صدام
رهبران (جمهوری اسلامی) ایران: 109, 247, 248, 321, 329, 340, 436, 443, 536, 653, 655, 682, 742, 744, 812, 847
رهبران شوروی: 326, 752
رهبران کنگره امریکا: 335
روحانی، حسن (رئیس ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیاء): 494, 555, 576, 686, 687, 770
رودکی، نبی (فرمانده لشکر19 فجر): 223
ریاض فرج محمد (خلبان عراقی): 719
ریچاردسون، الیوث (وزیر دفاع پیشین امریکا): 623
ریگان، رونالد (رئیس جمهور امریکا): 29, 30, 31, 33, 35, 48, 74, 76, 83, 92, 93, 98, 103, 104, 108, 132, 140, 141, 152, 169, 170, 172, 209, 261, 277, 281, 282, 317, 320, 321, 322, 324, 335, 336, 342, 343, 372, 388, 399, 400, 413, 427, 429, 431, 446, 451, 474, 475, 477, 479, 498, 503, 519, 528, 529, 531, 533, 536, 542, 563, 564, 569, 571, 590, 594, 618, 619, 620, 641, 642, 643, 699, 721, 735, 736, 786, 818, 858
ریمان، هنری (سفیر سوئیس در ایران): 334
ریو، ویلیام: 265
زاخن، سام: سفیر امریکا در بحرین
زاکم، ساموئل: سفیر امریکا در بحرین
زاهدی، علی (فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)): 223, 235, 600, 632
زهطی، یعقوب (فرمانده توپخانه نیروی زمینی سپاه): 62, 82, 376, 487
زیوریف، ارنست (سفیر شوروی در کویت): 447
ژیرو، آندره (وزیر دفاع فرانسه): 260, 733
سارنگ: 494
سالاری، محمدجواد (سفیر ایران در آلمان): 300
سالم محمد صالح سعید (شهید، از مجاهدین عراقی): 787
سالم‌محمد (سرلشکر عراقی): 110
ستاری، منصور(سرتیپ، فرمانده نیروی هوایی ارتش): 822
ستوده، محمدهاشم (فرمانده منطقه یکم دریایی سپاه): 41, 706
سجادی، محمد: 567
سخنگوی اتحادیه میهنی کردستان عراق: 402, 873
سخنگوی ارتش عراق: 616
سخنگوی دولت آلمان‌غربی: 502
سخنگوی رئیس‌جمهور سوریه: 370
سخنگوی رسمی دولت صنعا: 546
سخنگوی رسمی واشنگتن: 322
سخنگوی سپاه پاسداران: 32, 478, 750
سخنگوی سفارت ایران در ترکیه: 367
سخنگوی شرکت آلمانی کی. دبلیو: 711
سخنگوی شرکت سرویس کنترل فنی آلمان: 871
سخنگوی شورای عالی دفاع: 205
سخنگوی نظامی عراق: 226, 227, 238, 290, 378, 493, 636, 756, 779, 817
سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا: 30, 36, 46,280, 317, 427, 428, 506, 528, 529, 712, 727
سخنگوی وزارت خارجه آلمان: 153
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران: 140, 253, 313, 478, 579
سخنگوی وزارت امور خارجه ترکیه: 667
سخنگوی وزارت بازرگانی انگلیس: 265
سخنگوی وزارت حمل و نقل ژاپن: 260
سخنگوی وزارت خارجه بریتانیا: 265
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری خلق چین: 33, 519, 711
سخنگوی وزارت خارجه ژاپن: 502
سخنگوی وزارت خارجه هلند: 480
سخنگوی وزارت دفاع آلمان غربی: 244
سخنگوی وزارت دفاع انگلستان: 152, 415, 579
سخنگوی وزارت دفاع فرانسه: 445
سران سه قوه: 43
سرپرست سازمان انرژی اتمی: 851
سرپرست نیروگاه انرژی اتمی بوشهر: 851
سرمدی، سعید (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در نیروی دریایی سپاه): 58, 291, 635, 686, 696, 859
سرمدی، مسعود (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه رمضان): 58, 425, 440, 470, 471, 492, 515, 524, 586, 614, 633, 674, 675, 697, 707, 716, 740
سعدالله احمد (فرمانده تیپ39 پیاده ارتش عراق): 553, 554
سعود ناصر الصباح (سفیر کویت در امریکا): 341, 399
سعیدی‌کیا (وزیر راه): 151, 178
سفیر آلمان در ایران: 182, 183
سفیر الجزایر در کویت: 447
سفیر امریکا در بحرین: 140, 544
سفیر امریکا در کویت: 445, 875
سفیر ایتالیا در عمان: 218
سفیر ایران در لیبی: 774
سفیر بلژیک در تهران: 275
سفیر جمهوری اسلامی ایران در بلغارستان: 325
سفیر جمهوری اسلامی در عمان: 305
سفیر ژاپن در واشنگتن: 204
سفیر سوریه در کویت: 447
سفیر شوروی در قاهره: 96
سفیر عراق در آنکارا: 72,
سفیر عراق در کانبرا (استرالیا): 204
سفیر عراق در واشنگتن: 203
سفیر فرانسه در کویت: 445, 447, 725
سفیر کویت در شوروی: 623
سلامتی، محمد (معاون فرهنگی و امور مجلس وزارت کار): 591, 592
سلطان بن‌عبدالعزیز (وزیر دفاع عربستان سعودی): 530, 546
سلطان قابوس (حاکم عمان): 196, 400, 876
سلیمان ماجد الشاهین (معاون وزیر خارجه کویت): 445
سلیمانی، قاسم (فرمانده لشکر41 ثارالله): 236, 256, 607, 632, 644
سلیمیان (مسئول واحد مهندسی رزمی قرارگاه نجف): 250, 555, 568, 865
سنجقی، ابراهیم: 59, 494, 555, 576, 686
سهرابی (سرتیپ، رئیس ستاد مشترک ارتش): 43, 44, 474, 499, 450, 709, 750, 770, 822
سوداگر، احمد (مسئول اطلاعات قرارگاه قدس): 349
سیف العسکری (مقام عمانی عضو شورای همکاری): 400
سیک، گری (معاون اسبق وزارت خارجه امریکا): 329, 508, 699
شادمانی، علی (فرمانده لشکر32 انصارالحسین(ع)): 405, 406, 422, 465, 552, 585, 602, 645, 782
شاذلی بن جدید (رئیس‌جمهور الجزایر): 773
شاذلی قلیبی (دبیرکل اتحادیه عرب): 3.0, 50, 96, 412, 763
شافعی، غلامرضا (وزیر صنایع): 591, 593
شاه حسن مراکشی: 762
شاه حسین، ملک‌حسین (شاه اردن): 51, 52, 232, 370, 371, 654, 753, 757, 763, 773, 785, 807, 818
شاهی، محمدعلی: 382
شریعتی، امین (فرمانده لشکر31 عاشورا): 256, 633, 645
شریفی (فرمانده تیپ زرهی 20 رمضان): 513, 815
شفیع‌زاده، حسن (فرمانده توپخانه نیروی زمینی سپاه، شهید): 257
شفیعی، جعفر (عضو کمیته مرکزی کومهله): 657
شفیعی، نصرالله (شهید): 292
شمخانی، علی (فرمانده نیروی زمینی سپاه): 23, 59, 63, 66, 80, 81, 82, 89, 113, 132, 155, 156, 178, 181, 188, 189, 200, 211, 223, 235, 236, 250, 251, 256, 257, 259, 261, 351, 353, 361, 376, 393, 394, 395, 407, 438, 442, 454, 455, 466, 487, 489, 523, 538, 539, 600, 602, 608, 609, 612, 613, 632, 633, 644, 647, 660, 670, 674, 757, 758, 790, 832
شمس (فرمانده لشکر9 بدر): 350, 351, 353, 361, 394, 454, 456, 457, 491, 492, 514, 553, 586, 633, 634, 648, 649, 650, 662, 688, 707, 783, 788
شهنوازی، خان‌محمد: 567
شهنوازی، دیوک: 567
شهنوازی، محمد: 233
شهنوازی، یارمحمد: 567
شهور، حسن: 567
شوارد نادزه، ادوارد (وزیر خارجه شوروی): 45, 71, 76, 93, 94, 108, 208, 416
شوشتری، نورعلی (فرمانده قرارگاه نجف): 59, 60, 82, 155, 159, 178, 211, 250, 350, 351, 361, 375, 393, 405, 406, 421, 422, 423, 440, 455, 463, 465, 466, 467, 468, 487, 489, 513, 523, 552, 574, 585, 627, 671, 780, 781, 790, 792, 814, 815, 816, 831, 832, 833, 842, 843, 844, 853, 855, 856, 864, 865, 866, 868
شولتز، جورج (وزیرخارجه امریکا): 30, 31, 45, 93, 94, 95, 108, 195, 246, 399, 413, 416, 427, 431, 461, 475, 506, 534, 547, 641, 652
شیخ جابر الاحمد الصباح (امیر کویت): 264, 545, 546, 558, 580, 589
شیخ حمد‌بن سیف آل‌ثانی (وزیر مشاور در امور خارجه قطر): 545
شیخ سالم الصباح (وزیر دفاع کویت): 33, 445, 483, 528, 546, 724, 725
شیخ سعد عبدالله (نخست‌وزیر و ولیعهد کویت): 428, 429, 703, 859
شیخ صباح الاحمد الصباح (وزیرخارجه کویت): 300, 412, 582, 679, 875
شیخ عبدالحسین (مسئول دفتر علامه فضل‌الله): 598
شیخ علی الخلیفه (وزیر نفت کویت): 369, 545
شیخ محمد‌بن مبارک آل‌خلیفه (وزیر خارجه بحرین): 530
شیراک، ژاک (نخست‌وزیر فرانسه): 388, 734
شیفر، هلموت (معاون وزیرخارجه آلمان): 430, 448, 596
صادق‌المهدی (نخست‌وزیر سودان): 341
صادقی، سعید (مسئول واحد نیروی قرارگاه نجف): 831
صالحی، غلامرضا (جانشین فرمانده لشکر27 محمد رسول‌الله(ص)): 418, 782
صباح محمد چارله (سروان، خلبان عراقی): 829
صباح میرزا (سرهنگ عراقی): 589
صدام حسین (رئیس‌جمهور عراق): 51, 52, 56, 80, 82, 88, 89, 90, 96, 97, 109, 110, 121, 123, 132, 137, 138, 151, 152, 158, 165, 171, 186, 190, 206, 219, 235, 242, 246, 247, 261, 266, 275, 276, 299, 315, 328, 354, 355, 360, 366, 371, 372, 384, 390, 401, 408, 435, 474, 478, 490, 510, 526, 532, 533, 540, 545, 546, 565, 566, 570, 577, 581, 589, 593, 605, 634, 638, 650, 651, 652, 656, 659, 661, 663, 664, 678, 682, 692, 698, 702, 707, 714, 715, 732, 735, 741, 743, 749, 750, 751, 753, 760, 765, 773, 780, 787, 798, 804, 806, 809, 811, 813, 837, 848, 849, 850, 852, 857, 858, 873, 874, 875
صدر، بنت‌الهدی(شهید): 123
صدر، سیدمحمدباقر (آیت‌الله، شهید): 123
صفار، مرتضی (فرمانده منطقه سوم نیروی دریایی سپاه پاسداران): 696
صفرزاده، ناصر (فرمانده سپاه سردشت): 144, 258
صفوی، رحیم (جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه): 62, 63, 79, 80, 81, 82, 176, 350, 351, 361, 375, 376, 377, 393, 394, 395, 405, 406, 421, 422, 423, 438, 439, 455, 466, 467, 488, 489, 600, 609, 613, 629, 660, 673, 758, 769, 779, 780, 781, 782, 783, 790, 803, 813, 815, 816, 822, 842, 843, 844, 853, 854, 855, 856, 864, 868
صیادشیرازی، علی (نماینده امام در شورای عالی دفاع): 90, 494, 555, 576, 686
صیاف‌زاده، احمد (از مسئولان قرارگاه کربلا): 600, 632
ضیاءالحق (رئیس‌جمهور پاکستان): 152, 232, 283, 463, 666, 805, 860
طارق راضی (سرلشکر عراقی): 110
طارق عزیز (وزیرخارجه عراق): 46, 51, 138, 139, 208, 210, 247, 252, 253, 364, 378, 379, 433, 533, 581, 589, 659, 701, 743, 768, 785, 806
طالبانی، جلال (رهبر اتحادیه میهنی کردستان عراق): 25, 180, 361, 377, 419, 456, 491, 492, 513, 514, 523, 540, 589, 614, 615, 634, 648, 674, 675, 707, 718, 731, 740, 741, 750, 833, 834, 842
طاهر عبدالله (سرهنگ عراقی): 643
طاهری اصفهانی (آیت‌الله، امام جمعه اصفهان): 150, 348
طه‌یاسین رمضان (معاون اول نخست‌وزیر عراق): 51, 328, 417, 581, 589, 652, 654, 702, 735, 798, 848
ظریف‌منش، حسین (از مسئولان ستادکل سپاه): 748
عادلی، محمدحسین (سفیر ایران در ژاپن): 276, 664
عبدالجبار شنشل (سپهبد عراقی): 417
عبدالحسین مراهی فرعون (از مقامات حزب بعث): 526, 787
عبدالرؤف الکسم (نخست‌وزیر سوریه): 459, 460
عبدالسلام جلود (مرد شماره2 لیبی): 797
عبدالفتاح محمدامین (وزیر جوانان عراق): 110
عبدالقادر: 286
عبداللهی، علی (فرمانده لشکر52 قدس): 466, 602، 780، 856
عبدالناصر (ستوان عراقی): 439
عدنان، خیرالله (وزیر دفاع عراق): 751, 804
عزالدین (وزیر آموزش و پرورش عراق): 379
عزت ابراهیم (معاون صدام): 190, 526
عساکره، علی (مسئول ادوات نیروی زمینی سپاه): 644, 864
عسکری، رضا (فرمانده سپاه کردستان): 189, 200
عصمت عبدالمجید (وزیرخارجه مصر): 448
عصمت کتانی (نماینده عراق در سازمان ملل): 72, 161, 201, 238, 253, 272, 364, 401, 411, 485, 689, 700, 703, 712, 768, 793, 848, 873, 874
العطاس، حیدر ابوبکر (رئیس‌جمهوری یمن جنوبی): 546
علامه سیدمحمدحسین فضل‌الله: 102, 141, 598, 819
علایی، حسین (فرمانده نیروی دریایی سپاه): 27, 67, 114, 129, 151, 214, 224, 225, 409, 443, 499, 696, 697, 792, 793
علوی خضیر حربی (افسر عراقی): 787
علوی، بهاءالدین (مسئول ستاد ش.م.ه استان خوزستان): 290
علی حسن المجید (از سران رژیم عراق): 190, 615
علی‌پور (معاون ستاد جذب کمک‌های مردمی): 134
عندلیب، علیرضا (مسئول مهندسی نیروی زمینی سپاه): 62, 113, 178, 212, 223, 627, 632, 644, 660, 832
عوید مراد خلف (ستوانیار عراقی): 353
غلامپور، احمد (فرمانده قرارگاه کربلا): 59, 62, 63, 113, 223, 235, 236, 600, 608, 609, 610, 611, 627, 630, 631, 632, 673
غمخوار، اکبر (مسئول لجستیک سپاه): 602, 675
فاروق الشرع (وزیرخارجه سوریه): 460, 806, 807, 825
فاضل الحلبی (معاون دبیرکل اوپک): 328
فتاح، پرویز (جانشین فرمانده تیپ ویژه پاسداران): 455, 456, 457, 470, 471, 492, 514, 553, 586, 648, 697, 707, 708, 718
فدوی، علی (مسئول اطلاعات نیروی دریایی سپاه): 114, 494, 555, 575, 576, 675, 686, 687, 706, 748
فردریکس: 871
فرماندار شهرستان زابل: 403
فرمانده تیپ مالک اشتر: 612
فرمانده تیپ مسلم‌بن‌عقیل: 844
فرمانده تیپ48 فتح: 552
فرمانده سپاه یکم ثارالله: 383
فرمانده عالی جنگ: هاشمی رفسنجانی
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا: هاشمی رفسنجانی, اکبر
فرمانده کل نیروهای نظامی امریکا: ریگان, رونالد
فرمانده لشکر155 ویژه شهدا: 406, 815, 844, 856
فرمانده منطقه یکم دریایی ارتش: 743
فرمانده نیروی هوایی عراق: 852
فرمانده نیروی هوایی فرانسه: 445
فرماندهی سپاه پانزدهم رمضان: ذوالقدر، محمدباقر
فروزنده، محمد (رئیس ستاد کل سپاه): 66, 113, 409, 474, 660, 675, 688, 748
فریدمن، لاروس: 247
فضل احمد گرگ: 126
فضلی، علی (فرمانده لشکر10 سیدالشهدا(ع)): 361, 670, 780, 782
فهد (شاه عربستان): 132, 141, 196, 581, 762
فوجیموتو (سفیر ژاپن در ایران): 39, 204, 231, 232, 638, 837, 838
فیتز واترز، مارلین (سخنگوی کاخ سفید): 30, 31, 70, 71, 92, 172, 217, 427, 428, 474, 475
فیروزآبادی: 770
قائم‌مقام فرمانده نیروی دریایی سپاه: 635
قائم‌مقام وزارت خارجه ترکیه: 296
قاآنی، اسماعیل (فرمانده لشکر21 امام رضا(ع)): 155, 181, 349, 350, 468, 489, 600, 602, 644, 854, 855, 856
قادر (از مسئولان اتحادیه میهنی): 586, 615, 650
قاسم‌زاده (عضو شورای سرپرستی صدا و سیما): 385
قالیباف، محمدباقر(فرمانده لشکر5 نصر): 602, 608, 644, 670, 842, 853
قایبردی، ابراهیم: 731
قبادی: 494
قذافی، معمر (رهبر لیبی): 29, 33, 51, 318, 367, 460, 480, 567, 655, 703, 745, 762, 774, 824
قربانی (معاون واحد تعاون قرارگاه نجف): 831
قربانی، مرتضی (فرمانده لشکر25 کربلا): 223, 235, 256, 600, 607, 632, 633, 644
کارتر، جیمی (رئیس‌جمهور پیشین امریکا): 94, 119, 329, 343, 431, 508
کاردار ایران در افغانستان: 837
کاردار ایران در بحرین: 530
کاردار ایران در کویت: 445, 528
کاردار سفارت ایران در توکیو: 204
کاردار سفارت سوئیس در تهران: 193
کارلوچی، فرانک (وزیر دفاع جدید امریکا): 388, 534, 736, 817
کاسترو، فیدل (رهبر کوبا): 33, 480, 578, 628
کاشانی (جانشین فرمانده لشکر31): 782
کاظمی، احمد (فرمانده لشکر8 نجف): 223, 224, 235, 256, 600, 607, 632, 645
کاظمی، اصغر (از مسئولان نیروی دریایی سپاه): 291, 555, 748
کاک جبار (از مسئولان اتحادیه میهنی): 424
کاک شیخ جعفر (از مسئولان اتحادیه میهنی): 457, 697, 707
کاک شیخ دارا (از مسئولان اتحادیه میهنی): 470, 492, 650, 697
کاک شیردل (از مسئولان اتحادیه میهنی): 457,492, 586, 614, 615, 648, 708, 718
کاک عزیز (از مسئولان اتحادیه میهنی): 423
کاک عمر (از مسئولان اتحادیه میهنی): 586, 587, 718
کاک فریدون (از مسئولان اتحادیه میهنی): 457, 615, 662
کاک مصطفی چورش (از مسئولان اتحادیه میهنی): 457, 492
کاک وهاب: 718
کامپانا، ماریا (رهبر جناح چپ کنگره ایتالیا): 402
کامل ساجد (فرمانده سپاه یکم عراق): 418
کامیرز، استفان: 300
کبی تیس، هانیو: 481
کراو، ویلیام (رئیس ستاد عالی ارتش امریکا): 446, 700
کراول، آلن: 122
کربی، الکسی: 414
کردزمن، آنتونی: 28, 217, 294, 562, 563
کرس، جورج (فرمانده نیروهای مرکزی امریکا): 725
کرلیکوفسکی (قائم‌مقام وزیرخارجه آلمان‌شرقی): 502
کرمی، محمد (فرمانده لشکر11 امیرالمؤمنین(ع)): 181, 349, 467, 552, 759, 815, 853, 854, 856
کریم محمد شویل (افسر عراقی): 353
کریمی، رحمان (رحمان سنه): 382
کریمی، عبدالرضا: 302, 304, 306, 443
کلودیس مقصود (نماینده اتحادیه عرب در سازمان ملل): 185
کلیشادی (از فرماندهان سپاه): 418
کمال حسن حسین (شهردار شقلاوه): 334
کوراناری، تاداشی (وزیر امور خارجه ژاپن): 295, 619, 837
کوفلر، هانس: 109
کیسینجر، هنری (وزیرخارجه سابق امریکا): 462, 562, 563
کیلواکی کیلوچی (رئیس ژاپنی شورای امنیت): 700
گراسیمف، گنادی (سخنگوی ارشد وزارت دفاع شوروی): 501
گرد، بیژن (شهید): 292, 443
گروگان‌های امریکایی: 78, 338, 462
گروگان‌های ایتالیایی: 360
گروگان‌های غربی در لبنان: 74, 75
گریوزه، کیت: 430
گلدبرگ (عضو مرکز مطالعات استراتژیک واشنگتن): 262
گلک، آمبرواز (وزیر مشاور در امور دریاهای فرانسه): 388
گنشر، هانس دیتریش (وزیرخارجه آلمان‌غربی): 47, 76, 90, 91, 182, 183, 430, 824, 825, 859, 876
گورباچف، میخائیل (رهبر شوروی): 318, 322, 344, 479, 547, 652, 680, 818, 859
گولیانی، فرانسوا (سخنگوی سازمان ملل متحد): 712, 743, 785, 805
لاریجانی، محمدجواد (معاون امور اقتصادی و بین‌الملل وزیر خارجه): 46, 106, 220, 367, 370, 448, 499, 520, 591, 592, 628, 638, 691, 744, 746, 805, 806
لایویج، نیکو (سفیر شوروی در کویت): 369
لرد، ونیستون (سفیر امریکا در چین): 534
لطف‌الله‌زادگان، علی: 58
لطفیان، هدایت‌الله (فرمانده قرارگاه حمزه): 257, 259
الله‌کرم (از فرماندهان سپاه): 418
لودواکر، ادوارد (مشاور نظامی ریگان): 29, 387, 637
مالمیرکا (وزیر خارجه کوبا): 460
مبارکی، مجید (شهید): 292
متکی، منوچهر (سفیر جمهوری اسلامی ایران در ترکیه): 209
محتاج، عباس (از مسئولان ستاد کل سپاه): 748
محتشمی‌پور، علی‌اکبر (وزیر کشور): 90, 136, 557, 687, 714, 724
محرابی، غلامرضا (معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا): 59, 82, 113, 223, 600, 609, 632
محصولی، صادق (فرمانده تیپ6 ویژه پاسداران): 177, 376, 394, 470, 634
محمد ابوالحسن (نماینده کویت در سازمان ملل): 200, 299, 300, 428
محمد رسول‌الله(ص): 272
محمد فهنون (سفیر الجزایر در امریکا): 507
محمدی، فتح‌الله (فرمانده منطقه دوم دریایی سپاه پاسداران): 696, 697, 848
محمدی‌ها، مهدی (شهید): 292
محمود ریاض (وزیر خارجه اسبق مصر): 370
مداحی (از فرماندهان سپاه): 424
مدیرکل وزارت امور خارجه امریکا: 699
مرادی، صدیق: 403
مراغانی، رحمان: 509
مرندی (وزیر بهداشت و درمان): 832
مروی سماورچی، محمود (رئیس کمیسیون سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی): 499
مریوانی، علی: 189, 382, 524
مسئول اطلاعات سپاه غرب کشور: پیشبهار, محمد
مسئول اطلاعات لشکر11: 854
مسئول اطلاعات لشکر7: 422
مسئول بسیج مجلس اعلا: 55, 162, 163
مسئول بهداری جنگ: مرندی
مسئول بهداری قرارگاه نجف: 831, 832
مسئول حفاظت اطلاعات نیروی زمینی: 439
مسئول حفاظت قرارگاه نجف: 832
مسئول ستاد بسیج اقتصادی قم: 459
مسئول لجستیک نیروی زمینی: آبرومند, جمال
مسئول واحد اطلاعات نظامی سپاه: باقری, محمد
مسجدی (از مسئولان نیروی دریایی سپاه): 555
مسجدی، ایرج (مسئول ستاد قرارگاه رمضان): 612, 613, 868
مشاور امنیت ملی ریگان: کارلوچی, فرانک
مشکینی، علی (آیت‌الله، امام جمعه قم): 89, 135, 149, 750
مصطفی گوچ: 407
مظاهری، طهماسب (سرپرست بنیاد مستضعفان): 124, 125
مظفری، کریم: 305, 306, 443
معاون اطلاعات نیروی دریایی سپاه: 635
معاون امور جنگ وزارت فرهنگ و آموزش عالی: 344
معاون امور جنگ وزیر آموزش و پرورش: 715
معاون اول صدام: طه‌یاسین رمضان
معاون فرمانده کل نیروهای مسلح عراق: عدنان خیرالله
معاون مجلس سنای ایتالیا: 339
معاون وزارت امور اقتصادی و دارایی: 267
معاون وزارت خارجه چین: 197, 534
معاون وزیر امور خارجه امریکا: 49, 560
معاون وزیر بازرگانی و صنایع انگلیس: 97
معاون وزیر خزانه‌داری امریکا: 506
معتبر حسن (وزیر دارایی سابق پاکستان): 125
معیری، علیرضا (معاون سیاسی نخست‌وزیر): 459, 518, 594, 595, 805
مفیدی طباطبایی، مهران: 294
مقتدایی (حجت‌الاسلام): 135
مقدادی (از مسئولان قرارگاه رمضان): 648
مقدم (عضو هیئت اجرایی سمینار لبیک یا امام): 770
مقدم، اصغر (از فرماندهان سپاه): 417, 418, 419, 612
مقدم، محمد (فرمانده تیپ75 ظفر): 211, 212
مک گارون: 169
مک ناور: 482
مک‌فارلین: 343, 725
مک‌هنری، رونالد (نماینده امریکا در سازمان ملل در 1980): 508
مل لوین (عضو کنگره امریکا): 280
ملازم‌عمر (از مسئولان اتحادیه میهنی): 457, 615, 648
ملاعلی حلبچه: 286
ملافی (شهید): 240
ملک‌زادگان، محمدحسین (دریادار، فرمانده نیروی دریایی ارتش): 432, 555, 686, 687, 822
ملندس (وزیر کمیته دولتی همکاری‌های اقتصادی کوبا): 480
منتجب‌نیا، رسول (نماینده شیراز): 134
منتظری، حسین‌علی (آیت‌الله): 89, 135, 148, 164, 363, 451, 709
مهدوی، نادر (شهید): 292, 305, 443
مهدوی‌نژاد، مهدی (فرمانده تیپ12 قائم(عج)): 405, 602, 815, 843
مهدیان‌پور (قائم‌مقام لشکر21 امام رضا(ع)): 815
