چهل حدیث نظم و دینداری

مشخصات کتاب

سرشناسه : امیر‌خانی، علی، ۱۳۵۱ -

عنوان و نام پدیدآور : چهل حدیث نظم و دینداری/ نویسنده علی امیرخانی.

مشخصات نشر : قم: آستانه مقدسه قم، انتشارات زائر، ۱۳۸۷.

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

وضوع : اربعینات -- قرن ۱۴

موضوع : احادیث شیعه -- قرن ۱۴

موضوع : دین

موضوع : دینداری

شناسه افزوده : آستانه مقدسه قم. انتشارات زائر

رده بندی کنگره : BP۱۴۳/۹/ح۸۷چ۹ ۱۳۸۷

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۲۱۸

اشارة

فهرست مطالب

فهرست مطالب

مقدمه ناشر··· 5

آفرینش کتاب نظم··· 13

1 . نظم و دینداری··· 14

2 . آرزوهای بر باد رفتنه··· 15

3 . نقش برنامه ریزی در زندگی··· 16

4 . آخرین سفارش‌ها··· 17

5 . سیاست برنامه ریزی··· 18

6 . برنامه ریزی و قناعت··· 19

7 . پرهیز از کار بیهوده··· 20

8 . اقدام نسنجیده ممنوع··· 21

9 . دور اندیشی··· 22

10 . برنامه، مانع لغزش··· 23

11 . کار امروز را به فردا نیفکن··· 24

12 . رمز پیروزی··· 25

13 . فرجام نگری··· 26

14 . اوّل اندیشه بعد اقدام··· 27

15 . فرصت شناسی··· 28

16 . فرصت موجود··· 29

17 . مؤمن، برنامه ریز··· 30

18 . نظم در مصرف··· 31

19 . اعتدال، عامل رشد··· 33

20 . پایداری زندگی··· 34

21 . برنامه ریزی و ایمنی از پشیمانی··· 35

22 . فقر، نتیجه بی برنامگی··· 36

23 . نظم دلیل خردمندی است··· 37

24 . مدارا عامل توسعه رزق··· 38

25 . برنامه روزانه··· 39

26 . نقش برنامه ریزی در کمال··· 41

27 . امروز را دریاب··· 42

28 . زیانکار میدان کیست؟··· 43

29 . رهتوشه آینده··· 44

30 . بهره از فرصت‌ها··· 45

31 . برنامه ریزی درمان مشکلات··· 46

32 . اوّل اندیشه، وانگهی گفتار··· 47

33 . مهم‌تر را دریاب··· 48

34 . کمال ایمان··· 49

35 . تقسیم فرصت روزانه··· 50

36 . هیزم چین شب مباش··· 52

37 . عاقبت اندیش باش··· 53

38 . برنامه‌ریزی در تهذیب··· 54

39 . انضباط دل‌ها··· 55

40 . اوّل شناخت بعد اقدام··· 56

منابع و مآخذ··· 57

مقدمه ناشر

کَلامُکُمْ نُورٌ

سخن شما اهل بیت، نور است.

زیارت جامعه کبیره

بر آستان احادیث اهل بیت ، عقل خضوع می‌کند دل خشوع می‌یابد و روح سیراب می‌شود . احادیث نورانی ائمه اطهار ، منشوری است که حکمت‌های قدسی و معارف ناب الهی را بر دل‌ها و عقل‌ها می‌تاباند . گلشنی روح پرور و گنجینه‌ای گرانبها و سرمایه‌ای پایان‌ناپذیر است .

امام باقر علیه‌السلام فرمود :

شَرِّقا أوْ غَرِّبا ، فَلا تَجِدانِ علما صحیحا اِلاّ شیئا خَرَجَ مِنْ عِندنِا اهلِ البیت؛⁽¹⁾

به شرق و غرب جهان بروید ، هیچ دانش صحیحی نخواهید یافت ، مگر آن که از ما خاندان پیامبر صادر شده است .

همواره مدیون راویان ، محدّثان و عالمان گذشته شیعه‌ایم که با دقّت و درایت و مسئولیت‌شناسی ، سخنان نورانی پیشوایان معصوم را ثبت و ضبط کرده و به عنوان «میراث اهل بیت» به نسل‌های بعدی سپرده‌اند .

احادیث اهل‌بیت علیهم‌السلام آنگونه که خودشان فرموده‌اند ، «نور» است .

