ماه های رحمت ترجمه کتاب فضائل الاشهر الثلاثه
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : ابن بابویه، محمدبن علی ، ۳۱۱ - ۳۸۱ق.
عنوان قراردادی : فضائل الاشهرالثلاثه. فارسی.
عنوان و نام پدیدآور : ماههای رحمت ترجمه کتاب » فضائل الاشهرالثلاثه « / از شیخ صدوق ؛ مترجم محمد حسینی بهارانچی ؛ ویراستار فریبرز راهدانمفرد.
مشخصات نشر : اصفهان : خاتم الانبیاء ، ۱۳۸۵.
مشخصات ظاهری : ۲۱۵ص.
شابک : ۱۵۰۰۰ ریال : 9648378045 ؛ ۲۰۰۰۰ ریال ( چاپ دوم )
وضعیت فهرست نویسی : فاپا
یادداشت : فارسی - عربی .
یادداشت : چاپ دوم : ۱۳۸۵
موضوع : اعمال الشهور -- متون قدیمی تا قرن ۱۴.
موضوع : دعاهای ماه رجب.
موضوع : دعاهای ماه شعبان.
موضوع : دعاهای ماه رمضان.
شناسه افزوده : حسینی بهارانچی، محمد، ۱۳۲۳ - ، مترجم
رده بندی کنگره : BP۲۶۷/۴۱۳۸۵ ۶۰۴۱ف۲الف/
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۷۷۲
شماره کتابشناسی ملی : م۸۵-۳۹۸۲
از مرحوم شیخ صدوق رضوان اللّه علیه
مترجم: سید محمّد حسینی بهارانچی
خطبة الکتاب··· 7
انگیزه تألیف··· 9
شخصیت مرحوم صدوق علیه الرحمه··· 11
کتاب فضایل ماه مبارک رجب··· 13
پاداش روزه در ماه رجب··· 14
نامهای ماه رجب و رحمت فراوان خداوند··· 21
روزه داران و عبادت کنندگان در ماه رجب··· 33
حدیث أمّ داود و اجابت دعای او··· 34
پاداش عبادت و روزه در ماه رجب··· 44
کتاب فضایل ماه مبارک شعبان··· 49
پاداش استغفار در ماه شعبان··· 52
فضیلت شب نیمه ماه شعبان··· 52
فضیلت و شرافت ماه شعبان··· 53
سخنان حکیمانه سلمان فارسی··· 60
عادت رسول خدا صلی الله علیهوآله در باره روزههای مستحبی··· 63
اسباب آمرزش در سخنان حضرت رضا علیهالسلام ··· 65
فضیلت متصل نمودن روزه ماه شعبان به ماه رمضان··· 67
اهتمام رسول خدا صلی الله علیهوآله نسبت به روزه ماه شعبان··· 68
پاداش استغفار در ماه شعبان··· 70
زیارت خداوند از بنده مؤمن خود··· 71
آثار و برکات روزه ماه شعبان··· 73
روزه گرفتن در ماه شعبان به احترام رسول خدا صلی الله علیهوآله ··· 75
دستور روزه یومالشک از امیرالمؤمنین علیهالسلام ··· 78
روزه ماه شعبان و شفاعت رسول خدا صلی الله علیهوآله ··· 79
پاداش نماز شب نیمه ماه شعبان··· 82
کتاب فضایل ماه مبارک رمضان··· 85
سخنان اولیای خدا در باره فضیلت و برکات ماه رمضان··· 88
منادی رسول خدا صلی الله علیهوآله قبل از رسیدن ماه رمضان··· 91
آثار روزه و صدقه و استغفار و دعا در ماه رمضان··· 92
خطبه رسول خدا صلی الله علیهوآله در باره ماه مبارک رمضان··· 95
سخنان رسول خدا صلی الله علیهوآله هنگام دیدن هلال ماه مبارک رمضان··· 101
عنایات بیشمار خداوند به روزه داران ماه رمضان··· 103
دعاهای مستجاب··· 115
پایههای دیانت··· 115
بهترین ماهها و بهترین شبها··· 116
کیفیت نزول قرآن در ماه رمضان··· 116
مناجات حضرت موسی علیهالسلام با خدای خود··· 117
عنایات خاص خداوند به امت محمّد صلی الله علیهوآله ··· 123
سخنان امیرالمؤمنین علیهالسلام در باره بلاهای آخرالزمان··· 124
راههای پیروزی بر شیطان··· 127
استحباب سحری خوردن و خواب قیلوله··· 127
رمضان یکی از نامهای پروردگار است··· 128
خطر روزه نگرفتن در ماه رمضان··· 128
اول ماه و اول افطار··· 129
روزه گرفتن در مسافرت··· 129
حفظ حرمت ماه مبارک رمضان··· 130
پاداش دعا و انفاق در وقت افطار··· 131
پاداش کارهای نیک در ماه مبارک رمضان··· 132
آثار و پاداش روزهداری··· 134
سفارشات حضرت رضا علیهالسلام در باره رؤیت هلال ماه رمضان··· 134
ندای رحمت الهی در ماه مبارک رمضان··· 138
تقدیر امور در شب قدر··· 140
حکمت و آثار سی روز روزه ماه مبارک رمضان··· 142
روزه داری که بهشت برای او واجب میگردد··· 144
ثبت نام حجاج در ماه مبارک رمضان··· 145
شب قدر و پاداش احیای آن··· 146
استغفار ملائکه و آمرزش خداوند برای روزه داران··· 146
مقام شیعیان نزد معصومین علیهمالسلام ··· 148
ماه توبه و بازگشت به خداوند··· 150
روزه روز آخر ماه شعبان··· 151
خطبه امیرالمؤمنین علیهالسلام در باره فضیلت ماه رمضان··· 153
نورانیّت ماه رمضان بین ماههای دیگر··· 159
شرط قبولی نماز و زکات و روزه و حج··· 160
دعاهای مستجاب··· 161
خواب رسول خد صلی الله علیهوآله ا در باره آثار اعمال نیک··· 162
کسی که ماه رمضان را درک کندو آمرزیده نشود··· 166
متصل نمودن روزه ماه شعبان به ماه رمضان··· 167
چیزی بر روزهدار نوشته نمیشود تا افطار نماید··· 170
بکوشید تا در ماه رمضان آمرزیده شوید··· 171
آثار و برکات خواندن سوره قدر··· 172
نگاه روزهدار به آب و غذا··· 175
روزه گرفتن در هوای گرم··· 176
شادی روزهدار··· 176
به روزهدار در خواب آب و غذا داده میشود··· 177
بوی دهان روزه دار··· 177
دعای ملائکه در حق روزه دار··· 177
خواب روزه دار··· 178
نماز و روزه سبب حل مشکلات میشوند··· 178
روزه سپری در مقابل آتش··· 179
سفارشات امام صادق علیهالسلام در باره ماه مبارک رمضان··· 180
روزهداری که بدون حساب وارد بهشت میشود··· 181
منت خداوند بر امت محمّد صلی الله علیهوآله ··· 182
شفاعت پیامبر اسلام صلی الله علیهوآله از روزه داران··· 182
بهشت را برای روزه داران زینت میکنند··· 185
شب عید فطر شب جایزه··· 189
حدیث سلمان در باره روز ماه مبارک رمضان··· 190
انعام خداوند به روزه داران··· 193
هم نشینی با حضرت ابراهیمخلیل علیهالسلام در بهشت··· 196
اشتیاق حورالعین بهشتی به روزهداران··· 196
باز شدن درهای آسمان در شب اول ماه رمضان··· 197
روزه از من است و من پاداش آن هستم··· 198
نماز شب آخر ماه مبارک رمضان··· 199
ارزش عبادت در شب قدر··· 203
فضیلت درک ماه رمضان در مکه معظمه··· 203
فضیلت غسل در شبهای ماه رمضان··· 204
فضیلت احیا و نماز در شب قدر··· 205
وداع با ماه مبارک رمضان··· 206
منافق و ماه مبارک رمضان··· 208
ای کاش ماه رمضان یک سال میبود··· 209
بسته شدن درهای دوزخ و باز شدن درهای بهشت··· 211
روزه افراد با تقوا و بی تقوا··· 212
الحمد للّه المحمود برحمته و المشکور بنعمته و المدعو باجابته و المبشّر عباده بالرحمة و إجابة الدعوة الذی لا إله إلاّ هوالرحمان الرحیم و صلواته الدائمة علی أفضل أنبیائه و رسله سیّد ولد آدم و خاتم النبیّین محمّد المصطفی من برّیته و علی المصطفین من عترته و أهل بیته الأئمّة الهادین المهدیّین الذین أذهب اللّه عنهم الرجس و طهّرهم تطهیرا و لعنة اللّه علی أعدائهم و ظالمیهم و غاصبی حقوقهم و منکری فضائلهم و مناقبهم اجمعین.
دوست داشتم کتاب شریف «فضائل الأشهر الثلاثه» نوشته مرحوم شیخ المحدثین محمّدبن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی اعلی اللّه مقامه الشریف که از أعاظم علما و مورد اعتماد خلف و سلف بوده و به دعای حضرت بقیّة اللّه عجل اللّه فرجه الشریف این توفیقات را حاصل نموده و در باره فضایل ماههای رجب و شعبان و ماه مبارک رمضان تألیف نموده است را به فارسی ترجمه و در اختیار دوستان اهلالبیت علیهمالسلام قرار دهم، شاید بهرهای هم به این حقیر روسیاه عاید شود.
از اینرو، کتاب یاد شده را در سفر عمره رجبیّه سال 1384 ه.ش همراه خودبه مدینه و مکه بردم و در ساعات فراغت آن را ترجمه نمودم؛ به امید آن که همه مومنین و مؤمنات در خانهها و مراکز فرهنگی و مشاهد مشرّفه و مساجد و مجالس دینی از آن استفاده نمایند. این کتاب کتاب دعاو زیارت نیست، ولی روایات مندرجه در آن بسیار مشوّق و راهگشا است و انسان را به دعا و عبادت و روزه و ذکر خداوند ترغیب مینماید. اهمیت این کتاب از آن جاست که عمده برکات و عنایات خداوند و استجابت دعاها و آمرزش گناهان و قبولی اعمال و تأمین توشه آخرت و عاقبت به خیری و قرب به خداوند در سه ماه مبارک رجب و شعبان و ماه رمضان حاصل میشود و طبق روایاتی که وارد شده اگر کسی دراین سه ماه آمرزیده نشود و یا دعای او مستجاب نگردد در ماههای دیگر برای او امیدی نخواهد بود جز آن که عرفات را درک کند. از خداوند توفیق قبولی و ثبات و حسن عاقبت را خواستاریم.
خادم اهل البیت علیهمالسلام
سید محمّد حسینی بهارانچی
کتاب «فضائل الأشهر الثلاثة» از کتب مرحوم صدوق علیه الرحمة است که اخیرا با تحقیق جناب آقای میرزا غلامرضا عرفانیان از سوی انتشارات «دارالمحجّة البیضاء [دارالرسول الاکرم صلی الله علیهوآله ] چاپ شده و این حقیر برای استفاده برادران و خواهران دینی و دوستان اهل البیت علیهمالسلام آن را به فارسی ترجمه نمودم.
صاحب کتاب «الذریعة» میفرماید: کتاب «فضائل الأشهر الثلاثة» از کتب شیخ صدوق علیه الرحمة است و محدث نوری در کتابهای خود و علامه مجلسی در کتاب بحار آن را به شیخ صدوق نسبت داده و از آن نقل نمودهاند.»
سپس میگوید: «این کتاب در سه بخش تدوین شده است: 1- فضایل ماه رجب؛ 2- فضایل ماه شعبان؛ 3- فضایل ماه رمضان، و مؤلف هر بخش این کتاب را کتاب مستقلی قرارداده [ولی به علت مختصر بودن آنها همه را در یک مجلّد گردآورده] و در کتاب صوم «من لایحضره الفقیه» به هر کدام آنها اشاره نموده و به نام کتاب «فضائل الأشهر الثلاثة» معروف گردیده است.(1)»
مؤلف کتاب محمّدبن علی بن حسین بن بابویه قمی، معروف به صدوق است که در سال 311 هجری قمری در شهر قم متولد شده و هفتاد و چند سال زندگی نموده و درسال 381 هجری قمری در شهر ری
1) (1)1- [الذریعة، ج 16/252]
به لقاء اللّه پیوسته است مرحوم صدوق، طبق نقل بعضی از مورخین، حدود نوزده سال از زمان غیبت صغرای امام زمان علیهالسلام را درک نموده است؛ چرا که وفات «سمری»، آخرین نایب خاصّ آن حضرت، در سال 329 هجری قمری واقع شده است و پس از آن مرحوم صدوق نزدیک به نیم قرن از غیبت کبرای امام زمان علیهالسلام را درک نموده است. مرحوم صدوق مورد علاقه و محبّت امام زمان علیهالسلام بوده؛ چنان که ولادت او نیز با دعای آن بزرگوار انجام گرفته است و تفصیل آن در مقدمه کتابهای «من لایحضره الفقیه» و «کمالالدین و تمام النعمة» و خصال و غیره بیان شده است.
عادت مرحوم صدوق علیهالرحمة این بوده که فتاوای خود را با ذکر متن احادیث معصومین علیهمالسلام بیان مینموده ودر اثر دعای حضرت بقیّة اللّه عجّل اللّه فرجه الشریف کتابهای فراوان و متون اوّلیه شیعه با سندهای متصل در فقه و تفسیر و تاریخ و اخلاق و فضایل و غیره به دست با برکت او به رشته تحریر درآمده و مورد اعتماد و استفاده علمای شیعه بلکه اهل تسنّن و عموم مردم قرارگرفته است. او تمام عمر خود را صرف حفظ و نشر معارف شیعه و خدمت به خاندان نبوت علیهمالسلام نموده است. خلوص نیّت و نورانیّت قلم او برای همه علما و علاقهمندان و دوستان اهل البیت علیهمالسلام مشهود است. حشره اللّه و ایّانا مع محمّد و آله صلوات اللّه علیهم اجمعین.
(1)کتاب فضایل ماه مبارک رجب، تألیف ثقة المحدّثین و رییس اهلحدیث مرحوم ابوجعفر محمّد بن علی بن الحسین بن موسی بنبابویه قمی رضوان اللّه تعالی علیهم اجمعین. از اصول حدیث شیعه و مورد اعتماد علمای گذشته و حال و آینده بوده و خواهد بود. از خداوند متعال علوّ درجات نویسنده وحافظین آثار و سخنان اهل البیت علیهمالسلام و آمرزش این حقیر مترجم و خوانندگان محترم را خواستاریم.
(2)1- حضرت علیّ بن موسی الرضا علیهالسلام فرمود: «کسی که اولین روز
1) (1)1- أخبرنا أبو جعفرمحمّدبن علی بن الحسین بن موسی بن بابویه رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن إسحاق الطالقانی قال: حدّثنا أحمدبن محمّد الکوفی الهمدانی مولی بنی هاشم قال: حدثنا علیّ بن الحسن بن علیّ بن فضّال عن أبیه عن أبی الحسن علی بن موسی الرضا علیهالسلام قال: من صام أوّل یوم من رجب رغبة فی ثواب اللّه عزّوجلّ وجبت له الجنّة ومن صام یوما فی وسطه شفّع فی مثل ربیعة و مضر و من صام فی آخره جعله اللّه من ملوک الجنّة و شفّعه فی أبیه و أمّه و إبنه و إبنته و أخیه و عمّه و عمّته و خاله و خالته ومعارفه و جبرانه و إن کان فیهم مستوجب للنار.
ماه رجب را برای رسیدن به پاداش خداوند روزه بگیرد بهشت برای او واجب میگردد؛ و کسی که روز نیمه ماه رجب را روزه بگیرد به اندازه جمعیت قبیله ربیعه و مضر [دو قبیله بزرگ عرب] روز قیامت حق شفاعت پیدا میکند؛ و کسی که روز آخر ماه رجب را روزه بگیرد خداوند او را از پادشاهان بهشت قرار میدهد و شفیع پدر و مادر و فرزند و برادر و عمو و عمه و دایی و خاله و آشنایان و همسایگان خود خواهد گردید؛ گرچه آنها بعضا مستحق آتش باشند.»
(1)2- انس بن مالک گوید: از رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که میفرمود: «کسی که یک روز از ماه رجب را از روی ایمان و اخلاص روزه بگیرد خداوند بین او و بین دوزخ در قیامت هفتاد خندق فاصله قرار میدهد که عرض هر خندق به اندازه فاصله بین زمین تا آسمان است.» (2)3- سالم فرزند علی بن ابی حمزه بطائنی گوید: چند روز قبل از
1) (1)2- حدّثنا عبد الرحمن بن محمّدبن خالد البجلی قال: حدّثنا عمرابن محمّدبن درستویه الفارسی قال: حدثنا حماد بن أبی سلیمان عن أنس بن مالک قال: سمعت النبیّ صلّی اللّه علیه و آله یقول: من صام یوما من رجب إیمانا و إحتسابا جعل اللّه تبارک و تعالی بینه و بین النار سبعین خندقا عرض کلّ خندق مابین السماء إلی الأرض.
2) (2)3- حدثنا محمّدبن أحمد السنانی قال: حدثنا محمّدبن أبی عبداللّه الکوفی قال: حدثنا موسی بن عمران النخعی عن عمّه الحسین بن یزید عن علی بن سالم عن أبیه قال: دخلت علی الصادق جعفربن محمّد علیهماالسلام فی رجب و قد بقیت أیّام فلمّا نظر إلیّ قال لی یا سالم هل صمت فی هذا الشهر شیئا قلت: لا واللّه یابن رسول اللّه صلی الله علیهوآله قال لی:
پایان ماه رجب خدمت امام صادق علیهالسلام رسیدم. هنگامی که آن حضرت مرا مشاهده نمود فرمود: «ای سالم! آیا در این ماه روزه گرفتهای؟» گفتم: ای فرزند رسول خدا صلی الله علیهوآله ! به خدا سوگند، نه! فرمود: «همانا فضایل و برکاتی از تو فوت شده که جز خداوند کسی نمیداند.»
سپس فرمود: «این ماهی است که خداوند آن را بر ماههای دیگر فضیلت داده و حرمت آن را بزرگ شمرده و کرامت خویش را بر روزه داران این ماه واجب نموده است.»
(1)گفتم: ای فرزند رسول خدا! آیا اگر من در باقیمانده این ماه روزه بگیرم به برخی از پاداش روزه داران دراین ماه نایل میشوم؟ امام صادق علیهالسلام فرمود: «ای سالم! هرکس یک روز از آخر این ماه را روزه بگیرد از شدّت جان دادن و وحشت قیامت و عذاب قبر ایمن خواهد بود؛ و هر کس دو روز از آخر این ماه را روزه بگیرد به او جواز عبور از صراط داده خواهد شد؛ و هرکس سه روز از آخر این ماه را روزه بگیرد از وحشت قیامت و سختیهای آن ایمن خواهد بود و بیزاری و نجات از
1) (1)لقد فاتک من الثواب مالا یعلم مبلغه إلاّ اللّه عزّوجلّ إنّ هذا الشهر قد فضّله اللّه و عظّم حرمته و أوجب للصائمین فیه کرامته قال: قلت له: یابن رسول اللّه فإن صمت ممّا بقی شیئا هل أنال فوزا ببعض ثواب الصائمین فیه؟ فقال یا سالم: من صام یوما من آخر هذا الشهر کان ذلک أمانا له من شدّة سکرات الموت و أمانا له من هول المطّلع و عذاب القبر و من صام یومین من آخر هذا الشهر کان له بذلک جواز علی الصراط و من صام ثلاثه أیّام من آخر هذا الشهر أمن یوم الفزع الأکبر من أهواله و شدائده و أعطی براءة من النار.
آتش دوزخ به او داده خواهد شد.»
(1)4- حضرت باقر علیهالسلام فرمود: «هرکس روز اول و یا وسط و یا آخر ماه رجب را روزه بگیرد خداوند بهشت را برای او واجب میگرداند و او را در بهشت همنشین ما قرار میدهد؛ و هرکس دو روز از ماه رجب را روزه بگیرد به او گفته میشود گذشتههای تو بخشوده گردید، عمل خود را از سر بگیر؛ و هرکس سه روز از ماه رجب را روزه بگیرد به او گفته میشود گذشته و آینده تو بخشیده شد، پس برای هر کس میخواهی از برادران و اهل معرفت خود شفاعت کن؛ و هرکس هفت روز از ماه رجب را روزه بگیرد درهای هفتگانه دوزخ به روی اوبسته میشود؛ و هرکس هشت روز از ماه رجب را روزه بگیرد درهای هشتگانه بهشت به روی او گشوده میگردد و از هر دری از درهای بهشت که به خواهد میتواند وارد شود.»
1) (1)4- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن اسحاق قال: حدّثنا عبدالعزیزبن یحیی البصری قال: حدّثنا المغیرة بن محمّدقال: حدّثنا جابربن سلمة قال: حدثنا حسن بن حسین عن عامرالسرّاج عن سلام الجعفی عن أبی جعفر محمّدبن علی علیهماالسلام قال: من صام من رجب یوما و احدا من أوّله أو وسطه أوآخره أوجب اللّه له الجنّة و جعله معنا فی درجاتنا «درجتنا» یوم القیامة و من صام یومین من رجب قیل له: إستأنف فقد غفرلک ما مضی و من صام ثلاثة أیّام من رجب قیل له: غفرلک ما مضی و ما بقی فاشفع لمن شئت من مذنبی إخوانک و أهل معرفتک (مغفرتک) و من صام سبعة أیّام من رجب أغلقت عنه أبواب النیران السبعة و من صام ثمانیة أیّام من رجب فتحت له أبواب الجنان الثمانیة فیدخلها من أیّها شاء.
(1)5- حضرت باقر علیهالسلام فرمود: «هرکس هفت روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند او را با سلامت از صراط عبور میدهد و از آتش دوزخ نجاتش خواهد داد و بهشت رابرای او واجب و در غرفههای آن اسکانش خواهد داد.» (2)6- حضرت صادق علیهالسلام فرمود: «هرگز از روزه روز بیست و هفتم ماه رجب دریغ مکن؛ چرا که در آن روز نبوت و پیامبری بر حضرت محمّد صلی الله علیهوآله نازل گردید و پاداش روزه گرفتن در آن برای شما مانند روزه گرفتن در شصت ماه خواهد بود.» (3)7- حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «خداوند پیامبر خود حضرت
1) (1)5- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن إسحق قال حدّثنا عبدالعزیزبن یحیی قال: حدّثنا المغیرة بن محمّدقال: حدّثنی جابربن سلمة قال: حدّثنی الحسین بن الحسن عن عامرالسراّج عن سلام النخعی قال: قال ابوجعفر محمّدبن علی علیهماالسلام : من صام سبعة أیّام من رجب أجازه اللّه علی الصراط و أجازه - أجاره من النار و أوجب له غرفات الجنان.
2) (2)6- حدّثنا محمّدبن الحسن بن أحمد بن الولید قال: حدّثنا محمّدبن الحسن الصفار عن أحمدبن أبی عبداللّه البرقی عن القاسم بن یحیی عن جدّه الحسین بن راشد قال: قال الصادق جعفربن محمّد علیهماالسلام : لاتدع صیام یوم سبعة و عشرین من رجب فإنّه الیوم الذی نزلت فیه النبوّة علی محمّد صلّی اللّه علیه و آله وثوابه مثل ستّین شهرا لکم.
3) (3)7- حدّثنا أبی قال: حدّثنی سعدبن عبداللّه قال حدّثنی أحمدبن الحسین بن (عن) الصقر عن أبی الطاهر محمّدبن حمزة بن الیسع عن الحسن بن بکار الصیقل عن أبی الحسن الرضا علیهالسلام : بعث اللّه محمّدا لثلاث لیال مضین من رجب فصوم ذلک الیوم کصوم سبعین عام قال سعدبن عبداللّه: کان مشایخنا یقولون: إنّ ذلک غلط من الکاتب و ذلک انّه ثلاث لیال بقین من رجب.
محمّد صلی الله علیهوآله را در بیست و هفتم ماه رجب به نبوت و پیامبری مبعوث نمود. از این رو، روزه گرفتن در آن روز مانند هفتاد سال روزه گرفتن است.»
(1)8- حضرت موسی بن جعفر علیهالسلام فرمود: «حضرت نوح علیهالسلام روز اول ماه رجب سوار بر کشتی شد و به همراهان خود فرمود: «آن روز را روزه بگیرند»؛ و هر کس روز اول ماه رجب راروزه بگیرد آتش دوزخ به اندازه مسافت یکسال از او دور میگردد؛ و هرکس هفت روز از ماه رجب را روزه بگیرد درهای هفتگانه دوزخ به روی اوبسته خواهد گردید؛ و هرکس هشت روز از ماه رجب را روزه بگیرد درهای هشتگانه بهشت به روی او باز خواهد گردید ؛ و هرکه پانزده روز از ماه رجب را روزه بگیرد به خواسته خود میرسد و هر کس بیشتر از آن را روزه بگیرد خداوند عطای بیشتری به او خواهد داد.»
1) (1)8- حدّثنا محمّدبن الحسن قال: حدّثنا الحسن بن الحسین بن عبدالعزیز المهتدی عن سیف بن المبارک عن أبی الحسن علیهالسلام قال: إنّ نوحا علیهالسلام رکب السفینة أوّل یوم من رجب فامر من معه أن یصوموا ذلک الیوم و قال: من صام ذلک تباعدت عنه النار مسیرة سنة و من صام سبعة أیّام أغلقت عنه أبواب النیران السبعة و من صام ثمانیة أیّام فتحت له الجنان الثمانیة و من صام خمسة عشر یوما أعطی مسألته و من زاد زاده اللّه.
(1)9- همان حدیث قبل ازامام صادق علیهالسلام . (2)10- حضرت زین العابدین علیهالسلام فرمود: «رجب نهری است در بهشت، سفیدتر از شیر و شیرینتر از عسل، هرکس یک روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند از آن نهر او را سیرآب خواهد نمود.» (3)11- و فرمود: «ماه رجب ماه بزرگی است و خداوند پاداش اعمال نیک را در آن چندبرابر میدهد و گناهان در آن ماه بخشوده میگردد؛ و هرکس یک روز از ماه رجب را روزه بگیرد آتش دوزخ به اندازه مسافت یک سال از اودور میشود؛ و هرکس سه روز از آن را روزه بگیرد بهشت برای او واجب میگردد.»
1) (1)9- و حدّثنا محمّدبن الحسن بن أحمدبن الولید قال: حدّثنا محمّدبن الحسن الصفّار قال: حدّثنا أحمدبن محمّدبن عیسی قال: حدّثنا أحمدبن محمّد بن أبی نصر البزنطی عن أبان بن عثمان عن کثیر النوا عن أبی عبداللّه علیهالسلام إنّ نوحا رکب السفینة أوّل یوم من رجب فأمر من معه أن یصوموا ذلک الیوم و قال: من صام ذلک الیوم تباعدت عنه النار مسیرة سنة.
2) (2)10- حدّثنا محمّدبن الحسن قال: حدّثنا الحسن بن الحسین بن عبدالعزیزالمهتدی عن سیف المبارک عن أبیه عن أبی الحسن علیهالسلام قال: رجب نهر فی الجنّة أشدّ بیاضا من اللبن و أحلی من العسل من صام یوما من رجب سقاه اللّه من ذلک النهر.
3) (3)11- و بهذا الاسناد قال: قال أبوالحسن علیهالسلام : رجب شهر عظیم یضاعف اللّه فیه الحسنات و یمحو فیه السیّئات و من صام یوما من رجب تباعدت عنه النار مسیرة سنة و من صام ثلاثة أیّام وجبت له الجنّة.
(1)12- ابوسعید خدری گوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «آگاه باشید! همانا ماه رجب ماه پر برکت خداوند است و آن ماه بزرگی است و آن را ماه أصمّ میگویند؛ چرا که ماههای دیگر به فضیلت و حرمت آن نمیرسد [و قتال در آن حرام است و ماه اصبّ نیز به آن میگویند چون رحمت خداوند در آن فراوان سرازیر میشود].» (2)سپس فرمود: «آگاه باشید که ماه رجب ماه خداست وماه شعبان ماه من و ماه رمضان ماه امت من است؛ و هرکس یک روز از ماه رجب را از روی خلوص و ایمان روزه بگیرد مستحق رضوان و خشنودی بزرگ
1) (1)12- حدّثنا محمّدبن اسحاق بن احمد اللیثی قال: حدّثنا محمّدبن الحسین الأزدی قال: حدّثنا أبوالحسن علی بن محمّد بن علی المقری قال: حدّثنا الحسن بن المروزی عن أبیه عن یحیی بن عباس قال: حدّثنا علی بن عاصم قال: حدّثنا أبوهارون العبدی عن أبی سعید الخدری قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : ألا ان رجب شهراللّه الأصمّ و هوشهر عظیم و إنّما سمّی الأصمّ لأنّه لایقارنه شهر من الشهور عنداللّه عزّوجلّ حرمة و فضلا و کان أهل الجاهلیّة یعظّمونه فی جاهلّیتها فلّما جاء الإسلام لم یزدد إلاّ تعظیما و فضلا.
2) (2)الا و من صام من رجب یوما إیمانا و احتسابا إستوجب رضوان اللّه الأکبر و أطفی صومه فی ذلک الیوم غضب اللّه عزوجل و أغلق عنه بابا من أبواب النار ولو أعطی ملاء الارض ذهبا ماکان بافضل من صومه و لایستکمل أجره بشیء من الدنیا دون الحسنات اذا أخلصه للّه عزّوجلّ و له إذا أمسی دعوات مستجابات إن دعی شیئا فی عاجل الدنیا أعطاه اللّه و إلاّ أدخّر له من الخیر أفضل ما دعی به داع من أولیائه و أحبّائه و أصفیائه.
خداوند میشود و غضب و خشم خداوند براو خاموش و دری از درهای آتش به روی او بسته میگردد و اگر زمین پر از طلا باشد و در راه خدا بدهد به پاداش و فضیلت آن نمیرسد و چیزی از دنیا نمیتواند معادل آن باشد مگر حسنات و اعمال نیک؛ اگر برای خدا انجام گرفته شده باشد.
و برای روزهدار در ماه رجب دعاهای مستجاب [ده دعای مستجاب[ میباشد که اگر برای دنیای خود خواستار شود مستجاب میگردد و گرنه همانند بهترین دعای اولیا و دوستان وبرگزیدگان خدا برای او ذخیره میگردد.
(1)هر که دو روز از ماه رجب را روزه بگیرد اهل آسمانها و اهل زمین نمیتوانند پاداش او را نزد خداوند بیان کنند و پاداش ده نفر از صادقین [یعنی ائمه معصومین علیهمالسلام [که در طول عمر خود اعمال خیر و عبادت خدا را انجام داده باشند برای او نوشته میشود و در قیامت نیز به اندازه
1) (1)و من صام من رجب یومین لم یصف الواصفون من أهل السموات و الأرض ماله عنداللّه من الثواب والکرامة و کتب له من الأجر مثل أجور عشرة من الصادقین فی عمرهم بالغة أعمارهم ما بلغت و یشفع یوم القیامة فی مثل ما یشفعون فیه ویحشرهم فی زمرتهم حتّی یدخل الجنّة و یکون من رفقائهم ومن صام من رجب ثلاثه أیّام جعل اللّه بینه و بین النار خندقا أو حجابا طوله مسیرة سبعین عاما و یقول اللّه عزّوجلّ له عند إفطاره: لقد وجب حقّک علیّ و وجبت لک محبّتی و ولایتی أشهدکم یاملائکتی انّی قد غفرت له ما تقدم من ذنبه و ما تأخّر.
آنان حق شفاعت خواهد داشت و خداوند او را با آنان محشور خواهد نمود تا این که داخل بهشت گردد و با آنان همنشین شود.
(1)و هرکس سه روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند بین او و بین دوزخ خندق و یا حجابی قرار میدهد که طول آن هفتاد سال راه خواهد بود و در وقت افطار به او میفرماید: «حق تو بر من واجب شد و محبت و ولادت من بر تو لازم گردید» سپس به ملائکه خود میفرماید: «ای ملائکه! گواه باشید که من گناهان گذشته و آینده او را بخشیدم. (2)و هر کس چهار روز از ماه رجب راروزه بگیرد از همه بلاها و آفتها - مانند جنون و جذام و پیسی و فتنه دجال - عافیت مییابد و عذاب قبر از او بر طرف میگردد و پاداش اولیا و تواّبین و اواّبین [نیایش کنندگان] به
1) (1)و من صام من رجب أربعة أیّام عوفی من البلایا کلّها من الجنون و الجذام و البرص و فتنة الدجال و أجیر من عذاب القبر و کتب له أجور أولی الالباب و التوابین الأواّبین و أعطی کتابه یمینه فی أوائل العابدین.
2) (2)و من صام من رجب خمسة أیّام کان حقّا علی اللّه عزوجل أن یرضیه یوم القیامة و بعث یوم القیامة و وجهه کالقمر لیلة البدر و کتب له عدد رمل عالج حسنات و أدخل الجنّة بغیر حساب و یقال له تمّن علی ربّک ما شئت. و من صام من رجب ستة أیام خرج من قبره و لوجهه نور یتلألأ أشدّ بیاضا من نورالشمس و أعطی ذلک نورا یستضیء به أهل یوم الجمع القیامة و بعث من الآمنین حتّی یمرّ علی الصراط بغیر حساب و یعافی عقوق الوالدین و قطیعة الرحم. و من صام من رجب سبعة أیّام فإنّ لجهنّم سبعة أبواب یغلق اللّه لصوم کلّ یوم بابا من أبوابها و حرّم اللّه جسده علی النار.
او داده میشود و نامه عمل او در گروه اول عبادت کنندگان به دست راست او داده میشود.
(1)و هر کس پنج روز از ماه رجب را روزه بگیرد بر خداوند لازم است که روز قیامت او را خشنود نماید و صورت او در قیامت مانند ماه شب چهارده نورانی باشد و هرکس یازده روز از ماه رجب را روزه بگیرد پاداش او بیش از هر کس خواهد بود، جز کسی که همانند او یا بیشتر روزه گرفته باشد. (2)و هر کس دوازده روز از ماه رجب را روزه بگیرد روز قیامت دو حلّه
1) (1)و من صام من رجب ثمانیة أیّام فإنّ للجنّة ثمانیة أبواب یفتح له بصوم کلّ یوم بابا من أبوابها و یقال له: أدخل من أیّ أبواب الجنان شئت و من صام من رجب تسعة أیّام خرج من قبره و هو ینادی لا اله إلاّ اللّه و لایصرف وجهه دون الجنّة و خرج من قبره ولوجهه نوریتلألأ لأهل الجمع حتّی یقولوا هذا نبیّ مصطفی و إنّ أدهی ما یعطی أن یدخل الجنّة بغیر حساب ومن صام من رجب عشرة أیّام جعل اللّه عزوجل له جناحین أحضرین منضومین بالدر و الیاقوت یطیربهما علی الصراط کالبرق الخاطف إلی الجنان و أبدل اللّه سیّئاته حسنات و کتب من المقرّبین القواّمین للّه بالقسط و کأنّه عبداللّه عزوجل ألف عام قائما صابرا محتسا.
2) (2)و من صام أحد عشر یوما من رجب لم یواف یوم القیامة عند ربّه أفضل ثوابا منه إلاّ من صام مثله أوزاد علیه و من صام من رجب إثنا عشر یوما کسی یوم القیامة حلّتین خضراوبن من سندس و استبرق یجیر بهما لو دلیت حلّة منهما إلی الأرض لأضاء ما بین شرقها و غربها و صارت الدنیا أطیب من ریح المسک و من صام من رجب ثلاثة عشر یوما و ضعت له یوم القیامة مائدة من یاقوت أخضر فی ظلّ العرش قوائمها من درّ أوسع من الدنیا سبعین مرّة علیها صحاف الدرّ و الیاقوت فی کلّ صفحة سبعون ألف لون من الطعام لایشبه اللون اللون و لا الریح الریح فیأکلّ منها و الناس فی شدّة شدیدة و کرب عظیمه.
سبز از سندس و استبرق به او پوشانده خواهد شد که به وسیله آنها به گنهکاران پناه خواهد داد و آن حلّهها به قدری نورانی است که اگر یکی از آنها به طرف زمین آویخته شود شرق و غرب آن را روشن میکند و زمین خوشبوتر از مشک خواهد شد.
و کسی که سیزده روز از ماه رجب را روزه بگیرد برای او در سایه عرش الهی مائدهای از یاقوت سبز قرار خواهد گرفت که پایههای آن از درّ خواهد بود [مقدار] آن بیش از هفتاد برابر دنیاست. و بر آن مائده کاسههایی از درّ و یاقوت قرار دارد و در هر کاسهای از آن هفتاد هزار نوع از طعام است که هر کدام آنها طعم و بوی خاصی دارد و او از آن غذاها استفاده خواهد نمود، در حالی که مردم در قیامت در بلا و سختی بزرگی خواهند بود.
(1)و کسی که چهارده روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند پاداشی به او خواهد داد که نه چشمی دیده ونه گوشی شنیده ونه برقلب کسی
1) (1)و من صام من رجب أربعة عشر یوما أعطاه اللّه من الثواب مالا عین رأت ولا أذن سمعت ولاخطر علی قلب بشر من قصور الجنان التی بنبت بالدر و الیاقوت و من صام خمسة عشر یوما وقف یوم القیامة موقف الآمنین فلایمرّبه ملک و لا رسول و لانبّی إلاّ قال: طوبی لک أنت آمن مشرّف مقرّب مقبوط محبور ساکن الجنان.
خطور نموده است و آن قصرهایی است در بهشت که از درّ و یاقوت ساخته شده است.
و کسی که پانزده روز از ماه رجب را روزه بگیرد روز قیامت در موقف آمنین قرار میگیرد و هیچ پیامبر و رسول و ملکی بر او نمیگذرد جز آن که میگوید: خوشا به حال تو که در امن و اکرام و مقرّب و مغبوط و محبور الهی هستی و ساکن بهشت او گردیدهای!
(1)و کسی که شانزده روز از ماه رجب را روزه بگیرد از نخستین کسانی خواهد بود که بر مرکبهایی از نور سوار میشوند و در بالای عرصه بهشت پرواز مینمایند تابه مقام «دارالرحمان» میرسند. (2)و کسی که هفده روز از ماه رجب را روزه بگیرد روز قیامت برای عبور از صراط هفتاد هزار چراغ از نور برای او قرار میدهند تا از صراط عبور نماید و داخل بهشت گردد و ملائکه او را مشایعت میکنند و به او سلام و خوش آمد میگویند. (3)و کسی که هیجده روز از ماه رجب را روزه بگیرد در کنار حضرت
1) (1)و من صام من رجب ستة عشر یوما کان من أوائل من یرکب علی دوابّ من نور یطیر بهم فی عرضة الجنان إلی دار الرحمن.
2) (2)و من صام سبعة عشر یوما وضع له یوم القیامة علی الصراط سبعون ألف مصباح من نور حتّی یمرّ علی الصراط بنور تلک المصابیح إلی الجنان یشیّعه الملائکة بالترحیب و التسلیم.
3) (3)و من صام من رجب ثمانیة عشر یوما زاحم إبراهیم فی قّبة فی جنّة الخلد علی سررالدر و الیاقوت
ابراهیم خلیل علیهالسلام در قبّه بهشتی قرار خواهد گرفت و بر تختهایی از درّ و یاقوت تکیه خواهد زد.
(1)و کسی که نوزده روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند در بهشت مقابل قصر حضرت آدم و ابراهیم علیهماالسلام قصری برای او بنا خواهد نمود وچون وارد قصر خود میشود به آنان سلام میکند و آنان نیز از روی اکرام و استحقاق چنین مقامی به او سلام میکنند و برای هر روزهای که گرفته پاداش هزارسال روزه خواهد بود. و کسی که بیست روز از ماه رجب را روزه بگیرد مانند آن است که خدا را بیست هزار سال عبادت کرده باشد.
(2)و کسی که بیست ویک روز از ماه رجب را روزه بگیرد روز قیامت میتواند به اندازه دو قبیله [بزرگ عرب] ربیعه و مضّر از گنهکاران شفاعت نماید. (3)و کسی که بیست و دو روز از ماه رجب را روزه بگیرد از آسمان به او
1) (1)و من صام من رجب تسعة عشر یوما بنی اللّه له قصرا من لؤلؤ رطب بجذاء قصر آدم و إبراهیم فی جنّة عدن فیسلّم علیهما و یسلّمان علیه تکرمة و إیمانا بحقه و کتب له بکلّ یوم یصوم منها کصیام ألف عام:
2) (2)و من صام من رجب عشرین یوما فکأنما عبداللّه عزوجل عشرین ألف عام و من صام من رجب إحدی و عشرین یوما شفّع یوم القیامة فی مثل ربیعة و مضر کلّهم من أهل الخطایا و الذنوب.
3) (3)و من صام من رجب إثنین و عشرین یوما نادی مناد من السماء أبشر یا ولیّ اللّه من اللّه بالکرامة العظیمة و مرافقة الذین أنعم اللّه علیهم من من النبیّین و الصدّیقین و الشهداء و الصالحین و حسن أولئک رفیقا. و من صام من رجب ثلاثة و عشرین یوما نودی من السماء طوبی لک یا عبداللّه نصبت قلیلا و نعمت طویلا طوبی لک إذا کشف الغطاء عنک و افضیت الی جسیم ثواب ربّک الکریم و جاورت الخلیل فی دارالسلام.
ندا میشود: «ای ولی خدا! ما از سوی خداوند به تو بشارت میدهیم به کرامت بزرگ الهی و همنشینی با پیامبران و صدّیقین و شهدا و صالحین، و البته آنان همنشینان نیکی هستند.
و کسی که بیست و سه روز از ماه رجب را روزه بگیرد از آسمان به او ندا میرسد: «خوشا به حال تو ای بنده خدا! تو در مدت کوتاهی خود را به زحمت انداختی و نعمت طولانی را به دست آوردی. خوشا به حال تو! هنگامی که پردهها کنار رود و تو به ثواب بزرگ پرودرگار کریم خویش نایل گردی و در بهشت همنشین حضرت خلیل الرحمان شوی.
(1)و کسی که بیست و چهار روز از ماه رجب را روزه بگیرد ملک الموت به صورت جوانی بالباس دیباج سبز، سوار بر اسبی از اسبهای بهشتی، بر او وارد میشود، در حالی که حریر معطّر و ظرفی از طلا پر از
1) (1)و من صام من رجب أربعة و عشرین یوما إذا نزل به ملک الموت یری له فی صورة شابّ علیه حلّة من دیباج أخضر علی فرس من أفراس الجنان و بیده حریر أخضر ممسک بالمسک الاذفر و بیده قدح من ذهب مملوء من شراب الجنان فسقاه إیاه عند خروج نفسه فهوّن علیه سکرات الموت ثمّ یأخذ روحه فی تلک الحریرة فیفوح منها رایحة یستنشقها أهل سبع سماوات فیظلّ فی قبره ریّان و یبعث من قبره ریّان حتّی یرد حوض النبیّ صلّی اللّه علیه و آله.
شراب بهشتی در دست دارد، و در وقت گرفتن جان او از شراب بهشتی به او مینوشاند تا مرگ برای او آسان شود، و چون روح او را قبض میکند و در آن حریر میگذارد بوی خوشی از آن ساطع میگردد و اهل آسمانها از آن استفاده میکنند، و چون وارد قبر خود میشود سیرآب و شادکام است و در قیامت نیز چون مبعوث میگردد سیرآب و شادکام خواهد بود تا این که درکنار کوثر بر رسول خدا صلی الله علیهوآله وارد شود.
(1)و کسی که بیست و پنج روز از ماه رجب را روزه بگیرد هنگامیکه از قبر خارج میشود هفتاد هزار ملک به استقبال او میآیند که در دست هرکدام آنان پرچمی از درّ و یاقوت است و انواع زیورها و زینتها رابا خود آورده و میگویند: «ای ولیّ خدا! همانا تو به خدای خود پناهنده شدی.» پس او نخستین کسی خواهد بود که با مقرّبین و کسانی که از خدای خود راضی و خداوند از آنان راضی بوده وارد بهشت میشوند و این سعادت بزرگی خواهد بود. (2)و کسی که بیست و شش روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند در
1) (1)و من صام من رجب خسمة و عشرین یوما فإنّه إذا أخرج من قبره یلقاه سبعون ألف ملک بید کلّ ملک منهم لواء من در و یاقوت و معهم طرائف الحلیّ فیقولون یا ولیّ اللّه إلتجأت إلی ربّک فهو من أوّل الناس دخولا فی جنّات عدن مع المقرّبین الذین رضی اللّه عنهم و رضوا عنه و ذلک الفوز العظیم.
2) (2)و من صام من رجب ستة و عشرین یوما بنی اللّه له فی ظلّ العرش مأة قصر من درّ و یاقوت علی رأس کلّ قصر خیمة حریر من حریر الجنان یسکنها ناعما و الناس فی الحساب.
سایه عرش خود یکصد قصر از درّ و یاقوت برای او بنا میکند و بر بالای هر قصری خیمهای از حریر بهشتی خواهد بود و ولیّ خدا در مدتی که مردم مشغول حساب هستند در آن خیمههای حریر متنعّم میباشد.
(1)و کسی که بیست و هفت روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند قبر او را به اندازه چهارصد هزار سال راه وسعت میدهد و پر از مشک و عنبر مینماید. (2)و کسی که بیست و هشت روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند بین او و آتش دوزخ هفت خندق قرار میدهد که مسافت هر خندق به اندازه فاصله زمین تا آسمان و مسافت پانصد سال راه میباشد. و کسی که بیست و نه روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند او را میآمرزد، گرچه او راهزن باشد و یا زنی باشد که هفتاد مرتبه زنا داده و سپس برای خدا و نجات از دوزخ روزه گرفته باشد است.
(3)و کسی که سی روز از ماه رجب را روزه بگیرد منادی از طرف خداوند به او میگوید: «ای بنده خدا! گذشتههای تو بخشیده شد پس در
1) (1)و من صام من رجب سبعة و عشرین یوما وسّع اللّه علیه القبر مسیرة أربعمائة ألف عام و ملاء جمیع ذلک مسکا و عنبرا.
2) (2)و من صام من رجب ثمانیة و عشرین یوما جعل اللّه عزّوجلّ بینه و بین النار سبع خنادق کلّ خندق ما بین السماء و الأرض مسیرة خمسمأة عام.
3) (3)و من صام من رجب تسعة و عشرین یوما غفراللّه له و لو کان عشّارا ولو کانت إمرأة فاجرة فجرت سبعین مرّة بعدما أرادت به وجه اللّه تعالی و الخلاص من جهنّم یغفراللّه لها.
آینده اعمال خود را از سر بگیر.» و خداوند در هر درجهای از درجات بهشتی چهل شهر به او عطا خواهد نمود که در هر کدام هزارهزار قصر میباشد و در هر قصری هزارهزار خانه ودر هر خانهای هزارهزار سفره از طلا و در هر سفرهای هزار هزار ظرف و در هر ظرفی هزار هزار نوع از غذا و نوشابه و در هر خانهای از آن خانهها چهل هزار تخت از طلا قرار دارد و مساحت هر تختی هزار ذراع در دو هزار ذراع میباشد و بر هر تختی یک حورالعین بهشتی قرار دارد که بافتههای موی سر او سیصد هزار دنباله از نور است و هر دنبالهای از آن هزار میلیون نگهبان دارد که آن را با مشک و عنبر خوشبو میکنند تا این که روزه دار رجب به آن برسد. آری همه این نعمتها برای کسی است که تمام ماه رجب را روزه گرفته باشد.»
(1)ابوسعید خدری میگوید: چون سخن رسول خدا صلی الله علیهوآله به این جا
1) (1)و من صام من رجب ثلاثین یوما نادی مناد من السماء یا عبداللّه أمّا ما مضی فقد غفرلک فاستأنف العمل فیما بقی و أعطاه اللّه فی الجنان کلّها فی کلّ جنّة أربعین مدینة و فی کلّ أربعین ألف ألف قصرفی کلّ قصر أربعون ألف ألف بیت فی کلّ بیت أربعون ألف ألف مائدة من ذهب علی کلّ مائدة أربعون ألف ألف قصعة فی کلّ قصعة أربعون ألف ألف لون من الطعام و الشراب لکلّ طعام و شراب من ذلک لون علی حدة فی کلّ بیت أربعون ألف سریر من ذهب طول کلّ سریر ألف ذراع فی الفی ذراع علی کلّ سریر جاریة من الحور علیها ثلاثمأة ألف ذوابة من نور یحمل کلّ ذوابة منها ألف ألف ألف وصیفة یغلقها بالمسک و العنبر إلی أن یوافیها صائم رجب هذا لمن صام شهر رجب کلّه.
