صحیفه رضویه الصحیفه الرضویه علیه السلام

مشخصات کتاب

سرشناسه : علی‌بن موسی (ع)، امام هشتم، ۱۵۳؟ - ۲۰۳ق.

عنوان قراردادی : الصحیفه‌الرضویه. فارسی - عربی

عنوان و نام پدیدآور : صحیفه رضویه : مجموعه ارزنده‌ای از نماز‌ها، دعاها وزیارت‌هایی که از حضرت امام رضا علیه‌السلام روایت شده ... / تالیف مرتضی مجتهدی‌سیستانی؛ ترجمه محمد ظریف.

مشخصات نشر : قم: الماس، ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهری : ۷۴۴ ص.

شابک : ۶۰۰۰۰ ریال : 978-964-7753-39-5

یادداشت : فارسی - عربی.

یادداشت : کتابنامه: ص. ۷۳۷ - ۷۴۴؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : علی بن موسی (ع)، امام هشتم، ۱۵۳؟ - ۲۰۳ق. -- کتاب‌های دعا، و غیره

موضوع : قرآن .برگزیده‌ها --ترجمه‌ها

موضوع : دعاها

موضوع : زیارتنامه‌ها

موضوع : نمازهای مستحب

شناسه افزوده : مجتهدی، سیدمرتضی، ۱۳۳۳ -، گردآورنده

شناسه افزوده : ظریف، محمد، ۱۳۳۵ -، مترجم

رده بندی کنگره : BP۲۶۷/۲/ع۸۵ص۳۰۴۱ ۱۳۸۷

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۷۷۲

شماره کتابشناسی ملی : ۱۷۲۷۴۷۵

اشاره

صحیفه رضویه : مجموعه ارزنده‌ای از نماز‌ها، دعاها وزیارت‌هایی که از حضرت امام رضا علیه‌السلام روایت شده ...

تالیف مرتضی مجتهدی‌سیستانی؛ ترجمه محمد ظریف.

بسم الله الرحمن الرحیم

قسمتی از زیارت حضرت امیر المومنین صلوات الله علیه:

یَا أَنْوَارَ اللهِ فِی أَرْضِهِ الَّتِی لاَ تُطْفأ یَا عُیُونَ اللهِ فِی خَلْقِهِ أَنَا مُنْتَظِرٌ لأَمْرِکُمْ مُتَرَقِّبٌ لِدَوْلَتِکُمْ مَعَکُمْ لاَ مَعَ غَیْرِکُمْ إِلَیْکُمْ لاَ إِلی عَدُوِّکُمْ آمَنْتُ بِکُمْ وَبِمَا أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ وَأَبْرَأُ إِلی اللهِ مِنْ عَدُوِّکُمْ

ای نورهای جاویدان الهی ای دیدگان خداوند در میان آفریدگان من در انتظار امر شما و فرا رسیدن حکومت شما هستم من با شما هستم نه با غیر شما من به شما ایمان دارم و از دشمنانتان بیزارم⁽¹⁾

فهرست مطالب

هشت سوره از قرآن

سوره »یس« ... 25

سوره »الرّحمن« ... 32

سوره »إنسان« ... 35

سوره »قدر« ... 38

سوره »زُلزلت« ... 38

سوره »عادیات« ... 39

سوره »نصر« ... 40

سوره »کافرُون« ... 40

مقدّمه

سخنانی پیرامون حرم حضرت امام رضاعلیه السلام با پیگیری اعداد و ارقام ... 41

از »صفر« تا »یک‌دلی« ... 41

»دو زیارت« و »دو حرم«! ... 42

موالید »سه‌گانه« ... 43

»چهار گوشه ضریح« ... 44

»پنج گنجِ انسان« ... 45

برتر از »شش طاق پادشاهی« ... 46

»قبله هفتم« ... 47

»امام هشتم« ... 48

»نُه فلک« ... 49

»معصوم دهم« ... 49

»یازده اختر فروزان« ... 49

»امام دوازدهم« ... 49

»سیزده بار« هدایت و رحمت ... 50

»چهارده معصوم‌علیهم السلام« ... 50

الفبایی درباره حرم و آداب زیارت ... 51

چند نکته دیگر ... 56

گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام درباره کارشکنی‌های دشمنان اهل بیت‌علیهم السلام ... 58