مجموعه‌های حدیثی ، دانشکده‌های صامت امّا جاویدان امامان شیعه است که بشریّت را آموزش غیر حضوری می‌دهد و خرسندیم که ما میراث‌دار این

علوم و معارفیم . برای پیمودن راه صحیح زندگی و رهایی از حیرت‌ها و ضلالت‌ها و کج راهه‌ها ، نیازمند این احادیثیم که «چراغ راه» و هدایت‌گر اندیشه‌ها و صفابخش دل‌ها و جان‌ها است .

روایات پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و اهل بیت او ، هم در عرصه مباحث اعتقادی برای ما «حجّت» است ، هم در قلمرو فقه و تبیین احکام شرع و حلال و حرام الهی سند و پشتوانه است ، هم در موضوعات اخلاقی ، تربیتی ، تهذیب نفس ، پند و موعظه ، سرشار از حکمت و بینش و هدایت است و اگر مردم با احادیث نورانی خاندان عصمت و طهارت آشنا شوند ، دل در گرو محبت و اطاعت آنان می‌نهند، همانگونه که حضرت رضا علیه‌السلام فرمود : اِنَّ النّاسَ لو عَلِموا مَحاسِنَ کلامِنا لاَتّبعونا؛⁽¹⁾

اگر مردم خوبی‌ها و زیبایی‌های سخن ما را بدانند ، از ما پیروی می‌کنند .

بر این اساس ، آموختن ، نوشتن ، بیان ، نشر ، شرح و تبیین، حفظ و تعلّم احادیث اهل بیت ، کاری است ارزشمند و در راستای حفظ و گسترش فرهنگ اهل بیت علیهم‌السلام .

کتب حدیثی شیعه ، همچون دریایی عمیق و موّاج پر از گهرهای نفیس است . برای بهره‌گیری از ذخایر این اقیانوس ژرف و پرگهر ، باید به غوّاصی در دل آن پرداخت و لؤلؤ و مرجان‌هایی به دست آورد و به نسل امروز و مشتاقان عرضه کرد .

«چهل حدیث نویسی» ، یکی از گام‌های ارزشمند در نشر و تشریح احادیث عترت پاک نبوی است که عالمان از دیرباز به آن مبادرت می‌ورزیدند و جامعه را از معنویّت آثار اهل بیت بهره‌مند می‌ساختند . اینکه

امامان فرموده‌اند : هر کس چهل حدیث از احادیث ما را حفظ کند ، در روز قیامت فقیه و دین شناس برانگیخته می‌شود ، هم پشتوانه چنین حرکت علمی و فرهنگی است ، هم ما را به ضرورت حفظ احادیث آنان آگاه می‌کند . چه حفظ به معنای به حافظه سپردن باشد ، چه ثبت و ضبط و جلوگیری از فراموش شدن و از بین رفتن باشد و چه به معنای حفظ در عمل . به هر حال ، تشویقی است برای رویکرد به معارف اهل بیت که در کلمات نورانی آنان نهفته است .

امروز ، نیاز جامعه به آشنایی با فرهنگ ناب اهل بیت ، بیش از هر زمان احساس می‌شود . عطش و استقبال هم که مردم از خود نشان می‌دهند ، ضرورت ارائه و عرضه کلمات خاندان عصمت را در قالبی روان ، سهل الوصول و متناسب با اقشار مختلف علاقه‌مند ، روشن‌تر نشان می‌دهد و به همین دلیل ، مراکز و مؤسّسات و اشخاصی به نشر «چهل حدیث»

می‌پردازند .

آستانه مقدسه حضرت معصومه علیهاالسلام نیز به عنوان یک حرکت فرهنگی در راه نشر احادیث پیشوایان دین و ترویج معارف عترت ، اقدام به چاپ این سلسله از چهل حدیث‌های موضوعی کرده است . موضوعات ، ابتدا در کمیته‌ای تعیین ، سپس به محققان و مؤلفان سفارش داده شده تا به گردآوری و تدوین چهل حدیث پیرامون موضوعات برگزیده بپردازند . سعی شده است اغلب موضوعات ، اخلاقی ، تربیتی ، کاربردی و معارفی باشد . تا چه قبول افتد و چه در نظر آید .

امّا جزوه حاضر .....

