حدیث ثقلین با دو قرائت

مشخصات کتاب

‌سرشناسه : مهدی‌پور، علی‌اکبر، ۱۳۲۴ -

عنوان قراردادی : حدیث الثقلین .فارسی

حدیث کسا

عنوان و نام پدیدآور : حدیث ثقلین با دو قرائت: قرائتی مشهور و مقبول، قرائتی مجعول و مردود / علی‌اکبر مهدی‌پور.

مشخصات نشر : قم: رسالت، ۱۳۸۹.

مشخصات ظاهری : 43 ص.

شابک : ۲۵۰۰۰ ریال : 978-964-6838-43-7

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : خاندان نبوت در قرآن

موضوع : خاندان نبوت -- احادیث

موضوع : احادیث خاص (ثقلین) -- نقد و تفسیر [حذفی]

موضوع : احادیث خاص (کساء) -- نقد و تفسیر

موضوع : احادیث اهل سنت -- نقد و تفسیر

رده بندی کنگره : BP۱۴۵ /ث۷۰۴۲۲‌م۹ ۱۳۸۹

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۲۱۸

شماره کتابشناسی ملی : ۲۰۴۶۱۸۶

اشاره

1 ) قرائتی مشهور و مقبول

2 ) قرائتی مجعول و مردود

یکی از حساس‌ترین فرازهای خطبه‌ی غدیر به بیان حدیث شریف ثقلین

اختصاص دارد .

رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به هنگام بازگشت از حجه‌الوداع ، در سرزمین غدیرخم به فرمان

پروردگار ، طی مراسم باشکوهی مولای متقیان امیرمؤمنان  علیه‌السلام را به خلافت و امامت

نصب کرد و نغمه‌ی روح‌بخش : « من کنت مولاه فهذا علی مولاه » را با بانگ رسای

خود در یک اجتماع یکصد و بیست هزار نفری در خیمه‌ی تاریخ نواخت .

افتخار صفحات تاریخ ، علامه‌ی امینی  قدس‌سره ، متن گفتار پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را در

دائرة المعارف بزرگ « الغدیر » از یکصد و ده تن از اصحاب ، منحصراً از منابع اهل

سنت روایت کرده است .⁽¹⁾

خطبه‌ی رسول گرامی اسلام در روز غدیر بسیار طولانی است ، و در حدود

30 صفحه می‌باشد ، علاقمندان به منابعی که خطبه‌های پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را گرد آورده

مراجعه فرمایند .⁽¹⁾

علامه‌ی امینی در این اثر ماندگار خود تنها فرازهایی از سخنان صحابه را نقل

کرده ، که در تعدادی از آنها حدیث ثقلین نیز مطابق قرائت مشهور : « کتاب اللّه

وعترتی » آمده است ، که به چند مورد در پاورقی اشاره می‌کنیم .⁽²⁾

در کتاب « حدیث الولایة » که بازآفرینی کتاب « الموالاة » ابن عقده می‌باشد ، تعداد

142 مورد از طرق حدیث غدیر از صحابه به نقل ابن عقده بازیابی شده است .⁽³⁾

ابن مغازلی در کتاب مناقب خود پس از نقل خطبه‌ی غدیر از طرق مختلف می‌نویسد :

در حدود یکصد تن از صحابه این حدیث را از رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت کرده‌اند که

ده تن ( عشره مبشّره) نیز در میان آنهاست و این حدیثی صحیح و ثابت است که هیچ

ضعفی در آن من سراغ ندارم و این از فضایل ویژه علی  علیه‌السلام است که احدی در این

فضیلت با او شریک نمی‌باشد .⁽⁴⁾

در طول تاریخ رسالت ، رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فقط دو سخنرانی داشتند که بیش از

یکصد هزار مستمع داشتند ، یکی در روز عرفه ، در عرفات ، در حجّه‌الوداع ( نهم

ذیحجة الحرام سال 10 ق) دیگری در سرزمین غدیرخم روز عید غدیر

( 18 ذیحجه‌الحرام سال 10 ق) که در هر دو مورد خطبه‌ی بسیار حسّاس و باعظمتی

ایراد کرده ، در هر یک « حدیث ثقلین » را مطابق قرائت مشهور آن بیان فرمودند .

صدور حدیث ثقلین از زبان دُرر بار پیامبر گرانقدر به دو مورد یاد شده اختصاص

ندارد ، بلکه حداقل در شش مورد این حدیث از بیان آن حضرت ثبت شده است :

1 . به هنگام بازگشت از طائف ، در سال هشتم هجری .

2 . روز عرفه ، نهم ذیحجه‌الحرام سال دهم هجرت در عرفات .

3 . روز دوازدهم ذیحجه‌الحرام⁽¹⁾سال دهم در مسجد خیف در منی .

4 . روز عید غدیر در سرزمین غدیرخم ، هجدهم ذیحجة الحرام سال

دهم هجری .

5 . در آستانه‌ی ارتحال در مسجد النبی ، در اواخر ماه صفر سال یازدهم

هجری .

6 . در بستر مرگ ، روز 28 صفر سال یازدهم ، در حجره شریفه .⁽²⁾

راویان حدیث ثقلین از صحابه

با توجه به تکرار حدیث ثقلین حداقل در شش مورد و ایراد خطابه از سوی رسول

اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در حجه‌الوداع در روز عرفه و به هنگام بازگشت در سرزمین غدیر در

اجتماعی متجاوز از یکصد هزار نفر ، این حدیث در تمام طبقات به حدّ تواتر رسیده

و اینک اسامی چهل تن از صحابه که متن روایت آنان در دست می‌باشد :

1 ) ابوایوب انصاری ؛ 2 ) ابوذر غفاری ؛ 3 ) ابورافع ؛ 4 ) ابوسعید خدری ؛

5 ) ابوشریح خزاعی ؛ 6 ) ابوقدامه انصاری ؛ 7 ) ابولیلی انصاری ؛ 8 ) ابوهریره ؛

9 ) ابوالهیثم بن تیّهان ؛ 10 ) انس بن مالک ؛ 11 )  براء بن عازب ؛ 12 ) جابر بن عبداللّه

انصاری ؛ 13 ) جبیر بن مطعم ؛ 14 ) جریر بن عبداللّه ؛ 15 ) حبشی بن جناده ؛ 16 )

حذیفة بن اسید ؛ 17 ) حذیفة بن ثابت ؛ 18 ) حذیفة بن یمان ؛ 19 ) حسن بن علی  علیهماالسلام ؛

20 ) خزیمة بن ثابت ؛ 21 ) زید بن ارقم ؛ 22 ) زید بن اسلم ؛ 23 ) زید بن ثابت ؛ 24 )

سعد بن ابی‌وقّاص ؛ 25 ) سلمان ؛ 26 ) سهل بن سعد ؛ 27 ) ضمرة اسلمی ؛ 28 ) طلحة

بن عبداللّه تیمی ؛ 29 ) عامر بن لیلی ؛ 30 ) عبدالرحمن بن عوف ؛ 31 ) عبداللّه بن

حنطب ؛ 32 ) عبداللّه بن عباس ؛ 33 ) عبداللّه بن عمر ؛ 34 ) عدی بن حاتم ؛ 35 ) عقبة بن

عامر ؛ 36 ) علی بن ابی‌طالب  علیه‌السلام ؛ 37 ) عمار یاسر ؛ 38 ) عمر بن خطاب ؛ 39 )

عمروعاص ؛ 40 ) مقداد بن اسود .

حدیث ثقلین گذشته از افراد یاد شده ، از سه تن از صحابیّات نیز روایت شده ، و

آنها عبارتند از :

1 ) فاطمه زهرا  علیهاالسلام ؛

2 ) امّ‌سلمه همسر پیامبر  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ؛

3 ) امّ‌ایمن ، از بانوان بهشتی .⁽¹⁾

ابن حجر می‌نویسد : این حدیث از بیش از بیست تن از صحابه در موارد مختلف

از جمله : روز عرفه در حجه‌الوداع ، روز غدیرخم ، به هنگام بازگشت از حجّ ، پس از

بازگشت از طائف و در دوران بیماری حضرت در حجره شریفه هنگامی که پر از

صحابه بود .

سپس اضافه می‌کند : پیامبر اکرم این حدیث را در این موارد و در مواردی دیگر به

جهت اهتمام خاص به شأن قرآن کریم و عترت طاهره تکرار فرموده است .

آنگاه از طبرانی نقل کرده که آخرین چیزی که پیامبر اکرم در لحظات آخر حیات

خود بر زبان راند سفارش اهل‌بیت خود بود .⁽²⁾

کتابنامه‌ی حدیث ثقلین

کثرت راویان حدیث ثقلین موجب شده که برخی از محدثان ، متکلمان و تراجم

نگاران به گردآوری اسامی راویان آن پرداخته و برخی نیز کتاب مستقلی در همین

رابطه تألیف کرده‌اند ، که از آن جمله است :

1 . حافظ ابوالفضل محمّد بن طاهر شیبانی مقدسی ( 448 ـ 507 ق ) کتاب مستقلی

به نام : « طرق حدیث إنی تارک فیکم الثّقلین » به رشته‌ی تحریر در آورده است .⁽¹⁾

2 . علامه میرحامد حسین هندی ( 1246 ـ 1306 ق ) جلد دوازدهم « عبقات

الانوار » را به بررسی سندی و محتوایی حدیث ثقلین اختصاص داده ، شبهات

عبدالعزیز دهلوی ( 1159 ـ 1239 ق ) را پاسخ داد .

3 . شادروان شیخ قوام الدین محمّد وشنوه‌ای ( 1325 ـ 1418 ق ) کتابی در همین

رابطه تألیف کرده ، آن را « حدیث ثقلین » نام نهاد .

این کتاب به سال 1374 ق . در قاهره به چاپ رسید .