بمب‌گذاری در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام ... 59

آیا بمب‌گذار حرم را می‌شناسید؟! ... 61

راهنمایی حضرت امام رضاعلیه السلام درباره شناخت افراد ... 66

دوستان منافق ... 68

عظمت حرم حضرت امام رضاعلیه السلام در کلام آن بزرگوار ... 69

توسّل به اهل بیت‌علیهم السلام ... 71

فضیلت نماز در حرم ائمّه‌علیهم السلام ... 72

فضیلت زمین نجف، کربلا و طوس ... 72

دعا در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام ... 74

»هشت« روایت از معصومین‌علیهم السلام درباره ثواب زیارت امام هشتم‌علیه السلام ... 75

»هشت« روایت از امام هشتم‌علیه السلام درباره ثواب زیارت آن حضرت ... 79

چه کسانی زیارتشان پذیرفته می‌شود؟ ... 85

گوشه‌ای از اخلاق و رفتار حضرت امام رضاعلیه السلام ... 89

هدیه حضرت امام رضاعلیه السلام ... 90

درس حضرت امام رضاعلیه السلام به نیازمندان و هشدار آن حضرت به ثروتمندان ... 91

سلام و پیام حضرت امام رضاعلیه السلام به دوستان خویش ... 92

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام ... 93

کودک باایمان در خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام ... 94

درسی از این روایت ... 96

یک بحث مهمّ اخلاقی ... 97

مرگ شخصی بهتر است یا حیات همگانی؟! ... 98

اشعار دعبل در خدمت امام رضاعلیه السلام ... 100

گریستن حضرت امام رضاعلیه السلام برای امام زمان ارواحنا فداه ... 101

حضرت امام رضاعلیه السلام و گریه اهل آسمان و زمین برای امام زمان ارواحنا فداه ... 104

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام برای امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه ... 105

فرمان حضرت امام رضاعلیه السلام به دعا نمودن برای امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه ... 106

دو نقطه مشترک در امام رضاعلیه السلام و امام زمان ارواحنا فداه ... 110

1 - بحث، اقامه برهان و دلیل ... 110

1 - حضرت امام رضاعلیه السلام و اقامه برهان و دلیل ... 110

نمونه دیگری از بحث‌های حضرت امام رضاعلیه السلام با دانشمندان بزرگ آن زمان ... 116

2 - امام زمان ارواحنا فداه و اقامه برهان و دلیل ... 126

2 - رأفت و مهربانی ... 127

1 - رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام ... 127

جنازه یک شیعه و حضرت امام رضاعلیه السلام ... 128

جوان گنهکار ولی از دوستان حضرت امام رضاعلیه السلام ... 129

2 - مهربانی و رأفت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه ... 131

یک جریان بسیار مهمّ، یا مهربانی امام رضاعلیه السلام و امام زمان‌عجّل اللَّه تعالی فرجه

به دو جوان مسیحی ... 132

بخش اوّل

هشت نمازِ زیارت

1 - نماز اوّل ... 141

2 - نماز دوّم ... 142

3 - نماز سوّم ... 142

4 - نماز چهارم ... 142

5 - نماز پنجم ... 143

6 - نماز زیارت به نیابت از عدّه‌ای از افراد ... 144

7 - نماز زیارت به نیابت از شخص خاصّ ... 145

8 - نماز زیارت در سفر نیابتی ... 145

بخش دوّم

هشت نمازِ حاجت

1 - نماز حاجت در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام ... 147

2 - نماز حاجت یا نماز رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم که از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است ... 148

3 - نماز حاجت، از حضرت امام رضاعلیه السلام ... 149

4 - نماز دیگر برای حاجت از حضرت امام رضاعلیه السلام ... 150

5 - نیز نماز دیگر برای حاجت از حضرت امام رضاعلیه السلام ... 151

6 - نماز حاجت در روز جمعه از حضرت امام رضاعلیه السلام ... 152

7 - نماز حاجت در روز جمعه به گونه دیگر ... 154

8 - نماز حاجت )مخصوص ازدواج( که از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است ... 155