رسید، به آن حضرت گفته شد: کسی که در اثر بیماری و ضعف و ناتوانی و یا عذر حیض و نفاس از روزه ماه رجب عاجز باشد، چه باید بکند تا به این پاداشها برسد؟
رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «باید هر روزی قرص نانی را صدقه بدهد.» سپس فرمود: «سوگند به خدایی که جان من در اختیار اوست، اگر آن مقدار را صدقه بدهد آنچه گفته شد و بیشتر از آن به او داده خواهد شد.» تا این که فرمود: «اگر جمیع خلایق از اهل آسمانها و زمین بخواهند پاداش روزه دار رجب را محاسبه نمایند هرگز نمیتوانند یک دهم آن را به دست آورند.»
(1)گفته شد: یا رسول اللّه! کسی که از دادن این صدقه عاجز باشد چه باید بکند تا به این پاداشها برسد؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: او باید در هر روز از ماه رجب صد مرتبه بگوید: سبحان الإله الجلیل، سبحان من لا
1) (1)قیل: یا نبیّ اللّه فمن عجر عن صیام رجب لضعف أو لعلّة کانت به أو إمرة غیر طاهرة یصنع ماذا؟ لینال ما وصفت قال: یتصدّق فی کلّ یوم برغیف علی المساکین و الذی نفسی بیده إنّه إذا تصدق بهذه الصدقة فینال ما وصفت واکثر، إنّه لو اجتمع جمیع الخلائق علی أن یقدّروا قدر ثوابه من أهل السموات و الأرضین ما بلغوا عشر ما یصیب فی الجنان من الفضائل و الدرجات قیل یا رسول اللّه صلی الله علیهوآله : فمن لم یقدر علی هذه الصدقة یصنع ماذا؟ لینال ما وصفت قال: فیسبّح اللّه عزوجل کلّ یوم من رجب إلی تمام ثلاثین یوما بهذا التسبیح مأة مرة: سبحان الاله الجلیل سبحان من لاینبغی التسبیح إلاّ له سبحان الأعزّ الأکرم سبحان من لیس العزّ و هوله أهل.
ینبغی التسبیح إلاّ له، سبحان الأ عزّالأکرم، سبحان من لبس العزّ و هو له أهل.»
(1)13- ابورمحه حضرمی میگوید: از امام باقر علیهالسلام شنیدم که میفرمود: «چون روز قیامت میشود از عرش الهی ندا میرسد: «أین الرجبیّون» [یعنی: کجایند آنهایی که در ماه رجب روزه میگرفتند و عبادت میکردند؟] پس عدهای از اهل محشر قیام میکنند، در حالی که صورتهای آنان نورانی است و بر سر آنان تاجهایی زیبا از درّ و یاقوت قرار دارد و با هر کدام آنان هزار ملک در طرف راست و هزار ملک در طرف چپ همراه هستند و به او بشارت میدهند و میگویند: گوارا باد کرامت الهی برای تو!
(2)سپس از ناحیه پروردگار به آنان ندا میرسد: ای بندگان من! به عزّت
1) (1)13- حدّثنا المظفر بن جعفربن المظفر العلوی السمرقندی قال: حدّثنا جعفربن محمّدبن مسعود العیاشی عن أبیه قال: حدّثنا الحسین بن إشکیب عن محمّدبن علی الکوفی عن أبی جمیلة المفضل بن صالح عن أبی رمحة الحضرمی قال: سمعت جعفربن محمّدبن علی علیهالسلام یقول: إذا کان یوم القیامة نادی مناد من بطنان العرش أبن الرجبیون فیقوم اناس بضیء وجوهم لأهل الجمع علی رؤسهم تیجان الملک مکلّلة بالدرّ و الیاقوت مع کلّ واحد منهم ألف
2) (2)ملک عن یمینه و ألف ملک عن یساره یقولون هنیأ لک کرامة اللّه عزوجل یا عبداللّه، فیأتی النداء من عنداللّه جلّ جلاله: عبادی و أمائی و عزّتی و جلالی لأکرمنّ مثواکم و لأجزلنّ عطاکم (عطایاکم) و لأوتینّکم من الجنّة غرفا تجری من تحتها الأنهار خالدین فیها و نعم أجر العاملین انکم تطوّعتم بالصوم لی فی شهر عظمت حرمته و أوجبت حقه ملائکتی أدخلوا عبادی و إمائی الجنّة ثمّ قال جعفربن محمّد علیهالسلام : هذا لمن صام من رجب شیئا ولو یوما واحدا فی (من) أوله أو وسطه أو آخره.
و جلالم سوگند، من شما را گرامی خواهم داشت و عطای فراوان به شما خواهم نمود و غرفههای بهشتی که در زیر آنها نهرهایی جاری است را به شما خواهم داد و شما در آن نعمتها جاوید خواهید بود و اینها چه نیکو پاداشی است برای عملکنندگان. همانا شما برای من در ماه رجب - که حرمت آن بزرگ بود - با میل خود روزه گرفتید. پس ای ملائکه من! بندگانم را وارد بهشت نمایید.»
سپس امام باقر علیهالسلام فرمود: «این پاداشها برای کسی است که مقداری از ماه رجب را - ولو یک روز - از اول یا وسط و یا آخر روزه گرفته باشد.»
(1)14- ابراهیم بن عبید [عبد] اللّه بن علا میگوید: فاطمه
1) (1)14- حدثنی جماعة من أصحابنا قالوا: حدّثنا أبوالحسن عبیداللّه بن محمّدبن جعفر الفصبانی البغدادی قال: حدّثنا أبوعیسی عبیداللّه بن الفضل بن هلال و کان أهل مصر یسمّونه شیطان الطاق لایمانه رحمه اللّه قال: حدّثنا عبداللّه بن مجری البلوی قال: حدّثنا إبراهیم بن عبداللّه بن الفضل بن العلاء المدنی قال حدثتنی فاطمة بنت عبداللّه بن إبراهیم بن الحسین. و جماعة من أصحابنا قالوا: حدّثنا أبوالحسین عبیداللّه بن محمّدبن جعفر القصانی قال: حدّثنا أبومحمّد الحسین بن وسیف العدل قال: حدّثنا علی بن یعقوب قال: حدّثنا إبراهیم بن عبیداللّه بن العلاء المدنی قال: حدثتنی فاطمة بنت عبداللّه بن إبراهیم بن الحسین.
دخترعبداللّه بن ابراهیم بن حسین برای من نقل نمود که چون ابوالدوانیق [منصور دوانیقی] عبداللّه بن حسن بن حسین را پس از کشتن دو فرزند او محمّد و ابراهیم کشت، فرزند من داود بن حسین را به زنجیر بستند و با عمو زادگان او حسنین [حسین] به عراق بردند. فرزند من داود مدتی در زندان بود و من هیچ خبری از او نداشتم جز آن که به درگاه خدا تضرّع میکردم و از خداوند نجات او را میطلبیدم و به برادران خود از زهّاد و اهل عبادت درخواست میکردم که از خدا بخواهند من فرزند خود را قبل از مردن ببینم. آنها نیز برای خواسته من دعا میکردند. در همین حال از بعضی به من خبر میرسید که او را کشتهاند و بعضی نیز میگفتند که او زنده است،(1)
و حدّثنا حمزة بن محمّدبن احمدبن جعفربن محمّدبن زیدبن علی بن الحسن بن علی ابن أبی طالب علیهالسلام قالوا: أخبرنا أبوالحسین محمّدبن الحسین الدینوری قال: حدّثنا یعقوب بن نعیم بن رقارة قال: حدّثنا جعفربن أحمد ابن عبدالجبار السبیعی بالمدینة عن أبیه عن إبراهیم بن عبداللّه بن العلاء قال: حدثنی فاطمه بنت عبداللّه بن ابراهیم.
و حدّثنا جعفربن محمّد بن قولویه قال: حدّثنا أبو عیسی عبیداللّه ابن الفضل بن محمّد بن الهلال الطائی قال: حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن محمّد العلوی قال: حدّثنا إبراهیم بن عبیداللّه بن العلاء قال: حدثتنی فاطمة بنت عبداللّه بن إبراهیم قالت: لمّا قتل ابوالدوانیق عبداللّه بن الحسن ابن الحسین بعد قتل ابنیه محمّد و ابراهیم.
ولی او و عموزادگان او را زیر دیوار گذاردهاند. این [گونه[1) (1)و حدّثنا أبومحمّدالحسن بن حمزة العلوی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا أبوغانم اسماعیل بن عبدالرحمن الحارثی یمکة قال: حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن محمّد العلوی قال: حدّثنا إبراهیم بن عبیداللّه بن العلاء.
خبر[ها [مصیبت را بر من سختتر میکرد و و اندوه من بیشتر میگردید و هرچه دعا میکردم به اجابت نمیرسید تا این که پیر و ناتوان شدم و کار بر من سخت شد. پس خدمت امام صادق علیهالسلام رسیدم، در حالی که آن حضرت بیمار بود و چون از حال او سؤال نمودم و برای شفای آن حضرت دعا کردم و خواستم از خدمتش مرخّص شوم، به من فرمود: «ای امّ داود! از فرزند خود چه خبری داری؟» البته من آن حضرت را در کودکی در کنار فرزندم داود شیر داده بودم [و من مادر رضاعی او بودم و فرزندم برادر رضاعی او بود]. چون امام صادق علیهالسلام از فرزندم داود سؤال نمود من گریان شدم و گفتم: فدای شما شوم، داود از دستم رفت، او در عراق محبوس است و من از او هیچ خبری ندارم و از او ناامید شدهام و دلم برای اوتنگ شده است. از شما خواهش میکنم که در حق برادر خود دعا کنید.
(1)امّ داود میگوید: امام صادق علیهالسلام فرمود: «ای امّ داود! برای چه از
1) (1)و حدّثنا الشریف محمّدبن الحسن بن اسحق بن الحسین بن اسحق بن موسی بن جعفربن محمّد بن علی بن الحسین بن علی بن أبی طالب علیهمالسلام قال: حدّثنا ابوجعفر محمّدبن حمزة بن الحسین بن سعید المدینی قال: حدثنی أبی قال: حدثنی أبو محمّد عبداللّه بن محمّد البلوی قال: حدثنی إبراهیم بن عبیداللّه بن العلاء قال: حدثتنی فاطمة بنت عبداللّه بن إبراهیم بن الحسین قالت:
دعای استفتاح و اجابت آن غافل شدهای؟ آن دعایی است که به برکت آن خداوند درهای آسمان را باز میکند و تو میتوانی ملائکه را ملاقات کنی و آنها به تو بشارت نجات خواهند داد و آن دعای مستجاب است و هرکس آن را بخواند پاداش او جز بهشت نخواهد بود.» امّ داود میگوید: گفتم: ای فرزند پاکان و صادقین! چه باید بکنم؟
(1)امام صادق علیهالسلام فرمود: «ای امّ داود! ماه رجب نزدیک است و آن ماه بسیار مبارکی است و دعا در آن مستجاب است. پس تو روزهای سیزده و چهارده و پانزدهم آن را که ایّام البیض است روزه بگیر و نزدیک ظهر روز
1) (1)لمّا قتل ابوالدوانیق عبداللّه بن الحسن بن الحسین بعد قتل ابنیه محمّد و إبراهیم حمل ابنی داود بن الحسین من المدینة مکبّلا بالحدید مع بنی عمه الحسنین إلی العراق فغاب عنّی حینا وکان هناک مسجونا فانقطع خیره و أعمی أثره و کنت أدعو اللّه و أتضرّع الیه وأسأله خلاصه و استعین باخوانی من الزهاد والعباد و أهل الجد و الاجتهاد و أسألهم أن یدعوا اللّه لی أن یجمع بینی و بین ولدی قبل موتی فکانوا یفعلون ولا یقصرون فی ذلک و کان یصل إلی انّه قد قتل و یقول قوم: لا، قد بنی علیه أسطوانة مع بنی عمّه فتعظم مصیبتی و اشتدّ جزنی ولا أری لدعائی إجابة و لا لمسألتی نجحا فضاق بذلک ذرعی و کبر سنّی و رقّ عظمی و صرت إلی حدّ الیاس من ولدی لضعفی و انقضاء عمری قال: ثمّ إنی دخلت علی أبی عبداللّه جعفربن محمد علیهالسلام و کان علیلا فلمّا سألته عن حاله ودعوت له و هممت الانصراف قال لی:
پانزدهم غسل کن و نافله نماز ظهر را بخوان و رکوع و سجده و قنوت آن را به نیکی انجام ده و در دو رکعت اول آن، در رکعت اول حمد و قل یا أیّها الکافرون و در رکعت دوم آن حمد و قل هواللّه أحد را بخوان و در شش رکعت باقیمانده، بعد از حمد از(1)
فقد دنی هذا الشهر الحرام یرید علیه السلام شهر رجب - و هو شهر مبارک عظیم الحرمة مسموع الدعاة فیه فصومی منه ثلاثة أیّام الثالث عشر و الرابع عشر و الخامس عشر و هی الأیّام البیض ثمّ اغتسلی فی یوم النصف منه عند زوال الشمس و صلّی الزوال ثمان رکعات ترسلین فیهنّ و تحسنین رکوعهن و سجودهنّ و قنوتهنّ تقرأ فی الرکعة الأولی بفاتحة الکتاب و قل یا أیّها الکافرون و فی الثانیة قل هواللّه أحد و فی الستّ البواقی من السور القصار ما أحببت:
سورههای کوتاه هرکدام راکه خواستی بخوان. سپس نماز ظهر را بخوان و پس از آن باز هشت رکعت نافله عصر را بخوان و رکوع و سجود و قنوت آن را نیکو به جای آور و باید نمازهای تو در پاکیزهترین لباس و در اتاقی نظیف و بر روی فرشی نظیف باشد و خود را معطّر نمایی چرا که ملائکه آن را دوست میدارند و بکوش که در آن حال کسی بر تو وارد نشود و با تو سخن نگوید و تو را مشغول ننماید.»(2)مؤلف گوید: مرحوم صدوق پس از آنچه گذشت میفرماید: سایر
1) (1)یا أم داود - ما الذی بلغت عن داود؟ و کنت قد أرضعت جعفربن محمّد بلبنه - فلمّا ذکره لی بکیت و قلت: جعلت فداک أین داود؟ داود محتبس فی العراق و قد انقطع عنی خبره و یئست من الاجتماع معه و إنّی لشدیدة الشوق الیه و التلهّف علیه و أنا أسألک الدعاء له فانه اخوک من الرضاعة قالت: قال لی أبوعبداللّه: یا أمّ داود فأین انت عن دعاء الاستفتاح و الاجابة و النجاح؟ و هوا الدعاء الذی یفتح اللّه عزوجل له أبواب السماء و تتلّقی الملائکة و تبّشر بالاجابة و هوالدعاة المستجاب الذی لا یحجب عن اللّه عزّوجلّ و لا لصاحبه عنداللّه تبارک و تعالی ثواب دون الجنّة قال: قلت: و کیف لی یابن الاطهار الصادقین؟ قال یا أمّ داود:
2) (2)ثمّ تصلّین الظهر ثمّ ترکعین بعد الظهر ثمان رکعات تحسنین رکوعهن و سجودهن و قنوتهن ولتکن صلاتک فی أطهر أثوابک فی بیت نظیف علی حصیر نظیف و استعملی الطیب فانّه تحیّه الملائکة واجتهدی أن لا یدخل علیک أحد یکلّمک أو یشغلک - الباقی ذکر فی کتاب عمل السنة ما کتبت هاهنا من أرادأن یکتب فلیکتب من عمل السنة- فإذا فرغت من الدعاء فاسجدی علی الأرض و عفرّی خدّیک علی الارض و قولی:
آداب عمل أمّ داود در کتاب «عمل السّنة» ذکر شده به آن کتاب مراجعه شود [لکن مرحوم محدث قمی در کتاب مفاتیح الجنان، از مصباح شیخ طوسی این قسمت را چنین بیان نموده است: «بخواند حمد را صد مرتبه و سوره اخلاص را صد مرتبه و آیه الکرسی را ده مرتبه و بعد از اینها بخواند سوره انعام وبنی اسرائیل وکهف و لقمان ویس و صافات و حآم سجده و حآمعسآقآ و حم دخان و فتح و واقعه و ملک و نآ و إذا السماء انشقّت و ما بعدش را تا آخر قرآن و چون از اینها فارغ شود در حالی که رو به قبله باشد بگوید: صدق اللّه العظیم الذی لا إله إلاّ هو الحیّ القیوم...»]
(1)سپس امام صادق علیهالسلام به امّ داود میفرماید: «هنگامی که از دعا فارغ
1) (1)«لک سجدتُ و بک آمنت فارحم ذلّی و فاقتی و کبوتی لوجهی» واجهدی أن تسبح عیناک و لو مقدار رأس الذباب دموعا فإنّه إجابة هذا الدعاء حرقة القلب و انسکاب العبرة فاحفظی ما علّمتک ثمّ احذری أن یخرج عن یدیک إلی ید غیرک ممن یدعو به لغیر حقّ فانّه دعاء شریف و فیه اسم اللّه الأعظم الذی اذا دعی به أجاب و أعطی ولو أنّ السموات و الأرض کانتا رتقا و البحار بأجمعها من دونها و کان ذلک کلّه بینک و بین حاجتک یسهّل اللّه عزوجل الوصول إلی ما تریدین و أعطاک طلبتک و قضی لک حاجتک و بلغک آمالک و لکلّ من دعا بهذا الدعاء الاجابة من اللّه تعالی ذکرا کان أو أنثی.
گردیدی بر خاک سجده کن و گونههای خود را بر خاک بگذار و بگو: «لک سجدتُ و بک آمنت فارحم ذلّی و فاقتی و کبوتی لوجهی» و بکوش ولو به اندازه بال مگس اشک از چشم تو خارج گردد؛ همانا نشانه اجابت این دعا سوختن دل و جاری شدن اشک است. پس(1)
فکتب لی هذا الدعاء و انصرفت منزلی و دخل شهر رجب فتوخّیت الأیّام و صمتها و دعوت کما أمرنی و صلیّت المغرب و العشاء الآخرة و أفطرت ثمّ صلیّت من اللیل ماسنح لی مرتّب فی لیلی و رأیت فی نومی کلّ من صلیت علیه من الملائکة والأنبیاء و الشهداء و الأبدال و العباد و رأیت النبیّ صلّی اللّه علیه و آله فإذا هو یقول لی: یا بنیّة یا أمّ داود أبشری فکلّ منترین أعوانک و اخوانک و شفعائک و کلّ منترین یستغفرون لک و یبشّرونک بنجح حاجتک فابشری بمغفرة اللّه و رضوانه فجزیت خیرا عن نفسک و أبشری بحفظ اللّه لولدک وردّه علیک إن شاء اللّه.
آنچه به تو آموختم را نگهداری کن و سعی کن در اختیار کسی قرار ندهی که برای خواسته1) (1)ولو أنّ الجنّ و الانس أعداء لولدک لکفاک اللّه مؤنتهم و أخرس عنک ألسنتهم و ذلّل لک رقابهم إن شاء اللّه قالت أمّ داود:
غیرحقی انجام دهد؛ چراکه آن دعای شریفی است و در آن اسم اعظم خدا نهفته است. که اگر کسی به وسیله آن خدا را بخواند خواسته او اجابت میشود و خداوند او را ردّ نمیکند بلکه اگر درهای آسمانها و زمین به روی کسی بسته شده باشد و دریاها سر راه حاجت او مانع باشند خداوند به وسیله این دعا حاجت او را برآورده مینماید و تو نیز به حاجت خود میرسی و خداوند مشکل تو را آسان میکند و تو را به آرزویی که داری خواهد رساند و اگر جن و انس دشمن فرزند تو باشند خداوند شرّ همه آنان را از او برطرف خواهد نمود و آنان را در مقابل تو گنگ و ذلیل میکند. إن شاء اللّه.»
(1)امّ داود میگوید: امام صادق علیهالسلام این دعا را برای من نوشت و من به خانه خود باز گشتم تا این که ماه رجب رسید و من در ایّام البیض طبق دستور آن حضرت روزه گرفتم و دعاهایی که او امر نموده بود خواندم و [چون روز پانزدهم گذشت] نماز مغرب و عشا را خواندم و افطار نمودم و هنگامی که پاسی از شب گذشت و نماز شب را چنان که عادت داشتم
1) (1)قالت أمّ داود: فانتبهت عن نومی فواللّه ما مکثت بعد ذلک إلاّ مقدار مسافة الطریق من العراق للراکب المجدّ المسرع حتّی قدم علیّ داود فقال یا أمّاه: إنّی لمحتبس بالعراق فی أضیق المحابس و علیّ ثقل الحدید و أنا فی حال الیأس من الخلاص إذنمت فی لیلة النصف من رجب فرأیت الدنیا قد خفضت لی حتّی رأیتک فی حصیر فی صلاتک و حولک رجال رؤسهم فی السماء و أرجلهم فی الأرض علیهم ثیاب خضر یسبّحون من حولک و قال قائل جمیل الوجه حلیة النبیّ صلی الله علیهوآله نظیف الثوب طیّب الریح حسن الکلام فقال:
خواندم و خوابیدم در خواب کسانی که بر آنان صلوات فرستاده بودم مانند ملائکه و پیامبران و شهدا و بندگان بزرگ خدا را مشاهده نمودم. در آن بین رسول خدا صلی الله علیهوآله را دیدم و آن حضرت به من فرمود:
«ای دخترم، امّ داود! بشارت باد تو را! همه اینهایی که میبینی یاران و برادران و شفعای تواند وهمه آنها برای تو استغفار میکنند و تو را بشارت میدهند که حاجتت برآورده شده و من نیز تو را به مغفرت خدا و خوشنودی او بشارت میدهم. خدا تو را جزای خیر بدهد. همانا خداوند فرزند تو را حفظ نمود و او را به تو باز خواهد گرداند. ان شاءاللّه.»
(1)امّ داود میگوید: پس من از خواب بیدار شدم و به خدا سوگند، فاصله خواب من و بازگشت فرزندم داود بیش از مسافت حرکت یک سوار تندرو که از عراق به مدینه برسد نبود. و چون فرزندم را ملاقات نمودم به من گفت: ای مادر! من در عراق در سختترین زندان زیر غل و زنجیر زندانی بودم و امیدی به نجات خود نداشتم تا این که در شب نیمه
1) (1)یابن العجوز الصالحة أبشر فقد أجاب اللّه عزوجل دعاء أمک فانتبهت فإذا أنا برسول أبی الدوانیق فادخلت علیه من اللیل فأمر بفکّ حدیدی و الاحسان إلیّ و أمر لی بعشرة آلاف درهم و أنا أحمل علی نجیب و استسعی باشدّ السیر فاسرعت حتّی دخلت إلی المدینة قالت أمّ داود: فمضیت به إلی أبی عبداللّه علیهالسلام فسلّم علیه و حدّثه بحدیثه فقال له الصادق علیهالسلام : إنّ أبا الدوانیق رأی فی النوم علیا علیهالسلام یقول له: أطلق ولدی و إلا لألقینّک فی النار و رأی کأنّ تحت قدمیه النیران فاستیقظ و قد سقط فی یده فأطلقک.
رجب در خواب دیدم که دنیا زیر قدم من جمع شد و من تو را دیدم که روی حصیری نماز میخواندی و اطراف تو مردانی بودند که سرهای آنان در آسمان و پاهایشان روی زمین بود و لباسهای سبزی برتن داشتند و اطراف تو تسبیح خدا را میگفتند. پس گویندهای از بین آنان، زیبا صورت، با لباسی نظیف و معطّر و صدایی دلنشین، به زیبایی پیامبر اسلام صلی الله علیهوآله ، به من فرمود:
«ای فرزند پیر زن صالحه! البشارة! خداوند دعای مادر تو را مستجاب نمود.» و چون از خواب بیدار شدم، ناگهان دیدم فرستاده ابوالدوانیق نزد من حاضر شده و مرا نزد او بردند و او دستور داد آهنها را از بدن من جدا کردند و به من احسان نمود و ده هزار درهم به من داد و مرا بر اسب تندرو سوار نمودند و با تمام سرعت به مدینه رساندند.
امّ داود میگوید: پس من فرزندم را خدمت امام صادق علیهالسلام بردم و چون بر آن حضرت سلام نمود و قصه خود را بیان کرد امام صادق علیهالسلام فرمود: «ابوالدوانیق [نیز] در آن شب علی علیهالسلام را در خواب دید و آن حضرت به او فرمود: فرزند مرا آزاد کن وگرنه تو را در آتش خواهم انداخت. پس ابوالدوانیق در خواب دید که زیر قدمهای او دریایی از آتش است از خواب بیدار شد و از وحشت و اضطرابی که پیدا نموده بود تو را آزاد کرد.»
(1)15- امام صادق علیهالسلام از پدرانش، از امیرالمؤمنین علیهمالسلام نقل نموده که فرمود: «کسی که روز اول و یا وسط و یا آخر ماه رجب را روزه بگیرد گناهان گذشته و آینده او بخشوده خواهد شد؛ و کسی که سه روز از اول ماه رجب و سه روز از وسط و سه روز از آخر ماه رجب را روزه بگیرد گناهان گذشته و آینده او بخشیده میشود؛ و کسی که(2)یک شب از شبهای ماه رجب را به عبادت خدا طی کند خداوند او را از آتش دوزخ آزاد میفرماید و شفاعت او را در باره هفتاد هزار نفر از گنهکاران میپذیرد؛ و کسی که در ماه رجب برای خشنودی خدا صدقه بدهد
1) (1)15- حدّثنا أبومحمّد جعفربن نعیم الحاجم قال: حدّثنا احمدبن ادریس عن محمّدبن الحسین بن أبی الخطاب قال: حدّثنا اسماعیل بن مهران و حدّثنا علی بن عبداللّه اوراق قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه عن الهیثم ابن أبی مسروق النهدی قال: حدّثنا اسماعیل بن مهران عن محمّدبن یزید عن سفیان الثوری قال: حدثنی اسماعیل بن مهران عن محمّدبن یزید عن سفیان الثوری قال: حدثنی جعفربن محمّد عن أبیه محمّدبن علی عن أبیه علی بن الحسین عن أبیه الحسین عن أخیه الحسن بن علی عن علی بن أبی طالب علیهمالسلام :
2) (2)من صام یوما من رجب فی أوّله أو فی وسطه أو فی آخره غفرله ما تقدّم من ذنبه و ما تأخّر و من صام ثلاثة أیّام من رجب فی أوّله و ثلاثة أیّام فی وسطه وثلاثة أیّام فی آخره غفر له ما تقدّم من ذنبه و ما تأخّر و من أحیی لیلة من لیالی رجب أعتقه اللّه من النار و قبل شفاعته فی سبعین ألف رجل من المذنبین و من تصدّق بصدقة من رجب ابتغاء وجه اللّه أکرمه اللّه یوم القیامة فی الجنّة من الثواب مالا عین رأت و لا اذن سمعت ولا خطر علی قلب بشر.
خداوند در بهشت او را گرامی میدارد و پاداشی به او میدهد که نه چشمی دیده و نه گوشی شنیده و نه برقلب بشری خطور کرده باشد.»
(1)16- مالک بن انس میگوید: به خدا سوگند، چشم من شخصیتی را بهتر از حضرت جعفربن محمّد صادق علیهالسلام از جهت زهد و فضیلت و عبادت و ورع - ندید و من هر زمانی خدمت آن حضرت میرسیدم او به من توجه مینمود و مرا اکرام میکرد. پس روزی به آن حضرت گفتم: ای فرزند رسول خدا! پاداش کسی که یک روز از ماه رجب را از روی ایمان و خلوص روزه بگیرد چیست؟ پس آن حضرت از پدر خود، از جدّ خود نقل نمود - گرچه به خدا سوگند، اگر خود میفرمود صادق بود - که رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «کسی که از روی ایمان و خلوص یک روز از ماه رجب را روزه بگیرد آمرزیده خواهد شد.» پس من به آن حضرت گفتم: پاداش کسی که یک
1) (1)16- حدّثنا علی بن احمدبن محمّدبن عمران الدقّاق قال: حدّثنا محمّدبن أبی عبداللّه الکوفی قال: حدّثنا موسی بن عمران النخعی عن عمّه الحسین بن یزید النوفلی قال: سمعت بن أنس الفقیه یقول: و اللّه ما رأت عینی أفضل من جعفربن محمّد زهدا و فضلا و عبادة و ورعا فکنت أقصده فیکرمنی و یقبل علی فقلت له یوما: یابن رسول اللّه ما ثواب من صام یوما من رجب إیمانا و احتسابا؟ قال - و کان و اللّه اذا قال صدق -: حدّثنی أبی عن أبیه عن جدّه قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : من صام یوما من رجب إیمانا و إحتسابا غفرله فقلت له: یابن رسولاللّه فما ثواب من صام یوما من شعبان؟ قال: حدثنی أبی عن أبیه عن جده قال: قال رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله: من صام یوما من شعبان إیمانا و احتسابا غفرله.
روز از ماه شعبان را روزه بگیرد چیست؟ امام صادق علیهالسلام باز فرمود: پدرم، از جدش امیرالمؤمنین علیهمالسلام نقل نمود که رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «کسی که از روی ایمان و خلوص یک روز از ماه شعبان را روزه بگیرد آمرزیده خواهد شد.»
(1)17- عبداللّه بن طائی میگوید: امام صادق علیهالسلام فرمود: «کسی که روز بیست و هفتم ماه رجب را روزه بگیرد پاداش هفتاد سال روزه برای او نوشته میشود.» (2)18- عبدالسلام بن صالح هروی میگوید: حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «کسی که روز اول ماه رجب را روزه بگیرد روز قیامت خداوند از او راضی میشود؛ و کسی که دو روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند در قیامت از او راضی میشود؛ و کسی که سه روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند در روز قیامت از او راضی میشود و او را راضی خواهد نمود و طلبکاران او را نیز از او راضی خواهد نمود؛ و کسی که هفت روز
1) (1)17- حدّثنا عبدالواحد بن محمّدبن عبدوس النیشابوری العطّار قال: حدّثنا علی بن محمّد بن قتیبه النیسابوری قال: حدّثنا حمدان بن سلیمان قال: حدّثنا علی بن نعمان قال: حدّثنا عبداللّه بن طائی عن الصادق جعفربن محمّد علیهماالسلام : من صام سبعة و عشرین من رجب کتب له أجر صیام سبعین سنة.
2) (2)18- حدّثنا عثمان بن عبداللّه بن تمیم القزوینی قال: حدّثنا أبی قال: حدّثنا أحمدبن علی الأنصاری عن عبدالسلام بن صالح الهروی قال: قال علی بن موسی الرضا علیهالسلام : من صام أوّل یوم من رجب رضی اللّه عنه یوم یلقاه و من صام یومین من رجب رضی اللّه عنه یوم یلقاه و من صام ثلاثة أیّام من رجب
از ماه رجب را روزه بگیرد هنگامی که از دنیا میرود درهای آسمانهای هفتگانه به روی او گشوده میشود تا به ملکوت اعلی برسد؛ و کسی که هشت روز از ماه رجب را روزه بگیرد درهای هشتگانه بهشت به روی او گشوده میگردد؛ و کسی که پانزده روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند هر خواسته و جاجتی داشته(1)باشد برآورده میکند مگر آن که درخواست گناه و یا درخواست قطع رحم کند؛ و کسی که همه ماه رجب را روزه بگیرد از گناهان خود پاک میشود مانند روزی که از مادر متولّد گردیده است و از دوزخ آزاد میگردد و با برگزیدگان و نیکان وارد بهشت میشود.»
تا این جا به حمد اللّه و المنّه کتاب فضایل ماه رجب به پایان رسید. و صلّی اللّه علی محمّد و آله و سلّم.
مترجم گوید: از خداوند کریم میخواهیم که به آبروی صاحبان این احادیث علیهمالسلام توفیق روزه داری و عبادت خود را در ماه رجب و ماه شعبان و ماه مبارک رمضان به ما عطا فرماید.
1) (1)رضی اللّه عنه و أرضاه و أرضی عنه خصمائه یوم یلقاه و من صام سبعة أیام من رجب فتحت أبواب السماوات السبع بروحه إذا مات حتّی یصل إلی الملکوت الأعلی و من صام ثمانیة أیّام من رجب فتحت له ابواب الجنّة الثمانیة و من صام من رجب خمسة عشر یوما قضی اللّه عزّوجلّ له کلّ حاجة إلاّ أن یسأله فی مأثم أوفی قطیعة رحم ومن صام شهر رجب کلّه خرج من ذنوبه کیوم ولدته أمّه وأعتق من النار و أدخل الجنّة مع المصطفین الأخیار.
کتاب فضایل ماه مبارک شعبان، تألیف رئیس المحدثین ابیجعفر محمّدبن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی، معروف به صدوق رضی اللّه عنه این کتاب نیز همانند کتابهای دیگر مؤلف از اصول حدیث شیعه و مورد اعتماد و قبول علمای شیعه أعلی اللّه کلمتهم است.
پاداش روزه در ماه شعبان
(1)19- امام صادق علیهالسلام فرمود: «روزه ماه رمضان اندوخته بنده است برای روز قیامت و هیچ بندهای نیست که فراوان در ماه شعبان روزه بگیرد جز آن که خداوند امر معاش او را اصلاح و شرّ دشمنان را از او دفع میکند و کمترین پاداش کسی که یک روز از ماه شعبان را روزه بگیرد این است که بهشت برای او واجب میگردد.» (2)20- امام صادق علیهالسلام ، از پدران خود، از رسول خدا صلی الله علیهوآله نقل نموده که
1) (1)19- أخبرنا الشیخ الفقیه أبوجعفر محمّدبن علی بن الحسین بن بابویه رضی اللّه عنه قال: حدّثنا أبی رحمه اللّه عن أحمدبن إدریس قال: حدّثنا محمّدبن عیسی بن عبید عن یونس بن عبدالرحمن عن عبداللّه بن فضل الهاشمی عن الصادق جعفربن محمّد علیهماالسلام قال: صیام شهر رمضان ذخر للعبد یوم القیامة و ما من عبد یکثر الصیام فی شعبان إلاّ أصلح اللّه أمر معیشته و کفاه شرّ عدوّه و إن أدنی ما یکون لمن یصوم یوما من شعبان أن تجب له الجنّة.
2) (2)20- حدّثنا أبی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن أبی القاسم عن محمّدبن علی الکوفی عن نصر بن مزاحم عن أبی عبدالرحمن المسعودی عن العلاء بن یزید العرنی قال: قال الصادق جعفربن محمّد علیهالسلام : حدثنی أبی عن أبیه عن جده علیهالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله شعبان شهری و شهر رمضان شهر اللّه فمن صام یوما من شهری کنت شفیعه یوم القیامة و من صام یومین من
آن حضرت فرمود: «ماه شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه خداست و هرکس یک روز از ماه من را روزه بگیرد من روز قیامت او را شفاعت خواهم کرد؛ و هر کس دو روز از آن را روزه بگیرد خداوند گناهان گذشته و آینده او را میبخشد؛ و هرکس سه روز از آن را روزه بگیرد به او گفته میشود: از گذشته پاک شدی، عمل خود را از سر بگیر.»
(1)سپس فرمود: «و هر کس ماه رمضان را روزه بگیرد و عفّت و زبان خود را حفظ کند و به کسی آزاری نرساند خداوند گناهان گذشته و آینده او را میبخشد و از آتش دوزخ آزاد و در بهشت او را جایگزین خواهد نمود و شفاعت او را در باره گنهکاران از اهل توحید به عدد رملهای بیابان عالج میپذیرد.»
1) (1)شهری غفراللّه له: ما تقدّم من ذنبه و ما تأخّر ومن صام ثلاثة أیّام من شهری قیل له استأنف العمل ومن صام شهر رمضان یحفظ فرجه ولسانه و کفّ أذاه عن الناس غفراللّه ذنوبه ما تقدّم منها و ما تأخّر و أعتقه من النار و أحلّه دارالقرار و قبل شفاعته فی عدد رمل عالج من مذنبی أهل التوحید.
(1)21- حسن بن فضّال میگوید: از حضرت رضا علیهالسلام شنیدم که میفرمود: «هرکس در ماه شعبان هفتاد مرتبه استغفار نماید خداوند گناهان او را میبخشد، گرچه به اندازه ستارههای آسمان باشد.»
(2)22- حسن بن فضّال نیز میگوید: از حضرت رضا علیهالسلام در باره فضیلت شب نیمه ماه شعبان سؤال نمودم، فرمود: «شب نیمه شعبان شبی است که خداوند در آن شب عدّهای را از آتش دوزخ آزاد مینماید و گناهانی را در آن شب میبخشد.» گفتم: آیا افزون بر شبهای دیگر نمازی برای آن شب وارد شده
1) (1)21- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن اسحق الطالقانی قال: حدّثنا أحمد بن محمّد الهمدانی قال أخبرنا علی بن الحسین بن علی بن فضال عن أبیه قال سمعت علی بن موسی الرضا علیهماالسلام یقول: من إستغفر اللّه تبارک و تعالی فی شعبان سبعین مرّة غفراللّه ذنوبه ولو کانت مثل عدد النجوم.
2) (2)22- و بهذا الاسناد قال: سألت علی بن موسی الرضا علیهالسلام عن لیلة النصف من شعبان قال: هی لیلة یعتق اللّه فیها الرقاب من النار و یغفر الذنوب فیها قلت هل جعل فیها صلاة زیادة علی سائر اللیالی؟ فقال لیس فیها شیء موظّف ولکن إن أحببت أن تطوّع فیها بشیء فعلیک بصلاة جعفربن أبی طالب و أکثر فیهامن ذکر اللّه عزوجل و من الاستغفار و الدعاء فإنّ أبی علیهالسلام کان یقول: الدعاء فیها مستجاب قلت له: إنّ الناس یقولون إنّها لیلة الصکاک فقال علیهالسلام : تلک لیلة القدر فی شهر رمضان.
است؟ فرمود: «دستور خاصی در آن وراد نشده، لکن اگر دوست میداری عبادت مستحبّی در آن انجام دهی بر تو باد به نماز جعفربن ابی طالب[ علیهالسلام ] و زیاد در آن شب به ذکر خدا و استغفار و دعا مشغول باش. همانا پدرم موسی بن جعفر علیهالسلام میفرمود: در آن شب دعا مستحاب است.» گفتم: مردم میگویند: آن شب، شب برات گرفتن است؟ فرمود: «شب برات گرفتن از آتش جهنّم شب قدر است [که] در ماه مبارک رمضان [قرار دارد].»
(1)23- امام صادق علیهالسلام فرمود: «علی علیهالسلام همواره دوست میداشت که خود را برای عبادت در چهار شب فارغ نماید: 1 - شب اول ماه رجب؛ 2- شب عید قربان؛ 3- شب عید فطر؛ 4- شب نیمه شعبان.»
(2)24- عبداللّه بن عباس میگوید: خدمت رسول خدا صلی الله علیهوآله سخن از
1) (1)23- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا أحمد بن إدریس قال: حدّثنا محمّدبن یحیی قال: حدّثنا أبو جعفرأحمد بن عبداللّه عن أبیه عن وهب بن وهب عن الصادق جعفربن محمّد عن أبیه علیهالسلام قال: کان علی علیهالسلام یعجبه أن یفرغ نفسه أربع لیال من السنة: أوّل لیلة من رجب و لیلة النحر و لیلة الفطر و لیلة النصف من شعبان.
2) (2)24- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن أحمدالمعادی قال: حدّثنا محمّدبن الحسین قال: حدّثنا أبوالحسن علی بن محمّد بن علی قال: حدّثنا الحسن بن محمّد المروی عن أبیه عن یحیی بن عباس قال: حدّثنا علی بن عاصم الواسطی قال: أخبرنی عطاء بن السائب عن سعیدبن جبیر عن ابن عباس قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله و قد تذاکروا عنده فضائل شعبان فقال شهر شریف و هو شهری و حملة العرش تعظّمه و تعرف حقّه و هو شهر یزاد فیه أرزاق المؤمنین و هو شهر، العمل فیه یضاعف والحسنة بسبعین و السیّئة محطوطة و الذنب مغفور و الحسنة مقبولة والجبّار جلّ جلاله یباهی فیه بعباده و ینظر إلی صیامه و صوّامه و قوّامه وقیامه فیباهی به حملة العرش فقام علیّ ابن أبی طالب علیهالسلام فقال: بأبی أنت و أمّی یا رسول اللّه صف لنا شیئا من فضائله لنزداد رغبة فی صیامه و قیامه و لنجتهد للجلیل عزّوجلّ فیه فقال النبیّ صلی الله علیهوآله .
فضایل ماه شعبان به میان آمد. پس رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «ماه شعبان ماه با شرافتی است و آن ماه من است و حاملین عرش آن را بزرگ میدارند و حق آن را میشناسند و آن ماهی است که ارزاق مؤمنین در آن زیاد میگردد و عبادت در آن هفتاد برابر پاداش دارد و گناه و معصیت در آن بخشوده میشود و عمل خیر در آن پذیرفته میگردد و خداوند در آن ماه به بندگان خود [که اهل عبادت هستند [و به سحر خیزان و روزه داران خود دراین ماه بر حاملین عرش مباهات مینماید.»
ابن عباس میگوید: سخن رسول خدا صلی الله علیهوآله که به این جا رسید علیّ بن ابی طالب علیهالسلام برخاست و گفت: پدر و مادرم فدای شما باد! یارسول اللّه! شمهای از فضایل این ماه رابیان کنید تا رغبت ما به سحرخیزی و روزه داری در آن زیاد شود و در عبادت خدا کوشا باشیم.
(1)رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هرکس روز اول ماه شعبان را روزه بگیرد
1) (1)من صام اوّل یوم من شعبان کتب اللّه له سبعین حسنة تعدل عبادة سنة.
خداوند هفتاد حسنه به او میدهد که هر حسنهاش معادل یک سال عبادت است.
(1)و هرکس دو روز از ماه شعبان را روزه بگیرد گناه [گناهان [بزرگ او بخشوده میشود. (2)و هر کس سه روز از ماه شعبان را روزه بگیرد هفتاد درجه از درجات بهشتی که از درّ و یاقوت ساخته شده برای او افزوده میشود. (3)و هر کس چهار روز از ماه شعبان را روزه بگیرد وسعت روزی پیدا میکند. (4)و هر کس پنج روز از ماه شعبان را روزه بگیرد مورد علاقه و محبت بندگان خدا قرار میگیرد. (5)و هر کس شش روز از ماه شعبان را روزه بگیرد هفتاد نوع بلا از او دور میگردد. (6)و هر کس هفت روز از ماه شعبان را روزه بگیرد در تمام عمر از شرّ شیطان و لشکر او محفوظ میماند.
1) (1)و من صام یومین من شعبان حطّت عنه السیّئة الموبقة.
2) (2)و من صام ثلاثة أیّام من شعبان رفع له سبعین درجة فی الجنان من درّ و یاقوت.
3) (3)و من صام أربعة من شعبان وسع علیه فی الرزق.
4) (4)و من صام خمسته أیّام من شعبان حبّب إلی العباد.
5) (5)و من صام ستة أیّام من شعبان صرف عنه سبعون لونا من البلاء.
6) (6)و من صام سبعة أیّام من شعبان عصم من و ابلیس و جنوده دهره و عمره.
(1)و هر کس هشت روز از ماه شعبان را روزه بگیرد از دنیا نمیرود تا از «حیاض القدس» بنوشد. (2)و هر کس نه روز از ماه شعبان را روزه بگیرد منکر و نکیر در قبر با او مهربان خواهند بود. (3)و هر کس ده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد قبر او هفتاد ذراع وسعت پیدا میکند. (4)و هر کس یازده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد یازده مناره از نور بر قبر او نصب میشود. (5)و هر کس دوازده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد در هر روزی هفتاد هزار ملک او را در قبر زیارت میکنند تا قیامت برپا شود. (6)و هر کس سیزده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد ملائکه هفت آسمان برای او استغفار میکنند.
1) (1)و من صام ثعانیة أیّام من شعبان لم یخرج من الدنیا حتّی یسقی من حیاض القدس.
2) (2)و من صام تسعة ثمانیة أیّام من شعبان عطف علیه منکر و نکیر عندما بسألانه.
3) (3)و من صام عشرة أیّام من شعبان وسع اللّه علیه قبره سبعین ذراعا.
4) (4)و من صام أحد عشر یوما من شعبان ضرب علی قبره احدی عشرة منارة من نور.
5) (5)و من صام إثنی عشر یوما من شعبان زاره فی قبره کلّ یوم سبعون ألف ملک إلی النفخ فی الصور.
6) (6)و من صام ثلاثة عشر یوما من شعبان إستغفرت له ملائکة سبع سماوات.
(1)و هر کس چهارده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد چهارپایان و درندگان و ماهیان دریا برای او استغفار میکنند. (2)و هر کس پانزده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد خداوند به او خطاب خواهد نمود: من تو را به آتش نمیسوزانم. (3)و هر کس شانزده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد هفتاد دریای آتش از او خاموش میشود. (4)و هر کس هفده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد همه درهای آتش به روی او بسته خواهد شد. (5)و هر کس هیجده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد همه درهای بهشت به روی او گشوده میشود. (6)و هر کس نوزده روز از ماه شعبان را روزه بگیرد هفتاد قصر از درّ و یاقوت در بهشت به او داده میشود.
1) (1)و من صام أربعة عشر یوما من شعبان الهمت الدواب و السباع حتّی الهیتان فی البحور أن یستغفروا له.
2) (2)و من صام خمسة عشر یوما من شعبان ناداه ربّ العزّة لا أحرقک بالنار.
3) (3)و من صام ستة عشر یوما من شعبان أطفیء عنه سبعون بحرا من النیران.
4) (4)و من صام سبعة عشر یوما من شعبان أغلقت عنه أبواب النیران کلّها.
5) (5)و من صام ثمانیة عشر یوما من شعبان فتحت له أبواب الجنان کلّها.
6) (6)و من صام تسعة عشر یوما من شعبان أعطی سبعین ألف قصر من الجنان من درّ و یاقوت. و من صام عشرین یوما من شعبان زوّج سبعین ألف زوجة من الحورالعین.
و هر کس بیست روز از ماه شعبان را روزه بگیرد هفتاد هزار حورالعین بهشتی به او تزویج میشود.
(1)و هر کس بیست و یک روز از ماه شعبان را روزه بگیرد ملائکه بالهای خود را بر او میکشند و به او خوشآمد میگویند. (2)و هر کس بیست و دو روز از ماه شعبان را روزه بگیرد هفتاد حلّه از سندس و استبرق به او پوشانده میشود. (3)و هر کس بیست و سه روز از ماه شعبان را روزه بگیرد هنگامی که از قبر خارج میشود بر مرکبی از نور سوار میشود و به طرف بهشت پرواز مینماید. (4)و هر کس بیست و چهار روز از ماه شعبان را روزه بگیرد به او برائت از نفاق داده میشود. (5)و هر کس بیست و پنج روز از ماه شعبان را روزه بگیرد اجازه پیدا
1) (1)و من صام أحد و عشرین یوما من شعبان رحّبت له الملائکة و مسحته بأجنحتها.
2) (2)و من صام إثنین و عشرین یوما من شعبان کسی سبعین حلّة من سندس و استبرق.
3) (3)و من صام ثلاثة و عشرین یوما من شعبان أتی بدابّة من نورحین (عندخ ل) خروجه من قبره فیرکبها طیّارا إلی الجنّة.
4) (4)و من صام أربعة و عشرین یوما من شعبان أعطی برائة من النفاق.
5) (5)و من صام خمسة و عشرین یوما من شعبان شفّع فی سبعین ألف من أهل التوحید.
میکند که هفتاد هزار از گنهکاران از اهل توحید را شفاعت نماید.
(1)و هر کس بیست و شش روز از ماه شعبان را روزه بگیرد خداوند [جواز] عبور از صراط برای او مینویسد. (2)و هر کس بیست و هفت روز از ماه شعبان را روزه بگیرد خداوند برائت از آتش دوزخ را برای او مینویسد. (3)و هر کس بیست و هشت روز از ماه شعبان را روزه بگیرد صورت او روز قیامت نورانی خواهد بود. (4)و هر کس بیست و نه روز از ماه شعبان را روزه بگیرد به رضوان و خشنودی بزرگ خدا نایل میشود. (5)و هر کس سی روز از ماه شعبان را روزه بگیرد جبرئیل علیهالسلام از مقابل عرش به او خطاب میکند: عمل خود را از سر بگیر که خداوند همه گذشتههای تو را بخشید و خداوند به او خطاب میفرماید: اگر گناهان تو
1) (1)و من صام ستة و عشرین یوما من شعبان کتب اللّه له جوازا علی الصراط.
2) (2)و من صام سبعة و عشرین یوما من شعبان کتب له برائة من النار.
3) (3)و من صام ثمانیة و عشرین یوما من شعبان یهلّل وجهه یوم القیامة.
4) (4)و من صام تسعة و عشرین یوما من شعبان نال رضوان اللّه الأکبر.
5) (5)و من صام ثلاثین یوما من شعبان ناداه جبرئیل من قدّام العرش یا هذا إستأنف العمل عملا جدیدا فقد غفرلک ما مضی و تقدّم من ذنوبک و الجلیل عزوجل یقول: لو کان ذنوبک عدد نجوم المساء و قطر الأمطار و ورق الأشجار و عدد الرمل والثری و أیام الدنیا لغفرتها لک و ما ذلک علی اللّه بعزیز بعد صیامک شهر شعبان قال ابن عباس: هذا لشهر شعبان.