از مهمترین اصول موفقیّت در زندگی فردی و اجتماعی ، نظم و برنامه‌ریزی و استفاده از سرمایه عمر و امکانات مادّی و معنوی ، فردی و اجتماعی .

شناخت هدف ، شناخت راه‌های رسیدن به هدف و

به کارگیری صحیح قوا و امکانات و فرصت‌ها برای رسیدن به اهداف متعالی . رمز موفقیّت است و در منابع دینی گاهی با عنوان «تدبیر» ، «تقدیر» ، «نظم» ، «حزم» ، «اقتصاد» ، «فرصت» و ... از آن یاد شده است . در آخرین وصیت حضرت علی علیه‌السلام هم در بستر شهادت ، توصیه به نظم در امور دیده می‌شود .

به کار بستن توصیه به نظم و تدبیر و برنامه‌ریزی که در متون دینی آمده است . هم سپاس عملی مواهب پروردگار است ، هم عامل کامیابی انسان در زندگی است .

گردآوری چهل حدیث سودمند در این موضوع ، که حاصل زحمت برادر عزیز حجة الاسلام والمسلمین جناب آقای علی امیرخانی است ، قابل تقدیر است .

امید است نشر این معارف و عمل به این احادیث ، زندگی بهتر و موفقیت آمیزتری را در سایه رهنمود پیشوایان حق برای ما رقم بزند . ان شاء اللّه .

انتشارات زائر / آستانه مقدسه

1387 ش

آفرینش کتاب نظم

اشارة

قرآن کریم می‌فرماید:

الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ؛⁽¹⁾

خورشید و ماه با حساب منظمی می‌گردند.

1.نظم و دینداری

امام صادق علیه‌السلام :

مِنَ الدّینِ التَّدْبیرُ فی المَعیشَةِ؛⁽¹⁾

تدبیر و برنامه ریزی در زندگی از دین است.

2.آرزوهای بر باد رفته

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

فَتَدارَکْ ما بَقِیَ مِنْ عُمُرِکَ وَ لا تَقُلْ غَدا اَوْ بَعْدَ غَدٍ فَإِنَّما هَلَکَ مَنْ کانَ قَبَلَکَ بِاِقامَتِهِم عَلَی الأَمانیِّ وَ التَّسْویفِ حَتّی اَتاهُمْ اَمرُاللّه بَغْتَةً وَ هُمْ غافِلُونَ؛⁽¹⁾

آن‌چه را که از عمر تو باقی مانده است، دریاب و مگو فردا و پس فردا؛ زیرا پیشینیان تو به آن سبب هلاک شدند که تکیه بر آروزها کردند و امروز و فردا نمودند، تا آن‌که فرمان خدا [مرگ] ناگهان فرا رسید، در حالی که غافل بودند.

3.نقش برنامه ریزی در زندگی

امام صادق علیه‌السلام :

اَلتَّقْدیرُ نِصْفُ العَیْشِ؛⁽¹⁾

برنامه ریزی نیمی از زندگی است.

4.آخرین سفارش‌ها

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

اُوصِیکُما وَ جَمیعَ وُلدی وَ اَهْلی وَ مَنْ بَلَغَهُ کِتابی بِتَقْوِی اللّه‌ِ وَ نَظْمِ اَمرِکُم؛⁽¹⁾

شما (حسن و حسین) و همه فرزندان و خانواده‌ام و هر کس را که نامه من به او می‌رسد، به تقوای الهی و نظم در کارهایتان سفارش می‌کنم.

5.سیاست برنامه ریزی

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

حُسْنُ التَّدْبیرِ وَ تَجَنُّبُ التَّبْذیرِ مِنْ حُسْنِ السِیاسَةِ؛⁽¹⁾

برنامه ریزی صحیح و دوری از اسراف از سیاست‌های پسندیده است.

6.برنامه ریزی و قناعت

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

حُسْنُ التَّدْبیرِ مَعَ الکِفاف اَکْفی لَکَ مِنَ الْکَثیرِ مَعَ الإِسْرافِ؛⁽¹⁾

برنامه ریزی پسندیده همراه با قناعت از ثروت زیادی که با اسراف همراه باشد بهتر است.

7.پرهیز از کار بیهوده

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

اَلعاقِلُ مَنْ لایُضیعُ لَهُ نَفَسا فِیما لایَنْفَعُهُ وَ لایَقْتَضی ما لایَصْحَبُهُ؛⁽¹⁾

عاقل کسی است که یک نَفَس [یک لحظه] به کار بدون فایده نمی‌پردازد و چیزی را که همراهش باقی نمی‌ماند گرد نمی‌آورد.