موسوی بجنوردی، سیدمحمدباقر (حجت‌الاسلام، عضو شورای سرپرستی صدا و سیما): 385
موسوی اردبیلی، سیدعبدالکریم (آیت‌الله، رئیس دیوان عالی کشور): 314, 709, 770, 783
موسوی، میرحسین (نخست‌وزیر): 32, 43, 79, 89, 90, 148, 149, 150, 196, 214, 242, 243, 296, 297, 355, 356, 384, 459, 460, 477, 496, 497, 532, 556, 557, 565, 578, 594, 595, 618, 619, 691, 709, 713, 714, 731, 750, 770, 783, 806
موگابه، رابرت (نخست‌وزیر زیمباوه): 663
میتران، فرانسوا (رئیس‌جمهوری فرانسه): 318, 726, 733
میررفیعی (از مسئولان قرارگاه رمضان): 424
میرزا محمد ولد (افسر ارتش افغانستان): 510
میرسلیم (عضو شورای سرپرستی صدا و سیما): 385
میرفندرسکی، احمد (سفیر سابق ایران در شوروی): 665
میرلاشاری، محمدامین: 521
ناصر (رئیس‌جمهور سابق مصر): 450
ناکازونه (نخست‌وزیر ژاپن): 90, 91, 279, 370
نان، سام (رئیس کمیته نیروهای مسلح سنای امریکا): 446
نایب رئیس حزب حرکت استقلال پاکستان: 359
نبیه‌النمیر (مدیرکل وزارت خارجه اردن): 371
نجاش (استاد روابط بین‌الملل دانشگاه جرج میسون): 682, 683
نخست‌وزیر ایتالیا: 318, 339
نخست‌وزیر بحرین: 429, 762
نخست‌وزیر هند: 370
نظران (سرپرست کمیسیون اداره اسرای عراقی): 639, 657
نعمان مقدم (معاون وزیر خارجه سوریه): 142
نعیمی، بهمن: 561
نماینده امام در شورای عالی دفاع: هاشمی رفسنجانی
نماینده تبریز در مجلس شورای اسلامی: 879
نوبری (سفیر جمهوری اسلامی ایران در مسکو): 194, 399
نورث، اولیور (سرهنگ امریکایی): 776
نوروزشاد، نادر (راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نجف): 58, 555, 568
نوری، روح‌الله (فرمانده لشکر57 ابوالفضل(ع)): 156, 350, 361, 406, 455, 466, 468, 469, 490, 814, 853, 855, 856, 864
نوشیروان (از مسئولان اتحادیه میهنی): 586, 587, 648, 649, 661, 668, 707, 718, 741
نیومان، چارلز (از مدیران بیمه لویدز): 694
واعظی (عضو شورای سرپرستی صدا و سیما): 385
والترز، ورنون (نماینده امریکا در سازمان ملل): 29, 315, 475, 691
وان دن بروک، هانس (وزیر خارجه هلند): 71, 231, 621
واینبرگر، کاسپار (وزیر دفاع امریکا): 28, 29, 31, 39, 69, 70, 93, 101, 115, 116, 139, 140, 141, 218, 219, 244, 281, 294, 312, 316, 317, 324, 329, 472, 476, 496, 506, 520, 534, 559, 578, 579, 683, 700, 736, 817
وبستر، دانیل (وزیر خارجه امریکا در 150 سال قبل): 246
وحیدی، احمد (مسئول اطلاعات سپاه): 59, 200
ودشاخن، ولادیمیر (کاردار شوروی در بغداد): 744
ورنتسف، یولی (معاون وزیرخارجه شوروی): 399, 535, 565, 639, 651, 652, 653, 664, 665, 679, 680, 691, 692, 745, 752, 836, 859
وزیر آبیاری عراق: 110
وزیر امور خارجه اتیوپی: 105, 663
وزیر امورخارجه امارات متحده عربی: 105
وزیر امور خارجه چین: 76, 416
وزیر تجارت بین‌المللی و صنعت ژاپن: 619
وزیر تجارت عراق: 735
وزیر خارجه آلبانی: 105, 434
وزیر خارجه اردن: 745
وزیر خارجه اسپانیا: 480
وزیر خارجه استرالیا: 204
وزیر خارجه بلغارستان: 325
وزیر خارجه بنگلادش: 105
وزیر خارجه پاکستان: 105, 666
وزیر خارجه پیشین پاکستان: 805
وزیر خارجه رومانی: 105
وزیر خارجه سومالی: 105
وزیر خارجه کنگو: 105
وزیر خارجه گینه گوناکری: 105
وزیر خارجه لهستان: 105
وزیر خارجه یونان: 105
وزیر خارجه یوگسلاوی: 105, 153
وزیر دارایی عراق: 110
وزیر دفاع ژاپن: 218
وزیر صنایع سبک عراق: 735
وزیر صنایع سنگین عراق: 735
وزیر صنعت و بازرگانی انگلستان: 49
وزیر صنعت و بازرگانی عمان: 343
وزیر کشاورزی امریکا: 56, 435
وزیر کشاورزی عراق: 110
وزیر نفت بحرین: 545
وزیر نفت عراق: 328, 545, 549
وزیر نفت عربستان: 545
وزیر نفت نیجریه: 401
وفایی (مسئول مهندسی سپاه): 769, 770, 790
ولایتی، علی‌اکبر (وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران): 46, 83, 84, 105, 127, 138, 168, 183, 193, 194, 289, 312, 323, 356, 357, 434, 460, 480, 501, 532, 533, 663, 691, 700
ولیعهد اردن: 774
ونس، سایروس (وزیر خارجه دولت کارتر): 623
ویکر، لوئل (سناتور جمهوریخواه): 30, 427, 446
هاردی، راجر: 680, 797, 859
هاشمی رفسنجانی، اکبر (رئیس مجلس، امام جمعه تهران): 27, 32, 34, 43, 44, 45, 47, 59, 90, 113, 114, 118, 121, 129, 136, 137, 138, 165, 182, 205, 206, 207, 213, 257, 275, 276, 321, 326, 395, 461, 474, 494, 497, 498, 520, 535, 539, 540, 541, 542, 577, 578, 612, 640, 660, 682, 686, 687, 690, 691, 692, 708, 709, 721, 723, 726, 727, 744, 770, 774, 783, 810, 811, 812, 878
هاشمی، سیدمحمود (سخنگوی مجلس اعلا): 191
هاشمی، سیدمهدی: 148, 164
هاشمی، علی (فرمانده قرارگاه نصرت): 256
هافمن، فرد (سخنگوی پنتاگون): 280, 281, 311, 427, 472
هالیدی، فرد: 325
هان شیو (نماینده چین در سازمان ملل متحد): 819
هانتر، رابرت (مشاور امنیتی کارتر): 94
هلمز، جس (سناتور جمهوریخواه): 103
همتی (عضو شورای سرپرستی صدا و سیما): 385
همدانی، حسین (مسئول معاونت عملیات قرارگاه قدس): 417, 782, 783, 803
هنکس، رابرت (فرمانده سابق نیروی دریایی امریکا): 563
هیتلر: 97
هیگ، الکساندر (اولین وزیرخارجه ریگان): 208, 209
یاحی، رسول (کارشناس عملیات هوایی نیروی زمینی سپاه): 62, 395
یانگر، جرج (وزیر دفاع انگلیس): 318
یزدانی (فرمانده توپخانه قرارگاه نجف): 376
یکون، آلن (عضو سنای امریکا): 316
یو افریم، هانس: 300
یوسف بن‌علوی (وزیر خارجه عمان): 195, 196
یونس خالص (از رهبران حزب اسلامی افغانستان): 339
یوهان ابرگ، کارل (معاون اقتصادی و بازرگانی خارجی وزارت خارجه سوئد): 400
ایران (مکان‌ها و سازمان‌های رسمی)
آبادان: 145, 213, 251, 290, 365, 730, 845
آبیک: 134, 145
آذربایجان شرقی: 79
آذربایجان‌غربی: 125, 134, 257, 354, 458
آشتیان: 182, 272
آغاجاری: 115, 213, 409, 425, 718, 719, 720, 730, 778, 793, 823
ابرکوه: 699
ابهر: 145
اداره راه قدس: 568
اداره کشتیرانی: 307
اراک: 145, 272, 425, 577
ارتفاعات سیروس: 310
اردکان: 577, 699
اردوگاه اسرای عراقی سمنان: 577
ارومیه: 145, 179, 354, 391, 425, 458, 509, 617
ازنا: 84, 166, 288
استان اصفهان: 182, 366, 409, 576, 577, 616, 748, 830
استان ایلام: 79, 146, 191, 251, 254, 458, 732, 759, 829, 830
استان باختران: 71, 146, 160, 191, 251, 732
استان بوشهر: 36, 79, 151, 202, 260, 358, 458, 517, 576, 720, 749, 870
استان تهران: 45, 109, 134, 163, 272, 714, 748, 835
استان چهارمحال و بختیاری: 146, 255
استان خراسان: 109, 110, 182, 511, 616, 732, 748
استان خوزستان: 109, 110, 134, 146, 151, 163, 233, 251, 288, 290, 291, 331, 458, 577, 616, 636, 659, 688, 698, 748, 749, 778, 823, 870
استان زنجان: 182
استان سمنان: 182, 556
استان سیستان و بلوچستان: 284, 328, 511, 657, 745
استان فارس: 79, 109, 110, 146, 163, 366, 636, 643, 659, 748, 749, 754
استان کردستان: 55, 87, 131, 134, 146, 163, 179, 188, 189, 213, 257, 382, 385, 396, 458, 510, 525, 751, 770, 834, 835
استان کرمان: 145, 296, 395, 406, 409, 556, 576, 588, 616, 748, 750, 847
استان گیلان: 134, 182, 407, 556, 748
استان لرستان: 40, 84, 159, 251, 272, 288, 363, 364, 378, 379, 411, 830
استان مازندران: 79, 134, 146, 159, 251, 568, 616, 732, 748
استان مرکزی: 109, 110, 251, 272, 732
استان هرمزگان: 70, 151, 358, 495, 576, 577, 616, 748
استان همدان: 251, 459, 732, 857
استان یزد: 163, 354
استانداری ایلام: 288
استانداری بوشهر: 517
استانداری چهارمحال و بختیاری: 255
استانداری کردستان: 509, 874
استانداری هرمزگان: 495, 687
اسکله تی: 516
اسکله شماره 15 آذرپاد: 720
اسکله شناور منطقه نفتی بهرگان: 410
اسکله شناور نفتی اس.پی.ام.: 410
اسکله غربی آذرپاد: 729
اسکله ناو گروه منطقه دوم دریایی سپاه: 720
اسلام‌آباد غرب: 71, 310, 425, 778
اسلام‌شهر: 145, 272
اشنویه: 257
اصفهان: 191, 192, 272, 296, 363, 365, 366, 410, 411, 425, 451, 493, 570, 577, 684, 699, 775, 823, 875
امیدیه: 688, 718, 719, 767, 778, 793, 823, 845
اندیمشک: 86, 291
اهر: 458
اهواز: 40, 115, 145, 201, 260, 288, 290, 291, 308, 331, 345, 364, 493, 576, 577, 588, 600, 608, 612, 627, 643, 647, 674, 720, 750, 756, 792, 823, 845
ایذه: 296
ایران: اکثر صفحات
ایرانشهر: 285, 567, 745, 824
ایستگاه راه‌آهن ازنا: 84
ایستگاه صلواتی شیخان: 767
ایستگاه گاز فلور امیدیه : 719
ایستگاه مخابراتی سلمانیه: 729, 730
ایلام: 40, 191, 254, 260, 271, 288, 363, 364, 425, 493, 750, 778, 829, 830, 870
بابل: 145, 272
بابلسر: 159
باختران: 40, 72, 84, 165, 238, 254, 286, 288, 310, 332, 345, 425, 493, 750, 778, 830, 869, 870
باغ ملک: 296
بانک مرکزی جمهوری اسلامی: 846
بانه: 60, 131, 145, 155, 157, 200, 211, 213, 223, 228, 250, 256, 286, 295, 348, 375, 382, 393, 408, 438, 439, 440, 454, 458, 525, 583, 602, 670, 758, 759, 831, 832, 843
بخش انزل ارومیه: 87
بخش گاوبندی: 710
بخش میانگنگی زابل: 403
بستان: 364, 582, 694, 833
بلدیان: 364
بلوار کشاورز تهران: 124
بلوچستان: 125, 126, 284, 285, 328, 567, 657
بندر امام خمینی: 430, 718, 719, 778, 823
بندر بوشهر: 368
بندر جاسک: 37, 277, 409, 543, 576
بندر چابهار: 92, 260, 443, 483, 531
بندر دیلم: 718
بندر شهید بهشتی چابهار: 259, 285
بندر گناوه: 410, 442, 458, 517
بندر لنگه: 588
بندر مقام: 778
بندرانزلی: 145
بندرعباس: 37, 130, 145, 160, 241, 332, 368, 409, 474, 517, 563, 564, 576, 577, 667, 688, 726, 750, 794, 823
بنیاد شهید: 150, 290, 532
بنیاد شهید اهواز: 290
بنیاد مستضعفان: 124, 643
بنیاد نبوت: 124, 267, 532, 879
بهبهان: 130, 291, 718, 719, 720, 729, 730, 793, 823
بهشت زهرا: 87
بهشهر: 296
بوشهر: 130, 151, 182, 236, 260, 291, 302, 307, 311, 409, 474, 588, 688, 696, 711, 719, 720, 793, 805, 823, 851, 852
بوکان: 54, 73, 101, 131, 161, 257, 258, 333, 354
بیجار: 144, 676
بیرجند: 354, 643
بیمارستان 50 تختخوابی امیرالمؤمنین(ع): 517
بیمارستان سنندج: 587
پادگان آموزشی محمد ابوالقاسم: 226
پادگان پیرانشهر: 159, 160
پادگان قمچوقه: 688
پادگان گلف: 60, 608, 612
پادگان لشکر25 کربلا: 660
پادگان ولیعصر(عج): 576
پارک ارم تهران: 145
پاسگاه آویهنگ: 179
پاسگاه اسکال: 233
پاسگاه بزمان: 748
پاسگاه پیش‌رباط: 521
پاسگاه تپه شیرعلی: 201
پاسگاه خالوشیخان: 131
پاسگاه دره‌پشمی: 380
پاسگاه ربط: 189
پاسگاه روستای تراس‌آباد قطور: 684
پاسگاه ژاندارمری آبدانان: 54
پاسگاه ژاندارمری ارومیه: 509
پاسگاه ژاندارمری اسکان: 267
پاسگاه ژاندارمری دهلران: 54
پاسگاه ژاندارمری گورخوش: 365
پاسگاه ژاندارمری میمک: 54, 190
پاسگاه سه پولک: 669
پاسگاه شهید شیخی: 380
پاسگاه طلائیه: 739
پاسگاه قزانچی: 869
پاسگاه کمانه: 754
پالایشگاه اصفهان: 40, 363, 459, 596
پالایشگاه باختران: 40, 829, 830
پالایشگاه تبریز: 178, 363
پالایشگاه شیراز: 40, 178, 635
پالایشگاه گاز بیدبلند آغاجاری: 40, 130 331, 493
پالایشگاه نفت و گاز گچساران: 40, 720
پالایشگاه و مجتمع پتروشیمی شیراز: 635
پاوه: 286, 382
پایانه نفتی رشادت: 32, 495
پایگاه امیدیه: 823
پایگاه بندرعباس: 344
پایگاه پارستان: 228
پایگاه توریور: 403
پایگاه ثارالله سپاه در ارومیه: 509
پایگاه چمپاراو: 382
پایگاه خاشت: 54, 295
پایگاه خانم‌شیخان: 228
پایگاه دریایی بوشهر: 307, 311
پایگاه دریایی گناو: 761
پایگاه روستای توریوکه: 131
پایگاه روستای دادانه: 426
پایگاه روستای کلیچه: 101
پایگاه روستای هشمیز: 333
پایگاه زیوه: 144, 258
پایگاه سپاه بوکان: 258
پایگاه سرپل ذهاب: 54
پایگاه شویشه: 201
پایگاه عملیاتی ژاندارمری در روستای قلعه جقه: 616
پایگاه عملیاتی گاوکج: 525
پایگاه قرارگاه حنین: 524
پایگاه کانی‌باغ: 101
پایگاه کریم‌آباد: 116
پایگاه کسری در منطقه بوکان: 333
پایگاه کسری در منطقه سنندج: 54, 240
پایگاه کلهرآباد: 731
پایگاه گردان امام حسن(ع): 54, 161
پایگاه گلو: 144, 458
پایگاه منتظران شهادت (گلف): 608, 627, 643, 647, 674
پایگاه موتو: 179
پایگاه موشکی ماهشهر: 458
پایگاه نارست: 144
پست انتقال برق چشم سفید باختران: 84
پل‌دختر: 272, 556
پمپ‌بنزین تایباد: 233
پیرانشهر: 189, 391, 407, 672
تأسیسات امیدیه: 688
تأسیسات بهره‌برداری شماره3 در گچساران: 823
تأسیسات نفتی - گازی پازنان: 213, 719, 730, 792
تأسیسات نفتی آغاجاری: 84, 115, 201, 213, 409, 616, 720, 792
تأسیسات نفتی امام‌زاده حسن: 442
تأسیسات نفتی اهواز: 201
تأسیسات نفتی ایران: 37, 67, 130, 251, 344, 373, 436, 480, 483, 542, 678, 730, 826, 830
تأسیسات نفتی بهرگان: 130, 409, 517
تأسیسات نفتی جزیره فارسی: 201
تأسیسات نفتی جزیره لاوان: 236
تأسیسات نفتی رازان: 84
تأسیسات نفتی کرنج آغاجاری: 202
تأسیسات نفتی کرنج خوزستان: 84, 202, 213
تأسیسات نفتی کرنج رامهرمز: 213
تأسیسات نفتی مارون - 3: 202
تاکستان: 134, 588
تالش: 296
تبریز: 364, 425, 617, 643, 832
ترمینال صادراتی هرمز: 183
ترمینال نفتی جزیره خارک: 410, 720
ترمینال نفتی لارک: 397, 549
ترمینال والفجر (بین لارک و قشم): 687
تکاب: 382
تلمبه‌خانه اهواز - ری: 84
تلمبه‌خانه پل بابا حسین لرستان: 159, 160
تلمبه‌خانه تنگه فنی (خرم‌آباد): 331, 364
تلمبه‌خانه شماره 1 اهواز: 331
تلمبه‌خانه شماره2 رامهرمز: 516
تلمبه‌خانه شماره3 مارون - اصفهان: 192
تلمبه‌خانه گچساران: 829
تلمبه‌خانه مارون: 84
تلمبه‌خانه نفت عبدل‌خان: 823
تنب بزرگ: 36, 186, 193, 333, 408, 409, 494, 687
تنب کوچک: 186, 193, 333
تنکابن: 134, 458
تنگاب: 86
تنگه هرمز: 37, 38, 39, 42, 183, 192, 198, 230, 231, 236, 237, 242, 243, 254, 263, 279, 285, 357, 401, 430, 505, 517, 531, 570, 618, 619, 661, 666, 678, 761, 779, 792, 805, 817, 824, 827, 830, 836, 845
تهران: 32, 40, 41, 50, 89, 90, 103, 106, 118, 132, 145, 147, 159, 160, 164, 165, 166, 193, 194, 197, 207, 209, 219, 227, 232, 241, 252, 266, 272, 275, 286, 294, 298, 300, 302, 311, 326, 334, 345, 354, 356, 367, 409, 415, 429, 432, 433, 443, 444, 460, 495, 496, 505, 508, 540, 561, 565, 570, 576, 577, 583, 595, 653, 666, 667, 675, 679, 680, 682, 683, 691, 692, 695, 699, 707, 713, 714, 721, 741, 750, 764, 768, 773, 774, 776, 790, 831, 837, 838, 839, 850,
جاده انجیران: 396
جاده اهواز - آبادان: 730
جاده اهواز - خرمشهر: 86, 100, 115
جاده بانه - سردشت: 24, 258, 438
جاده بانه - سقز: 162
جاده قشلاق به تموته: 310
جاده میرآباد: 257
جزایر سه‌گانه: 186
جزیره ابوموسی: 36, 67, 101, 168, 185, 186, 193, 244, 333, 409, 494, 621, 675, 687, 689, 697, 743, 793, 845
جزیره خارک: 27, 28, 84, 101, 115, 130, 160, 192, 202, 214, 216, 217, 224, 236, 237, 277, 296, 314, 320, 331, 332, 386, 396, 397, 409, 410, 436, 476, 515, 516, 517, 549, 563, 564, 588, 563, 718, 719, 720, 729, 734, 756, 794, 817, 823, 852, 870, 878
جزیره سری: 409
جزیره سریک: 36, 409
جزیره سیری: 36, 84, 254, 332, 436, 494, 675, 687, 706, 823
جزیره فارسی: 28, 36, 38, 67, 77, 160, 193, 216, 236, 237, 238, 254, 291, 294, 302, 311, 312, 319, 320, 364, 409, 494, 687, 690, 696, 697, 700, 743, 778, 793, 845
جزیره قشم: 36, 37, 555, 675, 687, 792
جزیره کیش: 36, 675, 687, 706
جزیره لارک: 36, 37, 224, 236, 237, 397, 409, 484, 555, 675, 687, 706, 734, 792
جزیره لاوان: 36, 38, 84, 130, 236, 237, 436, 471, 472, 588, 616, 651, 710, 805, 823
جزیره هرمز: 37, 675, 792
جزیره هنگام: 36, 37, 409, 555, 675, 792
جلگه خوزستان: 332
جهاد سازندگی اصفهان: 442, 568, 569, 791
جهاد سازندگی چهارمحال و بختیاری: 250
جهاد سازندگی خوزستان: 250, 569
جهاد سازندگی زنجان: 250, 442, 568, 569, 791
جهاد سازندگی سمنان: 568
جهاد سازندگی فارس: 568
جهاد سازندگی همدان: 442, 568, 569
جهاد سازندگی: 145, 182, 240, 250, 258, 442, 861
جهرم: 182, 354, 458, 577, 617
جوانرود: 333, 354
چابهار: 37, 259, 260, 285, 314, 432, 443, 445, 483, 576, 751, 767, 824
چالوس: 272
چاه‌های نفتی رشادت: 699
چاه‌های نفتی بهرگان: 688
حسینیه جماران: 88, 89, 165, 241, 783
حصار (بوشهر): 761
حوزه علمیه قم: 323, 344, 366, 751
خرم‌آباد: 145, 160, 272, 331, 364, 425, 684, 688, 699, 830
خرمشهر: 82, 213, 251, 719, 746, 845
خلیج فارس: اکثر صفحات
خور عباس‌علی: 761
دادگاه ویژه روحانیت: 148
دارخوین: 719
داروخانه سیستان زابل: 403
دامپروری مهرگان: 869
دامغان: 458
دانشگاه امام حسین: 690
دانشگاه تهران: 132, 751, 771
دانشگاه صنعتی اصفهان: 875
دانشگاه فردوسی مشهد: 771, 772
دبیرخانه شورای امنیت کشور: 233
دبیرخانه شورای عالی دفاع: 193
درگز: 145
درمانگاه بندر مقام: 778
درود: 251, 425
دریای خزر: 326, 450, 640
دریای عمان: 27, 35, 42, 53, 127, 260, 277, 285, 397, 409, 432, 445, 543, 564, 575, 590, 678, 858
دریای مازنداران: 565
دزفول: 688, 720, 782, 823, 845
دشتستان: 79
دفاتر تدارکات نظامی ایران در لندن: 77
دفاتر خرید ایران در لندن: 77
دفاتر وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران در لندن: 97
دفتر ایرانگردی و جهانگردی: 221
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم: 323
دفتر خرید اسلحه ایران: 153
دفتر خرید سلاح ایران در لندن: 77, 153
دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه: 448, 561
دماوند: 272
دهستان دشت طال: 255
دهلران: 54, 55, 332, 364, 380, 381, 391, 493, 524, 778, 845
دولت ایران: 31, 32, 39, 42, 46, 79, 101, 127, 139, 149, 150, 151, 158, 164, 193, 231, 239, 260, 267, 268, 269, 316, 325, 338, 408, 436, 474, 475, 500, 518, 558, 578, 590, 609, 618, 619, 666, 721, 731, 774, 776, 812, 878
دولت تهران، تهران: 46, 96, 101, 121, 207, 217, 227, 254, 284, 298, 299, 300, 316, 320, 321, 355, 370, 397, 402, 416, 430, 435, 482, 497, 502, 504, 532, 533, 534, 536, 548, 572, 583, 620, 640, 641, 655, 663, 664, 665, 679, 680, 682, 683, 692, 695, 700, 711, 721, 726, 727, 798, 878
دیواندره: 131, 144, 201, 228, 382
رأس‌الکوه: 37, 277, 792
راشکان: 286
رامشیر: 296
رامهرمز: 213, 288, 291, 296, 425, 515, 516, 556, 845
راه‌آهن تهران - کویته: 667
راه‌آهن زاهدان - کویته: 666
رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بیروت: 598
ربط: 587
رژیم ایران: 115, 226, 238, 252, 253, 316, 322, 323, 326, 343, 351, 379, 570, 659, 683, 768, 873, 879
رژیم تهران: 379, 655
رشت: 556, 643, 699
روانسر: 286
رودان: 577
رودخانه گردلان: 310
روستای ازمرده: 438
روستای الخورشید: 288
روستای باغ شیخان: 354
روستای باکوره: 240
روستای بانجگان: 510
روستای برده هوش: 408
روستای بندول: 676
روستای بوالحسن: 155, 211, 223, 438, 491, 865
روستای بیاره: 402
روستای بیوران: 180, 251
روستای پهلوی‌دژ: 509
روستای پیش‌رباط: 521
روستای ترس‌آباد قطور: 684
روستای تکیه: 869
روستای چاه داور پناه: 126
روستای چور: 642
روستای چولان: 587
روستای حصار: 382
روستای خشکدره: 255
روستای دولتو: 493
روستای زروا: 438
روستای زمزیران: 458
روستای زیوه: 144, 180, 251
روستای سرابله: 869
روستای سروآباد: 676
روستای سه‌پیاره: 767
روستای سوران: 509
روستای سیف بالا: 382, 396
روستای سیل‌بیگی: 364
روستای شیخان: 676
روستای فلک (خلگ): 869
روستای کاگل: 396
روستای کانی‌دینار: 295
روستای کانی‌سانان: 189
روستای کانی‌سور: 438
روستای کپک: 144
روستای کسری: 240
روستای لنگرین: 365, 509
روستای نوبار بوکان: 54, 161
روستای نی: 189
روستای هشمیز: 333
روستای ویسر: 403
روستای ویناس: 240
زابل: 267, 403, 577
زاهدان: 285, 354, 577, 666, 745
زنجان: 145, 240, 271, 617
زندان اوین: 583, 862
ساحل دریای خزر: 535
ساری: 142, 354, 556, 588
سازمان تربیت بدنی ایران: 598
ساوه: 79
سایت نخجیر ایلام: 191, 363, 364
ستاد بسیج اقتصادی قم: 459
ستاد پشتیبانی جنگ استان تهران: 45, 835