به اندازه ستارههای آسمان و دانههای باران و برگ درختان و رمل بیابان و روزهای دنیا باشد من برای تو بخشیدم و این رحمت و مرحمت خدا برای تو بعید نیست؛ چرا که ماه شعبان را روزه گرفتهای.»
ابن عباس در پایان این حدیث میگوید: این همه ثواب برای روزه ماه شعبان است.
(1)25- امام صادق علیهالسلام از پدران خود نقل نموده که رسول خدا صلی الله علیهوآله روزی به اصحاب خود فرمود: «کدامیک از شما همیشه روزه هسیتد؟» سلمان گفت: من. رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «کدام یک از شما همه شبها به عبادت مشغولید؟» سلمان گفت :من. رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «کدام یک از شما هر روز یک ختم قرآن انجام میدهد؟» سلمان گفت: من. در این هنگام یکی از اصحاب رسول خدا صلی الله علیهوآله [عمربن خطاب] به خشم آمد و گفت: یا رسول اللّه! سلمان فارسی میخواهد بر ما قریش فخر نماید؛
1) (1)25- حدّثنا احمدبن محمّد بن یحیی العطّار قال: حدّثنا أبی عن أحمد بن محمّدبن عیسی عن نوح بن شعیب النیسابوری عن عبداللّه بن عبداللّه الدهقان عن عروة ابن أخی شعیب العقرقوفی عن شعیب عن أبی بصیر قال: سمعت الصادق علیهالسلام یحدّث عن أبیه عن أبائه علیهمالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله یوما لأصحابه أیکم یصوم الدهر فقال سلمان: أنا یا رسول اللّه فقال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : فأیّکم یحیی اللیل فقال سلمان: أنا یا رسول اللّه قال: فأیکم یختم القرآن فی کلّ یوم؟ فقال سلمان أنا یا رسول اللّه فغضب بعض أصحابه فقال: یا رسول اللّه:
او میگوید: من همه روزها روزه هستم، در حالی که بیشتر روزها غذا میخورد! و میگوید: همه شبها به عبادت مشغول است، در حالی که بیشتر شبها به خواب میرود! او میگوید: هر روز یک ختم قرآن انجام میدهد، در حالی که بیشتر اوقات در روز ساکت است!
رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «آرام باش ای عمر! تو کجا میتوانی شخصیتی که همانند لقمان حکیم است را بشناسی؟ از او سؤال کن تا حکمت آنچه گفته رابرای تو بیان نماید.»
(1)پس عمر به سلمان فارسی گفت: مگر این نیست که میگویی همیشه روزه هستی؟ سلمان فرمود: آری. عمر گفت: من تو را دیدهام که بسیاری از روزها غذا میخوری. سلمان فرمود: مقصود من چیزی نیست که تو فکر میکنی، بلکه من سه روز از هر ماه [یعنی اول و وسط و آخر آن] را روزه میگیرم و خداوند میفرماید: (من جاء بالحسنة فله عشر امثالها) و
1) (1)إنّ سلمان رجل من الفرس یرید أن یفتخر علینا معاشر قریش قلت: أیّکم یصوم الدهر فقال: أنا و هو أکثر أیامه یأکل وقلت: أیکم یحیی اللیل فقال: أنا و هو أکثر لیله ینام وقلت: أیکم یختم القرآن فی کلّ یوم فقال: أنا و هو أکثر نهاره صامت. فقال النبیّ صلی الله علیهوآله : مه یا فلان أنّی لک بمثل لقمان الحکیم سله فانّه ینبئک فقال الرجل لسلمان: یا أباعبداللّه: ألیس زعمت أنّک تصوم الدهر؟ قال: نعم فقال رأیتک فی أکثر نهارک تأکل فقال لیس حیث تذهب إنّی أصوم الثلاثة فی الشهر و قال اللّه: من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها و أصل شعبان بشهر رمضان فذلک صوم الدهر فقال: ألیس زعمت أنّک تحیی اللیل؟ فقال: نعم فقال: أنت أکثر لیلک نائم فقال: لیس حیث تذهب و لکنیّ سمعت رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول:
ماه شعبان را [نیز] به ماه رمضان متصل میکنم و این ثواب روزه دایم را دارد.
عمر گفت: مگر نگفتی همه شبها را به عبادت میایستی؟ سلمان فرمود: «آری. عمر گفت: من میبینم که تو بیشتر شبها در خواب هستی! سلمان فرمود: مقصود من چیزی نیست که تو فکر میکنی، بلکه من از رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که میفرمود: «هرکس با وضو بخواند مانند آن است که همه شب را عبادت کرده باشد و من با وضو میخوابم».
(1)عمر گفت: مگر نگفتی که در هر روز یک بار قرآن را ختم میکنی؟ سلمان فرمود: آری. عمر گفت: من میبینم که تو در روز ساکت هستی و چیزی نمیخوانی! سلمان فرمود: مقصود من چنین نیست که تو فکر میکنی، بلکه من از حبیب خود رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که به علی بن ابی طالب علیهالسلام میفرمود: «یا اباالحسن! مثل تو در امت من مثل «قل هواللّه احد» است که هرکس یک مرتبه آن را قرائت کند ثلث قرآن را قرائت نموده و هرکس دو مرتبه آن را قرائت کند دو ثلث قرآن را قرائت نموده و هر کس سه مرتبه آن را قرائت کند (2)قرآن را ختم نموده است و هرکس تو
1) (1)من نام علی طهر فکأنما أحی اللیل کله و أنا أبیت علی طهرفقال: ألیس زعمت أنک تختم القرآن فی کلّ یوم؟ قال: نعم قال: فأنت أیّامک صامت فقال: لیس حیث تذهب و لکنیّ سمعت حبیبی رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: لعلیّ بن أبی طالب: «یا أبا الحسن مثلک فی أمّتی مثل قل هواللّه أحد فمن قرأها مرّة فقد قرأ
2) (2)ثلث القرآن و من قرأها مرّتین فقد قرأ ثلثی القرآن و من قرأها ثلاثا فقد ختم القرآن و من أحبّک بلسانه فقد کمل له ثلث الإیمان ومن أحبّک بلسانه وقلبه فقدکمل له ثلثا الإیمان و من أحبّک بلسانه و قلبه ونصرک بیده فقد استکمل الإیمان و الذی بعثنی بالحق یاعلیّ لو أحبّک أهل الأرض کمحّبة أهل السماء لک لما عذّب أحد بالنار» و أنا أقرأ قل هواللّه أحد فی کلّ یوم ثلاث مراّت فقام و کأنّه ألقم حجرا.
را به زبان دوست بدارد یک ثلث از ایمان را یافته و هرکس تو را به زبان و قلب دوست بدارد دو ثلث از ایمان را یافته است و هرکس تو را به زبان و قلب دوست بدارد و با دست خود نیز تو را یاری کند ایمان او کامل گشته است. یا علی! سوگند به خدایی که مرا به حق مبعوث نمود، اگر اهل زمین همانند اهل آسمان تو را دوست میداشتند احدی گرفتار آتش نمیگردید.» و من هر روز سه مرتبه سوره «قل هواللّه أحد» را میخوانم. پس عمر محکوم گردید و از کنار سلمان برخاست.
(1)26- اسامة بن زید میگوید: عادت رسول خدا صلی الله علیهوآله این بود که
1) (1)26- حدّثنا أحمدبن الحسن القطّان قال: حدّثنا عبدالرحمن بن محمّدبن الحسین قال: حدّثنا یزیدبن سنان البصری نزیل مصر قال: حدّثنا عبدالرحمن بن مهدی قال: حدّثنا ثابت بن قیس العمری قال: حدثنی أبوسعید المقری قال: حدثنی أسامة بن زید قال: کان رسول اللّه صلی الله علیهوآله یصوم الأیّام حتّی یقال: لا یفطر و یفطر حتّی یقال: لایصوم قلت رأیته یصوم من شهر مالا یصوم فی شیء من الشهور؟ قال:نعم قلت أیّ الشهور؟ قال: شهر شعبان کان یقول: هو شهر یغفل الناس عنه بین رجب و شهر رمضان و هو شهر یرفع فیه الأعمال إلی ربّ العالمین جل جلاله فأحبّ أن یرفع لی عملی و أنا صمائم.
مدتی پیاپی روزه میگرفت تا گفته میشد او همیشه روزه است و مدتی پیاپی روزه نمیگرفت تا گفته میشد دیگر روزه نمیگیرد. ابوسعید حذری میگوید: به اسامه گفتم: رسولخدا صلی الله علیهوآله در کدام یک از ماهها بیشتر مقید به روزه گرفتن بود؟ اسامه گفت: ماه شعبان را مقید بود که روزه بگیرد و میفرمود: «ماه شعبان ماه من است و مردم از روزه گرفتن در آن غافلند و آن ماهی است که اعمال مردم به درگاه پروردگار عالم بالا میرود و من دوست دارم که در حال روزه اعمالم بالا رود.»
(1)27- امام باقر علیهالسلام میفرماید: عادت رسول خدا صلی الله علیهوآله این بودکه ماه شعبان را روزه میگرفت و به ماه مبارک رمضان متصل مینمود و مردم را نهی مینمود که چنین کنند [و روزه دو ماه را برای خود واجب بدانند] و میفرمود: «ماه شعبان و ماه رمضان ماههای خداست و روزه گرفتن در آنها کفّاره گناهان گذشته و آینده است.» مترجم گوید: شاید نهی مردم از اتصال برای این باشد که گمان نکنند روزه ماه شعبان واجب است.
(2)28- یونس بن یعقوب میگوید: از امام صادق علیهالسلام سؤال کردم: آیا از
1) (1)27- حدّثنا محمّدبن الحسن رحمة اللّه علیه قال: حدّثنا الحسین بن الحسن بن أبان عن الحسین بن سعیدبن الحسین بن علوان عن عمرو بن خالد عن أبی جعفر علیهالسلام قال: کان رسول اللّه صلی الله علیهوآله یصوم شعبان وشهر رمضان یصلهما و ینهی الناس أن یصلوهما و کان یقول هما شهراللّه و هما کفارة لما قبلهما و ما بعدهما من الذنوب.
2) (2)28- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه قال: حدّثنا أحمدبن محمّدبن عیسی عن الحسین بن سعید عن عبدالرحمن بن أبی نجران عن یونس بن یعقوب قال: سألت أبا عبداللّه علیهالسلام عن صوم شعبان کان أحد من آبائک یصومه؟ فقال کان خیر أیائی رسول اللّه صلی الله علیهوآله کان أکثر صیامه فی شعبان.
پدران شما کسی اهل روزه ماه شعبان بوده است؟ امام صادق علیهالسلام فرمود: «آری، بهترین پدران من رسول خدا صلی الله علیهوآله [است که [بیشترین روزه او در ماه شعبان بوده است.»
(1)29- زیدبن اسلم میگوید: از رسول خدا صلی الله علیهوآله در باره روزه ماه رجب سؤال شد. رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «چرا از روزه ماه شعبان غافلید؟»
(2)30- امام صادق علیهالسلام فرمود: «به خدا سوگند، روزه ماه شعبان و روزه ماه رمضان سبب آمرزش خداوند خواهد بود.»
1) (1)29- حدّثنا محمّدبن أبی علی بن إسحاق قال: حدّثنا حامد بن شعیب قال: حدّثنا شریح بن یوسف قال: حدّثنا و کیع عن سفیان عن زیدبن أسلم قال: سئل رسول اللّه صلّی اللّه علیه وآله عن صوم رجب قال: و أین أنتم عن شعبان.
2) (2)30- حدّثنا أحمدبن محمّد بن یحیی العطّار قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه عن أحمد بن محمّد عن أحمد بن محمّد بن أبی نصر البزنطی عن سعدبن إبراهیم عن معاویة بن عمار عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: إن صوم الثلثین و صوم اتباعه صوم شعبان شهرین متتابعین توبة من اللّه و اللّه. [و فی نسخة: إنّ صوم ثلاثین یوما وصوم رمضان شهرین متتابعین توبة من اللّه]
(1)31- علی بن فضّال میگوید: حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «هرکسی روز اول ماه شعبان را روزه بگیرد رحمت خدا بر او واجب میگردد، و هرکس دو روز از ماه شعبان را روزه بگیرد روز قیامت رحمت و مغفرت و کرامت خداوند بر اوواجب میگردد، و هرکس ماه مبارک رمضان را روزه بگیرد رحمت خداوند بر او واجب میگردد. و هر کس سه روز از آخر ماه شعبان را روزه بگیرد و آن را به روزه ماه مبارک رمضان وصل کند خداوند پاداش روزه دوماه پی درپی را برای او مینویسد. و هرکس ماه رمضان را از روی ایمان و خلوص روزه بگیرد از گناهان خود خارج میگردد مانند وقتی که از مادر متولد شده است.» (2)سپس حضرت رضا علیهالسلام فرمود: پدرم از پدرانش نقل نمود که رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «کسی که ماه رمضان را درک نماید و آمرزیده نشود از رحمت خدا دور است [از رحمت خدا دور باد]؛ و کسی که شب قدر را
1) (1)31- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن إسحاق قال: حدّثنا أحمدبن محمّد الکوفی عن علی بن الحسین بن علی بن فضال عن أبیه عن أبی الحسن الرضا علیهالسلام قال: من صام أوّل یوم من شعبان وجبت له الرحمة و من صام یومین من شعبان و جبت له الرحمة و المغفرة و الکرامة من اللّه عزوجل یوم القیامة و من صام شهر رمضان وجبت له الرحمة و من صام ثلاثة أیام من آخر شعبان و وصلها بصیام شهر رمضان کتب اللّه له صوم شهرین متتابعین و من صام شهر رمضان إیمانا و إحتسابا خرج من الذنوب کیوم ولدته أمّه.
2) (2)ثمّ قال علیهالسلام : حدّثنی أبی عن أبیه عن جدّه علیهمالسلام إنّ رسول اللّه صلی الله علیهوآله قال: من أدرک شهر رمضان فلم یغفرله فأبعده اللّه و من أدرک لیلة القدر فلم یغفرله فأبعده اللّه و من حضر الجمعة مع المسلمین فلم یغفر له فأبعده اللّه و من أدرک
درک کند و آمرزیده نشود از رحمت خدا دور است [از رحمت خدا دور باد]؛ و کسی که در نماز جمعه شرکت کند و آمرزیده نشود از رحمت خدا دور است [از رحمت خدا دور باد]؛ و کسی که پدر و مادر و یا یکی از آنان را درک کند و آمرزیده نشود از رحمت خدا دور است [از رحمت خدا دور باد]؛ و کسی که نام مرا بشنود و بر من صلوات بفرستد و آمرزیده نشود از رحمت خدا دور است [از رحمت خدا دور باد].»
(1)گفته شد: یا رسول اللّه! چگونه میشود کسی بر شما صلوات بفرستد و آمرزیده نشود؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «اگر بندهای بر من صلوات بفرستد و بر آل من صلوات نفرستد آن صلوات بر میگردد و بر صورت او زده میشود، در حالی که اگر کسی بر من و آل من صلوات بفرستد آمرزیده خواهد شد.»
(2)32- امام صادق علیهالسلام ، از پدرانش، از رسول خدا صلی الله علیهوآله نقل نموده که
1) (1)والدیه أو أحدهما فلم یغفر له فأبعده اللّه و من ذکرت عنده فصلّی علیّ فلم یغفر له فأبعده اللّه قیل یا رسولاللّه: کیف یصلّی علیک ولایغفرله؟ فقال: إن العبد إذا صلّی علیّ و لم یصلّ علی آلی تلک الصلاة فضرب بها وجهه و إذا صلّی علیّ و علی آلی غفرله.
2) (2)32- حدّثنا علی بن أحمد بن عبداللّه بن أحمد بن أبی عبداللّه البرقی عن أبیه عن جدّه عن إبن فضال عن مروان بن مسلم (سلم) عن الصادق جعفربن محمّد عن أبیه عن أبائه علیهمالسلام : قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : شعبان شهری و رمضان شهر اللّه فمن صام من شهری یوما وجبت له الجنّة ومن صام منه یومین کان من رفقاء النبیّین و الصدّیقین یوم القیامة و من صام الشهر کلّه و وصله بشهر رمضان کان ذلک توبة له من کلّ ذنب صغیر أو کبیر ولو من دم حرام.
فرمود: «ماه شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه خداست. پس هر کس یک روز از ماه من را روزه بگیرد بهشت برای واجب میگردد، و هرکس دو روز از آن را روزه بگیرد در قیامت همنشین پیامبران و صدّیقین خواهد بود، و هرکس همه ماه شعبان را روزه بگیرد و به ماه رمضان متصل نماید این عمل توبه او خواهد بود از هر گناه کوچک و یا بزرگ، حتی ریختن خون حرام.»
(1)33- حضرت رضا علیهالسلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیهوآله فراوان در ماه شعبان روزه میگرفت و همسران آن حضرت [نیز] اگر روزهای برعهده داشتند در ماه شعبان میگرفتند که مانع از بهرهمند شدن رسول خدا صلی الله علیهوآله از آنان نشده باشند [چرا که رسول خدا صلی الله علیهوآله در ماه شعبان روزه میگرفت] و میفرمود: «ماه شعبان ماه من است و آن بهترین ماههابعد از ماه مبارک رمضان است. پس هر کس یک روز آن را روزه بگیرد من در قیامت شفیع
1) (1)33- حدّثنا محمّدبن إبراهیم قال: حدّثنا عبدالعزیز بن بحیی قال: حدثنی أحمدبن عبداللّه الکوفی عن سلیمان المروزی عن الرضا علی بن موسی صلوات اللّه علیه إنّه قال: کان رسول اللّه صلی الله علیهوآله یکثر الصیام فی شعبان ولقد کانت نسائه إذا کان علیهنّ صوم أخّرنه إلی شعبان مخافة أن یمنعن رسول اللّه صلی الله علیهوآله حاجته و کان علیهالسلام یقول:
او خواهم بود، و هرکس ماه رمضان را از روی ایمان و خلوص روزه بگیرد گناهان گذشته و آینده او بخشوده میگردد.»
(1)و میفرمود: «برای روزه دار تاوقتی که افطار میکند؛ چیزی [گناهی[ نوشته نمیشود اگر کاری که ناقض روزه باشد انجام ندهد.» و فرمود: «برحاجی نیز چیزی نوشته نمیشود تا از حج فارغ گردد، مشروط به این که کاری که حج او را باطل میکند انجام نداده باشد.»
و فرمود: «بر انسانی که به خواب رفته نیزچیزی نوشته نمیشود تا بیدار شود، به شرط آن که حرامی را انجام نداده باشد.» و فرمود: «بر بچه نابالغ نیز چیزی نوشته نمیشود تا وقتی که بالغ گردد.» و فرمود: «بر مجاهد فی سبیل اللّه نیز چیزی نوشته نمیشود تابه منزل خود باز گردد، مادامی که کاری نکرده باشد که جهاد او را باطل نماید.» و فرمود: «بر دیوانه نیز چیزی نوشته نمیشود تا از جنون خود خارج گردد.» و فرمود:
1) (1)شعبان شهری و هو أفضل الشهور بعد شهر رمضان فمن صام فیه یوما کنت شفیعه یوم القیامة و من صام شهر رمضان إیمانا و إحتسابا غفرت له ذنوبه ما تقدّم منها و ما تأخّر و إنّ الصائم لایجری علیه القلم حتی یفطر مالم یأت بشیء ینقض و إن الحاج لایجری علیه القلم حتّی یرجع مالم یأت بشیء یبطل حجّه و إنّ الناثم لایجری علیه القلم حتّی ینتبه مالم یکن یأت علی حرام و إن الصبیّ لا یجری علیه القلم حتّی یبلغ و إنّ المجاهد فی سبیل اللّه لایجری علیه القلم حتّی یعود إلی منزله مالم یأت بشیء یبطل جهاده و إنّ المجنون لایجری علیه القلم حتّی یفیق و إنّ المریض لایجری علیه القلم حتی یصبح ثمّ قال علیهالسلام : إن مبایعة اللّه رخیصة فاشتروها قبل أن تغلو.
«بر مریض نیز چیزی نوشته نمیشود تا سلامت یابد.»
سپس فرمود: «معاملههای خدا با شما برای شما ارزان و سودمند است. پس دریابید آنها را، قبل از آن که قیمت آن بالا رود.»
(1)34- حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «روزه ماه شعبان کفّاره گناهان بزرگ است، حتّی اگر کسی خون حرامی به گردن داشته باشد و در ماه شعبان چند روز روزه بگیرد و از دنیا برود من امیدوارم که آمرزیده شود.» ابراهیم بن میمون گوید: به آن حضرت گفتم: بهترین دعادر این ماه چیست؟ فرمود: «استغفار.» سپس فرمود: «کسی که در هر روز از ماه شعبان هفتاد مرتبه استغفار کند مانند این است که در ماههای دیگر هفتاد هزار مرتبه استغفار نموده باشد.» گفتم: چگونه استغفار کنم؟ فرمود: «بگو: أستغفراللّه و أساله التوبة.»
1) (1)34- حدّثنا أحمدبن زیاد بن جعفرالهمدانی رحمه اللّه قال: حدّثنا علی بن إبراهیم بنهاشم، قال: حدّثنا جعفربن سلمة الأهوازی قال: حدّثنا إبراهیم بن محمّد الثقفی قال: أخبرنا إبراهیم بن میمون قال: حدّثنا عنه علیهالسلام : صوم شعبان کفارة الذنوب العظام حتّی لو أنّ رجلا بلی بدم حرام فصام من هذا الشهر أیّاما و مات رجوت له المغفرة قال: قلت: فما أفضل الدعاء فی هذا الشهر؟ فقال: الإستغفار، إنّ من إستغفر فی شعبان کلّ یوم سبعین مرّة کان کمن إستغفر فی غیره من الشهور سبعین ألف مرّة قلت: فکیف أقول: قال: قل: أستغفراللّه و أسأله التوبة.
(1)35- محمّدبن ابی حمزه میگوید: امام صادق علیهالسلام فرمود: «هر کس در هر روز از ماه شعبان هفتاد مرتبه بگوید: «أستغفراللّه الذی لا اله إلاّ هو الرّحمان الرّحیم الحیّ القیّوم و أتوب إلیه»، نام او در افق مبین نوشته خواهد شد.» گفتم: أفق مبین چیست؟ فرمود: «فضایی است مقابل عرش الهی و در آن نهرهایی است که به اندازه ستارگان آسمان جامهای نوشیدنی کنار آنها قرار دارد.»
(2)36- عبداللّه بن مرحوم ازدی میگوید: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که
1) (1)35- حدثنی محمّدبن الحسن قال: حدثنی أحمدبن إدریس عن محمّدبن أحمد عن موسی بن جعفر البغدادی عن محمّدبن جمهور عن عبداللّه بن عبدالرحمن عن محمّدبن أبی حمزة عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: من قال فی کلّ یوم من شعبان سبعین مرّة: «أستغفراللّه الذی لا إله الاّ هو الرحمن الرحیم الحیّ القیوّم و أتوب إلیه» کتب فی الأفق المبین قال: قلت: و ما الأفق المبین؟ قال: قاع بین یدی العرش فیها أنهار تطرد فیه من القدحان عدد النجوم.
2) (2)36- حدثنی أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه عن علی بن أبی سلمان بن الزربی (الفروی) قال: حدّثنا الحسن بن محبوب عن عبداللّه بن مرحوم الازدی قال: سمعت أبا عبداللّه علیهالسلام یقول: من صام أول یوم من شعبان وجبت له الجنّة ألبتّة و من صام یومین نظر اللّه إلیه فی کلّ یوم و لیلة فی دارالدنیا و دام نظره الیه فی الجنّة و من صام ثلاثة أیّام زار اللّه فی عرشه من جنّته فی کلّ یوم قال: ابوجعفرمحمّدبن علی مصنف هذا الکتاب رضی اللّه عنه و أرضاه: معنی زیارة اللّه عزوجل زیارة حجج اللّه تعالی من زارهم فقد زار اللّه و من یکون له فی الجنّة من المحلّ ما یقدر علی الارتفاع إلی درجة النبیّ و الأئمة صلوات اللّه علیهم حتّی یزورهم فیها فمحلّه و زیارتهم زیارة اللّه کما أن طاعتهم طاعة اللّه و معصیتهم معصیة اللّه و متابعتهم متابعة اللّه ولیس ذلک علی ما یذکره أهل التشبیه تعالی اللّه عمّا یقولون علوّا کبیرا.
میفرمود: «هرکس روز اول ماه شعبان را روزه بگیرد به راستی بهشت برای او واجب میشود؛ و هرکس دو روز از ماه شعبان را روزه بگیرد خداوند در هر روز و شب در دنیا به او نظر رحمت میکند و این رحمت برای او ادامه خواهد داشت تا به بهشت داخل شود؛ و هرکس سه روز از ماه شعبان را روزه بگیرد خدا را در بهشت همه روزه زیارت مینماید.»
شیخ صدوق در پایان این حدیث میفرماید: معنای زیارت خداوند زیارت حجتهای الهی است که هرکس آنان را زیارت کند مانند این است که خدا را زیارت نموده باشد و کسی که در بهشت بتواند از محل خود بالا رود و به درجه رسول خدا و ائمه علیهمالسلام برسد و آنان را زیارت نماید مقام بلندی خواهد داشت. آری، زیارت آنان زیارت خداوند است؛ چنان که اطاعت از آنان نیز اطاعت خدا و معصیت و نافرمانی از آنان نافرمانی خداوند میباشد. سپس میگوید: زیارت خداوند که در این حدیث آمده به این معناست، نه به معنایی که اهل تشبیه میگویند [و خدا را جسم میدانند، در حالی که او منزّه از جسمانیت است].
(1)37- امام صادق علیهالسلام ، از پدرانش، از رسول خدا صلی الله علیهوآله نقل نمود که آن حضرت فرمود: «ماه شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه خدا و بهار فقراست و خداوند عید قربان را برای این قرار داده که فقرای شما از گوشت قربانی سیر شوند. پس شما باید آنان را سیر کنید.» (2)38- امام صادق علیهالسلام فرمود: پدرم همیشه ماه شعبان را روزه میگرفت و به ماه مبارک رمضان متصل مینمود و میفرمود: «روزه دو ماه پیاپی سبب قبولی توبه خداوند است.» (3)39- امام صادق علیهالسلام فرمود: «زنهای پیامبر صلی الله علیهوآله روزههای قضای
1) (1)37- حدّثنا جعفربن محمّد بن علی بن الحسین بن علی بن عبداللّه بن المغیرة الکوفی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا جدّی الحسین بن علی عن جدّه عبداللّه بن المغیرة عن إسماعیل بن أبی زیاد عن الصادق جعفربن محمّد عن أبیه عن آبائه علیهمالسلام قال: قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله: شعبان شهری و رمضان شهر اللّه و هو ربیع الفقراء و إنّما جعل الأضحی لیشبع مساکینکم من اللحم فاطعموهم.
2) (2)38- حدّثنا محمّدبن الحسن بن أحمد بن الولید قال: حدّثنا محمّدبن الحسن الصفار قال: حدّثنا العباس بن معروف قال: حدّثنا علی بن مهزیار عن الحسن بن سعید عن زرعة عن المفضل بن عمر عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: کان ابی علیهالسلام یصل ما بینهما و یقول: صوم شهرین متتابعین توبة من اللّه.
3) (3)39- حدّثنا علی بن إبراهیم عن أبیه عن محمّدبن أبی عمیر عن حفض البخنری عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: کن نساء النبیّ صلّی اللّه علیه وآله إذا کان علیهن صیام أخّرن ذلک إلی شعبان کراهیة أن یمنعن رسول اللّه صلی الله علیهوآله حاجته و إذا کان شعبان صمن و صام معهنّ قال: و کان رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: شعبان شهری:
خود را تأخیر میانداختند تا در ماه شعبان انجام دهند تا بتوانند در اختیار رسول خدا صلی الله علیهوآله باشند و چون ماه شعبان میرسید آنها نیز مانند رسول خدا صلی الله علیهوآله روزه میگرفتند.»
امام صادق علیهالسلام سپس فرمود: «رسول خدا صلی الله علیهوآله همیشه میفرمود: «شعبان ماه من است.»
(1)40- سماعة بن مهران میگوید: به امام صادق علیهالسلام گفتم: آیا از پدران شما کسی بوده که ماه شعبان را روزه بگیرد؟ فرمود: «آری، بهترین پدران من، رسول خدا صلی الله علیهوآله ، همیشه ماه شعبان را روزه میگرفته است.» (2)41- ابوالصباح میگوید: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که میفرمود: «به خدا سوگند، روزه ماه شعبان و ماه رمضان سبب پذیرفته شدن توبه از سوی خداوند است.»
1) (1)40- حدّثنا أبی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه قال: حدّثنا أحمد بن محمّد بن عیسی و محمّد بن الحسین بن أبی الخطاب جمعیا عن عمربن عیسی عن سماعة بن مهران قال: قلت: لأبی عبداللّه علیهالسلام : هل صام أحد من أبائک شعبان؟ قال: خیر آبائی رسول اللّه صلی الله علیهوآله و کان یصوم.
2) (2)41- حدّثنامحمّدبن الحسن قال: حدّثنا محمّدبن الحسین قال: حدّثنا الحسین بن الحسین بن أبان عن الحسین بن سعید عن محمّدبن أبی عمیر عن سلمة صاحب السابری عن أبی الصباح قال: سمعت أبا عبداللّه علیهالسلام یقول: صوم شعبان و شهر رمضان و اللّه توبة من اللّه.
(1)42- امام صادق علیهالسلام فرمود: «هرکس سه روز از ماه شعبان را روزه بگیرد بهشت برای او واجب میگردد و رسول خدا صلی الله علیهوآله در قیامت برای او شفاعت خواهد نمود.»
(2)43- امام صادق علیهالسلام فرمود: «از پدرم شنیدم که میفرمود: عادت پدرم زین العابدین علیهالسلام این بود که چون هلال ماه شعبان دیده میشد اصحاب خود را جمع مینمود و به آنان میفرمود: آیا میدانید این چه ماهی است؟ این ماهی است که رسول خدا صلی الله علیهوآله بارها میفرمود: «شعبان ماه من است.» پس آگاه باشید و برای محبّت رسول خدا صلی الله علیهوآله و تقرّب به آن حضرت در این ماه روزه بگیرید. سپس میفرمود: سوگند به آن خدایی که جان علی بن الحسین به دست اوست، من از پدرم حسین بن
1) (1)42- حدّثنا أحمدبن زیاد بن جعفر الهمدانی قال: حدّثنا علی بن إبراهیم بن هاشم عن أبیه عن ابن أبی عمیر عن أبان عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: من صام ثلاثة أیّام من شعبان وجبت له الجنّة و کان رسول اللّه صلی الله علیهوآله شفیعه یوم القیامة.
2) (2)43- وبهذا الاسناد قال: قال أبوعبداللّه علیهالسلام سمعت أبی قال: کان أبی زین العابدین علیهالسلام إذا هلّ شعبان جمع أصحابه فقال: معاشر أصحابی أتدرون أی شهر هذا؟ هذا شهر شعبان وکان رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: شعبان شهری ألا فصوموا فیه محبّة لنبیّکم وتقرّبا إلی ربّکم فو الذی نفس علی بن الحسین بیده لسمعت أبی الحسین بن علی یقول: سمعت أمیرالمؤمنین علیهالسلام یقول: من صام شعبان محبّة نبیّ اللّه علیهالسلام و تقربّا إلی اللّه عزوجل أحبّه اللّه عزوجل و قرّبه من کرامته یوم القیامة و أوجب له الجنّة.
علی علیهماالسلام شنیدم که میفرمود: «هرکس برای دوستی پیامبر خدا صلی الله علیهوآله و تقرّب به خدای عزّوجلّ ماه شعبان را روزه بگیرد خداوند او را دوست خواهد داشت و روز قیامت او را به کرامت خویش نزدیک و بهشت را برای او واجب خواهد نمود.»
(1)44- حمزة بن حمران میگوید: امام صادق علیهالسلام فرمود: هنگامی که شب نیمه ماه شعبان میرسید عایشه گمان میکرد رسول خدا صلی الله علیهوآله نزد زنهای دیگر خود رفته است پس او از غیرت زنانه خود بی تاب میشد و چادر به خود میپیچید - که به خدا سوگند چادر او از خزّ و دیباج و کتّان و پنبه نبود بلکه تنها از مو و کلک شتر بود - و سپس به یکایک حجرههای زنها سر میزد تا این که میدید رسول خدا صلی الله علیهوآله گوشهای در حال سجده است و با خدای خود چنین میگوید: (2)«سجد لک سوادی و
1) (1)44- حدّثنا أبی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا عبداللّه بن جعفر الحمیری قال: حدّثنا محمّدبن الحسین بن أبی الخطاب عن محمّدبن سنان عن حمزة بن حمران عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: لمّا أن کانت لیلة النصفت من شعبان ظنّت الحمیراء أن رسول اللّه صلی الله علیهوآله بعض نسائه فدخلها من الغیرة مالم تصبر حتی قامت و تلففّت بشملة لها و أیم اللّه ما کان خزا و لا دیباجا و لا کتانا و لا قطنا ولکن کان فی سداه الشعر و لحمته أوبار الابل فقامت تطلب رسول اللّه فی حجر نسائه حجرة حجرة فبینما هی کذلک إذا نظرت إلی رسول اللّه صلی الله علیهوآله ساجدا کالثوب الباسط علی وجه الأرض فدنت منه قریبا فسمعته و هو یقول: «سجد لک سوادی و جنانی و آمن بک فؤادی و هذه یدای و ما جنیت بهما علی نفسی یا عظیم یرجی لکلّ عظیم إغفرلی الذّنب العظیم فإنّه لایغفر الذّنب العظیم إلاّ العظیم» ثمّ رفع رأسه ثمّ عاد ساجدا فسمعته و هو یقول: «أعوذ بنور وجهک الّذی أضائت له السموات والأرضون و تکشفت له الظلمات و صلح علیه أمر الأوّلین و الآخرین من فجاة نقمتک و من تحویل عافیتک و من زوال نعمتک الّلهم ارزقنی قلبا تقیّا نقیّا من الشرک بریئا لا کافرا و لا شقیّا» ثمّ وضع خدّه علی التّراب و یقول:
2) (2)«أعفر وجهی فی التراب وحقّ لی أن أسجد لک» فلمّا همّم الإنصراف هرولت المرأة إلی فراشها فأتی رسول اللّه صلی الله علیهوآله فراشها و اذا لها نفس عالٍ فقال لها رسول اللّه صلیاللّه علیه وآله ما هذا النفس العالی أما تعلمین أیّ لیلة هذه إنّ هذه اللیلة لیلة النصف من شعبان فیها یکتب آجال و فیها تقسم أرزاق و إنّ اللّه عزّوجلّ لیغفر فی هذه اللیلة من خلقه أکثر من عدد شعر معزی بنی کلب و ینزل اللّه عزّوجلّ ملائکته إلی السماء الدنیا و إلی الأرض بمکّة.
جنانی و آمن بک فؤادی...» یعنی خدایا من برای تو صورت خود را به خاک گذاردم و قلب من به تو ایمان دارد. سپس صورت مبارک خود را روی خاک گذارده و میگوید: «خدایا، من صورت خود را در مقابل توبه خاک میسایم و البته سجده نمودن صورت و به خاک ساییدن آن در پیشگاه تو سزاوار است.» و چون رسول خدا صلی الله علیهوآله از عبادت خود فارغ میگردید عایشه فورا به اتاق خود باز گشت و چون رسول خدا به اتاقش باز گشت هنوز صدای نفس عایشه بلند بود. پس رسول خدا صلی الله علیهوآله به او فرمود: «این چه شتابی است که تو داری؟ مگر نمیدانی امشب چه شبی است؟ امشب شب نیمه ماه شعبان است که در آن عمرهای مردم تعیین میشود و ارزاق آنان تقسیم میگردد و خداوند در این شب فراوان از بندگان خود میبخشد و ملائکه رحمت خود را امشب به آسمان دنیا میفرستد و در سرزمین مکه فرود میآیند.»
مرحوم صدوق در پایان این حدیث میفرماید: روایات صحیح از اهل البیت علیهمالسلام رسیده که تعیین عمرها و اجلهای مردم و روزی آنان در شب قدر، یعنی شب بیست و سوم ماه رمضان خواهد بود.
(1)مترجم گوید: این روایت با آن روایات منافات ندارد و ممکن است در دو وقت آجال و ارزق مردم تعیین گردد و این دلیل اهمیت شب نیمه شعبان است؛ همان گونه که ولادت حضرت بقیة اللّه عجلّ اللّه فرجه الشریف نیز دلیل دیگری برای شرافت این شب است.
(2)45- حضرت عبدالعظیم حسنی از سهل بن سعد نقل نموده که گوید: از حضرت رضا علیهالسلام شنیدم که میفرمود: «روزه [ماه رمضان [با دیدن ماه شروع میشود و با دیدن ماه ختم میشود واز ما نیست کسی که
1) (1)الصحیح عند أهل البیت علیهمالسلام أنّ کتب الآجال و قسمه الأرزاق یکون فی لیلة القدر لیلة ثلاث و عشرین من شهر رمضان.
2) (2)45- حدّثنا علی بن أحمد (ره) قال: حدّثنا محمّدبن هارون الصوفی عن أبی تراب عبیداللّه بن موسی الرویانی عن عبدالعظیم بن عبداللّه الحسنی عن سهل بن سعد قال سمعت الرضا علیهالسلام یقول: الصوم للرویة و الفطر للرؤیة و لیس منّامن صام قبل الرؤیة للرؤیة و أفطر قبل الرؤیة للرؤیة قال: فقلت له یابن رسول اللّه صلیاللّه علیه و آله: فماتری فی صوم یوم الشک فقال: حدّثنی أبی عن جدی عن آبائه علیهمالسلام قال: قال أمیرالمؤمنین علیهمالسلام : لأن أصوم یوما من شعبان أحبّ إلیّ من أن أفطر یوما من شهر رمضان
قبل از دیدن ماه [رمضان به نیّت ماه رمضان [روزه بگیرد و یا قبل از دیدن ماه [شوال] افطار کند و روزه نگیرد.» سهل بن سعد میگوید: به آن حضرت گفتم: نظر شما در باره روزه یوم الشک [یعنی روزی که معلوم نیست آخر ماه شعبان است و یا اول ماه رمضان [چیست؟ فرمود: پدرم، از پدرانش، از امیرالمؤمنین علیهالسلام نقل نمودند که فرمود: «من یک روز از ماه شعبان را روزه بگیرم بیشتر دوست میدارم تا این که یک روز از ماه رمضان را افطار نمایم.»
(1)مرحوم صدوق پس از نقل حدیث فوق میفرماید: این حدیث غریبی است که ما جز با این سند آن را نیافتهایم و من این حدیث را جز از علی بن احمد نشنیدهام.
(2)46- امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه خداست. پس کسی که ماه مرا روزه بگیرد من در قیامت شفیع او خواهم بود، و کسی که ماه خدا را روزه بگیرد
1) (1)قال مصنف هذا الکتاب: هذا حدیث غریب لا أعرفه إلاّ بهذا الاسناد و لم أسمعه إلاّ من علیّ بن أحمد.
2) (2)46- قال: حدّثنا الحسن بن محمّدبن سعید الهاشمی قال حدّثنا فرات بن إبراهیم بن فرات الکوفی قال حدّثنا محمّدبن أحمد بن علی الهمدانی قال: حدّثنا الحسن بن علی المعروف بأبی علی الشامی قال: حدّثنا عبداللّه بن سعید الرمدقانی قال: حدّثنا عبدالواحد بن عتاب قال: حدّثنا عاصم ابن
خداوند در قبر انیس او میباشد و [غریب و [تنهایی او را (1)
سلیمان قال: حدّثنا خزیمی عن الضحّاک عن عبدی فیقول: لبیک سیّدی فیقول عزوجل: صمت لی قال: فیقول: نعم یا سیّدی فیقول تبارک و تعالی خذوا بید عبدی حتی تأنوا به نبیّی فأوتی به فأقول: صمت شهری فیقول: نعم فأقول له: أنا أشفع لک الیوم قال: (2)فیقول اللّه تعالی: أمّا حقوقی فقد ترکتها لعبدی و أمّا حقوق خلقی فمن عفا عنه فعلیّ عوضه حتّی یرضی قال النبیّ صلی الله علیهوآله : فآخذ بیده حتّی أنتهی به إلی الصراط: فأجده زحفا زلقا لایثبت علیه أقدام الخاطئین فآخذ بیده فیقول لی صاحب الصراط من هذا یا رسول اللّه فأقول:
برطرف مینماید و چون از قبر خارج میشود صورت او نورانی است و نامه عمل او در دست راست اوست و نامه مخلّد بودن او در بهشت در دست چپ اوست و چون در محضر پروردگار قرار میگیرد به او خطاب میشود: ای بنده من! پس خداوند میفرماید: دست بنده من را بگیرید و نزد پیامبرم ببرید. پس او را نزد من میآورند و من به او میگویم: آیا ماه من [یعنی شعبان] را روزه گرفتی؟ و چون میگوید: آری، من میگویم: امروز من شفیع تو خواهم بود. پس خدای متعال میفرماید: من حقوق خود را از بندهام گذشت نمودم و اما حقوق خلق را پس هرکس از او بگذرد من به او چنان عوضی خواهم داد تا خشنود گردد.»(2)رسول خدا صلی الله علیهوآله سپس میفرماید: «پس من دست او را میگیرم و او
1) (1)أمیرالمؤمنین علیّ بن أبی طالب علیهالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله شعبان شهری و رمضان شهر اللّه عزّوجلّ فمن صام شهری کنت له شفیعا یوم القیامة و من صام شهر اللّه عزّوجلّ أنس اللّه و حشته فی قبره ووصل وحدته و خرج من قبره مبیضّا وجهه أخذ الکتاب بیمینه و الخلد بیساره حتّی یقف بین یدی ربه عزوجل فیقول:
را به طرف صراط میبرم و صراط را میبینم که باریک است و قدمهای خطاکاران بر آن قرار نمیگیرد پس مأمور صراط میگوید: این کیست یا رسول اللّه! من میگویم: او فلان شخص [گنهکار] از امت من است که در دنیا ماه من رابه امید شفاعت من روزه میگرفته و ماه رمضان رانیز به امید وعدههای رحمت خدا روزه میگرفته است. پس او به وسیله عفو الهی از صراط میگذرد تا این که به در بهشت میرسد. پس من برای او در بهشت را میکوبم و رضوان به من میگوید: ما امروز مأمور شدهایم که در بهشت را برای امت تو باز گردانیم.»
(1)امیرالمؤمنین سپس فرمود: «ماه رسول خدا صلی الله علیهوآله راروزه بگیرید تا او در قیامت شفیع شما باشد، و ماه خدا، یعنی ماه رمضان را روزه بگیرید تا از رحیق مختوم، یعنی جامهای مهر شده بهشتی بنوشید، و هر کس ماه شعبان را با روزه گرفتن به ماه مبارک رمضان متصل نماید خداوند برای او ثواب دو ماه را مینویسد.»
1) (1)هذا فلان باسمعه من أمتّی کان قد صام فی الدنیا شهری إبتغاء شفاعتی و صام شهر ربّه إبتغاء وعده فیجوز الصراط بعفو اللّه عزوجل حتّی ینتهی إلی باب الجنّة فاستفتح له فیقول رضوان ذلک الیوم أمرنا ان نفتح الیوم لأمّتک قال: ثمّ قال أمیرالمومنین علیهالسلام : صوموا شهر رسول اللّه صلی الله علیهوآله یکن لکم شفیعا و صوموا شهر اللّه تشربوا من الرحیق المختوم و من وصلها بشهر رمضان کتب له صوم شهرین متتابعین.
(1)47- امام حسن علیهالسلام میفرماید: عایشه در انتهای حدیث مفصّلی در باره نیمه شعبان گفت: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «در این شب حبیب من جبرئیل علیهالسلام بر من فرود آمد و گفت: ای محمّد! به امت خود بگو در این شب ده رکعت نماز بخوانند ودر هر رکعت بعد ازحمد ده مرتبه قل هواللّه أحد را بخوانند و سپس به سجده روند و بگویند: «ألّلهمّ لک سجد سوادی و جنانی و بیاضی یا عظیم کلّ عظیم إغفر ذنبی العظیم و إنّه لایغفر غیرک یا عظیم» و چون این نماز را بخوانند خداوند هفتاد و دو هزار گناه را بر آنها میبخشد و به همان اندازه حسنات برای آنان مینویسد و از پدر و مادرشان نیز هفتاد و دو هزار گناه را میبخشد.»
1) (1)47- حدّثنا أبو محمّد عبدوس بن علی بن العباس الجرجانی فی منزله بسمرقند قال: أخبرنا ابوالعباس جعفربن محمّد بن مرزوق السعرانی قال: حدّثنا عبداللّه بن سعید الطائی قال: حدّثنا عباد بن صهیب عنه شامبن حیان عن الحسن بن علی بن أبی طالب علیهالسلام قال: قالت عائشة فی آخر حدیث طویل فی لیلة النصف أنّ رسول اللّه صلی الله علیهوآله ، قال: فی هذه اللیلة هبط علیّ «حببیی جبرئیل علیهالسلام فقال لی یا محمّد مرأمتک اذا کان لیلة النصف من شعبان أن یصلی أحدهم عشر رکعات فی کلّ رکعة یتلو فاتحة الکتاب و قل هواللّه أحد: عشر مرات ثمّ یسجد و یقول: فی سجوده: «الّلهم لک سجد سوادی و جنانی و بیاضی یاعظیم کلّ عظیم اغفرذنبی العظیم و إنّه لا یغفر غیرک یا عظیم» فإذا فعل ذلک محی اللّه عزّوجلّ إثنین و سبعین ألف سیّئه وکتب له من الحسنات مثلها و محی اللّه عزوجل عن والدیه سبعین ألف سیّئة.
(1)48- عمربن حمر میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله همیشه ماه شعبان را روزه میگرفت و به ماه رمضان متصل مینمود. (2)49- عایشه میگوید: من ندیدم رسول خدا صلی الله علیهوآله در ماهی بیش از ماه شعبان روزه بگیرد. (3)50- عایشه همچنین میگوید: ندیدم رسول خدا صلی الله علیهوآله در ماهی بیش از آنچه در ماه شعبان روزه میگرفت روزه بگیرد.
1) (1)48- حدّثنا ابوأحمد محمّدبن جعفر بن پندار الشافعی قال: حدّثنا أبوالعباس الحماری جعفربن بندار الشافعی قال: حدّثنا أبوعبداللّه محمّدبن إبراهیم بن زیاد الرازی بمکّة قال: حدّثنا علی بن الأزهر الأهوازی قال: حدّثنا فضل بن عیاض عن لیث عن نافع عن عمربن حمر، أن النبیّ صلی الله علیهوآله کان یصل شعبان بشهر رمضان.
2) (2)49- حدّثنا أبواحمد محمّدبن جعفر بن پندار الشافعی قال: حدّثنا أبوحامد أحمد بن اسحق الهروی قال: حدّثنا أبوجعفر أحمدبن یحیی بن زهر الشهری قال: حدّثنا عبداللّه بن محمّد بن یحیی بن أبی بکر قال: حدّثنا عمرو بن عبدالغفار قال: حدّثنا سفیان الثوری عن صفوان بن سلیمان عن عائشة قالت ما رأیت رسول اللّه صلی الله علیهوآله یصوم فی شهر اکثر ما کان یصوم من شعبان.
3) (3)50- حدّثنا أبوأبواحمد الحسین بن أحمد بن حمویه بن عبید النیسابوری الوراق قال: حدّثنا محمّدبن حمدون بن خالد قال: حدّثنا الربیع بن سلیمان قال: حدّثنا ابن وهب قال: أخبرنی ابن أبی لیعة و مالک بن أنس و عمروبن الحرث أخبرنا النصر حدثنی عن أبی سلمة بن عبدالرحمن عن عایشة زوجة النبی صلی الله علیهوآله : قالت: ما رأیت رسول اللّه صلی الله علیهوآله فی شهر أکثر صیاما منه فی شعبان.
(1)کتاب فضایل ماه شعبان به حمدالهی و توفیق او در این جا خاتمه یافت و صلّی اللّه علی محمّد و آله الطاهرین.
1) (1)ثمّ کتاب فضائل شعبان بحمد اللّه و حسن توفیقه و صلواته علی نبیّه محمّد و عترته الطاهرین کتبه بیمناه الوازرة الشیخ میرزا غلام الرضا عرفانیان فی تاریخ 13/1/1389
کتاب فضایل ماه مبارک رمضان از رئیس المحدثین ابی جعفر محمّدبن علی بن حسین بن بابویه قمی، معروف به صدوق رضی اللّه عنه، از اصول حدیث شیعه و مورد اعتماد علمای امامیه اعلی اللّه کلمتهم است.