8.اقدام نسنجیده ممنوع

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

لاتُقَدِمَنَّ عَلی اَمْرٍ حَتی تَخْبِرَهُ؛⁽¹⁾

تا کاری را خوب نسنجیده‌ای به آن اقدام مکن.

9.دور اندیشی

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

رَوِّ تَحْزِمُ فَاِذا اِسْتَوضَحَتْ فَاجْزِمْ؛⁽¹⁾

تأمل کن تا دور اندیش باشی هنگامی که جوانب کار روشن شد، قاطعانه آن را انجام بده.

10.برنامه، مانع لغزش

امام رضا علیه‌السلام :

مَنْ طَلَبَ الاَمْرَ مِنْ وَجْهِهِ لَمْ یَزِلَّ فَإِنْ زَلَّ لَمْ تَخُذِلْهُ الحِیْلَةُ؛⁽¹⁾

هر کس کار را از روی برنامه و راهش بجوید، نلغزد و اگر هم لغزید برنامه ریزی به کمکش می‌آید.

11.کار امروز را به فردا نیفکن

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

اَحْزَمُ النّاسِ رَأیا مَنْ اَنْجَزَ وَعْدَهُ وَ لم یُؤَخِّرْ عَمَلَ یَومِهِ لِغَدِهِ؛⁽¹⁾

دور اندیش‌ترین مردم کسی است که به وعده خود عمل کند و کار امروزش را به فردا نیفکند.

12.رمز پیروزی

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

اَلظَّفَرُ بِالحَزْمِ وَ اَلْجَزْمِ؛⁽¹⁾

پیروزی با دور اندیشی (برنامه ریزی) و اراده پایدار به دست می‌آید.

13.فرجام نگری

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

مَنْ نَظَرَ فی الْعَواقِبِ سَلِمَ فی النَّوائِبِ ومَنْ فَکَّرَ فِی العَواقِبِ اَمِنَ المعاطِبَ؛⁽¹⁾

هر کس عاقبت اندیش باشد در گرفتاری‌ها سالم ماند و هر که در عواقب امور بیندیشد از مهلکه‌ها در امان می‌ماند.

14.اوّل اندیشه بعد اقدام

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

فَاِنّی اَوصیکَ اِذا اَنْتَ هَمَمْتَ بِأَمرٍ فَتَدَبَّرْ عاقِبَتَهُ فَاِنْ یَکُنْ رُشْدا فَامْضِهِ وَ اِنْ یَکُنْ غَیّا فانتَهِ عَنْهُ؛⁽¹⁾

پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در پاسخ سؤال کننده‌ای فرمود:

به تو سفارش می‌کنم هر گاه خواستی کاری کنی در عاقبت آن بیندیش. اگر کار درستی بود، آن را انجام بده، و اگر نادرست و گمراه کننده بود، از آن خودداری کن.

15.فرصت شناسی

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

مَنْ ناهَذَ الفُرْصَةَ اَمِنَ الغُصَّةَ؛⁽¹⁾

هر کس فرصت را غنیمت شمرد، از اندوه در امان است.

16.فرصت موجود

امام صادق علیه‌السلام :

مَنْ إِنتَظَرَ بِمُعاجُلَةِ الفُرصَةِ مُؤاجَلَةَ الإِستقصاءِ سَلَبَتْهُ الاَیّامُ فُرْصَتَهُ لِاَنَّ مِنْ شَأنِ الاَیّامِ السَّلبَ وَ سَبیلُ الزَّمَنِ الفَوتُ؛⁽¹⁾

با در دست داشتن فرصت موجود، در انتظار فرصت کاملی در آینده باشد، روزگار همان فرصت را نیز از او برباید؛ زیرا کار ایام غارت است و راه و روش زمان از دست رفتن است.

17.مؤمن، برنامه ریز

امام صادق علیه‌السلام :

اَلْمُؤمِنُ حَسَنُ المَعُونَةِ خَفیفُ المَئُونَةِ جَیِّدُ التَّدبیرِ لِمَعیشَتِهِ؛⁽¹⁾

مؤمن به خوبی به مردم یاری می‌رساند، کم هزینه است و دارای نظم و تدبیر نیک در امور زندگی است.