4 . محقق فرزانه علامه سید علی میلانی ( معاصر ) عبقات الانوار را به عربی

برگردانده ، آن را « نفحات الأزهار » نام نهاده ، در 20 مجلد منتشر کرد ، جلد اول ، دوم و

سوم آن پیرامون حدیث ثقلین می‌باشد .

5 . دانشمند فرزانه دکتر سید حسن افتخارزاده ( معاصر ) از کتاب « نفحات

الازهار » جلدهای اول تا سوم را به فارسی ترجمه کرده ، تحت عنوان : « خلاصه عبقات

الانوار ، حدیث ثقلین » در 1024 صفحه منتشر نموده است .

*  *  *

حدیث ثقلین در مجامع حدیثی

به جهت گستردگی طرق حدیث ثقلین ، متن آن با الفاظ مختلف ، ولی به یک

مضمون ، در کتابهای : صحاح ، سنن ، معاجم ، منابع حدیثی ، تفاسیر ، کتب سیره ،

تاریخ ، لغت و تراجم به تفصیل آمده که استقصای آن چندین مجلّد بزرگ را می‌طلبد .

ما در اینجا برای تبرّک ، فقط از چند منبع حدیثی ، فراز کوتاهی از حدیث شریف

ثقلین را نقل کرده ، تفصیل آن را به فرصتی دیگر موکول می‌کنیم .

در ترتیب نقل حدیث ، به جهت اهمیت خاصّ کتب صحاح ، نخست از « صحیح

مسلم » حدیثی نقل کرده ، سپس به دلیل اهمیت کتب سنن ، به نقل دو حدیث از « سنن

ترمذی » بسنده می‌کنیم .

آنگاه به نقل حدیث ثقلین از دیگر مجموعه‌های حدیثی ، به ترتیب تسلسل

زمانی ، آنهم فقط در محدوده‌ی قرن سوم و چهارم می‌پردازیم :

حدیث ثقلین با قرائت مشهور و مقبول

1 . صحیح مسلم

مسلم بن حجّاج نیشابوری ، متوفّای 261 ق . در صحیح خود با سلسله اسنادش از

« زید بن ارقم » روایت کرده که گفت :

روزی رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در میان مکّه و مدینه ، در کنار برکه‌ی آبی که « خُمّ » نامیده

می‌شد ، برای ایراد خطابه در میان ما به‌پا خاست ، حمد و ثنای خدا به جای آورد ،

مردم را موعظه کرد ، پند و اندرز داد ، سپس فرمود :

أمّا بعدُ ، ألا أیّها النّاسُ ! فَإنّما أنا بشرٌ یوشِکُ أن یأتی رسولُ ربّی فأجیبُ .

وأنا تارکٌ فیکم ثقلین :

أوّلهما کتابُ اللّه‌ِ ، فیه الهدی والنّور ، فخذوا بکتاب اللّه واستمسکوا به .

فحثَّ علی کتاب اللّه ورغَّب فیه ، ثمَّ قال :

وأهلُ بیتی . أذکّرکم اللّه فی أهل بیتی ، أذکّرکم اللّه فی أهل بیتی ، أذکّرکم اللّه

فی أهل بیتی ؛

امّا بعد ، هان ای مردمان ! من نیز انسانی هستم که نزدیک است پیک الهی به سراغم

بیاید و من نیز اجابت کنم .

من در میان شما دو چیز گرانبها می‌گذارم :

نخستین آنها کتاب خداست که در آن نور و هدایت است ، پس کتاب خدا را محکم

بگیرید و به آن چنگ بزنید .

[ پس کتاب خدا را به مردم سفارش کرد و مردم را بر عمل به آن تشویق نمود ،

سپس فرمود : ]

و اهل‌بیت من ، که در مورد اهل‌بیتم [ به شما هشدار می‌دهم و ] خدا را به یاد شما

می‌آورم و آنها را به شما توصیه می‌کنم .

[ این جمله را سه بار تکرار فرمود ] .⁽¹⁾

2 . سنن ترمذی

محمّد بن عیسی بن سوره ترمذی ، متوفّای 297 ق . در سنن خود حدیث ثقلین را

از دو طریق روایت کرده است :

1 . با سلسله اسنادش از جابر بن عبداللّه انصاری که گفت :

رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را در روز عرفه در موسم حجّ دیدم که بر فراز شتر خود « قَصْوا »

خطبه می‌خواند و شنیدم که در خطبه‌اش می‌فرمود :

یا ایّها النّاسُ ! إنّی قد ترکتُ فیکم ما إن أخذتم به لن تضلّوا : کتاب اللّه

وعترتی أهل بیتی ؛

هان ای مردمان ! من درمیان شما چیزی وانهادم که اگر آن را محکم بگیرید هرگز

گمراه نمی‌شوید :

کتاب خدا و عترت من ، که همان اهل‌بیت من می‌باشند .⁽²⁾

ترمذی پس از نقل حدیث فوق گوید :

در همین باب از ابوذر ، ابوسعید ، زید بن ارقم و حذیفة بن أسید نیز روایت هست .

2 . با سلسله اسنادش از ابوسعید خدری و زید بن ارقم روایت کرده که گفته‌اند :

پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود :

إنّی تارکٌ فیکم ما إن تمسّکتم به لن تضلّوا بعدی ، أحدهما أعظم من الآخر :

کتابَ اللّه‌ِ ، حبلٌ ممدودٌ من السّماءِ إلی الأرض وعترتی أهل بیتی ولن یتفرّقا

حتّی یردا علیَّ الحوضَ ، فانظروا کیف تخلُفونی فیهما ؛

من در میان شما چیزی می‌گذارم که اگر به آن چنگ بزنید هرگز بعد از من گمراه

نمی‌شوید ، یکی از آنها از دیگری بزرگتر است :

1 ) کتاب خدا که ریسمانی کشیده شده از آسمان به سوی زمین است .

2 ) عترت من ، که همان اهل‌بیت من می‌باشند .

این دو هرگز از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در حوض کوثر بر من وارد شوند . پس

نیک بنگرید که چگونه جانشین من در مورد آن دو خواهید بود .⁽¹⁾

3 ـ طبقات ابن سعد

محمّد بن سعد ، کاتب واقدی ، متوفّای 230 ق . در کتاب « طبقات الصّحابة

والتّابعین » حدیث ثقلین را با سلسله اسنادش ، از ابوسعید خدری ، از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

روایت کرده که فرمود :

إنّی أوشِک أن أدعی فأجیب ، وإنّی تارکٌ فیکم الثَّقلین : کتابَ اللّه وعترتی ،

کتابُ اللّه حبلٌ ممدودٌ من السَّماءِ إلی الأرض ، وعترتی أهل بیتی ، وإنّ

اللّطیف الخبیر أخبرنی أنّهما لن یفترقا حتّی یردا علیَّ الحوضَ ، فانظروا

کیف تخلُفونی فیهما ؛

زود است که فراخوانده شوم ، پس دعوت حق را لبّیک گویم ، من در میان شما دو

چیز گرانبها می‌گذارم : کتاب خدای عزّوجلّ و عترت من .

کتاب خدا ریسمانی کشیده شده از آسمان به سوی زمین است .

و عترت من که همان اهل‌بیت من می‌باشند .

خدای دانای مهربان مرا خبر داده که آن دو هرگز از یکدیگر جدا نشوند تا در

حوض کوثر بر من وارد شوند .

پس نیک بنگرید که چگونه جانشین من در مورد آن دو خواهید بود .⁽¹⁾

4 ـ المصنَّف ابن أبی شیبه

عبداللّه بن محمّد بن ابی‌شیبه ، متوفّای 235 ق . در کتاب « المصنَّف » خود ، حدیث

ثقلین را با سلسله اسنادش از « زید بن ثابت » روایت کرده ، که رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود :

إنّی تارکٌ فیکم الخلیفتین من بعدی : کتاب اللّه وعترتی ، أهل بیتی ، وانّهما

لن یتفرّقا حتّی یردا علیَّ الحوضَ ؛

برای پس از خود دو جانشین برای شما برجای نهادم : کتاب خدا و عترت من ، که

همان اهل‌بیت من می‌باشند ، و آن دو هرگز از یکدیگر جدا نشوند تا در حوض

کوثر بر من وارد شوند .⁽²⁾

5 ـ مسند احمد حنبل

امام احمد بن حنبل ، متوفّای 241 ق . پیشوای حنابله ، در مسند خود حدیث ثقلین

را به چندین طریق روایت کرده است :

1 . با سلسله اسنادش از « زید بن ارقم » دقیقاً همانند روایت « صحیح مسلم » .⁽³⁾

2 . با سلسله اسنادش از « ابوسعید خُدری » از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود :

إنّی تارکٌ فیکم الثَّقلین ، أحدهما أکبرُ من الآخر :

کتابُ اللّه حبلٌ ممدودٌ من السَّماءِ إلی الأرض وعترتی اهل‌بیتی .

وإنّهما لن یفترقا حتّی یردا علیَّ الحوضَ ؛

من در میان شما دو چیز گرانبها وانهادم که یکی از آنها از دیگری بزرگ‌تر است :

1 ) کتاب خدا که ریسمانی کشیده شده از آسمان به سوی زمین است .

2 ) عترت من ، که همان اهلبیت من می‌باشند .

