چهار مصراع سرخ مجموعه رباعی های عاشورایی

مشخصات کتاب

فروتن پی،روزبه،  -

چهار مصراع سرخ: مجموعه رباعی های عاشورایی / گردآورنده روزبه فروتن پی؛ [برای] مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما. - قم: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما، 1384.

56ص. - (مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما؛ 921)

 3500 ریال :  ISBN 964-514-029-3

فهرست نویسی بر اساس اطلاعات فیپا.

کتابنامه: ص. 55 - 56؛ همچنین به صورت زیرنویس.

4ف2ع / 4191 PIR00831/ 1فا8

اشاره

چهار مصراع سرخ (مجموعه رباعی های عاشورایی)

کد: 921 

گردآورنده: روزبه فروتن پی

ناشر و تهیه کننده: مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

لیتوگرافی: سروش مهر

چاپ: برهان

نوبت چاپ: اول / 1384

شمارگان: 1400

بها: 350 تومان

حق چاپ برای ناشر محفوظ است

نشانی: قم، بلوار امین، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

پست الکترونیکی: Email: IRC@IRIB.IR

تلفن: 2935803 و 2910602  نمابر: 2933892

شابک:  3-029-514-964ISBN: 964-514-029-3  

فهرست مصالب

تصویر

تصویر

دیباچه

درود بر چاووش گلگون عشق، چشمه‌های حیات و سفینه‌های نجات. سلام بی‌پایان بر سرخ‌ترین لاله‌هایی که در هنگامه فداکاری، نام حسین علیه‌السلام را سرخ‌گونه فریاد زدند و سر از لاله‌زار شهادت برآوردند و نام همیشه جاودان خود را در صحیفه تاریخ نگاشتند.

یادسپاری این رشادت‌ها در قالب کتاب، همچون گلستانی پر از گل‌های عطرآگین است و شعر در این گلستان چون شکوفه‌ای است که یکی پس از دیگری می‌شکفد و مشام جان‌ها را عطرآگین می‌سازد. بی‌شک، گل‌واژه‌های عترت از بهترین و خوش‌بوترین گل‌های آفرینش‌اند و برچیدن دسته گلی از این بوستان، بسیار دشوار است.

عاشورا، مشرق عرفان است و منادی عزت و آزادگی؛ صحنه بشکوه بشریت و آزمایش بزرگ آفرینش و نمایش شگفتِ اشرف مخلوقات است. ای اهل بیت پیامبر رحمت! کدامین مرثیه را در سوگتان می‌توان سرود؛ کدامین داغ، مصداق مویه بر دست‌های جدا مانده از پیکر عباس است. کدامین اشک را در روضه سبز یادتان، طاقت نوحه‌سرایی است. با این حال، این آتش و عطش در رثای رباعی‌ها رخ نموده است. در گریستن مشک، عزم ساقی، نوای کودکان، خجلت فرات و سر به زیری نخل‌های علقمه و ندای «هل من ناصر» حسینی، صبر زینب، شجاعت حیدری و... .

سروده‌های این مجموعه برخی در کمال اوج‌اند و آن ساحت پاک و منزهی را که میان عاشق حقیقی و معشوق واقعی وجود دارد، به نمایش می‌گذارد و جلوه اصیل و باطنی عاشورا را که هماره برخلاف ظاهرِ غم گرفته آن، روشن و شفاف است، به پرده شهود می‌آورد. همان‌گونه که برخی دیگر از رباعی‌ها نیز به جلوه ظاهری عزا توجه دارد و بیشتر به صحنه‌هایی می‌پردازد که به جراحت دل و ریش کردن جان و تن می‌انجامد. هر دو رویکرد به یاری مجموعه آمده است تا با قریحه مناسب شعری و لطافت ذوقی و به کارگیری الحان مناسب، به کمال و جمال این اثر بیافزاید. باشد که عاشقان عترت طاهرین پذیرای این اثر باشند که نمی از یَم و حبابی از دریای بی‌کران کرامت اهل بیت علیهم‌السلام است. بی‌شک، اهتمام پژوهشگر ارجمند، جناب روزبه فروتن پی و تلاش‌های برنامه‌سازان گرامی شایسته تقدیر است.

انّه ولیّ التوفیق

اداره کل پژوهش

مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما

پیش‌گفتار

شعر شیعی، مقوله‌ای در ادبیات دینی است که نقطه اوج آن را باید در «شعرهای عاشورایی» جست‌وجو کرد. «شعر عاشورایی» متعلق به مکان و زمان خاصی نیست، همان گونه که نهضت عظیمِ عاشورا تنها به سال 60 و 61 هجری محدود نمی‌شود. شعرِ عاشورایی - در حقیقت - انتشار پیام‌ها و پی‌آمدهای قیام کربلا در تمامی مکان‌ها و زمان‌هاست.

جهانِ امروز، سخت نیازمندِ عاشوراست. مردمانِ جهانِ امروز، اگر عاشورایی بیندیشند و عاشورایی زندگی کنند، جهان در یک تحول بزرگ و شگفت، به تحرک، آرامش و صلحی پایدار دست می‌یابد؛ کاری که از بدو تاریخ بشر، تا کنون به منصه ظهور نرسیده است.

شعر عاشورایی، پهنه‌ای بسیار وسیع و در عین حال، عرصه‌ای بس باشکوه است که از اندیشه‌های الهی و پویا بهره می‌برد. بدیهی است که بررسی و پرداختن به تمامیِ شعرهای عاشوراییِ ادبیاتِ دیروز و امروز، در این  نوشتارِ مختصر امکان‌پذیر نیست و نیازمند پژوهش گروهی و همه‌جانبه است.

«شعر عاشورایی»، پس از انقلاب، از نظر قالب و محتوا به پیشرفت‌های قابل‌توجهی دست یافت که در طول تاریخ ادبیات فارسی، نظیر و مانندی

برایش یافت نمی‌شود. شعرهای عاشورایی متقدمان، بیشتر در موضوع نوحه و ذکر مصیبت بود، ولی در شعر عاشورایی امروز، اندیشه و پیام، حماسه و پی‌آمدهای نهضت عاشورا متبلور شده که از نظر محتوا، بی‌سابقه است. همچنین این شعرها در قالب‌های جدید شعر امروز (شعر نیمایی، سپید و...) ارائه شده و از نظرِ نوع بیان و ساختار، بسیار تازه و متنوع است.

«رباعی» قالبی از شعر است که وزنِ آن، ساخته و پرداخته شاعران ایرانی است. برخی، ابداع «رباعی» را به «رودکی» نسبت می‌دهند. وزنِ رباعی، در عروضِ ادبیاتِ عرب، یافت نمی‌شود و به شعرِ فارسی اختصاص دارد.

شاعران پارسی‌گوی، در طولِ تاریخِ ادبیات فارسی، موضوع‌های گوناگونی را در چهار مصراعِ رباعی گنجانده‌اند. «رباعی» تا کنون محتوای غنایی، عرفانی، فلسفی، تعلیمی، دینی، حماسی، سیاسی، اجتماعی و حتی طنز را تجربه کرده است. در این بین، رباعی عاشورایی، زیرمجموعه بزرگی از رباعیِ دینی را تشکیل می‌دهد که به حق، می‌توان آن را فرزند خَلَفِ «شعر انقلاب» دانست.