18.نظم در مصرف

امام صادق علیه‌السلام :

شَکا قَومٌ اِلَی النَّبِیِّ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سُرعَةَ نَفَادِ طَعامِهِمْ، فقال تکیلونَ او تُهیلوُنَ؟ قالوا: نَهیلُ یا رَسُولَ اللّه‌ِ (یعنی الجِزافَ) قال کیلُوا وَ لا تَهیلُوا فَاِنَّهُ اَعظَمُ لِلْبَرَکَةِ؛⁽¹⁾

گروهی از این‌که گندم و خوراکشان به زودی تمام می‌شود به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شکایت بردند، پیامبر فرمود: [به هنگام مصرف] پیمانه می‌کنید یا بی پیمانه می‌ریزید؟ گفتند: ای رسول خدا، بدون پیمانه

می‌ریزیم [یعنی بدون حساب و کتاب]. فرمود: پیمانه کنید [اندازه و نظم داشته باشید] که این کار برکت را می‌افزاید.

19.اعتدال، عامل رشد

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

الاقْتِصادُ یُنْمِی القَلیلَ؛⁽¹⁾

میانه‌روی و نظم، کم را زیاد می‌کند.

20.پایداری زندگی

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

قِوامُ العَیْشِ حُسْنُ التَّقدیرِ وَ مِلاکُهُ حُسْنُ التَّدبیرِ؛⁽¹⁾

پایداری و قوام زندگی به برنامه ریزی نیکوست و وسیله رسیدن به آن، مدیریت صحیح است.

21.برنامه ریزی و ایمنی از پشیمانی

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

اَلتَّدبیرُ قَبْلَ الْعَملِ یُؤْمِنُکَ مِنَ النَّدَمِ؛⁽¹⁾

عاقبت‌اندیشی پیش از عمل تو را از پشیمانی در امان دارد.

22.فقر، نتیجه بی برنامگی

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

تَرْکُ التَّقْدیرِ فِی الْمَعِیشَةِ یُورِثُ الفَقْرَ؛⁽¹⁾

نداشتن برنامه صحیح در زندگی، نیازمندی و فقر به بار می‌آورد.

23.نظم دلیل خردمندی است

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

ادَلُّ شَی‌ءٍ عَلی غَزَارةِ العَقْلِ حُسنُ التَّدبیرِ؛⁽¹⁾

بزرگترین دلیل بر خردمندی، برنامه ریزی پسندیده است.

24.مدارا عامل توسعه رزق

امام صادق علیه‌السلام :

اَیُّما اَهْلِ بَیْتٍ اُعطُوا حَظَّهُم مِن الرِّفْقِ فَقَدْ وَسَّعَ اللّه‌ُ عَلَیهِم فِی الرِّزْقِ وَ الرِّفْقُ فِی تَقدیرِ المَعْیشَةِ خَیرٌ مِنَ السَّعَةِ فِی اَلْمالِ؛⁽¹⁾

هر خانواده‌ای که بهره خود را از مدارا گرفتند، خدا روزیشان را وسعت داد و مدارا در برنامه ریزی اقتصادی از وسعت و فراوانی مالی بهتر است.

25.برنامه روزانه

امام رضا علیه‌السلام :

اِجتَهِدُوا اَنْ یَکُونَ زَمانُکُم اربَعَ ساعاتٍ ساعةً لِلّهِ لِمُناجاتِهِ وَ ساعةً لِأَمْرِ المَعَاشِ وَ ساعةً لِمُعاشَرَةِ الاِخْوانِ الثِّقاتِ و الذّین یَعرفُونَ عُیُوبَکُم وَ یُخْلِصُونَ لَکُم فی الباطِنِ وَ ساعةً تَخْلوُنَ فیها لِلَّذاتِکُم و بِهذِهِ الساعَةِ تَقَدِرُونَ عَلی الثَّلاثِ ساعاتٍ؛⁽¹⁾

بکوشید زمانتان را به چهار بخش تقسیم کنید: زمانی برای مناجات با خدا، زمانی برای تأمین معاش،

زمانی برای معاشرت با برادران و معتمدانی که عیب‌هایتان را به شما می‌شناسانند و در دل شما را دوست دارند، و ساعاتی برای لذت‌های حلال و با بخش چهارم توانایی انجام دادن سه بخش دیگر را به دست می‌آورید.

