احکام خمس

مشخصات کتاب

عنوان و نام پديدآور : احکام خمس [کتاب]/مولف : لطف‌الله صافی‌گلپایگانی

مشخصات نشر : قم: مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی صافی‌گلپایگانی، 1433ق ، 1391ش

مشخصات ظاهری : 66 ص

وضعیت فهرست نویسی : در انتظار فهرستنویسی (اطلاعات ثبت)

شماره کتابشناسی ملی : 3623842

اشاره

احکام خمس

لطف‌الله صافی‌گلپایگانی

سخن ناشر

بسم الله الرحمن الرحيم

روش و سيره عقلا در هر علمى پرسش از دانشمندان و كارشناسان همان علم بوده و هست و اين روش در عمل، مورد تأييد و امضاء شارع مقدس نيز قرار گرفته است.

ارجاع پرسش‌كنندگان از ائمه عليهم السلام به اصحاب ثقه نظير يونس بن عبدالرحمن، ابان بن ثغلب، ابابصير، و زكريا بن آدم در همين مسير است.

از آنجا كه سؤالات فقهى با گسترش علوم و ارتباطات هر روزه فزونى مى‌يابد و امكان دسترسى به همۀ آنها براى عموم فراهم نيست و از طرفى وجود اصطلاحات فقهى در كتب فقهاى عظام، بهره‌بردارى از آن را براى طبقات مختلف غير مقدور نموده است، لذا وجود مجموعه‌هايى از احكام فقهى براى استفادۀ عموم طبقات خصوصاً جوانان و دانش‌پژوهان عزيز ضرورى به نظر مى‌رسد. بحمدالله در اين مسير اقداماتى در سال‌هاى اخير انجام گرفته است.

پس از انتشار دفتر دوجلدى «پاسخ كوتاه به 300 سؤال از احكام»، كه از ميان ده‌ها هزار استفتائى كه به محضر مرجعيت بلندمرتبه شيعه حضرت آيت الله العظمى صافى مدظله الشريف ارسال گرديده، انتخاب شده بود اكنون دفتر جديد تحت عنوان «احكام خمس» را تقديم علاقه‌مندان و متديّنان مى‌نماييم.

گزينش و ويرايش پرسش‌ها و پاسخ‌ها و ايجاد عناوين و نمايه‌هايى كه ارتباط خواننده را با متن آسان مى‌سازد به همت فاضل فرزانه، جناب حجت الاسلام و المسلمين آقاى حاج سيد محمدتقى علوى، انجام پذيرفته است.

اميد است مورد نظر و قبول قطب دايرۀ امكان حضرت بقيت الله الاعظم امام عصر ارواحنا فداه قرار گيرد.

مركز تنظيم و نشر آثار حضرت آيت الله العظمى صافى مدظله الشريف

بسم الله الرحمن الرحيم

جواب سؤالات كتاب «احكام خمس» با فتاواى حضرت آية اللّه العظمى صافى گلپايگانى مدظله العالى مطابق است.

مقدمه

بسمه تعالى

انفال، آية 41.

با تدبّر در آيات قرآن مجيد در مى‌يابيم كه خداوند متعال پذيرش خمس را در رديف ايمان به خدا قرار داده است و از آنجا كه فقهاى بزرگوار نيز قصد قربت را در پرداخت خمس شرط نموده و آن را از عبادات شمرده‌اند نقش ايمان در پرداخت اين واجب مالى روشن مى‌گردد و اين ويژگى عبادى و ايمانى موجب مى‌گردد كه مسلمان متديّن با اشتياق درونى و با قصد انجام تكليف شرعى نسبت به پرداخت آن اقدام نمايد و براى وصول آن نياز به ايجاد سازمان‌هاى عريض و طويل نباشد، بلكه هر شخص در پايان سال مالى، خمس خود را محاسبه نموده و پرداخت نمايد و به اين ترتيب نه تنها فرار از وظيفه صورت نمى‌گيرد بلكه با اطمينان به صحّت مصرف آن، مكلّف تشويق به پرداخت و اداى تكليف مى‌گردد.

قرآن مجيد در پرداخت‌هاى مالى به دو نكته اشاره مى‌فرمايد

1) (1)

كه عبارتند از ريشه شرعى داشتن اين پرداخت‌ها و ديگرى نگرش به مال به عنوان امانت از جانب خداوند متعال و مالك حقيقى و على الاطلاق.

وَأَنفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُم مُّسْتَخْلَفِينَ فِيهِ⁽¹⁾

حديد، آية 7.

از آنچه شما را جانشين و نماينده (خود) در آن قرار داده انفاق كنيد.

وَآتُوهُم مِّن مَّالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ⁽²⁾

و چيزى از مال خدا را كه به شما داده است به ايشان بدهيد.

خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاَتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ⁽³⁾

از اموال ايشان صدقه بگير تا به وسيله آن ايشان را پاك سازى و پرورش دهى و بر آنان درود فرست كه دعاى تو موجب آرامش خاطر ايشان خواهد بود.

و اين نظام مالى اسلامى قبل از آن كه يك نظام مادى باشد، يك نظام روحى و اخلاقى است كه التزام به آن موجب ثواب و بركت در مال مى‌گردد و شخص را از تنگ‌نظرى دور و به گذشت و انفاق مال ترغيب مى‌نمايد و ردّ آن موجب عصيان و عقاب الهى است.

1) (1)

2) (2) نور، آية 33.

3) (3) توبه، آية 103.

ويژگى ديگر خمس آن است كه از مكلّفين به تناسب گرفته مى‌شود و نه تنها فقرا از پرداخت آن معاف هستند بلكه كسانى كه درآمد آنها فقط هزينه‌هاى جارى زندگيشان را تامين مى‌كند، نيز ملتزم به پرداخت نيستند.

«احكام خمس»، با عنايت به اهميت و فراوانى پرسش‌هاى پيرامون خمس، با بيانى ساده و به دور از اصطلاحات پيچيدۀ فقهى، تدوين گرديده است.

اميد است گامى در مسير ترويج احكام و ران ملخى به آستان ملك پاسبان حضرت بقيت الله الاعظم ارواحنا له الفداء باشد.

سيد محمد تقى علوى

خمس در آينۀ قرآن و روايات

وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِن كُنتُمْ آمَنتُمْ بِاللّه وَ مَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

(انفال/ 41)

اگر به خدا و آنچه بر بنده ما در روز جدايى حق از باطل [روز درگيرى دو گروه با ايمان و بيايمان (جنگ بدر)] نازل كرديم ايمان داريد.

بدانيد هرگونه غنيمتى به دست آوريد، خمس آن براى خدا، و پيامبر و ذى‌القربى و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه (از آنها) است؛ و خداوند به هر چيزى تواناست.

1.قال الرضا عليه السلام: فان اخراجه مفتاح رزقكم و تمحيص ذنوبكم و ما تمهدون لانفسكم ليوم فاقتكم (جامع‌الاحاديث 1676/8)

حضرت رضا عليه السلام فرمود:

اخراج خمس كليد رزق، و موجب پاك كردن گناهان و زاد و توشه براى روز بيچارگى شما است.

2.قال الصادق عليه السلام

ان الله لا اله الاّ هو لمّا حرم علينا الصدقه انزل لنا الخمس فالصدقه علينا حرام و الخمس لنا فريضه، و الكرامة لنا حلال.