این دو هرگز از یکدیگر جدا نشوند تا در حوض کوثر بر من وارد شوند .⁽¹⁾

3 . با سلسله اسنادش از طریقی دیگر از « ابوسعید خدری » قریب به همین

مضمون ، با اندکی تغییر در تعبیر .⁽²⁾

4 . با سلسله اسنادش از طریقی دیگر از « ابوسعید خدری » دقیقاً مطابق متنی که از

« طبقات ابن سعد » روایت کردیم .⁽³⁾

5 . با سلسله اسنادش از « زید بن ثابت » از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود :

إنّی تارکٌ فیکم خلیفتین : کتابُ اللّه حبلٌ ممدودٌ مابین السَّماءِ والأرض ـ او

ما بینَ السّماء إلی الأرض ـ وعترتی أهلَ بیتی وإنّهما لن یتفرّقا حتّی یردا

علیَّ الحوضَ ؛

من در میان شما دو جانشین گذاشتم :

1 ) کتاب خدا که ریسمانی کشیده شده در میان آسمان و زمین [ یا از آسمان به

سوی زمین ] است .

2 ) عترت من ، که همان اهل‌بیت من می‌باشند .

این دو هرگز از یکدیگر جدا نشوند تا در حوض کوثر بر من وارد شوند .⁽⁴⁾

6 . نزدیک به همین مضمون از طریق ابوسعید خدری .⁽⁵⁾

6 ـ سنن دارمی

عبداللّه بن عبدالرّحمن دارمی ، متوفّای 255 ق . حدیث ثقلین را با سلسله

اسنادش ، از طریق زید بن ارقم روایت کرده که دقیقاً با حدیث اوّل که از صحیح مسلم

نقل کردیم مطابق است .⁽¹⁾

7 ـ خصائص نسائی

احمد بن شعیب نسائی ، صاحب کتاب « سنن نسائی » متوفّای 303 ق . در کتاب

خصائص خود ، حدیث ثقلین را با سلسله اسنادش از زید بن ارقم در فرازی از

خطبه‌ی غدیر ، که به هنگام بازگشت از « حجّه‌الوداع » پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهدر سرزمین

« غدیرخُم » ایراد فرموده است ، نقل کرده :

کأنّی قد دُعیتُ فأجبتُ ، إنّی ترکت فیکم الثَّقلین ، أحدهما أکبر من الآخر :

کتابَ اللّه وعترتی ، فانظروا کیف تخلُفونی فیهما ، فإنّهما لن یتفرّقا حتّی یردا

علیَّ الحوضَ ؛

گویی اجلم فرارسیده ، دعوت حق را لبّیک خواهم گفت ، من در میان شما دو چیز

گرانبها وانهادم ، که یکی از آنها بزرگتر از دیگری است : کتاب خدا و عترت من .

پس نیک بنگرید که چگونه جانشین من خواهید بود در مورد آن دو . که آنها هرگز

از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در حوض کوثر بر من وارد شوند .⁽²⁾

سنن نسائی گزیده‌ای از کتاب « السّنن الکبری » نسائی می‌باشد و کتاب « خصائص »

نیز بخشی از کتاب « سنن کبری » می‌باشد .⁽³⁾

8 ـ الذّریة الطّاهرة

ابوبشر محمّد بن احمد دولابی ، متوفّای 310 ق . در کتاب « الذّریة الطّاهرة »

حدیث ثقلین را با سلسله اسنادش از حضرت علی  علیه‌السلام روایت کرده که رسول

اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در فرازی از خطبه‌ی معروفش در سرزمین « غدیرخم » فرمود :

إنّی ترکت فیکم ما إن أخذتم به لم تضلّوا ، کتاب اللّه وأهل بیتی ؛

من در میان شما چیزی وانهادم که اگر آن را محکم بگیرید گمراه نمی‌شوید : کتاب

خدا و اهل‌بیت من .⁽¹⁾

9 ـ معجم طبرانی

ابوالقاسم سلیمان بن احمد طبرانی ، متوفّای 360 ق . در کتاب « معجم کبیر » خود

حدیث ثقلین را از طرق مختلف نقل کرده ، از جمله :

1 . با سلسله اسنادش از « زید بن ثابت » از رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود :

إنّی قد ترکتُ فیکم خلیفتین : کتابَ اللّه وأهلَ بیتی ، وإنّهما لم یفترقا حتّی

یردا علیَّ الحوضَ ؛

من در میان شما دو جانشین برجای نهادم : کتاب خدا و اهلبیت من ، که از یکدیگر

جدا نمی‌شوند تا در حوض کوثر بر من وارد شوند .⁽²⁾

2 . همین حدیث را از طریق دیگر روایت کرده ، که در آن به جای : « أهل بیتی »

تعبیر : « عترتی » آمده است .⁽³⁾

3 . با سلسله اسنادش از « زید بن ثابت » از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود :

إنّی تارکٌ فیکم الثَّقلین من بعدی : کتابَ اللّه عزّ وجلّ وعترتی أهلَ بیتی ،

وإنّهما لم یتفرّقا حتّی یردا علیَّ الحوضَ ؛

من در میان شما برای پس از خود دو چیز گرانبها می‌گذارم : کتاب خدای عزّوجلّ

و اهل‌بیت خودم ، که هرگز از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در حوض کوثر بر من وارد

شوند .⁽¹⁾

4 . عین همین حدیث را با دو طریق دیگر از « زید بن ارقم » از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

روایت کرده است .⁽²⁾

5 . با سلسله اسنادش متن دیگری را از « زید بن ارقم » از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهروایت

کرده که فرمود :

إنّی تارکٌ فیکم الثّقلین : کتاب اللّه وعترتی ، فانظروا کیف تخلُفونی فیهما ؛

من در میان شما دو چیز گرانبها نهادم : کتاب خدا و عترت من ، پس خوب بنگرید

که چگونه جانشین من برای آن دو خواهید بود .⁽³⁾

6 . دو متن دیگر با سلسله اسنادش مطابق حدیث اوّل که از صحیح مسلم نقل

کردیم ، روایت کرده است .⁽⁴⁾

طبرانی علاوه بر معجم کبیر در « معجم صغیر » نیز حدیث ثقلین را به دو طریق

روایت کرده :

1 . با سلسله اسنادش از ابوسعید خُدری ، مطابق دوّمین حدیث احمد حنبل .⁽⁵⁾

2 . با سلسله اسنادش از ابوسعید خُدری از رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود :

إنّی تارک فیکم الثَّقلین ، ما إن تمسّکتم به لن تضلّوا : کتاب اللّه وعترتی ،

وانّهما لن یفترقا حتّی یردا علیّ الحوض ؛

من در میان شما دو چیز گرانبها گذاشتم ، که اگر به آن چنگ بزنید هرگز گمراه

نمی‌شوید ، کتاب خدا و عترت من . که آنها هرگز از یکدیگر جدا نشوند تا در

حوض کوثر بر من وارد شوند .⁽⁶⁾

10 ـ مستدرک حاکم

حاکم نیشابوری متوفّای 405 ق . در مستدرک خود بر صحیحین حدیث ثقلین را

از چند طریق روایت کرده است :

1 . با سلسله اسنادش از « زید بن ارقم » روایت کرده که پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به هنگام

بازگشت از « حجّه‌الوداع » در سرزمین « غدیر خُم » فرود آمده ، فرمان داد که آنجا را

تمیز کنند ، سایبانی بزنند ، آنگاه خطبه‌ی معروف خود را ایراد نمود .

متن خطبه‌ی غدیر بسیار طولانی است ، فرازی از آن را در ضمن « خصائص

نسائی » آوردیم .

حاکم نیز این فراز را دقیقاً مطابق روایت خصائص نسائی آورده است .⁽¹⁾

2 . با سلسله اسنادش متن دیگری را از « زید بن ارقم » نقل کرده که پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

در میان مکه و مدینه ، در سرزمینی که پنج درخت بزرگ بود فرود آمد ، مردم زیر

درختان را تمیز کردند ، پس از اقامه‌ی نماز مغرب به ایراد خطابه پرداخته ، بعد از

حمد و ثنای پروردگار و پند و اندرز مردمان ، مطالب فراوانی بیان کردند ، آنگاه فرمودند :

أیّها النّاس ! إنّی تارک فیکم أمرین لن تضلّوا إن اتّبعتموهما ، وهما : کتابُ اللّه

واهلُ بیتی عترتی ؛

هان ای مردمان ، من در میان شما دو چیز وانهادم که اگر از آنها پیروی کنید هرگز

گمراه نمی‌شوید ، آن دو عبارتند از : کتاب خدا و اهل‌بیت من ، که همان عترت من

می‌باشند .⁽²⁾

حاکم پس از نقل هر دو متن تأکید کرده که سند این دو روایت براساس معیار

بخاری و مسلم صحیح می‌باشد .

3 . با سلسله اسنادش از « زید بن ارقم » از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت کرده که فرمود :

إنّی تارکٌ فیکم الثَّقلین ، کتابَ اللّه وأهلَ بیتی ، وإنّهما لن یتفرّقا حتّی یردا

علیَّ الحوضَ ؛

من در میان شما دو چیز گرانبها گذاشتم : کتاب خدا و اهل‌بیتم ، که هرگز از

یکدیگر جدا نشوند ، تا در حوض کوثر بر من وارد شوند .⁽¹⁾

*  *  *

این بود قطره‌ای از دریا ، اندکی از بسیار و مشتی از خروار ، که در کتب صحاح،

سنن ، مسانید ، معاجم و دیگر کتب پایه و مرجع اهل تسنّن ؛ قرائت مشهور ، مقبول ،

مستفیض ، بلکه متواتر « حدیث ثقلین » که در آن « عترت » و « اهل‌بیت » همسنگ قرآن

کریم بیان شده ، پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در موقف‌های حسّاس ، از جمله به هنگام بازگشت از

طائف در سال هشتم هجرت ، در روز عرفه در حجّه‌الوداع ، در روز عید غدیر در

سرزمین غدیرخم ، در آستانه‌ی ارتحال در مسجدالنّبی و در بستر مرگ ، در حضور

هزاران تن از اصحاب و یاران بیان فرموده و نوید داده که آنها هرگز از یکدیگر جدا

نمی‌شوند تا در حوض کوثر بر آن حضرت وارد شوند .