26.نقش برنامه‌ریزی در کمال

امام باقر علیه‌السلام :

اَلْکَمالُ کُلُّ الکَمالِ التَّفَقُهُ فِی الدِّینِ وَ الصَّبرُ عَلَی النَّائَِبةِ وَ تقدیرُ المَعِیشَةِ؛⁽¹⁾

همه کمال و رشد در شناخت عمیق دین و شکیبایی در پیشامدهای ناگوار و اندازه نگاه داشتن در زندگی است.

27.امروز را دریاب

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

ماضِیَ یَومِکَ فائِتٌ وَ آتیهِ مُتَّهَمٌ وَ وَقْتُکَ مَغْتَنَمٌ فَبادِرْ فیهِ فُرصَةَ الاِمکانِ؛⁽¹⁾

دیروزت از دست رفت و به فردایت یقین نیست، پس امروزت را غنیمت بشمار و این فرصت فراهم شده را دریاب.

28.زیانکار میدان کیست؟

امام باقر علیه‌السلام

اِیّاکَ وَ التَّفْریطَ عِنْدَ اِمکانِ الفُرصَةِ فَإِنَّهُ مَیدانٌ یَجْری لِاَهلِهِ الخُسرانَ؛⁽¹⁾

مبادا فرصت‌های به دست آمده را از دست بدهی که در این میدان آن که وقت را ضایع کند، زیان می‌بیند.

29.رهتوشه آینده

امام حسن مجتبی علیه‌السلام :

یَابنَ آدَمَ... خُذْ مِمّا فی یَدَیْکَ لِما بَیْنَ یَدَیْکَ فَإنَّ المُؤمِنَ یَتَزَوَّدُ وَ الکافِرَ یَتَمَتَّعُ؛⁽¹⁾

ای پسر آدم! از آن چه در دست داری برای آن‌چه در پیش داری بهره‌گیر؛ زیرا مؤمن توشه بر می‌دارد و کافر خوشگذرانی می‌کند.

30.بهره از فرصت‌ها

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

مَنْ فُتِحَ لَهُ بابُ خَیرٍ فَلْیَنْتَهِزْهُ فَاِنَّهُ لایَدری مَتی یُغْلَقُ عَنْهُ؛⁽¹⁾

هر کس دری از خیر به رویش گشوده شد، باید آن را غنیمت شمرد؛ زیرا نمی‌داند چه وقت در به رویش بسته می‌شود؟

31.برنامه ریزی درمان مشکلات

امام امیر مؤمنان علی علیه‌السلام :

مَنْ قَعَدَ عَنْ حِیلَتِهِ أقامَتْهُ الشَّدائِدُ؛⁽¹⁾

هر کس به چاره اندیشی و برنامه ریزی برنخیزد، سختی‌ها او را به ایستادن وادار کنند.

32.اوّل اندیشه، وانگهی گفتار

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

قَدِّرْ ثُمَّ اقْطَعْ وَ فَکِّرْ ثُمَّ انطِقْ وَ تَبَیَّنْ ثُمَّ اِعْمَلْ؛⁽¹⁾

اندازه‌گیری کن، سپس بِبُر، بیندیش. سپس بازگوی و برنامه ریزی کن سپس به کار اقدام کن.

33.مهم‌تر را دریاب

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

مَنْ اِشْتَغَلَ بِغَیْرِ المُهِمِّ ضَیَّعَ الأَهَمَ؛⁽¹⁾

آن کس که به امور غیر مهم خود را مشغول سازد، مهم‌تر را از دست می‌دهد.

34.کمال ایمان

امام رضا علیه‌السلام :

لایَسْتَکمِلُ عبدٌ حَقیقَةَ الایمانِ حَتّی یَکونَ فیهِ خِصالُ ثَلاثٌ، اَلتَّفَقُهُ فی الدّینِ وَ حُسْنُ التَّقْدیرِ فی المَعیشَةِ وَ الصَّبْرُ عَلَی الرَزایا؛⁽¹⁾

حقیقت ایمان بنده‌ای به کمال نمی‌رسد، مگر این‌که سه خصلت در او باشد؛ دین را درست وکامل بفهمد، در زندگی خوب برنامه ریزی کند و در برابر بلاها بردبار باشد.