ستاد پشتیبانی جنگ:, 259, 759, 783
ستاد تبلیغات جنگ: 38, 40, 41, 68, 92, 180, 239, 251, 284, 314, 411, 478, 561, 578, 579, 581, 636, 638, 650, 689, 693, 749, 750, 772, 830
ستاد جذب مشمولان باختران: 863
ستاد جذب و هدایت کمک‌های مردمی به جبهه‌های جنگ: 134, 295, 864
سد دز: 40, 86
سد سیستان: 403
سد شهید عباسپور: 40
سراوان: 267
سربندر: 719
سرپل‌ذهاب: 54
سردشت: 40, 54, 55, 59, 60, 116, 144, 180, 200, 228, 257, 290, 382, 391, 407, 410, 417, 424, 425, 438, 457, 458, 493, 602, 616, 670, 673, 676, 677, 782, 864, 870
سروستان: 354
سفارت ایران در بغداد: 209, 367
سفارت ایران در پاریس: 282
سفارت ایران در ترکیه: 367
سفارت جمهوری اسلامی ایران در اسلام‌آباد: 173
سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیروت: 598
سفارتخانه ایران در مسکو: 194
سقز: 213, 257, 310, 407, 440, 491, 509, 525, 616, 816, 831
سکران: 257
سکو(های نفتی) رشادت: 31, 36, 332, 472, 474, 475, 476, 477, 495, 496, 500, 503, 516, 519, 697, 700, 706
سکوهای خارک: 823
سکوی ابوذر: 687, 696, 718
سکوی فروزان: 409, 687, 718, 729, 870
سکوی نفتی آر-4: 31, 472, 495, 687, 697
سکوی نفتی آر-7: 31, 472, 495, 677
سکوی نفتی سروش: 687, 696, 718
سکوی نفتی سلمان: 237, 471, 472, 687
سکوی نفتی نصرت: 590
سکوی نفتی نوروز: 409, 687, 718, 778
سمنان: 181, 296, 366, 556, 577, 617, 657
سنقر: 870
سنندج: 82, 116, 131, 179, 201, 228, 240, 255, 310, 332, 333, 403, 425, 426, 471, 493, 731, 767, 783
سواحل بلوچستان: 284, 285
سواحل دیلم: 761
سوسنگرد: 145, 291, 364
سینما رسالت زابل: 403
شادگان: 291, 718, 719, 845
شاهرود: 134, 556
شرکت ایران نیپون: 738
شرکت توانیر: 451
شرکت شیمیایی رازی: 738
شرکت صید صنعتی استان بوشهر: 202
شرکت ملی نفت ایران: 212, 307, 396, 734, 805
شرمله: 382
شمال سردشت: 54, 144, 257, 458
شمیرانات: 272
شهربانی استان خوزستان: 233
شهربانی اهواز: 290
شهرداری آبادان: 290
شهرداری اهواز: 290
شهرری: 272
شهرکرد: 151, 577, 750
شهرکی (منطقه‌ای در زابل): 403
شورای عالی پشتیبانی جنگ: 43, 44, 45, 149, 477, 708, 749, 750, 802, 803, 809, 810, 812, 813, 821, 822, 835, 836, 839, 846, 847, 857, 879
شورای عالی دفاع: 18, 44, 75, 90, 205, 577, 657, 709, 721, 742, 770, 835, 857
شورای عالی قضایی: 135, 314
شورای عالی واحد سیاسی شورای سرپرستی صدا و سیما: 385
شورای نگهبان: 135, 165
شورشیرین: 381
شوش: 291, 364
شوشتر: 425, 845
شیراز: 40, 110, 134, 145, 354, 366, 391, 577, 617, 635, 636, 643, 754, 823
صالح‌آباد: 191, 829
صلیب سرخ ایران: 307
صندوق قرض‌الحسنه ولیعصر(عج): 532, 879
طالش: 145, 182, 841, 864, 869
طلائیه: 353, 718, 738
عسلویه: 696
فدراسیون والیبال ایران: 598
فرمانداری آبادان: 290
فرمانداری ابوموسی: 687
فرودگاه دهلران: 332
فرودگاه مهرآباد: 126, 459
فیروزآباد: 364
فیروزکوه: 272
قدوس‌آباد: 126
قزوین: 134, 233, 242, 296, 391, 643
قصرشیرین: 54, 179, 213, 255
قم: 89, 135, 163, 272, 286, 366, 436, 459, 570, 643, 750
قوة اجرایی: 164
قوة قضایی: 164
کارخانه سیمان غرب: 71
کارخانه صنعتی پارچین: 159
کارخانه قند بیستون: 71
کارخانه کامیون‌سازی خاور: 861
کازرون: 354
کاشان: 134, 354, 577
کامیاران: 40, 131, 391, 829
کرج: 110, 272
کرند غرب: 191, 778
کمیته اسکان ستاد پشتیبانی اجرایی مناطق بمباران شده: 254
کمیسیون بودجه مجلس شورای اسلامی: 66
کمیسیون دفاع مجلس شورای اسلامی: 66
کمیسیون نظارت بر قیمت‌ها: 597, 684, 724
کوت عبدالله: 411
کوهبنان: 296
کوهدشت: 364, 829, 845
کوهستک: 37, 792
گتوند: 296
گچساران: 40, 332, 409, 410, 719, 792, 823, 829, 830
گردنه کرسی: 116
گرگان: 79, 134, 182, 366, 391, 577
گرمسار: 617
گناوه: 396, 517, 718, 793, 845
گنبد: 272
گوردیم: 588
گیلان‌غرب: 425
لالی: 296
لنگرود: 145
لواسانات: 145
لیلتین: 761
مارون: 191, 192
ماهشهر: 291, 410, 474, 718
مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی: 40, 738
مجتمع پتروشیمی و هسته‌ای ایران: 872
مجلس سوم: 746
مجلس شورای اسلامی، مجلس: 43, 45, 66, 134, 135, 145, 147, 150, 164, 165, 259, 461, 494, 499, 532, 576, 713, 721, 724, 746, 751, 770, 836, 847, 878, 879
مجموعه ورزشی آزادی: 145, 146, 147, 714
محلات: 750
مدرسه پسرانه علامه طباطبایی روستای سیل‌بیگی: 364
مراغه: 145
مرز سرو: 484
مرزهای شرقی بلوچستان: 657
مرزهای شرقی جمهوری اسلامی (ایران): 53, 125, 173, 451
مرکز آمار ایران: 267, 268
مرکز اورژانس اهواز: 290
مرکز تحقیقات جنگ دانشکده فنی دانشگاه فردوسی مشهد: 771, 772
مرکز صدا و سیمای اهواز: 115
مرکز هسته‌ای بوشهر: 711, 871, 872
مرند: 145, 458
مرودشت: 635
مریوان: 54, 55, 84, 117, 189, 200, 213, 228, 295, 310, 365, 382, 391, 396, 410, 425, 457, 458, 493, 509, 525, 642, 676, 677, 688, 767, 770
مسجد سلیمان: 86, 296, 556
مسیر اهواز - اندیمشک: 823
مشهد: 233, 335, 354
ملایر: 145
منجیل: 296
منطقه آبدانان: 54, 364, 380
منطقه باویسی: 333
منطقه بزمان: 745
منطقه بهرگان: 442, 588
منطقه بیاران: 240
منطقه بیدبلند: 823
منطقه بیساران: 365
منطقه پازنان: 823
منطقه پودینه: 403
منطقه تایباد: 862
منطقه تراشه: 382
منطقه توکی: 382
منطقه چناره: 364, 778
منطقه خاش: 567
منطقه خان‌اشوری: 333
منطقه خان‌لیلی: 310
منطقه خورخور: 525
منطقه دوبی‌دوره: 333
منطقه شاطرآباد باختران: 863
منطقه صنعتی پارچین: 160
منطقه قره‌تپه: 380
منطقه قولنجی: 87
منطقه کلات: 588
منطقه کورین: 745
منطقه کوشک: 353
منطقه لگان: 567
منطقه مرگسور ارومیه: 179
منطقه نفتی بهرگان: 84, 130, 410, 442
منطقه نفتی گوره گچساران: 410
منطقه نفتی لاوان: 471
منطقه هزارقله بانه: 759
مهاباد: 73, 240, 577, 676, 724, 823
مهران: 54, 89, 255, 364, 391, 493, 588, 730, 759, 829, 870
موتورخانه ازنا: 84
میانه: 282, 458, 606, 683, 733
میبد: 577
میدان نفتی رشادت: 471, 472, 474, 494, 495, 677, 700
میدان نفتی سلمان: 238, 472
میمه: 381, 708, 794, 795
میناب: 576
مینودشت: 458
نفت شهر: 255, 322, 870
نقاط مرزی ایران و افغانستان: 125
نقده: 364, 577
نمایشگاه شکست حصر آبادان: 290
نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان: 732
نمایندگی جمهوری اسلامی در مسکو: 372
نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد: 165, 252, 499, 785
نهاوند: 425
نوار ساحلی: 823
نوار مرزی غرب: 823
نوسود: 100, 286, 333, 767, 770
نوشهر: 458, 823
نیروگاه اصفهان: 40, 363
نیروگاه انرژی اتمی بوشهر: 40, 49, 307, 851, 852, 870, 871, 872
نیروگاه برق باختران: 71, 72
نیروگاه برق بندرعباس: 823
نیروگاه برق پیرانشهر: 189
نیروگاه برق شهید محمد منتظری اصفهان: 363, 451
نیروگاه تبریز: 40, 363, 364
نیروگاه سد دز: 86
نیروگاه سد شهید عباسپور: 86
نیروگاه شهید سلیمی نکا: 159
نیروگاه نکا: 40
نیروگاه هسته‌ای: 301
نیشابور: 617
نیم ایستگاه نود: 86
واحد بهره‌برداری شماره2 دشت بلوط گچساران: 829
ورامین: 145, 272, 354, 425, 699
وزارت اطلاعات: 193, 355, 713
وزارت امور اقتصادی و دارایی: 124, 267
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران: 32, 193, 231, 334, 434, 478, 516, 518, 578, 692, 806, 837
وزارت برنامه و بودجه: 593
وزارت سپاه: 66, 613, 831
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: 221
وزارت فرهنگ و آموزش عالی: 345
وزارت کار: 592
وزارت کشور: 79, 136
وزارت نفت: 97, 172, 192, 471, 500, 636, 676, 687, 805
وزارت نیرو: 86, 159
هفت‌تپه: 660
هفتگل: 296
همدان: 89, 145, 182, 272, 296, 366, 425, 458, 459, 588, 617, 684, 699, 780, 874
هندیجان: 696
هویزه: 291, 364
هیئت دولت، هیئت وزیران: 44, 102, 117, 355, 356, 578, 691, 714
هیئت رهبری ایران: 340
یاسوج: 354
یزد: 145, 366, 458, 588, 699, 750
یونیت شماره 1: 331
یونیت شماره 2: 331, 409, 616
یونیت3: 823
آبراه خورعبدالله: 411
آب‌گرفتگی بوبیان: 63
آب‌گرفتگی زید: 63
آن‌جدلر: 418
ارتفاع 1505: 574, 575
ارتفاع 175: 767
ارتفاع آسوس: 393, 417, 418, 615, 631, 661, 662
ارتفاع آمدین، شاخ آمدین: 176, 251, 574, 647, 660, 674, 675, 758, 759, 769, 780, 782, 783, 813, 822
ارتفاع الاغلو: 22, 24, 155, 176, 177, 188, 250, 361, 362, 376, 377, 489, 608, 671, 674, 759, 813, 815, 822, 854
ارتفاع تیمورژنان: 418
ارتفاع خلخالان: 418
ارتفاع زرون: 424, 456, 492, 514, 524, 674
ارتفاع زیمناکوه: 418,
ارتفاع ژیلوان: 631
ارتفاع سه‌گرمه: 418
ارتفاع سورن: 419
ارتفاع شیخ محمد: 176, 361, 376, 393, 424
ارتفاع طالش: 841, 842, 855, 864, 865, 869
ارتفاع قاشقی: 418
ارتفاع قره‌داغ: 418, 631, 795, 872
ارتفاع قمیش: 24, 60, 142, 153, 155, 156, 177, 178, 211, 250, 349, 350, 362, 375, 376, 377, 393, 395, 424, 456, 457, 466, 468, 488, 489, 490, 513, 538, 552, 554, 569, 759, 780, 781, 813, 814, 815, 816, 822, 854
ارتفاع کله‌قندی: 783
ارتفاع گامو: 159, 250, 349, 350, 361, 377, 395, 421, 487, 488, 804, 816, 843, 854
ارتفاع گرده‌رش: 24, 60, 155, 177, 178, 188, 211, 250, 349, 361, 362, 363, 375, 395, 424, 439, 442, 457, 471, 488, 489, 513, 538, 552, 569, 608, 660, 674, 675, 758, 769, 780, 781, 790, 803, 813, 814, 815, 822, 841, 842, 843, 844, 852, 853, 854, 855, 864, 865, 868, 869
ارتفاع گلاله: 376, 393, 424, 456, 491, 524, 661, 740, 790
ارتفاع گلان: 375, 393, 395, 440, 463, 468, 491, 540, 568, 569, 781, 815, 831, 866
ارتفاع هیبه سلطان: 586
ارتفاعات 1418 جنوبی: 554
ارتفاعات 1418 شمالی: 554
ارتفاعات 1494: 554
ارتفاعات اسپیدار: 440, 463, 568
ارتفاعات بانی‌گدار: 418, 608, 758
ارتفاعات برده‌هوش: 421, 422, 440, 487, 513, 539, 552, 568, 574, 585, 783
ارتفاعات بلفت: 631
ارتفاعات پیرمگرون: 418, 615, 631
ارتفاعات چکمه‌ای: 782
ارتفاعات دوقلو: 782
ارتفاعات دولبشک:22, 24, 155, 176, 177, 188, 250, 349, 362, 375, 377, 439, 488, 489, 513, 670, 671, 674, 813, 815, 822, 854
ارتفاعات شوشو: 440, 463
ارتفاعات قلمی: 782
ارتفاعات کره‌مریم: 310
ارتفاعات کسرت: 586, 648, 650, 697, 698
ارتفاعات کهنه‌ریگ: 200
ارتفاعات گاله: 176
ارتفاعات گناو: 674
ارتفاعات گوجار: 24, 60, 155, 176, 177, 178, 188, 211, 250, 350, 361, 375, 376, 377, 394, 395, 417, 419, 441, 456, 524, 631, 661, 759, 769, 770, 791, 815, 822, 854
ارتفاعات لَری: 407
ارتفاعات هرمدان: 177, 456, 457, 790, 813, 814
ارتفاعات هزارکانیان: 250, 349
اروندرود: 23, 178, 223, 700, 748
ازگله: 391
ازمر: 228
بندر ام‌القصر: 41, 72, 226, 800, 830
بیمارستان گلان: 568
پرماوند: 661 ؟
پل جهاد: 814
پل سیدالشهدا: 159, 440
پنجوین: 54, 833
تپه جنگلی: 349, 417, 418, 421, 568, 608
تپه دوقلو: 552, 568, 782
تپه منافقین: 418, 523, 608, 613, 647, 758, 781, 841, 842, 853, 854
تپه هرمدان: 790, 791, 814
تنگه الاغلو: 250
تنگه باساوا: 513
تنگه دولبشک: 251, 349, 375, 376, 488, 513, 674
تنگه ژاژیله: 569
تنگه هرمدان: 569
تنگه وراز: 674, 675, 769
جادة خندق: 611
جاده الاغلو به سورقلات: 759
جاده البحار1: 471
جاده البحار2: 471
جاده بصره - فاو: 471
جاده بن‌گرد - دوکان: 649
جاده بن‌گرد - قلعه‌دیزه: 662
جاده بوالحسن: 440
جاده پاسگاه پلیس: 569
جاده چمچال به سنکاو: 162
جاده دامنه کاگر: 159
جاده زلی: 568
جاده سفره: 394, 781
جاده شهید رضوی: 568
جاده شهید یحیی: 568
جاده قلعه‌دیزه - دوکان: 697
جاده قمیش به سفره: 456
جاده قمیش به گلاله: 424
جاده کمربندی بانه به سمت سورکوه: 769
جاده نظامی بصره - ام‌القصر: 226
جاده نظامی بصره - ناصریه: 226
جاده هفتم: 767
جبهه بصره: 353, 630
جبهه جنوب: 18, 20, 22, 23, 62, 63, 79, 144, 163, 175, 176, 178, 200, 344, 471, 564, 570, 603, 609, 612, 629, 632, 670, 674, 676, 757, 813, 823, 844
جبهه شمال: 18, 647, 670,
جبهه شمال غرب: 18, 20, 21, 22, 24, 54, 59, 62, 63, 79, 144, 176, 177, 188, 200, 212, 223, 250, 490, 515, 575, 603, 608, 609, 629, 630, 631, 647, 650, 660, 670, 671, 672, 673, 769, 779, 782, 840
جبهه قلعه‌دیزه: 781
جبهه مهران: 54, 588
جزیره (جزایر) مجنون: 23, 62, 80, 87, 353, 602, 609, 682, 739, 866
جزیره ام‌البابی: 23, 62
جزیره ام‌الرصاص: 23, 62, 236, 602
جزیره جنوبی مجنون: 201, 353, 600, 739
جزیره شمالی مجنون: 739, 844
جزیره صالحیه: 23, 62, 64, 73, 100, 130, 236, 377
جزیره عماره: 866
چرماوند: 615, 662 ؟
چزابه: 353, 442, 730, 738, 794
خط حد تیپ48 فتح: 421
خط حد لشکر21 امام رضا(ع): 854
خط حد لشکر32 انصارالحسین(ع): 421
خط سبز: 23, 377
خط مقدم: 178, 439, 440, 568
خورعبدالله: 113, 114, 411, 767
خورمال: 117, 211, 418, 419
دشت اربیل: 492
دشت باساوا: 24, 156, 177, 250, 349, 350, 362, 376, 393, 395, 441, 456, 457, 487, 488, 489, 524, 758
دشت ذهاب: 778
دشت هرت: 575, 833
دشت هرمدان: 815, 854
دوپازا: 24, 59, 155, 176, 417, 514, 539, 631, 782
رتفاعات ویولان: 176, 393, 395, 491, 538, 781, 791, 813
رودخانه زاب صغیر: 418, 425, 440, 569, 675, 688
رودخانه شط‌العرب: 23, 377, 570, 700
رودخانه قلعه‌چولان (قلاچولان): 363, 463, 465, 466, 468, 469, 471, 490, 491, 523, 538, 539, 569, 758, 781, 803, 814, 843, 855, 865
رودخانه گلاس: 489, 568, 853
روستای چالاوه: 524
روستای قره‌داغ: 418
ژاژیله: 156, 177, 349, 350, 363, 375, 439, 440, 463, 469, 488, 491, 513, 568, 569, 814, 815, 831, 854
ساحل خورعبدالله: 517
ساراد: 587, 648
سد کنجانچم: 759
سفره: 394, 424, 441, 514, 740, 781, 823
سورقلات: 647, 660, 670, 671, 673, 759, 804, 815, 823
سومار: 86, 191, 226, 238, 288, 289, 332, 352, 382
شاخ شمیران: 418
شاخ قشن: 813
شرق بصره: 18, 56, 179, 255, 272, 471, 493, 553, 554, 601, 608, 632, 676, 698, 708, 748, 749, 794, 804, 830
شرق کانال زوجی: 23, 62, 377, 611
شرهانی: 41, 708, 730, 767, 816
شلمچه: 21, 22, 23, 62, 63, 64, 65, 66, 73, 81, 82, 86, 100, 130, 144, 175, 223, 235, 236, 377, 396, 554, 600, 602, 609, 610, 611, 631, 632, 633, 672, 674, 782, 844
شهر قره‌داغ: 514, 515, 525, 617
شهرک دکور: 514, 515
غرب اروند: 676, 748, 749
غرب کانال زوجی: 23, 62, 235, 377
غرب منطقه ماووت: 361, 375, 393, 405, 421, 465, 487, 513, 523, 538, 841
فاو: 22, 24, 33, 36, 63, 64, 66, 80, 81, 82, 89, 100, 113, 114, 156, 179, 225, 255, 382, 428, 445, 447, 458, 471, 474, 504, 516, 518, 528, 531, 589, 600, 602, 609, 611, 643, 671, 672, 676, 682, 696, 700, 725, 732, 748, 767, 792, 794, 844
فکه: 600, 708
قلعه‌دیزه: 24, 59, 60, 80, 176, 239, 253, 272, 364, 411, 417, 418, 419, 485, 492, 515, 554, 613, 647, 648, 660, 661, 670, 671, 672, 673, 697, 769
قله قمیش: 350, 362
قله گرده‌رش: 155, 349
کانال پرورش ماهی، کانال ماهیگیری، کانال ماهی: 23, 62, 63, 64, 100, 235, 377, 601, 609, 632, 633
کانال زوجی: 632
کانال‌های ترکش‌گیر: 381
کانی‌تو: 455, 492, 575, 612, 697
کوه بالامبو: 60, 117
کوهستان سارا: 648, 649
گردنه کاگر: 440
گرمیان: 491
گزیله: 614
گلورش: 457
مالبند3: 586
ماووت: 21, 24, 25, 59, 60, 62, 63, 80, 89, 144, 155, 156, 176, 177, 211, 362, 376, 395, 396, 406, 422, 423, 438, 439, 440, 463, 467, 470, 488, 540, 552, 553, 554, 568, 569, 574, 585, 608, 612, 613, 632, 674, 716, 740, 751, 758, 769, 779, 780, 791, 803, 813, 831, 841, 852, 864
محور ابوالخصیب: 62
محور اربیل - دوکان: 587, 651
محور الاغلو: 670
محور ام‌البابی: 62
محور ام‌الرصاص: 62
محور آمدین: 823, 854
محور انگشتی: 73, 86, 100, 130, 131
محور ایلام - صالح‌آباد: 191
محور باباهادی: 179
محور باساوا: 457, 487
محور بانه - سردشت: 24, 438
محور بانه: 438, 670
محور برده‌هوش: 490, 552
محور بسن: 854
محور بوالحسن: 814
محور بوکان - مهاباد: 101
محور بیساران: 54, 255, 295
محور پسوه: 73, 101
محور پنجوین: 407
محور تپه منافقین: 488, 781
محور ترابه(منطقه هور): 611
محور تیپ12 قائم: 350, 854
محور جاده شلمچه - تنومه: 23, 377
محور چنگوله: 55, 524
محور دربندی‌خان: 769
محور دوآب - نوسود: 100
محور دیواندره - سنندج: 131
محور سردشت: 740, 780
محور سرگلو: 814
محور سفره: 823
محور سلیمانیه - دوکان: 795
محور سنندج - همدان: 131
محور سورقلات: 673, 823
محور سوره‌کور - هزار قلعه: 240
محور شهید اکبری: 310
محور ضلع شرقی جزیره جنوبی: 201
محور عزیر(منطقه هور): 611
محور فصیل: 524
محور قرارگاه فتح: 612
محور قرارگاه قدس (دوپازا): 155
محور قشن - کنجرین - سورقلات: 554
محور قمیش: 466, 489, 490, 554
محور کانال ماهی: 100
محور کانی‌ماسی: 214
محور کنجانچم: 588
محور گامو: 854
محور گرده‌رش: 25, 488, 781, 803
محور لشکر بدر: 514
محور لشکر11 امیرالمومنین(ع): 854
محور لشکر21 امام رضا(ع): 854
محور لشکر57 ابوالفضل(ع): 854
محور لشکر7: 350
محور ماووت - سورقلات: 751
محور نخلستان: 62
محور هرمدان: 457
مرگه: 514, 662
منطقه ابوالخصیب: 23, 554, 632
منطقه باش‌قلعه: 759
منطقه بالوسه: 568
منطقه بانی‌گداره: 60
منطقه برددکان: 418
منطقه برزوت: 457
منطقه بن‌گرد: 648, 688
منطقه بوالحسن زلی: 569
منطقه بوداشین: 759
منطقه بیرگلو: 554
منطقه بیساران: 365
منطقه بیلاکوله (نقشه مرگسور): 575
منطقه پل ذهاب: 391
منطقه تاجیک: 391
منطقه تانجارو: 418
منطقه چمچمال: 739
منطقه چناره: 60, 62, 212
منطقه چنگوله: 391, 794
منطقه حیات (نقشه دیانا): 575
منطقه خان‌میسی: 288
منطقه دبس: 813
منطقه دراو (نقشه سیدکان): 575
منطقه دره ظلم: 117
منطقه رانیه: 514
منطقه زبیدات: 41, 730, 767
منطقه زید: 80
منطقه سرگلو: 438, 487, 554, 842
منطقه شرق دجله: 352, 794, 844
منطقه شیب: 739
منطقه شیخان: 407
منطقه عاشورا: 23, 175, 757
منطقه عملیاتی سپاه سوم عراق: 554
منطقه عملیاتی سپاه هفتم عراق: 554
منطقه عملیاتی کربلای5: 113, 131, 600, 632
منطقه عملیاتی کنچانچم: 226
منطقه عملیاتی ماووت: 17, 59, 361, 442, 454, 538, 552, 555, 822
منطقه عملیاتی نفت‌شهر: 332
منطقه عملیاتی نی‌خزر: 226
منطقه عمومی ماووت: 348, 674, 758, 759, 790
منطقه غدیر: 23, 175, 176, 757
منطقه غرب: 168, 250, 291, 395, 423, 438, 439, 758
منطقه قره‌داغ: 26, 491, 492, 510, 524, 553, 575, 612, 616
منطقه قشله: 767
منطقه کاگر: 159, 866
منطقه کرکر: 575, 662
منطقه گاروتا (نقشه شقلاوه): 575
منطقه گویزه: 441
منطقه لیکان: 575
منطقه مرزی دهلران: 365
منطقه نهر عنبر: 272, 795
منطقه هزار قله: 391
منطقه واراس: 349
منطقه یاغسمر: 417, 418, 441, 540, 553, 633, 634, 648, 675, 718
موقعیت جابر: 866
موکبه: 759
میراوه: 422, 440, 568, 758, 783
میمک: 54, 189, 190, 200, 255
نهر جاسم: 81
نهر عنبر: 272, 795
نهرعلی‌شیر: 767
ویسی: 177, 674
هانی‌نوه: 418
هور: 23, 62, 600, 611, 612, 631, 632, 650, 788
هورالهویزه: 201
یال باساوا: 489
یال دوپازا: 418
یال قمیش: 349, 363, 376, 441
یال ویولان: 781, 790
عراق (مکان‌ها و سازمان‌های رسمی
آکادمی علوم دریایی بصره: 226, 830
ابوالخصیب: 226, 554, 632
ابوصخیره: 787
اتوبان بصره - العماره: 226, 857
اربیل: 41, 612, 648, 649, 651, 670, 671, 673
ارتش بعث عراق: 239, 334, 730
ارتش عراق: 21, 22, 24, 25, 26, 40, 41, 50, 53, 54, 55, 56, 64, 73, 97, 100, 110, 115, 116, 123, 155, 162, 163, 177, 178, 179, 180, 200, 206, 212, 213, 226, 228, 238, 247, 255, 288, 290, 331, 332, 333, 334, 345, 349, 353, 362, 380, 381, 393, 407, 411, 419, 421, 436, 438, 458, 471, 484, 514, 515, 524, 525, 538, 574, 575, 587, 589, 600, 605, 606, 616, 617, 631, 635, 636, 648, 651, 672, 676, 688, 698, 707, 708, 719, 727, 730, 739, 740, 748, 749, 778, 779, 788, 792, 794, 795, 796, 804, 810, 813, 823, 829, 833, 834, 841, 845, 860, 861, 869, 872, 873