خطبه رسول خدا صلی الله علیهوآله در آداب و فضایل ماه رمضان
(1)51- امام باقر علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله در آخرین جمعه از ماه شعبان خطبهای خواند و پس از حمد و ثنای الهی فرمود: «ای مردم! ماهی بر شما سایه افکنده که در آن شبی قرار دارد که بهتر از هزار ماه است و آن ماه مبارک رمضان است که خداوند روزه آن را بر شما واجب نموده و عبادت و نماز در هر شب از آن معادل هفتاد شب از ماههای
1) (1)51- أخبرنا الشیخ أبوجعفر محمّدبن علی بن الحسین بن موسی بن بابویه الفقیه رضی اللّه عنه قال: حدّثنا أبی رحمه اللّه عن محمّدبن یحیی العطّار عن أحمدبن محمّد بن عیسی عن الحسین بن محبوب عن أبی أیوب عن أبی الورد عن أبی جعفر علیهالسلام قال: خطب رسول اللّه صلی الله علیهوآله فی آخر جمعة من شعبان فحمد اللّه و أثنی علیه ثمّ قال: أیها الناس إنّه قد أظلّکم شهر فیه لیلة خیر من ألف شهر و هو شهر رمضان فرض اللّه صیامه و جعل قیام لیلة منه بتطوّع صلاة کمن تطوّع بصلاة سبعین لیلة فیما سواه من الشهور و جعل لمن
دیگر است، وکسی که در این ماه کار خیر و عملی نیکی را انجام دهد مانند کسی خواهد بود که واجبی از واجبات خداوند را انجام داده باشد و کسی که واجبی از واجبات الهی را در این ماه انجام دهد مانند این است که هفتاد واجب را در ماههای دیگر انجام داده باشد.»
(1)سپس فرمود: «ماه مبارک رمضان ماه صبر است و پاداش صبر در راه خدا بهشت است و این ماه ماه مساوات و برابری و ماه مواسات و تأمین نیاز بندگان خداست و خداوند در این ماه روزی بندگان مؤمن خود را زیاد میکند. در این ماه هرکس یک مؤمن روزهدار را افطاری بدهد نزد خداوند پاداش آزاد کردن یک بنده در راه خدا را دارد و [سبب] آمرزش گناهان گذشته او خواهد بود.» به رسول خدا صلی الله علیهوآله گفته شد: همه ما توانایی افطاری دادن به یک مؤمن را نداریم، چه باید بکنیم؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «خداوند کریم است. او این پاداش را به کسی که تنها توانایی افطاری دادن با یک شربت
1) (1)تطوّع فیه بخصلة من خصال الخیر والبرّ کأجر من أدیّ فریضة من فرائض اللّه عزوجل ومن أدیّ فیه فریضة من فرائض اللّه کان کمن أدیّ سبعین فریضة فیما سواه من الشهور و هو شهر الصبر و إنّ الصبر ثوابه الجنّة و هو شهر المساواة «المواساة» و هو شهر یزیداللّه فیه فی رزق المؤمنین و من فطر فیه مؤمنا صائما کان له بذلک عند اللّه عتق رقبة و مغفرة لذنوبه فیما مضی فقبل له یا رسول اللّه: لیس کلنّا یقدر علی أن یفطر صائما فقال: إن اللّه تعالی کریم یعطی هذا الثواب منکم من لا یقدر إلاّ علی مذقة من لبن ففطّر بها صائما أو شربة من ماء عذب أو تمرات لا یقدر علی أکثر من ذلک ومن خفّف فیه عن
شیر و یا آب و یا چند دانه خرما را دارد نیز عطا خواهد نمود.»
(1)آن گاه فرمود: «و هرکس در این ماه به مملوک خود تخفیف بدهد و بر او سختگیری نکند خداوند حساب قیامت او را سبک میگیرد و به او سختگیری نخواهد نمود.»
سپس فرمود: «این ماهی است که اول آن رحمت و وسط آن آمرزش و آخر آن اجابت دعا و آزاد شدن از آتش دوزخ خواهد بود. و شما در این ماه از چهار خصلت بی نیاز نخواهید بود؛ با دو خصلت خدا را از خود خشنود کنید: یکی شهادت به یکانگی خداوند و دیگری [شهادت به[ رسالت من و دو خصلت دیگر که چارهای از آن ندارید: این که از خداوند در این ماه درخواست عافیت کنید و حوایج دنیایی و دخول در بهشت و نجات از دوزخ را خواستار شوید.»
(2)52- محمّدبن مسلم ثقفی میگوید: از امام باقر علیهالسلام شنیدم که
1) (1)مملوکه خفّف اللّه عنه حسابه وهو شهر أوّله رحمة و وسطه مغفرة و آخره إجابة و عتق من النار و لا غنی بکم فیه عن أربع خصال خصلتین ترضون اللّه تعالی بهما و خصلتین لا غنی بکم عنهما أمّا اللتان ترضون اللّه تعالی بهما فشادة أن لا إله إلاّ اللّه و أنّی رسول اللّه و أمّا اللتان لاغنی بکم عنهما فتسألون اللّه حوائجکم و الجنّة و تسألون فیه العافیة و تتعوذّون من النار.
2) (2)52- حدّثنا أبی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه عن أحمدبن الحسین عن محمّدبن جمهور عن محمّدبن زیاد عمّن سمع (عن مسمع) عن محمّد بن مسلم الثقفی یقول: سمعت أباجعفر محمّدبن علی الباقر علیهالسلام یقول: إنّ للّه تعالی ملائکة موکّلین بالصائمین یستغفرون لهم فی کلّ یوم من شهر رمضان الی آخره، و ینادون الصائمین کلّ لیلة عند إفطارهم: أبشروا عباداللّه فقد جعتم قلیلا و ستشبعون کثیرا بورکتم و بورک فیکم، حتّی إذا کان آخر لیلة من شهر رمضان نادی: أبشروا عباداللّه غفرلکم ذنوبکم و قبل توبتکم فانظروا کیف تکونون فیما تستأنفون.
میفرمود: «خداوند را ملائکهای است که مأموریت دارند در هر روز از ماه رمضان برای روزه داران دعا کنند تا این که ماه رمضان تمام شود آنان هر شب هنگام افطار به روزه داران میگویند: «بشارت باد شما را که گرسنگی کمی را تحمّل نمودید و زود است که برای همیشه سیر باشید! شما برکت یافتید و اهل شما نیز برکت یافتند» و هنگامی که شب آخر ماه مبارک رمضان میرسد به آنان خطاب میشود: «بشارت باد شما را، ای بندگان خدا! همانا خداوند گناهان شما را بخشید و توبه شما را پذیرفت، پس بنگیرید که در آینده چه خواهید کرد.»
(1)53- حضرت رضا علیهالسلام ، از پدرانش، از رسول خدا صلی الله علیهوآله نقل نموده که
1) (1)53- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن اسحاق(رض) قال حدّثنا احمدبن محمّد الکوفی قال: حدّثنا علی بن الحسن بن علی بن فضال عن ابیه عن ابی الحسن علی بن موسی الرضا عن آبائه علیه و علیهمالسلام قال: قال رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله إنّ شهر رمضان عظیم یضاعف اللّه فیه الحسنات و یمحو فیه السیّئات و یرفع فیه الدرجات من تصدق فی هذا الشهر بصدقة غفراللّه له ومن أحسن فیه إلی ما ملکت یمینه غفر اللّه ثمّ قال علیهالسلام : إنّ شهرکم هذا لیس کالشهور إذا أقبل إلیکم أقبل بالبرکة و الرحمة و إذا أدبر عنکم أدبر بغفران الذنوب هذا شهر، الحسنات فیه مضاعفة و أعمال الخیر فیه مقبولة و من صلّی منکم فی هذا الشهر للّه عزّوجلّ رکعتین یتطوّع بهما غفراللّه له ثمّ قال علیهالسلام إن الشقیّ حقّ الشقیّ من خرج عنه هذا الشهر و لم یغفرذنوبه فحینئذ یخسر حین یفوز المحسنون بجوائز الربّ الکریم.
فرمود: ماه رمضان ماه بزرگی است و خداوند برای اعمال نیک در آن پاداش دوچندان میدهد و گناهان بندگان خود را میبخشد و درجات آنان را بالا میبرد؛ و هرکس در ماه رمضان صدقه بدهد خداوند او را میبخشد؛ و هرکس به زیردستان خود [که روزه دار هستند] تخفیف بدهد خداوند او را میآمرزد.»
سپس فرمود: «این ماه مانند ماههای دیگر نیست. این ماه با برکت و رحمت به طرف شما خواهد آمد و چون میرود گناهان شما را میشوید. در این ماه حسنات و اعمال خیر پذیرفته میشود و پاداش دوچندان خواهد داشت؛ و هرکس دراین ماه دو رکعت نماز مستحبی بخواند خداوند او را میبخشد.»
تا این که فرمود: «به راستی شقیّ و بدبخت است کسی که این ماه براو بگذرد و آمرزیده نشود؛ چنین کسی در آن هنگام که خداوند کریم به نیکوکاران جوایزی را میدهد زیانکار و ناامید خواهد بود.»
(1)54- محمّدبن مروان میگوید: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که
1) (1)54- حدّثنا محمّدبن الحسن بن احمدبن الولید رضی اللّه عنه قال: حدّثنا الحسین بن الحسین عن الحسین بنسعید عن ابن ابی عمیر عن جمیل ابن صالح عن محمّدبن مروان قال: سمعت الصادق جعفربن محمّد علیهالسلام یقول: ان للّه تعالی فی کلّ لیلة من شهر رمضان عتقاء و طلقاء من النار إلاّ من أفطر علی مسکر فإذا کان آخر لیلة منه أعتق فیها مثل ما اعتقه فی جمیعه.
میفرمود: «خداوند در هر شبی از شبهای ماه مبارک رمضان عدهای رااز آتش دوزخ آزاد میفرماید، جز کسی که با شراب افطار نموده باشد؛ وچون شب آخر ماه مبارک رمضان میرسد در آن شب خداوند به اندازهای که در تمام این ماه آزاد نموده آزاد خواهد نمود.»
(1)55- امام باقر علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله سه روز قبل ازماه مبارک رمضان به بلال میفرمود: «صدا بزن تا مردم جمع شوند.» سپس برمنبر بالا میرفت و حمد و ثنای خداوند را به جای میآورد و سپس میفرمود: «ای مردم! این ماه مبارک رمضان است که به شما نزدیک شده و آن بهترین ماهها نزد خداوند است و در آن شبی است که از هزار ماه بهتر است. دراین ماه درهای دوزخ بسته میشود و درهای بهشت باز
1) (1)55- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه قال: حدّثنا أحمدبن محمّدبن عیسی عن الحسن بن علی بن فضال عن سیف بن عمیرة عن عبیداللّه بن عبداللّه عمن سمع ابا جعفرالباقر علیهالسلام یقول: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله لمّا حضر شهر رمضان وذلک لثلاث بقین من شعبان قال لبلال: ناد فی الناس فجمع الناس ثمّ صعد المنبر فحمد اللّه و أثنی علیه ثمّ قال: أیّها الناس إن هذا الشهر قد حضرکم و هو سیدالشهور فیه لیلة خیر من ألف شهر تغلق فیه أبواب النیران و تفتح فیه أبواب الجنان فمن أدرکه فلم یغفر له فأبعده اللّه و من أدرک والدیه فلم یغفرله فأبعده اللّه و من ذکرت عنده فصلّی علیّ فلم یغفرله فأبعده اللّه.
میگردد. پس هرکس که این ماه را درک کند و آمرزیده نشود از رحمت خدا دورباد[دور خواهد بود]، و هرکس نام مرا بشنود و صلوات بر من بفرستد و آمرزیده نگردد از رحمت خدا دور باد [دور خواهد بود].»
مترجم گوید: پیشتر گذشت که هرکس بر آن حضرت صلوات بفرستد و بر آل او نفرستد از رحمت خدا دور است.[و ملعون خواهد بود]
(1)56- ابن عباس میگوید: عادت رسول خدا صلی الله علیهوآله این بود که چون ماه مبارک رمضان میرسید هر اسیری را آزاد مینمود و هیچ سائلی را محروم نمیفرمود.
(1)62- جابربن عبداللّه انصاری میگوید: امام باقر علیهالسلام فرمود: عادت رسول خدا صلی الله علیهوآله این بود که چون هلال ماه رمضان را میدید روی مبارک خویش را به طرف قبله میکرد و میفرمود:«خدایا، این ماه را برای ما امن و ایمان و سلامت و اسلام و عافیت مجلّل و رزق وسیع و سلامت از
ص :101
1) (1)62- حدّثنا محمّدبن الحسن بن احمد بن الولید قال: حدّثنا الحسین بن الحسن بن أبان عن الحسین بن سعید عن الحسین بن علوان عن عمرو بن شمر عن جابر عن أبی جعفرالباقر علیهالسلام قال: کان رسول اللّه صلی الله علیهوآله إذا نظر إلی هلال شهر رمضان إستقبل القبلة بوجهه.
بیماری و [توفیق] تلاوت قرآن و توانایی برای نماز و روزه قرار ده. خدایا، ما را برای روزه ماه رمضان سالم بدار و او را نیز از ناحیه ما سالم بدار [و برکات آن را برای ما میّسر فرما] تا چون ماه رمضان به پایان میرسد تو ما را آمرزیده باشی.»
(1)سپس روی مبارک خود را به طرف مردم نمود و فرمود: «ای مردم مسلمان! [بدانید] هنگامی که هلال ماه رمضان طلوع میکند شیاطین غلّ میشوند و درهای آسمان و درهای بهشت و ابواب رحمت الهی [به روی بندگان خدا] باز میگردد و درهای دوزخ بسته میشود و دعاها مستجاب میگردد و خداوند هر روز هنگام افطار عدهای را از آتش جهنم آزاد میکند، و در هر شب منادی پروردگار صدا میزند: آیا سائلی هست [که از خدای خود سؤال کند]؟ آیا استغفار کنندهای هست [که از گناه خود ص :102
1) (1)ثمّ قال: «الّلهم اهلّه علینا بالامن و الایمان و السلامه و الاسلام و العافیه المجلّلة و الرزق الواسع و دفع الأسقام و تلاوة القرآن و العون علی الصلاة و الصیام اللهمّ سلّمنا لرمضان و سلّمه لنا و سلمه منّاحتّی ینقضی شهر رمضان و قد غفرت لنا» ثمّ یقبل بوجهه علی الناس و یقول: یا معشرالمسلمین إذا طلع هلال شهر رمضان غلّت مردة الشیاطین (الشیطان) و فتحت أبواب السماء و ابواب الجنان و ابواب الحرمة و غلّقت أبواب النیران و استجیب الدعاء و کان للّه عزّوجلّ عند کلّ فطرة عتقاء یعتقهم من النار ونادی (ینادی خ ل) مناد کلّ لیلة: هل من سائل؟ هل من مستغفر؟ الّلهم اعط کلّ منفق خلفا و اعط کلّ ممسک تلفا حتّی اذا طلع هلال شوال نودی المؤمنون أن اغدوا الی جوائزکم فهو یوم الجائزة ثمّ قال ابوجعفر علیهالسلام أما والذی نفسی بیده ما هی بجائزة الدنانیر و الدراهم.
توبه نماید]؟ سپس میگوید: خدایا، هر کس چیزی در راه تو میدهد برای او جایگزین کن، و هرکس از انفاق در راه تو خودداری میکند مال او را تلف کن. [این ندا ادامه دارد [تا هلال ماه شوّال طلوع کند و چون هلال ماه شوال طلوع میکند ندا میشود: ای مؤمنان! بیایید جوایز خود را بگیرید، همانا امروز روز جایزه است.»
امام باقر علیهالسلام سپس فرمود: «آگاه باشید! سوگند به خدایی که جان من در اختیار اوست، جوایز آن روز درهم و دینار نیست [،بلکه عنایات خاصّه پروردگار کریم است].»
(1)57- امام صادق علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله به اصحاب خود ص :92
1) (2)57- حدّثنا جعفربن علیّ بن الحسن بن علیّ بن عبداللّه بن المغیرة عن اسماعیل بن أبی زیاد عن الصادق جعفربن محمّد عن أبیه عن آبائه علیهمالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله لأصحابه: ألا أخبرکم بشیء إن أنتم فعلتموه تباعد الشیطان عنکم کما تباعد المشرق من المغرب قالوا بلی قال: الصوم یسوّد وجهه و الصدقة تکسر ظهره و الحبّ فی اللّه و الموازرة علی العمل الصالح یقطع دابره و الإستغفار یقطع وتینه و لکلّ شیء زکوة و زکوة الأبدان الصیام.
میفرمود: «آیا به شما کاری را یاد بدهم که اگر انجام دهید شیطان به اندازه فاصله مشرق تا مغرب از شما دور گردد؟» گفتند: آری. فرمود: «روزه بگیرید؛ که روزه صورت شیطان را سیاه میکند، و صدقه بدهید که صدقه کمر او را میشکند، و با بندگان خدا دوستی نمایید و بر عمل صالح و شایسته جدیّت داشته باشید تا رشته او را قطع کند، و استغفار و توبه نمایید تا رگ حیات او را قطع نماید و هر چیزی را زکاتی است و زکات بدن روزه است.»
(1)58- یونس بن ظبیان میگوید: به امام صادق علیهالسلام گفتم: ای فرزند رسول خدا! چه چیز شیطان را از ما دور مینماید؟ فرمود: «روزه صورت او را [از خشم و ناراحتی] سیاه میکند، و صدقه کمر او را میشکند، و دوستی در راه خدا و کوشش بر اعمال خیر رشته او را قطع میکند، و استغفار و توبه رگ حیات او را جدا میسازد.» (2)59- امام صادق علیهالسلام میفرماید: امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرمود: «بر ص :93
1) (1)58- حدّثنا محمّدبن علی ماجیلویه قال: حدّثنا عمّی محمّدبن أبی القاسم عن أحمدبن أبی عبداللّه البرقی عن أبیه عن محمّدبن سنان عن المفضل بن عمرعن یونس بن ظبیان قال: قلت للصادق جعفربن محمّد علیهالسلام : یابن رسول اللّه ما الذی یباعد عنّا إبلیس؟ قال: الصوم یسوّد وجهه و الصدقة تکسر ظهره و الحب فی اللّه و الموازرة علی العمل الصالح یقطعان دابره و الاستغفار یقطع وتینه.
2) (2)59- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا علی بن موسی الکمیذانی قال: حدّثنا أحمدبن محمّد بن عیسی عن علی بن الحسین عن محمّدبن عبید عن عتبة بن هارون قال: حدّثنا ابویزید عن حصین عن الصادق جعفربن محمّد عن أبیه عن آبائه علیهمالسلام قال أمیرالمؤمنین علیهالسلام : علیکم فی شهر رمضان بکثرة الاستغفار و الدعاء فأمّا الدعاء فیدفع عنکم به البلاء فأمّا الاستغفار فتمحی به ذنوبکم.
شما باد در ماه مبارک رمضان به دعا و استغفار فراوان؛ چراکه دعا بلا را از شما دفع میکندو استغفار وسیله آمرزش شما میباشد.»
(1)60- امام صادق علیهالسلام ، از پدرانش، از امیرالمؤمنین علیهمالسلام نقل نموده که رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «خداوند شش خصلت را از من کراهت دارد و من نیز آنها را از اوصیای از فرزندانم و پیروان آنان پس از من کراهت دارم: 1- بازی کردن در نماز؛ 2- عمل زناشویی در بین روزه؛ 3- منت نهادن بعد از صدقه؛ 4- وارد شدن در مساجد در حال جنابت؛ 5- نگاه کردن در خانههای مردم؛ 6- خندیدن در قبرستان.» ص :94
1) (1)60- حدّثنا محمّدبن الحسن بن أحمد بن الولید رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن الحسن الصفار عن احمد بن محمّدبن عیسی عن الحسین ابن موسی عن غیاث بن إبراهیم عن الصادق جعفربن محمّد عن أبیه عن آبائه علیهمالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : إنّ اللّه تبارک و تعالی کره لی ستّ خصال و کرهتهن للأوصیاء من ولدی و أتباعهم من بعدی: العبث فی الصلاة و الرفث فی الصیام و المنّ بعد الصدقة و إتیان المساجد جنبا و التطّلع فی الدور و الضحک بین القبور.
(1)61- امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرماید: روزی رسول خدا صلی الله علیهوآله برای ما خطبه خواند و فرمود: «ای مردم! ماه خدا همراه با برکت و رحمت و آمرزش به شما نزدیک گردیده است. و آن نزد خداوند بهترین ماههاست و روزهای آن بهترین روزهاست و شبهای آن بهترین شبهاست و ساعتهای آن بهترین [و با برکت ترین [ساعت هاست. و آن ماهی است که شما در آن میهمان خدا هستید و برای ضیافت الهی دعوت شدهاید و مورد انعام و کرامت او میباشید.
نفسهای شما در این ماه تسبیح خداوند میباشد و خواب شما عبادت است و اعمال شما در این ماه مقبول و پذیرفته است و دعاهای شما مستجاب است.
پس [اکنون] با نیّتهای صادق و دلهای پاک از خدای خود بخواهید تا به شما در این ماه توفیق روزه داری و تلاوت کتاب خود را عطا فرماید، همانا شقّی و بدسیرت است کسی که در این ماه بزرگ از آمرزش خداوند محروم بماند.»
ص :95
1) (1)61- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن اسحاق قال: حدّثنا أحمدبن محمّد الهمدانی قال: حدّثنا علی بن الحسن بن علی بن فضال عن أبیه عن أبی الحسن علی بن موسی الرضا علیهالسلام عن أبیه موسی بن جعفر عن أبیه الصادق جعفربن محمّد عن أبیه الباقر عن أبیه زین العابدین عن أبیه سیّد الشهداء الحسین بن علی عن أبیه سیّد الوصیین أمیرالمؤمنین علیّ بن أبی طالب علیهمالسلام قال: إنّ رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله خطبنا ذات یوم فقال:
(1)سپس فرمود: [ای مردم!] به وسیله گرسنگی و تشنگی خود در این ماه به یاد گرسنگی و تشنگی قیامت باشید! و بر فقرا و مستمندان [در این ماه] احسان و انفاق نمایید و بزرگ ترهای خود را احترام کنید، و بر خردسالان ترحّم نمایید، و به خویشان خود صله و احسان نمایید، و زبانهای خود را [از سخنهای باطل و بیهوده و حرام [حفظ نمایید، و چشمهای خود را از نگاه به آنچه نباید به آن نگاه کنید حفظ نمایید، و گوشهای خود را از شنیدن چیزهایی که گوش فرا دادن به آنها حرام است نگاه دارید، و با یتیمان مردم مهربانی کنید تا دیگران به یتیمان شما مهربانی نمایند، و از گناهان خود در این ماه (2)به درگاه خداوند توبه کنید، ص :96
1) (1)أیّها الناس إنّه قد أقبل الیکم شهراللّه بالبرکة و الرحمة و المغفرة شهر هو عنداللّه أفضل الشهور و أیامه افضل الأیّام و لیالیه أفضل اللیالی و ساعاته افضل الساعات هو شهر، دعیتم فیه إلی ضیافة اللّه و جعلتم فیه من أهل کرامة اللّه انفاسکم فیه تسبیح و نومکم فیه عبادة و عملکم فیه مقبول ودعائکم فیه مستجاب فاسألوا اللّه ربّکم بنیّات صادقة و قلوب طاهرة أن یوّفقکم لصیامه و تلاوة کتابه فإنّ الشقیّ من حرم من غفران اللّه فی هذا الشهر العظیم و اذکروا بجوعکم و عظشکم فیه جوع یوم القیامة و عطشه و تصدّقوا علی فقرائکم و مساکینکم و وقّروا کبارکم و ارحموا صغارکم و صلوا أرحامکم و احفظوا ألسنتکم و غضّوا عمّا لایحلّ النظر الیه أبصارکم و عمّا لایحلّ الإستماع الیه اسماعکم و تحنّنوا علی أیتام الناس یتحنن علی أیتامکم.
2) (2)و توبوا إلی اللّه من ذنوبکم و ارفعوا إلیه أیدیکم بالدعاء فی أوقات صلواتکم فإنّها أفضل الساعات ینظر اللّه عزّوجلّ فیها بالرحمة إلی عبادة یجیبهم إذا ناجوه و یلبیهم إذانادوه و یستجیب لهم إذا دعوه، یا أیّها الناس إنّ انفسکم مرهونة بأعمالکم ففکّوها بإستغفارکم و ظهورکم ثقیلة من أوزارکم فخفّفوا عنها بطول سجودکم و اعلموا أنّ اللّه تعالی ذکره أقسم بعزّته أن لایعذّب المصلّین و الساجدین و لایروّعهم بالنار یوم یقوم الناس لربّ العالمین.
و در اوقات نمازها دست نیاز به درگاه او بلند کنید؛ چرا که اوقات نماز بهترین ساعاتی است که خداوند در آن به بندگان خود نظر رحمت میافکند و چون او را بخوانند نیاز آنان را اجابت مینماید و به ندای آنان لبیّک میگوید و چون دعا کنند دعای آنان را مستجاب مینماید.
ای مردم! شما گرو اعمالتان هستید، پس به وسیله استغفار، خود را آزاد نمایید؛ و پشتهای شما از گناهانتان سنگین شده، پس با سجدههای طولانی خود بار سنگین گناه را از دوش خود بردارید.
(1)[ای مردم!] بدانید که خدای متعال به عزّت خود سوگند یاد نموده که هرگز نمازگزاران و سجده کنندگان را عذاب نکند و در روزی که همه مردم برای حساب سر از قبرها در میآورند آنان را از آتش دوزخ نترساند. ای مردم! هرکس دراین ماه به یک مؤمن روزه دار افطاری بدهد پاداش او آزاد کردن یک بنده و آمرزش گناهان گذشته او خواهد بود.»
ص :97
1) (1)أیّها الناس من فطّر منکم صائما مؤمنا فی هذا الشهر کان له بذلک عنداللّه عتق نسمة و مغفرة لما مضی من ذنوبه فقیل یا رسول اللّه و لیس کلّنا یقدر علی ذلک فقال علیهالسلام : إتّقوا النار ولو بشق تمرة إتّقوا النار ولو بشربة من ماء أیّها الناس من حسّن منکم فی هذا الشهر خلقه کان له جوازا علی الصراط یوم تزلّ فیه الأقدام ومن خفّف فی هذا الشهر عمّا ملکت یمینه خفّف اللّه عنه حسابه ومن
گفته شد: ای رسول خدا! همه ما توانایی افطاری دادن به مؤمن را نداریم [چه باید بکنیم؟]. رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «خود را از آتش دوزخ نجات دهید؛ گرچه افطاری دادن شما با پاره خرمایی باشد. [باز فرمود:] و خود را از آتش دوزخ نجات دهید؛ گرچه [افطاری دادن شما] با شربت آبی باشد.
(1)ای مردم! هرکس در این ماه اخلاق خویش را نیکو نماید او در روزی که مردم بر صراط میلغزند و به دوزخ سقوط میکنند گذرنامه عبور خواهد داشت؛ و هرکس در این ماه به زیردستان خود تخفیف بدهد [تا بتوانند روزه بگیرند] خداوند حساب او را در قیامت سبک خواهد نمود؛ و هرکس در این ماه از آزار رساندن به مردم خودداری کند خداوند خشم خود را در قیامت از او برخواهد داشت؛ و هرکس در این ماه به یتیمی اکرام کند خداوند در روز قیامت به او اکرام خواهد نمود؛ و هرکس در این ماه صله رحم کند [و جداییها را مبدّل به وصل و محبت نماید] خداوند او را در قیامت به رحمت خود واصل میفرماید؛ و هرکس در این ماه با خویشان خود قطع رحم نماید خداوند روز قیامت ص :98
1) (1)کفّ فیه شرّه کفّ اللّه فیه غضبه یوم یلقاه و من أکرم فیه یتیما اکرمه اللّه یوم یلقاه ومن وصل فیه رحمه و صله اللّه برحمته یوم یلقاه ومن قطع فیه رحمه قطع اللّه عنه رحمته یوم یلقاه و من تطوع فیه بصلاة کتب له برأة من النار و من أدیّ فیه فرضا کان له ثواب من أدی سبعین فریضة فیما سواه من الشهور ومن اکثر فیه من الصلاة علیّ ثقّل اللّه میزانه یوم تخفّف الموازین و من تلافیه آیة من القرآن کان له مثل اجر من ختم القرآن فی غیره من الشهور.
رحمت خود را از او قطع خواهد نمود.»
سپس فرمود: «و هر کس در این ماه نماز مستحبی بخواند خداوند برائت و جدایی او را از دوزخ ثبت میفرماید؛ و هرکس در این ماه واجبی از واجبات خدا را انجام دهد مانند آن خواهد بود که هفتاد واجب خدا را در ماههای دیگر انجام داده باشد؛ و هرکس در این ماه فراوان بر من صلوات بفرستد خداوند میزان [و اعمال نیک [او را در روزی که میزانها [و اعمال مردم] سبک خواهد بود سنگین مینماید؛ و هرکس در این ماه آیهای از قرآن را تلاوت نماید مانند آن خواهد بود که در ماههای دیگر قرآن را ختم نموده باشد.
(1)ای مردم! به راستی درهای بهشت در این ماه گشوده است، پس از خدای خود بخواهید که بر روی شما بسته نشود؛ و درهای دوزخ در این ماه بسته است، پس از خدای خود بخواهید که آنها را بر روی شما باز نفرماید؛ و شیاطین در این ماه به زنجیر بسته شدهاند، پس از خدای خود بخواهید که آنان را بر شما مسلّط نفرماید.» امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرماید: سخن رسول خدا صلی الله علیهوآله چون به اینجا
ص :99
1) (1)أیّها الناس إنّ ابواب الجنان فی هذا الشهر مفتّحة فاسألوا ربّکم (أن) لایغلقها علیکم و أبواب النیران مغلقة فاسألوا ربّکم (أن) لایفتحها علیکم و الشیاطین مغلولة فاسألوا ربّکم (أن) لایسلّطها علیکم قال أمیرالمؤمنین علیهالسلام (فقمت خ ل) فقلت: یا رسول اللّه ما أفضل الأعمال فی هذا الشهر؟ فقال: یا أبا الحسن أفضل الأعمال فی هذا الشهر الورع عن محارم اللّه ثمّ بکی فقلت: یا رسول اللّه ما یبکیک فقال: یاعلی ابکی لما یستحلّ منک فی هذا الشهر کأنّی
رسید من برخاستم و گفتم: «ای رسول خدا! بهترین اعمال این ماه چیست؟» رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «ای ابوالحسن! بهترین اعمال این ماه پرهیز از محارم و کارهای حرام است.»
و سپس گریان شد. پس من گفتم: «ای رسول خدا! برای چه گریان شدید؟» فرمود: «گریه میکنم برای هتک حرمتی که دراین ماه نسبت به تو میشود. اکنون من میبینم که تو در حال نماز هستی و در پیشگاه پروردگار خود به عبادت ایستادهای و شقیترین و پستترین اهل عالم که همتای پی کننده ناقه صالح علیهالسلام است بر میخیزد و با شمشیر ضربتی بر سر تو میزند و محاسن تو را به خون سرت خضاب مینماید!»
(1)امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرماید: من به رسول خدا صلی الله علیهوآله گفتم: «آیا در این وقت دین من سالم خواهد بود؟» فرمود: «آری، این در حال سلامت دین تو خوهد بود.» سپس فرمود: «یا علی! هرکس تو را بکشد مرا کشته است ص :100
1) (1)بک و أنت تصلّی لربّک و قد انبعث أشقی الأوّلین و الآخرین شقیق عاقر ناقة ثمود فضربک ضربة علی فرقک (قرنک) فخضّب منها لحیتک قال: امیرالمؤمنین علیهالسلام : فقلت: یا رسول اللّه: و ذلک فی سلامة من دینی؟ فقال: فی سلامة من دینک ثمّ قال علیهالسلام : یا علیّ من قتلک فقد قتلنی و من ابغضک فقد ابغضنی و من سبّک فقد سبّنی لانّک منیّ کنفسی روحک من روحی و طینتک من طینتی إنّ اللّه تبارک و تعالی خلقنی و ایّاک و اصطفانی و إیّاک واختارنی للنبّوة و اختارک للامامة و من أنکر إمامتک فقد أنکرنی نبوّتی یاعلیّ أنت وصیّی و أبو ولدی و زوج ابنتی و خلیفتی علی امّتی فی حیاتی و بعد موتی أمرک أمری و نهیک نهی أقسم بالذی بعثنی بالنبوّة و جعلنی خیر البریّة انّک لحجّة اللّه علی خلقه و أمینه علی سره و خلیفته علی عبادة.
و هرکس تو را به خشم آورد مرا به خشم آورده و هرکس به تو دشنام بدهد به من دشنام داده است؛ چرا که تو مانند جان منی، روح تو از روح من است و طینت تو از طینت من است. خداوند چون من و تو را آفرید ما را از بین بندگان خود برگزید. پس مرا برای نبوّت و پیامبری انتخاب نمود و تو را برای امامت و رهبری. بنابراین هرکس امامت تو را انکار نماید به راستی نبوّت مرا انکار نموده است. یا علی! تو در حیات و پس از مرگ من وصیی و جانشین من و پدر فرزندان من و همسر دختر من و جانشین من بر امت من میباشی. امر تو امر من است و نهی تو نهی من است. سوگند به خدایی که مرا به پیامبری مبعوث کرد و بهترین خلق خود قرار داد، همانا تو حجّت خدا بر خلق او و امین الهی بر سرّ او و جانشین او بر بندگان او هستی.»
(1)63- سعیدبن جبیر میگوید: از ابن عباس سؤال کردم: پاداش کسی که ماه مبارک رمضان را روزه بگیرد و حق آن را بشناسد چیست؟ ابن عباس گفت: آماده باش ای پسر جبیر، تا حدیثی برای تو بخوانم که تا کنون گوش تو آن را نشنیده باشد و بر قلب تو خطور نکرده باشد. پس خویش را برای پاسخ به آنچه سؤال نمودی آماده کن که در آن علم اوّلین و آخرین نهفته است.
1) (1)63- حدّثنا محمّدبن إبراهیم المعاذی قال: حدّثنا أحمدبن متویه (حیویه) الجرجانی المذکر قال: حدّثنا ابواسحاق إبراهیم بن بلال قال: حدّثنا أبوعبداللّه محمّدبن کرام قال: حدّثنا احمدبن عبداللّه قال: حدّثنا سفیان بن عیینه قال: حدّثنا معاویة بن أبی اسحاق عن سعیدبن جبیرقال: سألت ابن عباس مالمن صام شهر رمضان و عرف حقّه؟
(1)سعیدبن جبیر میگوید: پس من از نزد ابن عباس خارج گردیدم و خود را آماده نمودم و فردای آن روز نماز صبح را خواندم و صبح گاه نزد او رفتم. سپس او را یادآوری نمودم که آن حدیث را برای من بیان کند. ابن عباس روی خود را به من نمود و گفت: به آنچه میگویم گوش کن! همانا من از رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که میفرمود: «اگر شما بدانید که ماه مبارک رمضان چه برکاتی برای شما دارد خدا را بیش از این شکر خواهید کرد.» (2)سپس فرمود: «هنگامی که شب اول ماه مبارک رمضان میرسد خداوند همه گناهان امت من را که در آشکارا و پنهان انجام دادهاند میبخشد و دو هزار هزار درجه به درجات شما میافزاید و پنجاه شهر در بهشت برای شما بنا میکند.
و در روز دوم برای هر گامی که در آن بر میدارید عبادت یک سال و
1) (1)قال: تهیّأ یابن جبیر حتّی احدّثک بمالم تسمع اذناک و لم یمر علی قلبک و فرغ نفسک لما سألتنی عنه فما اردته فهو علم الأولین و الآخرین قال سعیدبن جبیر: فخرجت من عنده فتهیّأت له من الغد فبکرت الیه مع طلوع الفجر فصلیت الفجر ثمّ ذکر الحدیث فحوّل وجهه إلی فقال: إسمع منی ما اقول: سمعت رسول اللّه صلّی اللّه علیه وآله یقول: لو علمتم مالکم فی شهررمضان لزدتم للّه شکرا.
2) (2)إذا کان أوّل لیلة غفراللّه تعالی لامّتی الذنوب کلها سرّها و علانیتها و رفع لکم ألفی ألف درجة ویبنی لکم خمسون مدینة و کتب اللّه عزوجل لکم یوم الثانی بکلّ خطوة تخطونها فی ذلک الیوم عبادة سنة و ثواب نبی و کتب لکم صوم سنة.
روزه یک سال و پاداش یک پیامبر را برای شما مینویسد.
(1)و در روز سوم به اندازه هر مویی که در بدن شما هست باغی در بهشت از درّ سفید به شما عطا میکند که در بالای آن دوازده هزار اتاق از نور و در پایین آن نیز دوازده هزار اتاق از نور است و در هر خانهای هزار تخت و بر هر تختی حوریهای قرار دارد و در هر روزی هزار ملک به دیدن شما میآیند و هر کدام هدیهای برای شما میآورند.
(2)و در روز چهارم هفتاد هزار قصر بهشتی به شما عطا میفرماید که در هر قصری هفتاد هزار اتاق است و در هر اتاقی پنجاه هزار تخت و بر هر تختی حوریهای نشسته و مقابل هر حوریهای هزار خادمه خمّار قرار دارد که یکی از آنان بهتر است از دنیا و آنچه در دنیاست.
(3)و در روز پنجم هزار هزار شهر بهشتی به شما عطا میکند که در هر شهری هزار اتاق و در هر اتاقی هفتاد هزار مائده بهشتی است و بر هر
1) (1)و أعطاکم اللّه یوم الثالث بکلّ شعرة علی ابدانکم جنّة فی الفردوس من درّة بیضاء فی أعلاها إثنی عشر ألف بیت من النور و فی أسفلها اثنی عشر ألف بیت فی کلّ ببت ألف سریر علی کلّ سریر حوراء یدخل علیکم کلّ یوم ألف ملک مع کلّ ملک هدیّة. و أعطاکم اللّه یوم الرابع فی جنّة الخلد سبعین ألف قصر فی کلّ قصر سبعون ألف بیت فی کلّ بیت خمسون ألف سریر علی کلّ (2)سریر حوراء بین یدی کلّ حوراء ألف وصیفة خمار احدیهن خیر من الدنیا و ما فیها.(3)و أعطاکم اللّه یوم الخامس فی جنّة المأوی ألف ألف مدینة فی کلّ مدینة سبعون ألف بیت فی کلّ بیت سبعون ألف مائدة علی کلّ مائدة سبعون ألف قصعة فی کلّ قصعة سبعون ألف نوع من الطعام لایشبه بعضه بعضا.
مائدهای هفتاد هزار از ظرف غذا و در هر ظرفی هفتاد هزار نوع غذاست که هیچ کدام به دیگری شباهت ندارد.
(1)و در روز ششم در دارالسلام بهشتی یکصد هزار شهر به شما عطا میفرماید که در هر شهری یکصد خانه است و در هر خانهای یکصد هزار اتاق و در هر اتاقی یکصد هزار تخت طلاست و طول هر تختی هزار ذراع است و بر هر تختی همسری از حورالعین قرار دارد که بر او سی هزار چادر زینت قرار دارد که از درّ و یاقوت بافته شده و هر چادر را یکصد جاریه حمل میکنند. (2)و در روز هفتم در جنّة النعیم پاداش چهل هزار شهید و چهل هزار صدّیق به شما عطا خواهد نمود.
(3)و در روز هشتم پاداش عمل شصت هزار عابد و شصت هزار زاهد را به شما عطا خواهد نمود.
1) (1)و أعطاکم اللّه عزّوجلّ یوم السادس فی دارالسلام مأة ألف مدینة فی کلّ مدینة مأة دارفی کلّ دار مأة ألف بیت فی کلّ بیت مأة ألف سریر من ذهب طول کلّ سریر ألف ذراع علی کلّ سریر زوجة من الحورالعین علیها ثلاثون ألف ذوابة منسوجة بالدر و الیاقوت یحمل کلّ ذوابة مأة جاریة.
2) (2)و أعطاکم اللّه یوم السابع فی جنّة النعیم ثواب أربعین ألف شهید و أربعین ألف صدّیق.()3و أعطاکم اللّه یوم الثامن عمل ستیّن ألف عابد و ستیّن ألف زاهد. و أعطاکم اللّه عزّوجلّ یوم التاسع ما یعطی ألف عالم و ألف معتکف و ألف مرابط.
(1)و در روزنهم خداوند عزّوجلّ پاداش هزار عالم و هزار معتکف و هزار مجاهد فی سبیل اللّه رابه شما عطا میکند. و در روز دهم استحقاق انجام هفتاد هزار حاجت را به شما عطا میفرماید و برای شما خورشید و ماه و ستارهها و چهارپایان و پرندگان و درندگان و هر سنگ و کلوخ و هر خشک و تر و ماهیان دریاها و برگ درختان استغفار میکنند.
(2)و در روز یازدهم پاداش چهار حج و چهار عمره برای شما نوشته میشود که هر حجّی با پیامبری از پیامبران و هر عمرهای با صدّیق و شهیدی انجام گرفته باشد. (3)و در روز دوازدهم خداوند ایمانی به شما میدهد که گناهان شما مبدّل به حسنات و حسنات شما چندین برابر مضاعف گردد و برای شما هرحسنهای هزار حسنه نوشته شود. (4)و در روز سیزدهم خداوند برای شما سیزده برابر عبادت اهل مکه و
1) (1)و أعطاکم اللّه عزّوجلّ یوم العاشر قضاء سبعین ألف حاجة و استغفر لکم الشمس و القمر والنجوم و الدواب و الطیر و السباع و کلّ حجر ومدر و کلّ رطب و یابس و الحیتان فی البحار و الأوراق علی الاشجار.
2) (2)و کتب اللّه عزّوجلّ لکم یوم أحد عشر ثواب أربع حجات و عمرات کلّ حجّة مع نبیّ من الانبیا و کلّ عمرة مع صدیق و شهید.
3) (3)و جعل اللّه عزّوجلّ لکم یوم اثناعشر ایمانا یبدل اللّه سیّئاتکم حسنات و یجعل حسناتکم اضعافا و یکتب لکم لکلّ حسنة ألف حسنة.
4) (4)و کتب اللّه عزّوجلّ لکم یوم ثلاثة عشر مثل عبادة أهل مکة و المدینة و أعطاکم اللّه بکلّ حجر و مدر ما بین مکّة و المدینة شفاعة.
مدینه را مینویسد و به اندازه هر سنگ و کلوخی که بین مکه و مدینه هست حق شفاعت به شما خواهد داد.
(1)و در روز چهاردهم مانند این میمانید که حضرت آدم و نوح و ابراهیم و موسی و داود و سلیمان علیهمالسلام را ملاقات نموده و با هر پیامبری دویست سال خدا را عبادت کرده باشید. (2)و در روز پانزدهم خداوند حوایج دنیا و آخرت شما را برآورده میفرماید و پاداش حضرت ایوّب را به شما عطا میکند و حاملین عرش برای شما استغفار میکنند و در قیامت خداوند چهل نور برای شما قرار میدهد؛ ده نور در سمت راست و ده نور در سمت چپ و ده نور در جلو و ده نور در پشت سر خواهید داشت. (3)و در روز شانزدهم پاداش شما این است که چون از قبر خارج میشوید شصت حلّه بهشتی بر شما پوشیده میشود و بر شتری سوار
1) (1)ویوم اربعة عشر فکانّما لقیتم آدم و نوحا و بعدهما إبراهیم و موسی وبعده داود و سلیمان وکأنّما عبدتم اللّه عزّوجلّ مع کلّ نبیّ مأتی سنة
2) (2)و قضی لکم عزّوجلّ یوم خمسة عشر حوائج الدنیا و الآخرة و أعطاکم اللّه ما یعطی اللّه ایوّب و استغفرلکم حملة العرش و أعطاکم اللّه عزّوجلّ یوم القیامة أربعین نورا عشرة عن یمینکم و عشرة عن یسارکم و عشرة امامکم و عشرة خلفکم.
3) (3)و أعطاکم اللّه یوم ستّة عشر اذا خرجتم من القبر ستّین حلّة تلبسونها و ناقة ترکبونها و بعث اللّه الیکم غمامة تظلّکم من حرّ ذلک الیوم
میشوید و ابری بر سر شما سایه میافکند تا از حرارت آن روز آسیب نبینید.
(1)و در روز هفدهم خداوند عزّوجلّ میفرماید: من روزه داران و پدر و مادر آنان را بخشیدم و سختیهای قیامت را از آنان برطرف نمودم. (2)و در روز هیجدهم خداوند عزّوجلّ جبرائیل و میکائیل و اسرافیل و حاملین عرش و کروّبین را امر مینماید تا برای امت حضرت محمّد صلی الله علیهوآله تا سال آینده استغفار نمایند و پاداش مجاهدین جنگ بدر را به شما عطا خواهد نمودم. (3)و در روز نوزدهم هیچ ملکی در آسمانها و زمین باقی نمیماند جز آن که از پروردگار خود برای زیارت قبور شما در هر روز اذن میگیرند و هنگامی که قبور شما را زیارت میکنند با خود هدیه و نوشابهای میآورند. (4)و چون بیست روز از ماه مبارک رمضان میگذرد خداوند هفتاد هزار
1) (1)و یوم سبعة عشر یقول اللّه عزّوجلّ: إنّنی قد غفرت لهم و لآبائهم ودفعت عنهم شدائدهم یوم القیامة.
2) (2)و إذا کان یوم ثمانیة عشر أمراللّه عزّوجلّ جبرئیل و میکائیل و إسرافیل و حملة العرش و الکروبیین أن یستغفروا لامة محمّد صلی الله علیهوآله إلی السنة القابلة و أعطاکم اللّه عزّوجلّ ثواب البدریّین.
3) (3)فإذا کان یوم التاسع عشرلم یبق ملک فی السموات و الأرض الا استأذنوا ربّهم فی زیارة قبورکم فی کلّ یوم و مع کلّ ملک هدیّة و شراب.
4) (4)فإذا تم لکم عشرون یوما بعث اللّه عزّوجلّ الیکم سبعین ألف ملک یحفظونکم من کلّ شیطان رجیم و کتب اللّه عزّوجلّ لکم بکلّ یوم صمتم صوم مأة سنة و جعل بینکم وبین النار خندقا و أعطاکم ثواب من فی التوراة و الانجیل و الزبور والفرقان و کتب اللّه عزّوجلّ لکم بکلّ ریشة علی جبرئیل علیهالسلام عبادة سنة و أعطاکم ثواب تسبیح العرش و الکرسیّ و زوّجکم بکلّ آیة فی القرآن ألف حوراء.
ملک را میفرستد تا شما را از شرّ هر شیطان رجیمی حفظ نمایند و به اندازه هر روزی که روزه گرفتهاید خداوند برای شما پاداش یکصد سال روزه مینویسد و بین شما و بین دوزخ خندقی قرار میدهد و پاداش همه کسانی که تورات و انجیل و زبور و قرآن را قرائت نمودهاند را به شما خواهد داد و به اندازه هر پری از بالهای جبرئیل علیهالسلام عبادت یک سال را به شما عطا میکند و پاداش تسبیح عرش و کرسی را به شما میدهد و به اندازه آیات قرآن برای هر آیه هزار حوریه به شما تزویج مینماید.
(1)و در روز بیست و یکم قبرهای شما را به اندازه هزار فرسنگ وسعت میدهد و تاریکی و وحشت را از شما برطرف مینماید. (2)و در روز بیست و دوم خداوند ملک الموت را همان گونه که بر پیامبران علیهمالسلام میفرستد نزد شما میفرستد و ترس منکر و نکیر و اندوه دنیا و آخرت را از شما برطرف میفرماید.
1) (1)و یوم أحد و عشرین وسع اللّه علیکم القبر ألف فرسخ و یرفع عنکم الظلمة و الوحشة و یجعل قبورکم کقبور الشهداة و یجعل وجوهکم کوجه یوسف بن یعقوب علیهالسلام .
2) (2)و یوم إثنین و عشرین یبعث اللّه عزّوجلّ الیکم ملک الموت کما یبعث إلی الأنبیاء علیهمالسلام و یرفع عنکم هول منکر و نکیر و یرفع عنکم همّ الدنیا و الآخرة.
(1)و در روز بیست و سوم [تقدیر میفرماید تا] با پیامبران و صدّیقین و شهدا [به آسانی] بر صراط بگذرید و مانند آن میمانید که هر یتیم و هر عریانی را از امت مرا سیر نموده و پوشانده باشید. (2)و در روز بیست و چهارم [تقدیر میشود که] از دنیا خارج نشوید تا هر کدام از شما مکان خود را در بهشت ببیند و پاداش هزار مریض و هزار غریب که در راه خدا حرکت نموده باشند و آزاد کردن هزار بنده از فرزندان اسماعیل را به شما میدهند. (3)و در روز بیست و پنجم از ماه مبارک رمضان خداوند برای شما هزار قبّه سبز بنا میکند و بر بالای هر قبّهای خیمهای از نور زده میشود و
1) (1)و یوم ثلاث و عشرین تمرون علی الصراط مع النبیّین و الصدّیقین و الشهداء فکأنما أشبعتم کلّ یتیم فی امّتی و کسوتم کلّ عریان من امّتی.