بخش سوّم

هشت نماز از حضرت امام رضاعلیه السلام

1 - نماز حضرت امام رضا علیه السلام ... 157

2 - نماز حضرت امام رضاعلیه السلام به روایت دیگر ... 157

3 - نیز نماز حضرت امام رضاعلیه السلام به روایت دیگر ... 158

4 - نماز استخاره ... 159

5 - نماز استخاره به گونه دیگر ... 159

6 - نماز استسقاء یا طلب باران ... 160

7 - نماز هنگام سفر ... 161

8 - نماز جناب جعفر طیّار ... 162

ثواب نماز جناب جعفر طیّار در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام ... 164

بخش چهارم

هشت روایت از حضرت امام رضاعلیه السلام

درباره نماز در روزهای معیّن

1 - نماز شب و صبح و روز جمعه ... 167

2 - نافله‌های روز جمعه ... 167

3 - نماز نافله و فریضه ظهر جمعه ... 168

4 - نماز جمعه، عید فطر و قربان ... 168

5 - نماز شب نیمه شعبان ... 169

6 - نماز در روز ششم ماه مبارک رمضان ... 170

7 - نمازهای رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در ماه مبارک رمضان ... 170

8 - نماز و دعای روز اوّل محرمّ ... 172

علّت تشریع نمازهای واجب ... 175

علّت تشریع تعداد رکعت‌های نمازهای واجب ... 176

علّت تشریع تعداد تکبیر در اوّل نمازهای واجب ... 177

علّت تشریع حمد و سوره و تسبیحات اربعه در نمازهای واجب ... 178

علّت تشریع ذکر رکوع و سجود ... 178

علّت تشریع تعداد رکوع و سجود ... 178

علّت تشریع تعداد تکبیر در نماز میّت ... 179

علّت تشریع نمازهای واجب و نافله ... 180

بخش پنجم

هشت دعا در قنوت نمازها

1 - دعا در قنوت نمازها ... 181

2 - دعای دیگر در قنوت نمازها ... 182

3 - دعای قنوت حضرت امام رضاعلیه السلام در نماز جمعه ... 182

4 - دعای قنوت در نماز عید فطر و قربان ... 183

5 - استغفار در قنوت نماز وتر ... 184

6 - دعا در قنوت نماز وتر ... 185

7 - دعای قنوت حضرت امام رضا علیه السلام برای رفع گرفتاری و نجات از شرّ ستمگران ... 186

8 - دعای قنوت در نماز کسوف ... 188

بخش ششم

هشت دعا و ذکر از ادعیه و اذکار

بعد از نمازهای واجب

1 - دعای بعد از نماز صبح ... 189

2 - دعا بعد از هر نماز واجب برای درخواست روزی ... 191

3 - ذکر »یا رَحمن یا رَحیم« بعد از هر نماز ... 192

4 - ذکر بعد از نماز صبح ... 192

5 - ذکر دیگر بعد از نماز صبح ... 193

6 - ذکر بعد از نماز صبح و نماز مغرب ... 193

7 - ذکر بعد از نماز عصر ... 194

8 - ذکر دیگر بعد از نماز عصر ... 194

بخش هفتم

هشت دعا از ادعیه بعد از نمازهای مستحبّ

1 - دعا بعد از نماز جناب جعفر طیّار ... 195

2 - دعای فرَج، بعد از نماز حاجت ... 196

3 - دعای حضرت امام رضاعلیه السلام پس از هشت رکعت نماز شب ... 210

4 - دعا پس از نماز در مقام جبرئیل‌علیه السلام ... 211

5 - دعا پس از نماز زیارت به نیابت از دیگران ... 212

6 - دعا پس از نماز زیارت به نیابت از شخص خاصّ ... 212

7 - دعا پس از نماز زیارت در سفر نیابتی ... 213

8 - دعا پس از نماز زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام از راه دور در بیست و پنجم ذیقعده ... 214

بخش هشتم

هشت دعا در سجده

1 - دعای طلب خیر در سجده ... 215

2 - دعا در سجده پس از نماز ظهر ... 216

3 - ذکر سجده شکر ... 217

4 - ذکر دیگر سجده شکر ... 217

5 - دعای حضرت امام رضاعلیه السلام در سجده ... 218

6 - دعا در سجده نماز ... 219

7 - دعا در سجده سهو ... 220

8 - دعای سجده هنگام مشکلات ... 220

بخش نهم

هشت دعا از دعاهای هر روز

1 - دعای مهمّی برای اداء حقوق خداوند ... 221

2 - دعای ایّام غیبت که حضرت امام رضا علیه السلام به خواندن آن دستور داده‌اند ... 222