35.تقسیم فرصت روزانه

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

یَنْبَغِی لِلْعاقِلِ اِذا کانَ عاقلاً اَنْ یَکُونَ لَهُ اَربَعُ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ ساعةٌ یُناجی فِیها رَبَّهُ وَ ساعةٌ یُحاسِبُ فیها نَفسَهُ و ساعةٌ یَأتی اَهلَ الْعِلْمِ الذَّینَ یَنْصُرونَهُ فی اَمرِ دینهِ وَ یَنْصَحُونَهُ و ساعةٌ یُخلّی بَینَ نَفْسِهِ وَ لَذَّتِها مِن اَمرِ الدُنیا فیما یَحِلُّ و یُحمَدُ؛⁽¹⁾

شایسته است انسان عاقل برای زندگی خویش برنامه ریزی کند و روز خود را به چهار بخش تقسیم

نماید: بخشی را برای عبادت پروردگار خود و بخشی دیگر را به حسابرسی خود بگذراند بخش سوم را به معاشرت با دانشمندانی که وی را در امر دینش یاری دهند، صرف کند و در بخش چهارم به کامرانی و لذت‌های مشروع و پسندیده دنیوی بپردازد.

36.هیزم چین شب مباش

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

لاتَکُنْ فیما تُورِدُ کَحاطِبِ لَیْلٍ وَ غُثاءِ سَیْلٍ؛⁽¹⁾

در آن‌چه فراهم می‌آوری مانند هیزم چین شب و گرد آورنده کف روی سیل نباش (که از خود اختیاری ندارد و دیگری او را می‌برد).

37.عاقبت اندیش باش

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

مَنْ تَوَرَّطَ فی الاُمُورِ بِغَیرِ نَظَرٍ فِی الْعَواقِبِ فَقَدْ تَعَرَّضَ لِلنَّواِئبِ؛⁽¹⁾

هر کس بدون عاقبت اندیشی در کارها دست به کاری زند، خود را گرفتار سختی و مصیبت‌ها کرده است.

38.برنامه ریزی در تهذیب

امام امیرمؤمنان علی علیه‌السلام :

مَنْ حاسَبَ نَفْسَهُ وَقَفَ عَلی عُیُوبِه وَاَحاطَ بِذُنُوبِهِ وَاستَقالَ الذُّنُوبَ وَ اَصْلَحَ العُیُوبَ؛⁽¹⁾

هر کس به محاسبه نفس خود بپردازد به عیب‌هایش آگاه شود به گناهانش پی ببرد و گناهان را جبران و عیب‌های خود را برطرف سازد.

39.انضباط دل‌ها

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله :

اِستَوُوا و لاتَخْتَلِفُوا فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُکُمْ؛⁽¹⁾

(در صفوف نماز جماعت) منظم باشید؛ زیرا بی‌انضباطی صفوف دل‌های شما را هم دچار اختلاف می‌کند.

40.اوّل شناخت بعد اقدام

امام جواد علیه‌السلام :

مَنْ لَمْ یَعْرِفِ المَوارِدَ اَعْیَتْهُ المَصادِرُ؛⁽¹⁾

هر کس نداند کاری را از کجا آغاز کند، از به انجام رساندن آن در می‌ماند، هر کس راههای ورود را به خوبی نشناسد، هنگام خروج در می‌ماند.

منابع

کتابنامه:

قرآن کریم.

1- نهج البلاغه، قم، دارالهجرة.

2- بحار الانوار، حسن بن ابی الحسن دیلمی، قم، مؤسسه آل البیت7، 1408 ه ق.

3- بحار الانوار، علامه مجلسی، مؤسسة الوفاء بیروت، 1404 ه ق.

4- تحف العقول، حسن بن شعبه حرانی، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1404 ه ق.

5- عیون اخبار الرضا علیه‌السلام شیخ صدوق، 2 جلد، انتشارات جان، 1378 ه ق.

6- غررالحکم و دررالکلم، عبدالواحد بن محمد تمیمی‌آمدی، انتشارات جامعه مدرسین، قم،1366، ه ش.

7- الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، 8 جلد، دارالکتب الاسلامیة، تهران، 1365 ه ش.

8- من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق، 4 جلد، انتشارات جامعه مدرسین، قم، 1413، ه ق.

9- مستدرک الوسائل، محدث نوری، 18 جلد، مؤسسة آل البیت، قم، 1408 ه ق.

10- وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، 29 جلد، مؤسسة آل البیت، قم، 1409 ه ق.