2) (2)و یوم اربعة و عشرین لاتخرجون من الدنیا حتی یری کلّ وأحد منکم مکانه من الجنّة و یعطی کلّ واحد ثواب ألف مریض و ألف غریب خرجوا فی طاعة اللّه عزّوجلّ و أعطاکم ثواب ألف رقبة من ولد اسماعیل.
3) (3)و یوم خمس و عشرین منه بنی اللّه عزّوجلّ لکم تحت العرش ألف قبة خضراء علی رأس کلّ قبة خیمة من نور یقول اللّه تبارک و تعالی یا أمّة محمّد انا ربّکم و انتم عبیدی وإمائی استظلوا بظل عرشی فی هذه القباب و کلوا و اشربوا هنیئا فلاخوف علیکم ولا انتم تحزنون یا أمّة محمّد و عزّتی وجلالی لابعثنّکم إلی الجنّة یتعجّب منکم الأوّلون و الآخرون و لأتوّجنّ کلّ واحد منکم بألف تاج من نور ولأرکبنّ کلّ واحد منکم علی ناقة خلقت من نور، زمامها من نور، و فی ذلک الزمام ألف حلقة من ذهب فی کلّ حلقة ملک قائم علیها من الملائکة بید کلّ ملک عمود من نور حتی یدخل الجنّة بغیرحساب.
خداوند میفرماید: ای امّت محمّد! من پروردگار شمایم و شما بندگان من هستید، زیر سایه عرش من در این قبّهها استراحت کنید و بخورید و بیاشامید و گوارا باد این نعمتها برای شما! اکنون نه خوفی بر شما هست ونه اندوهی دارید. ای امت محمّد! به عزّت و جلالم سوگند، من شما را به گونهای به بهشت خواهم برد که اولین و آخرین به شگفت آیند و بر سر هر کدام از شما هزار تاج از نور خواهم گذارد و شما را بر شتری از نور سوار خواهم نمود که افسار آن نیز از نور است و آن افسرار هزار حلقه از طلا دارد و بر هر حلقهای ملکی از ملائکه ایستاده و به دست هر ملکی عمودی از نور است تا شما بدون حساب وارد بهشت شوید.
(1)و در روز بیست و ششم ماه مبارک رمضان خداوند به شما نظر رحمت میافکند و همه گناهانتان را میبخشد جز خونها[ی به ناحق ریخته شده] و رشوهها و اموال حرام، و خانههای شما هر روز هفتاد هزار مرتبه از غیبت و دروغ و بهتان تقدیس و پاک میگردد. (2)و در روز بیست و هفتم مانند این میمانید که هر مؤمنی را هفتاد هزار سال یاری کرده و او را پوشانده و به هر مجاهد فی سبیل اللّه
1) (1)و إذا کان یوم ستة و عشرین ینظر اللّه الیکم بالرحمة فیغفر لکم الذنوب کلّها الاّ الرشا [الدماء] و الأموال و قدّس بیتکم کلّ یوم سبعین ألف مرّة من الغیبة و الکذب و البهتان.
2) (2)و یوم سبعة و عشرین فکأنّما نصرتم کلّ مؤمن و مؤمنة و کسوتم سبعین ألف عار و خدمتم ألف مرابط و کأنّما قرأتم کلّ کتاب أنزل اللّه عزّوجلّ علی أنبیائه.
خدمت کرده باشید و هر کتابی را که بر پیامبران گذشته نازل شده قرائت نموده باشید.
(1)و در روز بیست و هشتم خداوند برای شما در بهشت خلد یکصد هزار شهر از نور و در «جنّة الماوی» یکصد هزار قصر از نقره قرار میدهد و در «جنّة الجلال» سه هزار منبر از مشک قرار میدهد و در جوف هر منبری هزار خانه از زعفران قرار میدهد که در هر بیتی از آنها تختی از درّ و یاقوت و بر هر تختی همسری از حورالعین قرار دارد. (2)و در روز بیست و نهم خداوند هزار هزار جایگاه و مقام به شما میدهد که در داخل هر مقام و جایگاه قبّه سفیدی است و بر هر قبّه سفیدی تختی از کافور سفید قرار دارد و بر هر تختی هزار بستر از سندس سبز پهن شده و بر روی هر بستری حوریهای است که بر او هفتاد هزار حلّه قرار دارد که به هشتاد هزار رشته نور از درّ و یاقوت مزیّن
1) (1)و یوم ثمانیة وعشربن جعل اللّه لکم فی جنّة الخلد مأة ألف مدینة من نور و أعطاکم اللّه عزّوجلّ فی جنّة المأوی مأة ألف قصر من فضة و أعطاکم اللّه عزّوجلّ فی جنّة الجلال ثلاثة الاف منبر من مسک فی جوف کلّ منبر ألف بیت من زعفران فی کلّ بیت سریر من در و یاقوت علی کلّ سریر زوجة من الحورالعین.
2) (2)فإذا کان یوم تسعة و عشرین أعطاکم اللّه عزّوجلّ ألف ألف محلّة فی جوف کلّ محلّة قبّة بیضاء فی کلّ قبة سریر من کافور ابیض علی ذلک السریر ألف فراش من السندس الأخضر فوق کلّ فراش حوراء علیها سبعون ألف حلّة و علی رأسها ثمانون ألف ذوابة مکلّلة بالدرّ و الیاقوت.
است.
(1)و هنگامی که ماه مبارک رمضان تمام میشود خداوند برای هر روزی از آن برای شما پاداش هزار شهید و هزار صدّیق و عبادت پنجاه سال و روزه دو هزار روز [که در ماههای دیگر انجام شود] را مینویسد و به عدد گیاهانی که به وسیله رود نیل روییده میشود درجات شما را بالا میبرد و خداوند برای شما برائت از آتش دوزخ و عبور از صراط و امان از عذاب را مینویسد؛ و بهشت را دری است به نام ریّان که جز در قیامت گشوده نمیشودو آن در به روی امت محمّد صلی الله علیهوآله که در ماه مبارک رمضان روزه میگرفتهاند گشوده میشود و رضوان خازن بهشت ندا میکند: ای امت محمّد صلی الله علیهوآله ! به طرف ریّان بشتابید! پس امت من از این در وارد بهشت میشوند.» سپس فرمود: «کسی که در ماه رمضان بخشوده نشود در چه ماهی
1) (1)فاذاتم ثلاثون یوما کتب اللّه عزّوجلّ لکم بکلّ یوم مرعلیکم ثواب ألف شهید وألف صدیق و کتب اللّه عزّوجلّ لکم عبادة خمسین سنة و کتب اللّه عزّوجلّ لکم بکلّ یوم صوم الفی یوم و رفع لکم علی قدر ما انبت النبل درجات و کتب اللّه عزّوجلّ لکم برأة من النار و جوازا علی الصراط و أمانا من العذاب وللجنّة باب یقال لها الریان لایفتح ذلک (الی خ ل) الا یوم القیامة ثمّ یفتح للصائمین و الصائمات من أمّة محمّد صلی الله علیهوآله ثمّ ینادی رضوان خازن الجنّة یا أمّة محمّد صلی الله علیهوآله هلّموا الی الریان فیدخل أمّتی فی ذلک الباب إلی الجنّة فمن لم یغفرله فی شهر رمضان ففی أی شهر یغفرله و لاحول و لاقوة الا باللّه العلی العظیم.
میتواند بخشیده شود؟ و لاحول و لا قوّة إلاّ باللّه العلیّ العظیم.»
(1)64- امام صادق علیهالسلام ، از پدرانش، از امیرالمؤمنین علیهالسلام از رسول خدا صلی الله علیهوآله نقل نموده که فرمود: «برای چهار گروه درهای آسمان گشوده میشود و دعای آنان مستجاب میگردد و به عرش الهی میرسد: 1- دعای پدر برای فرزند؛ 2- نفرین مظلوم بر ظالم؛ 3- دعای معتمر [کسی که عمره انجام داده] تا وقتی که باز گردد؛ 4- دعای روزه دار تا وقتی که افطار کند.»
(2)65- امام صادق علیهالسلام فرمود: «اسلام بر پنج چیز پایه گذاری شده
1) (1)64- حدّثنا محمّدبن الحسن بن احمد بن الولید رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن الحسن الصفّار عن محمّدبن الحسین بن أبی الخطاب عن علی بن النعمان عن عبداللّه بن طلحة النهدی عن جعفر بن محمّد عن أبیه عن آبائه عن علیّ علیهمالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : أربعة لاترد لهم دعوة ویفتح لهم أبواب السماء و یصیر إلی العرش، دعاء الوالد لولده والمظلوم علی من ظلمه و المعتمر حتّی یرجع و الصائم حتّی یفطر.
2) (2)65- حدّثنا محمّدبن موسی بن المتوکلّ رحمة اللّه قال: حدّثنا علی ابن الحسین البغدادی عن احمدبن أبی عبداللّه البرقی عن أبیه عن محمّد بن سنان عن المفضل بن عمر عن الصادق جعفر بن محمّد علیهالسلام قال: بنی الاسلام علی خمس دعائم علی الصلاة و الزکاة والصوم والحجّ و ولایة أمیرالمؤمنین و الائمة من ولده صلوات اللّه علیهم.
است: 1- نماز؛ 2- زکات؛ 3- روزه؛ 4- حج؛ 5- ولایت امیرالمؤمنین و امامان از فرزندان او صلوات اللّه علیهم اجمعین.»
(1)66- امام صادق علیهالسلام فرمود: «عدد ماهها از ابتدای خلقت آسمانها و زمین نزد خداوند در قرآن دوازده عدد و بهترین آنها [نزد خداوند[ شهراللّه، یعنی ماه مبارک رمضان است و قلب ماه رمضان شب قدر است. و قرآن در نخستین شب ماه رمضان نازل گردیده و ماه رمضان با قرآن آغاز شده است.»
(2)67- حفص بن غیاث میگوید: به امام صادق علیهالسلام گفتم: از معنای آیه
1) (1)66- حدّثنا احمدبن علی بن إبراهیم قال: حدّثنا أبی عن أبیه إبراهیم بن هاشم عن عبداللّه بن المغیرة عن عمرالشامی عن الصادق جعفربن محمّد علیهماالسلام قال: إنّ عدّة الشهور عند اللّه إثنا عشر شهرا فی کتاب اللّه یوم خلق السموات و الأرض فغّرة الشهور شهر اللّه عزّوجلّ و هو شهر رمضان و قلب شهر رمضان لیلة القدر و نزل القرآن فی أوّل لیلة من شهر رمضان و استقبل الشهر بالقرآن.
2) (2)67- حدّثنا أحمدبن محمّدبن یحیی العطّار قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه عن القاسم بن محمّد عن سلیمان بن داود المنقری عن حفص بن غیاث قال: قلت للصادق جعفربن محمّد علیهالسلام : أخبرنی عن قول اللّه عزّوجلّ «شهر رمضان الذی أنزل فیه القرآن» کیف أنزل القرآن فی شهر رمضان؟ و إنّما أنزل القرآن فی مدّة عشرین سنة اوله و آخره فقال علیهالسلام : أنزل القرآن جملة واحدة فی شهر رمضان إلی البیت المعمور ثمّ أنزل من البیت المعمور فی مدّة عشرین سنة.
«شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن» مرا با خبر نمایید که چگونه قرآن در ماه مبارک نازل گردید، در حالی که از ابتدا تا انتهای آن در مدت بیست سال نزول یافته است؟ امام صادق علیهالسلام فرمود: «قرآن نخست یکجا در ماه رمضان در بیت المعمور نازل گردید، سپس در مدت بیست سال از بیت المعمور تدریجا نزول یافت.»
(1)68- زیاد بن منذر میگوید: امام باقر علیهالسلام فرمود: چون خداوند با موسی بن عمران علیهالسلام تکلّم نمود، موسی علیهالسلام گفت: خدایا، پاداش کسی که به نبوّت و پیامبری من و سخن گفتن تو با من گواهی بدهد و ایمان بیاورد چیست؟ خداوند متعال به او فرمود: ای موسی! ملائکه من نزد او میآیند و به او بشارت بهشت میدهند. موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که مقابل تو بایستد و نماز
1) (1)68- حدّثنا محمّدبن علیّ ماجیلویه قال: حدثنی عمّی محمّدبن أبی القاسم عن محمّدبن أبی عبداللّه البرقی قال: حدثنی محمّدبن علی القرشی قال: حدثنی محمّدبن سنان عن زیاد بن المنذر عن أبی جعفر محمّدبن علی الباقر علیهالسلام قال: لمّا کلّم اللّه موسی بن عمران علیهالسلام قال موسی: الهی ماجزاء من شهد أنی رسولک و نبیک و انک کلمتنی؟ قال: یا موسی تأتیه ملائکتی فتبشره بجنتی قال موسی: الهی ماجزاء من قام بین یدیک فصلی؟
بخواند چیست؟ خطاب شد: ای موسی! من به او در مقابل ملائکه خود مباهات مینمایم که او رکوع و سجود و قیام و قعود میکند و هرکس را من به او بر ملائکه خود مباهات کنم هرگز عذاب نخواهم نمود.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که مسکین و فقیری را برای رضای تو اطعام کند چیست؟ خطاب شد: ای موسی! به منادی خود دستور میدهم در روز قیامت مقابل همه خلایق بگوید: فلان بن فلان را خداوند از آتش دوزخ آزاد نمود.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که صله رحم میکند چیست؟ خطاب شد: ای موسی! عمر او را طولانی میکنم و سختی جان دادن را از او بر میدارم و خازنان بهشت به او میگویند: از هر دری که میخواهی وارد بهشت شو.
(1)موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که به مردم آزار نرساند و به آنها احسان نماید چیست؟ خطاب شد: ای موسی! روز قیامت آتش دوزخ به او خطاب میکند: من راهی به تو ندارم.
1) (1)فقال: یا موسی أیاهی بهم ملائکتی راکعا و ساجدا و قائما و قاعدا و من باهیت به ملائکتی لا أعذّبه قال موسی: إلهی ما جزاء من أطعم مسکینا ابتغاء وجهک؟ قال یا موسی: آمر منادیا ینادی یوم القیامة علی رؤس الخلایق: فلان بن فلان من عتقاء اللّه من النار قال: الهی فما جزاء من وصل رحمه؟ قال: یاموسی انسی فی عمره و اهون علیه سکرات الموت و ینادیه خزنة الجنّة هلّم الینا فادخل من أیّ أبوابها شئت قال موسی: الهی فما جزاء من کف اذاه عن الناس و بذل معروفه لهم؟
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که با قلب و زبان خود به یاد تو باشد چیست؟ خطاب شد: ای موسی! من او را در روز قیامت در زیر سایه عرش و در پناه خود قرار خواهم داد.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که در آشکارا و پنهان به یاد حکمت [و عجایب خلقت] تو باشد چیست؟ خطاب شد: ای موسی! چنین کسی مانند برق خاطف از صراط عبور خواهد نمود.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که بر آزار و دشنام مردم صبر میکند چیست؟ خطاب شد: من او را در سختیها و وحشتهای قیامت کمک خواهم نمود.
(1)موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که از ترس تو چشمانش گریان شود چیست؟ خطاب شد: ای موسی! من صورت او را از حرارت آتش ایمن میدارم و او از وحشت بزرگ قیامت ایمن خواهد بود. موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که در وقت بلا و مصیبت
1) (1)قال یاموسی: یناجیه النار یوم القیامة لا سبیل لی الیک قال موسی: الهی ما جزاء من ذکرک بلسانه وقلبه؟ قال یاموسی اظله یوم القیامة بظل عرشی واجعله فی کنفی قال إلهی فما جزاء من تلاحکمتک سرّا و جهرا؟ قال یا موسی: یمر علی الصراط کالبرق الخاطف قال موسی: فما جزاء من صبر علی أذی الناس و شتمهم؟ قال: اعینه علی اهوال یوم القیامة قال: الهی ما جزاء من دمعت عیناه من خشیتک؟ قال: یاموسی آمن وجهه من حرّ النار و أومن یوم الفزع الأکبر قال: الهی فما جزاء من صبر عندالمصیبة و انفذ أمرک؟ قال: یاموسی له بکلّ نفس یتنفس درجة فی الجنّة و الدرجة خیر من الدنیا و ما فیها
صبر میکند و امر تو را اجرا مینماید چیست؟ خطاب شد: ای موسی! برای او به هر نفسی که میکشد درجهای در بهشت خواهد بود و درجه بهشتی بهتر است از دنیا و آنچه در آن است.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که برای انجام واجبات تو صبر میکند چیست؟ خطاب شد: ای موسی! به هر واجبی که انجام میدهد درجهای از درجات عالیه بهشتی را خواهم داد.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که در تاریکی شب برای اطاعت تو حرکت میکند چیست؟ خطاب شد: من در طول قیامت نور را برای او واجب میکنم و به عدد آنچه تاریکی شب و نور روز و نور ستارگان بر آنها میتابد پاداش نیک به او میدهم.
(1)موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، کیفر کسی که دست از معصیت تو بر نمیدارد چیست؟ خطاب شد: ای موسی! من نامه عمل او را از پشت سر
1) (1)قال: الهی فما جزاء من صبر علی فرائضک؟ قال: یا موسی له بکلّ فریضة یؤدّیها درجة من درجات العلی قال: إلهی فما جزاء من مشی فی ظلمة اللیل الی طاعتک؟ قال: أوجب له النور الدائمة یوم القیامة أن له من الحسنات بعدد کلّ شیء مرّ علیه سواد اللیل و ضوء النهار و نور الکواکب قال: إلهی فما جزاء من لم یکف عن معاصیک؟ قال یاموسی: اعطیه کتابه بشماله من وراء ظهره قال: إلهی فماجزاء من زنا فرجه؟ قال یاموسی: یدخن یوم القیامة بدخان أنتن من ریح الجیف ویرفع فوق الناس قال: إلهی فما جزاؤ من أحبّ اهل طاعتک لحبّک؟ قال یا موسی احرّمه علی ناری قال: إلهی فما جزاء من لم یفتر لسانه عن ذکرک و التضرع و الاستعانة لک فی الدنیا؟
به دست چپ او میدهم. [و این نشانه عذاب و دوزخ خواهد بود]
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، کیفر کسی که زنا میکند [و یا زنا میدهد] چیست؟ خطاب شد: ای موسی! در روز قیامت او به صورت دودی میشود بدبوتر از مردار و از سر مردم بالا میرود.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که اهل طاعت تو را به خاطر تو دوست میدارد چیست؟ خطاب شد: ای موسی! من او را بر آتش دوزخ حرام خواهم نمود.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که زبان او از ذکر تو و تضرّع و استعانت [و اظهار ذلّت به] تو خسته نمیشود چیست خطاب شد: ای موسی! من او را در سختیهای آخرت کمک خواهم نمود.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، کیفر کسی که از روی عمد مؤمنی را بکشد چیست؟ خطاب شد: من روز قیامت نظر رحمت به او نمیکنم واز لغزشهای او نمیگذرم.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که یک نفر کافر را دعوت به اسلام بکند [تا مسلمان شود] چیست؟ خطاب شد: ای موسی! او روز قیامت اجازه دارد برای هر که میخواهد شفاعت کند.
(1)موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که یک نفر را تشویق به
1) (1)قال یاموسی: أعینه علی شدائد الآخرة قال: إلهی فما جزاء من قتل مؤمنا معتمّدا؟ قال: لا أنظر إلیه یوم القیامة و لا أقیله عثرته قال: إلهی فماجزاء من دعا نفسا کافرة الی الاسلام؟ قال یا موسی: اذن یوم القیامة فی الشفاعة لمن یرید قال: یا موسی احشره یوم القیامة فی زمرة المتّقین قال: إلهی فما جزاء من صلّی الصلاة لوقتها لم یشغلها عن وقتها دنیا؟
اطاعت از تو بکند و از نافرمانی تو بازدارد چیست؟ خطاب شد: ای موسی! من او را روز قیامت با متقین و پرهیزکاران محشور خواهم نمود.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که نماز خود را اول وقت میخواند و دنیا او را به خود مشغول نمیکند چیست؟ خطاب شد: ای موسی! من خواسته او را به او عطا میکنم و بهشت خود را برای او مباح مینمایم.
موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که یتیمی را کفالت کند چیست؟ خطاب شد: ای موسی! من او را در قیامت در زیر سایه عرش خود قرار میدهم.
(1)موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که وضوی خود را از ترس تو کامل انجام میدهد چیست؟ خطاب شد: ای موسی! چون او را در قیامت محشور میکنم نوری از بین دو چشم او ساطع خواهد بود. موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که ماه رمضان را برای خشنودی مردم روزه میگیرد چیست؟ خطاب شد: او مانند کسی است که روزه نگرفته باشد.
1) (1)یا موسی أعطیه سؤله و أبیحه جنّتی قال: إلهی فما جزاء من کفّل الیتیم؟ قال: اظلّه یوم القیامة فی ظلّ عرشی قال: فما جزاء من أتّم الوضوء من خشیتک؟ قال: یا موسی ابعثه یوم القیامة له نور یتلألأ بین عینیه قال: الهی فما جزاء من صام شهر رمضان یرید به الناس؟ قال: یاموسی ثوابه کثواب من لم یصمه قال: إلهی فما جزاء من صام فی بیاض النهار یلتمس بذلک رضاک؟
(1)موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، پاداش کسی که برای تو روزه بگیرد چیست؟ خطاب شد: ای موسی! برای او در قیامت بهشت و امان از هر خوفی و آزادی از دوزخ خواهد بود.»
(2)69- جابربن عبداللّه انصاری میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «خداوند به امت من در ماه رمضان پنج خصلت داده که به امت هیچ پیامبری قبل از من نداده است: (3)1- هنگامی که شب اول ماه رمضان میرسد به آنان نظر رحمت مینماید و به هرکس نظر رحمت بکند او را عذاب نخواهد نمود؛ (4)2- بوی دهان آنان نزدیک افطار نزد خداوند بهتر از بوی مشک است؛
1) (1)قال: یا موسی له جنّتی و له الأمان من کلّ هول یوم القیامة و العتق من النار.
2) (2)69- حدّثنا أحمدبن زیاد بن جعفرالهمدانی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا علی بن إبراهیم بن هشام عن أبیه عن ابن أبی عمیر عن المفضل بن عمر عن جابر بن یزید الجعفی عن أبی نصرة (أبی حمزة) عن جابربن عبداللّه الأنصاری قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : اعطیت أمّتی خمس خصال فی شهر رمضان لم یعطهن أمّة نبی قبلی.
3) (3)أما واحدة فانه إذا کان أوّل لیلة من شهر رمضان نظر اللّه عزّوجلّ إلیهم و من نظر اللّه إلیه لم یعذبه.
4) (4)و الثانیة: خلوف أفواههم حین یمسون أطیب عنداللّه من ریح المسک.
(1)3- ملائکه در هر شب و روزی برای آنان استغفار مینمایند؛ (2)4- خداوند به بهشت میگوید: خود را زینت کن و برای [ورود[ بندگان من آماده باش؛ شاید آنها از سختیها و رنجهای دنیا نجات یابند و به دار کرامت من وارد شوند؛ (3)5- هنگامی که شب آخر ماه رمضان میرسد خداوند همه آنان را میآمرزد.» پس مردی از اصحاب عرض کرد: یا رسول اللّه! آیا شب آخر ماه رمضان شب قدر است؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: خیر، [لکن [مگر نمیبینید که کارگران در پایان کار اجرتهای خود را دریافت میکنند؟»
(4)70- اصبغ بن نباته میگوید: امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمود: «زمانی براین
1) (1)و الثالثة: یستغفرلهم الملائکة فی کلّ یوم ولیلة.
2) (2)و الرابعة: یقول اللّه عزّوجلّ لجنّة: تزیّنی و استعدّی لعبادی یوشک أن یستریحوا من نصب الدنیا و أذاها و یصیروا إلی دار کرامتی.
3) (3)و الخامسة: إذا کان آخرلیلة من شهر رمضان غفراللّه عزّوجلّ لهم جمیعا فقال رجل: یا رسول اللّه أهی لیلة القدر؟ قال: لا أما ترون العمّال إذا عملوا کیف یؤتون اجورهم؟
4) (4)70- حدّثنا أحمدبن محمّدبن یحیی العطّار (رضی اللّه عنه) قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه قال: حدّثنا ابوالجوزا المبنه بن عبداللّه قال: حدّثنا الحسین بن علوان عن عمرو بن ثابت بن هرمز الحداد عن سعدبن ظریف عن الاصبغ بن نباته قال: قال أمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیهالسلام : یأتی علی الناس زمان یرتفع فیه الفاحشة و التصنّع و تنهتک فیه المحارم و یعلن فیه الزنا و یستحلّ فیه أموال الیتامی و یؤکلّ فیه الربا و یطفف فی المکائیل و الموازین و یستحلّ الخمر بالنبیذ و الرشوة بالهدیّة والخیانة بالامانة و یتشّبه الرجال بالنساء و
مردم خواهد آمد که حرمت اعمال زشت و ریاکاری از بین میرود و محارم الهی شکسته میشود و زنا آشکار میگردد و خوردن اموال یتیم حلال شمرده میشود و ربا و کم فروشی آشکار میگردد و شراب را با نام نبیذ و رشوه را با نام هدیه حلال میدانند و [در آن زمان] به امانت خیانت میشود و مردها به شکل زنها در میآیند و زنها به شکل مردها میشوند و به حدود و احکام نماز بی اعتنایی میگردد و حج را برای غیر خدا انجام میدهند در چنین زمانی بسا ماه شب اول زخامت پیدا میکند و به صورت شب دوم دیده میشود و بسا پنهان میگردد و مردم روز اول ماه رمضان روزه نمیگیرند و در آخر ماه روز عید فطر را روزه میگیرند.»
(1)سپس فرمود: «از چنین زمانی بترسید، زیرا ممکن است خداوند مردم را به واسطه گناهان غافلگیرانه کیفر دهد؛ چرا که به دنبال آن گناهان مرگهای فراوان رخ میدهد و مردم به ناگهانی میمیرند تا جایی که شخصی اول روز سالم است و شامگاه در قبر خواهد بود و یا اول شب
1) (1)النساء بالرجال و یستخفّ بحدود الصلاة و یحجّ فیه لغیراللّه فإذا کان ذلک الزمان انتفخت الأهلة تارة حتّی یری الهلال لیلتین و خفیت تارة حتّی یفطر شهررمضان فی أوله و یصام للعید فی آخره فالحذر الحذر حینئذ من اخذ اللّه علی غفلة فان من وراء ذلک موت ذریع یختطف الناس اختطافا حتّی أنّ الرجل لیصبح سالما و یمسی دفینا و یمسی حیّا و یصبح میّتا. فإذا کان ذلک
سالم است و صبحگاه مرده او از خانه خارج میگردد. در چنین زمانی واجب است پیش دستی کردن در وصیت قبل از نزول بلا و خواندن نماز در اول اوقات از ترس آن که در آخر وقت مهلت خواندن نباشد.»
(1)سپس فرمود: «پس هر کدام از شما چنین زمانی را درک کند نباید در بستر برود مگر با طهارت و اگر بتواند که در همه حالات با طهارت و وضو باشد چنین کند؛ چرا که او هراس دارد که در چه ساعتی مأمورالهی برای قبض روح او میآید.» تا اینکه فرمود: «من به شما اعلان خطر نمودم و آگاهی لازم را به شما دادم! اگر بینا باشید و بدانید. و شما را موعظه نمودم؛ اگر پند بگیرید. پس در آشکارا و پنهان از خدای خود بترسید [و بکوشید] که جز مسلمان از دنیا نروید [؛ چرا که خداوند میفرماید] همانا هرکه آیینی غیر از اسلام را بپذیرد هرگز از او قبول نمیشود و او در آخرت از زیانکاران خواهد بود.»
1) (1)الزمان وجب التقدّم فی الوصیّة قبل نزول البلیّة و وجب تقدیم الصلاة فی أوّل وقتها خشیة فوتها فی آخروقتها فمن بلغ منکم ذلک الزمان فلا یبیتنّ لیّلةً الاّ علی طهرو إن قدر أن لایکون فی جمیع أحواله إلاّ طاهرا فلیفعل فإنّه علی وجل لایدری متی یأتیه رسول اللّه لقبض روحه و قد حذّرتکم و عرفتکم إن عرفتم و وعظتکم إن اتعظتم فاتقوا اللّه فی سرائرکم و علانیتکم و لاتموتنّ إلاّ وأنتم مسلمون و من یبتغ غیرالاسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الآخرة من الخاسرین.
(1)71- یونس بن ظبیان میگوید: به امام صادق علیهالسلام گفتم: چه چیز شیطان را از ما دور میکند؟ امام صادق علیهالسلام فرمود: «روزه روی او را سیاه میکند و صدقه کمر او را میشکند و دوستی در راه خدا و کوشش در اعمال صالح و کارهای خیر دنباله او را قطع مینمایند و استغفار رگ حیات او را قطع میکند.»
(2)72- امام صادق علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «با خوردن سحری برای روزه گرفتن کمک بگیرید و با خواب [اول شب و خواب قیلوله [برای نماز شب کمک بگیرید.»
1) (1)71- حدّثنا محمّدبن علیّ ما جیلویه (ره) قال: حدثنی عمّی محمّد بن أبی القاسم قال: حدّثنا محمّدبن علی الکوفی قال: حدّثنا محمّدبن سنان عن المفضل بن عمرعن یونس بن ظبیان قال: قلت للصادق علیهالسلام ما الذی یباعد عنّا ابلیس؟ قال: الصوم یسوّد وجهه و الصدقة تکسر ظهره والحبّ فی اللّه و الموازرة علی العمل الصالح یقطعان دابره و الاستغفار یقطع وتینه.
2) (2)72- حدّثنا محمّدبن موسی بن المتوکل قال: حدّثنا محمّدبن یحیی العطّار قال: حدّثنا محمّدبن أحمد بن یحیی بن عمران الأشعری قال: حدّثنا ابوعبداللّه الرازی عن الحسن بن علی بن أبی حمزة عن رفاعة عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : تعاونوا بأکلّ السحر علی صیام النهار و بالنوم علی الصلاة باللیل.
(1)73- امام صادق علیهالسلام ، ازپدر خود، از پدرانش نقل نموده که فرمود: «نگویید «رمضان رفت و رمضان آمد»، بلکه بگویید «ماه رمضان [آمد و رفت]»؛ چراکه شما نمیدانید رمضان چیست، [و نام کیست. همانا رمضان یکی از نامهای خداوند است].»
(2)74- یونس بن عمّار میگوید: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که میفرمود: «کسی که یک روز از ماه رمضان را روزه نگیرد روح ایمان از او گرفته میشود.»
1) (1)73- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه قال: حدّثنا محمّدبن الحسن قال: حدّثنا محمّدبن الحسین بن أبی الخطاب عن محمّدبن یحیی الخزاز عن طلحة بن زید عن الصادق جعفربن محمّد عن أبیه عن آبائه علیهمالسلام قال: لاتقولوا رمضان ولا جاء رمضان قولوا: شهر رمضان فانکم لاتدرون ما رمضان.
2) (2)74- حدّثنا محمّدبن الحسن قال: حدّثنا أحمدبن ادریس عن محمّدبن أحمد بن یحیی بن عمران الأشعری عن إبراهیم بن هشام عن موسی بن عمران الهمدانی عن یونس بن عبدالرحمن عن یونس بن عمار قال: سمعت أبا عبداللّه علیهالسلام یقول: من افطر یوما من شهر رمضان خرج الایمان منه.
(1)75- امام صادق علیهالسلام فرمود: «هنگامی که ماه رجب مشخص گردید از اول رجب پنجاه و نه روز که گذشت [پس از آن ماه رمضان شروع میشود] پس تو روز شصتم را روزه بگیر.» (2)76- امام باقر علیهالسلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «چون قرص خورشید پنهان میشود روزه دار میتواند افطار کند و وقت نماز نیز داخل شده است.»
(3)77- امام صادق علیهالسلام فرمود: «روزه گرفتن در ماه رمضان در مسافرت
1) (1)75- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا محمّدبن یحیی العطّار عن محمّدبن أحمد عن إبراهیم بن هاشم عن حمزة بن یعلی عن محمّدبن الحسین بن أبی خالد رفعه إلی أبی عبداللّه علیهالسلام قال: إذا صحّ هلال رجب فعد تسعة و خمسین یوما و صم یوم ستّین.
2) (2)76- حدّثنا محمّدبن علیّ ما جیلویه عن عمه محمّدبن أبی القاسم عن أحمدبن أبی عبداللّه عن أبیه عن أحمدبن نصر الخراز عن عمروبن شمر عن جابر عن أبی جعفر الباقر علیهالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : إذا غاب القرص أفطر الصائم و دخل وقت الصلاة.
3) (3)77- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه قال: حدّثنا أحمدبن محمّدبن عیسی عن علی بن الحکم عن عبدالملک بن عتیة عن اسحاق بن عمار عن یحیی بن أبی العلی عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: الصائم فی شهر رمضان فی السفر کالمفطر فیه فی الحضر.
مانند خوردن روزه در وطن است.»
(1)78- امام صادق علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «ماه رمضان ماه خداست و آن ماهی است که پاداش حسنات و کارهای نیک در آن دو چندان است و گناهان در آن بخشوده میگردد و آن ماه برکت و ماه انابه به درگاه خدا وماه توبه و ماه آمرزش و ماه آزاد شدن از آتش دوزخ و ماه به دست آوردن بهشت است. پس ای مردم، آگاه باشید و در این ماه از محرمات الهی دوری کنید و فراوان قرآن بخوانید و حوایج خود را از خداوند طلب کنید و همواره مشغول به ذکر پروردگار خویش باشید.» سپس فرمود: «مبادا ماه رمضان نزد شما مانند ماههای دیگر باشد؛ چرا که ماه رمضان نسبت به ماههای دیگر حرمت و فضیلت بیشتری دارد.
1) (1)78- حدّثنا محمّدبن علیّ ماجیلویه قال: حدّثنی علی بن إبراهیم بن هاشم عن أبیه عن محمّدبن أبی عمیر عن غیرواحد عن أبی عبداللّه الصادق علیهالسلام قال و قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله :شهر رمضان شهر اللّه عزّوجلّ و هو شهر یضاعف اللّه فیه الحسنات و یمحو فیه السیّئات و هوشهر البرکة و هو شهر الانابة و هو شهر التوبة و هو شهر المغفرة و هو شهر العتق من النار و الفوز بالجنّة الا فاجتنبوا فیه کلّ حرام و اکثروا فیه من تلاوة القرآن و سلوا فیه حوائجکم و اشتغلوا فیه بذکر ربّکم و لایکوننّ شهر رمضان عندکم کغیره من الشهور فان له عنداللّه حرمة وفضلا علی سائر الشهور و لایکوننّ شهر رمضان یوم صومکم کیوم فطرکم.
و مبادا روزهایی که در ماه رمضان روزه میگیرید برای شما مانند روزهای دیگر باشد [و شما حرمت ماه رمضان را حفظ نکنید].»
(1)79- امام صادق علیهالسلام فرمود: «کسی که عمل خلاف و خطایی [و یا اعتقاد غیرصحیحی] داشته باشد و در ماه شعبان و ماه رمضان توبه نکند خطا و گناه او بخشوده نخواهد شد تا به ماه شعبان وماه رمضان آینده برسد.»
(2)80- امام رضا علیهالسلام میفرماید: «کسی که هنگام افطار قرص نانی را به فقیری بدهد خداوند گناهان او را میبخشد و پاداش آزاد کردن یک بنده از فرزندان اسماعیل علیهالسلام را به او عطا میکند.» (3)81- امام هشتم علیهالسلام نیز میفرماید: «هرکس هنگام افطاربگوید:
1) (1)79- حدّثنا محمّدبن الحسن بن الولید رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن الحسن الصفار قال: حدّثنا محمّدبن الحسین بن أبی الخطاب عن النضر بن شعیب عن عبدالغفّار الجازی عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: من کان علی امرلیس بحق لم یتب منه لم یغفرله فی شعبان وشهر رمضان لم یزل علیه إلی قابل.
2) (2)80- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن اسحاق قال: حدّثنا احمدبن محمّدالهمدانی قال: حدّثنا علی بن الحسین بن علی بن فضال عن أبیه عن أبی الحسن علی بن موسی الرضا علیهالسلام : من تصدق وقت إفطاره علی مسکین برغیف غفراللّه له ذنبه و کتب له ثواب عتق رقبة من ولد اسماعیل.
3) (3)81- و بهذا الاسناد قال: قال الرضا علیهالسلام : من قال عند إفطاره «اللهم لک صمنا بتوفیقک و علی رزقک افطرنا بامرک فتقبّله منّاو اغفرلنا انّک انت الغفور الرحیم». غفراللّه ما ادخل علی صومه من النقصان بذنوبه.
«خدایا، ما با توفیق تو روزه گرفتیم و به امر تو با رزق تو افطار کردیم، پس تو روزه ما را قبول کن و ما را ببخش که تو بخشنده و مهربانی»، خداوند گناهانی که او در آن روز انجام داده و سبب نقصان روزه او شده است را میبخشد.»
(1)82- حضرت رضا علیهالسلام میفرماید: «حسنات و اعمال نیک در ماه رمضان پذیرفته است و گناهان بخشوده میشود؛ و هرکس در ماه رمضان یک آیه از قرآن را تلاوت کند مانند کسی خواهد بود که در غیر ماه
1) (1)82- و بهذا الاسناد قال الرضا علیهالسلام : الحسنات فی شهر رمضان مقبولة و السیّئات فیه مغفورة من قرأ فی شهر رمضان آیة من کتاب اللّه عزّوجلّ کان کمن ختم القرآن فی غیره من الشهور و من ضحک فیه فی وجه أخیه المؤمن لم یلقه یوم القیامة إلا ضحک فی وجهه و بشره بالجنّة و من أعان فیه مؤمنا أعانه اللّه تعالی علی الجواز علی الصراط یوم تزل فیه الأقدام ومن کف فیه غضبه کف اللّه عنه غضبه یوم القیامة و من نصر فیه مظلوما نصره اللّه علی کلّ من عاداه فی الدنیا و نصره یوم القیامة عند الحساب و المیزان، شهررمضان شهر البرکة و شهر الرحمة و شهر المغفرة و شهرالتوبة و الانابة، من لم یغفر له فی شهر رمضان ففی أی شهر یغفرله فاسألوا اللّه أن یتقبّل منکم فیه الصیام و لایجعله آخرالعهد منکم و أن یوفقکم فیه لطاعته و یعصمکم من معصیته إنه خیرمسؤل.
رمضان قرآن را ختم نموده باشد؛ و کسی که در ماه رمضان [از روی محبت] به روی برادر مؤمن خود لبخند بزند در روز قیامت او را ملاقات نخواهد نمود جز با لبخند و بشارت به بهشت؛ و کسی که در ماه رمضان به مؤمنی کمک کند خداوند در روزی که قدمها بر صراط میلغزد، هنگام عبور از صراط، به او کمک خواهد نمود؛ و کسی که در این ماه خشم خود را فرو بهبرد خداوند در قیامت خشم و غضب خود را از او برخواهد داشت؛ و کسی که در این ماه مظلومی را یاری کند خداوند در دنیا در مقابل دشمنانش و در قیامت نیز در وقت حساب و میزان او را یاری خواهد نمود.»
سپس فرمود: «ماه رمضان ماه برکت و رحمت و مغفرت و توبه و انابه به درگاه خداوند است و کسی که دراین ماه آمرزیده نشود درچه ماهی میتواند آمرزیده شود؟ پس شما باید از خداوند درخواست کنید که او دراین ماه روزههای شما را قبول فرماید و این ماه رمضان را آخرین ماه رمضان شما قرار ندهد و دراین ماه توفیق اطاعت و بندگی به شما بدهد و از نافرمانی ومعصیت خود شما را حفظ نماید. همانا او بهترین مسؤول [و اجابت کننده دعای] شماست.»
(1)83- امام صادق علیهالسلام میفرماید: امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمود: «روزه [واجب در] ماه رمضان و سه روز روزه [مستحب در] هر ماهی [اول و وسط و آخر] اضطراب و وسوه سینهها رااز بین میبرد.» همچنین روایت شده که روزه سه روز در هر ماه پاداش روزه دایم را دارد، و خداوند فرموده است: «هرکس یک حسنه وعمل نیک انجام دهد ما پاداش او را دهبرابر میدهیم.»
(2)84- حسن بن علی خزازّ میگوید: من در آخرین جمعه ماه شعبان
1) (1)83- حدّثنا محمّدبن الحسن بن أحمد بن الولید رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن الحسن الصفار عن احمدبن محمّد بن عیسی عن محمّدبن أبی عمیر عن حماد بن عثمان عن الحلبی عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: قال امیرالمؤمنین علیهالسلام : صیام شهر الصبر و صیام ثلاثة أیام فی کلّ شهر یذهب بلابل الصدور، و روی: صیام ثلاثة أیام فی کلّ شهر صیام الدهر، إن اللّه عزّوجلّ یقول: من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها.
2) (2)84- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن اسحاق رضی اللّه عنه قال: حدّثنا أحمدبن محمّد الکوفی قال: اخبرنا المنذر بن محمّد قال: حدّثناالحسن بن علی الخزاز قال: دخلت علی أبی الحسن علی بن موسی الرضا علیهالسلام آخرجمعة من شعبان و عنده نفر من أصحابه منهم عبدالسلام بن صالح و صفوان بن یحیی و أحمدبن محمّد بن محمّد بن أبی نصر ومحمّدبن اسماعیل بن بزیع و محمّدبن سنان و خادماه یاسر و نادر و غیرهما فقال:
خدمت حضرت علی بن موسی الرضا علیهالسلام رسیدم و عدهای از اصحاب او نیز مانند عبدالسلام هروی و صوّان بن یحیی و احمدبن محمّدبن ابی نصر و محمّدبن اسماعیل بن بزیع و محمّدبن سنان و دو خادم آن حضرت یاسر و نادر و چند نفر دیگر نزد آن حضرت بودند. پس حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «ای شیعیان من! این آخرین روز از ماه شعبان است، هرکس دراین روز روزه بگیرد آمرزیده خواهد شد.»
(1)محمّدبن اسماعیل عرض کرد: ای فرزند رسول خدا! با روایتی که نقل شده که نباید یک روز و یا دو روز قبل از آمدن رمضان روزه گرفت چه باید کرد؟ حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «ای محمّدبن اسماعیل! رمضان یکی از نامهای پروردگار است. از این رو، نباید گفته شود: «رمضان آمد و رمضان رفت». ماه رمضان ماه خداست و باید گفته شود: «ماه رمضان» آمد و یا ماه رمضان رفت. محمّدبن اسماعیل پرسید: آیا صحیح است کسی بگوید من یک روز
1) (1)معاشر شیعتی هذا آخر یوم من شعبان من صامه احتسابا غفرله فقال له محمّدبن اسماعیل: یابن رسول اللّه فما تصنع بالخبر الذی روی فی النهی عن استقبال رمضان بیوم أو یومین فقال علیهالسلام : یابن اسماعیل إن رمضان اسم من اسماء اللّه عزّوجلّ فلایقال له: جاء و ذهب و استقبل، و الشهر شهر اللّه عزّوجلّ و هو مضاف الیه فقال محمّدبن اسماعیل: فهل یجوز لأحد أن یقول: استقبلت شهر رمضان بیوم أو یومین قال: لا، لانّ الاستقبال إنّما بقع لشیء موجود یدرک فأما ما لم یخلق فکیف یستقبل؟ فقال یابن رسول اللّه: شهر رمضان و ان لم یخلق قبل دخوله فقد وقع الیقین بأنه سیکون فقال:
و یا دو روز به استقبال ماه رمضان رفتم؟ حضرت فرمود: «خیر؛ چرا که استقبال در جایی گفته میشود که چیزی که به استقبال آن میروند وجود پیدا کرده باشد، اماچیزی که هنوز به وجود نیامده چگونه میتوان به استقبال آن رفت؟» محمّدبن اسماعیل گفت: ای فرزند رسول خدا! ماه رمضان گرچه قبل از رسیدن به آن خلق نشده، لکن ما یقین داریم که خلق خواهد شد. حضرت رضا علیهالسلام فرمود:
(1)«ای محمّدبن اسماعیل! تو از کجا یقین پیدا کردهای که ماه رمضان خواهد آمد؟ ممکن است شب اول ماه رمضان طولانی شود و صبح آن صبح قیامت باشد و دیگر ماه رمضانی در دنیا وجود پیدا نکند و مردم پس از آن دیگر خورشید را نبینند و مساجدی روی زمین نباشد و کعبه و مسجدالحرام به آسمان برده شوند و حافظ قرآنی و ذاکر خدایی یافت نشود، زیرا در آن هنگام خداوند حجت خود را از روی زمین بر میدارد
1) (1)یا محمّد إن وقع لک الیقین انّه سیکون (فکیف وقع لک الیقین بأنّه سیکون) و ربما طالت لیلة أوّل یوم من شهر رمضان حتّی یکون صبحها یوم القیامة فلا یکون شهر رمضان فی الدنیا أبدا فیصبح الناس لا یرون شمسا و لانهارا و لایرون من مساجد اللّه علی وجه الأرض شیئا و یرفع اللّه الکعبة و المسجد الحرام إلی السماء و أنسی فی مثل ذلک الزمان القرآن حتّی لابوجد فیهم للقرآن حافظ و لشیء من تمجید اللّه ذاکر فحینئذ یرفع اللّه عزّوجلّ حجّته من الارض فتسیخ بأهلها و تسیر جبالها و تسجر بحارها و تبعثر قبورها و یکوّر عن السماء شمسها و ینکدر نجومها و ینتثر کواکبها فیومئذ وقعت الواقعة و انشقّت السماء فهی یومئذ واهیه
و بالا میبرد و زمین اهل خود را فرو میبرد و کوهها به حرکت در میآیند و دریاها آتش میشوند و قبرها صاحبان خود را بیرون میریزند و خورشید دگرگون میشود و ستارگان آسمان تاریک و پراکنده میشوند و حادثه قیامت رخ میدهد و آسمان شکافته میشود: «فهی یومئذٍ واهیه» [یعنی: در آن روز اسمان دگرگون خواهد بود].»
(1)سپس فرمود: «ای شیعیان من! هنگامی که هلال ماه رمضان طلوع نمود با انگشتان خود به آن اشاره نکنید، لکن رو به قبله بایستید و دستهای خود را به سوی آسمان بلند کنید و هلال ماه رمضان را مخاطب قرار دهید و بگویید: «پروردگار ما و پروردگار تو خداست و او ربّ العالمین است.» سپس بگویید: «خدایا، هلال ماه مبارک رمضان را برای ما مبارک گردان و توفیق روزه ماه مبارک را به ما عطا فرما و ما را در آن سالم بدار و آن را در عافیت و آسانی از ما بپذیر و ما را به طاعت خود در این ماه
1) (1)ثمّ قال علیهالسلام معاشر شیعتی إذا طلع هلال شهر رمضان فلا تشیروا إلیه بالاصایع ولکن استقبلوا القبلة و ارفعوا ایدیکم إلی السماء و خاطبوا الهلال و قولوا: «ربّنا و ربّک اللّه ربّ العالمین الّلهم اجعله علینا هلالاً مبارکا و وفقّنا لصیام شهر رمضان و سلّمنا فیه و تسلّمنا منه فی یسر و عافیة و استعملنا فیه بطاعتک انّک علی کلّ شییء قدیر» فما من عبد فعل ذلک إلاّ کتبه اللّه تبارک و تعالی فی جملة المرحومین و أثبته فی دیوان المغفورین و لقد کانت فاطمة سیّدة نساء العالمین علیهاالسلام تقول ذلک سنة فإذا طلع هلال شهر رمضان فکان نورها یغلب الهلال یخفی فإذا غابت عنه ظهر.
وابدار، همانا تو بر هر چیزی قادر و توانایی.»
سپس فرمود: «هر بندهای که هنگام دیدن هلال ماه رمضان چنین کند خداوند او را از مرحومین [و کسانی که مورد رحمت خدا قرارگرفتهاند[ قرار میدهد و نام او را در دفتر آمرزیده شدگان ثبت مینماید.»
سپس فرمود: «عادت حضرت فاطمه سیّده زنان عالم علیهاالسلام چنین بود. او چنین میگفت و چون هلال ماه رمضان طلوع مینمود نور آن بزرگوار بر نور ماه غالب بود و چون ماه نور فاطمه علیهاالسلام را میدید پنهان میشد و چون فاطمه علیهاالسلام از مقابل او دور میشد ظاهر میگردید.»