 رباعی‌های این مجموعه که از مجموعه شعرهای گوناگون و نشریات پس از انقلاب گردآوری شده، به مثابه قطره‌ای از دریا و - در حقیقت - گزیده‌ای از رباعی‌های عاشورایی امروز است. در انتخابِ رباعی‌ها، تنها به آثار شاعرانِ نسلِ اولِ انقلاب بسنده نشده و رباعی‌های نسل‌های بعد و

شاعرانِ جوان نیز در این گزیده، گنجانده شده است. رباعی‌های این مجموعه به دو فصل (شخصیت‌ها، تقسیم‌بندی موضوعی) تقسیم می‌شود و امید است این مجموعه که نذرِ حضرت امام حسین علیه‌السلام و شهیدانِ کربلاست، مورد قبولِ حضرت حق قرار گیرد.

فصل اول: شخصیت‌ها

1. سَروَرِ آفتاب؛ حضرت امام حسین علیه السلام

بوسه گاه دریا

گهواره کودک تو تنهاست، حسین!

فریاد تو در گلوی صحراست، حسین!

با آنکه در آتش عطش می‌سوزی

لب‌های تو بوسه‌گاهِ دریاست، حسین!

عزت الله الوندی

سرسبزترین بهار

خونی که ز پیشانیِ او جاری شد

سرسبزترین بهارِ بیداری شد

آن سر که به روی نیزه‌ها گشت بلند

آیینه روشنِ فداکاری شد

محمدحسین امیدی

محدوده عشق

آن دم که سپیده از افق سَر زده بود

امش ز میانِ دفترم پَر زده بود

محدوده عشق را مشخص می‌کرد

تا بوسه به پیشانیِ خنجر زده بود

وحید امیری

نگاه پیغمبر صلی الله علیه و آله

آن سو نگران، نگاه پیغمبر بود

خورشید، رسولِ آهِ پیغمبر بود

ای تیغ پلید! می‌شکستی ای کاش

آن حنجره، بوسه‌گاهِ پیغمبر بود

ساعد باقری

مویه های عاشورایی (1)

می‌رفتی و بوی جوی خون می‌آمد

فریادِ گُلی ز بوی خون می‌آمد

طفلی به کبودیِ افق‌های شهید

می‌سوخت در اشک و روی خون می‌آمد

مویه های عاشورایی (2)

خورشید، سرش فتاده بر نیزه سرخ

با زخمِ دهان گشاده بر نیزه سرخ

زنهار که پای‌مالِ غفلت نشود

مِهری که دلش نهاده بر نیزه سرخ

حبیب الله بخشوده

قرآن می خواند

آن جانِ ز جسم رسته، قرآن می‌خواند

با نای ز هم گُسسته، قرآن می‌خواند

در طشتِ طلا، به بزمِ شب‌اندیشان

خورشیدِ به خون نشسته، قرآن می‌خواند

کویر

مردی که سپاهِ درد و غم، یارش بود

چون لاله، به سینه، داغِ بسیارش بود

هُرمِ عطش و وسعتِ سوزانِ کویر

همسایه دیوار به دیوارش بود

عباس براتی‌پور

گودال

گودال که تشنه بود، خونش نوشید

از رگْ رگِ سنگ، باز خونش جوشید

تا خاطره‌اش ز یادهامان نرود

از درد، شفق، لباسی از خون پوشید

تقی پورمتقی (م - پاسدار)

در باغ سپیده

بر نیزه، سری به نینوا مانده هنوز

خورشید، فَرازِ نیزه‌ها مانده هنوز

در باغِ سپیده، بوتهْ بوته گُلِ خون

ز رونقِ دشتِ کربلا مانده هنوز

محمد پیله‌ور

در اوجِ عطش

در اوجِ عطش، عشق، تو را تنها خواست

یک قطره، دو چشمِ من از آن دریا خواست

دانی که چرا حَنجرِ تو بوسیدم؟

بوسیدنِ حَنجرِ تو را زهرا خواست

آهنگِ عطش

آهنگِ عطش، اگرچه در گوشش بود

پیراهنی از امید، تن‌پوشش بود

با شبنمِ اشک، رو به میدان می‌رفت

یک غنچه نشکفته در آغوشش بود

ماهِ نیزه ها

یک قافله غم، ز کربلا آوردم

صد شور و نوا، ز نینوا آوردم

بر روشنیِ تیره دلانِ کوفه

یک ماه، به روی نیزه‌ها آوردم

محمود تاری (یاسر)