ارتفاع قره‌سرت: 514, 648, 649, 675
استان اربیل: 26, 41, 73, 214, 334, 352, 525, 575, 587, 767, 804, 873
استان العماره: 26, 41, 160, 191, 650, 873
استان بصره: 160, 161, 201, 253, 650, 873
استان دهوک: 26, 73, 162, 214, 353, 396, 841, 872
استان دیاله: 161, 201, 253, 411, 873
استان دیالی: 122
استان سلیمانیه: 26, 78, 116, 161, 179, 201, 238, 253, 407, 417, 490, 510, 616, 617, 651, 795, 833, 841, 873
استان کرکوک: 26, 73, 78, 162, 227, 353, 630, 874
استان موصل: 180
استان ناصریه: 873
استان واسط: 161, 201, 411, 873
استبکه: 833
استخبارات سلیمانیه: 333
استخبارات عراق: 286, 396, 407, 587
استخبارات لشکر34 ارتش عراق: 589
اسکله البکر: 201, 301, 411, 650
اسکله العمیه: 201, 225, 301, 411, 650
اشکان: 424
ایستگاه برق جمبور: 872
بابل (عراق): 353
بانمیل:86
بخش شیرانش اسلام: 162
بدره: 72, 161, 272, 749
بصره: 18, 19, 20, 21, 23, 56, 72, 98, 132, 161, 163, 179, 191, 223, 226, 227, 239, 247, 252, 255, 262, 272, 283, 284, 329, 353, 411, 434, 450, 471, 485, 493, 550, 553, 554, 566, 570, 601, 608, 609, 627, 630, 632, 636, 656, 676, 698, 703, 708, 730, 742, 748, 749, 750, 751, 768, 793, 794, 800, 803, 804, 812, 813, 830, 848, 859, 875
بعقوبه: 122, 353, 614
بغداد: 18, 19, 20, 39, 41, 56, 110, 115, 116, 122, 156, 181, 190, 191, 197, 209, 226, 238, 239, 251, 253, 254, 259, 265, 272, 273, 298, 326, 328, 333, 334, 351, 352, 364, 367, 378, 379, 415, 416, 432, 433, 435, 443, 526, 535, 566, 567, 570, 571, 588, 589, 605, 606, 610, 612, 615, 627, 628, 630, 637, 639, 651, 652, 656, 659, 691, 692, 735, 742, 744, 756, 757, 760, 768, 774, 786, 787, 804, 813, 818, 868, 876, 879
بیاره: 55, 117, 402, 525, 613
پادگان ارتش عراق در اربیل: 41
پادگان الرشید: 41, 251, 351, 378, 417
پادگان تانجه: 617
پادگان حلبچه: 651
پالایشگاه کرکوک: 418
پایگاه تأمینی رژیم بغداد: 872
پایگاه دریایی بندر ام‌القصر: 226
پایگاه نینوا: 719
پایگاه هوایی موصل: 612
پایگاه هوایی ناصریه: 383
پل ارتباطی القرنه: 226
تأسیسات باباگرگر: 586, 612
تأسیسات برق فشار قوی القرنه: 651
تأسیسات گوگردسازی مین‌داغ: 751
تأسیسات نفتی الرمیله: 226
تأسیسات نفتی الزبیر: 830
تلمبه‌خانه بانمیل: 352
تلمبه‌خانه نفت‌خانه: 352
تنومه: 64
تیپ20 ارتش عراق: 514
تیپ39 پیاده ارتش عراق: 553
تیپ39 پیاده: 553
تیپ501 ارتش عراق: 585
تیپ65 کماندویی: 540
تیپ66 کماندویی: 540
تیپ68 کماندویی: 540
تیپ69 کماندویی: 540
جاده اربیل به سلیمانیه: 228
جاده بصره: 284, 471
جاده بیاره - طویله: 117
جاده پنج قله: 60
جاده تق‌تق به کرکوک: 162
جاده توزخورماتو به کرکوک: 162
جاده دربندی‌خان - سلیمانیه: 418
جاده دوکان - سلیمانیه: 179, 649, 651, 804
جاده دیانا به مرگه‌سور: 525, 587
جاده زاخو: 25
جاده سلیمانیه - بغداد: 841
جاده شانه‌دری به پنجوین: 833
جاده عمومی سورداش به سلیمانیه: 162
جاده کتل به قمچوچه: 649
جاده کرکوک - سلیمانیه: 439, 673, 739
جاده کویه - کرکوک: 525
جاده گرده‌رش: 363
جاده موصل به اربیل: 751
جلولا: 41, 180
جنوب شرقی بغداد: 254
جیش‌الشعبی: 514, 715
چوارته، چوارتا: 349, 439, 485, 767, 804
حزب بعث: 121, 165, 191, 286, 334, 344, 390, 497, 526, 652, 749, 760, 787, 810, 811
حلبچه: 24, 59, 60, 117, 180, 211, 212, 286, 418, 613, 767
حلوان: 352
حلوبه: 770
حومه کرکوک: 55, 255
خانقین: 72, 239, 272, 418, 613, 730
دربندی‌خان: 26, 418, 419, 491, 617, 670, 671, 698, 769, 770, 841
دریاچه دربندی‌خان: 212
دشت زور: 211, 212
دهوک: 873
دوکان: 24, 25, 161, 179, 417, 418, 514, 553, 554, 586, 612, 614, 648, 651, 661, 671, 673, 675, 688, 697, 707, 716, 717, 740, 741, 804
دولت بغداد (دولت عراق): 38, 40, 50, 52, 122, 180, 190, 204, 237, 247, 328, 335, 371, 373, 379, 380, 416, 434, 443, 493, 550, 572, 651, 652, 664, 678, 700, 702, 707, 712, 730, 749, 775, 798, 825, 830, 860, 877
دیسکره: 524
دیوانیه: 786, 787, 873
راه‌آهن بصره: 41, 226
الرجیله: 767
رژیم بعثی: 122, 273, 495, 525, 577, 802, 874
رژیم عراق: 20, 24, 37, 39, 40, 41, 53, 54, 55, 56, 77, 87, 105, 110, 122, 123, 131, 159, 160, 163, 180, 190, 204, 206, 209, 220, 227, 240, 242, 252, 255, 261, 266, 274, 286, 289, 298, 313, 314, 328, 333, 340, 352, 353, 354, 357, 359, 365, 378, 379, 402, 403, 406, 411, 416, 426, 435, 458, 460, 484, 499, 510, 518, 520, 526, 553, 566, 570, 575, 588, 589, 595, 606, 607, 614, 615, 617, 628, 634, 636, 643, 655, 656, 659, 678, 681, 682, 702, 712, 735, 740, 743, 749, 750, 756, 760, 767, 768, 770, 771, 788, 804, 805, 806, 812, 826, 848, 849, 852, 857, 860, 873
رواندوز: 41, 116
روستای اسکندریه: 333
روستای بیاره:402
روستای تله‌زیت: 617
روستای توسوران: 731
روستای تیمار: 617
روستای جوبلاق: 648, 649, 688
روستای جولانه: 617
روستای چالاوه: 524, 575
روستای خاوویه: 418
روستای دولمازلد: 648
روستای ژراوه: 417
روستای سویراوه: 617
روستای سیروان: 456, 492
روستای فرجانه: 617
روستای قاره‌مان: 617
روستای قلم پاشا: 648
روستای کانی میران: 162
روستای کانی‌میدان: 651
روستای گرزیل: 617
روستای هانی‌گرمله: 55, 402, 525
زارین: 382, 524, 617
زبیر: 20, 41, 72, 632
زرباطیه: 86
زندان قصر النهایه: 655
سازمان امنیت ملی عراق: 656
سپاه پنجم: 419
سپاه چهارم ارتش عراق: 226, 493, 739, 830
سپاه دوم ارتش عراق: 110
سپاه سوم ارتش عراق:64, 226, 493, 554, 751, 739, 804, 830
سپاه ششم ارتش عراق: 64, 739, 804, 830
سپاه هشتم ارتش عراق: 64
سپاه هفتم ارتش عراق: 226, 554, 751, 804
سپاه یکم ارتش عراق: 80, 110, 418, 419, 554
ستاد کل ارتش عراق: 64, 110, 380
ستاد نیروی هوایی عراق: 41, 659
سد دربندی‌خان: 24, 26, 59, 418, 553, 612, 670, 769, 841
سد دوکان: 59, 116, 417, 418, 553, 554, 587, 612, 614, 648, 671, 698, 707, 716, 730, 740, 833, 864
سرا: 651
سفارت بغداد در تهران: 209
سفارت عراق در تهران: 367
سلوجه: 740, 741, 823
سلیمانیه: 24, 26, 59, 60, 61, 64, 81, 82, 87, 156, 179, 228, 235, 239, 259, 364, 408, 411, 417, 418, 419, 439, 484, 586, 588, 614, 615, 636, 648, 649, 651, 662, 671, 673, 688, 697, 698, 740, 751, 767, 768, 770, 779, 793, 795, 804, 823, 841, 848
سملمان آقا: 651
سنگاو: 739
سوردین: 117
سیداحمدان: 514
سیدصادق: 117, 211, 212, 767, 833
سیدصالح: 364, 778
سیروان: 201, 417, 492
شرکت ملی هواپیمایی عراق: 110
شقلاوه: 334, 575, 873
شمال بصره: 611, 632
شنام: 60, 212
شهر اربط: 833
شهر دیرلوک: 396
شهر زاخو: 162, 872
شهر کفری: 353
شهربانی عراق:259
شورای فرماندهی انقلاب عراق: 110, 190, 652, 749, 760, 804
شیندروی: 60
عراق: اکثر صفحات
عربت: 439
عشایر بالک: 575
عشایر بلاوکاکی: 575
عشایر خیرانی: 575
عشایر دلومری:575
عشایر مزوری: 575
العماره: 160, 353, 442, 651, 708, 794, 795, 866
فرماندهی سپاه یکم عراق: 554
فرماندهی سپاه یکم عراق: 554
القرنه: 632
قلاته سپون: 457
قمچوچه: 649
قوات خاصه5: 540
قوات خاصه7: 540
قوات سقرقر: 540
قیوان: 661
کارخانه اسلحه و مهمات‌سازی الطیفه اسکندریه: 334
کارخانه اسلحه‌سازی الفارس: 526
کارخانه برق الحارثه: 41, 352, 830
کارخانه سیمان سلیمانیه: 586
کارخانه صنایع چوب بصره: 226
کارخانه کاغذ سازی بصره: 352
کارخانه کبریت‌سازی ام‌القصر: 830
کارخانه‌های کاغذسازی و آلومینیوم‌سازی بصره: 830
کاریزه: 349, 393, 554, 662, 759
کانی العبید: 353
کانی کروشکان: 117
کانی‌البدیر: 255
کربلا: 286, 303, 395, 787
کردستان عراق: 56, 60, 78, 163, 180, 190, 382, 419, 425, 456, 514, 526, 538, 585, 586, 770, 874
کرکوک: 18, 19, 20, 21, 55, 60, 64, 82, 190, 255, 376, 418, 439, 442, 484, 514, 553, 586, 610, 614, 615, 627, 630, 631, 634, 648, 656, 661, 662, 670, 673, 739, 740, 756, 868, 874
کوه سینا: 873
کوه نوری: 842
کوی سنجین: 741
گارد ریاست جمهوری عراق: 41, 251, 238, 417, 488, 493, 602, 740, 800, 823
گردان‌های خفیفه: 575
گوره ده: 417
لشکر بغداد: 418
لشکر هفتم دریایی ارتش عراق: 411, 830
لشکر27 پیاده ارتش عراق: 418
لشکر3 زرهی ارتش عراق: 610
لشکر34 ارتش عراق: 540, 589
لشکر36 پیاده ارتش عراق: 26, 841
لشکر39 ارتش عراق: 418, 419, 540
لشکر5 مکانیزه ارتش عراق: 610
لشکر7 عراق: 80, 418
مجلس ملی عراق: 760
مخزن سوخت الزبیر: 226
مدرسه بلاط‌الشهدا در بغداد: 378, 379
مرکز استخبارات عراق: 396
مرکز آموزشی دوره‌های عالی نظامی نیروهای گارد: 238, 251
مرکز مخابرات عراق: 756
مرگه‌سور: 525
مقر تفنگداران سپاه هفتم عراق: 201
مقر سازمان مجاهدین خلق: 55, 228
مگاتو: 352
مناطق مسکونی الحراره: 272
مناطق مسکونی بدره: 272, 794
مناطق مسکونی بصره: 161, 239, 794, 848
مناطق مسکونی خانقین: 239, 272
مناطق مسکونی سلیمانیه: 239, 848
مناطق مسکونی شهر بغداد: 252, 351, 659
مناطق مسکونی قلعه‌دیزه: 239, 272
مندلی: 41, 86, 352
منطقه اشواطی: 286
منطقه البیاع بغداد: 760
منطقه الحضور بغداد: 378
منطقه المنصور بغداد: 334
منطقه بادنیان: 73
منطقه برگلو: 568, 586, 612, 649, 661
منطقه خمزه: 661
منطقه زاخو: 73
منطقه زعفرانیه بغداد: 378
منطقه سازان: 117
منطقه سونه: 87
منطقه سونی‌هرات: 60
منطقه شرق العماره: 708, 794
منطقه شعله بغداد: 760
منطقه شعیبه بغداد: 760
منطقه شوان کرکوک: 353
منطقه طویله: 117
منطقه طیب: 651
منطقه عارضه سُرام: 117
منطقه قلعه‌کانی: 180
منطقه کفری: 26, 227
منطقه کوه بالامبو: 117
منطقه کوه بفره میری: 117
منطقه لقازیه بغداد: 760
منطقه نکیسر: 55, 228
موصل: 19, 20, 25, 41, 60, 610, 612, 627, 630, 689
میدان (شمال سلیمانیه): 87
میشراق: 586, 614
نجف: 286, 643, 786, 787
نفت‌خانه: 41, 354
نمایشگاه بین‌المللی بغداد: 735
نمایندگی دائم عراق در سازمان ملل: 252
نیروی دریایی ارتش عراق: 671, 799, 800
نیروی زمینی ارتش عراق: 799, 800
نیروی هوایی ارتش عراق: 39, 41, 78, 116, 203, 219, 254, 332, 373, 380, 493, 526, 635, 659, 719, 742, 799, 800, 852, 878
وزارت جنگ رژیم عراق: 378
وزارت جوانان عراق: 110
وزارت دفاع عراق: 41, 378
وزارت کشور عراق: 333
هوانیروز ارتش عراق: 676, 698
یاغی‌سرو: 617
آب‌های امارات عربی متحده: 397
آب‌های ساحلی کویت: 414, 480, 505, 535, 544, 559
آدیس‌آبابا (اتیوپی): 663
آذربایجان شوروی: 535
آرژانتین: 153, 260
آلبانی: 105, 434
آلمان، آلمان غربی (فدرال): 35, 47, 49, 76, 90, 91, 153, 182, 183, 184, 185, 221, 244, 245, 281, 282, 300, 324, 325, 370, 398, 430, 431, 502, 517, 518, 542, 596, 619, 620, 621, 628, 642, 663, 667, 711, 726, 732, 785, 824, 825, 839, 859, 860, 861, 870, 871, 876
آمستردام (هلند): 754
آنکارا (ترکیه): 55, 72, 255, 283, 367, 594, 595, 667
ابوظبی (امارات): 69, 183, 244, 655, 798
اتحادیه ملوانان ژاپنی: 279
اتریش: 109, 301
ارتش افغانستان: 510
ارتش امریکا: 169, 294, 302, 325, 338, 446
ارتش سعودی: 530
ارتش شوروی: 262
ارتش کویت: 530, 546
اردن: 51, 121, 232, 263, 279, 367, 371, 372, 434, 596, 654, 694, 703, 745, 753, 762, 763, 764, 773, 774, 798, 806, 818, 876
ازمیر (ترکیه): 349
اسپانیا: 113, 384, 417, 480, 642, 678
استان فراه (افغانستان): 862
استانبول (ترکیه): 667
استرالیا: 204, 560
استکهلم (سوئد): 799
اسرائیل: 50, 52, 163, 186, 206, 244, 275, 301, 339, 343, 344, 359, 367, 371, 450, 497, 540, 596, 607, 665, 681, 703, 704, 757, 763, 764, 773, 774, 775, 785, 797, 807, 811, 818, 822, 825
اسلام قلعه (افغانستان): 126
اسلام‌آباد (پاکستان): 173, 704, 805
افغانستان: 52, 79, 125, 126, 173, 180, 232, 266, 267, 323, 338, 339, 403, 451, 508, 510, 521, 657, 669, 732, 836, 859, 862
الجزایر: 51, 140, 172, 196, 206, 263, 342, 343, 371, 447, 480, 507, 562, 607, 628, 700, 727, 753, 764, 765
امارات متحده عربی: 105, 141, 152, 168, 196, 243, 244, 263, 277, 286, 371, 415, 430, 481, 507, 544, 546, 560, 561, 562, 571, 581, 596, 654, 655, 689, 727, 753, 762, 764, 765, 773, 799
امان (اردن): 50, 51, 52, 196, 263, 343, 370, 371, 434, 497, 561, 562, 582, 589, 622, 637, 654, 655, 695, 703, 704, 727, 730, 745, 753, 756, 757, 762, 763, 764, 765, 768, 773, 774, 785, 796, 797, 803, 806, 807, 812, 818, 819, 822, 825, 837, 848, 876
امریکا (ایالات متحده): اکثر صفحات
امریکای لاتین: 262, 290, 578
امریکای مرکزی: 338, 461
اندونزی: 401
انگلستان، انگلیس: 27, 29, 33, 34, 48, 49, 69, 71, 77, 94, 97, 105, 121, 136, 137, 158, 169, 171, 172, 207, 218, 227, 230, 245, 261, 265, 278, 281, 296, 298, 300, 317, 318, 320, 326, 367, 368, 379, 397, 415, 417, 461, 479, 483, 507, 541, 579, 590, 620, 621, 678, 483, 694, 695, 725, 743, 754, 776, 819, 827, 839, 858, 860
آنگولا: 338
انور هفت بلا (افغانستان): 126
ایتالیا: 27, 29, 35, 46, 47, 95, 184, 185, 195, 218, 220, 232, 266, 278, 281, 282, 301, 317, 318, 339, 359, 368, 369, 370, 389, 402, 521, 531, 532, 533, 544, 621, 642, 681, 690, 710, 711, 754, 794, 800, 806, 826, 849, 858, 871
باتولشه (آلمان غربی): 324
بارسلون (اسپانیا): 417
بانک صادرات و واردات ژاپن: 279
بانکوک (تایلند): 203, 449
باهاما (امریکا): 845
بحرین: 35, 69, 70, 78, 93, 127, 140, 141, 184, 230, 261, 278, 299, 327, 338, 368, 387, 429, 430, 529, 530, 544, 546, 571, 582, 596, 652, 653, 654, 706, 725, 743, 762, 799, 824, 850, 858, 860
بروکسل (بلژیک): 638, 653
بریتانیا: 77, 137, 153, 168, 265, 282, 368, 400, 680, 725, 794
بزی (افغانستان): 451
بلژیک: 33, 35, 218, 275, 281, 417, 480, 621, 638, 775, 776
بلغارستان: 149, 325
بلگراد (یوگسلاوی): 752
بلوچستان پاکستان: 53, 125, 126, 173, 285
بن (آلمان غربی): 196, 299, 430, 518, 532, 545, 546, 667, 753, 773
بندر الاحمدی (کویت): 30, 33, 34, 38, 49, 68, 193, 261, 412, 413, 414, 426, 427, 428, 445, 526, 528, 530, 544, 545, 546, 548, 579, 580, 622, 699, 706, 710, 836
بندر باکو (آذربایجان شوروی): 535
بندر روتردام (هلند): 786
بندر عربستانی جبیل: 294
بندر عقبه اردن: 416
بندر کویت: 359, 530
بندر هامبورگ: 300
بندر یوکوسوکا (ژاپن): 668
بنگلادش: 105
بیت‌المقدس (فلسطین): 343, 610, 631, 763
بیروت (لبنان): 324, 462, 560, 563, 598, 760, 762, 819
پارلمان اردن: 371
پارلمان آلمان غربی: 726
پارلمان هندوستان: 578
پاریس (فرانسه): 69, 121, 282, 321, 414, 445, 450, 462, 683, 877
پاسگاه بنیاد افغانستان: 111
پاسگاه بنیادان کشور افغانستان: 232
پاکستان: 37, 52, 53, 105, 125, 126, 152, 232, 243, 246, 283, 285, 301, 359, 462, 484, 522, 567, 576, 657, 665, 666, 704, 805, 859, 860
پالایشگاه کویت: 412
پاناما: 68, 236, 295, 368, 560, 742, 743, 779, 793
پایگاه امریکایی اینجرلیک (ترکیه): 35, 53, 590, 667
پایگاه کالیارک (افغانستان): 510
پایگاه هوایی ظهران (عربستان): 69, 93, 216
پراگ (چکسلواکی): 639
پکن (چین): 108, 121, 534, 711, 818, 819, 877
پلیس هوایی ارتش امارات: 799
پنتاگون (وزارت دفاع امریکا): 29, 30, 33, 92, 102, 117, 184, 218, 260, 264, 279, 280, 281, 311, 317, 319, 320, 324, 325, 338, 339, 386, 427, 472, 528, 543, 668, 689, 700, 710, 736, 743, 761, 817, 858
تأسیسات نفتی خفجی (عربستان): 216
تاشکند (ترکمنستان شوروی): 665
ترکمنستان (شوروی): 726
ترکیه: 35, 52, 53, 72, 126, 142, 190, 196, 209, 220, 232, 242, 243, 283, 296, 297, 299, 301, 328, 336, 367, 368, 450, 484, 566, 590, 594, 595, 666, 667, 684, 702, 704, 735, 874
ترمینال نفتی الاحمدی، سی‌ایلند (کویت): 30, 428, 527, 528, 542, 544, 545, 579, 580
ترمینال نفتی خفجی (عربستان): 216
تفنگداران دریایی امریکا: 230
توکیو (ژاپن): 204, 280, 370, 502, 506, 548, 619, 620, 664
تونس: 368, 877
جاده سوریه و لبنان: 232
جبل‌علی (امارات متحده عربی): 706
جده (عربستان): 277
جزایر کارائیب: 776
جزایر ویرجین (امریکا): 621
جزیره العربیه: 68
جزیره بوبیان(کویت): 51, 581, 589, 601, 632
جزیره فیلکه (کویت): 33, 51, 261, 518, 528, 580, 581, 725
جزیره کوبر (کویت): 261
جزیره وربه (کویت): 51, 581, 589
جولان: 301
جیبوتی: 753
چاغی (پاکستان): 126
چکسلواکی: 639
چین: 33, 49, 52, 76, 108, 138, 169, 172, 195, 197, 262, 298, 326, 416, 493, 519, 528, 533, 534, 579, 624, 628, 640, 651, 694, 711, 732, 818, 819, 876
حجاز (عربستان): 90, 225
حراره (زیمباوه): 663
حرمین شریف (عربستان): 135, 151
حکومت ریگان: 343
حکومت عمان: 342
حوزه نفتی خفجی (عربستان): 29, 217
حوزه‌های نفتی عربستان: 69
خاران (پاکستان): 126
خارطوم (سودان): 341, 370
خلیج اسکندرون (ترکیه): 220
خلیج سوئز (مصر): 102
خورفکان (امارات): 193, 275, 278, 432, 445, 706
دادگستری فرانسه: 734
دادگستری هلند: 754
دانشگاه جرج میسون (امریکا): 682
دانشگاه لندن (انگلیس): 325
دانشگاه نفت فلسجر (امریکا): 245
دانشگاه ویرجینیای امریکا: 78
دفتر جمعیت اسلامی افغانستان: 403
دمشق (سوریه): 142, 186, 459, 565, 624, 825
دوبی (امارات:) 152, 202, 218, 243, 244, 248, 337, 368, 397, 427, 560, 706, 721, 742, 825, 871, 878
دولت استرالیا: 204
دولت افغانستان: 79
دولت آلمان: 56, 324, 502, 566, 596, 667, 860
دولت امریکا، دولت ایالات متحده: 28, 30, 31, 32, 33, 49, 51, 74, 75, 78, 84, 92, 102, 104, 120, 127, 166, 167, 194, 203, 204, 245, 262, 280, 312, 313, 316, 320, 338, 340, 356, 398, 399, 427, 435, 474, 477, 479, 480, 495, 500, 506, 519, 529, 531, 533, 544, 590, 594, 653, 655, 699, 711, 712, 806, 819, 875
دولت آنکارا: 704
دولت انگلستان: 29, 278, 317
دولت ایتالیا: 29, 49, 317
دولت پاکستان: 567
دولت ترکیه: 53, 72, 197, 368, 595, 874
دولت چین: 49, 534, 876
دولت ریگان: 33, 48, 74, 152, 169, 170, 172, 277, 281, 317, 320, 324, 335, 342, 343, 372, 399, 400, 528, 533, 536, 542, 563, 571, 641, 699, 858
دولت ژاپن: 48, 204, 232, 279, 280, 642, 683
دولت سوئد: 400, 776
دولت شوروی: 325, 479, 519, 639, 874
دولت عربستان: 335
دولت فرانسه: 29, 260, 317, 388, 401, 725, 726, 733
دولت قطر: 261
دولت کارتر: 343, 508, 623
دولت کویت: 335
دولت مصر: 51, 102, 546
دولت هلند: 71, 754
دولت یمن شمالی: 546
دیاربکر (ترکیه): 590
رأس التنوره (عربستان): 192, 277
رأس شیخ مسعود (عمان): 183
رأس‌الخفجی (عربستان): 28, 216, 217
رژیم افغانستان: 317, 338
رژیم امریکا، رژیم ریگان: 193, 312, 642, 659
رژیم صهیونیستی: 359, 368, 825
رژیم عربستان سعودی، آل سعود: 298, 343, 879
رژیم کویت: 298
رژیم مصر: 219, 367, 621, 678
رم، پایتخت ایتالیا: 301, 339, 505
رهبری امریکا: 282, 480, 505, 520, 547
روس‌ها: 71, 137, 170, 245, 285, 536, 583, 665, 680, 745
روسیه: 109, 299
رومانی: 102, 105
ریاض (عربستان): 263, 561, 562, 581, 582, 762
زیمباوه: 663
ژاپن: 33, 35, 39, 48, 90, 91, 92, 183, 185, 198, 204, 218, 231, 243, 247, 260, 276, 279, 280, 281, 295, 370, 502, 542, 548, 564, 569, 619, 620, 635, 638, 641, 642, 668, 683, 684, 786, 808, 827, 837, 838
ژنو (سوئیس): 289, 328, 507
ساحل ام‌القوین (امارات): 793
سازمان اطلاعات دفاعی امریکا: 563
سازمان امنیت افغانستان: 233
سازمان سیا: 304, 476, 775, 776
سپاه دلتای امریکا: 324
ستاد کل نیروهای دریایی ملی فرانسه: 193, 445
سفارت سوئیس در تهران: 32, 193, 334, 495, 699
سفارت مصر در بغداد: 818
سنگاپور: 295, 786
سوئد: 253, 312, 336, 351, 352, 386, 400, 414, 484, 726, 775, 776
سوئیس: 220, 244, 334, 726
سواحل دوبی (امارات): 230, 276, 278.