(1)85- عبداللّه بن عباس میگوید: از رسول خدا صلی الله علیهوآله در ماه رمضان شنیدم که میفرمود: خداوند جلّ جلاله در هر شب از ماه رمضان
1) (1)85- حدّثنا محمّدبن علیّ ما جیلویه قال: حدّثنا عمّی محمّدبن أبی القاسم قال: حدّثنی محمّدبن علی القرشی قال: حدّثنا أبوالربیع أخبر به عن لیث بن أبی سلیم عن مجاهد قال: قال عبداللّه بن عباس: سمعت رسول اللّه صلی الله علیهوآله ، و ذلک فی شهررمضان: إنّ اللّه جلّ جلاله یقول کلّ لیلة من هذا الشهر: و عزّتی و جلالی لقد أمرت ملائکتی بفتح أبواب سماواتی للداعین من عبادی و إمائی فمالی أری عبدی الغافل ساهیا عنّی متی سألنی فلم أعطه؟ و متی نادانی فلم أجبه؟ و متی ناجانی فلم أقربه؟ و متی رجانی فخیّبته؟ و متی أملنی فحرمته و متی قصد بابی فحجبته ومتی تقرب فباعدته ومتی هرب منی فلم أدعه ومتی رجع إلیّ فلم أقبله؟
میفرماید: «سوگند به عزّت و جلالم، همانا من ملائکه خود را امر نمودم که درهای آسمانها را برای دعای بندگانم باز کنند. چرا میبینم که بنده من غافل مانده است؟ او در چه ساعتی با من مناجات کرد که من به او نزدیک نبودم؟ و کی به من امیدوار شد که من او را ناامید کردم؟ و کی از من آرزویی داشت که او را محروم نمودم؟ و کی در خانه من را زد که من پاسخ او را ندادم؟ و کی به من تقرّب جست که من او را دور کردم؟ و کی از من فرار کرد که من او را رها کردم؟ و کی به من باز گشت ومن او را نپذیرفتم؟ و کی اقرار به گناهان خود نمود که من به او ترّحم نکردم؟ و کی از من درخواست عفو نمود که من گناه او را نبخشیدم؟ و کی از گذشتههای خود توبه نمود که من توبه او را نپذیرفتم؟
(1)ای بنده من! چگونه است که تو به در خانه پادشاهی میروی [و به عطای او امیدوار میشوی]، در حالی که او مملوک من است و به در خانه من نمیآیی و به من امیدوار نمیشوی؟ در حالی که من ملک الملوک و پادشاه پادشاهان هستم؟ آیا از کسی درخواست میکنی که خود از فقر و
1) (1)و متی أقرّ بذنوبه فلم أرحمه؟ و متی إستغفرنی فلم اغفرله ذنبه؟ ومتی تاب فلم أقبله توبته؟ عیدی کیف تقصد برجائک ملکا مملوکا و لاتقصدنی برجائک و أنا ملک الملوک؟ أم کیف تسأل من یخاف الفقر؟ و لاتسألنی و أنا الغنیّ الذی لا افتقر؟ أم کیف تخدم ملکا ینام و یموت و لا تخدمنی و أنا الحیّ الذی لایموت و لا یأخذنی سنة و لا نوم؟ یاسوئة لمن عصانی و یا بؤسا للقانطین من رحمتی بعزّتی حلفت لآخذنّه أخذ عزیز مقتدر یغضب لغضبه السماء و الأرض فأین تفرّ منّی إلاّ إلیّ و أنا اللّه العزیز الحکیم.
ناداری هراس دارد؟! و از من که غنی و بی نیاز هستم سؤال نمیکنی؟! چگونه خدمتگذار پادشاهی میشوی که نیازبه خواب دارد و عمر او پایان میپذیرد و به من که زنده [و قیوّم [هستم و مرگی برای من نیست و هرگز خوابی ندارم خدمت نمیکنی؟
چه زشت است حال کسی که معصیت مرا بکندو چه خطرناک است حال کسانی که از رحمت من ناامید باشند! به عزّت و جلالم سوگند، او را با خشم و قدرت خود مؤاخذه خواهم نمود. همانا برای خشم من آسمانها و زمین خشم میکنند. پس [ای بنده من! [برای چه و به کجا از من فرار میکنی؟ [مگر این نیست که همه چیز تو از من است و تو به سوی من باز خواهی گشت و من پروردگار عزیز وحکیم تو هستم].»
(1)86 - عبداللّه بن عباس میگوید: از رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که میفرمود: «ماه رمضان مانند ماههای دیگر نیست؛ چراکه در ماه رمضان پاداشها چند برابر داده میشود و ماه رمضان ماه روزه و ماه عبادت و
1) (1)86- حدّثنا محمّدبن علیّ ما جیلویه رضی اللّه عنه قال: حدّثنی عمی محمّدبن أبی القاسم قال: حدّثنی محمّدبن علی القرشی قال: حدّثنا ابوالربیع قال: حدّثنا جریر عن لیث بن أبی سلیم عن مجاهد قال: قال عبداللّه بن عباس: سمعت رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: شهر رمضان لیس کالشهور لمّا تضاعف فیه من الاجور هو شهر الصیام و شهر القیام و شهر التوبة و الاستغفار و شهر تلاوة القرآن هو شهر أبواب الجنان فیه مفتّحة و أبواب النیران فیه مغلقة هو
ماه توبه و ماه استغفار و ماه تلاوت قرآن است و آن ماهی است که درهای بهشت در آن گشوده و درهای دوزخ بسته است و در این ماه عمرهای مردم تعیین میگردد و ارزاق آنان تقسیم میشود و در آن شبی است که همه چیز در آن تعیین میگردد ونام حجاج خانه خدا در آن سال نوشته میشود و ملائکه و روح [که اعظم ملائکه است] در آن شب به اذن خداوند بر روزه داران نازل میگردند و همه (1)حوادث و مقدرات را [خدمت امام علیهالسلام یا پیامبر صلی الله علیهوآله ] ابلاع مینمایند [و تا طلوع صبح پی در پی خدمت پیامبر و امام علیهماالسلام سلام میکنند] و کسی که در ماه رمضان بخشیده نشود تا سال آینده بخشوده نخواهد شد [جز آنکه عرفات را درک کند].»
سپس فرمود: «اکنون به اعمال صالحه و کارهای نیک بشتابید؛ چرا که باب توبه باز و دعا در این ماه مستجاب است. [پس در عبادت خداوند کوشا باشید] قبل از آن که قیامت فرا رسد و هرکس بگوید که واسفا که من چه خطاهایی در پیشگاه الهی مرتکب شدم و به راستی در دنیا از سخریّه کنندگان بودم!»
1) (1)شهر یکتب فیه الأجال و یبثّ فیه الأرزاق و فیه لیلة فیها یفرق کلّ أمر حکیم و یکتب فیها وفد بیت اللّه الحرام تتنزّل الملائکة و الروح فیها علی الصائمین و الصائمات باذن ربّهم فی کلّ أمر سلام هی حتّی مطلع الفجر من لم یغفر له فی شهر رمضان لم یغفر إلی قابل فبادروا بالأعمال الصالحات الآن و باب التوبة مفتوح و الدعاء مستجاب قبل أن تقول نفس یا حسرتی علیّ ما فرّطت فی جنب اللّه و إن کنت لمن الساخرین.
(1)87- امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرماید: عدّهای از قوم یهود و خدمت رسول خدا صلی الله علیهوآله رسیدند و آن کس که از همه آنان دانش بیشتری داشت مسایلی را از رسول خدا صلی الله علیهوآله سؤال نمود و در بین سؤالات خود گفت: چرا خداوند بر امت شما سی روز روزه واجب نموده و بر امتهای دیگر بیش از این واجب نموده است؟ (2)رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «آدم علیهالسلام هنگامی که از آن شجره [و گندم[ بهشت خورد سی روز در شکم او باقی ماند. پس خداوند بر فرزندان او
1) (1)87- حدّثنا علی بن احمدبن عبداللّه بن أبی عبداللّه البرقی قال: حدّثنا أبی عن جدّه أحمدبن أبی عبداللّه قال: حدّثنا أبوالحسن علی بن الحسین البرقی قال: حدّثنا أبی عن عبداللّه بن جبلة عن معاویة بن عمار عن الحسن بن عبداللّه عن آبائه عن جدّه الحسن بن علی بن أبی طالب علیهالسلام قال: جاء نفر من الیهود الی رسول اللّه صلی الله علیهوآله فسأله اعلمهم عن مسائل فکان فیما سأله أن قال له: لأی شیء فرض اللّه عزّوجلّ الصوم علی امتک بالنهار ثلاثین یوما و فرض اللّه علی الامم اکثر من ذلک؟
2) (2)فقال النبیّ صلّی اللّه علیه و آله: إنّ آدم لمّا أکلّ من الشجرة بقی فی بطنه ثلاثین یوما ففرض اللّه عزّوجلّ علی ذریّته ثلاثین یوما الجوع و العطش و الذی یأکلونه باللیل تفضّل من اللّه عزّوجلّ علیهم و کذلک کان علی آدم ففرض اللّه ذلک علی أمّتی ثمّ تلا رسول اللّه صلی الله علیهوآله هذه الآیة: «کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلّکم تتّقون أیّاما معدودات» قال الیهودی: صدقت یامحمّد فما جزاء من صامها؟ فقال النبیّ صلی الله علیهوآله ما من مؤمن یصوم شهر رمضان إحتسابا إلاّ أوجب اللّه عزّوجلّ له سبع خصال
واجب نمود که سی روز گرسنه و تشنه باشند و آنچه در شب میخورند تفضّل الهی بر آنان است. بنابراین خداوند بر امت من نیز همین روزه را واجب نمود.» سپس رسول خدا صلی الله علیهوآله آیه وجوب روزه را قرائت نمود که خداوند میفرماید: «کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلّکم تتقون».
مرد یهودی گفت: راست گفتی ای محمّد! سپس گفت: ای محمّد! پاداش کسی که ماه رمضان را روزه بگیرد چیست؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هیچ مؤمنی ماه رمضان را برای خدا روزه نمیگیرد جزآن که خداوند هفت خصلت را برای او واجب خواهد نمود:
(1)1- هرچه از حرام در بدن او هست ذوب خواهد شد؛ 2- به رحمت الهی نزدیک میشود؛
3- با روزه خود کفاره خطای پدرش آدم علیهالسلام را میپردازد؛
4- سختی جان دادن بر او آسان میشود؛
5- روزه او [سبب] نجات از گرسنگی و تشنگی قیامت خواهد بود؛
6- با روزه ماه رمضان خداوند به او برائت ونجات از دوزخ را عطا میفرماید؛
1) (1)أوّلها - یذوب الحرام فی جسده. و الثانیة - یقرب من رحمة اللّه عزّوجلّ. و الثالثة - یکون قد کفرّ خطیئة أبیه آدم. و الرابعة - یهوّن علیه سکرات الموت. و الخامسة - أمان من الجوع و العطش یوم القیامء. و السادسة - یعطیه اللّه برائة من النار. و السابعة - یطعمه اللّه عزّوجلّ من طیبات الجنّة قال: صدقت یا محمّد.
7- خداوند او را از طعامهای بهشتی اطعام مینماید.»
مرد یهودی گفت: راست گفتی ای محمّد[ صلی الله علیهوآله ]!
(1)88- هشام بن حکم میگوید: از امام صادق علیهالسلام در باره حکمت روزه سؤال نمودم. امام علیهالسلام فرمود: «حکمت و علت روزه این است که غنی و فقیر در یک صف قرار بگیرند؛ چرا که غنی و صاحب مال هیچ گاه گرسنگی را لمس نمیکند تا به فکر ترحّم نمودن به فقیر باشد. او همیشه آنچه را بخواهد توانایی تهیه و استفاده از آن را دارد و خداوند خواسته است [با روزه گرفتن [مساواتی بین خلق خود برقرار نماید و طعم گرسنگی و تشنگی را به افراد ثروتمند بچشناند تا بر ضعیف ترحّم نمایند و گرسنهها را سیر کنند.»
(2)89- ابوسعید خدری میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هیچ
1) (1)88- حدّثنا أحمدبن زیاد بن جعفرالهمدانی قال: حدّثنا علی بن إبراهیم بن هاشم عن أبیه عن محمّدبن أبی عمیر قال: حدّثنا هشام بن الحکم قال: سألت أبا عبداللّه علیهالسلام عن علّة الصیام قال: العلّة فی الصیام لیستوی به الغنیّ و الفقیر و ذلک أنّ الغنیّ لم یکن لیجد مسّ الجوع فیرحم الفقیر لأنّ الغنیّ کلّما أراد شیئآ قدر علیه فأراد اللّه عزّوجلّ أن یسوّی بین خلقه و أن یذیق الغنیّ مسّ الجوع و الألم لیحسن علی الضعیف ویطعم الجایع.
2) (2)89- حدّثنا محمّدبن موسی بن المتوکّل رحمه اللّه قال: حدّثنا علی بن الحسین السعد آبادی عن أحمدبن محمّدبن خالد عن سعید بن محمّد عن عمروبن عطیّة العوفی عن أبی سعید الخدری قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : ما من عبد دخل علیه شهر رمضان فصام نهاره و کفّ شرّه و غضّ بصره واجتنب ما حرّم اللّه علیه إلاّ أوجب اللّه له الجنّة.
بندهای نیست که ماه رمضان را درک کند و روزه بگیرد و به مردم آزار نرساند و چشم خود را از حرام ببندد و از آنچه خداوند بر او حرام نموده پرهیز نماید جز آن که خداوند بهشت را برای او واجب خواهد نمود.»
(1)90- اسحاق بن عمار از مسمعی نقل نموده که گوید: امام صادق علیهالسلام را دیدم که فرزندان خود را وصیت مینمود و میفرمود: «هنگامی که ماه مبارک رمضان میرسد سخت در عبادت خدا بکوشید. همانا در ماه رمضان روزیها تقسیم میشود و عمرها تعیین میگردد ونام حجاج خانه خدا در آن سال نوشته میشود و در ماه رمضان شبی هست که عبادت در آن بهتر از عبادت در هزار ماه است.»
1) (1)90- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا أحمدبن ادریس عن محمّدبن عبدالجبار عن صفوان بن یحیی عن اسحاق بن عمّار عن المسمعی إنّه سمع اباعبداللّه علیهالسلام یوصی ولده و یقول: إذا دخل شهر رمضان فأجهدوا انفسکم فان فیه یقسم الأرزاق و یکتب الآجال و فیه یکتب وفد اللّه الذین یفدون إلیه و فیه لیلة العمل فیها خیر من العمل فی ألف شهر.
(1)91- صالح بن ابی حمّاد میگوید: نامهای به حضرت عسکری علیهالسلام نوشتم و از آن حضرت در باره غسل در شبهای ماه رمضان سؤال نمودم. امام علیهالسلام در پاسخ من نوشت: «اگر میتوانی در شب هفدهم ونوزدهم و شب بیست و یکم و شب بیست و سوم غسل کن. همانا در این شبها امید شب قدر میرود و اگر نتوانستی همه این شبها را احیا بگیری مواظبت کن که احیای شب بیست و سوم از تو فوت نشود. پس در آن شب یکصد رکعت نماز بخوان و در هر رکعت یک حمد و ده مرتبه سوره قل هواللّه أحد را قرائت کن.»
(2)92- حسن بن فضّال میگوید: حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «خداوند
1) (1)91- حدّثنا علی بن احمد بن موسی رضی اللّه عنه قال: حدّثنی محمّدبن أبی عبداللّه الکوفی قال: حدّثنا ابوالخیر صالح بن أبی حماد قال: کتبت الی أبی محمّدالحسن بن علیّ بن محمّد بن علیّ بن موسی بن جعفر بن محمّدبن علیّ بن الحسین بن علیّ بن أبی طالب علیهم الصلاة و السلام، أسأله عن الغسل فی لیالی شهررمضان فکتب علیهالسلام: إن استطعت ان تغتسل لیلة سبعة عشرة و لیلة تسعة عشرة و لیلة احدی و عشرین و لیلة ثلاث و عشرین فافعل فان فیها ترجی لیلة القدر فان لم تقدر علی احیائها فلا یفوتنّک احیاء لیلة ثلاث و عشرین تصلّی فیها مأة رکعة تقرأ فی کلّ رکعة الحمد مرّة و قل هو اللّه أحد، عشر مرّات.
2) (2)92- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن اسحاق قال: أخبرنا احمدبن محمّد الهمدانی عن علی بن الحسین بن علی بن فضال عن أبیه عن أبی الحسن علی بن موسی الرضا علیهالسلام إنّه قال: إنّ للّه تبارک و تعالی ملائکة موکّلین بالصائمین و الصائمات یمسحونهم بأجنحتهم ویسقطون عنهم ذنوبهم و إنّ للّه تبارک و تعالی ملائکة قد و کّلهم بالاستغفار للصائمین و الصائمات لایعلم عددهم الا اللّه عزوجل.
ملائکهای را مأمور روزهداران نموده که آنها بالهای خود را بر روزه داران میکشند و گناهان را از دوش روزه داران برطرف مینمایند و خداوند ملائکه دیگری را - که عدد آنها را جز او کسی نمیداند - نیز مأمور نموده که برای روزه داران استغفار نمایند.»
(1)93- امام باقر علیهالسلام میفرماید: «چون شب آخر ماه رمضان میرسد خداوند به اندازهای که در تمام ماه رمضان از بندگان خود آمرزیده و از آتش دوزخ آزاد نموده آزاد خواهد نمود.» (2)94- ابن عباس میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «کسی که ماه رمضان را از روی ایمان و خلوص روزه بگیرد گناهان گذشته و آینده او
1) (1)93- و بهذا الاسناد قال: قال لی ابوجعفر الباقر علیهالسلام : اذا کان آخر لیلة من شهر رمضان أعتق فیها مثل ما أعتق فی جمیعه.
2) (2)94- حدّثنا محمّدبن موسی بن المتوکلّ قال: حدّثنا علی بن الحسین السعد آبادی عن أحمدبن أبی عبداللّه البرقی عن أبیه عن خلف بن حماد الأشهری عن أبی الحسین العبدی عن الأعمش عن عبایة بن ربعی عن عبداللّه بن عباس قال: قال النبیّ صلی الله علیهوآله : من صام شهر رمضان إیمانا و إحتسابا غفرله ما تقدّم من ذنبه و ما تأخر و من قام لیلة القدر إیمانا و إحتسابا غفر له ما تقدّم من ذنبه و ما تأخر.
بخشیده میشود ونیز کسی که از روی ایمان و خلوص شب قدر را احیا بدار و به عبادت خداوند مشغول باشد گناهان گذشته و آینده او بخشیده میگردد.»
(1)95- ابن ابی نجران میگوید: از حضرت کاظم علیهالسلام شنیدم که میفرمود: «هرکس با شیعیان ما دشمن باشد با ما دشمن خواهد بود و هرکس آنان را دوست بدارد ما را دوست داشته است؛ چرا که آنها از ما هستند و از طینت ما آفریده شدهاند؛ و هرکس آنان را دوست بدارد او از ما خواهد بود و هرکس دشمن آنان باشد از ما نخواهد بود، همانا شیعیان ما بانور خداوند نظر میکنند و در رحمت خدا به سر میبرند و با کرامت خداوند رستگارند. سپس فرمود: هیچ یک از شیعیان ما مریض نمیشود جز آن که ما نیز به خاطر او مریض خواهیم بود، و هیچ یک از آنان اندوهی پیدا نمیکند جز آن که ما نیز به خاطر او اندوهناک میشویم، و هیچ یک از آنان شاد
1) (1)95- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا عبداللّه بن جعفر عن احمد بن محمّد عن إبن أبی نجران قال: سمعت اباالحسین علیهالسلام یقول: من عادی شیعتنا فقد عادانا و من والاهم فقد والانا لانهم منّا خلقوا من طینتنا من أحبهم فهو منّاومن ابغضهم فلیس منّاشیعتنا ینظرون بنور اللّه و یتقلبون فی رحمة اللّه و یفوزون بکرامة اللّه ما من أحد من شیعتنا یمرض إلا مرضنا لمرضه و لا یغتمّ إلاّ اغتممنا لغمه و لا یفرح إلاّ فرحنا لفرحه و لا یغیب عنّا أحد من شیعتنا این
نمیشود جز آن که ما نیز به سبب شادی او شاد میشویم، و هیچ یک از شیعیان ما در شرق و غرب عالم از خاطر ما دور نیستند و هر کدام آناناز دنیا برود و دینی به عهده او باشد دین او به عهده ما خواهد بود و اگر مالی به جای گذارد آن مال مربوط به ورثه او خواهد بود.»
(1)سپس فرمود: «شیعیان ما کسانی هستند که نماز را برپا میدارند و زکات مال خود را میپردازند و حج خانه خدا را انجام میدهند وماه رمضان را روزه میگیرند و ولایت و محبت اهل بیت پیامبر خود صلی الله علیهوآله را پذیرفتهاند و از دشمنان آنان بیزار هستند. آنان اهل ایمان و تقوا و پرهیزکاری میباشند. هرکس آنان را ردّ کند و مقامشان را انکار نماید خدا را ردّ نموده است، و هرکس آنان را متهم کند ونسبت ناروا به آنان بدهد برخدای خود اتهام وارد نموده؛ چرا که آنها بندگان راستین و دوستان حقیقی خدا هستند. به خدا سوگند، اگر یک نفر آنها در قیامت در باره جمعیتی مثل ربیعه و مضرّ [دو قبیله بزرگ عرب[ شفاعت کند خداوند شفاعت او را میپذیرد؛ به خاطر آن حرمتی که نزد
1) (1)کان فی شرق الأرض و غربها و من ترک من شیعتنا دینا فهو علینا و من ترک منهم مالا فالورثة [فهو لورثته [شیعتنا الذین یقیمون الصلاة و یؤتون الزکاة و یحجّون البیت الحرام و یصومون شهر رمضان و یوالون أهل البیت و یبرؤن من أعدائنا اولئک أهل الایمان و التقی وأهل الورع و التقوی من ردّ علیهم فقد ردّ علی اللّه و من طعن علیهم فقد طعن علی اللّه لأنّهم عباداللّه حقّا و أولیائه صدقا و اللّه إن أحدهم لیشفع فی مثل ربیعة و مضر فیشفّعه اللّه فیهم لکرامته علی اللّه عزّوجلّ.
خداوند دارد.»
(1)96- حسن بن فضّال میگوید: امام هشتم علیهالسلام فرمود: «هرکس میخواهد از گناهی به درگاه خدا توبه کند باید در ماه رمضان توبه کند؛ چرا که ماه رمضان ماه توبه و بازگشت و ماه آمرزش و رحمت الهی است و هیچ شبی از شبهای آن نیست مگر آن که خداوند در آن شب عدهای رااز آتش جهنم آزاد میکند که همه آنها در اثر گناهان خود مستحق عذاب بودهاند.» (2)97- حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «هرکس هنگام افطار به فقیری صدقه بدهد [یعنی قرص نانی و یا چیز دیگری به او بدهد [خداوند گناه او را میبخشد و پاداش آزاد کردن یک بنده از فرزندان اسماعیل علیهالسلام را نیز به
1) (1)96- حدّثنا محمّدبن بکران النقاش قال: حدّثنا احمدبن محمّد الهمدانی مولی بنی هاشم قال: أخبرنا علی بن الحسن بن علی بن فضال عن أبیه عن أبی الحسن علی بن موسی الرضا علیهالسلام انه قال: من کان تائبا من ذنب فلیتب الی اللّه تبارک و تعالی منه فی شهر رمضان فإنّه شهر التوبة و الانابة و شهر المغفرة و الرحمة و ما من لیلة من لیالیه [إلاّ] و للّه تبارک و تعالی فیها عتقاء من النار کلّهم قد استوجبوا بذنوبهم النار.
2) (2)97- و بهذا الاسناد قال: قال علی بن موسی الرضا علیهالسلام من تصدّق وقت افطار علی مسکین برغیف غفراللّه له ذنبه و کتب له ثواب عتق رقبة من ولد اسماعیل.
او میدهد.»
(1)98- حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «هرکس هنگام افطار بگوید: «خدایا، ما با توفیق تو و برای تو روزه گرفتیم و با روزی تو به دستور تو افطار کردیم. پس تو روزه ما را قبول کن و مارا بیامرز، همانا تو بخشنده و مهربان هستی»، خداوند گناهانی را که آن شخص در بین روزه خود انجام داده و نقصانی در روزه او وارد شده است را میآمرزد.»
(2)99- امیرالمؤمنین علیهالسلام در باره روزی که معلوم نیست روز آخر ماه شعبان است و یا اول ماه رمضان فرمود: «من یک روز از ماه شعبان را روزه بگیرم بیشتر دوست میدارم تا این که یک روز از ماه رمضان را افطار کنم [و روزه نگیرم].» مترجم گوید: مقصود امام علیهالسلام این است که روزه روز شک واجب
1) (1)98- و بهذا الاسناد قال: قال علی بن موسی الرضا علیهالسلام : من قال عندإفطاره: «اللهمّ لک صمنا بتوفیقک و علی رزقک افطرنا بامرک فتقبّله منّا و اغفرلنا انک انت الغفور الرحیم» غفراللّه ما ادخل علی صومه من النقصان بذنوبه.
2) (2)99- حدّثنامحمّدبن الحسن بن احمد بن الولید رضی اللّه عنه قال: حدّثنا الحسین بن الحسن بن ایان عن الحسین بن سعید عن إبراهیم بن أبی البلاد عن أبیه رفعه إلی أمیرالمؤمنین علیهالسلام انه سئل عن الیوم المشکوک فیه فقال: أصوم یوما من شعبان أحب إلی من أن أفطر یوما من شهر رمضان.
نیست و حرام است کسی آن روز را به قصد ماه رمضان روزه بگیر، لکن اگر به قصد آخر ماه شعبان روزه بگیرد و سپس روشن شود که آن روز از ماه رمضان بوده کفایت میکندو قضای آن روز واجب نیست واگر معلوم نشود و یا معلوم شود که روز آخر ماه شعبان بوده آن روزه پاداش روزه ماه شعبان را خواهد داشت.
(1)100- سماعة بن مهران میگوید: از امام صادق علیهالسلام در باره مردی که روز اول ماه رمضان را روزه گرفته و نمیدانسته که آن روز روز آخر ماه شعبان است و یا اول ماه رمضان سؤال نمودم. آن حضرت فرمود: «این مرد موفق به این روزه شده و قضایی برعهده او نیست.» مترجم گوید: فقها فرمودهاند روزه یوم الشک به قصد ماه رمضان حرام است، لکن بعضی از فقها طبق این روایت فرمودهاند اگر این روز را به صورت مردد روزه بگیرد و بگوید: اگر از ماه رمضان است روزه ماه رمضان باشد و اگر از ماه شعبان است روزه ماه شعبان باشد، جایز و صحیح خواهد بود.
1) (1)100- و بهذا الاسناد عن الحسین بن سعید عن عثمان بن عیسی عن سماعة بن مهران قال: سألت أباعبداللّه علیهالسلام عن رجل صام أوّل یوم من شهر رمضان و هو شاکّ لایدری أمن شعبان أم من رمضان؟ و کان من شهر رمضان فقال: هو یوم وفق لاقضاء له.
(1)101- امام صادق علیهالسلام ، از پدرانش، از امیرالمؤمنین علیهالسلام نقل نموده که آن حضرت در روز اول ماه رمضان در مسجد کوفه خطبهای خواند و حمد و ثنای الهی را به بهترین و زیباترین عبارت بیان نمود و بر محمّد و آل آن حضرت[ علیهمالسلام ] درود فرستاد و سپس فرمود: «ای مردم! این ماه را خداوند بر سایر ماهها شرافت داده؛ همانند شرافت ما خانواده بر سایر مردم، و این ماه ماهی است که درهای رحمت خداوند در آن باز است و درهای دوزخ بسته است، و این ماهی است که خداوند ندای بندگان خود را در آن میشنود و دعاهای آنان را مستجاب میکند و به اشک مؤمن
1) (1)101- حدّثنا احمدبن هارون الفامی رضی اللّه عنه قال: حدّثنی محمّدبن عبداللّه بن جعفربن جامع عن أبیه عن هارون بن مسلم عن مسعدة الربعی عن الصادق جعفربن محمّد عن أبیه عن آبائه علیهمالسلام قال: خطب أمیرالمؤمنین علیهالسلام فی أوّل یوم من شهر رمضان فی مسجد الکوفة فحمد اللّه بأفضل الحمد و أشرفها و أبلغها و اثنی علیه بأحسن الثناء و صلّی علی محمّد نبیّه صلّی اللّه علیه و آله ثمّ قال: أیّها الناس: إن هذا الشهر شهر فضله اللّه علی سائر الشهور کفضلنا اهل البیت علی سائرالناس و هو شهر یفتح فیه ابواب السماء و ابواب الرحمة و یغلق فیه ابواب النیران و هو شهر یسمع فیه النداء و یستجاب فیه الدعاء و یرحم فیه البکاء و هو شهر فیه لیلة نزلت الملائکة فیها من السماء فتسلم علی الصائمین و الصائمات باذن ربهم الی مطلع الفجر و هی لیلة قدر فیها ولایتی قبل أن خلق آدم علیهالسلام بالفی عام صیام یومها أفضل من صیام ألف شهر و العمل فیها أفضل من العمل فی ألف شهر،
روزه دار دراین ماه ترّحم میکند و در این ماه شبی است که ملائکه در آن به زمین فرود میآیند و با اذن پروردگار خود تا صبح به روزه داران سلام میکنند و آن شب قدر است که ولایت من دوهزار سال قبل از خلقت آدم علیهالسلام .» در آن تقدیر و تثبیت شده است و روزه روز قدر و عبادت در آن بهتر از عبادت در هزار ماه است.»
(1)سپس فرمود: «ای مردم! خورشید در این ماه همراه با رحمت بر روزه داران طلوع میکند؛ چنان که ماه نیز در این ماه همراه رحمت بر آنان طلوع مینماید؛ و هیچ شب و روزی در این ماه نیست جز آن که از طرف خداوند براین امت از آسمان احسان و رحمت الهی پخش میشود و این نثار خداوند است بر آنان. پس کسی که در این ماه از نثار الهی به بدرهای دست یابد در قیامت مورد اکرام خدا خواهد بود واکرام خداوند چیزی جز بهشت نخواهد بود.
1) (1)أیّها الناس ان شموس شهر رمضان لتطلع علی الصائمین و الصائمات و ان اقماره لیطلع علیهم بالرحمة و ما من یوم و لیلة من الشهر إلا و البر من اللّه تعالی یتناثر من السماء علی هذه الأمة فمن ظفر من نثار اللّه بدرة کرم علی اللّه یوم یلقاها وما کرم عبد علی اللّه إلا جعل الجنّة مثواه عباداللّه إن شهرکم لیس کالشهور أیامه أفضل الأیّام و لیالیه أفضل اللیالی و ساعاته أفضل الساعات هو شهر الشیاطین فیه مغلولة محبوسة هو شهر یزید اللّه فیه الأرزاق و الآجال و یکتب فیه و فد بیته و هو شهر یقبل أهل الایمان بالمغفرة و الرضوان و الروح و الریحان و مرضات الملک الدیان.
(1)سپس فرمود: «ای بندگان خدا! این ماه مانند ماههای دیگر نیست. همانا روزهای آن بهترین روزها و شبهای آن بهترین شبها و ساعتهای آن بهترین ساعت هاست، و این ماه ماهی است که شیاطین در آن در غل و محبوس هستند، و خداوند ارزاق و عمرهای مردم را در آن زیاد میکند و نام حجاج خانه خدا در آن نوشته میشود، و این ماهی است که با آمرزش و خشنودی خدا و روح و ریحان و شادی به طرف اهل ایمان میآید.» (2)سپس فرمود: «ای روزه دار! تدبیر و اندیشهای در کار خود بکن. که
1) (1)أیّها الصائم تدبر امرک فانک فی شهرک هذا ضیف ربّک انظر کیف تکون فی لیلک و نهارک و کیف تحفظ جوارحک عن معاصی ربّک، انظر أن لا تکون باللیل نائما و بالنهار غافلا فینقضی شهرک و قد بقی علیک وزرک فتکون عند استیفاء الصائمین اجورهم من الخاسرین و عند فوزهم بکرامة ملیکهم من المحرومین و عند سعادتهم بمجاورة ربهم من المطرودین أیّها الصائم إن طردت عن باب ملیکک فأیّ باب تقصد و ان حرمک ربّک فمن ذا الذی یرزقک و ان اهانک فمن ذا الذی یکرمک و إن أذلّک فمن ذا الذی یعزک و إن خذلک فمن ذا الذی ینصرک و إن لم یقبلک فی زمرة عبیده فإلی من ترجع بعبودیّتک و إن لم یقلک عثرتک فمن ترجو لغفران ذنوبک و إن طالبک بحقّه فماذا یکون حجتک.
2) (2)أیّها الصائم تقرب إلی اللّه بتلاوة کتابه فی لیلک و نهارک فان کتاب اللّه شافع مشفع یشفع یوم القیامة لأهل تلاوته فیعلمون درجات الجنّة بقرائة آیاته، بشر أیّها الصائم فانک فی شهر صیامک فیه مفروض و نفسک فیه تسبیح و نومک فیه عبادة و طاعتک فیه مقبولة و ذنوبک فیه مغفورة و اصواتک فیه مسموعة و مناجاتک فیه مرحومة و لقد سمعت حبیبی رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول:
تو در این ماه میهمان پروردگار خود هستی. پس بنگر که در شب و روز آن چگونه خواهی بود و چگونه خود را از نافرمانی خداوند حفظ میکنی؟ پس خوب بیندیش که شب را به خواب و روز را به غفلت تمام نکنی و بترس که این ماه بگذرد و هنوز گناهان تو بر دوش تو مانده باشد و هنگامی که روزه دارها در پایان این ماه مزد خود را میگیرند تو از زیانکاران باشی و چون خداوند به آنان انعام میدهد تو محروم باشی و چون آنان در اثر عبادت و بندگی او سعادتمند میشوند تو از رانده شدهها باشی.»
(1)سپس فرمود: «ای روزه دار! اگر دراین ماه از خانه پروردگارت رانده شوی به در خانه چه کسی رو میکنی؟ و اگر خداوند تو را در این ماه از رحمت خود محروم نمود چه کسی به تو روزی خواهد داد؟ و اگر مورد اهانت او واقع شدی چه کسی میتواند تو را گرامی بدارد؟ و اگر او تو را ذلیل نمود چه کسی تو را عزیز خواهد نمود؟ و اگر تو را به خود واگذار نمود چه کسی تو را یاری خواهد نمود؟ و اگر تو را در زمره بندگان خود نپذیرفت به چه کسی در بندگی خود مراجعه خواهی نمود و اگر از لغزشهای تو گذشت نکرد به چه کسی برای آمرزش گناهان خود امیدوار میشوی؟ و اگر حق خود را از تو مطالبه نمود چه حجتی در مقابل او خواهی داشت؟
1) (1)إنّ للّه تبارک و تعالی عند فطر کلّ لیلة من شهر رمضان عتقاء من النار لایعلم عددهم إلاّ اللّه هو فی علم الغیب عنده فإذا کان آخر لیلة منه أعتق فیها مثل ما أعتق فی جمیعه، فقام إلیه رجل من همدان فقال:
سپس فرمود: «ای روزه دار! با تلاوت قرآن در شب و روز [ماه رمضان] به خدای خود تقرّب بجوی. همانا کتاب خدا در روز قیامت برای اهل خود شفاعت میکند و شفاعت او پذیرفته میشود و مردم درجات بهشت را با تلاوت قرآن به دست میآورند. ای روزهدار! بشارت باد تو را! همانا تو در ماه صیام هستی و روزه بر تو واجب گردیده است. و نَفَس تو [که روزه دار هستی] در این ماه تسبیح خداوند است و خواب تو در این ماه عبادت است و عبادت تو مقبول است و گناهان تو بخشوده است ودعای تو مستجاب است و مناجات تو مورد عنایت و رحمت خداوند است.»
سپس فرمود: «همانا من از حبیب خود رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که میفرمود: خداوند هنگام افطار ماه رمضان عدهای را از آتش دوزخ آزاد میکند که عدد آنان را جز خدا کسی نمیداند و چون آخرین شب ماه رمضان میرسد در آن شب خداوند به اندازهای که در همه ماه رمضان از آتش دوزخ آزاد نموده آزاد خواهد نمود.»
(1)پس مردی از اهل همدان برخاست و گفت: یاامیرالمؤمنین! از آنچه از حبیب خود رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدهای بیش از این بیان کن.
1) (1)یا أمیرالمؤمنین زدنا مما حدثک به حبیبک فی شهر رمضان فقال: نعم سمعت أخی و ابن عمّی رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: من صام شهر رمضان فحفظ فیه نفسه من المحارم: دخل الجنّة قال الهمدانی: یا أمیرالمؤمنین زدنا مما حدثک به أخوک و ابن عمّک فی شهر رمضان قال: نعم سمعت خلیلی رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: من صام رمضان ایمانا و احتسابا دخل الجنّة قال الهمدانی.
أمیرالمؤمنین علیهالسلام فرمود: «آری، شنیدم از برادر و پسرعمّ خود رسول خدا صلی الله علیهوآله که میفرمود: هرکس ماه رمضان را روزه بگیرد و در آن ماه خود رااز محارم الهی باز دارد داخل بهشت خواهد شد.»
(1)مرد همدانی گفت: بیش از این بگو! امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمود: «آری، شنیدم از خلیل خودم رسول خدا صلی الله علیهوآله که میفرمود: هرکس از روی ایمان و خلوص ماه رمضان را روزه بگیرد داخل بهشت خواهد شد.» (2)مرد همدانی گفت: یا امیرالمؤمنین! بیش از این برای ما بگو! امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمود: «آری، شنیدم از سیّد اوّلین و آخرین - رسول خدا صلی الله علیهوآله - که میفرمود: هرکس ماه رمضان را روزه بگیرد و در هیچ شبی از شبهای آن باحرام افطار نکند داخل بهشت خواهد شد.» مرد همدانی گفت: یا امیرالمؤمنین! بیش از این بگو! امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمود: «آری، شنیدم از افضل پیامبران و مرسلین و ملائکه مقرّبین که
1) (1)یا أمیرالمؤمنین زدنا ممّا حدّثک به خلیلک فی هذا الشهر فقال: نعم سمعت سیّدالأولین و الآخرین رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: من صام رمضان فلم یفطر فی شیء من لیالیه علی حرام دخل الجنّة،
2) (2)فقال الهمدانی: یا أمیرالمؤمنین زدنا ممّا حدّثک به سیّدالاوّلین و الآخرین فی هذا الشهر فقال: نعم سمعت أفضل الأنبیاء والمرسلین و الملائکة المقرّبین یقول: انّ سیّد الوصیّین یقتل فی سیّد الشهور فقلت یا رسول اللّه و ما سیّد الشهور و من سیّد الوصیّین قال: أمّا سیّد الشهور فشهر رمضان و أمّا سیّد الوصیّین فانت یا علیّ فقلت یا رسول اللّه فإنّ ذلک لکائن؟ قال: ای و ربّی إنّه ینبعث أشقی أمّتی شقیق عاقر ناقة ثمود ثمّ یضربک ضربة علی فرقک تخضب منها لحیتک فأخذ الناس بالبکاء و النحیب فقطع علیهالسلام خطبته و نزل.
میفرمود: همانا سید اوصیا در سید ماهها شهید خواهد شد. پس من گفتم: یا رسول اللّه! سیّد و آقای ماها و سیّد و آقای اوصیا کدام است؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: امّا سیّد و آقای ماهها ماه رمضان است و اما سید و آقای اوصیا تو هستی یا علی! پس من گفتم: یا رسول اللّه! آیا این خبر به وقوع میپیوندد؟ فرمود: آری، به خدا سوگند، چنین خواهد شد و شقیترین امت من که همتای پی کننده ناقه صالح علیهالسلام است حرکت خواهد نمود و ضربتی بر فرق تو خواهد زد که محاسن تو به خون سرت خضاب میشود.»
پس مردم شروع به گریه و ناله نمودند و امیرالمؤمنین علیهالسلام خطبه خود را قطع نمود و از منبر پایین آمد.
(1)102- عبداللّه بن عامر، از پدر خود، از حضرت رضا علیهالسلام نقل نموده
1) (1)102- حدّثنا الحسن بن أحمد بن ادریس عن أبیه عن عبداللّه بن عامر قال: حدّثنی أبی عن الرضا علیهالسلام إنّه قال: إذا کان یوم القیامة زفّت الشهور إلی الحشر یقدمها شهر رمضان علیه من کلّ زینة حسنة فهو بین الشهور یومئذ کالقمر بین الکواکب فیقول اهل الجمع بعضهم لبعض: و ددنا لو عرفنا هذه الصور فینادی مناد من عنداللّه جل جلاله: یا معشر الخلائق هذه صور الشهور التی عدّتها عنداللّه إثنا عشر شهرا فی کتاب اللّه یوم خلق السموات و الأرض سیّدها و أفضلها شهر رمضان ابرزتها لتعرفوا فضل شهری علی سائر الشهور و لیشفع للصائمین من عبادی و إمائی و اشفّعه فیهم.
که فرمود: «هنگامی که قیامت برپا میگردد همه ماهها به صورت زیبایی در محشر حاضر میشوند، در حالی که ماه مبارک رمضان با تمام زیبایی از جلو حرکت میکند و مانند ماه در میان ستارگان نورانیت دارد. پس اهل محشر میگویند: ای کاش میدانستیم این صورتهای زیبا کیانند؟ پس ندایی از سوی پروردگار میرسد که: ای مردم! این صورت ماههایی است که خداوند در قرآن آنان را از زمان خلقت آسمانها و زمین دوازده ماه معرفی نموده است و با شرافتترین و آقای همه آنها ماه مبارک رمضان است. من آنها را ظاهر نمودم تا شما فضیلت ماه من را [ماه رمضان را] برسایر ماهها بدانید. و امروز او در حق روزه داران از بندگان من شفاعت میکند و من شفاعت او را میپذیرم.»
(1)103- عمار ساباطی میگوید: امام صادق علیهالسلام فرمود: «چون روز قیامت فرا میرسد، نختسین چیزی که از بنده خدا پرسیده میشود
1) (1)103- حدّثنی محمّدبن موسی رحمه اللّه قال: حدّثنی عبداللّه بن جعفرالحمیری عن محمّدبن الحسین بن أبی الخطّاب عن الحسن بن محبوب عن هشام بن سالم عن عمار الساباطی عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: أوّل ما یسئل عنه العبد اذا وقف بین یدی اللّه عزّوجلّ الصلوات المفروضات و عن الزکاة و عن الصیام المفروض و عن الحجّ و عن ولایتنا أهل البیت فان أقرّبولایتنا ثمّ مات علیها قبلت منه صلاته و صومه و زکاته وحجه فان لم یقر بولایتنا بین یدی اللّه عزّوجلّ لم یقبل منه شیئا من أعماله.
نمازهای واجب است، و سپس از زکات و از روزه واجب و از حج و از ولایت ما خاندان نبوت سؤال خواهد شد. پس اگر کسی با اقرار به ولایت ما از دنیا رفته باشد نماز و روزه و زکات و حج او پذیرفته میشود و اگر در پیشگاه خداوند به ولایت ما اقرار نکند هیچ کدام از اعمال او پذیرفته نمیشود.»
(1)104- امام صادق علیهالسلام ، از پدرانش، از رسول خدا صلی الله علیهوآله نقل میفرماید که آن حضرت فرمود: دعای چهار دسته از مردم مستجاب میگردد و درهای آسمان برای آنان گشوده میشود و دعایشان به عرش الهی میرسد: 1- دعای پدر در حق فرزند خود؛ 2- دعا و نفرین مظلوم در حق ظالم؛ 3- دعای معتمر [کسی که عمره به جا میآورد] تا وقتی که باز گردد؛ 4- دعای روزهدار تا وقتی که افطار کند.»
1) (1)104- حدّثنا محمّدبن الحسن بن أحمد بن الولید رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن الحسن الصفار عن محمّد بن الحسین بن أبی الخطاب عن علی بن النعمان عن عبداللّه بن طلحة النهدی عن جعفربن محمّد عن أبیه عن آبائه علیهمالسلام قال: قال رسول اللّه صلّی ّللّه علیه و آله: أربعة لا تردّ لهم دعوة و تفتح لها أبواب السماء و تصیر إلی العرش، دعا الوالد لولده، و المظلوم علی من ظلمه و المعتمر حتّی یرجع و الصائم حتّی یفطر.
(1)105- سلیمان دیلمی میگوید: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که میفرمود: «زمستان، بهار [عبادت] مؤمن است که از شبهای طولانی آن برای عبادت و از روزهای کوتاه آن برای روزه گرفتن استفاده میکند.» (2)106- مفضّل میگوید: امام صادق علیهالسلام فرمود: «اسلام بر پنج پایه و اساس بنا گردیده است: بر نماز و زکات و روزه و حج و ولایت امیرالمؤمنین و امامان از فرزندان آن حضرت صلوات اللّه علیهم اجمعین».
(3)107- عبدالرحمان بن هبیرة میگوید: روزی خدمت رسول
1) (1)105- حدّثنا محمّدبن الحسن بن أحمد بن الولید رضی اللّه عنه قال: حدّثنا احمدبن ادریس قال: حدّثنا محمّدبن احمد بن یحیی بن عمران الأشعری عن إبراهیم بن اسحاق النهاوندی عن محمّدبن سلیمان الدیلمی عن أبیه قال: سمعت الصادق علیهالسلام یقول: الشتاء ربیع المؤمن یطول فیه لیله فیستعین به علی قیامه و یقصر فیه نهاره فیستعین به علی صیامه.
2) (2)106- حدّثنا محمّدبن موسی بن المتوکلّ قال: حدّثنا علی بن الحسین السعدآبادی عن أحمد بن أبی عبداللّه عن أبیه عن محمّدبن سنان عن المفضّل بن عمر عن الصادق جعفربن محمّد علیهالسلام قال: بنی الاسلام علی خمس دعائم علی الصلاة و الزکاة و الصوم و الحجّ و ولایة أمیرالمؤمنین و الائمة من ولده صلوات اللّه علیهم.
3) (3)107- حدّثنا صالح بن عیسی العجلی قال: حدّثنامحمّدبن علی بن علی قال: حدّثنا محمّد بن الصلت قال: حدّثنا محمّدبن بکیر قال: حدّثنا عباد بن عباد المهلبی قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه عن هلال بن عبداللّه عن یعلی بن زید بن جذعان عن سعید بن المسیّب عن عبدالرحمن بن هبیرة قال: کنا عند رسول اللّه صلی الله علیهوآله یوما فقال:
خدا صلی الله علیهوآله نشسته بودیم. رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «دیشب در خواب عجایبی را دیدم.» پس ماگفتیم: فدای شما شود جان و اهل و والاد ما! آنچه در خواب دیدهاید را برای ما بیان فرمایید. رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود:
«من دیشب در خواب مردی از امت خود را دیدم که ملک الموت برای گرفتن جان او آمده بود، پس احسان او به پدر و مادر آمد و ملک الموت را از او دفع نمود.
(1)و مردی را دیدم از امت خود که گرفتار عذاب قبر بود، پس وضوی او آمد و او را نجات داد. و مردی را دیدم از امت خود که شیاطین او را احاطه نموده بودند، پس نماز او آمد و او را نجات داد.
و مردی را از امت خود دیدم که از تشنگی بی تاب بود و هرچه میخواست وارد بر حوض شود او را منع میکردند، پس روزه او در ماه
1) (1)رأیت البارحة عجایب قال: فقلنا یا رسول اللّه و ما رأیت حدّثنا فداک أنفسنا و اهلونا و أولادنا فقال: رأیت رجلا من أمّتی قد أتاه ملک الموت لقبض روحه فجائه بره بوالدیه فمنعه منه و رأیت رجلا من أمّتی علیه عذاب القبر فجائه و ضوئه فمنعه منه و رأیت رجلا من أمّتی قد احتوشته الشیاطین فجاءه ذکر اللّه عزّوجلّ فنجاه من بینهم و رأیت رجلا من أمّتی قد احتوشته ملائکة العذاب فجائه صلائه فمنعته منهم و رأیت رجلا من أمّتی یلهث عطشا کلّما ورد حوضا منع فجائه صیام رمضان فسقاه و ارواه و رأیت رجلا من أمّتی و النبیّین
رمضان آمد و او را سیرآب نمود.
و مردی را دیدم از امت خود که هرچه میخواست داخل جمعیت پیامبران علیهمالسلام برود او را منع میکردند، پس غسل جنابت او آمد و او را گرفت و در کنار من قرارش داد.
(1)و مردی را از امت خود دیدم که اطراف او را تاریکی احاطه نموده بود، پس حج و عمره او آمدند و او را از تاریکی نجات دادند و وارد نور نمودند. و مردی را از امت خود دیدم که با مؤمنین سخن میگفت و آنان با او سخن نمیگفتند، پس صله رحم او آمد و گفت: ای مؤمنین! با او سخن بگویید، او اهل صله رحم بوده است، پس مؤمنین با اوسخن گفتند و او را بین خود قرار دادند و با او مصافحه نمودند.
و مردی را از امت خود دیدم که با دست و صورت خود مقابل آتش و شراره آن قرارگرفته بود و میکوشید تا خود را از آتش نجات دهد، پس راستگویی او آمد و بر سر او سایه افکند و او را از آتش نجات داد.