تجسم قیام

همواره تجسم قیام است حسین

در سینه عاشقان، پیام است حسین

در دفترِ شعر ما، ردیف است هنوز

دل‌چسب‌ترین شعرِ کلام است حسین

معصومه جمهوری

مقتدا

عالَم، همه، خاکِ کربلا بایدمان

پیوسته به لب، خدا خدا بایدمان

تا پاک شود زمین ز ابنای یزید

همواره حسین، مقتدا بایدمان

لهجه خون

گر بر ستمِ قرون، برآشفت حسین

بیداریِ ما خواست، به خون خفت حسین

آنجا که زمان، محرمِ اسرار نبود

با لهجه خون، سِرِّ گلو گفت حسین

زنده‌یاد سیدحسن حسینی

سرودن قطعه سرخ

آن روز که آهنگِ سفر داشت حسین

از رازِ شهادتش خبر داشت حسین

از بهرِ سرودنِ یکی قطعه سرخ

هفتاد و دو واژه در نظر داشت حسین

آبْ آور

ای خونِ خدا! خدا بُوَد یاوَرِ تو

توحید، چه خوش نشسته در باورِ تو

خود چاره تشنه کامیِ اصغر کن

کافتاده ز پا، دو دستِ آبْ‌آورِ تو

عزیزالله خدامی

خون آفتاب

آن روز که از گلوی تو خون می‌ریخت

خون از رگِ آفتاب، گلگون می‌ریخت

این خونِ خدا بود که از رگْ رگِ تو

با جوششِ سرخِ عشق، بیرون می‌ریخت

احمد خوانساری

یکْ جُرعه زُلالِ آب

در باورِ شب، شهاب بودن، عشق‌است

هم‌صحبت آفتاب بودن، عشق‌است

در کرب‌وبلا به روی لب‌های حسین

یکْ جرعهْ زُلالِ آب بودن، عشق‌است

مژگان دستوری

خورشید

در باغِ سپیده تا قدم زد خورشید

از داغِ دلِ شکفته، دَم زد خورشید

با نیزه شب شکار، بر لوحِ فلق

خون‌نامه اختران، رقم زد خورشید

مخملِ خون

با جاریِ خونِ سر، وضو کرد و گذشت

گُل را به گلاب، شست‌وشو کرد و گذشت

بر مخملِ خون، به سَجده، سَر چون بنهاد

بی‌پرده، به دست، گفت‌وگو کرد و گذشت

آیینه گُلناری

خنجر، چو به عاج حَنجرش کاری شد

آیینه پاکِ عشق، گُلناری شد

از رگْ رگِ پاره پاره‌اش، خونِ خدا

با زمزمه «هو الاحد» جاری شد

درسِ خون

در دشتِ عطش، لالهْ صفت سوخت حسین

تا مشعلِ آزادگی افروخت حسین

بر لوحِ فلق، تا به قیامت، نقش است

رسی که ز خون، به خلق آموخت حسین

احد ده‌بزرگی

پیشانی خونین

هم «حیّ علی الفلاحِ» او خونین بود

هم سجده بی‌سلاحِ او خونین بود

افسوس که چند ساعتی بعدِ نماز

پیشانیِ ذوالجناحِ او خونین بود

علی‌رضا دهقانیان

حنجره حق طلب

جوبارِ زُلالِ ربّنا بود لبت

در حصرِ عبادتِ خدا روز و شبت

ای چشمه آفتاب، یکْ دریا درد

فوّاره زد از حنجره حق‌طلبت

نه

گفتا: غمِ عشق کن برون، گفتی: نه

بگشای جریده فسون، گفتی: نه

آنگه که به پای مسلخت آوردند

جان دادی و با زبانِ خون، گفتی: نه

غلام‌رضا رحمدل

عشق می آید

عشق است که سوی کربلا می‌آید

با پرچمِ خون و بانگِ «لا» می‌آید

تا نقش کند ستاره صبح سپید

بر قامتِ نیزه، سَر جدا می‌آید

هم رنگِ شفق

هم‌رنگِ شفق، جامه ز خون پوشیدی

مانندِ سحر، به مرگِ شب، کوشیدی

تن را ز بلای عافیت کردی دور

از چشمه خون‌رنگ خطر نوشیدی

یونس رنجکش

بر سرِ چمن

چون ابرم و بر سَرِ چمن می‌گریم

بر حالِ تباهِ خویشتن می‌گریم

دیری است که در عزای جان‌سوزِ حسینی

می‌نالم و در غمِ حسن می‌گریم

غربت

در عشق، چرا به جان و تن فکر کنیم

تا اوست چرا به خویشتن فکر کنیم

گُل کرد حماسه حسین تا ما

یک لحظه به غربتِ حسن فکر کنیم

محمود سنجری

ای کاش!

ای کاش، پس از تو، فتنه، سر باخته بود

یا خانه در آغوشِ شَرَر، ساخته بود

ای کاش، به قولِ «خواجه»، بعد از تو، خدا

سمِ سفر از جهان، بر انداخته بود

محمد سنگری

خورشید خونین

در خون و غبار، نرگسِ مستش بود

بر سینه، نشسته دشمنِ پستش بود

وقتی که ز گودال برون آمد «شمر»

خورشید به خون نشسته در دستش بود

آرزو

بس خیمه که در حریقِ سرکش می‌سوخت

دامانِ یتیمانِ مشوش می‌سوخت

در آرزوی بوسه به لب‌های حسین

لب‌های فرات هم در آتش می‌سوخت

سرفرازی

روزی که ستم، دست‌درازی می‌کرد

با خنجر، حنجرِ تو بازی می‌کرد

وقتی که سرت به منبرِ نیزه نشست

دیدند که نیزه، سرفرازی می‌کرد

غبطه

شد غرقه به خون، نگاهِ پیغمبرِ گُل

لرزید فلک، ز آهِ پیغمبرِ گُل

عمری است خورم غبطه بر آن خنجر، کو

زد بوسه به بوسه‌گاه پیغمبرِ گُل

خدای عشق

از بس که گُل و شکوفه پرپر کردی

پیراهنِ خاک را معطر کردی

وقتی که تنت فتاد از زین به زمین

چشمانِ خدای عشق را تر کردی

شوقِ ماه

برخاست نسیم و پیکرت را بوسید

آن حنجره ز خون تَرَت را بوسید

آن شب که سرت به نیزه، نورافشان دید

مَه، خَم شد و از شوق، سرت را بوسید

دشنه خون

خاکِ حرمت، مُهرِ نماز است حسین

راهِ تو همیشه چاره‌ساز است حسین

ای خونِ تو دشنه بر گلوگاهِ ستم

از خونِ تو شیعه، سرفراز است حسین

اشک گلاب

عمری است که راهِ سرخِ تو می‌پوییم

با خونِ حماسه‌های تو می‌روییم

گردی که گرفته قبرِ شش‌گوشه تو

فردا به گلابِ دیدگان می‌شوییم

چلچراغ

در دل، ز حسین، طُرفه داغی دارم

زان داغِ پُر از شکوفه، باغی دارم

بیمم نَبُوَد ز قبر و تاریکیِ آن

از مِهرِ حسین، چلچراغی دارم

کربلای دل

تا ذکر حریم، مشتعل می‌آید

اشکم ز دو دیده، متصل می‌آید

با یادِ حسین، عطرآگین شده است

اشکی که ز کربلای دل می‌آید

گُلِ نی

نی گُل ندهد، عقل، تجاهل کرده

از حیرت و شکِّ خود تغافل کرده

این طُرفه خبر، مرا معما شده است

در کرب‌وبلا چگونه نی، گُل کرده؟

غروب

مَه، خنجرِ آب‌دیده را می‌مانَد

شب، یاغیِ آرمیده را می‌مانَد

غلتیده به خون، میانِ گودالِ غروب

خورشید، سَرِ بُریده را می‌مانَد

مجلس ختم

از دشتِ غروب، های و هو می‌آید

شب، مضطرب و پریشْ‌مو می‌آید

از مجلسِ ختمِ جان‌گدازِ خورشید

مهتاب، پریده رنگ و رو می‌آید

محمدرضا سهرابی‌نژاد

طفیل عشق

ما حلقه به گوشِ عشقِ روح‌افزاییم

سرمست ز شورِ جامِ عاشوراییم

گشتیم چو قطره، محو در عشقِ‌حسین

اکنون به‌طفیلِ عشقِ او دریاییم

فریاد حسین

ای گرم، دلت ز شعله یادِ حسین

وی بر شده از نای تو فریادِ حسین

بر خلقِ ستم‌دیده مبارک بادا

روزِ تو که هست روزِ میلادِ حسین

محمود شاهرخی

پیراهنِ زخم

چون باده نابِ عاشقی را نوشید

یراهنِ سرخِ زخم، بر تن پوشید

آن روز، به رغمِ تشنگی، لحظه وصل

صد چشمه نور، از دو چشمش جوشید

آرش شفاعی

وارث آب

از حجمِ گلو، شراب را دزدیدند

از وارثِ آب، آب را دزدیدند

آن‌گاه که از عطش، زمین لب وا کرد

مِهریه آفتاب را دزدیدند

حنجره سپید (به سیدالشهداء علیه السلام)

یک سلسله موی بید، قربانیِ تو

یک دشت پُر از شهید، قربانیِ تو

نیلوفر عشق! آی ای لادنِ سرخ!