سواحل عمان: 68
سوریه: 32, 50, 51, 52, 142, 180, 186, 196, 232, 302, 370, 371, 372, 435, 447, 459, 460, 477, 495, 496, 497, 499, 535, 607, 654, 655, 663, 683, 703, 704, 727, 745, 753, 764, 765, 773, 785, 788, 797, 798, 806, 807, 822, 825, 837
سومالی: 105, 753
سیدنی (استرالیا): 506
شارجه(امارات): 106, 184, 276, 322, 689, 731
شرکت آلمانی کراوت ورک یونیون (کا.و.یو): 871
شرکت امریکایی اگزان: 845
شرکت اوی. بر. اس. (برزیل): 550
شرکت باربری هوایی سنت لوچیا (جزائر کارائیب): 776
شرکت بوفورس (سوئد): 775, 776
شرکت بیمه لویدز لندن: 397, 734
شرکت دینامیت نوبل آلمان غربی: 754
شرکت سرویس کنترل فنی آلمان: 871
شرکت فرانسوی لوشر: 49, 301, 725, 734, 877
شرکت کی. دبلیو (آلمان غربی): 611
شرکت میشو (ژاپن): 183
شهر دورتیول ترکیه: 220
شورای امنیت ملی امریکا: 280, 482, 508
شورای عالی اتحاد شوروی: 479
شوروی: 33, 35, 40, 50, 51, 52, 53, 70, 71, 76, 93, 94, 95, 96, 97, 108, 109, 121, 137, 138, 139, 149, 169, 170, 180, 185, 194, 195, 197, 205, 208, 218, 219, 227, 230, 252, 262, 266, 275, 278, 285, 298, 318, 321, 322, 323, 324, 325, 326, 337, 344, 359, 369, 372, 388, 399,
400, 416, 433, 445, 446, 447, 449, 450, 461, 479, 480, 483, 493, 497, 501, 502, 503, 504, 505, 508, 516, 519, 520, 530, 535, 536, 547, 548, 550, 560, 563, 565, 571, 583, 590, 594, 595, 623, 624, 628, 639, 640, 651, 652, 653, 663, 664, 665, 666, 679, 680, 682, 683, 691, 692, 693, 694, 695, 702, 712, 725, 726, 727, 741, 744, 745, 752, 762, 768, 773, 807, 817, 818, 819, 822, 824, 836, 858, 859, 860, 871, 874
صلیب سرخ عمان: 305
طرابلس (لیبی): 52, 368, 775
عربستان: 27, 28, 33, 37, 38, 39, 50, 51, 52, 67, 69, 70, 93, 101, 121, 183, 192, 196, 202, 214, 216, 217, 225, 243, 263, 277, 279, 286, 295, 298, 299, 301, 317, 327, 328, 335, 343, 358, 368, 400, 434, 481, 497, 517, 532, 545, 546, 549, 560, 571, 581, 582, 589, 622, 635, 640, 654, 661, 678, 704, 762, 764, 773, 796, 799, 827, 845, 848, 858, 876
عمان: 27, 35, 42, 53, 70, 71, 103, 127, 149, 195, 196, 218, 232, 260, 263, 277, 279, 285, 299, 305, 307, 308, 342, 371, 387, 397, 400, 409, 430, 432, 445, 543, 546, 562, 564, 571, 575, 581, 590, 596, 654, 655, 678, 727, 753, 764, 799, 824, 858, 876
فجیره (امارات): 415, 571, 706
فرانسه: 27, 29, 33, 34, 40, 48, 49, 50, 94, 97, 139, 158, 169, 172, 218, 230, 260, 261, 278, 281, 282, 298, 312, 317, 318, 326, 338, 367, 368, 388, 416, 432, 436, 445, 461, 497, 502, 526, 541, 544, 571, 619, 621, 624, 641, 683, 694, 725, 726, 733, 734, 741, 776, 786, 858, 877
فرانکفورت (آلمان غربی): 153, 301, 528
فرماندهی نیروی ضربت امریکا: 28, 217
فرودگاه عمان: 305, 308
فرودگاه فرانکفورت (آلمان غربی): 300
فرودگاه مسقط (عمان): 305
فلسطین: 52, 301, 436, 703, 797, 818
فیلن‌حکاری (ترکیه): 484
قاهره (مصر): 51, 96, 343, 450, 535, 547, 622, 818, 825
قبرس: 115, 130, 236
قطر: 261, 263, 286, 430, 542, 544, 545, 546, 581, 596, 655, 799
قوای 4 زرهی افغانستان: 126
کابل (افغانستان): 656, 657, 732
کاخ الیزه (فرانسه): 734
کاخ سفید: 30, 31, 32, 70, 71, 92, 120, 172, 217, 312, 313, 316, 322, 398, 427, 446, 503, 564, 678, 699
کارولینای شمالی (امریکا): 103
کازابلانکا (مراکش): 762
کانادا: 876, 877
کانال سوئز (مصر): 386, 560, 561, 725
کراچی (پاکستان): 37, 192, 522, 567, 576, 657, 667
کرانه‌غربی رود اردن: 596
کره شمالی: 108, 398
کلاته قاضی (افغانستان): 126
کمبودانی (افغانستان): 126
کمیته امور خارجه سنای ایتالیا: 521
کمیته امور خارجه مجلس نمایندگان امریکا: 316
کمیته روابط خارجی سنای امریکا: 520, 540, 559, 569, 571
کمیته محرمانه سنای امریکا: 337
کمیته مردمی روابط خارجی لیبی: 367
کمیسیون خارجی مجلس نمایندگان (پارلمان) آلمان: 389, 542
کمیسیون نیروهای مسلح مجلس سنای امریکا: 316, 817
کنگره امریکا، مجلس نمایندگان (پارلمان): 29, 31, 48, 92, 98, 141, 169, 170, 197, 265, 280, 281, 282, 315, 316, 317, 320, 321, 335, 336, 338, 342, 372, 387, 388, 398, 399, 446, 474, 482, 503, 505, 519, 529, 531, 544, 563, 579, 618, 623, 735, 736
کنگره ایتالیا: 402
کنگو: 105
کوبا: 33, 460, 480, 607
کویت: 26, 29, 30, 33, 34, 37, 38, 39, 50, 52, 67, 68, 93, 96, 102, 121, 141, 163, 170, 172, 183, 185, 186, 193, 196, 201, 208, 216, 217, 225, 230, 261, 263, 264, 278, 281, 286, 298, 299, 300, 301, 319, 324, 327, 335, 339, 341, 342, 343, 357, 358, 369, 370, 371, 384, 387, 388, 399, 400, 412, 413, 414, 417, 426, 427, 428, 429, 430, 431, 434, 445, 446, 447, 448, 461, 475, 481, 482, 483, 498, 499, 503, 505, 516, 517, 518, 526, 527, 528, 529, 530, 531, 535, 540, 541, 542, 544, 545, 546, 548, 549, 550, 558, 559, 560, 561, 562, 565, 567, 571, 579, 580, 581, 582, 589, 592, 596, 597, 598, 621, 622, 623, 624, 635, 639, 652, 653, 654, 661, 664, 665, 679, 680, 683, 690, 691, 692, 699, 703, 706, 710, 713, 724, 732, 743, 744, 752, 753, 761, 762, 763, 764, 773, 774, 779, 794, 796, 797, 798, 799, 824, 848, 850, 857, 858, 859, 875
کویته (پاکستان): 125, 152
گارد ساحلی عربستان: 225
گارد ساحلی کویت: 518
گارد ملی ارتش عربستان: 799
گارد وطنی ارتش عمان: 799
گرینویچ (انگلیس): 83, 183, 253, 410, 710
گشت حفاظت ساحلی امریکا: 260
گینه گوناکری: 105
لاهور (پاکستان): 285
لبنان: 78, 102, 141, 142, 183, 232, 316, 324, 338, 460, 462, 497, 499, 563, 596, 746, 753, 762, 818, 819, 822
لشکر77 نیروهای دلتا(امریکا): 102
لندن (انگلیس): 38, 49, 77, 97, 115, 121, 137, 148, 153, 197, 198, 202, 208, 237, 244, 247, 260, 262, 283, 316, 357, 379, 387, 412, 416, 417, 443, 462, 480, 506, 528, 545, 655, 678, 683, 689, 694, 720, 734, 744, 757, 776, 785, 826, 838, 849
لهستان: 105
لوگزامبورگ: 621
لیبریا: 183, 236, 396, 411, 412, 414, 583, 830, 845
لیبی: 29, 33, 51, 180, 196, 232, 318, 367, 368, 460, 480, 504, 567, 607, 655, 703, 727, 745, 762, 764, 765, 773, 774, 797, 807, 824, 837, 876
مؤسسه بین‌المللی تحقیقات استراتژیک در لندن: 795, 799
مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن: 355, 481
مؤسسه مطالعات بین‌المللی ژنو: 504, 712
مادرید (اسپانیا): 824
مجلس سنای امریکا: 27, 48, 169, 172, 197, 281, 282, 399, 446, 519, 564, 817
مدینه (عربستان): 784
مرز ترکیه: 54, 72, 257, 872
مرزهای افغانستان: 232, 285
مرکز خصوصی اطلاعات دفاعی (امریکا): 447
مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی واشنگتن: 262, 264
مسکو (شوروی): 29, 35, 109, 119, 121, 170, 194, 281, 321, 324, 325, 327, 369, 373, 388, 399, 417, 535, 562, 583, 590, 594, 624, 640, 652, 653, 663, 679, 680, 683, 691, 692, 702, 726, 818
مصر: 28, 50, 51, 70, 102, 219, 244, 343, 367, 370, 448, 530, 546, 596, 621, 622, 678, 680, 694, 703, 745, 762, 764, 765, 773, 774, 785, 797, 798, 807, 808, 818, 825, 848, 859
مکران (پاکستان): 126
مکه (عربستان): 135, 149, 196, 217, 400, 532, 683, 714, 741, 752, 784, 786, 811
منامه (بحرین): 319, 368, 430, 481
منطقه الخفجی (عربستان): 216
منطقه حمومی نیمروز (افغانستان): 657
منطقه سوئز (مصر): 103, 560
منطقه طویله ابوظبی (امارات): 69
منطقه غوریان (افغانستان): 862
منطقه قلعه‌گاه (افغانستان): 862
مونیخ (آلمان غربی): 300
میلان (ایتالیا): 339, 711
میلیشیاهای افغانی: 126, 232, 267, 862
مینا السعود (کویت): 33, 518
نوار غزه (فلسطین): 596
نوکندی (پاکستان): 484
نیروی دریایی ارتش امارات: 799
نیروی دریایی ارتش بحرین: 799
نیروی دریایی ارتش عربستان: 799
نیروی دریایی ارتش عمان: 799
نیروی دریایی ارتش قطر: 799
نیروی دریایی ارتش کویت: 799
نیروی دریایی امریکا (ایالات متحده): 27, 31, 35, 74, 92, 93, 98, 103, 117, 169, 193, 204, 214, 217, 218, 230, 264, 278, 281, 282, 325, 327, 358, 372, 386, 398, 408, 413, 430, 431, 446, 461, 473, 475, 481, 482, 517, 531, 543, 547, 559, 563, 571, 572, 590, 623, 635, 638, 664, 689, 700, 701, 735, 744
نیروی دریایی ایتالیا: 218, 230, 339, 531, 794
نیروی دریایی بریتانیا: 368
نیروی دریایی سلطنتی (انگلیس): 152, 230, 318
نیروی دریایی شوروی: 35, 230
نیروی دریایی فرانسه: 230, 278, 432
نیروی زمینی ارتش امارات: 799
نیروی زمینی ارتش ترکیه: 142
نیروی زمینی ارتش عربستان: 799
نیروی زمینی ارتش عمان: 799
نیروی زمینی ارتش قطر: 799
نیروی زمینی ارتش کویت: 799
نیروی ضربت امریکا: 28, 217
نیروی هوایی ارتش امارات: 277, 799
نیروی هوایی ارتش بحرین: 799
نیروی هوایی ارتش عربستان: 799
نیروی هوایی ارتش عمان: 799
نیروی هوایی ارتش قطر: 799
نیروی هوایی ارتش کویت: 799
نیروی هوایی امریکا: 337
نیروی هوایی ترکیه: 53, 368
نیکاراگوئه: 246
نیکوزیا (قبرس): 659
نیوکویته (پاکستان): 484
نیویورک (امریکا): 34, 35, 46, 73, 74, 75, 90, 91, 98, 105, 138, 183, 185, 196, 207, 208, 252, 283, 324, 326, 329, 415, 426, 434, 480, 482, 505, 506, 528, 541, 589, 590, 663, 700, 701, 736, 743, 744, 785, 806, 837
واتیکان: 797
واشنگتن (امریکا): 35, 49, 50, 108, 109, 121, 140, 168, 170, 184, 186, 196, 203, 204, 244, 280, 316, 321, 335, 359, 385, 398, 416, 431, 446, 462, 479, 503, 504, 529, 531, 533, 543, 547, 562, 564, 570, 583, 590, 594, 595, 620, 640, 641, 642, 663, 679, 699, 704, 727, 743, 797, 818, 876
وزارت امور خارجه ترکیه: 72, 209, 667
وزارت بازرگانی امریکا: 108, 264, 282
وزارت بازرگانی انگلیس: 265
وزارت ترابری ژاپن: 204
وزارت جنگ امریکا: 102
وزارت خارجه آلمان: 153, 448, 502, 596
وزارت خارجه استرالیا: 204
وزارت خارجه الجزایر: 33, 480
وزارت خارجه امریکا: 30, 34, 230, 280, 316, 317, 398, 427, 506, 529, 560, 699, 712, 727, 786, 819
وزارت خارجه انگلیس (بریتانیا): 265, 620, 678
وزارت خارجه ایتالیا: 533, 849, 872
وزارت خارجه ژاپن: 204, 620, 635
وزارت خارجه سوئد: 400, 726
وزارت خارجه شوروی: 96, 322, 344, 399, 502, 530, 639, 664, 665, 679, 691, 692, 744
وزارت خارجه کویت: 445, 528, 872
وزارت دفاع انگلستان: 152, 397, 415, 579, 743
وزارت دفاع فرانسه: 445, 733
وزارت دفاع مصر: 762
وزارت دفاع هلند: 621
وست تگزاس اینترمیدیت: 482, 483
ونزوئلا: 401
ویتنام: 119, 262, 313, 359, 460, 478, 563, 668, 746
وین (اتریش): 109, 263, 301
هاوانا (کوبا): 460
هرات (افغانستان): 79, 233, 862
هلال‌احمر عمان: 118
هلند: 27, 35, 71, 218, 220, 231, 281, 417, 480, 621, 642, 704, 775, 813, 858
هندوستان: 168, 578
هنگ‌کنگ: 506
هیئت حاکمه ایالات متحده امریکا: 276
یگان هوایی نیروی دلتا (امریکا): 103
یمن جنوبی: 51, 546, 764
یمن شمالی: 546, 753
یوگسلاوی: 105, 153, 332, 754, 806
یونان: 105, 845
مناطق و سازمان‌های بین‌المللی، قراردادهای بین‌المللی
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی: 40, 528, 852, 870, 871
آسیا: 549, 597, 598, 713, 786, 805, 819
اتحادیه اروپا: 621, 624
اتحادیه عرب، جامعه عرب: 30, 50, 51, 96, 185, 196, 342, 367, 370, 412, 434, 554, 582, 654, 651, 695, 703, 711, 727, 728, 745, 753, 762, 763, 764, 773, 774, 785, 797, 807, 818
اجلاس اعضای کمیته سهمیه‌بندی اوپک: 827
اجلاس امان: 50, 51, 52, 196, 703, 704, 753, 757, 763, 764, 765, 773, 797, 806, 807, 822, 825, 848
اجلاس سازمان ملل: 589
اجلاس سران عرب، اجلاس فوق‌العاده سران عرب: 51, 186, 262, 263, 367, 370, 371, 461, 497, 561, 581, 582, 589, 622, 623, 654, 695, 703, 704, 727, 728, 730, 738, 745, 756, 757, 762, 763, 765, 773, 785, 796, 797, 798, 803, 806, 807, 812, 818, 837
اجلاس شورای همکاری خلیج‌فارس: 262, 263, 558
اجلاس شورای وزیران اتحادیه اروپای غربی: 621, 624
اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد: 90, 105, 138, 184, 196
اجلاس وزیران امور خارجه کشورهای عدم تعهد: 283
اجلاس وزیران خارجه شورای همکاری خلیج‌فارس: 51, 561, 562, 581, 582
اجلاس وزیران کشور شورای همکاری خلیج‌فارس: 400
اجلاس وزیرای امور خارجه اتحادیه عرب: 764
اروپا: 33, 34, 35, 49, 56, 77, 78, 102, 105, 141,182, 198, 205, 218, 244, 275, 281, 282, 290, 320, 355, 356, 388, 434, 445, 479, 461, 480, 483, 502, 503, 521, 542, 593, 621, 624, 635, 638, 641, 642, 653, 678, 682, 683, 735, 741, 775, 786, 797, 809, 827, 872
اروپای شرقی: 624
اروپای غربی: 94, 281, 354, 564, 621, 624
اعضای دائمی شورای امنیت: 76, 95, 108, 115, 121, 138, 185, 208, 326, 508, 562, 694
اقیانوس هند: 92, 432, 556, 557
اوپک: 49, 172, 196, 199, 248, 263, 286, 327, 328, 401, 402, 528, 549, 734, 827
بانک رافدین: 860
بیانیه اجلاس وزرای خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس: 581, 582
بیانیه الجزایر: 172, 140
بیمه لویدز: 38, 68, 115, 202, 237, 244, 397, 412, 694, 720, 734
پیمان آتلانتیک شمالی: 102
پیمان دفاعی مشترک اعراب: 342, 531, 654
پیمان صلح اسرائیل: 343
پیمان کمپ‌دیوید: 818
پیمان ناتو ناتو
ترمینال‌های مدیترانه‌ای: 190
جامعه کشورهای اروپایی: 679
جنبش عدم تعهد، نهضت عدم تعهد: 33, 283, 460, 518, 663
جنوب شرقی آسیا: 566
خاورمیانه: 28, 141, 170, 171, 217, 248, 264, 266, 290, 343, 427, 476, 480, 503, 504, 548, 563, 565, 641, 642, 692, 744, 795, 819, 822, 825, 836, 859, 876
خلیج فارس: اکثر صفحات
دادگاه بین‌المللی لاهه: 172, 246, 370, 416, 521, 533
دریای خزر: رجوع به بخش ایران
دریای سرخ: 277, 827
دریای سیاه: 53, 149, 232, 535
دریای شمال: 248, 427, 528, 545, 776
دریای عمان: رجوع به بخش ایران
دریای مدیترانه: 35, 220, 221, 244, 324, 827
سازمان کنفرانس اسلامی: 30, 33, 194, 232, 357, 412, 664
سازمان ملل: 17, 18, 28, 29, 30, 32, 33, 45, 46, 47, 51, 70, 71, 72, 73, 75, 76, 83, 84, 90, 94, 95, 102, 103, 104, 106, 107, 108, 109, 118, 120, 121, 134, 136, 137, 138, 139, 142, 151, 153, 161, 165, 166, 167, 169, 171, 181, 182, 184, 185, 194, 195, 196, 197, 198, 201, 203, 205, 207, 208, 220, 230, 238, 244, 248, 252, 253, 266, 272, 276, 279, 280, 283, 284, 288, 289, 296, 298, 299, 312, 313, 315, 322, 323, 326, 329, 332, 338, 339, 340, 341, 352, 358, 364, 370, 378, 384, 389, 390, 399, 401, 411, 412, 415, 416, 419, 425, 426, 428, 429, 432, 433, 447, 448, 475, 477, 480, 485, 499, 500, 501, 502, 507, 508, 518, 520, 521, 528, 532, 533, 542, 545, 548, 559, 565, 571, 572, 577, 578, 583, 589, 594, 595, 596, 604, 607, 623, 624, 636, 639, 640, 652, 655, 659, 663, 664, 667, 678, 679, 680, 681, 683, 689, 691, 692, 693, 694, 695, 700, 701, 702, 703, 712, 727, 741, 743, 744, 745, 768, 785, 786, 793, 796, 805, 811, 812, 817, 818, 819, 822, 826, 836, 837, 848, 859, 870, 873, 875, 876
سیمنار همبستگی آسیا و آفریقا در اسلام‌آباد: 805
شورای امنیت سازمان ملل: 17, 31, 34, 42, 45, 46, 47, 48, 51, 74, 75, 76, 84, 90, 94, 95, 96, 97, 104, 106, 107, 108, 109, 115, 118, 121, 127, 137, 138, 139, 151, 159, 165, 166, 167, 168, 169, 171, 182, 184, 185, 194, 195, 196, 197, 198, 203, 205, 206, 207, 208, 220, 232, 233, 239, 246, 247, 252, 253, 262, 263, 280, 283, 289, 290, 296, 298, 312, 313, 322, 325, 326, 340, 341, 342, 365, 370, 373, 389, 412, 415, 416, 427, 428, 429, 432, 433, 445, 447, 449, 460, 474, 475, 480, 482, 483, 496, 500, 501, 502, 503, 505, 507, 508, 520, 521, 532, 533, 541, 572, 577, 579, 582, 583, 590, 592, 595, 620, 623, 624, 628, 638, 640, 642, 652, 653, 655, 659, 663, 679, 680, 681, 690, 691, 692, 693, 694, 700, 701, 702, 712, 725, 727, 728, 741, 744, 752, 764, 773, 803, 805, 806, 807, 811, 818, 819, 825, 837, 850, 857, 859, 860, 876
شورای همکاری خلیج‌فارس: 52, 103, 196, 262, 279, 400, 412, 547, 558, 561, 562, 571, 581, 582, 623, 654, 764, 773, 796, 799, 807, 825
شورای وزیران اتحادیه عرب: 531
صلیب سرخ جهانی: 126, 305, 307, 308, 417
فرماندهی مرکزی نیروهای مشترک ویژه مدیترانه: 824
قرارداد الجزایر: 206, 628
قرارداد کمپ دیوید: 773, 818, 822, 825
قطعنامه 598: 31, 42, 45, 46, 47, 51, 75, 76, 93, 94, 95, 96, 104, 105, 106, 107, 109, 115, 120, 121, 138, 139, 151, 153, 165, 166, 167, 169, 171, 184, 185, 194, 197, 203, 206, 208, 220, 231, 232, 239, 247, 252, 253, 263, 266, 283, 314, 322, 326, 341, 365, 370, 389, 415, 432, 433, 434, 447, 448, 449, 460, 461, 474, 475, 496, 500, 501, 502, 503, 520, 532, 533, 578, 579, 580, 590, 592, 594, 595, 596, 624, 628, 638, 639, 640, 651, 652, 659, 664, 679, 681, 691, 692, 694, 701, 702, 712, 727, 728, 743, 744, 752, 763, 764, 773, 785, 796, 803, 805, 807, 811, 817, 819, 825, 837, 838, 850, 857, 860, 875, 876
کشورهای غیرمتعهد، غیرمتعهدها: 450, 478, 587, 593
کمیته بی‌طرف بین‌المللی تحقیق: 341
کمیته تعیین آغازگر جنگ: 208
کمیته رؤسای ارتش‌های پنج قدرت بزرگ در شورای امنیت: 169
کمیته سهمیه‌بندی اوپک: 263, 286
کمیته مشترک همکاری اقتصادی ایران و عمان: 343
کمیته نجات‌های دریایی: 560
کمیته نظارت بر تولید اوپک: 328
کمیته وزارت خارجه کشورهای عضو پیمان ورشو: 639
کمیته ویژه برای مشخص کردن آغازکننده جنگ: 416
کمیسیون اروپا: 827
کمیسیون بی‌طرف برای شناسایی آغازگر جنگ: 195
کمیسیون بین‌المللی معرفی آغازگر جنگ: 47
کمیسیون تحقیق برای تعیین متجاوز: 702
کمیسیون تحقیق برای شناسایی متجاوز: 46, 76, 94, 106, 107, 326, 415, 702
کمیسیون تحقیق درباره مسئولیت آغاز جنگ: 76
کمیسیون تحقیق و تعیین آغازکننده جنگ: 208, 327
کمیسیون تعیین علل آغاز جنگ: 207
کمیسیون تعیین مقصر جنگ: 208
کمیسیون ویژه بررسی آغازکننده جنگ: 298
کنفرانس امان: اجلاس امان
کنفرانس اوپک: 327, 401
کنفرانس خارطوم: 341, 370
کنفرانس سران دو ابرقدرت: 859
کنفرانس سران عرب، اتحادیه عرب: 367, 370, 434, 497, 562, 607, 660, 703, 774, 876
کنفرانس غیرمتعهدها: 607, 628
کنفرانس وحدت اسلامی: 751, 752, 783
ماده51 منشور سازمان ملل: 624
مجمع عمومی سازمان ملل متحد: 27, 46, 77, 83, 90, 91, 104, 105, 138, 184, 195, 572
معاهده سال 1921: 344
منشور اتحادیه جامعه عرب: 342
منشور سازمان کنفرانس اسلامی: 194
منشور سازمان ملل: 84, 167, 203, 246, 253, 312, 315, 365, 475, 496, 501, 502, 508, 624, 659
موافقت نامه همکاری ایران و شوروی در اکتشاف نفت: 565
ناتو، پیمان ناتو: 27, 53, 102, 152, 182, 189, 224, 230, 232, 235, 244, 323, 429, 451, 461, 502, 516, 557, 564, 578, 653, 689, 703, 709, 752, 811, 837, 848
نیروهای مشترک دریایی سازمان ملل: 693, 694
نیروهای مشترک روسی و افغانی: 173, 510
نیروی حافظ صلح سازمان ملل: 70, 415, 623, 694, 762
نیروی دریایی حافظ صلح: 169, 231, 695
نیروی دریایی سازمان ملل: 70, 71, 479, 501, 570
نیروی دریایی غرب: 244, 372
اصطلاحات و اقدامات نظامی
آتش پشتیبانی: 116, 380, 864
آتش‌بس: 39, 42, 46, 47, 50, 75, 76, 94, 95, 102, 106, 107, 116, 121, 138, 165, 171, 182, 184, 185, 195, 196, 197, 203, 205, 206, 207, 208, 220, 231, 232, 247, 277, 280, 283, 284, 298, 327, 340, 341, 358, 370, 373, 389, 390, 415, 416, 433, 434, 445, 448, 461, 480, 503, 507, 521, 533, 545, 558, 565, 567, 577, 578, 583, 620, 624, 638, 652, 653, 655, 663, 664, 678, 679, 680, 690, 691, 694, 700, 701, 702, 743, 746, 752, 753, 764, 785, 806, 811, 819, 826, 834, 859, 860, 876
آتش‌بس غیررسمی: 195, 247, 433
آتش‌بس فوری: 76, 185, 340, 370, 567, 663, 679, 860
آغاز جنگ: 38, 50, 67, 69, 76, 94, 109, 123, 134, 162, 185, 202, 203, 206, 208, 266, 320, 321, 332, 341, 389, 508, 529, 550, 566, 570, 659, 774
آمادگی مقابله با تهاجم احتمالی امریکا: 696
آماده‌باش: 28, 36, 102, 126, 178, 214, 216, 225, 277, 409, 421, 422, 430, 466, 474, 488, 506, 516, 542, 546, 554, 574, 602, 689, 759, 795, 813, 823, 843, 848, 849, 866
ادامه جنگ: 53, 78, 89, 96, 97, 109, 122, 125, 132, 163, 181, 224, 226, 252, 253, 265, 266, 281, 329, 342, 344, 354, 370, 389, 399, 416, 446, 484, 520, 559, 565, 567, 572, 593, 636, 638, 652, 653, 655, 702, 703, 712, 727, 772, 774, 786, 812, 826, 837, 850, 879
استتار: 492, 539, 854
استراتژی نظامی: 18, 19, 22, 262, 284, 435, 663, 682, 772
استراق سمع از شوروی: 590
اسکورت نفتکش‌های ایرانی: 836
اسکورت، اسکورت نفتکش‌ها: 26, 30, 34, 35, 67, 68, 69, 77, 84, 122, 168, 169, 170, 183, 208, 214, 230, 264, 301, 318, 321, 324, 332, 336, 357, 358, 368, 372, 387, 388, 398, 413, 414, 426, 427, 431, 499, 531, 533, 561, 579, 623, 699, 743, 761, 779, 794, 824, 836, 838, 858
اشغال نظامی: 275, 285, 385
اصابت چند موشک به تأسیسات نفتی کویت: 762
اصابت موشک کرم ابریشم (حمله موشکی) به بندر الاحمدی (پایانه نفتی سی‌ایلند) کویت: 33, 34, 526, 528, 530, 544, 545, 546, 548, 580, 622, 699, 710
اصابت موشک کرم ابریشم (حمله موشکی) به دو نفتکش امریکایی در سواحل کویت (بندر الاحمدی): 30, 38, 40, 427, 428, 429, 430, 445, 446, 448, 461, 502, 519, 533, 535, 583, 710
اعزام تفنگداران امریکایی به لبنان: 324
اعزام: 42, 44, 81, 89, 146, 149, 158, 163, 177, 181, 182, 188, 189, 256, 266, 272, 284, 344, 345, 354, 358, 366, 383, 458, 494, 539, 556, 577, 588, 589, 645, 709, 715, 732, 742, 750, 754, 771, 772, 790, 821, 834, 835, 836, , 842, 857, 874, 875, 879
اقدام (هلیکوپترهای) امریکا در حمله به قایق‌های ایران: حمله هلیکوپترهای امریکایی به ...
اقدام امریکا در گلوله‌باران دو سکوی نفتی ایران: حمله (ناوهای) امریکایی ...
اقدام تجاوزکارانه: 77, 194, 478, 495
اقدام تجاوزگرانه: 84, 500
اقدام تلافی‌جویانه امریکا علیه ایران: 413, 481
اقدامات بازدارنده: 40, 41, 239, 254, 518, 636, 666
اقدامات تجاوزکارانه امریکا: 260
اقدامات خصمانه: 74, 316, 412, 447, 499, 519, 623
اقدامات کویت برای مقابله با حملات موشکی: 724
امنیت کشتیرانی در آب‌های بین‌المللی: 319
انفجار: 33, 111, 124, 125, 240, 276, 286, 291, 292, 296, 306, 310, 333, 334, 403, 412, 517, 518, 528, 540, 558, 580, 588, 598, 724, 731, 778, 787, 830, 869, 870
انهدام کشتی ایران - اجر: 101, 117, 118, 182
بازپسگیری فاو: 36, 445, 732
برخورد ایران و امریکا: درگیری ایران و امریکا
برخورد نفتکش بریجتون با مین: 35, 230
بستن بنادر ایران: 262
بستن تنگه هرمز: 263, 401, 504, 570, 619
بمباران پالایشگاه بیدبلند: 493
بمباران تأسیسات راداری شهر رواندوز عراق: 116
بمباران تأسیسات گازی بیدبلند: 130
بمباران تأسیسات نفتی ایران: 373
بمباران تأسیسات نفتی بهرگان: 130
بمباران خط لوله حیاتی نفت ایران: 328
بمباران روستای دولتو: 493
بمباران شهر باختران: 72
بمباران شیمیایی: 26, 180, 227, 288, 289, 290, 351, 382, 458, 516, 856
بمباران مراکز صنعتی - کارگری: 39, 160, 351
بمباران مناطق صنعتی ایران: 254
بمباران مناطق غیرنظامی: 180, 352, 411
بمباران مناطق مسکونی ایران: 39, 254, 255
بمباران نیروگاه اتمی بوشهر: 40, 851, 852, 870, 871
پایان جنگ: 36, 46, 52, 94, 119, 121, 136, 163, 219, 265, 327, 329, 341, 370, 385, 389, 428, 432, 433, 434, 447, 483, 520, 545, 577, 589, 628, 639, 640, 664, 651, 681, 682, 727, 763, 774, 803, 824, 836, 848, 862
پدافند شیمیایی: 290, 377
پدافند ضدهوایی: 410
پدافند مستقل: 375
پدافند هوایی: 72, 130, 159, 219, 261, 288, 310, 331, 332, 410, 432, 438, 483, 516, 517, 615, 710, 720, 730, 739, 754, 829, 851, 865, 869
پرواز شناسایی: 706, 708
پشتیبانی از آتش‌افروزی: 359
پیشروی: 21, 23, 24, 81, 82, 117, 176, 177, 223, 235, 236, 327, 421, 440, 457, 468, 480, 514, 524, 552, 554, 574, 601, 609, 630, 632, 633, 670, 783, 814, 853, 864
تجاوز امریکا، تجاوزات امریکا: 32, 43, 312, 336, 357, 359, 460, 474, 478, 480, 501, 518, 556, 557, 697, 731, 750, 770, 879
تجاوز به حریم هوایی شهرهای ایران: 115, 130, 260, 271, 288, 310, 332, 364, 410, 442, 493, 515, 588, 688, 718, 720, 767, 778, 830, 869
تجاوز هواپیماهای افغانی به حریم هوایی ایران (فضای) جمهوری اسلامی: 266, 302
تجاوز هواپیماهای امریکا به حریم هوایی چابهار: 259, 260, 314, 432, 484, 501, 531
تجاوز هواپیماهای امریکایی به حریم هوایی ایران: 35, 556, 751
تحرکات جنگ‌طلبانه: 356
تک فریب: 63, 114
تک محدود: 73, 794
توسعه عملیات هوایی عراق: 39, 116
توقف جنگ: 39, 94, 180, 232, 283, 368, 567, 712, 753
جنگ ایران و امریکا: 169, 321, 323
جنگ با امریکا: 74, 206
جنگ تمام عیار: 28, 74, 313, 320, 340, 449, 499, 579, 581
جنگ جهانی دوم: 281, 398, 494, 578, 668
جنگ جهانی سوم: 359
جنگ خلیج: 53, 97, 103, 109, 119, 126, 224, 225, 232, 263, 265, 273, 280, 283, 335, 352, 368, 370, 371, 427, 432, 446, 462, 504, 542, 569, 583, 596, 652, 691, 703, 704, 726, 752, 763, 764, 807, 818, 876
جنگ دریایی: 37, 576
جنگ زمینی: 37, 372, 576
جنگ شهرها: 39, 226, 227, 252, 253, 364, 380, 419, 425, 443, 749
جنگ عرب و عجم: 242
جنگ کره: 668
جنگ کم شدت: 26
جنگ نفتکش‌ها: 37, 116, 171, 203, 237, 247, 369, 373, 428, 564, 570, 623, 719, 826
جنگ ویتنام: 478, 668
جنگ‌های الکترونیکی: 858
جنگ‌های چریکی: 78
جنگ‌های شیمیایی: 290
حادثه الاحمدی: 706
حراست از خطوط کشتیرانی: 281
حضور شوروی در خلیج‌فارس: 266
حضور نظامی امریکا در منطقه: 275, 276, 285, 540
حفاظت اطلاعات: 23, 176, 390, 439, 524, 757
حفظ امنیت کشتی‌های ژاپنی: 279
حمایت نظامی مصر از کویت: 622
حملات (حمله) هوایی عراق علیه مناطق مسکونی (غیرنظامی): 17, 72, 84, 116, 180, 203, 227, 239, 251, 252, 253, 271, 272, 365, 425, 458, 637, 650, 659, 718, 767, 829
حملات ارتش عراق به مناطق غیرنظامی: 40, 288, 411, 426
حملات امریکا: 129, 322, 699, 732, 838
حملات انتقامی علیه امریکا: 323
حملات ایران علیه کویت: 535, 561, 562
حملات ایران: 29, 33, 69, 180, 207, 254, 277, 316, 320, 323, 342, 343, 387, 429, 443, 480, 481, 503, 517, 535, 546, 561, 563, 637, 654, 702, 725, 848
حملات بازدارنده ایران به مراکز نظامی و صنعتی عراق: 411
حملات به نفتکش‌ها: 264, 413
حملات تروریستی: 102
حملات تلافی‌جویانه: 34, 40, 70, 86, 116, 238, 254, 531, 592, 699, 830
حملات عراق به تأسیسات اقتصادی و نظامی ایران: 581
حملات عراق علیه ایران: 29, 387, 637
حملات علیه کشتی‌ها: 384, 564, 570, 858
حملات متقابل ایران و امریکا: 622, 699
حملات هواپیماهای عراق به نفتکش‌های حامل نفت ایران: 37, 38, 48, 786
حملات هواپیماهای عراق علیه تأسیسات نفتی و نفتکش‌ها: 37, 42, 67, 327
حملات هوایی عراق به تأسیسات نفتی (صدور نفت): 201, 213, 322, 409, 410, 442, 483, 616, 786, 792, 823, 826, 830
حملات هوایی عراق به غرب کشور: 191
حملات هوایی عراق به مراکز اقتصادی ایران: 116, 159, 160, 203
حملات هوایی عراق به منابع اقتصادی و تأسیسات صنعتی و نفتی: 251, 253, 284, 321
حملات هوایی عراق به مناطق کارگری: 365
حملات هوایی عراق به نفتکش‌ها و کشتی‌های صیادی: 358
حملات هوایی عراق علیه خطوط کشتیرانی ایران: 39, 116, 203, 332, 678, 699
حملات هوایی عراق علیه مراکز صنعتی - کارگری: 17, 71, 72, 84, 180, 203, 227, 238, 239, 310, 378, 635, 636, 749, 756, 823
حملات هوایی عراق، حمله هواپیماهای عراق: 39, 42, 71, 72, 84, 86, 98, 101, 115, 116, 130, 149, 160, 203, 213, 227, 237, 238, 251, 253, 271, 284, 294, 310, 322, 327, 331, 358, 363, 364, 396, 410, 434, 436, 442, 616, 636, 650, 688, 689, 699, 719, 720, 729, 730, 734, 735, 738, 767, 778, 794, 805, 817, 830, 851, 878
حملات هوایی: 17, 39, 40, 42, 71, 72, 84, 98, 115, 116, 130, 149, 159, 180, 191, 201, 203, 227, 237, 238, 239, 251, 253, 271, 284, 310, 322, 327, 331, 332, 358, 363, 364, 387, 425, 434, 436, 438, 484, 544, 636, 650, 659, 689, 699, 719, 729, 730, 734, 735, 749, 756, 767, 779, 792, 829, 830, 832, 871
حمله (ناوهای) امریکا به سکوهای نفتی رشادت (سکوهای نفتی ایران): 31, 32, 33, 36, 472, 475, 476, 477, 479, 480, 481, 482, 496, 497, 501, 502, 503, 505, 515, 518, 519, 530, 531, 536, 548, 559, 623, 624, 677, 691, 699, 710
حمله (ناوهای) امریکا به میدان نفتی رشادت: 471, 474, 494, 495
حمله امریکا به شهرهای لیبی: 703
حمله امریکا به قایق‌های ایران: 29, 30, 318, 334, 337, 352, 356
حمله امریکا به کشتی ایران - اجر: 17, 27, 67, 70, 83, 92, 93, 98, 101, 114, 118, 169, 225, 408, 500, 518, 532
حمله ایران به ترمینال بارگیری نفت خام کویت: اصابت موشک کرم ابریشم ...