1) (1)حلقا حلقا کلّما أتی حلقةً طرّد فجائه اغتساله من الجنابة فأخذه بیده فاجلسه الی جنبی ورأیت رجلا من أمّتی من بین یدیه ظلمة و من خلفه ظلمة و عن یمینه ظلمة و عن شماله ظلمة و من تحته ظلمة مستنقعا فی الظلمة فجاءه حجّه و عمرته فاخرجاه من الظلمة و أدخلاه النور و رأیت رجلا من أمّتی یکلّم المؤمنین فلا یکلّمونه فجائه صلته الرحم قال: یا معشر المؤمنین کلّموه فإنّه کان واصلا لرحمه فکلّمه المؤمنون و صافحوه و کان معهم ورأیت رجلا من أمّتی یتّقی حرّ النار و شررها بیده و وجهه فجائته صدقته فکان ظلاًّ علی رأسه و
(1)و مردی را از امت خود دیدم که شعلههای آتش از هر سو او راگرفته بود، پس امر به معروف ونهی از منکر او آمدند و او را نجات دادند و بین ملائکه رحمت قرار دادند. و مردی را از امت خود دیدم که با سر زانوهای خود حرکت میکند و بین او و بین رحمت خدا حجابی قرار گرفته است، پس اخلاق نیک او آمد و دست او را گرفت و او را داخل در رحمت خدا نمود.
و مردی را از امت خود دیدم که لب پرتگاه دوزخ قرار گرفته بود، پس امید او به رحمت خدا آمد و او را نجات داد؛
و مردی را از امت خود دیدم که در آتش دوزخ سقوط نمود، پس اشکهای او از خوف خدا آمد و او را نجات داد.
(2)و مردی را از امت خود دیدم که بر روی صراط مانند شاخهای که باد
1) (1)سترا علی وجهه و رأیت رجلا من أمّتی قد اخذته الزبانیة من کلّ مکان فجائه أمره بالمعروف و نهیه عن المنکر فخلّصاه من بینهم فجعلاه مع ملائکة الرحمة و رأیت رجلا من أمّتی جاثیا علی رکبتیه بینه و بین رحمة اللّه حجاب فجاءه حسن خلقه فأخذ بیده فأدخله فی رحمة اللّه و رأیت رجلا من أمّتی قائما علی شفیر جهنّم فجاءه رجائه من اللّه عزّوجلّ فاستنقذه من ذلک و رأیت رجلا من أمّتی قد هوی فی النار فجائته دموعه التی بکی من خشیة اللّه فاستخرجه من ذلک ،
2) (2)و رأیت رجلا من أمّتی علی الصراط یرتعدکما ترتعد السعفة فی یوم ریح عاصف فجائه حسن ظنه باللّه فسکن رعدته و مضی علی الصراط و رأیت رجلا من أمّتی علی الصراط یرجف احیانا و یحید احیانا و یتعلق احیانا فجائته صلوته علی فاقامته علی قدمیه و مضی علی الصراط و رأیت رجلا من أمّتی انتهی الی ابواب الجنّة کلّما انتهی الی باب اغلق فجائته شهادة ان لا اله الا اللّه صادقا فافتتحت الابواب و دخل الجنّة.
تند او را حرکت دهد ساعتی آرام و ساعتی لرزان بود، پس حسن ظنّ و گمان نیک او به خدا آمد و او را آرام نمود و از صراط عبور کرد؛
و مردی را دیدم از امت خود که بر روی صراط گاهی میلرزید و گاهی آرام بود و گاهی آویزان میگردید، پس صلوات او بر من آمد و او را استوار نمود تا از صراط عبور کرد.
و مردی را از امت خود دیدم که هرچه خود را به یکی از درهای بهشت میرساند آن در به روی اوبسته میگردید، پس شهادت او به یگانگی خداوند از روی صدق آمد و درهای بهشت به روی او گشوده شد و داخل بهشت گردید.»
(1)مرحوم صدوق میفرماید: من این حدیث را به این خاطر در اینجا ذکر نمودم که نام روزه ماه رمضان در آن برده شده بود.
(2)108- جابربن عبداللّه انصاری میگوید: روزی رسول خدا صلی الله علیهوآله
1) (1)قال مصنف هذا الکتاب رضی اللّه عنه: ذکرت هذا الحدیث فی هذا الموضع لمّا فیه من ذکر صوم شهر رمضان.
2) (2)108- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا سعد بن عبداللّه قال: حدّثنا أحمدبن أبی عبداللّه البرقی عن أبیه عن محمّدبن زیاد عن عصام بن زید عن محمّدبن المنکدر (المکندر) عن جابربن عبداللّه الانصاری قال: ان رسول اللّه صلی الله علیهوآله رقی المنبر فقال: آمین إلی أن رقی الدرجة الأولی ثمّ رقی الثانیة فقال: آمین ثمّ رقی الدرجة الثالثة فقال: آمین فقالوا: یا رسول اللّه قلت: آمین ثلاث مرات فقال: جائنی جبرئیل علیهالسلام فقال: شقی عبد ذکرت عنده فلم یصلّ علیک فقلت: آمین ثمّ قال: شقی عبد ادرک شهر رمضان فانسلخ عنه و لم یغفرله فقلت: آمین ثمّ قال: شقی عبدأدرک و الدیه او احدهما فلم یدخلا الجنّة فقلت: آمین.
بالای منبر رفت و چون قدم به پله اول منبر گذارد فرمود: «آمّین!» و چون قدم به پله دوم گذارد فرمود: «آمّین!» و چون قدم به پله سوم گذارد فرمود: «آمّین!» پس اصحاب گفتند: یا رسول اللّه! برای چه سه مرتبه آمّین فرمودید؟
رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «جبرئیل علیهالسلام آمد و گفت: از رحمت خدا دور است کسی که نام تو را بشنود و بر تو صلوات نفرستد، پس من گفتم: آمّین! سپس جبرئیل علیهالسلام گفت: از رحمت خدا دور است کسی که ماه رمضان را درک کند و آمرزیده نشود، پس من گفتم: آمّین! و چون قدم بر پله سوم گذاردم جبرئیل علیهالسلام گفت: از رحمت خدا دور است بندهای که پدر و مادر خود و یا یکی از آنان را درک کند و داخل بهشت نشود، پس من گفتم: آمّین!»
(1)109- حسن بن فضّال از حضرت رضا علیهالسلام نقل نموده که فرمود:
1) (1)109- حدّثنا محمّدبن إبراهیم بن اسحاق قال: حدّثنا احمدبن محمّد الکوفی عن علی بن الحسن بن علی بن فضال عن أبیه عن أبی الحسن علی بن موسی الرضا علیهالسلام قال: من صام ثلاثة ایام من آخر شعبان و وصلها بشهر رمضان کتب اللّه [له] صوم شهرین متتابعین و من صام رمضانا إیمانا واحتسابا خرج من الذنوب کیوم ولدته امه قال علیهالسلام حدّثنی أبی عن جده علیهماالسلام ان رسول اللّه صلی الله علیهوآله قال: من أدرک شهر رمضان فلم یغفر له فأبعده اللّه و من ادرک لیلة القدر فلم یغفر له فابعده اللّه و من ذکرت عنده فصلی علیّ و لم یغفر له فأبعده اللّه قیل یا رسول اللّه: کیف یصلی علیک و لم یغفر له فقال علیهالسلام : إن العبد إذا صلّی علیّ و لم یصل علی الی لفت تلک الصلاة و ضرب بها وجهه و إذا صلّی علیّ و علی آلی غفرله.
«هرکس سه روز از آخر ماه شعبان را روزه بگیرد و آن را به ماه رمضان متصل نماید خداوند پاداش دو ماه روزه متوالی برای او مینویسد؛ و هرکس ماه رمضان را از روی ایمان و خلوص روزه بگیرد از گناهان خود خارج میشود مانند روزی که از مادر متولد شده است.»
سپس فرمود: پدرم از جد خود علیهماالسلام نقل نموده که رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «کسی که ماه رمضان را درک کند و آمرزیده نشود از رحمت خدا دور است، و کسی که شب قدر را درک کند و آمرزیده نشود از رحمت خدا دور است، و کسی که نام مرا بشنود و بر من صلوات بفرستد و آمرزیده نشود از رحمت خدا دور است.» گفته شد: یا رسول اللّه! چگونه بر تو صلوات میفرستد و آمرزیده نمیشود؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «اگر بندهای بر من صلوات بفرستد و بر آل من صلوات نفرستد صلوات او پیچیده میشود و بر صورت او زده میشود و اگر بر من و آل من
صلوات بفرستد آمرزیده خواهد شد.»
(1)110- هارون بن مسلم، از امام صادق علیهالسلام ، از پدرانش، از رسول خدا صلی الله علیهوآله نقل نموده که فرمود: «ماه شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه خداست. پس کسی که یک روز از ماه من را روزه بگیرد بهشت برای او واجب میگردد، و کسی که دو روز از آن را روزه بگیرد در قیامت از رفقای پیامبران و صدّیقین و شهدا و صالحین خواهد بود، و کسی که سه روز از آن را روزه بگیرد او در درجات بهشتی همنشین من خواهد بود؛ و کسی که همه ماه شعبان را روزه بگیرد و آن را به ماه رمضان متصل کند برای او توبه از هر گناه کوچک و بزرگی خواهد بود؛ گرچه گناه او ریختن خون بی گناهی بوده باشد.»
1) (1)110- حدّثنا علی بن احمدبن علی بن عبداللّه البرقی قال: حدّثنی أبی عن جدّه أحمدبن أبی عبداللّه عن أبیه عن ابن فضال عن هارون بن مسلم عن الصادق جعفربن محمّد عن آبائه علیهمالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : شعبان شهری وشهر رمضان شهر اللّه تبارک و تعالی فمن صام من شهری یوما وجبت له الجنّة و من صام منه یومین کان من رفقاء النبیین و الصدیقین و الشهداء و الصالحین یوم القیامة و من صام ثلاثة إیّام کان معی فی درجتی یوم القیامة ومن صام الشهر کلّه و وصله بشهر رمضان کان ذلک توبة له من کلّ ذنب صغیرا و کبیرا ولو من دم حرام.
(1)111- سلیمان مروزی از حضرت رضا علیهالسلام نقل نموده که فرمود: «کسی که ماه رمضان را از روی ایمان و خلوص روزه بگیرد گناهان گذشته و آینده او بخشیده میشود.» سپس فرمود: «بر روزهدار چیزی نوشته نمیشود تا افطار نماید، مشروط به آن که چیزی که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد؛ چنان که بر حاجی نیز چیزی نوشته نمیشود تا از حج باز گردد، مشروط به آن که کاری که حج را باطل میکند انجام نداده باشد؛ و بر شخصی که در خواب است نیز چیزی نوشته نمیشود تا بیدار شود، مشروط به آن که حرامی را انجام نداده (2)باشد؛ و بر بچه صغیر نیز چیزی نوشته نمیشود تا وقتی که بالغ گردد؛ و بر مجاهد فی سبیل اللّه نیز چیزی نوشته نمیشود تا به منزل خود باز گردد، مشروط به
1) (1)111- حدّثنامحمّدبن إبراهیم بن اسحاق قال: حدّثنا عبدالعزیر بن یحیی قال: حدّثنا محمّدبن زکریا قال: حدّثنا أحمدبن أبی عبداللّه الکوفی عن سلیمان المروزی عن الرضا علی بن موسی علیهالسلام إنّه قال: من صام شهر رمضان إیمانا و إحتسابا غفرت له ذنوبه ما تقدّم من ذنبه و ما تأخّر و إنّ الصائم لا یجری علیه القلم حتّی یفطر مالم یأت بشیء فینقض صومه و ان الحاجّ لا یجری علیه القلم حتّی یرجع مالم یأت بشیء ببطل حجه و ان النائم لایجری علیه القلم حتّی ینتبه مالم یکن یأت علی حرام و إنّ الصبیّ لا یجری علیه القلم حتّی یبلغ و إنّ المجاهد فی سبیل اللّه لا یجری علیه القلم حتّی یعود إلی منزله مالم یأت بشیء یبطل جهاده و إنّ المجنون لا یجری علیه القلم حتّی یفیق و إنّ المریض لایجری علیه القلم حتّی یصح ثمّ قال علیهالسلام : إنّ سلعة اللّه رخیصة فاشتروها قبل أن تغلو.
آن که کاری نکرده باشد که جهاد او را باطل نماید؛ و بر دیوانه نیز چیزی نوشته نمیشود تا عاقل گردد؛ و بر مریض نیز چیزی نوشته نمیشود تا شفا یابد.»
سپس حضرت رضا علیهالسلام فرمود: «[ای مردم!] متاع خاوند را [در دنیا[ به ارزانی میتوان خرید. پس بکوشید تا قیمت آن بالا نرفته است آن را خریداری کنید.»
(1)112- امام حسن علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «همانا بین ماه شعبان و ماه شوال ماه رمضان است که در آن قرآن نازل شده و آن ماه
1) (1)112- حدّثنا علی بن احمد بن عبداللّه بن احمد بن أبی عبداللّه البرقی قال: حدّثنی أبی عن جدّه احمدبن أبی عبداللّه عن ابیه عن علی بن الحسین البرقی: قال: حدّثنی أبی عن جدّه الحسن بن علی بن أبی طالب علیهالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : إنّ بین شعبان و شوّال شهر رمضان الذی أنزل فیه القرآن و هو شهر اللّه تعالی ذکره و هو شهر البرکة و هو شهر المغفرة و هو شهر الرحمة و هو شهر التوبة و هو شهر الانابة و هو شهر قراءة القرآن و هو شهر الاستغفار و هو شهر الصیام و هو شهر الدعاء و هو شهر العبادة و هو شهر الطاعة و هو شهر العتق من النار و الفوز بالجنّة من لم یغفر له فی شهر رمضان لم یغفر له الی قابل فأیّکم منثق (یثق) یبلوغ شهر رمضان قابل، صوموه صیام من یری انه لایصوم بعده ابدا فکم من صائم له عاما أوّل أمسی عامکم هذا فی القبر مدفونا و أصبح فی التراب وحیدا فریدا ینبّهکم اللّه من رقدة الغافلین و غفرلنا و لکم یوم الدین.
خدا و ماه برکت و آمرزش و رحمت و توبه و انابه و تلاوت قرآن و استغفار و روزه و دعا و عبادت و طاعت و آزاد شدن از آتش دوزخ و رسیدن به بهشت است، و کسی که در این ماه آمرزیده نشود آمرزیده نخواهد شد تا ماه رمضان سال بعد برسد. پس کدام یک از شما اطمینان دارید که به ماه رمضان سال بعد برسید؟ در این ماه مانند کسی روزه بگیرید که هرگز امید به روزه گرفتن بعد از آن را نداشته باشد؛ چه بسا روزه داری در این سال روزه بگیرد وسپس در قبر تنها به سر به برد [یعنی مرگ او فرا رسد].
خداوند ما را از خواب غفلت بیدار نماید و ما و شما را بیامرزد.»
(1)113- امام صادق علیهالسلام میفرماید: از پدرم شنیدم که میفرمود: «هیچ
1) (1)113- حدّثنا محمّدبن موسی بن المتوکلّ رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن أبی عبداللّه الکوفی عن سهل بن زیاد عن الحسن بن عباس بن جریش الرازی عن أبی جعفر محمّدبن علی بن موسی بن جعفربن محمّدبن علیبن الحسین بن علی بن أبی طالب علیهمالسلام عن أبیه عن جده علیهمالسلام قال: قال الصادق علیهالسلام : سمعت أبی علیهالسلام : یقول: ما قرأ عبد إنا انزلناه ألف مرّة یوم الاثنین و ألف مرّة یوم الخمیس إلاّ خلق اللّه تبارک و تعالی منها ملکا بدعی العوّی راحته اکبر من سبع سماوات و سبع أرضین فی موضع کلّ ذرّة من جسده ألف شعرة فی کلّ شعرة ألف لسان ینطق کلّ لسان لقوة السنة الثقلین یستغفر لقاریها و یضاعف الربّ تعالی استغفار الفی سنة ألف مرّة.
بندهای سوره «إنّا انزلناه فی لیلة القدر» را هزار مرتبه در روز دوشنبه و روز پنج شنبه نمیخواند جز آن که خداوند از آن ملکی را به نام عوّی [و یا کلوسی عرّی] خلق خواهد نمود که کفّ دست او از آسمانها و زمینهای هفتگانه وسیعتر است و در هر ذرّهای از بدن او هزار مو هست و هر مویی هزار زبان دارد و باهر زبانی با قدرت جن و انس برای قرائت کننده خود استغفار مینماید و خداوند نیز به اندازه پاداش استغفار دو هزار سال که هزار مرتبه تکرار شود را بر پاداش او میافزاید.»
(1)114- امام باقر علیهالسلام میفرماید: «هرکس شب قدر را احیا بگیرد [و به عبادت خدا مشغول باشد] گناهان او بخشیده میشود؛ گرچه به اندازه ستارگان آسمان و مثقالهای کوهها و کیلهای دریاها باشد.» (2)115- امام باقر علیهالسلام نیز میفرماید: «هرکس سوره «انّا انزلناه» را در حرم خدا [در مکّه] هزار مرتبه بخواند خداوند برای او پاداش هر حج و
1) (1)114- و بهذا الاسناد قال: قال ابوجعفر الباقر علیهالسلام : من أحیی لیلة القدر غفرت له ذنوبه ولو کانت عدد نجوم السماء و مثاقیل الجبال و مکائیل البحار.
2) (2)115- و بهذا الاسناد قال: قال ابوجعفر محمّدبن علی الباقر علیهماالسلام من قرأ إنا أنزلناه فی حرم اللّه عزّوجلّ ألف مرة کتب اللّه عزّوجلّ له أجر کلّ حجّة أو عمرة کانت أو تکون و من قرأها فی موقف عرفة مأه مرّة: کان له أجر المجاهدین إلی یوم القیامة و من قرأها فی مسجد منی سبعین مرّة کان له أجر کلّ صدقة تصدق بها أو یتصدق بها إلی یوم القیامة و من قرأها فی جوف الکعبة کان له اجورالصدیقین و الشهداء الی یوم القیامة و من قرأها فی مسجد المدینة عند قبر رسول اللّه صلی الله علیهوآله احدی و عشرین مرة کان له اجور أهل الجنّة إلی یوم القیامة و کتب له مثل أجر النبیّین.
عمرهای که انجام شده و یا انجام خواهد شد را مینویسد، و کسی که این سوره را در عرفات یکصد مرتبه بخواند خداوند پاداش مجاهدین را تا قیامت به او خداهد داد، و کسی که این سوره را در مسجد منی [مسجد خیف] هفتاد مرتبه بخواند خداوند پاداش هر صدقهای که تاکنون داده شده و تا قیامت داده خواهد شد را به او میهد، و کسی که این سوره را در داخل کعبه بخواند خداوند پاداش شهدا و صدّیقین را تا قیامت به او خواهد داد، و کسی که این سوره را در مسجد مدینه نزد قبر رسول خدا صلی الله علیهوآله بیست و یک مرتبه بخواند خداوند پاداش اهل بهشت را تا قیامت و پاداش پیامبران علیهمالسلام را به او خواهد داد.»
مترجم گوید: ارتباط حدیث فوق با ماه مبارک رمضان به اعتبار سوره مبارکه قدر است که ارزش و فضیلت شب قدر را بیان نموده است؛ چنان که روایت بعد نیز به همین مناسبت ذکر شده است.
(1)116- مفضّل میگوید: امام صادق علیهالسلام سخن از سوره «إنّا أنزلناه» نمود و فرمود: «چه قدر فضیلت این سوره بر سورههای دیگر قرآن روشن است!» پس من به آن حضرت گفتم: چه چیز سبب فضیلت آن
1) (1)116- حدّثنا أبی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه عن محمّدبن الحسین بن أبی الخطاب عن محمّدبن عبداللّه بن مهران عن صالح بن عقبة عن المفضل بن عمرقال: ذکر ابوعبداللّه الصادق علیهالسلام انا أنزلناه فقال: ما أبین فضلها علی السور قال: قلت و أی شیء أفضلها قال: نزلت ولایة امیرالمؤمنین علیهالسلام فیها قلت فی لیلة القدر التی نرتجیها من رمضان قال: هی لیلة قدرت السموات و الأرض فیها.
شده است؟ فرمود: «ولایت امیرالمؤمنین علیهالسلام در این سوره نازل گردیده است.» گفتم آیا ولایت امیرالمؤمنین علیهالسلام در همان شب قدر نازل گردید که ما بیش از همه شبها در آن امید رحمت داریم؟ [فرمود: «آری] آن شبی است که در آن تقدیر آسمانها و زمین انجام میگیرد.»
(1)117- زرارة بن اعین میگوید: امام باقر علیهالسلام فرمود: «اسلام بر پنج چیز پایه گذاری شده است: نماز، زکات، روزه، حج، ولایت [اهل بیت پیامبر صلی الله علیهوآله ]. رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «روزه [برای مؤمن] در قیامت سپری در مقابل آتش دوزخ است.
(2)118- امام صادق علیهالسلام فرمود: «هنگامی که روزه دار میبیند که عدهای غذا میخورند و یا شخصی را میبیند که غذا میخورد هر مویی از بدن او [برای او] تسبیح میگوید.»
1) (1)117- حدّثنا أبی رضی اللّه عنه عن سعدبن عبداللّه عن یعقوب بن یزید عن حماد بن عیسی عن حریز بن عبداللّه عن زرارة بن أعین عن أبی جعفرمحمّد علیهالسلام قال: بنی الاسلام علی خمسة أشیاء علی الصلاة و الزکاة و الصوم والحج و الولایة و قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : الصوم جنّة من النار.
2) (2)118- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا علی بن إبراهیم عن أبیه عن محمّدبن أبی عمیر عن السمان الأرمنی عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: اذا رأی الصائم قوما یأکلون او رجلا یأکلّ سبّحت کلّ شعرة منه.
(1)119- امام صادق علیهالسلام فرمود: «کسی که در هوای گرم یک روز روزه بگیرد و تشنه شود خداوند هزار ملک را مأمور میکند که صورت او را مسح کنند و او را بشارت دهند، و چون وقت افطار میرسد خداوند به او خطاب میفرماید: چه قدر بوی نیکویی داری! ای ملائکه! گواه باشید که من او را بخشیدم.»
(2)120- امام صادق علیهالسلام فرمود: «برای روزهدار دو نوبت شادمانی حاصل میشود: یکی هنگام افطار و دیگری هنگام لقای پروردگار.»
1) (1)119- حدّثنا أبی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن یحیی العطّار عن سهل بن زیاد الآدمی عن بکر بن صالح عن محمّدبن سنان عن عمربن یزید عن یونس بن ظبیان قال: قال ابوعبداللّه علیهالسلام : من صام للّه عزّوجلّ یوما فی شدّة الحرّ فأصابه ظمأ و کلّ اللّه به ألف ملک یمسحون بوجهه و یبشّرونه حتّی اذا أفطر قال اللّه عزوجل: ما اطیب ریحک و روحک، ملائکتی اشهدوا أنی قد غفرت له.
2) (2)120- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا علی بن إبراهیم عن أبیه إبراهیم بن هاشم عن محمّدبن أبی عمیر عن سلمة بیاع السابری عن أبی الصباح الکنانی عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: للصائم فرحتان فرحة عند إفطاره و فرحة عند لقاء ربه عزوجل.
(1)121- امام کاظم علیهالسلام فرمود: «قبل از ظهر مقداری بخوابید! چرا که خداوند روزهدار را در خواب آب و غذا میدهد.»
(2)122- امام صادق علیهالسلام فرمود: «خداوند به حضرت موسی علیهالسلام وحی نمود: چه چیز تو را از مناجات با من منع نموده است؟ حضرت موسی علیهالسلام عرض کرد: خدایا، دهان من خوشبو نیست و من حیا میکنم که بادهان بدبو با تو سخن بگویم. پس خداوند به او وحی نمود:ای موسی! بوی دهان روزه دار نزد من از بوی مشک بهتر است.»
(3)123- مسعدة بن صدقه میگوید: امام صادق علیهالسلام میفرماید: رسول
1) (1)121- حدّثنا أحمدبن محمّدبن یحیی العطّار قال: حدّثنا أبی عن سهل بن زیاد الأزدی عن منصور بن العباس عن عمرو بن سعید عن الحسن بن صدقة قال: قال ابوالحسن علیهالسلام : قیلوا فإنّ اللّه یطعم الصائم فی منامه و یسقیه.
2) (2)122- حدّثنامحمّدبن الحسن بن أحمد بن الولید رضی اللّه عنه قال: حدّثنا محمّدبن الحسن الصفار عن إبراهیم بن هاشم عن محمّدبن أبی عمیر عن بعض أصحابنا عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: أوحی اللّه تبارک وتعالی إلی موسی علیهالسلام ما یمنعک من مناجاتی فقال: یا ربّ اجلّک عن المناجاة لخلوف فم الصائم فأوحی اللّه تبارک و تعالی الیه: یا موسی لخلوف فم الصائم أطیب عندی من ریح المسک.
3) (3)123- حدّثنا أبی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا علی بن إبراهیم بن هاشم عن هارون بن مسلم عن مسعدة عن أبی عبداللّه علیهالسلام إنّ رسول اللّه صلی الله علیهوآله : قال: إنّ اللّه عزّوجلّ و کلّ ملائکة بالدعاء للصائمین و قال: أخبرنی جبرئیل علیهالسلام عن ربّی تبارک و تعالی إنّه قال: ما أمرت ملائکتی بالدعاء لأحد من خلقی إلاّ إستجبت لهم فیه.
خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «خداوند ملائکهای را مأمور نموده که به روزه داران دعا کنند.» سپس فرمود: «جبرئیل از ناحیه خداوند به من خبر داد که خداوند میفرماید: من هرگز ملائکه خود را مأمور به دعا برای کسی نمیکنم جز آن که دعای آنان را مستجاب خواهم نمود.»
(1)124- امام صادق علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «روزه دار گرچه در خواب باشد در حال عبادت خواهد بود، مشروط به آن که غیبت مسلمانی را نکند.»
(2)125- امام صادق علیهالسلام در تفسیر آیه «و استعینوا بالصبر و الصلاة»
1) (1)124- حدّثنا الحسین بن أحمدبن إدریس قال: حدّثنا أبی عن محمّد بن حسان عن محمّدبن علی عن علی بن النعمان عن عبداللّه بن طلحة عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال : قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : الصائم فی عبادة و ان کان نائما علی فراشه مالم یغتب مسلما.
2) (2)125- حدّثنا أبی قال: حدّثنا علی بن إبراهیم بن هاشم عن أبیه عن محمّدبن أبی عمیر عن سلیم عمّن ذکره عن أبی عبداللّه علیهالسلام فی قول اللّه عزوجل: «و استعینوا بالصبر و الصلاة» یعنی الصیام و الصلاة و قال علیهالسلام إذا نزلت الرجل النازلة والشدّة فلیصم فإنّ اللّه عزّوجلّ یقول: و استعینوا بالصبر یعنی الصیام.
میفرماید: «مقصود از این ایه این است که [برای حل مشکلات خود] از روزه و نماز کمک بگیرید.» سپس فرمود: «هنگامی که حادثه و بلیهای برای کسی رخ میدهد باید روزه بگیرد؛ چرا که خداوند میفرماید «واستعینوا بالصبر و الصلاة» و مقصود از صبر در این آیه روزه است.»
(1)126- علی بن عبدالعزیز میگوید: امام صادق علیهالسلام به من فرمود: «آیا میخواهی من اصل و فرع واساس اسلام و مراحل عالیه آن را برای توبیان کنم؟» گفتم: آری. فرمود: «اصل اسلام نماز است و فرع آن زکات است و مرحله عالی آن جهاد در راه خداست.» سپس فرمود: «آیا میخواهی راهها و درهای خیر را برای تو بیان کنم؟ همانا روزه برای مؤمن سپری در مقابل آتش دوزخ است.»
1) (1)126- حدّثنا محمّدبن علیّ ما جیلویه قال: حدّثنا محمّدبن یحیی العطّار عن أحمدبن یحیی بن عیسی عن الحسین بن علی بن فضال عن علی بن عبدالعزیز قال: قال لی أبوعبداللّه علیهالسلام : ألا أخبرک بأصل الاسلام و فرعه و ذروة الاسلام و سنامه؟ قلت: بلی قال: أصله الصلاة و فرعه الزکاة و ذروته و سنامه الجهاد فی سبیل اللّه ألا أخبرک بأبواب الخیر؟ الصوم جنّة.
(1)127- هشام بن حکم، از امام صادق، از پدرانش، از امیرالمؤمنین، از رسول خدا صلی الله علیهوآله نقل نموده که فرمود: «برای هر چیزی زکاتی است و زکات بدن روزه است.»
(2)128- هشام بن حکم میگوید: امام صادق علیهالسلام فرمود: کسی که در ماه رمضان آمرزیده نشود تا ماه رمضان آینده آمرزیده نخواه شد جز آن که عرفه را درک کند. (3)129- شخصی به نام مسمعی میگوید: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که
1) (1)127- حدّثنی أبی رحمة اللّه قال: حدّثنا علی بن إبراهیم بن هاشم عن أبیه عن الحسین بن یزید عن ابن أبی عمیر عن هشام بن الحکم عن أبی عبداللّه علیهالسلام عن آبائه عن أمیرالمؤمنین علیهمالسلام قال: قال رسول اللّه صلّی ّللّه علیه و آله: لکلّ شیء زکاء و زکاء الأبدان الصیام.(3)129- حدّثنا الحسین بن احمدبن ادریس قال: حدّثنا أبی عن محمّدبن عبدالجبّار عن صفوان بن یحیی عن اسحاق بن عمار عن المسمعی إنّه سمع أبا عبداللّه علیهالسلام یوصی ولده و یقول: اذا دخل شهر رمضان فاجهدوا انفسکم فیه فإنّ فیه تقسیم الأرزاق و یثبت الآجال و یکتب و فد اللّه الذین یفدون إلیه و فیه لیلة العمل فیها خیر من العمل فی ألف شهر.
2) (2)128- حدّثنا أبی رحمه اللّه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه قال: حدّثنا یعقوب بن یزید عن ابن أبی عمیر عن هشام بن الحکم عن أبی عبداللّه علیهالسلام قال: من لم یغفر له فی شهر رمضان لم یغفر له الی قابل إلاّ أن یشهد عرفة.
به فرزندان خود سفارش مینمود و میفرمود: «هنگامی که ماه مبارک رمضان میرسد در عبادت خداوند بکوشید؛ چرا که در آن ماه ارزاق مردم تقسیم میشود و عمرهای آنان معین میگردد و نام حجاج خانه خدا نوشته میشود و در آن ماه شبی وجود دارد که عبادت و عمل خیر در آن از عبادت هزار ماه بهتر است.»
(1)130- امام باقر علیهالسلام فرمود: «ماه رمضان ماه خداست و روزه داران در آن میهمانان خداوند و مورد اکرام او هستند، و هرکس ماه رمضان را درک کند و روزهای آن را روزه بگیرد و مقداری از شبهای آن را به عبادت مشغول باشد و از آنچه خداوند بر او حرام نموده است پرهیز نماید بدون حساب وارد بهشت خواهد شد.»
1) (1)130- حدّثنا محمّدبن احمد الشیبانی قال: حدّثنا محمّدبن أبی عبداللّه الکوفی قال: حدّثنا البرمکی قال: حدّثنا عبداللّه بن أحمد قال: حدّثنا محمّدبن سنان عن زیاد بن المنذر عن أبی جعفر محمّدبن علی الباقر علیهالسلام قال: شهر رمضان شهر رمضان و الصائمون فیه اضیاف اللّه و اهل کرامته من دخل علیه شهر رمضان فصام نهاره و قام وردا من لیله واجتنب ما حرّم اللّه علیه دخل الجنّة بغیرحساب.
(1)131- حفص بن غیاث نخعی میگوید: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که میفرمود: «خداوند روزه ماه رمضان را بر امتهای پیشین واجب نفرموده است.» پس من به آن حضرت عرض کردم: پس معنای آیه شریفه «یا أیها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلّکم تتّقون» چگونه خواهد بود؟ امام صادق علیهالسلام فرمود: «خداوند روزه ماه رمضان را تنها بر پیامبران پیشین واجب نمود، نه بر امتهای آنان، لکن این امت را گرامی داشت و روزه ماه رمضان را بر رسول خود صلی الله علیهوآله و بر امت او واجب نمود.»
(2)132- امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «ماه
1) (1)131- حدّثنا أبی رضی اللّه عنه قال: حدّثنا سعدبن عبداللّه عن القسم بن محمّد الاصفهانی عن سلیمان بن داود المنقری عن حفص بن غیاث النخعی قال: سمعت أباعبداللّه علیهالسلام یقول: إنّ شهر رمضان لم یفرض اللّه صیامه علی أحد من الأمم قبلنا فقلت له فقول اللّه عزوجل: «یا أیّها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون» قال: إنّما فرض اللّه صیام شهر رمضان علی الأنبیاء دون الأمم ففضّل به هذه الأمّة و جعل صیامه فرضا علی رسول اللّه صلی الله علیهوآله و علی أمتّه.
2) (2)132- حدّثنا الحسن بن محمّد بن سعید الهاشمی قال: حدّثنا فرات بن إبراهیم الکوفی قال: حدّثنا محمّدبن احمد بن علی الهمدانی قال: حدّثنا الحسن علی بن المعروف بأبی علی الشامی قال: حدّثنا عبداللّه بن سعید الزبرقانی قال: حدّثنا عبد الواحد بن غیاث قال: حدّثنا عاصم بن سلیمان قال: حدّثنا جویبر عن الضحاک عن امیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیهالسلام قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : شعبان شهری و شهر رمضان شهر اللّه فمن صام شهری کنت له شفیعا یوم القیامة و من صام شهر اللّه عزّوجلّ آنس اللّه وحشته فی قبره و وصل وحدته وخرج من قبره مبیضّا وجهه و أخذ الکتاب بیمینه و الخلد بیساره حتّی یقف بین یدی ربه عزّوجلّ فیقول: عبدی فیقولم لبیّک سیّدی فیقول عزوجل: صمت لی قال فیقول: نعم یا سیّدی فیقول تبارک و تعالی:
شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه خداست. پس کسی که ماه من را روزه بگیرد من در قیامت از او شفاعت خواهم نمود و کسی که ماه خدا را روزه بگیرد خداوند در قبر انیس او خواهد بود و وحشت و غربت او را برطرف خواهد نمود و چون در قیامت از قبر خارج میشود صورت او سفید ونامه عمل اوبه دست راست او و نامه مخلد و جاوید بودن او در بهشت به دست چپ او خواهد بود و چون در محضر پروردگار خود قرار میگیرد خداوند به او میفرماید: بنده من! پس او میگوید: لبیّک، سیّدی! پس خداوند به او میفرماید: تو برای من روزه گرفتی؟ او میگوید: آری، ای مولای من! پس خداوند به ملائکه خود میفرماید: دست بنده من را بگیرید و او را به [مقام قرب] من نزدیک کنید.
(1)و چون او را به مقام قرب الهی نزدیک میکنند، من به او میگویم: آیا
1) (1)خذوا بید عبدی حتّی تأتوا به منی فأوتی به فأقول: له صمت شهری فیقول نعم فاقول: انا اشفع لک الیوم قال: فیقول اللّه تبارک و تعالی: أما حقوقی فقد ترکتها لعبدی و أما حقوق خلقی فمن عفا عنه فعلی عوضه حتّی یرضی قال النبیّ صلی الله علیهوآله فآخذه بیده حتّی انتهی به إلی الصراط فأجدّه دحضا مزلقا لایثبت علیه اقدام الخاطئین فآخذ بیده فیقول لی صاحب الصراط من هذا یا
ماه من [یعنی ماه شعبان] را نیز روزه گرفتی؟ پس او میگوید: آری. پس من به او میگویم: امروز من از تو شفاعت خواهم نمود؛ و خدای متعال نیز به او میگوید: من حقوق خود را از بنده خویش بر داشتم و امّا نسبت به حقوق خلق من، پس هرکس او را حلال کند من به او پاداشی خواهم داد تا راضی شود.»
(1)رسول خدا صلی الله علیهوآله سپس فرمود: «پس من دست او را میگیرم و نزد صراط میبرم، ولی صراط برای او قابل عبور نخواهد بود و صاحب صراط به من میگوید: یا رسول اللّه! این کیست که با خود آوردهای؟ من میگویم: این فلان شخص از امت من است که ماه شعبان را برای رسیدن به شفاعت من روزه گرفته است و ماه رمضان را برای رسیدن به وعده خداوند روزه گرفته است. پس او با عفو خداوند از صراط عبور مینماید تابه در بهشت میرسد و من برای او دربهشت را میکوبم، پس رضوان به من میگوید: ما مأمور هستیم که امروز در بهشت را بر روی تو و امت تو بگشاییم.» سپس امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمود: «ماه رسول خدا صلی الله علیهوآله را روزه بگیرید تا
1) (1)رسول اللّه فاقول هذا فلان من أمّتی کان قد صام بالدنیا شهری ابتغاء شفاعتی و صام شهر ربه ابتغاء وعده فیجوز الصراط بعفواللّه عزّوجلّ حتّی ینتهی الی باب الجنتین فاستفتح له فیقول رضوان: لک امرنا أن نفتح الیوم و لامتک قال: ثمّ قال أمیرالمؤمنین علیهالسلام : صوموا شهر رسول اللّه صلی الله علیهوآله یکن لکم شفیعا وصوموا شهر اللّه تشربوا من الرحیق المختوم.
او در قیامت شفیع شما باشد و ماه خدا را روزه بگیرید تا از نوشابههای مهر زده بهشتی بنوشید.»
(1)133- عبداللّه بن عباس میگوید: از رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که میفرمود: «همانا برای رسیدن ماه مبارک رمضان بهشت را از این ماه تا ماه رمضان بعد آراسته و زینت میکنند و چون شب أوّل ماه رمضان میرسد از زیر عرش بادی میوزد به نام متنزّه [منزّه] و برگهای درختان بهشتی و درهای بهشت را بر هم میزند و صدای طنین انداز شیرینی از آن شنیده میشود که تاکنون صدایی زیباتر از آن شنیده نشده است. پس حوریان بهشتی زینت میکنند و بر شرفههای بهشتی میایستند و میگویند: آیا خواستگاری هست که به نزد خدا از ما خواستگاری کند وما با او ازدواج نماییم؟ (2)سپس آنان به رضوان [خازن بهشت] میگویند: ای رضوان! این چه
1) (1)133- حدّثنا أبوالحسن علی بن عبداللّه بن الأحمدانی الأسواری الفقیه قال: حدّثنا مکی بن احمد بن سعدویه البروغی قال: حدّثنا احمدبن عبداللّه الفقیه قال: حدّثنا ابوعمرو یعقوب بن یوسف القزوینی ببغداد قال أبوالقاسم بن الحکم العری قال: حدّثنا هاشم بن الولید عن حماد بن سلیمان السدوسی قال: حدّثنا شیخ یکنّی أبا الحسن عن الضحاک بن مزاحم عن عبداللّه بن عباس إنّه سمع رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول:
2) (2)إنّ الجنّة لتحبرو تزیّن من الحول إلی الحول لدخول شهر رمضان فإذا کانت أوّل لیلة من شهر رمضان هبت ریح من تحت العرش یقال لها: المنتزّه یصفق ورق الأشجار من الجنّة و حلق المصاریع فیسمع من ذلک طنین لم یسمع صوت بأحسن منه فتتزیّن الحورالعین تقف بین شرف الجنّة فینادین هل من خاطب إلی اللّه عزّوجلّ فنتزوجه ثمّ قالت الملائکة یا رضوان ما هذه اللیلة فیلبّیهنّ بالتلبیة ثمّ یقول: یا خیرات حسان هذه أوّل لیلة من شهر رمضان فتحت الجنان للصائمین من أمّة محمّد و یقول اللّه عزّوجلّ یا رضوان افتح ابواب الجنان یا مالک أغلق ابواب الجحیم عن الصائمین القائمین من أمّة محمّد یا جبرئیل اهبط الی الارض فصفد مردة الشیاطین و غلهم بالأغلال ثمّ اقذفهم فی لجج البحار حتّی لایفسدوا فی أمّة حبیبی صیامهم قال:
شبی است؟ او پاسخ آنان را با لبیّک میدهد و میگوید: ای زنان نیکوی بهشتی! این شب، شب اول ماه رمضان است که درهای بهشت برای روزه داران از امت محمّد صلی الله علیهوآله گشوده شده است.
سپس خداوند عزّوجلّ به رضوان میفرماید: ای رضوان! درهای بهشت را باز کن، و به مالک دوزخ نیز میفرماید: ای مالک! درهای دوزخ را بر روی روزه داران و شب خیزان از امت محمّد( صلی الله علیهوآله ) ببند، و به جبرئیل میفرماید: ای جبرئیل! به زمین هبوط کن و شیاطین را زنجیر کن و آنان را در درّههای دریاها بینداز تا در بین امت حبیب من رخنه نکنند و روزههای آنان را فاسد ننمایند.»
(1)سپس رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «پس از آن خداوند ملائکه خود را در
1) (1)و ینزل اللّه عزّوجلّ ملائکته فی کلّ لیلة فی شهر رمضان ثلاث مرات یقول اللّه عزّوجلّ هل من سائل فاعطیه سؤله هل من تائب فاتوب علیه هل من مستغفر فاغفرله من یقرض الملی غیر المعدم والوفی غیرالظلوم فان اللّه تبارک و تعالی فی کلّ یوم من شهر رمضان عند الافطار عتیق من النار فإذا کانت لیلة الجمعة و یوم الجمعة أعتق فی کلّ ساعة منهما ألف ألف عتیق من النار کلهم قد استوجبوا العذاب فإذا کان فی آخر یوم من شهر رمضان أعتق فی ذلک الیوم بعدد ما اعتق من أوّل الشهر الی آخره فإذا کان لیلة القدر أمراللّه عزّوجلّ جبرئیل فهبط فی کوکبة من الملائکة إلی الارض ومعه لواء أخضر فیرکز اللواء علی ظهر الکعبة وله ستّمأة جناح منها جناحان لاینشرهما الا فی لیلة القدر فینشرهما فی تلک اللیلة فیتجاوز المشرق و المغرب و یبث جبرئیل علیهالسلام الملائکه فی هذه الامة فیسلمون علی کلّ قائم و قاعد و مصلّ و ذاکر و یصافحونهم و یؤمّنون علی دعائهم حتّی یطلع الفجر فإذا طلع الفجر نادی جبرئیل یا معشر الملائکه الرحیل الرحیل فیقولون یا جبرئیل ما صنع اللّه فی حوائج المؤمنین من امه محمّد؟ فیقول:
هر شب از ماه رمضان سه مرتبه فرو میفرستد و آنان از ناحیه خداوند میگویند: آیا سؤال کنندهای هست که من خواسته او را عطا کنم؟ و آیا توبه کنندهای هست که من توبه او را بپذیرم؟ و آیا استغفار کنندهای هست که من او را بیامرزم؟ و آیا کسی هست که به خدای بی نیاز عادل خود قرض بدهد؟
(1)همانا خدای تبارک و تعالی در هر روزی از ماه مبارک هنگام افطار
1) (1)إنّ اللّه عزّوجلّ قد نظر إلیهم فی هذه اللیلةو غفر لهم الا أربعة فقیل: یارسول اللّه من هؤلاء الاربعة قال: رجل مات مدمن خمر و عاق و الدیه و قاطع رحم و مشاخن قیل یا رسول اللّه و ما المشاخن؟ قال: هو المصارم فإذا کانت لیلة الفطر سمّیت تلک اللیلة لیلة الجائزة فإذا کانت غداة الفطرة بعث اللّه عزّوجلّ الملائکة فی کلّ البلاد فیهبطون إلی الأرض فیطوفون (علی) إلی أفواه السکک فینادون بصوت یسمعه جمیع من خلق اللّه إلا الجن و الانس فیقولون یا أمّة محمّد اخرجوا إلی ربّکم رب کریم یعطی الجزیل و یغفر العظیم فإذا برزوا إلی مصلاّهم یقول اللّه عزوجل:
عدهای را از آتش دوزخ آزاد مینماید، و چون شب جمعه و روز جمعه میرسد در هر ساعتی هزارهزار نفر را از آتش دوزخ آزاد مینماید که همه آنها مستحق عذاب بودهاند، و هنگامی که روز آخر ماه رمضان میشود به اندازه آنچه از اول تا آخر ماه رمضان آزاد نموده آزاد خواهد نمود. سپس فرمود: در شب قدر خداوند جبرئیل را در بین عدهای از ملائکه به زمین میفرستد و او پرچم سبزی را همراه خود میآورد و بر بام کعبه نصب مینماید؛ آن پرچم ششصد بال داردکه دو بال آن را تنها در شب قدر باز مینماید و بیش از مشرق تا مغرب را احاطه میکند؛ و در آن شب جبرئیل علیهالسلام ملائکه را در بین این امت منتشر مینماید و آنان بر هر روزه دار و نمازگزار و ذاکر خدا سلام میکنند و با آنان مصافحه مینمایند و دعاهای آنان را آمین میگویند تا صبح طلوع کند و چون طلوع فجر میشود جبرئیل ندا میکند: ای ملائکه! باز گردید! باز گردید! پس ملائکه میگویند: ای جبرئیل! خداوند با حوایج مؤمنین از امت محمّد صلی الله علیهوآله چه کرد؟ جبرئیل در پاسخ میگوید: خداوند در این شب به آنان نظر رحمت نمود، و همه آنان را بخشید، جز چهار نفر را.» گفته شد: یا رسول اللّه! آن چهار نفر کیانند؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «شخصی که اهل شراب باشد [و توبه نکند]، و کسی که عاق والدین باشد، و کسی که قاطع رحم باشد، و کسی که مشاخن باشد.» گفته شد: یا رسول اللّه! مشاخن کیست؟ فرمود: «مشاخن کسی است که به مردم توهین میکند.»
سپس فرمود:
(1)و چون شب عید فطر میرسد آن شب، شب جایزه است و چون صبح عید فطر میرسد خداوند متعال ملائکه خود را به همه بلاد و شهرها میفرستد و آنان به زمین هبوط میکنند و با صدایی که همه خلایق جز جنّ و انس میشنوند صدا میزنند: ای امت محمّد! برخیزید برای گرفتن جایزه بزرگ خود از پروردگار کریم! همانا او امرزو [روز عید فطر] به بندگان روزه دار خود پاداش فراوان و آمرزش بزرگی عطا میکند. و هنگامی که مردم [برای نماز عید فطر] به مصلای خود میروند، خداوند به ملائکه خود میفرماید: ای ملائکه! پاداش اجیر هنگامی که عمل خود را به پایان میرساند چیست؟ ملائکه میگویند: پروردگارا، باید پاداش کار او به طور کامل داده شود. پس خداوند عزّوجلّ به ملائکه
1) (1) یاملائکتی ما جزاء الأجیر إذا عمل عمله؟ فیقول الملائکة إلهنا و سیدنا جزاؤه أن توفیّه أجره قال: فیقول عزوجل: فانی أشهدکم ملائکتی أنّی قد جعلت ثوابهم عن صیامهم شهر رمضان و قیامهم رضائی و مغفرتی و یقول جل جلاله: یا عبادی سلونی فوعزّتی و جلالی لا تسألونی الیوم شیئا فی جمعکم لآخرتکم إلاّ أعطیتکم ولدنیاکم إلاّ نظرت لکم و عزّتی لأسترنّ علیکم عثراتکم ما رأیتمونی و عزّتی لا اخزینّکم و لا أفضحنّکم بین یدی أصحاب الخلود إنصرفوا مغفورا لکم قدأرضیتمونی فرضیت عنکم فتعرج الملائکة و تستبشر بما یعطی اللّه عزّوجلّ هذه الأمة اذا أفطروا من شهر رمضان.
خود میفرماید: شما گواه باشید که من پاداش روزه ماه مبارک رمضان و عبادت آنان را در شبهای این ماه رضایت و خشنودی خود و آمرزش آنان قرار دادم.
(1)سپس خدای متعال میفرماید: ای بندگان [روزه دار] من! به عزت و جلالم سوگند، امروز شما هیچ درخواستی برای آخرت خود نخواهید نمود جز آن که من به شما عطا خواهم نمود و برای دنیای خود نیز هر چه درخواست کنید برای شما ذخیره خواهم کرد، سوگند به عزّتم که لغزشهای شما را میپوشانم و شما را بین اصحاب خلود [یعنی اهل بهشت] مفتضح و رسوا نخواهم نمود. پس شما از مصلای خود آمرزیده باز گردید، همانا شما مرا خشنود کردید و من نیز از شما خشنود شدم. پس ملائکه با خشنود شدن از پاداش خداوند به این امت، در پایان ماه مبارک رمضان به آسمان بالا میروند.»