یک حنجره سپید، قربانیِ تو

سیدعلی شفیعی

معبر آفتاب

می‌رفتی و ابرِ دیده، بارانیِ تو

بر نیزه، سَرِ شریف و نورانیِ تو

گُل‌های هزار واژه خَم می‌گشتند

در مَعبر آفتابِ قرآنیِ تو

بهمن صالحی

آتش عطش

می‌رفت و به راه، چشم می‌دوخت فرات

آن روز که چون ستاره، افروخت فرات

ای کاش، حسین هم لبی تر می‌کرد

در آتشِ این عطش چه می‌سوخت فرات

مهدی طهوری

نماز

شمعی است که سوز و ساز را ترک نکرد

راهِ خطرِ حجاز را ترک نکرد

این عشق، چه عشقی است که در جنگ، حسین

سَر داد، ولی نماز را ترک نکرد

زنده‌یاد سیدمحمد عباسیه کهن

وقف

خود را به خلوص، بسته‌ات می‌کردم

مصلوبِ نگاه خسته‌ات می‌کردم

ای کاش، خدا هزار دل می‌دادم

تا وقفِ دلِ شکسته‌ات می‌کردم

سیدضیا قاسمی

همواره پرنده باش

با خیلِ ستاره، فوج در فوج، بمیر

طغیان کن و با ترنمِ موج، بمیر

این است به روی نیزه، پیغامِ حسین

همواره پرنده باش و در اوج، بمیر

محمد کامرانی اقدام

باغ خون آلود نسترن

می‌آمد و جسمِ بی‌کفن، خون‌آلود

از زخمِ شَرَر، تمام تن، خون‌آلود

تنها نه دلِ شقایق از داغش خون

سرتاسرِ باغِ نسترن، خون‌آلود

شیرین‌علی گُلمرادی

وداع

با کعبه، وداع آخرین بود و حسین

چون اهلِ حرم، کعبه، غمین بود و حسین

بشکوه‌ترین لحظه، تداعی می‌شد

تکبیرِ نمازِ واپسین بود و حسین

کو شیردلی...؟!

کو شیردلی که پنجه با شیر زند؟

بی‌حمله، رهِ هزار نخجیر زند؟

مانَد به تو خورشید، اگر بخروشد

مانَد به تو شیر، اگر که شمشیر زند

اگر برخیزد!

از قهرِ تو، شاهینِ قَدَر، پَر ریزد

وز هیبتِ تو، شیرِ قضا بگریزد

مانَد به تو کوه، اگر به رفتار آیَد

دریا به تو می‌مانَد، اگر برخیزد

لبخند

باید دلِ خود به عشق پیوند زدن

دم از تو - تو ای خونِ خداوند - زدن

از تو، ره و رسمِ عشق باید آموخت

وز اصغرِ تو، به مرگ لبخند زدن

حرم به فریاد آمد

چون دردِ تو دید، غم به فریاد آمد

وز ماتمِ تو، الم به فریاد آمد

زهرا به وداعِ تو چنان زار گریست

کز حالت او، حرم به فریاد آمد

قنوت

صد دجله خروش، در سکوتش جاری است

گُل نغمه «لا» در ملکوتش جاری است

مردی که عطش، از او بلندآوازه است

صد رشته قنات، در قنوتش جاری است

محمدعلی مجاهدی

در ساحت چمن (برای خون به ناحق ریخته خدا در کربلا)

چون لاله، به ساحتِ چمن می‌سوزم

با یادِ تو پاره پاره تن می‌سوزم

در حسرتِ بوسه‌ای که خنجر، آن روز

بر حلقِ تو زد، هنوز من می‌سوزم

رباعی ناقابل

لب تشنه به خاکِ عشق، کردی منزل

لب تشنه، ولی هزار دریا در دل

گفتم: به غمت، قصیده‌ای ساز کنم

دیدم شده یک رباعیِ ناقابل!

جواد محقق

پایان سرود (برای امام حسین علیه السلام)

او روزِ شهود خویش را می‌دانست

گودالِ فرودِ خویش را می‌دانست

چون شاعرِ چیره‌ای از آغازِ سخن

پایانِ سرودِ خویش را می‌دانست

محمدرضا محمدی نیکو

خرمن لاله های پر پر

گر سر ندهد حسین، با سَر چه کند؟

با خرمنِ لاله‌های پر پر چه کند؟

گیرم که به خیمه، مشکِ آبی هم بود

با دست بریده برادر چه کند؟

غلام‌رضا مرادی

شبستان حسین

مَه، بارقه‌ای است در شبستان حسین

شب، حادثه‌ای ز دردِ پنهانِ حسین

هر صبح، ز دامنِ افق، خون‌آلود

خورشید، برآید از گریبانِ حسین

مشفق کاشانی

احرام شهادت و بلا

خونِ من و هر دو دیده، خویشاوندیم

در ریختنِ اشک، سخاوتمندیم

در راهِ تو یاحسین ما از دل و جان

احرامِ شهادت و بلا می‌بندیم

امیر علی مصدق

عاشورایی 1

از خونِ تو شمشیر، وضو بگرفته‌است

مرگ از تو هزار آبرو بگرفته‌است

زان باده خونین که تو بر لب زده‌ای

آتش به دلِ جام و سبو بگرفته‌است

عاشورایی 2

مرگِ تو، تمسخرِ ستم‌کاری بود

رزمِ تو، نهایتِ فداکاری بود

خورشیدِ زمانه بوده‌ای در همه عمر

مِهرِ تو میانِ عاشقان جاری بود

عاشورایی 3

الحق که به ما درسِ وفا داد حسین

هر چیز که داشت بی‌ریا داد حسین

یعنی که: تأملی کنید ای یاران!

آن هستیِ خود ز کف چرا داد حسین؟

عاشورایی 4

تیغ از رُخِ او ز ترس، گریان گردید

مرگ از نگهش، به خویش، لرزان گردید

آوخ، چه سیه‌کاری و ننگی ابدی

از مرگِ حسین، سهمِ انسان گردید

عاشورایی 5

از بهرِ ستیز و مرگ، آماده شوید

در محضرِ عشق دوست، افتاده شوید

از خونِ حسین بشنوید این پیغام

در طولِ زمان، همیشه آزاده شوید

سیدهاشم نبی‌زاده

عاشورا

آن روز، ز دشتِ کربلا خون بارید

از ابرِ سیاهِ نینوا خون بارید

آن لحظه که شد شهید، فرزندِ رسول

از زخمِ دل ستاره‌ها خون بارید

هادی وحیدی

سجاده سبز شکر

وقتی که شکسته دل، دعا می‌کردی

سجاده سبزِ شُکر، وا می‌کردی

حتی دلِ سنگ هم به داغِ تو گریست!

آن دَم که خدا، خدا، خدا می‌کردی

سیده راضیه هاشمی

2. سقای کربلا؛ حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام

شرمنده توست

ای تشنه لبی که آب، شرمنده توست

تا صبحِ جزا، سحاب، شرمنده توست

در اوجِ عطش، گذشتی از آبِ فرات

و الله که انتخاب، شرمنده توست

حسن احمدزاده

خُنکای آب

او غربتِ آفتاب را حس می‌کرد

در حادثه، التهاب را حس می‌کرد

بی‌تابیِ کودکانش آتش می‌زد

وقتی خُنکای آب را حس می‌کرد

محمدحسین امیدی

سه حرف عشق

ای ساقی سرمست ز پا افتاده!

دنبالِ لبت، آبِ بقا افتاده

دست و علم و مشک، سه حرفِ عشق است

افسوس، ز هم، این سه جدا افتاده!