آنچه تقدیم گردید فقط به عنوان تبرّک و نمونه بود ، و اگر بخواهیم در منابع

حدیثی ، تفسیری ، رجالی ، تاریخی و کتب سیره و تراجم دنبال کنیم به دهها برابر

افزایش یافته ، به تدوین چندین مجلّد نیازمند خواهیم بود .

در کتاب شریف « نفحات الأزهار » حدیث شریف ثقلین مطابق قرائت صحیح و

مشهور از 187 طریق ، از منابع مورد اعتماد و استناد اهل‌سنت نقل شده و بررسی

سندی شده است .⁽²⁾

در بخش الحاقی آن که به قلم نادره زمان حضرت آیه‌اللّه حاج سید عبدالعزیز

طباطبائی  قدس‌سره نگاشته شده ، از 126 طریق دیگر روایت شده است .⁽³⁾

محقّق طباطبائی در این بخش الحاقی اسامی راویان حدیث ثقلین را قرن به قرن

آورده و تواتر آن را از عهد صحابه تا عصر حاضر در جمیع طبقات اثبات نموده است .⁽¹⁾

این بود اشاره‌ای کوتاه به سیر تاریخی « حدیث ثقلین » براساس قرائت مشهور :

« کتاب اللّه وعترتی » .

بدل سازی

یکی از شیوه‌های رایج در میان مخالفان اهل‌بیت عصمت و طهارت شبیه‌سازی

فضایل و مناقب اهل‌بیت  علیهم‌السلام می‌باشد .

در برابر هر فضیلتی که از سوی پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در مورد فضایل و مناقب خاندان

عصمت و طهارت صادر شده ، کارخانه‌های شبیه‌سازی به کار افتاده ، بدلی و تقلّبی آن

تولید شده ، در سوق مسلمین عرضه شده ، با حمایت همه جانبه‌ی دشمنان اهل‌بیت ،

خصوصاً امویان ، رونق گرفته ، رواج یافته ، به منابع حدیثی رخنه کرده ، با نقض و ابرام ، ردّ

و قبول مشهور شده ، در برابر مناقب اصیل و فضایل راستین خودنمایی کرده است .

به عنوان یک نمونه :

در برابر حدیث مشهور ، مستفیض و متواتر : « الحسن و الحسین سیّدا شباب

اهل الجنة » حدیث مجعول وتقلّبی : « فلان وفلان سیّدا کهول اهل الجنة » وارد بازار

شده است ! !

بحث شبیه‌سازی احادیث بحث جالب ، جاذب ، مفید و گسترده‌ای است که به

تألیف چند مجلّد نیاز دارد .

تقریباً در برابر همه‌ی احادیث مربوط به فضایل و مناقب اهل‌بیت حدیث مشابهی

برای یکی از مخالفان آنها جعل شده است .

حدیث شریف « ثقلین » نیز از این آفت مصون نمانده ، در برابر قرائت مشهور ،

مستفیض و متواتر : « کتاب اللّه وعترتی » بدل و تقلّبی آن به عنوان : « کتاب اللّه وسنّتی » به

بازار آمده است ، که در این بخش از مقاله به بررسی سندی و محتوایی آن می‌پردازیم :

حدیث ثقلین با قرائت شاذّ و نادر

اشاره

اوّلین منبعی که قرائت شاذّ و نادر : « کتاب اللّه وسنّتی » در آن درج شده ، کتاب

« الموطّأ » امام مالک است که بعدها مستندسازی شده ، با اسناد ضعیف ، مجعول و

بی‌اعتبار در منابع حدیثی اهل‌سنت آمده ، که به تفصیل نقد و بررسی خواهد شد .

آخرین منبعی که آن را آگراندیسمان کرده ، با لحن تند و ناهنجاری مطرح کرده ،

یکی از مجلات دو ماهه است ، که به عنوان مصاحبه با یکی از شیفتگان زرق و برق

امویان و دلدادگان تمدّن بنی‌امیه ! ! درج کرده ، که هر پاراگراف آن به نقد دقیق و ردّ

گسترده نیاز دارد ، که ما به نقد یک پاراگراف آن می‌پردازیم :

« بزرگ‌ترین مانع فکری برای این نوع روشنفکری آن است که کسی بر « عترت »

جمود بورزد و بگوید : قرآن و عترت ! ! » .

مجری مصاحبه متوجّه اشتباه عمدی وی شده می‌گوید :

تأکید فقیهان شیعه بر « عترت » شاید بدین جهت باشد که در حدیث پیامبر  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

واژه « عترتی » آمده است ...

ایشان به لجاجت خود ادامه داده می‌گوید :

به یقین در روایت هم واژه « سنّتی » بوده و هم « عترتی » ! !⁽¹⁾

ما افتخار می‌کنیم که تسلیم فرمان و مطیع محض اوامر پروردگار هستیم و آنچه از

رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با اسناد صحیح در منابع اصیل اسلامی به دست ما رسیده ، با همه‌ی

سلّولهای وجودمان پذیرا هستیم و در حدّ توان به اجرای فرمان تلاش می‌کنیم ،

اگرچه بیماردلان آن را « جمود فکری » بدانند و این واژه دلنشین و روح‌نواز : « عترت »

همانند استخوانی در گلوی آنها گیر کند .

و اینک تلاش گسترده‌ای در مورد این قرائت شاذ و نادر : « کتاب اللّه وسنتی »

نموده ، نتیجه‌ی تحقیقات خود را در اینجا تقدیم می‌کنیم و از این استاد بزرگوار

می‌خواهیم که بیش از این به حریم‌شکنی ادامه ندهند و حوزویان را مجبور نکند که به

جای معارضه با دشمن مشترک ، به نقد اشتباهات عمدی وی وقت هزینه کنند .

و اینک بررسی منابع این قرائت شاذّ و نادر به ترتیب تسلسل زمانی :

*  *  *

1 . امام مالک

نخستین کسی که حدیث ثقلین را با قرائت شاذّ و نادر نقل کرده ، پیشوای

مالکی‌ها ، مالک بن انس ، متوفّای 179 ق . می‌باشد .

او در کتاب « المُوَطَّأ » بدون ذکر هیچ سندی می‌نویسد :

به من رسیده است که رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرموده :

« ترکتُ فیکم أمرین ، لن تضلّوا ما مسکتم بهما ، کتاب اللّه وسنّة نبیّه » ؛

من در میان شما دو چیز وانهادم ، تا هنگامی که به آن دو چنگ بزنید هرگز گمراه

نخواهید شد : 1 ) کتاب خدا ؛ 2 ) سنّت پیامبر خدا .⁽¹⁾

امام مالک کتاب « الموطّأ » را در مدّت چهل سال تألیف کرده ، مکرّر آن را منقّح

کرده و احادیث سست و بی‌پایه را به قدر امکان از آن انداخته است ، از این جهت آن را

به نام « الموطَّأ » به معنای « منقَّح » نامیده است .

وی نخست در آن 9000 حدیث گرد آورده ، هر بار که آن را مرور کرده ، شماری از

آنها را انداخته و در پایان به 700 حدیث تقلیل یافته است .⁽²⁾

در نسخه‌ای که براساس نسخه‌ی محمّد بن حسن شیبانی تحقیق شده ، سه بار در

هند و دو بار در قاهره منتشر شده ، حدیث فوق یافت نشد .

و این بدان معناست که امام مالک در تحقیقات اخیرش آن را حذف کرده است .

ابن حزم می‌گوید : من همه‌ی احادیث « الموطَّأ » را برشمردم ، جمعاً 500 و اندی

حدیث مسند ، 300 و اندی حدیث مرسل بود و بیش از 70 حدیث در آن هست که

مالک خودش به آن عمل نکرده و در آن احادیث ضعیفی هست که جهمور فقها آن را

تضعیف کرده‌اند .⁽³⁾

ولی در نسخه‌ای که براساس نسخه‌ی یحیی بن یحیی بن کثیر محمودی ، توسّط

محمّدفؤاد عبدالباقی تحقیق و منتشر شده ، این حدیث آمده است .

بررسی حدیث یاد شده :

این حدیث به هیچ وجه قابل اعتماد و استناد نیست ، زیرا :

اوّلاً : سند ندارد .

ثانیاً : خود مالک آن را از نسخه‌های اخیر کتابش انداخته است .

ثالثاً : سیوطی این حدیث را از احادیث جعلی برشمرده است .⁽¹⁾

رابعاً : ابن عبدالبرّ که کتاب « الموطَّأ » را مستندسازی کرده ، سندی برای آن پیدا

کرده ، که در سند آن « کثیر بن عبداللّه بن عمرو » قرار گرفته و او به هیچ وجه مورد اعتماد

نیست ، چنانکه در ضمن حدیث ششم به بررسی او خواهیم پرداخت .

خامساً : در این حدیث بر تمسّک به قرآن و سنّت تأکید شده ، در حالی که سنّت

پیامبراکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله توسّط متولّیان امر نقض شد ، چنانکه پس از حدیث دهم به طور

مشروح ارزیابی خواهیم نمود .

2 . ابن هشام

دوّمین منبعی که حدیث ثقلین را با قرائت شاذّ و نادر آورده ، کتاب : « السّیرة

النّبویة » ابن هشام ، متوفّای 213 ق . می‌باشد ، که فرازی از خطبه‌ی پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در

حجّه‌الوداع را چنین آورده است :

« وقد ترکت فیکم ما إن إعتصمتم به فلن تضلّوا أبداً ، أمراً بیّناً ، کتاب اللّه

وسنّة نبیه » ؛

من چیزی را در میان شما وانهادم که اگر به آن چنگ بزنید هرگز گمراه نمی‌شوید ،

آنْ امری روشن : کتاب خدا و سنّت پیامبرش می‌باشد .⁽²⁾

بررسی حدیث دوم :

این حدیث نیز قابل استناد و اعتماد نیست ، زیرا :

اولاً : سند ندارد .