حمله ایران به نفتکش با پرچم امریکا: 310, 474, 536
حمله به شهرهای ایران: 226, 239, 254, 271, 749
حمله به طبس: 315
حمله به فاو: 700, 732
حمله به کشتی غله‌بر ایران - سپاه: 130
حمله به کشتی‌ها: 34, 38, 149, 150, 183, 192, 202, 244, 254, 296, 357, 369, 372, 449, 481, 500, 520, 542, 544, 561, 692, 763, 859
حمله به مناطق مسکونی عراق: 252
حمله به نفتکش انگلیسی جنتل‌بریز: 77
حمله به نفتکش شیروان: 130
حمله به نفتکش کورال اکیپ: 130
حمله به نفتکش‌ها: 237, 242, 264, 428, 447, 533
حمله شیمیایی به شهر سردشت: 458
حمله شیمیایی، حملات شیمیایی: 36, 289, 376, 402, 458, 470, 814, 832
حمله عراق به استارک: 264
حمله عراق به کشتی صیادی جانتان بلاک: 192, 204
حمله علیه تأسیسات نفتی ایران: 344
حمله قایق‌های ایران به تأسیسات عربستان: 277
حمله مستقیم نظامی امریکا علیه ایران: 325
حمله موشک‌های ایران: 544
حمله موشکی (اصابت موشک کرم ابریشم) به نفتکش امریکایی سانگاری در بندر الاحمدی: 30, 411, 412, 413, 414
حمله موشکی (اصابت موشک کرم ابریشم) به نفتکش امریکایی سی‌ایل سیتی در بندر الاحمدی: 30, 426, 428, 429, 475, 534
حمله موشکی ایران (شلیک موشک) به بغداد: 41, 226, 238, 251, 253, 254, 272, 333, 351, 364, 378, 379, 443, 447, 637, 756, 757, 774
حمله موشکی به تهران: 252
حمله موشکی به کویت: 531
حمله موشکی به نفتکش‌های کویتی با پرچم امریکا: اصابت موشک کرم ابریشم ...
حمله موشکی، حملات موشکی: 34, 37, 40, 41, 52, 72, 226, 227, 252, 253, 254, 272, 333, 351, 366, 379, 413, 414, 426, 428, 443, 445, 446, 448, 452, 475, 502, 503, 518, 519, 528, 529, 530, 531, 535, 542, 544, 545, 546, 558, 580, 615, 616, 637, 653, 659, 725, 756, 768, 774
حمله ناوچه امریکایی به یک کشتی ماهیگیری اماراتی: 689
حمله نیروهای امریکایی به قایق‌های گشتی سپاه: حمله هلیکوپترهای امریکایی به ...
حمله هلیکوپترهای امریکایی به قایق‌های تندرو ایران (قایق‌های ایرانی): 291, 292, 294, 302, 311, 312, 313, 315, 316, 317, 318, 319, 320, 321, 322, 335, 336, 340, 341, 356, 359, 385, 386, 443, 462, 408, 500
حمله هواپیماهای عراق به تأسیسات نفتی جزایر لاوان و فارسی: 38, 238, 616
حمله هواپیماهای عراقی به نفتکش‌های استیجاری ایران در شمال تنگه هرمز (حمله به لارک): 236, 397, 484, 549
حمله هوایی عراق به تأسیسات گازی گچساران: 792
خاتمه جنگ: 93, 94, 194, 252, 279, 312, 341, 449, 475, 533, 541, 577, 589, 640, 683, 702, 703, 773, 823, 871
درگیری ایران و امریکا: 17, 26, 27, 165, 294, 319, 320, 321, 323, 337, 340, 372, 583,
درگیری تمام عیار: 32, 334, 478
درگیری قایق‌های سپاه (ایرانی) با هلیکوپترهای امریکایی: حمله هلیکوپترهای امریکایی به ...
دفاع ضد موشکی: 481
رویارویی (مقابله) نظامی امریکا با ایران: 31, 32
رویارویی با تجاوز امریکا: 43, 44, 721, 723, 731, 741, 771
سپاهیان حضرت محمد(ص): 821, 836
سربازگیری: 863
سرپل: 23, 64, 81, 184, 377, 609, 662, 803, 804
سوختگیری در حال پرواز: 237
ش.م.ر: 378, 459, 698
ش.م.ه: 569, 574
شبکه پدافند هوایی: 852
شکستن دیوار صوتی: 238, 277, 288, 310, 332, 353, 588, 688, 720, 767, 793, 830
شلیک موشک به نقتکش کویتی: 33
شناسایی منطقه: 176, 177, 311, 393, 445, 575, 586, 662, 780, 843
صنایع تسلیحاتی: 354, 571
ضربه در برابر ضربه: 32, 478
طرح عملیاتی عاشورا: 25, 612
طرح عملیاتی غدیر: 674
طرح مانور عملیات: 25, 113, 114, 348, 375, 456, 488, 490, 779, 780, 844
طرح محاصره دریایی ایران: 280, 281
طرحریزی عملیات در جنوب: 22, 24
عقب‌نشینی: 90, 109, 121, 127, 136, 138, 161, 170, 195, 208, 295, 333, 341, 353, 381, 389, 394, 416, 427, 443, 505, 507, 525, 541, 574, 587, 588, 639, 663, 664, 690, 700, 701, 702, 751, 753, 795, 823, 868, 876
عقبه دور: 440
عقبه نزدیک: 440
عمل تهاجمی: 275
عملیات آفندی: 408, 602, 696, 835
عملیات العمیه: 225
عملیات ام‌النعاج: 788
عملیات ایذایی: 267, 862
عملیات بازدارنده: 181, 251
عملیات بدر: 225
عملیات برده‌هوش: 552
عملیات بزرگ: 274, 514, 538, 740, 769, 804
عملیات تلافی‌جویانه: 31, 34, 37, 40, 70, 86, 102, 116, 160, 180, 227, 238, 251, 333, 358, 413, 427, 431, 446, 447, 461, 477, 516, 528, 530, 564, 570, 581, 590, 592, 624, 636, 651, 699, 830, 836, 838
عملیات چریکی: 26, 179, 492, 526, 575
عملیات حاج‌عمران: 540
عملیات حفاظتی نیروی دریایی امریکا: 281, 413
عملیات خیبر: 225, 644
عملیات دریایی: 28, 114, 129, 236
عملیات رمضان: 610
عملیات زمینی: 20, 630, 732
عملیات سپاه یکم: 554
عملیات سد دوکان: 833
عملیات شهادت‌طلبانه: 344
عملیات ضد چریکی: 200, 381
عملیات ظفر: 26, 191, 353, 841
عملیات ظفر2: 26, 227, 353
عملیات ظفر3: 26, 227, 841
عملیات غدیر: 176
عملیات فاو: 225
عملیات فتح: 21, 191, 211, 610, 631
عملیات فتح9: 211
عملیات فتح‌المبین: 610, 631, 746
عملیات فریب: 66, 445, 513
عملیات قدس4: 788
عملیات کربلای2: 191, 650
عملیات کربلای4: 64, 80, 82, 438, 601, 610, 643
عملیات کربلای5: 18, 19, 22, 56, 62, 64, 81, 82, 113, 114, 131, 145, 156, 162, 163, 175, 191, 235, 569, 600, 601, 602, 609, 610, 632, 643, 650, 672, 788, 810, 811
عملیات کربلای8: 18, 81, 235, 611
عملیات کرکوک: 634
عملیات کمین: 162, 353, 862
عملیات گسترده و سرنوشت‌ساز: 23, 175
عملیات گسترده: 17, 18, 23, 24, 25, 60, 62, 175, 177, 251, 258, 273, 248, 362, 490, 494, 553, 612, 647, 670, 769
عملیات متوقف کردن صادرات نفت ایران: 38
عملیات محدود: 18, 24, 62, 81, 274, 381, 362, 484, 674
عملیات مشترک: 567, 633, 634, 651, 674, 686, 716, 740, 823
عملیات منظم: 19, 20, 25, 212, 257, 361, 394, 419, 442, 606, 613, 629, 634
عملیات مین‌روبی: 168, 231, 278, 318, 337, 432
عملیات مین‌گذاری: 92, 152, 231, 666
عملیات مین‌یابی: 183, 543
عملیات نامنظم: 19, 20, 22, 25, 26, 58, 60, 200, 361, 381, 394, 423, 442, 606, 612, 613, 614, 629, 633, 648, 661, 671, 674, 675, 688, 697, 730, 841
عملیات نصر4: 362, 568
عملیات نصر7: 539
عملیات نصر8: 17, 58, 568, 716, 758
عملیات نفوذی: 228, 380, 390, 587, 795
عملیات والفجر4: 79
عملیات والفجر8: 22, 644, 672
عملیات والفجر9: 80
عملیات یدک: 62
عملیات یوم‌المحافظه: 688
عملیات‌های انفجاری: 286
عملیات‌های پدافندی: 37, 408,
غافل‌گیر: 22, 37, 59, 63, 76, 116, 131, 152, 232, 302, 319, 365, 406, 488, 554, 600, 601, 644, 672, 686, 697, 780, 814
غافل‌گیری، غافل‌گیرانه: 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 36, 59, 62, 63, 64, 79, 80, 83, 161, 176, 224, 225, 236, 244, 285, 363, 377, 422, 470, 489, 538, 539, 554, 601, 610, 629, 630, 632, 643, 644, 645, 670, 672, 674, 697, 816, 847, 856
غنیمت: 26, 73, 144, 162, 179, 214, 228, 266, 334, 339, 353, 396, 407, 524, 525, 587, 613, 651, 751, 795, 872
فتح خرمشهر: 746
کاروان حماسه‌سازان عاشورا: 89, 109, 163, 182, 354, 366, 458, 556, 617
کمبود نیرو: 44, 55, 56, 162, 188, 213, 250, 251, 258, 350, 393, 406, 436, 488, 585, 758, 769, 771, 782
گلوله‌باران کارخانه سیمان سرچنار در غرب شهر سلیمانیه: 779
گلوله‌باران مراکز صنعتی و نظامی عراق: 72, 100, 160, 180, 226, 365, 376, 830
لشکرکشی امریکا به منطقه: 261
ماشین جنگی ایران: 78, 203, 484, 572
ماشین جنگی دشمن: 274
مأموریت عملیاتی عاشورا: 23, 175, 223
مأموریت عملیاتی غدیر: 23, 175
مأموریت‌های ویژه پدافند دریایی: 804, 817
مانور ارتش ترکیه در منطقه مرزی شمال ایران و عراق: 142
مانور آزادی جزیره: 214, 224, 277
مانور پدافند شیمیایی: 290, 291
مانور حماسه‌سازان ثارالله: 145
مانور عملیات کربلای5: 145
مانور نیروی دریایی سپاه: 224
مانور هوایی اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس: 103
مانور هوایی شاهین شبه‌جزیره 1: 103
مقابله با تهاجم بیگانگان: 315
مقابله با نیروی دریایی امریکا: 635
مقابله به مثل: 67, 100, 151, 181, 193, 224, 226, 227, 238, 239, 251, 290, 299, 378, 379, 411, 426, 431, 521, 635, 636, 693, 699, 750
مین‌گذاری بنادر نیکاراگوئه: 246
مین‌گذاری: 27, 28, 35, 42, 49, 68, 74, 92, 101, 104, 118, 126, 127, 139, 152, 168, 172, 193, 209, 244, 245, 246, 281, 314, 375, 396, 424, 474, 475, 476, 506, 561, 571, 575, 615, 699, 763
نبرد مستقیم با امریکا: 714
نقض حریم هوایی: 259
نقض صلح: 167
نیروی واکنش سریع: 621
وضعیت قرمز: 192, 271, 272, 288, 310, 331, 363, 364, 516, 588, 635, 636, 754, 823, 829
هلی‌برن: 36, 376, 516, 517, 555, 868
تسلیحات و تجهیزات نظامی
بازار تسلیحات: 48
بازار سیاه اسلحه: 95
بازار سیاه بین‌المللی: 317
بمب اتمی: 50, 219, 301, 711
بمب خوشه‌ای: 160, 331, 353, 410
بمب شیمیایی: 190, 211, 676
بمب شیمیایی تریل: 676
بمب طاعون‌زا: 290
بمب فسفری: 56, 526
بمب نوترونی: 219
بمب‌های اتمی کوچک: 50, 219
بی‌سیم پی.آر.سی: 441, 513, 707
تانک آرژانتینی: 300
تانک تی54: 800
تانک تی55: 800
تانک تی62: 800
تانک تی69 نوع دوم: 800
تانک تی72: 800
تانک چیفتن ام47: 800
تانک ذوالفقار: 732
تجهیزات غواصی: 108
تسلیحات برزیلی: 50, 550
تسلیحات ساخت شوروی: 51, 550
تسلیحات شیمیایی: 289, 290
تفنگ 106 میلی‌متری: 144, 349, 515, 688
توپ 130 میلی‌متری: 769, 800
توپ اورلیکن: 865
خرید تسلیحات: 49, 77, 433, 572
خریدهای تسلیحاتی عراق: 262
خریدهای نظامی: 284
خمپاره‌انداز 120 میلی‌متری: 844, 854
خمپاره‌انداز 81 میلی‌متری: 380, 770, 854
دستگاه مین‌یاب صوتی: 397
دوربین مادون قرمز: 390
رادار رازیت: 155, 375, 488, 856
رادار محلی سوباشی: 869
رادار هوایی بوشهر: 851
رزم‌ناو امریکایی: 183, 336, 413, 432, 637, 689, 761, 793
رزم‌ناو ایووا: 668
رزم‌ناو تی‌کان‌وی‌روگا: 336
رزم‌ناو روسی: 192, 417
رزم‌ناو فرانسوی: 192
رزم‌ناو میسوری: 447, 637, 668
رزم‌ناو یو.اس.اس. کار: 689
زیردریایی: 35, 241, 301, 761
سایت موشکی هاوک (هاگ): 869
سلاح‌های شیمیایی: 34, 56, 145, 274, 290, 351, 352, 449, 526, 542, 730, 754, 826
شناور امریکایی هرکولس: 294
صادرات سلاح: 339
صدور تجهیزات نظامی به ایران: 710
عامل شیمیایی اعصاب: 288
فروش اسلحه: 108, 197, 233, 266, 510, 534, 733, 839, 877
فروش اسلحه به ایران: 108, 197, 266, 534, 733
فروش مهمات جنگی به ایران: 726
قاچاقچیان اسلحه: 48
قایق بعثت: 720
قایق بوگامر: 294
قایق عاشورا: 67
قایق گشتی 42 فوتی: 386
قایق ویلز: 294
قایق‌های تندرو: 28, 38, 67, 100, 101, 103, 160, 202, 216, 217, 225, 232, 277, 291, 294, 314, 320, 336, 369, 386, 400, 476, 532, 560, 845
قایق‌های توپدار: 39, 68, 77, 116, 183, 192, 217, 311, 312, 742, 779, 793
کاهش واردات تسلیحاتی ایران: 550
کشتی‌های مین‌یاب: 184, 193, 231, 319
کشتی‌های ناوگان شاتل (سیار): 734
کشتی تدارکاتی تیداسپرینگ (انگلیسی): 725
کشتی فرماندهی امریکایی مونت ورفون: 357
کشتی فرماندهی لاسال: 28, 214, 216, 217, 230
کشتی مین جمع‌کن: 137, 152, 168, 275, 278, 357, 397, 483, 561, 736
کشتی مین‌جمع‌کن فرانسوی کانتو: 278
کشتی مین‌جمع‌کن فرانسوی گارددیگلیانو: 278
کشتی مین‌روب: 27, 34, 168, 218, 244, 275, 278, 282, 386, 415, 432, 445, 541, 638, 675, 710, 858
گاز اعصاب: 290
گاز خردل: 290, 417
گاز سمی لویزیت: 290
گاز سمی نیدروژن سیانید: 290
لندی‌کرافت: 635
لندینگ گرافت: 761
ماده شیمیایی تیودی گلیکول: 417
مردان قورباغه‌ای: 278
معاملات تسلیحاتی با ایران: 301
موشک 107 میلی‌متری (مینی‌کاتیوشا): 241, 354, 385, 739, 760, 772, 845
موشک استینگر: 28, 29, 114, 291, 292, 294, 302, 311, 317, 335, 336, 337, 338, 339, 355, 358, 385, 386, 529, 544, 572, 582
موشک اسکاد - بی: 659, 769
موشک اگزوسه: 37, 38, 115, 130, 192, 295, 332, 368, 397, 719, 720, 733, 800
موشک تاو: 150, 300, 339, 354, 396, 760, 766
موشک زمین به دریا: 262
موشک زمین به زمین اس.اس. 25: 624
موشک زمین به زمین اس.اس.12: 40, 50, 768
موشک زمین به زمین اس.اس.21: 624
موشک زمین به زمین توماهاک: 447, 668
موشک زمین به زمین هارپون: 668
موشک زمین به زمین: 96, 238, 251, 253, 351, 364, 378, 379, 659, 756, 757, 760
موشک زمین به هوا: 96, 262, 336, 354, 364, 719, 761, 852, 858, 870
موشک ساحل به دریا: 430, 499, 580, 761, 762
موشک سام: 873
موشک سهند: 114, 156, 394, 650, 696, 832, 865
موشک سیلک‌ورم: موشک کرم ابریشم
موشک ضد هوایی عین‌شقر: 762
موشک فراگ: 262
موشک کرم ابریشم (سیلک‌ورم): 30, 33, 38, 49, 172, 218, 339, 411, 413, 427, 445, 446, 447, 474, 475, 476, 481, 503, 526, 527, 528, 529, 533, 534, 544, 545, 559, 570, 580, 583, 622, 653, 699, 700, 711, 725, 819, 876
موشک مالیوتکا: 241, 614
موشک ماوریک: 141, 387
موشک هاوک (هاگ): 339, 518, 544, 548, 580, 700, 725, 776, 852, 869
موشک‌های دوربرد: 252, 301, 334, 624
موشک‌های ضدتانک: 858
موشک‌های میان‌برد: 193
موشک‌های هوا به زمین: 830
مین والمر: 156, 814
مین‌یاب صوتی سونار: 397, 772
ناو الوند: 67
ناو امریکایی استارک: 27, 264, 295, 388, 572
ناو آندرو مدا: 168
ناو انگلیسی اکس: 725
ناو انگلیسی سسیلا: 725
ناو ترابری: 368
ناو فرانسوی جرج لیگ: 218
ناو کرکس: 720
ناو لوپو: 800
ناو هلی‌کوپتربر اوکیناوا: 668
ناو هلی‌کوپتربر گواداکانال: 668
ناو هواپیمابر رنجر: 352, 668
ناو هواپیمابر کلمانسو (فرانسوی): 34, 260
ناو هواپیمابر میدوی: 668
ناو، ناو جنگی: 27, 28, 31, 34, 67, 70, 74, 104, 118, 119, 168, 183, 202, 218, 230, 260, 266, 274, 277, 304, 305, 307, 308, 309, 318, 325, 368, 387, 388, 447, 471, 472, 498, 531, 534, 543, 561, 589, 637, 668, 689, 706, 710, 720, 743, 746, 800
ناوچه امریکایی رنتز: 742, 743
ناوچه ایتالیایی الیسئو: 230
ناوچه ایتالیایی گریگیل: 230
ناوچه توپدار: 397, 482
ناوچه سیراکو: 794
ناوچه موشک‌انداز تاچ: 761, 836
ناوچه موشک‌انداز کار: 761, 836
ناوچه موشک‌انداز گالری: 761
ناوچه موشک‌انداز یو.اس.اس. فورد: 678
ناوشکن انگلیسی یورک‌باتل: 725
ناوگان امریکا: 30, 38, 98, 101, 102, 103, 152, 168, 183, 216, 246, 279, 311, 344, 357, 359, 366, 388, 426, 460, 504, 519, 542, 543, 556, 558, 560, 564, 577, 710, 743, 750, 762, 837
ناوگان ایتالیا: 218, 339, 369
ناوگان بلژیک: 282
ناوگان شوروی: 560, 836
ناوگان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی: 816, 824
ناوگان هلند: 282
هاورکرافت: 635, 800
هلی‌کوپتر آر - اچ: 690
هلی‌کوپتر ام.اچ.6: 294
هلی‌کوپتر شنوک: 844
هلی‌کوپتر کبری: 844
هواپیماهای بدون سرنشین: 550, 576
هواپیماهای عراقی: 37, 38, 40, 67, 71, 72, 100, 101, 115, 130, 159, 160, 161, 163, 165, 168, 179, 190, 202, 213, 236, 237, 238, 255, 271, 288, 290, 294, 310, 331, 332, 352, 358, 364, 379, 382, 396, 397, 410, 411, 438, 472, 588, 596, 635, 678, 719, 729, 738, 756, 767, 778, 779, 792, 793, 794, 805, 817, 823, 830, 851, 870, 878
هواپیمای اف - 5: 28
هواپیمای بمب‌افکن تی‌یو16: 800
هواپیمای بمب‌افکن تی‌یو22: 800
هواپیمای تورنادو: 28, 217
هواپیمای جاسوسی آواکس: 69, 129, 359
هواپیمای جنگنده ساخت ایران: 732
هواپیمای حمل و نقل نظامی سی - 130: 301, 305
هواپیمای سوخو20: 800
هواپیمای سوخو7: 800
هواپیمای سوخوی 25: 40, 50, 219, 800
هواپیمای کنترل از راه دور: 550
هواپیمای میراژ 2000: 40, 50, 416
هواپیمای میراژ اف - 1: 719
هواپیمای میراژ اف.یک.ای.کیو200: 800
هواپیمای میراژ: 50, 97, 130, 300, 310, 410, 571, 719, 800, 829, 851, 869
هواپیمای میگ 21: 732, 800
هواپیمای میگ19: 800
هواپیمای میگ23: 363, 800
هواپیمای میگ25: 364, 800, 845
هواپیمای میگ29: 800
اقدامات و اصطلاحات سیاسی، اقدامات و اصطلاحات اقتصادی
آتش‌بس: رجوع به بخش نظامی
آزادسازی مردم عراق: 273
آزادی گروگان‌های آلمانی در لبنان: 183
آزادی گروگان‌های امریکایی در لبنان: 78, 317, 338, 733
آشتی حافظ اسد با صدام حسین: 51
آشتی دادن صدام و اسد: 753
آشتی میان سوریه و عراق: 51, 753, 773, 785, 822
آغاز جنگ: رجوع به بخش نظامی
آغازگر جنگ شهرها: 227
آغازگر جنگ، آغازکننده جنگ: 47, 95, 109, 182, 184, 195, 208, 227, 246, 247, 327, 370, 415, 430, 433, 520, 521, 572, 638, 652, 663, 681, 690, 700, 702, 825
ابرقدرت: 45, 52, 94, 150, 169, 197, 230, 266, 319, 325, 335, 343, 355, 372, 504, 547, 563, 569, 703, 727, 752, 822, 849, 859
ابرقدرتها: 39, 77, 88, 90, 148, 153, 163, 197, 232, 242, 281, 323, 335, 416, 496, 578, 595, 603, 605, 640, 661, 680, 694, 806, 849, 859
اتحاد پنهانی عراق و امریکا: 26
اجاره سه نفتکش شوروی توسط کویت: 369
اجرای قطعنامه آتش‌بس: 818
احتکار: 79, 150, 151, 597, 684, 755
اختلافات دیپلماتیک ایران: 265
ادامه جنگ: رجوع به بخش نظامی
ارتجاع عرب: 478, 709, 822
ارسال اسلحه غرب به ایران: 372, 373
ارسال پنهانی سلاح از امریکا به ایران: 30, 337, 372, 373, 388
ارسال سلاح از اسرائیل به ایران: 301
ارسال مهمات به ایران: 726
استراتژی عراق: 97, 707
استراتژی عملیاتی جمهوری اسلامی: 18, 19, 21, 25, 630, 670, 671
استراتژی فشار همه‌جانبه: 224
استعفای واینبرگر: 736
استکبار، استکبار جهانی: 105, 122, 141, 151, 165, 242, 344, 355, 460, 525, 709, 732, 742, 752, 802, 812, 857, 858
اسلام امریکایی: 150
اسلام بنیادگرایانه: 170
اسلام رادیکال: 170, 451
اسلام ناب محمدی: 88, 150
اعلام بسیج در ایران: 830
اعلام بسیج ملی برای مبارزه با امریکا: 714
اعلام جنگ: 28, 198, 313, 446
اعلام متجاوز: 137, 449, 461, 595, 664, 690, 744, 770, 806
اعمال تحریم علیه ایران: 744
اعمال مجازات علیه ایران: 107, 744
افزایش مبادلات بازرگانی انگلیس با ایران: 265
اقتصاد جنگی ایران: 282
اقتصاد عراق: 20, 56, 553, 565, 628
اقدامات بنیادگرایانه: 591
اقدامات دیپلماتیک: 19, 132, 231, 340, 445, 460, 606, 859
امپریالیستی: 51, 368, 480, 764
امپریالیسم خبری: 598
امپریالیسم: 360, 434, 460, 546, 598
امت عرب: 302, 368, 797, 852, 872
امنیت منطقه‌ای: 415, 693
انتخاب ترکیه به عنوان حافظ منافع ایران و عراق: 209, 367
انتخابات دوره سوم مجلس شورای اسلامی: 724
انتقال یهودیان ایران به اسرائیل: 301
انزوای سیاسی: 276
انقلاب اسلامی ایران: 29, 35, 55, 77, 89, 90, 111, 120, 121, 122, 123, 126, 132, 135, 148, 160, 162, 168, 186, 190, 191, 206, 207, 214, 227, 233, 238, 242, 245, 247, 251, 283, 285, 290, 312, 313, 315, 319, 340, 345, 355, 367, 369, 378, 385, 386, 387, 408, 409, 415, 435, 436, 458, 459, 478, 503, 506, 519, 540, 557, 571, 577, 591, 594, 596, 607, 682, 688, 693, 698, 709, 713, 721, 732, 745, 749, 751, 757, 758, 792, 793, 810, 821, 822, 826, 833, 836, 847, 849, 857, 861, 872
ایران کنترا: 324
ایران گیت فرانسه: 733
ایران گیت، ماجرای ایران گیت: 78, 148, 170, 338, 479, 536, 640, 733
بازار بورس توکیو: 506
بازار بورس سیدنی: 506
بازار بورس فرانکفورت: 528
بازار بورس لندن: 506, 528
بازار بورس نیویورک: 482, 483, 505, 506, 528
بازار بورس هنک‌کنگ: 506
بازار جهانی نفت: 207, 220, 264, 327, 743, 838
بازار نفت: 172, 198, 248, 263, 402, 591, 827
بازگرداندن مصر به جهان عرب: 50, 51, 367, 703, 704, 848
بازنگه داشتن خطوط بین‌المللی کشتیرانی در خلیج‌فارس: 264
بحران استراتژیک: 22, 672
بحران اقتصادی: 480, 506, 542, 619
بحران خلیج‌فارس: 283
بحران سیاسی ایران و فرانسه: 260
بحران وال استریت: 506
بدهی عراق به کشورهای عربی: 550
برقراری روابط دیپلماتیک عراق و امریکا: 571
برقراری روابط عراق و لیبی: 474
برقراری مجدد روابط دیپلماتیک (اعراب) با مصر: 708, 859
برهم خوردن روابط سیاسی تهران با لندن و پاریس: 683
بسته شدن سفارتخانههای ایران و عراق در کشور مقابل: 367
بلوک کمونیست: 56, 788
بنیادگرایی اسلامی: 221
بهای نفت: 196, 198, 248, 427, 545, 570
بهبود روابط ایران با کویت: 461,
بهبود روابط ایران و شوروی: 194, 325, 665, 702, 726, 727
بهبود روابط ایران و عربستان: 196
بی‌طرفی: 34, 105, 106, 109, 127, 193, 204, 221, 243, 245, 247, 296, 298, 300, 323, 342, 384, 414, 428, 430, 462, 499, 503, 531, 540, 541, 542, 639, 667, 690, 704, 805, 807, 825, 877
بیکاری: 54, 132, 593, 787