علی انسانی

تقدیم تو کرد

بر کند دل از جهان و تقدیم تو کرد

خون ریخت ز دیدگان و تقدیمِ تو کرد

ون تیر، به مشک خورد و رفت آب ز دست

 بر دست نهاد جان و تقدیمِ تو کرد

کشتی شکسته

تا ماه، اسیر پنجه غم شده بود

خورشید، سیاه‌پوشِ ماتم شده بود

توفان‌زده کشتیِ نجاتِ امت

بشکسته کنارِ نَهرِ علقم شده بود

عباس براتی‌پور

از پا ننشست

بر دامنِ او گردِ مدارا ننشست

سقا، نَفَسی ز کارِ خود وا ننشست

هر چند قلم شد عَلَمِ بازوی او

با دستِ بریده، باز از پا ننشست

تقی پورمتقی (م - پاسدار)

آبروی دریا

مردی که به جست‌وجوی دریا می‌رفت

با شِکوه به گفت‌وگوی دریا می‌رفت

هنگامِ نزولِ اشک از دیده مشک

دیدند که آبروی دریا می‌رفت

زکریا تفعلی

سرو تماشایی

پیراهنی از زخم، به تن دوخته است

این رسم، ز حضرتِ غم آموخته است

ای سروِ تماشاییِ ایمان، عباس!

دل، شعله به شعله، در غمت سوخته است

در محضر آفتاب

در محضرِ آفتاب، جان می‌دادی

در آتشِ التهاب، جان می‌دادی

آن روز، به دشتِ کربلا، ای عباس!

لب تشنه، کنارِ آب، جان می‌دادی

مجتبی تونه‌ای

نماز آیات

تا جنگلی از تیغ، بر او راه گرفت

بارانِ هر آنچه زخم، ناگاه گرفت

خورشید! بر او نماز آیات بخوان

در علقمه، از خون، رخِ آن ماه گرفت

محمدعلی حضرتی

تشنه برگشت

یک‌باره چو مِهر، شعله‌ور گشت عباس

سوزنده‌تر از خشمِ شرر گشت عباس

ا یادِ لبِ خشکِ جگر گوشه عشق

از شط فرات، تشنه برگشت عباس

بی دست

از ساغرِ ماه، باده نوشید و گذشت

بر تن، زره از ستاره پوشید و گذشت

بی‌دست، کنارِ شط خونین فرات

خورشیدصفت، به شب خروشید و گذشت

دجله خون

آن شیر که فرمانده لشکر گردید

سقای گلِ سرخِ پیمبر گردید

تفتیده جگر، برون شد از شط فرات

در دجله خونِ خود شناور گردید

مشک گریست

بر تشنه لبان، دجله بی‌تاب، گریست

چون چشمِ فرات، مشک پُر آب، گریست

در دامن کهکشانیِ دشتِ عطش

خورشید، کنارِ نعشِ مهتاب، گریست

احد ده بزرگی

اسطوره قلم (برای حضرت ابوالفضل علیه السلام)

آغشته به‌خون، سپیده‌دم شد ای وای

یک لاله، ز باغِ عشق، کم شد ای وای

بر مصحفِ خون، رسولِ تاریخ نوشت

اسطوره والقلم، قلم شد ای وای

غلام‌رضا رحمدل

چراغ راه

هر چند چراغِ ماه، سوسو بزند

با عشق، کدام صخره، پهلو بزند؟

برخاست، صلا به تشنگان داد و فرات

برخاست که بوسه بر لب او بزند

سقای شهید

آن لحظه که مِیْ‌پرست از دست نداد

نازی است که چشمِ مست از دست نداد

تا دست نداد دامنِ عشقِ شریف

سقای شهید، دست از دست نداد

اعجاز

طفلانِ حرم، تو را توان می‌دادند

یعنی: به قدم‌های تو جان می‌دادند

می‌آمدی و فرشتگان بر لب رود

اعجاز تو را به هم نشان می‌دادند

حماسه ناب

او آمد و امواج تب و تاب آورد

با تشنگی‌اش، حماسه‌ای ناب آورد

او آمد و با آمدنی دیگرگون

یک دجله دریغ، بر لبِ آب آورد

نبض شط

آن روز که نبض شط، مشوش می‌زد

آن روز که آسمان صدایش می‌زد

سقای کبوترانِ لب‌تشنه عشق

هم‌دوشِ عطش، به آب و آتش می‌زد

باغ نگاه

ای سروِ من! آن قدِ رسایت چه شده است؟

آن باغِ نگاهِ دلربایت چه شده است؟

در دست تو بود، آب اگر آبی بود

سقای من، آه، دست‌هایت چه شده است؟

جنگاورِ حق پرست

جنگاورِ حق‌پرست، بر خاک افتاد

سرمستِ مِیِ «الست»، بر خاک افتاد

بر تشنه لبانِ خیمه‌ها ناله برید

عباس، بدون دست، بر خاک افتاد

محمود سنجری

آیینه احساس

توفان شد و شاخه گُلِ یاس شکست

در دیده مرد، اشکِ الماس شکست

بر سینه مشک، تیرِ جان سوزی خورد

یک علقمه، آیینه احساس شکست

نخل خونین

آن نخل به خون تپیده را می‌بوسید

آن مشکِ ز هم دریده را می‌بوسید

خورشید، کنارِ علقمه خم شده بود

دستانِ ز تن بُریده را می‌بوسید

ای مرد

تکبیر تو چون به گوش مرداب افتاد

صد رعشه ز خوف، بر دل خواب افتاد

وقتی که قدم به شط نهادی ای مرد!

از ترسِ تو لرزه بر تنِ آب افتاد

شرم آب

بسیار گریست تا که بی‌تاب شد آب

 خون ریخت ز دیدگان و خوناب شد آب

از شدتِ تشنه کامی‌ات ای سقا!

آن روز، ز شرمِ روی تو، آب شد آب

محمدرضا سهرابی‌نژاد

کوی عشق

افراشت به کوی عشق، پرچم، عباس

در عشق، فشرده پایِ محکم، عباس

بی‌آب، از او گلشنِ دین شد سیراب

بی‌دست، گرفت دستِ عالَم، عباس

محمود شاهرخی

تصویر آفتاب

در رودِ زمانه، پیچ و تاب افتاده است

خورشید، به خوف و اضطراب افتاده است

ظهر است و در آیینه چشمانِ فرات

تصویرِ بلندِ آفتاب افتاده است

امین شیرازی

ای مرد!

ناگفته بسی مانده سخن‌ها، عباس!

افتاده عَلَم به روی شن‌ها، عباس!

در خاک، بکار دست‌ها را ای مرد!

برخیز که عشق مانده تنها، عباس!