(2)134- سلمان فارسی میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله در آخرین روز از ماه
1) (1)قال ابوعمرو القزوینی: سألنی عن هذا الحدیث الحسن بن عرفةالعبدی سنة ستّ و أربعین فحدّثنه به و کان الحسن یحدّث عن رجل عن قاسم بن الحکم العرنی
2) (2)134- حدّثنا ابوالحسن علی بن عبداللّه بن أحمد الأسوری قال: حدّثنا مکّی بن أحمد بن سعدویه البردعی قال: أخبرنا ابواسحاق إبراهیم بن سححون قال: حدّثنا عمروبن زبال ابوحفص قال: خاتم بن عبیدة قال: حدّثنا علی بن حجر قال: حدّثنا یوسف بن زیاد عن همام بن یحیی عن علی بن زید بن جذعان عن سعید بن المسیب عن سلمان الفارسی قال: خطبنا رسول اللّه صلی الله علیهوآله فی آخر یوم من شعبان فقال: ایّها الناس فانه قد أظلکم شهر عظیم شهر مبارک شهر فیه لیلة خیر من ألف شهر جعل اللّه صیامه فریضة، من تقرّب فیه بخصلة من خصال الخیر کان کمن أدّی فریضة فیما سواه و من أدی فیه فریضة کمن أدی سبعین فریضة فیما سواه (و هو) فهو شهر الصبر و الصبر ثوابه الجنّة و شهر المواساة و شهر یزاد فیه الرزق للمؤمنین من فطّر فیه صائما کان مغفرة لذنوبه و عتق رقبة من النار من غیر أن ینتقص من اجره شیئا،
شعبان برای ما خطبهای خواند و فرمود: «ای مردم! ماه مبارک رمضان بر شما سایه افکنده و آن ماه بزرگی است و در آن شبی وجود دارد که بهتر از هزار ماه است. خداوند روزه این ماه را واجب نموده و هرکس در این ماه به خصلتی از خصلتهای نیک دست یابد مانند کسی خواهد بود که واجبی را در غیر این ماه انجام داده باشد؛ و هرکس واجبی از واجبات خداوند رادر این ماه انجام دهد مانند کسی خواهد بود که هفتاد واجب الهی را در غیر این ماه انجام داده باشد.»
سپس فرمود: «این ماه ماه صبر است و پاداش صبر بهشت است، و این ماه، ماه مواسات و کمک و انجام حوایج مؤمنین است. در این ماه روزی مؤمنین فراوان میگردد و هرکس در این ماه به یک روزه دار مؤمن افطاری بدهد گناهان او آمرزیده میشود و از آتش دوزخ آزاد میگردد.»
(1)گفته شد: یا رسول اللّه! همه ما قدرت و توان افطاری دادن نداریم.
1) (1)قیل: یا رسول اللّه لیس کلنا بحد ما یفطر به الصائم فقال صلی الله علیهوآله یعطی اللّه هذا الثواب من فطّر صائما علی قطرةمن لبن أو شربة من ماء و من أشبع صائما سقاه اللّه من حوضه شربة لایظمأ بعده حتّی یدخل الجنّة و هو شهر أوله رحمة و أوسطه مغفرة و آخره عتق من النار ومن خفّف فیه عن مملوکه غفراللّه له واعتقه من النار فاستکثروا فیه من أربع خصال خصلتین ترضون بهما ربّکم و خصلتین لاغنی بکم عنهما فأمّا الخصلتان اللتان ترضون بهما ربّکم فشهادة أن لا إله إلاّ اللّه و تستغفرونه و أمّا اللتان لا غنی بکم عنهما فتسألون اللّه الجنّة و تتعوذون به من النار.
رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: [خداوند کریم است] او این پاداش را به کسی که با مختصری از شیر و یا شربتی از آب افطاری بدهد نیز خواهد داد و هرکس روزه داری را غذای کامل بدهد و او را سیر کند خداوند از حوض خود در قیامت چنان او را سیر خواهد نمود که پس از آن تشنه نشود تا وارد بهشت گردد.»
سپس فرمود: «این ماهی است که اول آن رحمت و وسط آن آمرزش و آخر آن آزاد شدن از آتش دوزخ است و هرکس دراین ماه بر مملوک [و اجیر] خود تخفیف بدهد و کار را بر او سبک کند [تا بتواند روزه بگیرد[ خداوند او را میآمرزد و از آتش دوزخ آزاد مینماید.»
آن گاه فرمود: «در این ماه برای به دست آوردن چهار خصلت بکوشید؛ با دو خصلت آن خدای خویش را خشنود کنید و با دو خصلت دیگر که چارهای جز انجام آنها را ندارید، نجات خویش را دریابید. اما آن دو خصلتی که مایه خشنودی خدای شما میشود یکی شهادت و گواهی به یگانگی خداوند و گفتن لا إله إلاّ اللّه است و دیگری استغفار و درخواست آمرزش است؛ و اما آن دو خصلتی که چارهای از آنها ندارید
یکی این است که فراوان از خداوند درخواست بهشت بکنید و دیگری این استکه فراوان از او درخواست آزاد شدن از آتش دوزخ را بنمایید.»
(1)135- همان حدیث قبل به روایت دیگری از سلمان رضی اللّه عنه.
(2)136- جابربن عبداللّه انصاری میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «پنج چیز در ماه مبارک رمضان به امت من داده شده است که به هیچ امت دیگری از امتهای پیامبران گذشته داده نشده است: (3)1- در شب اول ماه مبارک رمضان خداوند به آنان نظر رحمت
1) (1)135- و حدّثنا بهذا الحدیث أبومحمّد عبداللّه بن حامد (خالد) قال: حدّثنا حامد (بن محمّد) الرقاء الهروی قال: حدّثنا الحسین بن ابن ادریس قال: حدّثنا علی بن حجر قال: حدّثنا یوسف بن زیاد عن همام بن یحیی عن علی بن زید عن سعید بن المسیّب عن سلمان قال: خطبنا رسول اللّه صلی الله علیهوآله فی آخر شعبان و ذکر الحدیث مثله سواء.
2) (2)136- و حدّثنا أبوالحسن محمّد بن عمرو علی بن عبداللّه البصری قال: حدّثنا ابوالفضل أحمدبن محمّد بن حمدون النسایی قال: حدّثنا محمّدبن عبداللّه الأزدی ببغداد و کان ثقة قال: حدّثنا الحسن بن عبدالوهاب بن عطا قال: حدّثنا الهیثمّ بن أبی الحداری عن زید العمی عن أبی نضرة عن جابر بن عبداللّه عن النبی صلی الله علیهوآله قال: أعطیت أمّتی فی شهر رمضان خمسا لم یعطّن أمّة نبی قبلی.
3) (3)امّا واحدة - فإذا کان أوّل لیلة من شهر رمضان نظر اللّه إلیهم و من نظر اللّه إلیه لم یعذبه أبدا.
میافکند و کسانی که خداوند به آنان نظر رحمت نماید هرگز آنان را عذاب نخواهد نمود؛
(1)2- بوی دهان آنان در وقت افطار نزد خداوند از بوی مشک بهتر خواهد بود؛ (2)3- ملائکه رحمت در شب و روز ماه مبارک رمضان برای آنان استغفار مینمایند؛ (3)4- خداوند به بهشت دستور میدهد که خود را برای بندگان [روزه دار] آماده و زینت کند شاید سختیهای آنان در دنیا به پایان برسد و به بهشت و دار کرامت خدا وارد شوند؛ (4)5- هنگامی که شب آخر ماه رمضان میرسد خداوند همه آنان را میآمرزد.» پس مردی عرض کرد: یا رسول اللّه: مگر شب قدر خداوند آنان را نمیآمرزد؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «مگر تو نمیبینی که کارگران هنگامی که از کار خود فارغ میگردند مزد آنان داده میشود؟»
1) (1)و أمّا الثانیة - فإنّ خلوف أفواههم حین یمسون أطیب عنداللّه من ریح المسک.
2) (2)و أمّا الثالثة - فإنّ الملائکة یستغفرون لهم فی لیلهم و نهارهم.
3) (3)و أمّا الرابعة - فإنّ اللّه عزّوجلّ یأمر جنته أن استعدّی و تزیّنی لعبادی فیوشک أن یذهب عنهم نصب الدنیا و أذاها و بصیروا إلی جنتی وکرامتی.
4) (4)و أمّا الخامسة - فإذا کان آخر لیلة غفر لهم جمیعا فقال رجل: لیلة القدر یا رسول اللّه؟ قال: ألم تر إلی العمّال إذا فرغوا من أعمالهم وفوا.
(1)137- جابربن عبداللّه میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «به امت من در ماه مبارک رمضان پنج چیز داده شده که به امت هیچ پیامبری قبل از من داده نشده است...» ادامه این سخنان در حدیث قبل بیان شد. (2)138- ابوسعید خدری میگوید: از رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که میفرمود: «هرکس ماه رمضان را روزه بگیرد، در حالی که حدود آن را بشناسد و آنچه شایسته حرمت ماه رمضان است را [مانند ایمان و خلوص و حفظ زبان و حفظ حیا و عفّت و گوش و چشم و سایر اعضای بدن از گناه را] رعایت کند گناهان گذشته او آمرزیده میشود.»
1) (1)137- حدّثنا بهذا الحدیث أبومحمّد عبداللّه بن حامد قال: أخبرنی إبراهیم بن محمّد عن الهیثمّ بن الحراری عن زید العمی عن أبی نضرة قال: سمعت جابربن عبداللّه یقول: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله أعطیت أمّتی فی شهر رمضان خمسا لم یعطهنّ أمّة نبیّ قبلی و ذکر الحدیث مثله سواء.
2) (2)138- حدّثنا أبو الحسن محمّدبن عمرو بن علی بن عبداللّه البصری قال: حدّثنا أبو عمرو محمّدبن خالد (جابر) البخاری قال: حدّثنا أبوسهل محمّدبن عبداللّه بن سهل المطوعی قال: حدّثنا سفیان بن عبدالحکیم قال: أخبرنی یحیی بن عبداللّه السلمی قال: حدّثنا عبداللّه بن المبارک قال: حدّثنا یحیی بن أیوب قال: حدّثنا عبداللّه بن قریط عن عطاء بن یسار عن أبی سعید الخدری قال: سمعت رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: من صام شهر رمضان یعرف حدوده و یتحفّظ کما یتبغی له أن یتحفّظ فقد کفر ما کان قبله.
(1)139- ابوهریره میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله [همواره قبل از ماه رمضان] خطبهای میخواند و میفرمود: «ای مردم! هرکس ماه رمضان را همراه با سکوت و حفظ گوش و چشم و زبان - از دروغ و حرام و غیبت و آزار به مردم - روزه بگیرد مقام او در قیامت بالا میرود تا در کنار حضرت ابراهیم خلیل الرحمان علیهالسلام قرار میگیرد.»
(2)140- عایشه میگوید: از رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که میفرمود:
1) (1)139- حدّثنا ابوالحسن محمّدبن عمرو بن علی البصری قال: حدّثنا أبو عمرومحمّدبن جابر البخاری قال: حدّثنا أبو سهل المطوعی قال: حدّثنی سفیان بن عبدالحکیم قال: حدّثنا یحیی بن عبداللّه السلمی قال: حدّثنا عبداللّه بن المبرد قال: حدّثنا إسماعیل بن جعفر عن محمّدبن عمرو عن أبی سلمة عن أبی هریرة قال: کان رسول اللّه صلی الله علیهوآله یخطب فقال فی خطبته: أیّها الناس من صام شهر رمضان فی إنصات و سکون و کف سمعه و بصره و لسانه من الکذب و الحرام و الغیبة و الأذی قرب یوم القیامة حتّی تمسّ رکبتیه رکبة إبراهیم خلیل الرحمان علیهالسلام.
2) (2)140- حدّثنا ابوالحسن محمّدبن عمرو بن علی البصری قال: حدّثنا أبو عمرو أحمدبن محمّد البستری ببستر قال: حدّثنا أبوجعفر احمدبن یحیی بن زهیر العسری قال: حدّثنا جریر بن عبدالرحمن عن أبی أسحاق عن مسروق عن عایشة أنها قالت سمعت رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: ما من عبد أصبح صائما إلا فتحت له أبواب السماء إلی أن تواری بالحجاب فان صلّی رکعة أو رکعتین تطوّعا أضائت له السموات نورا من أزواجه الحورالعین و قلن الّلهمّ اقبضه الینا فقد إشتقنا إلی رؤیته و إن هلّل او سبّح تلقاه سبعون ألف ملک یکتبون إلی أن تواری بالحجاب.
«هیچ بندهای روزه دار نمیشود جز آن که درهای آسمان [از رحمت الهی] به روی او گشوده میگردد تا وقتی که خورشید غروب کند و اگر یک رکعت و یادو رکعت نماز مستحبّی بخواند همسران او از حورالعین بهشتی با نور خود آسمانها راروشن میکنند و میگویند: خدایا، او رابه سوی ما بفرست، همانا ما مشتاق دیدار او هستیم. و اگر در بین روز «لا اله إلاّ اللّه» و یا «سبحان اللّه» بگوید هفتاد هزار از ملائکه او رااحاطه میکنند وتا آخر روز تهلیل و تسبیح او را مینویسند.»
(1)141- ابوسعید خدری میگوید: روزی رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود:
1) (1)141- أخبرنا ابوالحسن محمّدبن علی بن الشاه بمرو الرود قال: حدّثنا ابوبکر محمّدبن إبراهیم بن عبداللّه بن یعقوب الأنطاکی بانطاکیة قال: حدّثنا محمّدبن أحمد بن أبی جعفر الحلبی بالصیصیة قال: حدّثنا الصیعیة الکبیر بن المعانی قال: حدّثنا محمّدبن مروان قال: حدّثنا داود بن أبی هند (عند) عن أبی نضرة عن عطاء بن أبی ریاح عن أبی سعید الخدری إنّ رسول اللّه صلی الله علیهوآله قال ذات یوم: إن ابواب السماء لتفتح فی أوّل لیلة من شهر رمضان ثمّ لا تغلق إلی آخر لیلة منه و لیس من عبد یصلّی فی لیلة منها إلا کتب اللّه له بکلّ سجدة الفا و خمسمأة حسنة و یبنی له بیت فی الجنّة من یاقوتة حمراء لها سبعون ألف باب فإذا صام یومامن شهر رمضان غفرله کلّ ذنب تقدم إلی ذلک الیوم من شهر رمضان و کان کفّارة إلی مثلها من الحول و کان له بکلّ یوم یصومه من شهر رمضان قصر له ألف باب من ذهب واستغفرله سبعون ألف ملک یدعونه إلی ان تواری بالحجاب و کان له بکلّ سجدة یسجدها من لیل أو نهار شجرة یسیرفیها الراکب ألف عام.
«درهای آسمان در شب اول ماه رمضان گشوده میشود و تا شب آخر ماه گشوده است و هیچ بندهای نیست که در شبی از شبهای ماه رمضان نماز [مستحبی] بخواند جز آن که خداوند به واسطه هر سجدهای که میکند یک هزار و پانصد حسنه برای او مینویسد و برای او در بهشت خانهای از یاقوت سرخ بنا میگردد که هفتاد هزار در دارد و بر هر دری قصری از طلا مزّین به یاقوت سرخ قرار دارد و هر قصری هفتاد هزار در دارد و هنگامی که مؤمن یک روز از ماه رمضان را روزه میگیرد گناهان گذشته او تاآن روز بخشوده میگردد و آنروز کفاره گناهان او تا سال آینده نیز خواهد بود و خداوند به جای هر روزی که از ماه رمضان روزه میگیرد قصری به او میدهد که هزار در از طلا دارد و هفتاد هزار از ملائکه برای او استغفار میکنند تا آن روز به پایان برسد و برای اوست به هر سجدهای که در شب و یا روز میکند درختی در بهشت که یک اسب سوار میتواند هزار سال در زیر آن حرکت کند.»
(1)142- ابن عباس میگوید: از رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که میفرمود:
1) (1)142- حدّثنا أبومحمّد عبدوس بن علی بن العباس الجرجانی قال: حدّثنا أبوالقاسم عبیداللّه بن یعقوب بن یوسف الرازی قال: حدّثنا محمّد بن یونس الکریمی قال: حدّثنا ابوعامر قال: حدّثنا زمعة عن سلمة عن عکرمة عن ابن عباس قال: سمعت رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول: قال اللّه عزّوجلّ کلّ عمل ابن آدم هوله غیر الصیام هولی و أنا اجزی به والصیام جنّة العبد المؤمن من النار یوم القیامة کما یقی أحدکم سلاحه فی الدنیا و لخلوف فم الصائم أطیب عنداللّه عزّوجلّ من ریح المسک و إنّ للصائم فرحتین حین یفطر فیطعم و یشرب و حین یلقانی فأدخله الجنّة.
خدا میفرماید: «همه اعمال فرزند آدم از اوست جز روزه او که آن از من است و من پاداش آن را میدهم [من پاداش او هستم]. و روزه در روز قیامت سپر بنده مؤمن است در مقابل آتش دوزخ همان گونه که شخص مجاهد به وسیله سپر از خود محافظت مینماید.»
سپس فرمود: «و بوی دهان مؤمن روزه دار نزد خداوند از بوی مشک بهتر است و خداوند میفرماید: دو ساعت برای روزهدار ساعت مسرّت و شادی است: یکی هنگام افطار که میخورد و میآشامد و دیگری هنگام ملاقات من [در ساعت مرگ یا قیامت [که من او را داخل بهشت خواهم نمود.»
(1)143- عبداللّه بن مسعود میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «سوگند
1) (1)143- حدّثنا ابومحمّد عبدوس بن علی بن العباس الجرجانی قال: حدّثنا أبوعمران موسی بن الحسین الباغشی المؤدب قال: حدّثنا أبوعبداللّه محمّدبن أحمد القرشی(القرمی) قال: أخبرنا الحسین بن علی بن خالد قال: حدّثنا معروف بن الولید قال: حدّثنا سعدبن عبدالله قال: حدّثنا ابوطیبة عن کرد بن وبرد الحاد عن الربیع بن خیثم عن عبداللّه بن مسعود عن النبی صلی الله علیهوآله : و الذی بعثنی بالحق أن جبرئیل أخبرنی عن اسرافیل عن ربّه تبارک و تعالی أنه قال: من صلّی فی آخر لیلة من شهر رمضان عشر رکعات یقرأ فی کلّ رکعة فاتحة الکتاب مرّة و قل هواللّه أحد، عشر مرّات و یقول فی رکوعه و سجوده عشر مرات: سبحان اللّه والحمد لله و لا إله إلاّ اللّه و اللّه اکبر و یتشهّد فی کلّ رکعیتن ثمّ یسلم فإذا فرغ من آخر عشر رکعات قال بعد فراغه من التسلیم:استغفراللّه، ألف مرة، فإذا فرغ من الاستغفار سجد و یقول فی سجوده: «یا حیّ یا قیّوم یا ذاالجلال و الاکرام یا رحمن الدنیا و الآخرة و رحیمهما یا أرحم الراحمین یا إله الأوّلین و الآخرین إغفرلنا ذنوبنا و تقبّل منّا صلوتنا و صیامنا و قیامنا»
به خدایی که مرا به حق به پیامبری مبعوث نمود، همانا جبرئیل از اسرافیل، از پروردگار متعال نقل نمود که خداوند میفرماید: هرکس در شب آخر ماه رمضان ده رکعت نماز بخواند و در هر رکعت سوره حمد را یک مرتبه و سوره «قل هواللّه احد» را ده مرتبه بخواند و در هر کدام از رکوع وسجود خود ده مرتبه بگوید:
(1)«سبحان اللّه و الحمدللّه و لا اله الاّ اللّه و اللّه اکبر» و پس از هر دو رکعت تشهد و سلام بگوید و بعد از سلام آخر هزار مرتبه «استغفراللّه»
1) (1)قال النبی صلی الله علیهوآله : و الذی بعثنی بالحق أنه لا یرفع رأسه من السجود حتّی یغفراللّه له و یتقبّل منه شهر رمضان و یتجاوز عن ذنوبه و إن کان قد اذنب سبعین دنبا کلّ ذنب أعظم من ذنوب العباد ویتقبّل من جمیع أهل الکورة التی هو فیها و قال النبی صلی الله علیهوآله لجبرئیل علیه السلام:
بگوید و چون از استغفار فارغ گردید به سجده برود و بگوید «یا حیّ یا قیّوم یا ذالجلال و الإکرام یارحمان الدنیا و الآخرة و رحیمهما یا أرحم الراحمین و یا إله الأوّلین و الآخرین اغفرلنا ذنوبنا و تقبّل منّا صلاتنا و صیامنا و قیامنا»، سوگند به خدایی که مرا به حق به پیامبری مبعوث نموده، سر از سجده خود بر نمیدارد جز آن که خداوند او را میآمرزد و روزه ماه رمضان را از او قبول میکند و از گناهان او میگذرد؛ گرچه هفتاد گناه کرده باشد که هرگناهی از آن بزرگتر از گناهان بندگان خدا باشد، و به واسطه او خداوند عبادت همه اهل شهر او رانیز میآمرزد.»
(1)آن گاه رسول خدا صلی الله علیهوآله به جبرئیل علیهالسلام فرمود: «ای جبرئیل! آیا خداوند عبادت او را به طور خاص و ویژه در ماه رمضان میپذیرد و عبادت همه اهل شهر او را به طور عام؟ جبرئیل علیهالسلام فرمود: «آری، به خدایی که تو رابه پیامبری مبعوث نموده، این به واسطه کرامت و بزرگی منزلت این بنده در پیشگاه خداوند است که به واسطه او از او و از همه اهل شهر او نماز و روزه و عباداتشان را میپذیرد و گناهان آنان را میآمرزد و دعاهای آن بنده را نیز مستجاب مینماید.»
1) (1)یا جبرئیل یتقبّل اللّه منه خاصة شهر رمضان و من جمیع اهل بلاده عامة قال: نعم والذی بعثک أنه من کرامته علیه و عظم منزلته لربّه یتقبّل اللّه منه و منهم صلاتهم و صیامهم و قیامهم و یغفرلهم ذنوبهم و یستجیب له دعائه و الذی بعثنی بالحقّ أنّه متی صلّی هذه الصلاة واستغفر هذا الاستغفار یتقبّل اللّه منه صلاته و صیامه و قیامه و یغفرله و یستجیب دعائه لدیه لأنّ اللّه جلّ جلاله یقول فی کتابه: استغفروا ربّکم إنّه کان غفّارا و یقول:
(1)سپس رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «سوگند به خدایی که مرا به حق به پیامبری مبعوث نمود، هنگامی که بنده خدا این نماز را میخواند و این استغفار را مینماید نماز و روزه و عبادات او را میپذیرد و او را میآمرزد و دعای او را مستجاب مینماید؛ چرا که خداوند در کتاب خود میفرماید: «استغفروا ربّکم إنّه کان غفّارا) و میفرماید: (استغفروا ربّکم ثمّ توبوا إلیه» و میفرماید: «و الذین إذا فعلوا فاحشةً أو ظلموا أنفسهم ذکروا اللّه فاستغفروا لذنوبهم و من یغفر الذنوب إلاّ اللّه» و میفرماید: «و أن استغفروا ربّکم ثمّ توبوا الیه یمتّعکم متاعا حسنا إلی أجل مسمّی و یؤت کلّ ذی فضل فضله» و میفرماید: «و استغفروا إنّه کان توّابا».» رسول خدا صلی الله علیهوآله سپس فرمود: «این [نماز و استغفار] هدیه مخصوص خداوند برای من و امت من است و خداوند به امتهای دیگر چنین هدیهای را عطا نفرموده است.»
1) (1)و استغفروا ربّکم ثمّ توبوا إلیه و قال: و الذین اذافعلوا فاحشة أو ظلموا أنفسهم ذکروا اللّه فاستغفروا لذنوبهم و من یغفر الذنوب إلاّ اللّه و یقول عزوجل: و أن استغفروا ربّکم ثمّ توبوا الیه یمتّعکم متاعا حسنا إلی أجل مسمی و یؤت کلّ ذی فضل فضله و قال عزوجل: و استغفره إنّه کان توّابا و قال النبی صلی الله علیهوآله : هذه هدیة لی خاصة و لامتی من الرجال و النساء لم یعطها اللّه عزّوجلّ أحدا ممّن کان قبلی من الأنبیاء و غیرهم.
(1)144- ابوهریرة میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هرکس شب قدر را از روی ایمان و خلوص به عبادت سپری کند گناهان گذشته او بخشیده خواهد شد.» او میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله همیشه شب قدر را احیا میگرفت، لکن به پایان نمیرساند.
(2)145- ابن عباس میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هرکس ماه
1) (1)144- حدّثنا ابوأحمد محمّدبن جغعر البندار الشافعی بفرغانة قال: حدّثنا محمّدبن الحسن القاضی أبوعلی التمار قال: حدّثنا جعفربن محمّد المستفاض الفریانی القاضی قال: حدّثنا عبدالأعلی بن حماد البرسی قال: حدّثنا سفیان بن عیینة عن الزهری عن أبی سلمة عن أبی هریرة قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : من قام لیلة القدر ایمانا و احتسابا غفرله ما تقدم من ذنبه و کان رسول اللّه صلی الله علیهوآله یحییه و لا یختمه.
2) (2)145- حدّثنا أبو أحمدمحمّدبن جعفر البندار قال: حدّثنا جعفربن محمّد بن نوح قال: حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن أحمد بن حماد قال: حدّثنا عبدالرحیم بن زید عن أبیه عن سعید بن جبیر عن ابن عباس قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : من أدرک شهر رمضان بمکّة فصامه و قامه بما تیّسرله عدل مأة ألف شهر فیما سواه من البلد و کان له بکلّ یوم حملان فرس فی سبیل اللّه و کلّ لیلة حملان فرس فی سبیل اللّه فی کلّ لیلة عتق رقبة و کلّ یوم صدقة و کلّ لیلة صدقة و کلّ یوم شفاعة و کلّ لیلة شفاعة و کلّ یوم درجة.
رمضان را در مکه درک کند و روزهای آن را روزه بگیرد و شبهای آن رابه آنچه برای اوممکن است به عبادت مشغول باشد مانند آن استکه یکصد هزار ماه در غیر ماه رمضان در مکه عبادت کرده باشد و برای اوست در هر روزی و هر شبی پاداش دوبار اسب که در راه خدا انفاق نماید و پاداش یک بنده که در راه خدا آزاد کند و برای هر روز و هر شبی از ماه رمضان برای او پاداش صدقه و حق شفاعت و درجهای در بهشت خواهد بود.»
(1)146- حضرت کاظم علیهالسلام فرمود: «هرکس شب قدر غسل کند و آن شب را تا طلوع فجر احیا بدارد از گناهان خود خارج میشود.» (2)147- اسماعیل بن مهران میگوید: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که
1) (1)146- حدّثناأحمدبن محمّدبن یحیی العطّار قال: حدّثنا أبی قال: حدّثنا محمّدبن أبی الصهبان عن ابن أبی عمیر قال: قال موسی بن جعفر علیهالسلام : من اغتسل لیلة القدر و احیاها الی طلوع الفجر خرج من ذنوبه.
2) (2)147- حدّثنا احمدبن الحسن القطان قال: حدّثنا احمدبن یحیی بن زکریا القطان قال: حدّثنا بکربن عبداللّه بن حبیب قال: حدّثنا تمیم بن بهلول قال: حدّثنا ابومعاویة الضریر عن إسماعیل بن مهران قال سمعت جعفربن محمّد علیهالسلام یقول: من اغتسل لیالی الغسل من شهر رمضان خرج من ذنوبه کهیئة یوم ولدته امه فقلت: یابن رسول اللّه صلی الله علیهوآله ما لیالی الغسل؟ قال: لیلة سبع عشرة و لیلة تسع عشرة و لیلة احدی و عشرین ولیلة ثلاث و عشرین من شهر رمضان قال: فقلت: هل فیها صلاة غیر مافی سایر لیالی الشهر قال: لا، إلا فی لیلة إحدی و عشرین وثلاث و عشرین(لان) فان فیها یرجو لیلة القدر و یستحب أن یصلّی فی کلّ لیلة منهامأة رکعة فی کلّ رکعة الحمد مرة و قل هو اللّه أحد مأة فان فعل ذلک اعتقه اللّه من النار و أوجب له الجنّة و شفعه فی مثل ربیعة و مضر.
میفرمود: «کسی که غسلهای شبهای ماه رمضان را انجام دهد از گناهانش خارج میگردد مانند وقتی که از مادر متولد شده است.» پس من به آن حضرت عرض کردم: ای فرزند رسول خدا! شبهای غسل در ماه رمضان کدام است؟ امام صادق علیهالسلام فرمود: «شب هفدهم و شب نوزدهم و شب بیست و یکم و شب بیست و سوم.» گفتم:
آیا در این شبها افزون بر شبهای دیگر نمازی وارد شده است؟ فرمود: «خیر، جز در شب بیست و یکم و شب بیست و سوم که در آنها امید شب قدر میرود و مستحب است در هر شبی از این دو شب یکصد رکعت نماز خوانده شود و در هر رکعت حمد یک مرتبه و «قل هواللّه احد» یکصد مرتبه خوانده شود، و اگر کسی این نمازها را بخواند خداوند او را از آتش دوزخ آزاد میکند و بهشت را برای او واجب میگرداند و به اندازه جمعیت دو قبیله ربیعه و مضرّ [دو قبیله بزرگ عرب] به او حق شفاعت میدهد.»
(1)148- جابر جعفی میگوید: امام باقر علیهالسلام فرمود: «هرکس شب
1) (1)148- حدّثنا أحمدبن الحسن القطان قال: حدّثنا الحسن بن علی السکری قال: حدّثنا محمّدبن زکریا الجوهری قال: حدّثنا جعفربن محمّدبن عمارة عن أبیه عن جابربن یزید الجعفی عن أبی جعفر محمّد بن علیّ الباقر صلوات اللّه علیهما قال: من أحیی لیلة ثلاث و عشرین من شهر رمضان وصلی فیها مأة رکعة وسعّ اللّه علیه معیشته و کفاه أمر من بعادیه و أعاذه من الغرق و الهدم و السرق من شرّ الدنیا و رفع عنه هول منکر و نکیر و خرج من قبره و نوره یتلألأ لاهل الجمع و یعطی کتابه بیمینه و یکتب له براءة من النار و جواز علی الصراط و أمان من العذاب و یدخل الجنّة بغیرحساب و یجعل فیه رفقاء النبیّین و الصدّیقین والشهداء و الصالحین و حسن أولئک رفیقا.
بیست و سوم ماه رمضان را احیا بگیرد و یکصد رکعت نماز در آن بخواند، خداوند معیشت و زندگی او را وسعت میدهد و دشمن را از او دفع میکند و از شرّ غرق شدن و زیر دیوار رفتن و سرقت نجات میدهد و ترس از منکر و نکیر در قبر از او برداشته میشود و چون از قبر خارج میگردد نور اوبرای اهل محشر جلوه میکند ونامه عمل او به دست راست او داده میشود و برائت از دوزخ و عبور از صراط و امان از عذاب برای اونوشته میشود و بدون حساب وارد بهشت میگردد و همنشین پیامبران و صدّیقین و شهدا و صالحین خواهد بود و آنان نیکو رفیقانی هستند.»
(1)149- جابربن عبداللّه انصاری میگوید: در آخرین جمعه ماه
1) (1)149- حدّثنا احمدبن الحسن القطان قال: حدّثنا أحمدبن محمّدبن السعید الهمدانی مولی بنی هاشم عن جابر بن یزید عن أبی الزبیر المکی عن جابر بن عبداللّه الانصاری قال: دخلت علی رسول اللّه صلی الله علیهوآله فی آخر جمعة من شهر رمضان فلما بصریی قال لی: یا جابر هذا آخر جمعة من شهر رمضان فودعه وقل: «ألّلهم لاتجعله آخرالعهد من صیامنا إیّاه فإن جعلته فاجعلنی مرحوما و لا تجعلنی محروما» فانه من قال ذلک ظفر باحدی الحسنیین إمّا ببلوغ شهر رمضان و اما یغفران اللّه و رحمته ثمّ قال علیهالسلام :
رمضان خدمت رسول خدا صلی الله علیهوآله رسیدم و چون آن حضرت مرا مشاهده نمود فرمود: «ای جابر! این آخرین جمعه ماه رمضان است. پس تو با ماه رمضان وداع کن و بگو: «ألّلهمّ لاتجعله آخر العهد من صیامنا إیّاه فان جعلته فاجعلنی مرحوما و لا تجعلنی محروما» [؛ یعنی: خدایا، این ماه را ماه آخر روزه داری ما قرار مده و اگر چنین خواهی کرد، پس مرا از کسانی قرار ده که مورد رحمت تو قرار گرفتهاند و من را از محرومین قرارم مده.»].»
سپس رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هرکس این وداع راانجام دهد یکی از دو خیر به او میرسد: یا به ماه مبارک رمضان آینده خواهد رسید، و یا مورد آمرزش و رحمت خدا واقع خواهد شد.»
(1)سپس فرمود: «خداوند تبارک و تعالی روزه ماه مبارک رمضان را در گذشته تنها بر پیامبران واجب نمود، نه بر امتهای آنان، و به دلیل عنایت
1) (1)إنّ اللّه تبارک و تعالی لم یفرض من صیام شهر رمضان فیما مضی إلاّ علی الأنبیاء دون أممهم و إنّما فرض علیکم ما فرض علی أنبیائه و رسله قبلی اکراما و تفضیلا و الذی بعثنی بالحقّ ما أعطی اللّه نبیا من أنبیائه فضیلة إلا اعطانیها و لقد أعطانی مالم یعطهم و فضّلنی علی کافتهم و أنا سیّدهم و خیرهم و أفضلهم و لافخر.
و تفضّلی که بر شما داشت روزه ماه مبارک رمضان را بر شما [امت آخرالزمان] نیز واجب فرمود.»
آن گاه فرمود: «سوگند به خدایی که مرا به حق به پیامبری مبعوث نمود، خداوند هیچ فضیلتی را به پیامبران گذشته عطا نفرمود جز آن که به من نیز عطا فرمود و افزون بر آنها چیزهایی به من عطا نمود که به هیچ کدام از آنان عطا نفرمود: او مرا برهمه آنان فضیلت داد و من آقا و سیّد و افضل و بهترین آنان هستم، لکن فخری نمیکنم [بلکه نعمتهای خداوند را برخود بازگو مینمایم].»
(1)150- انس بن مالک میگوید: چون ماه مبارک رمضان میرسید رسول خدا صلی الله علیهوآله سه مرتبه میفرمود: «سبحان اللّه! چه ماه نیکی به طرف
1) (1)150- حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن حامد قال: أخبرنا مکی بن عبدان قال: حدّثنا محمّدبن حمویه الاسفراری قال: حدّثنا مسلم بن إبراهیم قال: حدّثنا عمروبن حرّة العبینی قال: حدّثنا خلف بن الربیع عن أنس بن مالک قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : لمّا حضر شهر رمضان: سبحان اللّه ماذا یستقبلکم و ماذا تسنقبلون؟ قالها ثلاثا فقال عمر بن الخطاب: یا رسول اللّه أوحی نزل أو عدو حضر؟ قال: لا ولکن اللّه عزّوجلّ یغفر فی أوّل لیلة من رمضان لکلّ أهل هذه القبلة قال: و فی ناحیة القوم رجل یهز رأسه و یقول: بخّ بخّ فقال له النبیّ صلی الله علیهوآله : ضاق صدرک بما سمعت قال: لا و اللّه یا رسول اللّه ولکن ذکرت المنافقین فقال النبیّ صلی الله علیهوآله : ان المنافق کافر و لیس لکافر فیها شیء.
شما میآید! و چه قدر شما به آن بیتوجه هستید!» پس عمربن خطاب گفت: یا رسول اللّه! آیا وحیی نازل شده و یا دشمنی به طرف ما آمده است؟ رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «چنین نشده، لکن خداوند در شب اول ماه رمضان هر مسلمانی را میآمرزد.»
انس بن مالک میگوید: شخص دیگری از گوشه مجلس سرخود را بالا کرد و از روی تعجب گفت: بخٍ بخٍ [به به!]. پس رسول خدا صلی الله علیهوآله به اوفرمود: «سینه تو نتوانست این سخن را بپذیرد؟» آن مرد گفت: یا رسول اللّه! به خدا سوگند، سینه من از پذیرفتن این سخن تنگ نشد، لکن من به یاد منافقین افتادم. پس رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «منافق کافر است و کافر از این سخنان بهرهای نخواهد برد.»
(1)151- عبداللّه بن مسعود میگوید: از رسول خدا صلی الله علیهوآله شنیدم که در
1) (1)151- حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن حامد قال: أخبرنا حامد بن محمّد الرقا الهروی قال: حدّثنا محمّدبن یونس قال: حدّثنا عبداللّه بن رجا قال: حدّثنا حریز بن أیوب البجلی عن الشعبی عن نافع بن بردة عن إبن مسعود أنّه سمع رسول اللّه صلی الله علیهوآله یقول - و قد أهلّ رمضان -: لو یعلم العباد ما فی رمضان لتمنّت أن یکون رمضان سنة فقال رجل من خزاعة: حدّثنا عنه یا رسول اللّه قال: إن الجنّة تزیّن من رأس الحول إلی الحول حتّی إذا کان أوّل یوم من شهر رمضان هبت ریح من تحت العرش فصفقت ورق الجنّة فینظر حورالعین إلی ذلک فیقلن: یا ربّ إجعل لنا من لدنک عبادک فی هذا الشهر ازواجا تقر أعیننا و تقر أعینهم بنافما من عبد یصوم شهررمضان الازوج زوجة من الحورالعین فی خمیة من درّمجوّف ممّانعت اللّه عزّوجلّ: «حور مقصورات فی الخیام» علی کلّ امرأة منهنّ سبعون حلّة لیس منها حلّة علی لون الأخری و سبعون لونا من الطیب لیس فیها لون علی ریح الآخر لکلّ امرأة منهن سبعین سریرا من یاقوتة حمراء منسوجة بالدر علی کلّ سریر سبعون فراشا بطائنها من استبرق و فوق السبعین سبعون أریکة لکلّ امرأة سبعون ألف وصیف وسبعون ألف وصیفة مع کلّ وصیف صحفة من ذهب فیها لون من الطعام یجد لآخر لقمة منها لذة لا یجد لأولها و یعطی زوجها مثل ذلک علی سریر من یاقوت أحمر علیه سوار من ذهب منسوج بیاقوت أحمر، هذا لکلّ یوم صام من رمضان سوی ما عمل من الحسنات.
وقت رؤیت هلال ماه رمضان میفرمود: «اگر مردم میدانستند که در ماه رمضان چه برکاتی نهفته است آرزو میکردند که ماه رمضان یک سال میبود.» در این هنگام مردی از قبیله خزاعه گفت: یا رسول اللّه! برکات ماه رمضان را برای ما بیان کنید. رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود:
«بهشت به خاطر ماه رمضان از اول سال تا آخر سال زینت میشود و چون روز اول ماه رمضان میرسد از زیر عرش بادی میوزد و برگ درختان بهشت به هم میخورد و چون حورالعین این صدا را میشنود میگویند: خدایا، ما را به بندگان بهشتی خود تزویج کن و چشم ما و آنان را با این عمل روشن فرما. پس هیچ بندهای ماه رمضان را روزه نمیگیرد جز آن که خداوند او را در خیمهای از درّ با یکی از حورالعین تزویج خواهد نمود چنان که در قرآن میفرماید: «حورمقصورات فی الخیام»؛ و
بر هر کدام از حورالعین هفتاد حلّه قرار دارد که هر کدام رنگ مخصوصی دارند و هفتاد نوع از بوی خوش نیز در آنها وجود دارد که هر کدام بوی مخصوصی دارند وبرای هر کدام از حورالعین تختی از یاقوت سرخ است که با درّ بافته شده است وبر هر تختی هفتاد بستر از استبرق پهن شده است و بر روی هر تختی هفتاد متکاست و هر یک از حورالعین هفتاد هزار خدمتکار مرد و هفتاد هزار خدمتکار زن دارند و در دست هر خدمتکاری ظرفی از طلا با نوعی از طعام است که اگر کسی یک لقمه از آن را بردارد لذّتی از آن مییابد که از لقمه قبل از آن نیافته است، و به همسر او نیز نعمتهایی داده میشود و او نیز بر تختی از یاقوت سرخ قرار دارد و در دست او دستبندی از طلای سرخ منسوج به یاقوت میباشد. سپس فرمود: آنچه گفته شد پاداش یک روز از روزه ماه رمضان است و پاداش بقیه اعمال نیک او نیز محفوظ خواهد بود.»
(1)152- حضرت ابو جعفر علیهالسلام میفرماید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هنگامی که هلال ماه رمضان دیده میشود درهای دوزخ بسته میگردد و درهای بهشت گشوده میشود و شیاطین به زنجیر کشیده میشوند.»
1) (1)152- حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن حامد قال: أخبرنا مکی بن عبدان قال: حدّثنا منصور قال: حدّثنا عبدالعزیز عن أبی سهل نافع بن مالک عن أبیه عن أبی جعفر قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله إذا استهل شهر رمضان غلقت أبواب النار و فتحت له ابواب الجنّة وصفدت الشیاطین.
(1)153- رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هنگامی که ماه رمضان میرسد درهای رحمت گشوده میشود و درهای دوزخ بسته میگردد و شیاطین به زنجیر کشیده میشوند.»
(2)154- رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هرکس از روی خلوص و ایمان ماه رمضان را روزه بگیرد خداوند گناهان گذشته او را میبخشد.» (3)155- رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هر کس ماه رمضان را از روی ایمان
1) (1)153- حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن حامد قال: أخبرنا مکی بن عبدان قال: حدّثنا عبدالرحمن بن کثیر قال: أخبرنا ابن جریح قال: أخبرنا ابن شهاب قال: أخبرنی ابن ابی أنیس (أمین) عن أبیه أنه سمع أباهریرة یقول: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : اذا دخل شهر رمضان فتحت أبواب الرحمة و غلقت أبواب جهنم و سلسلت الشیاطین.
2) (2)154- حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن حامد قال: أخبرنا محمّدبن الحسین الزعفرانی بواسط قال: حدّثنا إسماعیل بن محمّد قال: حدّثنی ابن إبراهیم قال: أخبرنا هشام عن یحیی بن کثیر عن أبی سلمة عن أبی هریرة: أن رسول اللّه صلّی ّللّه علیه و آله و سلم قال: من صام رمضان ایمانا و احتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه.
3) (3)155- حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن حامد قال: حدّثنا الحسن بن یعقوب قال: حدّثنا نحیب بن أبی طالب قال: أخبرنا عبدالوهاب بن عطا قال: حدّثنا محمّدبن عمر عن أبی سلمة عن أبی هریرة قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : من صام رمضان ایمانا و احتسابا غفراللّه ما مضی من ذنوبه.
و اخلاص روزه بگیرد گناهان گذشته او آمرزیده میشود.»
(1)156- ابوهریره میگوید: رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «هر عمل نیکی که فرزند آدم انجام دهد، طبق فرموده قرآن از ده برابر تا هفتصد برابر پاداش دارد جز روزه که خداوند میفرماید: روزه مخصوص من است و چون روزه دار برای من از شهوت و میل نفسانی خود صرف نظر میکند من پاداش او را میدهم [من خود پاداش او هستم] و برای روزه دار دو شادی و مسرت حاصل میشود: یکی در وقت افطار، و دیگری در وقت ملاقات با خداوند. و بوی دهان روزه دار نزد من بهتر از بوی مشک است و روزه برای مؤمن در قیامت سپری در مقابل آتش دوزخ است.» (2)157- رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «دعای سه دسته از مردم مستجاب است: 1- دعای روزه دار [در وقت افطار]؛ 2- دعای مسافر؛ 3- دعای مظلوم.»
1) (1)156- قال: حدّثنا ابومحمّد عبداللّه بن حامد قال: حدّثنا مکی ابن عبدان قال: حدّثنا عبداللّه بن هاشم قال: حدّثنا عبداللّه بن نمیر عن الأعمش عن أبی صالح عن أبی هریرة قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : حسنة یعملها إبن آدم تضاعف عشر الی سبعمأة ضعف یقول اللّه عزّوجلّ إلاّ الصیام هولی و أنا أجزی به بترک شهوته من أجلی: فرحتان للصائم فرحة عند فطره و فرحة یوم یلقی ربه و خلوف فم الصائم أطیب عنداللّه من ریح المسک، الصوم جنّة.
2) (2)157- حدّثنا أبو محمّد عبداللّه بن حامد قال: أخبرنا حامد بن محمّد قال: حدّثنا أبومسلم قال: حدّثنا أبوعاصم عن الحجّاج و هو إبن أبی عثمان عن الحسین عن محمّدبن علی عن أبی هریرة قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : ثلاث دعوات مستجابات دعوة الصائم و دعوة المسافر و دعوة المظلوم.
(1)158- رسول خدا صلی الله علیهوآله فرمود: «چه بسا روزه داری که [در اثر بی تقوایی] از روزه خود بهرهای جز گرسنگی نخواهد داشت و چه بسا سحرخیزی که [در اثر بی تقوایی [بهرهای از سحر خیزی خود جز بیداری نخواهد داشت.» مؤلف گوید: اگر همه آنچه گذشت را فراموش نمودیم حدیث آخر را نباید فراموش کنیم. در پایان خدا را شاکر هستم که توفیق ترجمه این کتاب را به من عطا فرمود.
و آخر دعوانا أن الحمد للّه ربّ العالمین.
یقول المترجم: و هذه هدیّة منّی لسّیدی و مولای الحجّة بن الحسن المهدیّ عجّل اللّه فرجه الشریف
یا أیّها العزیز مسّنا و أهلنا الضرّ و جئنا ببضاعةٍ مزجاة فأوف لنا الکیل و تصدّق علینا إنّ اللّه یجزی المتصدّقین.
1) (1)158- حدّثنا: أبو محمّد عبداللّه بن حامد قال: أخبرنا إبراهیم بن محمّد بن عبداللّه قال: حدّثنا حامد بن شعیب البلخی قال: حدّثنا یحیی بن أیوّب العابد قال: حدّثنا إسماعیل بن جعفر عن عمروبن أبی عمرو المطلب عن أبی سعید بن سعید المقری عن أبی هریرة قال: قال رسول اللّه صلی الله علیهوآله : ربّ صائم حظه من صیامه الجوع و ربّ قائم حظّه من قیامه السهر.
اوقات استجابة الدعاء
قال الصادق علیهالسلام : أطلبوا الدعاء فی أربع ساعات: عند هبوب الریاح، و زوال الأفیاء، و نزول القطر، و أوّل قطرة من دم القتیل المؤمن، فإنّ أبواب السماء تفتح عند هذه الأشیاء. (کافی 2/477)
و قال علیهالسلام : یستجاب الدعا فی أربعة مواطن: فی الوتر، و بعد الفجر، وبعد الظهر، و بعد المغرب (المصدر)
و قال أمیرالمؤمنین علیهالسلام : اغتنموا الدعاء عند أربع: عند قرأة القرآن، و عند الأذان، و عند نزول الغیث، و عند إلتقاء الصفّین للشهادة. (المصدر)
و قال رسولاللّه صلی الله علیهوآله : خیر وقت دعوتم اللّه عزوجل فیه الأسحار، و تلا هذه الآیة فی قول یعقوب: «سوف أستغفرلکم ربّی» قال صلی الله علیهوآله : «أخّرهم إلی السحر». (المصدر)
و عن الصادق علیهالسلام قال: إنّ فی اللیل لساعة ما یوافقها عبد مسلم... الاّ إستجاب اللّه له فی کلّ لیلة... إذا مضی نصف اللیل و هی السدس الأوّل من أوّل النصف. (المصدر ص 478)
و عنه علیهالسلام قال: یستجاب الدعاء یوم الجمعة ما بین فراغ الإمام من الخطبة الی أن تستوی الصفوف بالناس، و ساعة أخری من آخرالنهار الی غروب الشمس. (مصباح المتهجدین ص 245)
1 - الحجّ و الزیارة، عربی
2 - آداب حج و زیارت حرمین شریفین، فارسی
3 - میزان الحق یا حقیقت مظلوم، فارسی عربی
4 - آیات الفضائل یا فضائل علی علیهالسلام در قرآن، عربی فارسی
5 - دولة المهدی علیهالسلام یا حکومت امام زمان عجل اللّه فرجهالشریف، فارسی عربی
6 - اسوةالنساء، بانوی نمونه عالم، فارسی عربی
7 - امام الشهدا و سالار شهیدان، فارسی عربی
8- انتظار مهدی علیهالسلام و نشانههای ظهور، فارسی عربی
9 - شهید خراسان و پناه شیعیان، فارسی عربی
10- عاشقان کربلا، زیارات عتبات عالیات عراق
11- آیین همسرداری و آداب زندگی در اسلام، فارسی عربی
12- بشارتهای معصومین علیهمالسلام فارسی عربی
13 - مژدههای رحمت در قرآن، فارسی عربی
14- محرمات اسلام، فارسی عربی
15ـ ماههای نزول رحمت، فارسی عربی (کتاب حاضر)
16ـ امام صادق علیهالسلام ترجمه کتاب «الامام الصادق علیهالسلام » از مرحوم علاّمه مظفّر(فارسی)