بین‌المللی کردن جنگ: 26, 120, 352, 726
پایان جنگ: رجوع به بخش نظامی
پایان دادن به جنگ: 46, 56, 75, 76, 88, 94, 95, 96, 103, 104, 109, 115, 120, 185, 195, 203, 232, 279, 280, 283, 322, 341, 370, 384, 389, 401, 415, 447, 483, 507, 542, 562, 572, 638, 639, 640, 655, 663, 664, 665, 679, 682, 691, 694, 703, 712, 727, 753, 773, 785, 798
پایان مخاصمه: 329
پذیرش قطعنامه 598: 166, 194, 232, 247, 691, 796, 875
پرداخت غرامت: 416, 652, 753, 826
پروتکل 1925 ژنو: 289
پشتیبانی از عراق: 52
پشتیبانی اسرائیل از عراق: 682
پشتیبانی عراق: 114, 605
پیروی اروپا از امریکا: 275
تاکتیک‌های سیاسی: 252
تبعید امام: 714, 722
تجاوز به حق حاکمیت جمهوری اسلامی: 312
تجدید روابط دیپلماتیک عراق و مصر: 51, 818
تحرکات دیپلماتیک ایران: 433, 746
تحریم اروپا علیه ایران: 635
تحریم اسلحه: 77, 323, 341, 416, 639, 679, 680, 819, 859
تحریم اقتصادی امریکا علیه ایران: 198, 592, 618, 704,
تحریم اقتصادی ایران: 198, 281, 520, 548, 590, 591, 592, 594, 618, 619, 620, 642, 643, 653, 666, 683, 755
تحریم ایران: 48, 262, 400, 578, 619, 654, 665, 786, 797, 862
تحریم بازرگانی ایران: 327, 620, 641, 652
تحریم تسلیحاتی ایران: 17, 18, 45, 46, 48, 51, 71, 76, 77, 78, 89, 94, 95, 97, 105, 106, 107, 108, 109, 115, 137, 138, 139, 141, 159, 171, 195, 197, 198, 232, 242, 262, 296, 301, 326, 337, 373, 433, 559, 565, 572, 583, 624, 639, 640, 652, 680, 725, 726, 818, 819, 838, 839
تحریم خرید نفت از ایران، تحریم نفتی ایران: 48, 49, 78, 95, 172, 198, 232, 248, 262, 263, 280, 483, 548, 572, 591, 620, 641, 786, 827, 839
تحریم کلیه واردات امریکا از ایران: 590, 591
تحریم نظامی ایران: 185, 195, 521, 548
تحریم واردات کالاهای ایران به امریکا: 172, 198
ترک مخاصمه: 329
ترمیم روابط ایران با انگلستان و فرانسه: 683
تروریزم، تروریسم: 70, 93, 324, 504, 529, 590
تروریست: 70, 811
تز جنگ بدون برنده: 132
تسخیر لانه جاسوسی امریکا: 714, 720, 721, 722
تشدید فشار بر ایران: 38, 327
تصویب تحریم واردات کالا از ایران به امریکا: 197
تضاد اروپا و امریکا: 275
تضاد در جامعه امریکا: 275
تضعیف انقلاب اسلامی: 540
تعزیرات حکومتی: 79, 532, 597, 714, 724
تعطیلی دفاتر خرید ایران در لندن: 49, 77, 97
تعطیلی سفارت بغداد در تهران: 209
تعطیلی کامل نمایندگی سیاسی ایران در بغداد: 209
تعلیق تحریم تسلیحاتی ایران: 115
تعیین آغازگر جنگ: 370
تعیین سرنوشت جنگ: 549
تعیین متجاوز: 95, 106, 185, 389, 577, 578, 639, 701
تغییر پرچم نفتکش‌های کویتی: 387
تلاش برای بهبود روابط سوریه و عراق: 52
تلاش‌های دیپلماتیک: 45, 49, 76, 95, 103, 104, 107, 137, 138, 140, 165, 231, 232, 282, 372, 500, 583, 638, 654, 663, 665, 703, 785, 807
تمامیت ارضی: 147, 246, 313, 357, 478, 500, 501, 570, 581, 594
تمایل تهران به جانب مسکو: 683
تنبیه متجاوز: 39, 45, 47, 74, 75, 88, 104, 105, 165, 475, 533, 639, 659, 690, 742, 744, 770
تنش در روابط سیاسی ایران و انگلستان: 265
تهدید عراق در حمله به شهرها: 254, 271
توقف جنگ از طریق سیاسی: 712
توقف جنگ: رجوع به بخش نظامی
تولید نفت ایران: 172, 484, 549, 734
تولید نفت عراق: 173, 327, 549, 827
جاسوسی: 28, 69, 277, 458, 714, 720, 721, 722, 776, 849
جلسه وزیران نفت اوپک: 286
جلوگیری از ارسال ژنراتورهای نیروگاه اتمی بوشهر: 49
جلوگیری از صدور راکتور هسته‌ای از ایتالیا به ایران: 711
جنگ اقتصادی با تهران: 620
جنگ بدون برنده: 94, 158
جنگ تبلیغاتی: 92, 166, 301, 371, 428, 773, 785, 873
جنگ قیمت‌ها: 49
جهان آزاد: 520, 682
جهان اسلام: 151, 314, 359, 387, 504, 567, 818
جهان سوم: 342, 460, 480, 507, 593, 839
جهان عرب: 29, 50, 51, 52, 96, 196, 245, 387, 547, 578, 622, 654, 655, 704, 724, 745, 763, 764, 773, 774, 797, 798, 807, 818, 825, 875
حامیان رژیم عراق: 39
حامیان عراق در جهان عرب: 51
حامیان منطقه‌ای عراق: 49, 114, 129
حفظ صدام: 315, 360, 478
حقوق بین‌الملل: 245, 246, 290, 369, 475, 501, 502, 518, 530, 805, 852
حقوق بین‌المللی دریانوردی: 805
حمایت از ایران: 683, 765, 807
حمایت از عراق: 18, 50, 52, 77, 299, 300, 327, 352, 359, 571, 683
حمایت امریکا از عراق: 478, 503, 564
حمایت مالی ژاپن از امریکا: 279
حمایت‌های سیاسی و دیپلماتیک اعراب از عراق: 50
حمل تسلیحات عراق: 299
خاتمه جنگ: رجوع به بخش نظامی
خروج نیروهای شوروی از افغانستان: 859
خرید نفت از ایران: 48, 172, 198, 262, 401, 483, 548, 641
خط امام: 746
خلق عرب: 458
خمینیسم: 371
دخالت سیاسی مستقیم ژاپن در منطقه: 280
دعوت کویت از امریکا: 298, 503
دولت دیکتاتور: 360
دولت‌های امپریالیستی: 360
دیپلماتیک (تلاش‌ها، روابط، اقدامات، تحرکات، فشارها): 18, 48, 51, 104, 107, 115, 121, 153, 165, 180, 196, 197, 203, 206, 209, 210, 216, 220, 295, 322, 323, 329, 336, 340, 367, 371, 389, 401, 416, 432, 460, 519, 520, 544, 562, 571, 583, 620, 639, 640, 642, 681, 683, 691, 701, 702, 704, 727, 744, 764, 768, 774, 786, 797, 798, 807, 812, 818, 822, 849, 859
دیدار هاشمی رفسنجانی از مسکو: 726
راهپیمایی 13 آبان، مراسم 13 آبان: 43, 691, 714, 720, 721, 722, 723, 724, 725, 741, 742, 754, 811, 879
رسوایی مک‌فارلین: 725
روابط اقتصادی ایران با کشورهای همسایه: 704
روابط امریکا با عراق: 323
روابط ایران با انگلستان: 461
روابط ایران با فرانسه: 461
روابط ایران و ترکیه: 595
روابط ایران و ژاپن: 276
روابط ایران و شوروی: 137, 180, 194, 323, 325, 326, 344, 461, 497, 519, 583, 640, 665, 682, 702, 726
روابط بازرگانی ایران و انگلیس: 265
روابط بغداد و مسکو: 702
روابط سوریه با عراق: 798
روابط شوروی با اعراب: 344
روابط شوروی با عراق: 323, 583
روابط مسکو و واشنگتن: 35, 562
سرکوب انقلاب اسلامی (جمهوری اسلامی): 256, 261, 497
سفر رئیس جمهور ایران به سازمان ملل: 17, 73, 75, 104, 120, 589
سقوط صدام: 89, 152, 275, 340, 354, 533, 540, 577, 593, 605, 650, 661, 858, 874
سقوط قیمت نفت: 436, 591
سیاست بازدارنده: 319
سیاست خارجی امریکا: 208, 721, 742
سیاست خارجی ایران: 149, 499, 629, 682,
سیاست خارجی پاکستان: 125
سیاست خارجی شوروی: 665
سیاست خارجی عمان: 342
سیاست خارجی فرانسه: 388, 733
سیاست خاورمیانه‌ای: 388, 529
سیاست کمپ‌دیویدی: 52
شرق، بلوک شرق: 35, 48, 49, 121, 247, 325, 335, 485, 583, 693, 732, 754, 796, 839
شکست استراتژیک: 399
شناسایی متجاوز: 45, 46, 47, 104, 206, 246, 384, 385, 390, 415, 533, 594, 595, 681, 690, 744, 826, 857
شیطان بزرگ: 43, 89, 141, 241, 260, 499, 731, 857
صادرات امریکا به ایران: 590
صادرات ایران به امریکا: 265
صادرات بریتانیا به ایران: 265
صادرات نفت ایران: 29, 38, 48, 97, 137, 203, 237, 242, 322, 326, 387, 397, 436, 482, 483, 542, 570, 572, 591, 592, 620, 621, 637, 641, 713, 734, 786, 849, 878
صادرات نفت عراق: 190, 570, 586
صادرات نفت کویت: 545, 549, 592
صادرات نفت، صدور نفت: 29, 38, 42, 48, 97, 115, 137, 190, 203, 220, 224, 237, 242, 247, 260, 261, 262, 264, 322, 325, 326, 342, 373, 387, 397, 410, 412, 431, 436, 482, 483, 542, 545, 549, 563, 570, 572, 580, 586, 591, 592, 619, 620, 621, 637, 641, 681, 713, 734, 735, 786, 826, 849, 878
صدور انقلاب: 94, 148, 170, 205, 326, 874
صدور سلاح از چین به ایران: 52
صدور نفت ایران به امریکا: 282
صلح اعراب با اسرائیل: 665
صلح بین مصر و اسرائیل: 343
صلح جهانی: 313, 319, 480
صلح خاورمیانه: 859, 876
صلح: 20, 29, 30, 42, 47, 50, 74, 84, 93, 96, 105, 106, 120, 127, 137, 138, 151, 153, 166, 167, 169, 170, 171, 179, 184, 194, 196, 203, 205, 208, 209, 232, 248, 253, 259, 279, 283, 284, 296, 298, 299, 313, 314, 316, 318, 324, 326, 340, 343, 355, 356, 365, 370, 384, 385, 401, 415, 419, 427, 430, 433, 448, 450, 460, 480, 498, 501, 507, 508, 520, 531, 533, 557, 558, 582, 589, 595, 596, 597, 622, 623, 629, 636, 640, 652, 653, 664, 665, 683, 692, 695, 700, 703, 712, 741, 744, 763, 764, 768, 785, 796, 806, 811, 812, 822, 825, 827, 850, 852, 859, 876, 877
صنعت توریسم: 221
صنعت و بازرگانی انگلستان: 49
طرح استراتژیک ریگان برای ایران: 569
طرح آشتی ملی: 403
طرح تحریم ایران: 619
طرح تشکیل هیئت تحقیق بین‌المللی برای آغازگر جنگ: 184
طرح حفاظت سکوهای نفتی: 576
طرح دبیرکل: 298, 415, 416, 507, 520, 533, 664, 681, 693, 727, 730, 744
طرح شوروی: 71, 121, 169, 399, 691, 752, 817, 836
طرح صلح سازمان ملل: 108
طرح صلح: 46, 108, 389, 700
طرح9 ماده‌ای دبیرکل: 46, 533, 578, 700, 701
عادی‌سازی روابط با ایران: 260
عملیات روانی عراق: 179
غرب، بلوک غرب: 29, 35, 38, 40, 48, 49, 56, 76, 77, 94, 97, 98, 109, 122, 137, 153, 186, 190, 193, 204, 207, 216, 217, 244, 247, 260, 262, 265, 273, 275, 276, 281, 285, 300, 323, 324, 325, 333, 336, 337, 338, 340, 354, 355, 372, 373, 379, 386, 387, 388, 400, 408, 413, 416, 430, 450, 460, 462, 481, 483, 485, 503, 504, 517, 530, 542, 560, 563, 564, 566, 570, 580, 582, 583, 592, 593, 594, 619, 624, 637, 638, 640, 641, 653, 678, 680, 682, 684, 691, 693, 710, 725, 727, 732, 733, 741, 754, 762, 768, 775, 786, 799, 818, 838, 839, 861, 875, 877
فروش تسلیحات چینی به ایران: 711
فروش سلاح از شوروی به ایران: 625
فشار اقتصادی به ایران: 325, 433
فشارهای امریکا بر ایران: 324
قانون اختیارات جنگی، اختیارات ریاست جمهوری در زمان جنگ: 92, 169, 315, 316, 317, 320, 335, 398, 503, 519, 531, 700
قانون منع واردات امریکا از ایران: 281
قدرت‌های بزرگ: 18, 26, 36, 52, 56, 105, 108, 120, 125, 153, 171, 224, 229, 352, 519, 534, 544, 805, 848, 858, 875
قطع روابط (دیپلماتیک) ایران و عراق: 209, 367
قطع روابط با ایران: 186, 263, 773
قطع روابط دیپلماتیک (سیاسی) اعراب با ایران: 51, 263, 371, 582, 654, 655, 727, 764, 773
قطع روابط دیپلماتیک فرانسه با ایران: 401
قطع روابط کشورهای عرب با ایران: 196
قطع صدور سلاح: 342
قطع صدور نفت ایران: 42, 49, 224, 373, 579, 734
قطعنامه اجلاس سران عرب: 796, 797
قطعنامه اعمال مجازات: 46
قطعنامه تحریم تسلیحاتی: 45, 46, 48, 262, 373, 559, 694, 725
قطعنامه شورای امنیت: 34, 94, 107, 194, 203, 208, 232, 252, 312, 520, 541, 638, 652, 806, 818
قطعنامه کنفرانس امان: 806
کاهش قیمت نفت: 286
کشورهای عرب حامی عراق: 232, 434
کمک‌های مالی و تسلیحاتی کویت: 550
کمک‌های نظامی اعراب به عراق: 50
کمیته غیر دولتی بررسی راه‌های پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق: 370
گران‌فروشی: 79, 150, 151, 597, 684, 713, 724, 755
گروگان‌گیری: 170, 244, 340, 402, 508
گسترش انقلاب اسلامی به جهان عرب: 29, 35
گسترش روابط بازرگانی و اقتصادی شوروی با ایران: 344
لایحه کار، لایحه قانون کار: 532, 878
لیبرال‌ها: 89
ماجرای مک‌فارلین: 74, 78, 148, 315, 324, 337
مبارزه با گران‌فروشی: 79, 134, 151, 597, 684, 713, 724, 755
متارکه جنگ: 507
متجاوز شناخته شدن عراق: 583
متحدین امریکا: 281, 388
مجازات متجاوز: 95, 119, 404, 414, 461, 595
مجازات‌های بین‌المللی علیه ایران: 94, 95
محاصره اقتصادی ایران: 39, 115, 116, 642, 683, 684
محاصره تسلیحاتی ایران: 95, 335
محاصره دریایی ایران، محاصره بنادر ایران: 35, 42, 280, 325, 667, 682
محاکمه متجاوز: 151, 433
محدودیت صادرات امریکا به ایران: 590
مذاکرات صلح: 74, 75, 370, 373, 416, 434, 638
مذاکره با ایران: 195, 507, 699
مراکز صدور نفت: 48
مسئولیت آغاز جنگ: 76, 94, 185, 389
مسدود کردن بنادر ایران: 327
مصوبات شورای امنیت: 253, 582
معاملات اقتصادی بین ایران و امریکا: 265
معامله تهاتری: 402
معرفی متجاوز: 97, 120, 136, 151, 165, 182, 205, 520, 578, 701
مقررات آتش‌بس: 652, 665
ممانعت از گسترش انقلاب اسلامی: 849
ممنوعیت صدور تجهیزات غواصی به ایران: 108
ممنوعیت واردات نفت از ایران: 282, 342
موضع عربی واحد در برابر جنگ: 263
میانجیگری شوروی: 679
میانجیگری لیبی: 196
میانجیگری: 196, 209, 232, 367, 548, 666, 679, 692
نازیسم: 319
ناسیونالیسم عربی: 247
نجات صدام: 165, 261, 732
نزدیکی ایران و شوروی: 548
نزدیکی تهران و مسکو به یکدیگر: 726
نزدیکی طرابلس به بغداد: 52
نصب پرچم امریکا روی نفتکش‌های کویت: 208, 298, 699
نظام آینده عراق: 273
نفت برنت دریای شمال: 528
نفت تگزاس: 427
نفت صادراتی اوپک: 327
نقض آشکار قوانین بین‌المللی: 312
نقض قوانین (حقوق) بین‌المللی: 28, 312, 313, 501, 536, 805
واردات بریتانیا از ایران: 265
واردات عراق از انگلیس: 50
واردات نفت خام از ایران: 683
واردات نفت خام ژاپن از خاورمیانه: 548
واردات نفت ژاپن از ایران: 549, 642, 838
واردات نفت ژاپن از عراق: 549
واردات نفت ژاپن از منطقه خلیج‌فارس: 280
واردات نفت فرانسه از ایران: 401
واردات نفتی امریکا: 264
وتو: 416, 819
هفته آمادگی برای رویارویی با تجاوز امریکا: 708, 721, 723, 731, 732, 741, 771
هفته دفاع مقدس: 87, 109, 133, 145, 146
همکاری (روابط) تسلیحاتی شوروی با ایران: 373, 625
هیئت تحقیق پیرامون مسئولیت جنگ: 785
هیئت رسیدگی به مسئولیت آغاز جنگ: 389
نیروهای نظامی و انتظامی ایران و سازمان‌های مربوطه
ارتش
ارتش جمهوری اسلامی ایران: 32, 39, 44, 45, 54, 77, 86, 89, 116, 135, 145, 147, 165, 179, 213, 229, 251, 252, 257, 259, 277, 344, 381, 390, 395, 407, 409, 494, 515, 571, 575, 576, 682, 686, 689, 690, 720, 743, 810, 822, 830, 835, 856
تیپ3 لشکر81: 190, 213
دانشکده افسری نیروی زمینی ارتش: 229
دژبان جنوب: 381
ستاد مشترک ارتش: 43, 44, 193, 352, 474, 499, 616, 650, 676, 750, 756, 767, 778, 804, 816, 822, 823, 824
سماجا: 252
فرمانده نیروی دریایی ارتش: 231
قرارگاه لشکر88 زرهی ارتش: 288
گردان143 از تیپ3 لشکر81 زرهی: 179
لشکر16 قزوین: 233, 708
لشکر23 نوهد: 864
لشکر84 خرم‌آباد: 233
لشکر92 زرهی اهواز: 233
معاونت اطلاعات ستاد مشترک ارتش: 251, 252
منطقه هوایی شهید بابایی: 123
نیروهای سه گانه ارتش: 44
نیروی دریایی ارتش: 36, 37, 67, 92, 129, 231, 344, 369, 409, 432, 471, 481, 635, 675, 686, 687, 696, 706, 743, 804, 816, 822, 824
نیروی زمینی ارتش: 352, 767, 796, 822
نیروی هوایی ارتش: 180, 277, 352, 364, 650, 651, 718, 730, 738, 756, 767, 778, 793, 804, 816, 822, 845, 870
هوانیروز ارتش: 395, 406, 844, 865, 869
سپاه
اطلاعات سپاه: 73, 189, 200, 484, 524, 583, 759, 866
انصارالمهدی: 377
بسیج: 19, 43, 55, 111, 132, 134, 145, 146, 147, 148, 151, 162, 163, 178, 179, 181, 182, 256, 257, 282, 285, 355, 415, 434, 450, 578, 603, 608, 616, 618, 630, 634, 643, 683, 693, 697, 698, 714, 721, 731, 742, 746, 770, 771, 797, 803, 809, 811, 812, 813, 821, 822, 823, 830, 834, 847, 848, 872, 879
بسیج مستضعفین: 146, 147, 148
توپخانة یگان‌های قرارگاه قدس: 377
تیپ امام حسن(ع): 517, 856
تیپ انصارالرسول: 391
تیپ توپخانه61 محرم: 552, 675, 769, 779, 815
تیپ حمزه (لشکر بدر): 788
تیپ خاتم‌الانبیا: 100
تیپ مالک‌اشتر: 25, 612
تیپ مهندسی امام هادی(ع): 569
تیپ هوابرد: 25, 145, 612
تیپ ویژه پاسداران، لشکر ویژه پاسداران: 25, 176, 177, 272, 361, 362, 363, 376, 394, 406, 423, 425, 439, 441, 454, 455, 456, 468, 470, 491, 492, 514, 524, 540, 553, 575, 585, 587, 612, 633, 634, 651, 675, 688, 697, 698, 707, 730
تیپ12 قائم(عج): 250, 350, 362, 375, 405, 423, 439, 440, 463, 468, 568, 602, 647, 674, 780, 781, 790, 815, 816, 831, 843, 844, 854, 864, 865, 866, 868
تیپ18 الغدیر: 602, 783
تیپ زرهی 20 رمضان: 513, 815
تیپ35 امام حسن(ع): 516, 517, 602, 647, 815, 856
تیپ48 فتح: 362, 421, 422, 539, 552, 574, 575, 585, 647, 769, 781, 815
تیپ75 ظفر: 26, 179, 211, 212, 617, 651, 841
دفتر سیاسی نمایندگی امام در قرارگاه نجف: 869
دفتر طرح و برنامه سپاه ششم سپاه پاسداران: 255
سپاه باختران: 228
سپاه پاسداران استان سیستان و بلوچستان: 328
سپاه پاسداران بوکان: 161
سپاه پاسداران ناحیه سمنان: 181
سپاه پاسداران: 18, 19, 23, 24, 28, 32, 37, 39, 42, 43, 45, 54, 55, 59, 62, 66, 67, 73, 79, 81, 86, 87, 89, 100, 101, 115, 116, 122, 131, 147, 148, 151, 160, 168, 176, 179, 189, 190, 201, 207, 211, 216, 228, 232, 256, 259, 273, 283, 302, 307, 310, 312, 319, 321, 345, 351, 369, 386, 390, 406, 407, 408, 409, 411, 417, 436, 442, 455, 458, 474, 478, 481, 499, 509, 517, 555, 556, 558, 567, 568, 576, 583, 603, 607, 608, 613, 627, 630, 632, 659, 684, 688, 698, 700, 709, 713, 745, 749, 750, 758, 759, 769, 793, 796, 810, 821, 822, 830, 833, 834, 835, 836, 847, 865
سپاه پانزدهم رمضان: 73, 213, 333, 382, 402, 408, 509, 515, 524, 575, 651, 739, 833
سپاه پنجم: 832
سپاه چهارم بعثت باختران: 829, 830
سپاه دهلران: 381
سپاه دهم نبی‌اکرم(ص): 521
سپاه سردشت: 55, 144, 258, 441, 587, 616
سپاه سوم قدس: 380
سپاه ششم امام صادق(ع): 738
سپاه کردستان: 189, 396
سپاه لبنان: 142, 232
سپاه یازدهم امام حسن عسکری(ع): 201, 458
سپاه یکم ثارالله: 163, 272, 383, 384, 524
ستاد سپاه پاسداران ناحیه کرمان: 847
ستاد سپاه پاسداران ناحیه مستقل نبی‌اکرم(ص): 556, 567, 545
ستاد سپاه یکم ثارالله: 834
ستاد فرعی قرارگاه خاتم: 494
ستاد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص): 37
ستاد کل پدافند کشور: 32, 474
ستاد کل سپاه، ستاد کل نیروهای سه‌گانه سپاه: 32, 36, 44, 59, 66, 238, 351, 378, 409, 474, 616, 659, 675, 688, 748, 804, 821, 836, 845
ستاد مرکزی سپاه: 233, 255, 556
ستاد نیروی زمینی سپاه: 175
عملیات و اطلاعات نیروی زمینی سپاه: 632
قرارگاه بدر: 200
قرارگاه پشتیبانی غرب: 212
قرارگاه تاکتیکی فتح: 540, 553, 585, 614, 716
قرارگاه ثامن‌الائمه(ع): 126, 232, 484, 862
قرارگاه جابر: 569
قرارگاه حمزه سیدالشهدا(ع): 257, 258, 259, 408, 457, 509
قرارگاه خاتم الانبیا(ص): 36, 39, 113, 231, 252, 351, 378, 382, 408, 442, 494, 516, 538, 539, 555, 576, 670, 686, 687, 792
قرارگاه رعد: 513, 514, 524, 553, 697, 698, 707, 708, 716, 730, 731, 739, 740, 750, 751
قرارگاه رمضان: 20, 24, 25, 26, 60, 162, 176, 177, 178, 180, 188, 189, 191, 200, 211, 212, 227, 255, 273, 334, 353, 361, 362, 376, 381, 390, 393, 394, 396, 405, 406, 418, 423, 424, 425, 438, 439, 440, 441, 454, 455, 456, 466, 470, 484, 487, 489, 490, 491, 492, 509, 513, 514, 515, 523, 538, 553, 575, 585, 586, 588, 606, 610, 612, 613, 614, 629, 630, 633, 648, 651, 661, 673, 674, 688, 697, 698, 707, 716, 718, 730, 731, 740, 750, 759, 781, 783, 822, 832, 833, 841, 842, 868
قرارگاه سپاه دوم سیدالشهداء: 178
قرارگاه سپاه یکم ثارالله: 380, 381, 794
قرارگاه شهید بروجردی: 155, 177, 200, 211, 212, 223, 250, 256, 348, 375, 393, 454, 538, 568, 758, 769, 779, 783, 790
قرارگاه فتح: 25, 540, 553, 575, 612, 614, 615, 633, 634, 648, 649, 661, 674, 716, 718
قرارگاه فجر: 26
قرارگاه فرعی قرارگاه رمضان: 513
قرارگاه قدس: 24, 59, 63, 66, 155, 175, 176, 177, 178, 188, 211, 223, 250, 251, 256, 348, 349, 362, 376, 523, 539, 605, 647, 673, 758, 780, 782, 783, 790, 803
قرارگاه کربلا: 22, 23, 59, 62, 66, 113, 131, 175, 223, 235, 377, 380, 391, 600, 608, 610, 611, 632, 673, 708, 757, 769, 844
قرارگاه مرکزی سپاه: 627, 630, 632, 670, 674
قرارگاه مقدم ثارالله: 383
قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب: 377, 524, 792
قرارگاه نجف: 24, 25, 59, 60, 66, 155, 156, 159, 176, 177, 178, 181, 200, 211, 212, 250, 251, 349, 350, 351, 361, 362, 375, 376, 393, 405, 406, 421, 422, 423, 440, 455, 457, 463, 465, 466, 468, 469, 487, 489, 490, 513, 523, 538, 539, 552, 555, 568, 574, 585, 613, 633, 647, 673, 674, 758, 769, 780, 781, 783, 790, 803, 813, 814, 815, 816, 831, 832, 833, 841, 842, 843, 844, 852, 853, 854, 855, 856, 864, 865, 866, 868, 869
قرارگاه نصرت: 256