ثانیاً : در این متن نیز بر چنگ زدن به قرآن و سنت تأکید شده ، در حالی که سنّت از

سوی متولّیان امر خلافت نقض گردیده است .

3 . دار قطنی

نخستین منبعی که حدیث ثقلین را با قرائت شاذّ و نادر همراه با سند آورده ، « سنن

دار قطنی » متوفّای 385 ق . می‌باشد .

دار قطنی در سنن خود ، از ابوبکر شافعی ، با سلسله اسنادش از ابوهریره ، از

رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت کرده که فرمود :

« خلّفت فیکم شیئین لن تضلّوا بعدهما : کتاب اللّه وسنّتی ، ولن یفترقا حتّی

یردا علیَّ الحوض » ؛

دو چیز در میان شما بر جای نهادم که پس از آن دو هرگز گمراه نشوید ، 1 ) کتاب

خدا ؛ 2 ) سنّت من ، آن دو هرگز از یکدیگر جدا نشوند تا در حوض کوثر بر من

وارد شوند .⁽¹⁾

بررسی حدیث سوّم :

این متن نیز قابل اعتماد و استناد نیست ، زیرا :

اوّلاً : در سند آن « صالح بن موسی » قرار گرفته و او را احدی از علمای رجال توثیق

نکرده است .

و اینک خلاصه گفتار علمای رجال در حقّ او :

1 ) جوزجانی : حدیثش ضعیف است .

2 ) ابوحاتم : حدیثش ضعیف است ، به شدّت مُنکَر است و منکرات فراوانی را

نقل کرده به افراد مورد اعتماد نسبت داده است .⁽¹⁾

3 ) بخاری : منکر الحدیث است .⁽²⁾

4 ) ابن معین : به چیزی نمی‌ارزد ، ثقه نیست و حدیثش نوشته نمی‌شود .

5 ) نسائی : ضعیف و متروک الحدیث است .

6 ) ابن عدی : با این همه احادیثی که نقل کرده ، کسی از او پیروی نکرده .

7 ) ترمذی : برخی از اهل علم درباره‌اش سخن‌ها گفته‌اند .

8 ) احمد حنبل : نمی‌دانم .

9 ) عقیلی : از هیچ یک از احادیثش نمی‌توان پیروی کرد .

10 ) ابن حبان : از افراد موثّق چیزهایی نقل می‌کند که شباهتی به روایت افراد

موثّق ندارد ، احتجاج به سخنان او جایز نیست .

11 ) ابونعیم : متروک است ، روایات منکر نقل می‌کند .⁽³⁾

12 ) ذهبی : ضعیف است⁽⁴⁾نمی‌توان به سخنانش احتجاج نمود .⁽⁵⁾

ثانیاً : در این حدیث پیشگویی شده که قرآن و سنت هرگز از یکدیگر جدا

نخواهند شد ، در حالی که به دست متولّیان امر ، سنّت پیامبر از قرآن جدا گردید .

در این رابطه به تفصیل سخن خواهیم گفت .

4 . حاکم نیشابوری

بعد از دارقطنی دوّمین کسی که حدیث ثقلین را با قرائت شاذّ و نادر آن روایت

کرده ، حاکم نیشابوری ، متوفّای 405 ق . است ، که در کتاب « المستدرک علی

الصّحیحین » آن را به دو طریق نقل کرده است :

1 ) با سلسله اسنادش از ابن عباس از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، در فرازی از خطبه‌ی آن

حضرت در حجّه‌الوداع :

« یا أیّها النّاس ! إنّی قد ترکت فیکم ما إن إعتصمتم به فلن تضلّوا أبداً :

کتاب اللّه وسنّة نبیّه » ؛

هان ای مردمان ، من در میان شما چیزی را وانهادم که اگر به آن چنگ بزنید ، هرگز

گمراه نمی‌شوید : کتاب خدا و سنّت پیامبرش .⁽¹⁾

بررسی این متن :

این متن نیز مورد اعتماد و استناد نیست ، زیرا :

« اسماعیل بن ابی اویس » در سند آن قرار گرفته ، که ابن حجر عسقلانی در مورد

او می‌نویسد :

1 ) ابن ابی خیثمه : او راستگو ولی سبک مغز است ، حدیث را نمی‌شناسد و راه

نقل آن را نمی‌داند .

2 ) معاویة بن صالح : او و پدرش هر دو ضعیف هستند .

3 ) ابن معین : او و پدرش هر دو حدیث را می‌دزدیدند ، او به دو پول نمی‌ارزد .

4 ) یحیی : حدیث را خلط می‌کرد و دروغ می‌بافت ، به چیزی نمی‌ارزد .

5 ) ابوحاتم : راستگو ولی خیره‌سر بود .

6 ) نسائی : ضعیف و غیرمورد اعتماد بود .

7 ) ابن عدی : از دائی‌اش ( مالک ) احادیث عجیب و غریبی نقل کرده ، که احدی از

او پیروی نکرده است .

8 ) عقیلی او را در میان ضعفاء نام برده .

9 ) دولابی نیز او را در میان ضعفاء یاد کرده است .

10 ) دار قطنی : من او را در ردیف صحیح نمی‌پذیرم .

11 ) خلیلی در ارشاد : وی 20 درهم از تاجری رشوه گرفت و جامه‌ی

50 درهمی‌اش را به امیر به یکصد درهم فروخت .

12 ) اسماعیلی در مدخل : او به قدری سبک مغز بود که نمی‌خواهم از او نام ببرم .

13 ) ابن حزم در محلّی : او حدیث جعل می‌کرد .

14 ) سلمة بن شبیب : او به من گفت : در مواردی که اهل مدینه با یکدیگر اختلاف

دارند ، من برای آنها حدیث جعل می‌کنم ! !

15 ) برقانی : چون نسائی بر این داستان ( اعتراف او به جعل حدیث ) واقف شد ،

از او پرهیز کرد و حدیثی از وی نقل نکرد و گفت : او مورد اعتماد نیست .⁽¹⁾

حاکم پس از نقل متن فوق می‌نویسد : ذکر تمسّک به سنّت در این خطبه جای

شگفت است .

آنگاه برای رفع شگفتی آن می‌نویسد :

من برای این حدیث شاهدی از روایت ابوهریره پیدا کرده‌ام :

2 ) ابوبکر بن اسحاق با سلسله اسنادش از ابوهریره ، از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آلهروایت

کرده که فرمود :

« إنّی ترکت فیکم شیئین لن تضلّوا بعدهما : کتاب اللّه وسنّتی ، ولن یتفرّقا

حتّی یردا علیَّ الحوضَ ؛

من در میان شما دو چیز وانهادم که پس از آن دو هرگز گمراه نشوید : 1 ) کتاب

خدا ؛ 2 ) سنّت من ، که هرگز از یکدیگر جدا نشوید ، تا در حوض کوثر بر من وارد

شوند .⁽²⁾

این شاهد نیز غرابت متن پیشین را رفع نمی‌کند ، زیرا :

اوّلاً : در سند این متن « صالح بن موسی » قرار گرفته ، که همه‌ی علمای رجال بر

ضعیف بودن او اتّفاق نظر دارند و ما تعبیر 12 تن از آنها را در ذیل حدیث سوم

( حدیث دارقطنی ) نقل کردیم .

ثانیاً : در این متن نیز بر جدا نشدن قرآن و سنّت از یکدیگر تأکید شده ، در حالی که

به دست متولّیان امر از یکدیگر جدا شدند .

5 . بیهقی

بعد از حاکم ، ابوبکر بیهقی ، متوفّای 458 ق . نیز قرائت شاذّ و نادر حدیث ثقلین را

به دو طریق در سنن خود آورده :

1 ) از طریق « ابن أبی اُویس » از ابن عباس ، از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود :

« یا أیّها النّاس ! إنّی قد ترکت فیکم ما إن إعتصتم به فلن تضلّوا أبداً ، کتاب

اللّه وسنّة نبیّه » ؛

هان ای مردمان ، من در میان شما چیزی وانهادم که اگر به آن چنگ بزنید هرگز

گمراه نمی‌شوید : کتاب خدا و سنّت پیامبر خدا .⁽¹⁾

2 ) از طریق « صالح بن موسی » از ابوهریره ، از پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود :

« إنّی قد خلّفت فیکم ما لن تضلّوا بعدهما ، ما أخذتم بهما ، أو عملتم بهما :

کتاب اللّه وسنّتی ، ولن تفرّقا حتّی یردا علیَّ الحوضَ » ؛

من در میان شما دو چیز برجای نهادم که تا هنگامی که آنها را محکم گرفته به آنها

عمل کنید هرگز گمراه نمی‌شوید : 1 ) کتاب خدا ؛ 2 ) سنّت من ، آن دو هرگز از

یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در حوض کوثر بر من وارد شوند .⁽²⁾

بررسی این دو متن :

این دو متن نیز قابل اعتماد و استناد نمی‌باشند ، زیرا :

در متن نخستین « ابن ابی اویس » قرار گرفته ، که کلمات علمای رجال را پیرامون

او در ذیل حدیث چهارم ( حدیث مستدرک ) آوردیم .

در متن دوم نیز « صالح بن موسی » در سندش قرار گرفته ، که جایگاه او را از نظر

ضعف و بی‌اعتباری در ذیل حدیث سوم ( حدیث دارقطنی ) بیان کردیم .

از نظر محتوا نیز مورد اعتماد نمی‌باشد ، زیرا :

اوّلاً : در این دو متن به چنگ زدن و عمل کردن به قرآن وسنّت تأکید شده و چنین

چیزی از سوی متولّیان امر اتّفاق نیفتاد .