سید عبدالمجید ضیایی

یک قافله تشنگی

در خیمه، کسی خدا خدا می‌خوانَد

یک کودکِ تشنه لب، دعا می‌خوانَد

ای دست! چرا چرا به خاک افتادی؟

یک قافله تشنگی، تو را می‌خوانَد

مهدی طهوری

آرزوی سقایی

شتاقم و غیر من کسی ساقی نیست

در هیچ دلی، این همه مشتاقی نیست

در سینه‌ام، آرزوی سقایی هست

افسوس که دست در تنم باقی نیست

محمدجواد غفورزاده (شفق)

اشک و مشک

جز شُر شُرِ آبِ مشک، چیزی نشنید

جز چشم به خون نشسته خویش ندید

آن لحظه که مشک، گریه را پایان داد

 با دستِ بُریده، از خودش دست بُرید

لب تشنه، برون شده است دریا ز فرات

او آمده دستِ خالی، اما ز فرات

پیداست ز حنجرش که در اوجِ عطش

نوشیده فقط کمی از آوازِ فرات

برادر را خواند

با زحمت بسیار، لبش را جنباند

با حنجرِ پاره‌اش برادر را خواند

خورشید به بالای سرش آمد و او

آغوش گشود و در همان حالت ماند

محمد کامرانی اقدام

خورشید دریا

خورشید، میان آب دریا می‌رفت

مهتاب، به شامِ سبزِ رؤیا می‌رفت

در پیچکِ گُلرنگ، تنِ زخمیِ عشق

بر دوشِ ستاره، رو به بالا می‌رفت

شیرین‌علی گُلمرادی

زلال کوثر

در هیبتِ تو، سطوتِ حیدر دیدند

در خشمِ تو، التهابِ آذر دیدند

آن دم که حسین را برادر خواندی

در جاریِ تو، زلالِ کوثر دیدند

محمدعلی مجاهدی

الله الله

آب و عطش، آن اراده را نرم نکرد

جز یادِ خدا، دلِ تو را گرم نکرد

دستی که نشست در کمینِ دستت

الله الله، از خدا شرم نکرد

محمدجواد محبت

مضمون غریب

هرچند که مضمونِ غریبت تنهاست

نامِ تو سرودِ موجْ موجِ دریاست

بالی ز علی است با تو، بالی ز حسین

پروازِ تو از غدیر تا عاشوراست

مصطفی محدثی خراسانی

قلم شد دستم

هنگامِ سفر، پیشْ‌قدم شد دستم

قربانیِ قامتِ عَلَم شد دستم

تا نامه عشق را به خون بنگارم

در محضرِ وصلِ او، قلم شد دستم

جلال محمدی

کنارِ دریا جان داد

آن روز، غریبانه و تنها جان داد

پرورده آسمان، به صحرا جان داد!

اسرارِ شگفتِ عشق، معنا می‌شد

وقتی که عطش، کنارِ دریا جان داد

سید محمدحسن مؤمنی

رود جاری

زان دست که چون پرنده، بی‌تاب افتاد

بر سطحِ کرختِ آب‌ها تاب افتاد

دستِ تو چو رود، تا ابد جاری شد

زان روی که در حمایت از آب افتاد

زنده‌یاد سلمان هراتی

بوسه!

دستی که بر آن دست خدا زد بوسه

صد حیف که شمشیر جفا زد بوسه

در کرب‌وبلا، حسین از روی زمین

برداشت و با قدِ دوتا زد بوسه

حسین یاری

اسباب شفاعت

عباس! دلی که پایْ بستِ تو بُوَد

مشتاقِ لقای حق‌پرستِ تو بُوَد

امروز، چه کرده‌ای که فردا، زهرا

اسبابِ شفاعتش، دو دستِ تو بُوَد؟

شهاب یزدی

3. بانوی ایثار و حماسه؛ زینب علیهاالسلام

خورشید ولا

زان فتنه خونین که به بار آمده بود

خورشیدِ «ولا» بر سَرِ دار آمده بود

با پای برهنه، دشت‌ها را زینب

دنبالِ حسین، سایه‌وار آمده بود

حسین اسرافیلی

دشت کربلا

آن روز که خونِ عاشقان ریخت به دشت

دریای فرات، غرق در خون می‌گشت

دیدم که به دنبالِ حسینش زینب

سرتاسرِ دشتِ کربلا را می‌گشت

علی پورحسن آستانه

مرکبِ بی سوار

زینب ز فراق، باخبر می‌گردد

در آتش اشک، شعله‌ور می‌گردد

یک مرکبِ بی‌سوار و زخمی، در باد

با یالِ پریشان شده برمی‌گردد

محمود تاری (یاسر)

چراغِ سفر

بر مشرقِ نیزه، خواند زینب، قمرش

شب در همه جا بود چراغِ سفرش

از ماه و ستاره، بیشتر می‌تابید

خورشید به خون تپیده‌ای بود سرش

عباس حداد کاشانی (حداد)

وزیرِ عشق

سرلشکرِ پیرِ عشق، افتاده به خاک

آن شیرِ دلیرِ عشق، افتاده به خاک

زد خواهرِ عشق، دستِ غم بر سر و گفت:

 ای وای، وزیرِ عشق، افتاده به خاک

احد ده‌بزرگی

کوچه های بن بست

درها همه بسته بود، در قحطیِ مرد

فریاد، نشسته بود، در قحطیِ مرد

یک زن، شبِ کوچه‌های بن‌بست و غریب

مردانه شکسته بود، در قحطی مرد

محمد سنگری

زینب علیهاالسلام

در تشتِ طلا بود سَرِ سردارش

زنجیر گران به گردنِ بیمارش

توفان شد و کاخِ ظلم را درهم کوفت

با خطبه آتشینِ حیدروارش

محمدرضا سهرابی نژاد

فرماندهی بهار (به سکینه خاتون علیهاالسلام)

دل‌سوزتر از هَزار، آوایش بود

تا وسعتِ سبزه‌وار، هم‌پایش بود

هرچند عطش، سینه او را پُر کرد

فرماندهیِ بهار، بابایش بود

سیدعلی شفیعی

ای روح بزرگ

در صبرِ تو روحِ استقامت دیدند

آثارِ بزرگی و کرامت دیدند

آن دم که به پا خاستی ای روحِ بزرگ!

در قامتِ خطبه‌ات، قیامت دیدند

فریاد سرخ عاشورا

آن روز که شهر، از تو پُر غوغا بود

در خشم تو هیبت علی پیدا بود

آن خطبه پُر شور تو در کوفه و شام

فریادِ بلند و سرخِ عاشورا بود

خطبه توفانی

والاییِ قدر تو، نهان نتوان کرد

خورشیدِ تو را نمی‌توان پنهان کرد

توفندگی خطبه توفانی تو

کاخِ ستمِ یزید را ویران کرد

محمدعلی مجاهدی

4. سید الساجدین؛ امام سجاد علیه السلام

شعله تب (نذر حضرت سجاد علیه السلام)

تو رهبرِ هر چه رهنوردی، ای دوست

تو کعبه عشقِ هر چه مردی، ای دوست

چون شمع، برافروختی از شعله تب

با آنکه طبیبِ هر چه دردی، ای دوست

هُرمِ تب

در خیمه‌اش از هُرمِ تب، افتاد آتش

زین شعله، به دامانِ شب، افتاد آتش

بنشست چو آتش به پرستاری او

در خرمنِ صبرِ زینب افتاد آتش

سرگرم شد آتش...

آگه چو شد از حالتِ بیماری او

دامن به کمر بست پیِ یاری او

چون دید کسی بر سَرِ بالینش نیست

سرگرم شد آتش به پرستاری او

محمدعلی مجاهدی

5. رعنا جوان؛ حضرت علی اکبر علیه السلام

یاری

خونابه ز چشم ماه و اختر آمد

شمشیر چو بر تارکِ اکبر آمد

تا در بَرِ کشته پسر، جان ندهد

خواهر، پیِ یاری برادر آمد

جعفر رسول‌زاده (آشفته)

6 . شش ماهه شیعه؛ حضرت علی اصغر علیه السلام

جواب!