دعای ایّام غیبت، به روایتی دیگر ... 228

3 - دعا برای محشورشدن با حضرت امام رضاعلیه السلام ... 236

4 - دعای محشور شدن با اهل بیت‌علیهم السلام ... 236

5 - دعای توبه، هنگام شنیدن اذان صبح و مغرب ... 237

6 - دعای هر روز بعد از اقامه و قبل از نماز ... 237

7 - دعای ساعت هشتم هر روز ... 238

8 - دعای دیگر در ساعت هشتم هر روز ... 239

بخش دهم

هشت عمل عبادی در رابطه با ایّام هفته

1 - نماز هدیه به حضرت امام رضاعلیه السلام در روز یکشنبه ... 241

2 - زیارت حضرت امام رضا علیه السلام و ... در روز چهارشنبه ... 243

3 - زیارت دیگر حضرت امام رضا علیه السلام در روز چهارشنبه ... 244

4 - طلب حاجت در روز پنجشنبه ... 246

5 - دعا پس از غسل روز جمعه ... 246

6 - دعای حضرت امام رضاعلیه السلام در روز جمعه ... 247

7 - صد مرتبه صلوات در روز جمعه ... 248

8 - صلوات در عصر جمعه ... 249

جواز شعر خواندن در شب جمعه و ماه مبارک رمضان ... 249

بخش یازدهم

هشت ماه و اعمال عبادی آن‌ها

1 - ماه مبارک رمضان

حضرت امام رضاعلیه السلام و نقل خطبه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم درباره ماه مبارک رمضان ... 251

فضیلت ماه مبارک رمضان در گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام ... 254

دعای مهمّ در سحرهای ماه مبارک رمضان ... 255

نکته‌ای درباره جریان ولایتعهدی حضرت امام رضاعلیه السلام ... 259

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام هنگام ولایتعهدی ... 262

پانزدهم ماه مبارک رمضان ... 264

فضیلت شب‌های قدر ... 266

2 - ماه شوّال

اعمال روز عید فطر ... 267

رفتن حضرت امام رضاعلیه السلام برای خواندن نماز عید فطر ... 268

3 - ماه ذی القعده

ولادت حضرت امام رضاعلیه السلام ... 272

روز ششم و بیست و سوّم ذی القعده ... 274

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز بیست و سوّم ذی القعده ... 275

فضیلت روز بیست و پنجم ذی القعده ... 275

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز بیست و پنجم ذی القعده )دحو الأرض( ... 276

4 - ماه ذی الحجّه

دعای روز عرفه ... 278

نماز عید قربان ... 279

فضیلت روز عید غدیر ... 280

کلام حضرت امام رضاعلیه السلام درباره خطبه حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام در روز غدیر ... 282

5 - ماه محرّم الحرام

گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام درباره ایّام عاشورا ... 296