قرارگاه نیروی زمینی سپاه: 62, 223, 361, 362, 417, 466, 470, 524, 779, 816
گردان اطلاعات 72 ثارالله: 381, 471, 676, 748
گردان امام حسن(ع): 54
گردان جندالله مریوان: 54, 365
گردان جندالله: 54, 55, 161, 255, 365, 382, 457, 587, 616
گردان حسن‌آباد: 116, 240
گردان حضرت رسول کامیاران: 391
گردان حضرت رسول(ص): 240
گردان دوم لشکر57: 853
گردان دیواندره: 144
گردان شاهو: 365, 426, 509
گردان قائم باختران: 391
گردان قائم زنجان: 240
گردان قائم گیلان: 407
گردان قائم: 212, 240, 391, 407, 524
گردان مرزی جلیگ‌ور: 823
گردان مرزی چابهار: 767
گردان نبی‌اکرم(ص): 676
گروهان ضد زره مستقر در منطقه شلمچه: 396
گروهان‌های سیدالشهدا: 191
لجستیک کل سپاه: 251, 673
لشکر مهندسی امام علی(ع): 865
لشکر ویژه پاسداران: تیپ ویژه پاسداران
لشکر5 نصر: 602, 608, 670, 674, 739, 841, 842, 853
لشکر7 ولیعصر(عج): 177, 350, 362, 363, 422, 423, 438, 439, 440, 455, 466, 468, 602, 674, 791, 815, 831, 865
لشکر8 نجف: 82, 87, 175, 223, 224, 235, 256, 377, 607
لشکر9 بدر: 25, 26, 176, 177, 227, 350, 353, 361, 362, 393, 394, 406, 423, 424, 425, 439, 441, 454, 455, 456, 468, 470, 491, 492, 514, 523, 540, 553, 575, 585, 612, 614, 633, 634, 649, 650, 675, 688, 707, 783, 788, 791, 868
لشکر10 سیدالشهدا: 45, 272, 361, 670, 758, 780, 782, 783, 835
لشکر11 امیرالمؤمنین(ع): 181, 349, 350, 362, 363, 375, 439, 455, 467, 468, 552, 569, 647, 759, 780, 781, 790, 815, 816, 844, 853
لشکر14 امام حسین(ع): 175, 223, 235, 256, 377
لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع): 175, 176, 235, 632, 633
لشکر19 فجر: 144, 175, 223, 250, 256, 377, 611
لشکر21 امام رضا(ع): 144, 155, 177, 181, 349, 350, 362, 363, 375, 439, 455, 489, 602, 647, 660, 674, 780, 781, 790, 791, 815, 816, 854, 855, 856, 868
لشکر25 کربلا: 82, 175, 223, 235, 256, 377, 607, 632, 633, 660, 769, 868
لشکر27 محمد رسول‌الله(ص): 82, 782, 783
لشکر31 عاشورا: 256, 377, 611, 632, 633, 758, 783
لشکر32 انصارالحسین(ع): 153, 361, 362, 405, 421, 422, 440, 455, 465, 469, 488, 491, 539, 574, 575, 585, 602, 647, 758, 782, 783
لشکر33 المهدی(عج): 73, 175, 377, 633
لشکر40 مهندسی سپاه: 250
لشکر41 ثارالله(ع): 145, 175, 176, 236, 256, 377, 607
لشکر43 مهندسی سپاه: 568, 569
لشکر44 قمر بنی‌هاشم: 175
لشکر57 ابوالفضل(ع): 155, 156, 350, 361, 362, 363, 375, 406, 423, 440, 455, 463, 465, 466, 468, 469, 487, 490, 674, 769, 780, 781, 790, 814, 816, 844, 853, 854, 855, 856, 864, 865, 868
لشکر52 قدس: 455, 466، 469, 602، 672، 780، 781، 815
لشکر155 ویژه شهدا: 362, 421, 647, 791, 815, 844, 865, 868
مرکز عملیات نامنظم سپاه پاسداران: 841
معاونت اطلاعات سپاه پانزدهم رمضان: 180, 407, 770
معاونت اطلاعات قرارگاه کربلا: 59, 73, 113, 471, 600, 698, 708
معاونت اطلاعات قرارگاه مقدم نیروی زمینی سپاه در جنوب: 708, 794, 823, 844, 857
معاونت اطلاعات یگان جنگ الکترونیک سپاه پاسداران: 872
معاونت عملیات سپاه سوم قدس: 782
معاونت عملیات سپاه ششم امام صادق(ع): 739
معاونت عملیات فرمانده کل سپاه: 59, 113, 555
معاونت عملیات قرارگاه رمضان: 423, 456
معاونت عملیات قرارگاه کربلا: 390
مقاومت بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: 821
مقر امام رضا(ع): 466
منطقه دوم(نیروی) دریایی سپاه: 151, 214, 261, 720, 851, 852
منطقه یکم (نیروی) دریایی سپاه: 67, 409, 706, 743
منطقه1 ثارالله(ع): 145
مهندسی سپاه: 62, 250, 555, 568, 769, 790
مهندسی قرارگاه نجف: 250, 442, 568
مهندسی نیروی زمینی سپاه: 113, 178, 212, 223, 555
نیروهای بسیجی: 145, 146, 151, 240, 354, 366, 383, 556, 750, 821, 834
نیروی دریایی سپاه: 27, 32, 36, 37, 67, 68, 114, 115, 151, 183, 214, 224, 225, 232, 236, 264, 291, 292, 307, 332, 408, 409, 443, 471, 474, 494, 499, 516, 555, 576, 588, 589, 605, 608, 615, 616, 634, 675, 676, 686, 687, 696, 706, 710, 748, 761, 778, 792, 793, 859, 870
نیروی زمینی سپاه: 22, 23, 36, 59, 66, 89, 113, 132, 145, 155, 156, 160, 175, 176, 178, 181, 188, 211, 212, 223, 235, 236, 250, 251, 256, 257, 310, 348, 353, 361, 362, 375, 376, 377, 393, 394, 395, 405, 406, 407, 408, 417, 421, 422, 423, 438, 442, 454, 455, 465, 466, 487, 489, 516, 523, 538, 602, 605, 608, 609, 613, 633, 647, 660, 670, 673, 674, 757, 758, 759, 769, 779, 781, 782, 783, 790, 803, 813, 815, 816, 822, 831, 841, 842, 843, 844, 853, 854, 864, 868
نیروی هوایی سپاه پاسداران: 37, 175, 238, 351, 395, 576, 608, 687, 688, 761, 844, 865
واحد اطلاعات سپاه جوانرود: 354
واحد اطلاعات سپاه: 162, 286, 354, 380, 407
واحد اطلاعات ستاد مرکزی سپاه: 284
واحد تخریب قرارگاه نجف: 569
واحد شنود: 490, 574, 585
واحد لجستیک قرارگاه نجف: 394
یگان حفاظت سپاه ششم سپاه پاسداران: 255
یگان موشکی سپاه پاسداران: 41, 238, 659
اطلاعات ژاندارمری کل کشور: 193
ژاندارمری اهواز: 290
ژاندارمری جمهوری اسلامی: 795
ژاندارمری دهلران: 380
ژاندارمری سیستان و بلوچستان: 768, 823
ژاندارمری مریوان: 295
ژاندارمری ناحیه خوزستان: 233
ژاندامری خراسان: 110, 754
قوات سیدالشهداء: 345
کمیته انقلاب اسلامی کالسنگ از شهرستان تایباد: 233
کمیته انقلاب اسلامی: 111, 233, 290, 745
گشت دریایی ایران: 29, 315, 543
مرکز فرماندهی ژاندارمری: 829
مهندسی جهاد اصفهان: 791
مهندسی جهاد زنجان: 791
مهندسی جهاد سازندگی: 250, 442
نیروی دریایی ایران: 275, 277, 311, 369, 482, 743, 846
نیروی هوایی ایران: 334, 373, 387
کشتی‌های تجاری و نفتکش
آژانس‌های کشتیرانی: 387
شرکت کشتیرانی عرب: 710
شناور طارق: 720
کشتی ابن‌عبدون: 824
کشتی ایتالیایی مزرایو بریتانیا: 794
کشتی ایران - اجر: 17, 27, 36, 67, 70, 74, 75, 77, 83, 89, 90, 92, 93, 98, 101, 102, 103, 104, 114, 115, 117, 118, 119, 120, 127, 129, 132, 141, 151, 168, 169, 193, 207, 225, 245, 275, 314, 316, 321, 335, 408, 411, 500, 518, 532,- 714
کشتی ایرانی عیسی: 472
کشتی پانامایی پراسپرونچر: 560
کشتی چینی لینگ کوان: 824
کشتی دانمارکی شایستن موسک: 243, 244
کشتی رأس‌البارشد: 483
کشتی صیادی استرالیایی جانتان بلاک: 192, 402
کشتی صیادی خیبر: 115
کشتی کویتی گاس کوئین: 824
کشتی گازبر کویتی گاز پرنس: 68, 168, 183, 357, 678
کشتی گلاسیربی: 824
کشتی نقشه‌برداری پانامایی ماریا: 68
محافظت از خطوط کشتیرانی: 279
نفتکش اسپید امرالد: 202
نفتکش اسوفری پورت: 845
نفتکش الفیحه: 579
نفتکش انگلیسی جنتل‌بریز: 77
نفتکش اوشین‌سیتی: 357
نفتکش بریجتون: 35, 230, 661
نفتکش پاکستانی جوهر: 192
نفتکش پانامایی اوشن هامونی: 67
نفتکش پانامایی برزیل استار: 236
نفتکش پانامایی مارین تیم: 368
نفتکش پتروشیپ.بی: 368
نفتکش پگاسوس: 396
نفتکش تاون‌سند: 824
نفتکش تفتان: 720
نفتکش تون بریج: 579
نفتکش چیلهام کسل: 278, 483
نفتکش خارک4: 160, 515, 516, 555
نفتکش رأس‌الجلایه: 278, 483
نفتکش روسا: 332
نفتکش ریچارد ماتهیسن: 824
نفتکش ژاپنی کومو - 8: 294, 290
نفتکش ژاپنی لیکوئید باک اکسپلور: 793
نفتکش ژاپنی: 39, 204, 231, 294, 793
نفتکش سانگاری: 30, 411, 412, 413, 414, 427
نفتکش سعودی رعد البکری: 277, 276
نفتکش سی.ایل.سیتی: 30, 31, 357, 426, 428, 429, 475, 534, 699
نفتکش شاینینگ استار: 236, 237
نفتکش شیروان: 130
نفتکش قبرسی کورال اکیپ: 115, 130
نفتکش قبرسی فیلی‌سیتی: 202
نفتکش قبرسی مرلین: 101, 332
نفتکش کره‌ای فوجی کاماور: 67
نفتکش کره‌ای ورلد آدمیرال: 236
نفتکش کوریانا: 160
نفتکش کویتی میدل تاون: 560, 743
نفتکش کیجی هارومارو: 183
نفتکش گرند ویزدام: 742, 743
نفتکش لیبریا: 412
نفتکش لیبریایی آتلانتیک پیس: 397
نفتکش لیبریایی سی‌وایز جانت: 236
نفتکش لیبریایی لوسی: 830, 845
نفتکش وسترن‌سیتی: 183
نفتکش یونانی فورچون‌شیپ: 794, 817
نفتکش‌های حامل نفت ایران: 26, 37, 38, 39, 48, 116, 242, 397, 635, 637, 786, 836
اتحادیه میهنی کردستان عراق: 24, 25, 73, 82, 155, 158, 162, 180, 188, 228, 349, 353, 359, 361, 362, 376, 377, 393, 402, 407, 417, 418, 423, 424, 425, 441, 454, 455, 456, 457, 466, 491, 492, 513, 523, 524, 525, 538, 540, 553, 575, 585, 586, 587, 612, 614, 615, 633, 648, 650, 651, 661, 673, 674, 688, 697, 698, 707, 710, 716, 717, 718, 730, 731, 739, 740, 750, 751, 795, 804, 833, 873
ارتش آزادی بخش خلق (منافقین): 240
احزاب چپ ایتالیا: 849
انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران: 771
بارزانی‌ها: حزب دمکرات کردستان عراق
پیشمرگان حزب‌الله عراق: 833
پیشمرگان کرد: 56, 73, 162, 163, 228, 525, 526, 587, 739, 751, 795
پیشمرگان مبارز کرد: 26, 162, 179, 525, 526, 587, 698, 804, 841
پیشمرگان مبارز کرد شاخه سلیمانیه: 26, 179
جبهه خلق برای آزادی فلسطین: 818
جبهه دمکراتیک برای آزادی فلسطین: 818
جنبش اسلامی لبنان: 822
جنبش امل: 762
جنبش بلوچ: 173
جنبش مجاهدین بلوچستان: 567
جهاد اسلامی: 402, 560
چریک‌های فدایی اکثریت: 770
چریک‌های فدایی خلق: 52, 173, 510
حزب الدعوه: 123
حزب‌الله لبنان: 142, 494, 497
حزب حرکت اسلامی: 698
حزب دمکرات کردستان: 53, 54, 55, 72, 73, 87, 101, 131, 161, 179, 188, 189, 200, 240, 255, 257, 258, 310, 354, 382, 402, 403, 408, 417, 457, 458, 509, 515, 525, 583, 587, 616, 676, 677, 731, 751, 834,
حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها): 73, 162, 180, 214, 334, 515, 872, 873, 874
حزب دمکرات مسیحی: 849
حزب دمکراسی پرولتاریای ایتالیا: 49, 301, 711
حزب سبزها (آلمان): 49, 711
حزب سوسیال دمکرات آلمان فدرال: 244
حزب کمونیست شوروی: 502
حزب کومهله: 53, 54, 55, 87, 101, 116, 117, 131, 144, 162, 179, 188, 189, 200, 201, 213, 228, 240, 255, 257, 259, 295, 333, 336, 382, 396, 402, 403, 417, 426, 458, 471, 509, 521, 525, 585, 613, 616, 642, 657, 677, 688, 731, 751, 759, 770, 783
خانه کارگر: 771
سازمان آزادیبخش فلسطین: 703
سازمان عمل اسلامی: 286, 334, 526, 786
سازمان مجاهدین خلق، منافقین: 52, 53, 54, 55, 89, 105, 116, 179, 189, 213, 228, 233, 240, 259, 365, 378, 380, 381, 390, 403, 407, 418, 458, 484, 488, 523, 524, 588, 608, 613, 643, 647, 657, 660, 758, 764, 781, 833, 841, 842, 853, 854, 879
سازمان نوجوانان ملی‌گرای بلوچستان: 126
شاخه نظامی عمل اسلامی عراق: 786
شیعیان عراق: 122, 123
ضدانقلاب: 53, 54, 55, 100, 131, 132, 135, 144, 161, 173, 179, 213, 228, 232, 259, 365, 381, 382, 408, 457, 471, 509, 510, 524, 525, 616, 642, 676, 677, 724, 731, 759, 770, 832, 835
طالبانی‌ها: اتحادیه میهنی کردستان عراق
کنگره سیاسی اجتماعی اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان: 746
گروه رزگاری: 55, 310, 403, 525, 676
گروه ضربت حزب‌الله مریوان: 642
گروه ضربت سه‌راه حزب‌الله: 676
گروهک خبات: 509
مبارزان عراقی: 333, 452, 751, 872
مجاهدین افغانی (افغانستان): 294, 338, 862
مجاهدین بلوچستان (پاکستان): 521, 567
مجاهدین عراقی: 55, 163, 353, 526, 795
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق: 55, 162, 191, 227, 251, 378, 577, 614, 615, 650, 872
منافقین: سازمان مجاهدین خلق
نیروهای حزب‌الله کردستان عراق: 525, 587
نیروهای مبارز مسلمان عراق: 353
واحد نظامی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق: 121
هیز اربابا (حزب دمکرات): 145, 509, 587, 616
هیز بیستون (حزب دمکرات): 131
هیز پیشوا (حزب دمکرات): 161, 240, 616
هیز دوم ریبندان (حزب دمکرات): 509
هیز زاگرس (حزب دمکرات): 131
هیز شاهو (حزب دمکرات): 131
هیز کیارنک سردشت (حزب دمکرات): 78, 731
تلویزیون بی‌بی‌سی: 206
تلویزیون ترکیه: 242, 702
خبرگزاری آسوشیتدپرس: 55, 108, 164, 190, 214, 311, 328, 335, 351, 386, 398, 413, 426, 450, 493, 560, 561, 668, 678, 691, 700, 701, 742, 786, 793, 824, 845, 870
خبرگزاری ایتالیا (انسا): 317
خبرگزاری اینا (عراق): 379
خبرگزاری تاس: 218, 479, 536, 547
خبرگزاری تانیوگ: 321, 373
خبرگزاری جمهوری اسلامی: 72, 77, 97, 124, 131, 135, 136, 137, 149, 159, 185, 209, 236, 237, 254, 259, 271, 272, 292, 301, 310, 316, 317, 363, 364, 365, 368, 379, 410, 416, 417, 443, 451, 459, 460, 471, 484, 495, 516, 535, 542, 548, 558, 579, 588, 596, 598, 616, 636, 639, 640, 663, 677, 678, 689, 720, 735, 749, 751, 754, 756, 760, 768, 771, 773, 775, 776, 778, 779, 792, 794, 823, 829, 839, 851, 871, 873
خبرگزاری خلیج: 39, 103, 344, 561, 804
خبرگزاری رسمی ایران: 721
خبرگزاری رسمی شوروی: 479
خبرگزاری رویتر: 28, 38, 39, 48, 70, 71, 78, 98, 103, 116, 141, 160, 170, 183, 192, 196, 197, 198, 207, 214, 218, 220, 225, 253, 278, 280, 295, 316, 320, 333, 339, 371, 397, 410, 412, 430, 435, 446, 481, 534, 545, 561, 590, 621, 622, 638, 641, 651, 659, 730, 742, 750, 751, 753, 754, 785, 793, 803, 807, 813, 817, 824, 870
خبرگزاری ژاپنی کیودو: 40, 50, 768
خبرگزاری عراق: 239, 351, 379, 652, 768, 813, 818, 879
خبرگزاری فرانسه: 29, 50, 98, 106, 107, 110, 111, 160, 183, 237, 243, 263, 276, 316, 317, 319, 326, 370, 380, 386, 401, 414, 481, 482, 502, 517, 531, 533, 535, 543, 545, 546, 550, 638, 640, 663, 692, 711, 712, 727, 736, 743, 812, 825, 830, 847, 873, 876, 878
خبرگزاری کویت: 102, 528, 567, 589, 797, 848
خبرگزاری یونایتدپرس: 35, 102, 140, 193, 219, 227, 230, 244, 277, 280, 281, 311, 321, 402, 434, 449, 482, 521, 618, 621, 651, 679, 710, 711, 793, 813, 858
رادیو اسرائیل: 163
رادیو امریکا: 68, 138, 139, 203, 262, 264, 277, 280, 298, 341, 358, 369, 401, 416, 434, 435, 482, 519, 534, 559, 652, 653, 654, 664, 681, 691, 699, 702, 721, 765, 812, 845
رادیو بفداد: 328, 749, 873
رادیو بی.بی.سی: 34, 45, 141, 153, 168, 169, 216, 220, 231, 237, 254, 265, 277, 282, 322, 323, 325, 337, 338, 340, 341, 389, 398, 412, 413, 414, 430, 433, 497, 506, 507, 530, 531, 558, 560, 562, 578, 581, 582, 595, 620, 622, 624, 625, 636, 639, 640, 654, 665, 666, 680, 702, 712, 724, 744, 757, 764, 774, 776, 798, 804, 805, 807, 859
رادیو تلویزیون عراق: 41, 756, 768
رادیو تهران: 401, 414, 757, 803
رادیو دوبی: 825
رادیو ریاض: 217
رادیو ژاپن: 279
رادیو سوئد: 253, 351, 352
رادیو صدای آلمان: 596
رادیو صوت‌الجماهیر: 379
رادیو فرانسه: 338, 368, 733
رادیو کانادا: 877
رادیو کلن: 172, 430, 519, 542, 596, 620, 813, 871, 876
رادیو کویت: 412, 428
رادیو لندن: 462, 757
رادیو مسکو: 29, 281, 321, 324, 325, 590, 594
رادیو مونت کارلو: 380, 619, 750, 765, 813, 859
رادیو هلند: 704, 813
روزنامه آساهی: 642
روزنامه اسپانیایی ال‌پائیس: 390
روزنامه اسرائیلی هاداشوت: 825
روزنامه اطلاعات: 147, 398, 415, 506, 564, 751, 858
روزنامه اکونومیست: 744
روزنامه الاتحاد: 219, 244, 341, 694, 798
روزنامه الانباء: 446, 558, 580, 679, 753, 774, 848, 872
روزنامه البعث: 435
روزنامه الثوره: 186, 652
روزنامه الخلیج: 106, 322, 652, 762
روزنامه الرأی‌العام (کویت): 301, 336, 446, 535, 665, 753, 765, 848
روزنامه السفیر: 102
روزنامه القادسیه: 115
روزنامه القبس: 39, 121, 339, 344, 447, 493, 535, 580, 624, 826
روزنامه الوطن: 848
روزنامه الیوم: 640
روزنامه ایتالیایی کوریره دلاسرا: 266, 402
روزنامه ایل‌مساجرو: 533, 871
روزنامه ایندیپندنت: 47, 97, 121, 138, 207, 208, 247, 260, 317, 321, 338, 357, 386, 503, 544, 565, 689, 732, 736, 743, 787
روزنامه پراودا: 502
روزنامه تایمز مالی (فایننشال تایمز): 320, 321, 327, 736
روزنامه تایمز: 97, 227, 320, 327, 387, 484, 550, 736
روزنامه ترجمان: 55, 255
روزنامه تهران تایمز: 220, 232, 385, 461, 760
روزنامه جردن‌تایمز (اردن): 753
روزنامه داگنز نیهتر: 414
روزنامه دیلی‌تلگراف: 138, 483
روزنامه رسالت: 191, 269, 556
روزنامه ژاپنی یومیوری: 342
روزنامه سونسکا داگبلادت: 799
روزنامه فیگارو: 278, 504, 682, 726, 733
روزنامه کریستین ساینس مانیتور: 281, 653
روزنامه کویتی السیاسه: 121, 371, 503, 582, 621, 798
روزنامه کیهان: 499, 591, 760
روزنامه گاردین: 21, 207, 227, 278, 341, 544, 678, 736, 798, 825
روزنامه گونش: 667
روزنامه لارپوبلیکا: 533, 681
روزنامه لس‌آنجلس تایمز: 109, 400
روزنامه لوکوتیدین دوپاری: 503, 733
روزنامه لوماتن: 733
روزنامه لوموند: 56, 321, 388, 526, 641, 726, 734, 877
روزنامه مسلم: 359
روزنامه مصری الوفد: 196
روزنامه ملیت: 590, 595
روزنامه ملی‌گازته (ترکیه): 450
روزنامه نیویورک تایمز: 35, 98, 122, 324, 329, 434, 505, 590, 736
روزنامه واشنگتن‌پست: 198, 231, 372, 398, 544, 597, 689, 803, 818
روزنامه واشنگتن‌تایمز: 388
روزنامه وال استریت ژورنال: 197, 343, 533, 534
سالنامه میلیتاری بالانس: 799
سیمای جمهوری اسلامی: 618
شبکه ان.بی.سی.: 152, 319, 432
شبکه ای.بی.سی امریکا: 28, 139, 277, 320
شبکه تلویزیونی ای.تی.ان انگلیس: 136
شبکه تلویزیونی سی.بی.اس. امریکا: 98, 152, 319, 336, 536,
شبکه سی.ان.ان: 335
ماهنامه الجهاد (ارگان جمعیت دعوت اسلامی لیبی): 837
مجله اخبار امریکا و گزارشهای جهان: 56, 565, 678
مجله اشترن: 170, 324
مجله الکفاح العربی: 219, 704
مجله آلمانی اشپیگل: 807
مجله انگلیسی فارین‌ریپورت: 535
مجله ژون‌آفریک: 450
نشریه اشترن: 184
نشریه الشرق الاوسط (سعودی): 263
نشریه الشهید: 69
نشریه انیکوابری: 826
نشریه تایم: 699
نشریه ساندی تایمز: 354, 590
نشریه ساندی تلگراف: 132
نشریه شیکاکو تریبون: 725
نشریه عرب اویل اندیکس: 839
نشریه گزارش: 535
نشریه گلف دیلی‌نیوز: 193
نشریه لوموند دیپلماتیک: 388
نشریه لویدز لیست: 734
نشریه لیبراسیون: 733
نشریه مید: 148
نشریه نیوزویک (چاپ سوئیس): 244
نشریه هرالدتریبون: 680
نشریه هندوستان تایمز: 168
هفته‌نامه آبزرور: 262, 301, 323, 343, 547
هفته‌نامه اکونومیست: 109, 549, 744
هفته‌نامه التضامن: 562
هفته‌نامه الحوادث (چاپ لندن): 416
هفته‌نامه العمل‌الاسلامی: 334, 526
هفته‌نامه المستقبل: 94, 95, 462
هفته‌نامه الوطن العربی: 433
هفته‌نامه ایتالیایی اسپرسو: 849
هفته‌نامه جینز دیفنس: 283, 290, 317, 398, 819
هفته‌نامه دی‌ولت: 619, 663
هفته‌نامه فرانسوی کاناره انشه: 97
هفته‌نامه میدل‌ایست اکونومیست دایجست: 172, 443
احداث پل: 442, 539, 555, 853, 856
احداث جاده: 155, 211, 250, 418, 442, 488, 555, 676, 749, 814, 865
اربعین: 366, 406, 714
آزادی یکجانبه اسیران معلول و مسن عراقی: 116
اعدام سیدمهدی هاشمی: 148
اغتشاشات خشونت‌آمیز مکه: 400
انفجار (بمب‌گذاری) دفتر هواپیمایی پان‌امریکن در کویت: 558, 580
انفجار بمب در بلوار کشاورز تهران: 124
انفجار بمب در مهاباد: 724
انفجار در منطقه رأس الزوار (مینا السعود): 517, 518
پیام حج امام خمینی: 150
تبادل اسیران جنگی: 341, 415
جنایت‌کاران جنگی: 290
جهاد عمومی: 43, 708, 811
جهاد مالی: 45, 811, 846, 847, 857
چهار شهر امن: 238, 239, 251, 411, 452, 636, 749
حزب‌الله: 145, 224, 233
حکومت شاه: 343
حوادث مکه: 683
خطبه‌های نماز جمعه: 103, 205, 206, 314, 741
دستورالعمل ده ماده‌ای شورای عالی پشتیبانی جنگ: 810, 812, 821, 839, 587
روز تاسوعا: 861
روز دانش‌آموز: 714, 721, 722
روز عاشورا: 88, 348, 861
سکوی نفتی رسالت: 500
سمینار عشایر و دفاع مقدس: 151
سمینار مسئولان و مدیران کل امور اقتصادی و دارایی‌های و استان‌های کشور: 267
سیمنار لبیک یا امام: 44, 770
فاجعه مکه: 149, 196
قتل‌عام حجاج ایرانی در مکه: 532
کادر رهبری ایران: 323, 341
کتاب خاطرات کاسپار واینبرگر: 69, 294, 329
کتاب مبانی رفتاری شورای همکاری خلیج‌فارس در قبال جمهوری اسلامی ایران: 561
کتاب نبرد در خلیج‌فارس: 294
کشتار حجاج ایرانی در مکه: 134, 151, 196, 225, 532, 714, 879
کشتار زائران خانه خدا به دست رژیم آل‌سعود: 151, 224
کمک‌های مردمی: 109, 134, 295, 556, 846
کمیته تبلیغات استان خوزستان: 458
مهاجران جنگ تحمیلی: 334
نماز جمعه تهران: 27, 34, 103, 205, 206, 314, 428, 540, 741, 742, 810
نماز جمعه شیراز: 110
هفته آموزش عمومی ش.م.ر: 459