آن جمله چو بر زبانِ مولا جوشید

از نای زمانه، نعره «لا» جوشید

تنها ز گلوی اصغرِ شش ماهه

خون بود که در جوابِ بابا جوشید

زنده‌یاد سیدحسن حسینی

پاره قرآن

این پرچمِ عشق است که بر دوشِ من است؟

یا پاره قرآن که در آغوشِ من است؟

نه، نه! بگذارید بگویم این کیست:

شش‌ماهه گُلِ سرخِ عطش‌نوشِ من است

محمدعلی حضرتی

قنداقه

تیر آمد و غنچه سحر را بوسید

سیاره خون، قرصِ قمر را بوسید

در خیمه، حسین پیشِ چشمِ زینب

قنداقه خونینِ پسر را بوسید

احمد ده‌بزرگی

جانبازی

هفتاد و دو آیینه به سنگ آمده بود

زین جانبازی، مرگ، به تنگ آمده بود

فرزند علی و ننگِ سازش؟ هیهات!

شش ماهه شیعه هم به جنگ آمده بود

غنچه پژمرده

آن روز، تمامِ عرشیان آزردند

زان قوم که غنچه تو را پژمردند

قنداقه خونین چو نهادی بر خاک

تا پیش خدا، فرشتگانش بردند

محمدرضا سهرابی‌نژاد

لالایی!

آن طفل که بوی آب، بی‌تابش کرد

فواره خونِ گرم، سیرابش کرد

ناگاه ز سمتِ کوفه، تیری برخاست

لالاییِ گرم خواند و در خوابش کرد

زنده‌یاد سیدمحمد عباسیه کهن

دفترِ گُل

در دفترِ گُل، ورق ورق، گوهر بود

از اشک، سر انگشتِ نگاهم تر بود

چیزی که به من توانِ زاری می‌داد

قنداقه خون گرفته «اصغر» بود

مهدی فخارزاده

7. قربانی عشق؛ قاسم بن حسن علیه السلام

قربانیِ عشق

آن شاهدِ بزمِ دل که گلگون کفن است

از شهدِ وصالِ دوست، شیرین‌دهن است

در عرصه کربلای گُلگونِ حسین

قربانیِ عشق، قاسم بن حسن است

محمود تاری (یاسر)

8 . مسلم بن عقیل؛

سفیرِ آفتاب

سفیرِ خورشید

در کشورِ دل، امیرِ امید تویی

مشعل‌کِشِ جیشِ شیرِ توحید تویی

مانند سهیلِ سرخ در باغِ فلق

بر شب‌زدگان، سفیرِ خورشید تویی

سربه دار

دریا دلِ تک‌سوار، تنها شده بود

در عرصه گیر و دار، تنها شده بود

بر بامِ سیاه کوفه، چون مِهرِ مُنیر

«مُسلم» - گُلِ سربه‌دار - تنها شده بود

احد ده بزرگی

9. حُرّ بن یزید ریاحی؛

آزاده عشق

شعر بیداری

افراشت ز مِهر، بیرقِ یاری را

خوش بُرد به سَر، طریق دین‌داری را

شد «حُرّ» و درید پرده ظلمت را

شد مست و سرود شعر بیداری را

نادم آگاه

شد دامنش از شرم، پُر از لاله سرخ

سر زد ز گلوگاهِ دلش، ناله سرخ

آن نادمِ آگاه‌دلِ آزاده

چون قرصِ قمر، شکفت در هاله سرخ

احد ده بزرگی

قافله عشق (به یادِ حُرِّ ریاحی)

مردی که طلایه‌دارِ توفان شده بود

بر قافله عشق، خروشان شده بود

فانوسِ دلش ز شعله توبه شکفت

می‌رفت و چو خورشید، فروزان شده بود

ابرِ سیه (به یاد حُرّ ریاحی)

آن تشنه مِهر، آبیاری شد و رفت

آن روحِ خزان‌زده، بهاری شد و رفت

آن «ابرِ سیه» که ره به خورشید گرفت

با شطِّ زُلالِ توبه، جاری شد و رفت

محمدرضا سهرابی‌نژاد

شرمنده تو

می‌آمد و سر به زیر و شرمنده تو

با گریه‌اش آمیخت شِکَرخنده تو

«حُر» بود اسیر، تا امیری می‌کرد

آن لحظه، امیر شد که شد بنده تو

اسباب سرافرازی

از خویش تهی شد، از تو پُر شد ای دوست

یک قطره نبود بیش و دُر شد ای دوست

آن سر که ز شرمندگی افکند به زیر

اسبابِ سرافرازی «حُر» شد ای دوست

محمدعلی مجاهدی

10. عابس

غسل در خون (نذرِ جناب عابس)

عشق از حرمِ درون، برونش آورد

سرمست به عرصه جنونش آورد

عریان، بدنش کرد گَهِ رزم، آن‌گه

خورشید صفت، برون ز خونش آورد

چرخ در خون!

در حجله خون، باده گُلگون می‌زد

لبخندِ جنون، به عقلِ مجنون می‌زد

از بهرِ رضای عشق و لیلای دلش

عریان شده بود و چرخ در خون می‌زد

احد ده‌بزرگی

عریان تر از این؟!

از شورِ تو پُر کون و مکان شد «عابس»!

در سوگِ تو خون، دلِ جهان شد «عابس»!

تن از تو و تو برهنه‌تر از تنِ خویش

عریان‌تر از این نمی‌تواند شد «عابس»!

محمدعلی مجاهدی

11. غلام سپیدروی عاشورا؛

جون

غلام آزاد (برای جناب «جون»)

چون گُل که فتد ز شاخه، بر خاک افتاد

در حالتِ خَلسه، عشق را زد فریاد

عشق آمد و آن غلامِ آزاداندیش

سَر بر سَرِ زانویش نهاد و جان داد!

روسپید

ای عشق! چه خوش، مستِ امیدم کردی

با خنده زیرِ لب، شهیدم کردی

با آنکه چو شب، سیاه‌رو بودم من

از بوسه خویش، روسپیدم کردی

احد ده‌بزرگی

12. وَهَب

اشاره

کمالِ غیرت (پیام مادر برای «وهب» تازه داماد)

ای روح شرف، کمالِ غیرت، برخیز

آرامِ دلم، جَلالِ عزت، برخیز

شیر اوژن گُردافکن، آزاده«وهب»