ثانیاً : در متن دوّم بر جدا نشدن قرآن و سنّت تأکید شده که توسط متولّیان امر

جدایی افتاد .

ثالثاً : با قرائت صحیح و رائج حدیث ثقلین سازگاری ندارد که خود بیهقی حدیث

ثقلین را به تعبیر : « کتاب اللّه وأهل بیتی » از طریق ابوحیّان تیمی روایت کرده و بر

صحّت آن تصریح کرده است .⁽¹⁾

6 . ابن عبدالبرّ

ابن عبدالبرّ ، صاحب کتاب « الاستیعاب » متوفّای 463 ق . به مستندسازی کتاب

« الموطّأ » پرداخته و مجموعه گسترده‌ای به نام « التمهید لما فی الموطّأ من المعانی

والاسانید » تألیف کرده و همه‌ی احادیث مرسل کتاب الموطّأ را ـ به جز چند مورد ـ

مستند کرده است ، از جمله برای متن قرائت شاذّ و نادر که در آغاز این بخش از امام

مالک نقل کردیم سندی از طریق : « کثیر بن عبداللّه قرطبی » پیدا کرده است .⁽²⁾

بررسی سند این متن :

این متن و سند نیز قابل اعتماد و استناد نمی‌باشد ، زیرا :

اوّلاً : کثیر بن عبداللّه قرطبی در سند آن قرار گرفته که همه‌ی علمای رجال بر

ضعف او اتّفاق‌نظر دارند و اینک متن تعبیر بزرگان حوزه رجال :

1 ) احمد حنبل : منکر الحدیث است ، به چیزی نمی‌ارزد .

2 ) احمد حنبل به ابوخثیمه : چیزی از او روایت نکن .

3 ) ابن معین : ضعیف الحدیث است ، به چیزی نمی‌ارزد .

4 ) ابوداود : او یکی از دروغ‌گویان بود .

5 ) شافعی : وی یکی از دروغ‌پردازان بود .

6 ) ابوزرعه : سست حدیث بود .

7 ) ابوحاتم : استوار نبود .

8 ) نسائی : متروک الحدیث بود و مورد اعتماد نبود .

9 ) دار قطنی : متروک الحدیث بود .

10 ) ابن حبّان : متن نوشتاری ساختگی از پدرش ، از جدش روایت کرده ، که نقل

آن در کتاب جایز نیست ، مگر برای اظهار تعجّب .

11 ) مطرف : احدی از اصحاب ما از او حدیث نقل نمی‌کرد .

12 ) ابن عبدالبرّ : بر ضعف او اتّفاق نظر هست .⁽¹⁾

ثانیاً : در این متن بر تمسّک به قرآن و سنّت تأکید شده که چنین امری از سوی

متولّیان امر اتّفاق نیفتاد .

ثالثاً : مطابق نقل ابن حجر ، خود ابن عبدالبرّ بر ضعیف بودن کثیر بن عبداللّه ادّعای

اجماع کرده است .⁽²⁾

7 . قاضی عیاض

عیاض بن موسی یحصبی ، مشهور به « قاضی عیاض » متوفّای 544 ق . در کتاب

« الإلماع » این متن را با قرائت شاذّ و نادر با سلسله اسنادش از ابوسعید خدری ، از

پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت کرده است .⁽¹⁾

بررسی سند این متن :

این متن نیز قابل اعتماد و استناد نیست ، زیرا شماری از راویان واقع در طریق آن

ضعیف هستند که فقط به یکی از آنها اشاره می‌کنیم و او « سیف بن عمر » است ، که ابن

حجر عسقلانی متن گفتار علمای رجال را در حق او به شرح زیر آورده است :

1 ) ابن معین : ضعیف الحدیث است .

2 ) مرّة : در او خیری نیست .

3 ) ابوحاتم : متروک الحدیث است .

4 ) ابوداود : به چیزی نمی‌ارزد .

5 ) نسائی : ضعیف است .

6 ) دار قطنی : ضعیف و متروک است .

7 ) ابن عدی : برخی از احادیثش مشهور ، ولی همه‌اش منکر است ، کسی از او

پیروی نکرده .

8 ) ابن حبّان : به زندیق بودن متهم بود ، حدیث جعل می‌کرد و احادیث جعلی را

به بزرگان نسبت می‌داد .

9 ) حاکم : به زندقه متهم بود و روایاتش از درجه اعتبار ساقط است .⁽²⁾

8 . ابن خلدون

عبدالرحمن بن خلدون ، متوفّای 808 ق . در مقدّمه‌ی خود به پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

نسبت داده که فرمود :

« ترکت فیکم أمرین ، لن تضلّوا ما تمسّکتم بهما ، کتاب اللّه وسنّتی » ؛

دو چیز در میان شما وانهادم ، که تا هنگامی که به آن دو چنگ بزنید هرگز گمراه

نمی‌شوید : 1 ) کتاب خدا ؛ 2 ) سنّت من .⁽¹⁾

این متن نیز قابل اعتماد نیست ، زیرا :

اوّلاً : سند ندارد .

ثانیاً : شرط تمسّک دارد که عملاً نقض گردیده .

ثالثاً : ابن خلدون از مردان این میدان نیست و هر جا که در حوزه حدیثی سخن

گفته ، فضاحت بار آورده ، که یک مورد آن حوزه مهدویّت است ، که احادیث

مهدویت را زیر سؤال برده⁽²⁾و یکی از بزرگان اهل سنت نقد عالمانه‌ای بر او نوشته و

سخنان بی‌پایه‌اش را پاسخ داده است .⁽³⁾

ابن خلدون علیرغم اطلاعات گسترده‌اش در مسائل تاریخی می‌نویسد : شیعیان

دوازده امامی معتقدند که حضرت مهدی در خانه‌اش واقع در « حلّه » وارد سرداب

شده ، در آنجا مختفی گردید ! ! .. آنگاه افسانه‌های فراوانی در این رابطه به شیعیان

نسبت داده است ! .⁽⁴⁾

وی در اثر تعصّب عجیبی که علیه اهلبیت دارد ، در مورد جنگ صفّین بحث کرده ،

از معاویه دفاع کرده ، خلافت او را به اجماع امت دانسته و در مورد حضرت علی  علیه‌السلام

بر نبودن چنین اجماعی تصریح کرده است .⁽¹⁾

وی در مورد فاجعه کربلا نیز اصحاب یزید را مجتهد و بر حق دانسته ، امام

حسین  علیه‌السلام را به خطا نسبت داده است .⁽²⁾

و لذا از امثال ایشان تعجّبی نیست که در مقابل حدیث ثقلین نیز به بدل‌سازی

پرداخته ، به جای « عترتی » ؛ « سنّتی » نقل کند .

9 . سیوطی

جلال الدین سیوطی ، متوفّای 911 ق . در کتاب « خصائص » از بیهقی نقل کرده که

پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در حجّه‌الوداع فرمود :

« إسمعوا قولی ، فإنّی قد ترکت فیکم ما إن إعتصمتم به لن تضلّوا : کتاب اللّه

وسنّتی » ؛

به سخن من گوش فرادهید ، من در میان شما چیزی وانهاده‌ام که اگر بر آن چنگ

بزنید هرگز گمراه نخواهید شد ، کتاب خدا و سنّت من .⁽³⁾

ضعف طریق بیهقی را در ذیل حدیث چهارم بررسی کردیم و در ذیل حدیث اوّل

یادآور شدیم که سیوطی آن را از احادیث ساختگی برشمرده است .⁽⁴⁾

10 . متقی هندی

علاءالدّین بن حسام الدّین ، متّقی هندی ، متوفّای 975 ق . در کتاب : « کنز العمّال »

قرائت شاذّ و نادر آن را از دو منبع قدیمی نقل کرده :

1 ) کتاب « الغیلانیات » از ابوبکر شافعی⁽¹⁾

2 ) کتاب « الإبانة » از ابونصر سجزی⁽²⁾

بررسی دو متن یاد شده :

هیچکدام از این دو متن فوق مورد اعتماد و استناد نیستند :

متن اوّل مورد اعتماد نیست ، زیرا :

اوّلاً : کتاب « الغیلانیات من أجزاء الأحادیث » تألیف ابوبکر شافعی ، متوفّای

354 ق . به دست ما نرسیده و متّقی هندی سند آن را نقل نکرده است ، تا سند آن را

بررسی کنیم .

ثانیاً : اگر سند آن همان باشد که دار قطنی آن را به نقل از ابوبکر شافعی در سنن

خود آورده ، در طریق آن « صالح بن موسی » قرار گرفته و ما بی‌اعتبار بودن آن را در

ذیل حدیث سوّم نقل کردیم .

ثالثاً : در این متن بر جدا نشدن قرآن و سنّت از یکدیگر تأکید شده و آن عملاً اتّفاق

نیفتاده است .

متن دوّم نیز مورد اعتماد و استناد نیست ، زیرا :

اوّلاً : دو برادر در یک زمان زندگی می‌کردند که هر دو ملقّب به : « سجزی » و مکنّی

به : « ابونصر » بودند ، یکی : عبداللّه بن سعید بن حاتم ، متوفّای 469 ق . و دیگری :

عبیداللّه بن سعید بن حاتم ، متوفّای 444 ق . و ما نمی‌دانیم که منظور متّقی هندی از

« ابونصر سجزی » کدامین برادر است .

ثانیاً : هر یک از این دو برادر کتابی به نام « الإبانة » داشتند :

1 ) الإبانة فی الرّدّ علی الرّافعین ، از عبداللّه بن سعید بن حاتم

2 ) الإبانة الکبری فی مسألة القرآن ، از عبیداللّه بن سعید بن حاتم⁽¹⁾و ما نمی‌دانیم

که منظور از کتاب « الابانة » کدامین است .