روز عاشورا ... 298

لعن بر یزید و پیروان او لعنة اللَّه علیهم ... 298

دعای حضرت فاطمه‌علیها السلام در روز قیامت ... 299

6 - ماه صفر

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز شهادت آن حضرت ... 301

کیفیّت شهادت و دفن حضرت امام رضاعلیه السلام ... 301

روایت دیگر درباره شهادت حضرت امام رضاعلیه السلام ... 307

7 - ماه رجب

ثواب روزه در ماه رجب ... 316

ثواب زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در ماه رجب ... 318

زیارت رجبیّه ... 319

8 - ماه شعبان

ثواب روزه و استغفار در ماه شعبان ... 321

ثواب روزه و صدقه در ماه شعبان ... 322

دعا در هر روز ماه شعبان ... 322

نماز و... در شب نیمه شعبان ... 323

زیارت امام حسین‌علیه السلام در روز نیمه ماه رجب و نیمه ماه شعبان ... 323

دعا در روزهای آخر ماه شعبان ... 324

بخش دوازدهم

هشت دعا برای حفظشدن از گرفتاری‌ها

1 - دعای توجّه به خداوند در بازار برای حفظ نفْس ... 325

2 - دعا برای حفظ شدن از انواع بلا ... 326

3 - دعا برای حفظشدن از گرفتاری در سفر ... 326

4 - دعا برای حفظشدن در سفر در ساعت مخصوص به حضرت امام رضاعلیه السلام ... 327

5 - دعا برای حفظشدن از گرفتاری هنگام خروج از منزل ... 329

6 - دعای دیگر هنگام خارج‌شدن از منزل ... 329

7 - دعا برای حفظشدن در شب ... 330

8 - تسبیح حضرت زهراعلیها السلام و »آیة الکرسی« برای حفظشدن از گرفتاری‌ها ... 331

بخش سیزدهم

هشت دعا برای نجات از گرفتاری‌ها

1 - دعا برای برطرف‌شدن گرفتاری‌های مهمّ ... 333

2 - دعای دیگر هنگام گرفتاری‌های سخت ... 338

3 - دعا برای برطرف‌شدن هر درد و مرض ... 339

4 - دعای دیگر برای برطرف‌شدن هر درد و مرض ... 339

5 - دعا برای رهایی از چشم‌خوردگی ... 340

6 - دعا برای برطرف‌شدن سحر ... 340

7 - دعا برای برطرف‌شدن تب ... 341

8 - دعا برای پیدا شدن گمشده ... 342

بخش چهاردهم

هشت دعا برای نجات از شرّ ظالم

1 - نفرینِ دشمنان ... 343

2 - دعا برای غلبه بر دشمن و ناراحتی‌های دیگر ... 343

3 - دعای حجاب و حفظشدن از شرّ دشمنان ... 344

4 - دعا برای وارد شدن بر کسی که انسان از شرّ او می‌ترسد ... 345

5 - دعا برای برطرف‌شدن شرّ ظالم ... 346

6 - دعای دیگر برای نجات از شرّ ظالم ... 348

7 - دعا برای سرکوب شدن دشمن و برطرف‌شدن ناراحتی‌های دیگر ... 349

8 - دعا برای غلبه بر ظالم ... 350

بخش پانزدهم

هشت حرز از حضرت امام رضاعلیه السلام

1 - حرز حضرت امام رضاعلیه السلام یا رقعة الجیب ... 351

2 - حرز دیگری نیز به نام رقعة الجیب ... 354

3 - حِرز دیگری از حضرت امام رضاعلیه السلام ... 356

4 - حرز دیگر از حضرت امام رضاعلیه السلام برای برطرف‌شدن بیماری ... 357

5 - حرز دیگری از حضرت امام رضاعلیه السلام ... 358

6 - حرز حضرت امام رضاعلیه السلام و... ... 369

7 - حرز دیگر از حضرت امام رضاعلیه السلام ... 371

8 - حرز برای حفظ از شرّ دشمنان اهل بیت‌علیهم السلام ... 374

بخش شانزدهم

هشت دستور برای برطرف‌شدن هشت بیماری

1 - دعا برای درد چشم ... 377

2 - دعا برای برطرف‌شدن صرع ... 377

3 - دعا برای برطرف‌شدن سردرد ... 378

4 - دعا برای برطرف‌شدن سلّ ... 378

5 - دستور برای فرزنددار شدن و برطرف‌شدن مریضی ... 379

6 - دعا برای رفع زگیل ... 379

7 - دستور برای بواسیر ... 380

8 - دعا برای رفع غدّه خنازیر ... 380

بخش هفدهم

هشت دستور برای وسعت رزق و رفع فقر

1 - دعا برای طلب رزق ... 381

2 - دعا هنگام رسیدن نعمت و کم‌شدن رزق و وارد شدن حزن و اندوه ... 382

3 - دعا برای طلب روزی ... 382

4 - گفتن اذان برای رفع فقر ... 383

5 - دستور برای برکت مال ... 383

6 - دعای دیگر در هر روز برای برطرف‌شدن فقر ... 384

7 - دعا برای حفظ چیزی که خریداری‌شده ... 385

8 - دعا برای حفظشدن مال از تلف‌شدن و... ... 385

بخش هیجدهم

هشت دعای مهمّ که حضرت امام رضاعلیه السلام خوانده‌اند

1 - دعای توحید ... 387

2 - دعای مهمّی در عظمت خداوند ... 389

3 - دعای مهمّ دیگری از حضرت امام رضاعلیه السلام ... 390

4 - دعای حمد و شکرگزاری ... 392

5 - دعای مهمّی برای عافیت و عاقبت بخیر شدن ... 393

6 - دعای تنزیه خداوند ... 394

7 - صلوات مهمّ حضرت امام رضا علیه السلام ... 394

8 - دعای مهمّ حضرت امام رضاعلیه السلام در لعن ... 395

بخش نوزدهم

هشت دعای بسیار مهمّ

که حضرت امام رضاعلیه السلام نقل کرده‌اند

1 - دعای مهمّی که حضرت امام رضاعلیه السلام و سایر اهل بیت‌علیهم السلام آن را می‌خواندند ... 399