مپسند به خود ملالِ ذلت، برخیز

به عشق مولا

برخاست ز جا، سپندآسا برخاست

چون صاعقه با خروش و غوغا برخاست

آن حجله‌نشینِ گُل، چنان بلبلِ مست

با ذکرِ اَحَد به عشقِ مولا برخاست

رخصت

دلداده سینه‌چاکِ فرزانه عشق

دُردی‌کِشِ لب‌تشنه پیمانه عشق

رخصت طلبید و سَرِ خود را چون گُل

افکند به پای پیرِ میخانه عشق

احد ده‌بزرگی

فصل دوم: موضوع‌ها

1. هفتاد و دو سوره

اشاره

سبوی کربلا

در محفلِ عاشقانِ فرزانه و مَست

می‌گشت سبوی کربلا دست به دست

ناگاه ز خیلِ ناکسان، دستی پَست

هفتاد و دو پیمانه به یک سنگ شکست

محمد خلیل جمالی

در دشتِ عطش

گُل‌پرورِ گُل‌سرشت در دشتِ عطش

هفتاد و دو لاله کشت در دشتِ عطش

آن‌گاه به نامِ عشق، بر هر برگی

خون‌نامه دل نوشت در دشتِ عطش

احد ده‌بزرگی

طواف

لب تشنه، به صحنِ آب کردند طواف

شوریده و با شتاب کردند طواف

بر نیزه، به گردِ خیمه خونِ خدا

هفتاد و دو آفتاب کردند طواف

محمدرضا شیرازی

سَرورِ آفتاب

هفتاد و دو سینه‌سرخ هجرت کردند

با سَروَرِ آفتاب بیعت کردند

رفتند و به دریای ابد پیوستند

چون رود، به اصلِ خویش رجعت کردند

هفتاد و دو چشمه

شب، خونِ دلِ غروب را می‌نوشید

خورشید، به جنگِ شب، زره می‌پوشید

از خونِ شهیدانِ حسینی آن روز

هفتاد و دو چشمه، بر زمین می‌جوشید

روزبه فروتن پی

تلاوت

لب‌های وی از داغ حکایت می‌کرد؟

یا از عطشِ آب، روایت می‌کرد؟

گویی که به عرشِ نیزه، از سوره عشق

هفتاد و دو آیه را تلاوت می‌کرد

عرش نِی

خورشید بر این تیره مغاک افتاده است؟

یا بر سَرِ نی، آن سَرِ پاک افتاده است؟

بر عرشِ نی، از تلاوتِ او پیداست

هفتاد و دو سوره، روی خاک افتاده است

پنجه آفتاب

آن شب که فروغِ مَه بر افلاک دمید

با حالتی آشفته و غمناک دمید

هفتاد و دو قرصِ ماه در آن دلِ شب

چون پنجه آفتاب، از خاک دمید!

هفتاد و دو خورشید

چون کرد نظر به قتل‌گاه، آن شب، ماه

تا صبح کشید از دل آه، آن شب، ماه

هفتاد و دو خورشیدِ به خون غلتان را

حیرت‌زده می‌کرد نگاه، آن شب، ماه

محمدعلی مجاهدی

صلای سرخ عشق

تا خیمه به خون زنند در یاری عشق

دادند صلای سرخِ بیداری عشق

در کرب‌وبلای عاشقان پرپر شد

هفتاد و دو لاله در هواداری عشق

غلام‌رضا مرادی

2. شوقِ کربلا

بی آنکه کنی مرا صدا...

آزاد و سبک‌بال و رها می‌آیم

بی‌آنکه کنی مرا صدا می‌آیم

در قافله جا اگر نباشد، چون اشک

با پای برهنه، کربلا می‌آیم

محمد کامرانی اقدام

3. تصویری از کربلا

قتل گاه

آمد به کنارِ قتل‌گاه و پرسید:

آیا تو برادرِ منی ای خورشید؟

من در عَجَبم چگونه طاقت آورد

آن لحظه که رگ‌های تو را می‌بوسید

علی پورحسن آستانه

ذوالجناح

در معرکه عشق، دلیلی کردی

در حقِ خلیلِ حق، خلیلی کردی

گامی‌ات به فرش بود و گامی‌ات به عرش

نازم به سُمَت که جبرئیلی کردی

سپیده جاری

در قحطی گُل، هوا بهاری شده بود

در شَطِّ عطش، سپیده جاری شده بود

در لحظه پُرشورِ اذان گفتنِ او

انگار فضا پُر از قناری شده بود

غربتِ معصوم!

روحِ حَرَم از حَرَم چو بیرون می‌رفت

آه از دلِ خاکیان به گردون می‌رفت

آن غربتِ معصوم، خدا می‌داند

چون آمده بود و از حرم چون می‌رفت!

شیون

او بود و دو چشمِ اشکباری که مپرس

در بُهت و سکوت، شامِ تاری که مپرس

می‌رفت و صدای شیونِ مادرِ او

می‌گشت بلند از مزاری که مپرس

فاصله تو با من

می‌گفت دلِ یکدله تو با من

هم‌قافله شد سلسله تو با من!

خورشید من! ار نیست قیامت، ز چه رو

یک نیزه بُوَد فاصله تو با من؟

محمدعلی مجاهدی

محشور

آن‌قدر از این کرانه‌ها دور شدند

تا در نَفَسِ سپیده مَستور شدند

در هیئتِ یک نسیمِ عاشورایی

این بود که با حسین محشور شدند

مصطفی محدثی خراسانی

4. شامِ غریبان

شامِ غریبان

امسال بنفشه را سیه‌پوش کنید

گُل‌خنده عیش را فراموش کنید

در شامِ غریبانِ حسین بن علی

هر جا که بُوَد چراغ، خاموش کنید

عباس حداد کاشانی (حداد)

5. هجرانی

عزای عشق

گُلگونه آفتاب، در هم از چیست؟

پشتِ فلک و قامتِ مَه، خَم از چیست؟

گر نیست عزای عشق برپا، ای عقل

پُر شور، چو روزِ حَشر، عالَم از چیست؟

احد ده‌بزرگی

مُرید

من اشکِ به خون تپیده‌ام یا مولا!

از چشمِ غمت، چکیده‌ام یا مولا!

دانی که چرا مُرید راهت شده‌ام؟

از بس که یزید دیده‌ام یا مولا!

علی‌رضا دهقانیان

پرواز واژه ها

ای چشم، ببار، باغِ آهم گُل کرد

جان، شعله کشید، داغِ آهم گُل کرد

پروانه واژه‌ها به پرواز آیید!

در خلوتِ غم، چراغِ آهم گُل کرد

غلام‌رضا رحمدل

طُرفه صدای عشق

در کوچه دل، صدای پا می‌شنوم

آوازِ نگارِ آشنا می‌شنوم

این طُرفه صدایی که مرا می‌خوانَد

از نای شهیدِ کربلا می‌شنوم

احمدرضا زارعی

ساحلِ داغ

من ماندم و داغی که مرا خواهد سوخت

در سینه، چراغی که مرا خواهد سوخت

در ساحلِ آرامِ شبی توفانی

اندیشه باغی که مرا خواهد سوخت

سیدعلی شفیعی

این سوگ...

این سوگ که زخم را شکوفا کرده است

سوگی است که پُشتِ کوه را تا کرده است

چندی است زمین و آسمان خون‌رنگ است

یعنی که: جهان، تعزیه برپا کرده است

روزبه فروتن پی

تعبیر سرخ

گفتم که: سرت؟ گفت: سپردیم به دوست

گفتم که: دلت؟ گفت: دلم همرهِ اوست

در خلوتِ خونینِ شفق پَر زد و گفت:

جان دادن و پیمان نشکستن نیکوست

حبیب الله بخشوده

کتاب‌نامه

کتاب

 13. مجاهدی (پروانه)، محمدعلی، بال سرخ قنوت (مجموعه شعر عاشورایی)، تهران، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ‌اول، 1376.

نشریه

اشارات، گلبرگ، کیهان، رسالت، جمهوری اسلامی، اطلاعات، جوانان امروز، اطلاعات هفتگی، مجله شعر و... .