ثالثاً : این کتابها به دست ما نرسیده و متّقی هندی نیز سند آنها را برای ما نقل

نکرده است .

رابعاً : مطابق نقل متّقی هندی ، خود صاحب « الابانه » بر این حدیث تعلیقه زده و

شگفتی خودش را از بودن چنین حدیثی ابراز کرده است .⁽²⁾

خامساً : متّقی هندی خود در کنزالعمال حدیث ثقلین را از ده‌ها منبع نقل کرده ، که

در همه آنها : « کتاب اللّه وعترتی » یا « کتاب اللّه واهل بیتی » آمده است .⁽³⁾

نقد و بررسی قرائت : کتاب اللّه و سنتی

از بررسی منابع حدیثی قرائت شاذّ و نادر « کتاب اللّه و سنتی » هر فرد باانصافی به

این نتیجه می‌رسد که این قرائت به هیچ وجه قابل اعتماد و استناد نمی‌باشد ، زیرا :

1 . تعبیر : « کتاب اللّه و سنتی » در صحیحین نیامده ، در حالی که : « کتاب اللّه و اهل

بیتی » در صحیح مسلم آمده است .⁽⁴⁾

2 . تعبیر : « کتاب اللّه و سنّتی » در هیچ یک از سنن چهارگانه نیامده ، در حالی که

تعبیر : « کتاب اللّه و عترتی اهل بیتی » در سنن ترمذی آمده است .⁽⁵⁾

3 . تعبیر : « کتاب اللّه و سنّتی » در شماری از منابع حدیثی چون : « الموطّأ » بدون

سند آمده⁽⁶⁾در حالی که قرائت مشهور : « کتاب اللّه وعترتی » در صحاح ، سنن ،

مسانید ، معاجم و دیگر منابع حدیثی با سندهای صحیح آمده ، که به چند نمونه‌ی آن

در همین گفتار اشاره کردیم .

4 . تعبیر : « کتاب اللّه و سنّتی » در هیچ منبعی با سند صحیح یا حسن نیامده ، بلکه با

سند ضعیف و باطل آمده ، چنانکه به تفصیل بیان شد و اینجا فقط اشاره می‌کنیم :

1 ) در سند دار قطنی : « صالح بن موسی » واقع شده ، که رجالیّون او را : ضعیف ،

متروک الحدیث ، منکر الحدیث ، غیر موثّق و غیرقابل اعتماد و احتجاج

دانسته‌اند .⁽¹⁾

2 ) در سند حاکم : « اسماعیل بن ابی اویس » قرار گرفته ، که علمای رجال او را :

ضعیف ، خیره‌سر ، سبک مغز ، حدیث دزد ، رشوه بگیر ، دروغ‌پرداز ، خلط کننده و

معترف به جعل حدیث معرّفی کرده‌اند .⁽²⁾

3 ) در سند ابن عبدالبرّ : « کثیر بن عبداللّه بن عمرو قرطبی » واقع شده ، که

حدیث‌شناسان او را : ضعیف ، دروغ‌گو ، منکر الحدیث ، واهی الحدیث ، متروک

الحدیث ، غیرموثّق و غیرمتین دانسته‌اند و شخص ابن عبدالبرّ گفته : بر ضعف او

اتّفاق نظر است .⁽³⁾

4 ) در سند قاضی عیاض : « سیف بن عمر » واقع شده ، که کارشناسان رجال حدیث

او را : ضعیف ، متروک‌الحدیث ، منکر الحدیث ، حدیث‌ساز و ساقط از اعتبار دانسته ،

به کفر و زندقه متّهم کرده‌اند .⁽⁴⁾

5 . دانشمند معاصر اردنی : حسن بن علی سقّاف شافعی ، می‌نویسد :

روایتی که در آن به جای : « اهل بیتی » لفظ « سنّتی » وارد شده ، از نظر سند باطل

است ،⁽⁵⁾در حالی که ده‌ها تن از بزرگان اهل‌سنّت به صحیح بودن : « کتاب اللّه

وعترتی » تصریح کرده‌اند ، که از آن جمله است :

1 ) حاکم نیشابوری ، متوفّای 405 ق . در مستدرک .⁽⁶⁾

2 ) حافظ ابن کثیر ، متوفّای 774 ق . در بدایه .⁽¹⁾

3 ) حافظ علی بن ابی‌بکر هیثمی ، متوفّای 807 ق . در مجمع .⁽²⁾

4 ) حافظ ابن حجر عسقلانی ، متوفّای 852 ق . در مطالب عالیه .⁽³⁾

5 ) جلال الدین سیوطی ، متوفّای 911 ق . در جامع صغیر .⁽⁴⁾

6 ) ابن حجر مکّی ، متوفّای 974 ق . در صواعق .⁽⁵⁾

7 ) علاّمه مناوی ، متوفّای 1030 ق . در فیض القدیر .⁽⁶⁾

6 . این دانشمند اردنی در کتاب دیگرش با صراحت هر چه تمام‌تر می‌گوید :

تعبیر « کتاب اللّه وسنتی » که در السنه‌ی مردم جاری است و خطیبان آن را با آب و

تاب بر فراز منبرها می‌خوانند ، حدیثی موضوع و مجعول است که امویان و پیروان

آنها آن را جعل کرده‌اند ، تا مردم را از حدیث صحیح : « کتاب اللّه و عترتی » باز دارند .⁽⁷⁾

وی در ادامه‌ی گفتار پیشین خود می‌گوید : حدیث « کتاب اللّه وعترتی » بی‌گمان

مجعول است و شکّی نیست که بنی امیّه در جعل آن دست داشته‌اند .⁽⁸⁾

7 . اگر فرض کنیم که تعبیر « کتاب اللّه وسنتی » سند معتبری داشته باشد ، هرگز

نمی‌تواند با متن معتبر ، مستند ، مشهور ، مستفیض و متواتری که همه‌ی بزرگان بر

صحیح بودن آن تصریح کرده‌اند ، معارضه کند .

8 . اگر فرض کنیم که قرائت « کتاب اللّه و سنّتی » سند صحیح داشته باشد ، آیا سنّت

پیامبر  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را از چه کسی فرابگیریم ؟ از اهل‌بیت که « هُم أدری بما فی البیت » ؟ از

امیرمؤمنان  علیه‌السلام که آیه تطهیر بر عصمت وی دلالت دارد ؟ از امیرمؤمنان  علیه‌السلام که سالها

پیش از بعثت در محضر پیامبر اکرم بوده ، پیش از بعثت سالها در معیّت آن حضرت

نماز خوانده و همانند سایه همواره پشت سر آن حضرت بوده است ؟ یا از امثال

« ابوهریره » که دو سه سال بیشتر محضر پیامبر را درک نکرده ، ولی صدها حدیث از

زبان پیامبر نقل کرده و برای جعل برخی از احادیث صدها هزار درهم از معاویه

اجرت گرفته است ؟ ! !

برای شناخت بهتر ابوهریره به کتابهایی که مستقلاًّ پیرامون وی تألیف شده

مراجعه فرمایید .⁽¹⁾

9 . رسول اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در حدیث ثقلین با جمله‌ی : « لن یفترقا حتّی یردا علیّ الحوض »

با قاطعیت تمام خبر داده که قرآن و عترت هرگز از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در روز

قیامت در کنار حوض کوثر بر آن حضرت وارد شوند ، ولی اگر تعبیر « کتاب اللّه

وسنتی » را پذیرا شویم باید بگوییم که پیشگویی پیامبر اتّفاق نیفتاد ، زیرا در همان

روزهای نخستین با تألیف و تدوین سنّت مخالفت شد و در حدود یک قرن از کتابت

حدیث به شدت جلوگیری شد ، و در این رابطه روایات فراوان جعل کرده به پیامبر

اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نسبت دادند ، از جمله :

لا تکتبوا عنّی الاّ القرآن ، فمن کتب عنّی غیر القرآن فلیمحه ، وحدّثوا عن

بنی إسرائیل ولا حرج ؛

از من به جز قرآن چیزی ننویسید ، هر کس از من چیزی به جز قرآن نوشته باشد

باید آن را نابود سازد ، ولی اگر از بنی‌اسرائیل چیزی حدیث کنید مانعی ندارد ! !⁽²⁾

با جعل احادیثی از این قماش ، اوّلاً : از نشر سنّت نبوی جلوگیری شد ، ثانیاً : راه

برای نقل اسرائیلیات فراهم گردید .

عبداللّه بن مسعود ، ابودرداء و ابومسعود انصاری به جرم نقل حدیث زندانی

شدند⁽¹⁾به فرمان خلیفه همه‌ی کتابهای حدیثی طعمه‌ی حریق شد⁽²⁾و این منع

حدیث تا زمان عمر بن عبدالعزیز ادامه یافت .

10 . بسیاری از بزرگان اهل سنّت و همه‌ی علمای شیعه از حدیث ثقلین ، امتداد

امامت اهلبیت را تا پایان جهان استفاده کرده‌اند ، زیرا پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در این حدیث

متواتر خبر می‌دهد که قرآن و عترت تا روز رستاخیز هرگز از یکدیگر جدا نخواهند

شد ، پس اگر روزی بیاید که در آن پیشوایی قابل تمسّک از عترت پیامبر نباشد

پیشگویی پیامبر خلاف خواهد شد و چنین چیزی امکان‌پذیر نمی‌باشد ، زیرا قرآن

کریم گفته‌های پیامبر را قطعی و غیرقابل تردید دانسته ، با قاطعیّت می‌فرماید :

« وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی * إِنْ هُوَ إِلاّ وَحْیٌ یُوحی » ؛

هرگز از روی هوای نفس سخن نمی‌گوید ، به جز آنچه به او وحی می‌شود .⁽³⁾

قرآن کریم صدق گفتار پیامبر اکرم را تضمین کرده ، در حالیکه اگر « کتاب اللّه

وسنّتی » را بپذیریم ، گفتار پیامبر خلاف خواهد بود ، زیرا از نخستین روزهای ارتحال

پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سنّت او را زیر پا نهادند ، خواسته‌های خود را جایگزین سنّت پیامبر

کردند ، حتّی از نقل و نشر و تدوین سنّت آن حضرت به شدّت نهی کردند ، و اینک

چند نمونه از مخالفت متولّیان امر با سنّت قطعی پیامبر :

1 . حجّ تمتّع

متعة الحجّ ریشه‌ی قرآنی دارد و از سنّت قطعی پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در حجّه‌الوداع

می‌باشد ، ولی خلیفه دوّم گفت :

خدا هر چه خواسته به پبامبرش اجازه داده ، شما خود نگهداری کنید و عمره را

منحصراً در غیر « اشهر حج » انجام بدهید .⁽⁴⁾

2 . ازدواج موقّت

متعة النّساء نیز ریشه‌ی قرآنی دارد ، ولی خلیفه گفت :

هر کس متعه انجام دهد او را سنگسار می‌کنم .⁽¹⁾

و خود به صراحت می‌گوید :

متعتان کانتا علی عهد رسول اللّه ، أنا أنهی عنهما وأعاقب علیهما : متعة

الحجّ ومتعة النّساء ؛

دو « متعه » در عهد پیامبر رایج بود ، من از آنها نهی می‌کنم ، و بر آنها کیفر می‌کنم :

1 ) متعة الحجّ ( انجام دادن عمره در اشهر حج ) .

2 ) متعة النّساء ( ازدواج موقت ) .⁽²⁾

3 . سه طلاق در یک مجلس

از سنّت قطعی عهد پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود که سه طلاق در یک مجلس ، یک طلاق

محسوب شود ، خلیفه‌ی دوم آن را سه طلاق قرار داد .⁽³⁾

4 . ترک تیمّم و نماز

تیمّم در قرآن کریم به صراحت آمده و جزء سنّت قطعی پیامبر بود، از خلیفه دوم

پرسیدند : گاهی پیش می‌آید یک ماه ، دو ماه آب پیدا نمی‌کنیم ، خلیفه گفت :

من تا وقتی که دسترسی به آب پیدا کنم نماز نمی‌خوانم .⁽⁴⁾

5 . نماز تمام در سفر

نماز شکسته برای مسافر ریشه‌ی قرآنی دارد و از سنّت قطعی پیامبر بود که در منی

و غیرمنی در سفر نمازهای چهاررکعتی را دو رکعتی می‌خواند ، عثمان آن را به چهار

رکعتی تبدیل کرد .⁽¹⁾

6 . باده نوشی

حرمت شرب خمر در قرآن کریم به صراحت آمده ، از ضروریّات دین مقدّس

اسلام و از سنّت قطعی پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود ، ولی معاویه علناً در کنار سفره‌اش شراب

می‌نهاد ، خود به صورت علنی مشروب می‌خورد و به حاضران تعارف می‌کرد .⁽²⁾

7 . الحاق فرزند نامشروع

از سنّت مؤکّد پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله این بود که بچّه در خانه‌ای که متولّد شده به صاحب

خانه ملحق می‌شود و به فرد زانی حدّ جاری می‌شود ، ولی معاویه با شهادت یک نفر

باده‌فروش ، زیاد بن أبیه را به ابوسفیان ملحق نمود .⁽³⁾

8 . دشمنی با نفس پیامبر

از سنّت مؤکّد پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دعوت مردم به محبّت و مودّت امیرمؤمنان  علیه‌السلام و

برحذر داشتن آنها از هر گونه توهین به آن حضرت بود و به صراحت اعلام می‌کرد :

من سبَّ علیّاً فقد سبَّنی ؛

هر کس علی را دشنام دهد مرا دشنام داده .⁽⁴⁾

ولی به فرمان معاویه به مدّت 1000 ماه⁽⁵⁾در بیش از 000/70 منبر به صراحت به

آن حضرت سبّ و لعن کردند .⁽⁶⁾

معاویه به مغیره می‌گوید : به علی ، علنی دشنام بده و به طور علنی او را تنقیص کن .⁽⁷⁾

9 . تجاوز به حریم مکه و مدینه

پسرش یزید علنی مشروب می‌خورد ، 12000 نفر به فرماندهی مسلم بن عقبه

برای کشتار اهل مدینه به مدینه‌ی منوّره فرستاد ، سه شبانه‌روز اهل مدینه را قتل عام

کرد ، اهل مکه را با منجنیق کشت ، دامنه‌ی آتش به کعبه رسید ، استار کعبه طعمه‌ی

حریق شد⁽¹⁾و با این همه جنایت بر تخت خلافت تکیه کرده ، نگهبان سنّت نبوی

بود ! ! و عبداللّه بن عمر اعلام می‌کرد که هر کس از اطاعت او سرپیچی کند با مرگ

جاهلی می‌میرد ! .⁽²⁾

10 . میگساری بر فراز بام کعبه

ولید بن یزید بن عبدالملک که در لیست خلفای دوازده‌گانه‌ی پیامبر ، از سوی ابن

حجر عسقلانی به عنوان دوازدهمین آنها تعیین شده⁽³⁾هیچ گناهی را فروگذار نشد و

کارش به آنجا رسید که رهسپار مکّه شد تا بر فراز پشت‌بام کعبه شراب بخورد ! .⁽⁴⁾

این بود اشاره‌ای کوتاه به پایمال شدن سنّت نبوی توسّط متولّیان امر خلافت ، که

صرفاً به طور اشاره ، آن هم به مسائل درجه دو و سه ، و پرهیز از طرح مسائل اصلی

چون غصب خلافت و مصادره فدک و ... طرح گردید .

از طرح این موضوع به این نتیجه می‌رسیم که به دنبال ارتحال پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

سنّت آن حضرت رسماً توسّط متولّیان امر خلافت ، به بوته‌ی فراموشی سپرده شد و

عملاً چیزی از سنّت آن حضرت از دستبرد متصدّیان امر محفوظ نماند .

پس اگر قرائت : « کتاب اللّه و سنّتی » صحیح باشد ، آیا نتیجه‌ی قطعی آن با جمله‌ی

صریح و قاطع پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در همین حدیث : « لا یفترقان حتّی یردا علیّ الحوض »

تناقض پیدا نمی‌کند ؟ !

یکی از دلایل قطعی ما بر زنده بودن حضرت ولی‌عصر ـ ارواحنا فداه ـ در عصر غیبت

همین فراز از حدیث ثقلین می‌باشد ، زیرا اگر یک روز حجّت خدا در روی زمین

نباشد این فرمایش پیامبر اکرم  صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خلاف خواهد بود .

و این نکته‌ی بسیار مهمّی است که برخی از بزرگان اهل سنّت نیز به آن توجه نموده‌اند و

اینک به نقل دو فراز کوتاه از دو شخصیّت برجسته‌ی اهل تسنّن بسنده می‌کنیم :

1 . ابن حجر هیتمی ، متوفّای 974 ق . پس از نقل حدیث ثقلین و تحلیل فرازهای

آن می‌نویسد :

در احادیث وارده پیرامون تمسّک به اهل‌بیت اشاره است به اینکه هرگز فردی

شایسته‌ی تمسّک از اهل‌بیت تا روز قیامت منقطع نخواهد شد ، چنانکه قرآن کریم نیز

اینگونه است ، و لذا آن دو ( قرآن و اهل‌بیت ) امان هستند برای اهل زمین ، چنانکه به

حدیثش اشاره خواهیم کرد .

گواه دیگر آن ، حدیثی است که قبلاً تقدیم شد : « در میان هر طائفه‌ای از امّت من

افراد عادلی از اهل‌بیت من خواهد بود که ... » .

شایسته‌ترین انسان برای تمسّک کردن در میان اهل‌بیت ، امام و عالم آنها ، علی بن

ابی‌طالب ـ کرّم اللّه وجهه ـ می‌باشد ، که در صفحات پیشین از دانش بیکران و استنباطهای

دقیقش سخن گفتیم » .⁽¹⁾

2 . محمّد عبدالرّؤوف مناوی ، متوفّای 1030 ق . در شرح : « جامع الصغیر » سیوطی ،

در شرح حدیث ثقلین به تفصیل سخن گفته ، که تنها به فرازهایی از آن اشاره می‌کنیم :

منظور از « عترت » همان « اصحاب کساء » هستند که خداوند هر گونه پلیدی را از

آنها زدوده ... محبت و احترام آنها را واجب مؤکّد نموده و احدی را در کوتاهی از این

وظیفه معذور ندیده ...

تلازم کتاب و عترت استمرار دارد تا روزی که در حوض کوثر بر آن حضرت وارد

شوند ، و این بیان پیامبر اشاره ، بلکه تصریح است به اینکه قرآن و عترت همسنگ

یکدیگر هستند ...

از این حدیث استفاده می‌شود که باید در هر زمانی کسی از عترت طیّب و طاهر ، تا

روز رستاخیز شایسته‌ی تشبّث و تمسّک در روی زمین باشد ، تا این فرمان اکید بر

تمسّک به او متوجّه باشد ، چنانکه قرآن نیز چنان است .

از این رهگذر آنها برای اهل زمین امان هستند ، اگر آنها از روی زمین برداشته

شوند ، همه‌ی اهل زمین از بین می‌روند .⁽¹⁾

امیدواریم در آینده‌ای نه چندان دور کتاب مستقلّی در این رابطه منتشر کرده ، ابعاد

مختلف این حدیث شریف را مشروحاً بیان کنیم .

حوزه علمیّه قم

علی‌اکبر مهدی‌پور