2 - دعای مهمّی در ستایش خداوند ... 411

3 - دعای صباح ... 412

4 - دعای دیگر بعد از دعای صباح ... 418

5 - استغفار بسیار مهمّ ... 419

6 - نود و نُه اسم خداوند ... 427

7 - دعای مهمّ برای طلب خیر ... 429

8 - دعای مهمّ برای رفع ترس و غم ... ... 430

بخش بیستم

هشت دعای متفرّقه

1 - دعا هنگام رؤیت هلال ... 433

2 - دعا در روز دهم و یازدهم هر ماه ... 434

3 - دعای عافیت ... 435

4 - دعا هنگام خوردن غذا یا شیر ... 435

5 - دعا هنگام شادمانی ... 436

6 - دعا هنگام ناراحتی ... 436

7 - دعای حضرت امام رضاعلیه السلام پس از ولایتعهدی ... 437

8 - زیارت قبر مؤمن ... 437

بخش بیست و یکم

آثار و خواصّ هشت سوره از سوره‌های قرآن

1 - اثر سوره »حمد« برای رفع سردرد ... 439

تفسیر آیه شریفه »الحمد للَّه ربّ العالمین« ... 440

2 - فضیلت سوره »انعام« ... 444

3 - ثواب خواندن سوره »یس« ... 445

4 - ثواب خواندن سوره »زُمَر« ... 445

5 - ثواب سوره »قدر« ... 446

اثر سوره »قدر« برای رفع وحشت در روز قیامت ... 446

6 - ثواب خواندن سوره »اِذا زُلْزِلَت« ... 447

ثوابِ دیگر برای سوره »إذا زُلْزِلَت« ... 447

7 - ثواب خواندن سوره »نصر« ... 447

8 - فضیلت سوره »قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد« ... 448

ثواب خواندن سوره »توحید« در قبرستان ... 448

بخش بیست و دوّم

هشت دستور درباره بعضی از آیات و سوره‌ها

1 - ثواب »آیة الکرسی« ... 449

2 - خواندن آیه شریفه »إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ...« برای حفظ خانه از خرابی ... 450

3 - سه آیه برای پنهان شدن از چشم افراد بی‌ایمان ... 450

4 - ثواب خواندن پنجاه آیه بعد از نماز صبح ... 452

5 - خواندن صد آیه برای رفع ترس ... 453

6 - اثر سه سوره، هنگام پوشیدن لباس نو ... 453

7 - خواندن چهار سوره برای رفع چشم‌خوردگی ... 454

8 - پنج سوره برای رفع سردرد و دردهای دیگر ... 454

بخش بیست و سوّم

هشت ثواب برای بعضی از اذکار

1 - ثواب »صلوات« ... 455

2 - ثواب دیگر برای »صلوات« ... 456

3 - ثواب »لا إله إلاّ اللَّه« ... 456

4 - ثواب دیگر برای »لا إله إلاّ اللَّه« ... 458

5 - ثواب گفتن »تسبیحات اربعه« با تسبیح تربت امام حسین‌علیه السلام ... 458

6 - ثواب پنج ذکر و... ... 459

7 - اثر گفتن »یا عَلِیُّ یا عَظیمُ« ... 460

8 - اثر »یا مُمیت« برای نجات از نفس امّاره ... 460

بخش بیست و چهارم

هشت ذکر مهمّ دیگر از حضرت امام رضاعلیه السلام

1 - »یا حیُّ یا قیُّوم« ... 461

2 - »یا مَلِک« ... 462

3 - »یا حَفیظ« ... 462

4 - »یا باسط« ... 462

5 - »یا فَتّاح« ... 463

6 - »یا وَدُود« ... 463

7 - »یا قُدُّوس« ... 464

8 - »یا سَلام« ... 464

بخش بیست و پنجم

هشت روایت از حضرت امام رضاعلیه السلام

درباره نقش نگین انگشتر و دعای آن

1 - نقش نگین انگشتر پیامبران و ائمّه‌علیهم السلام ... 465

2 - نقش نگین انگشتر حضرت امام رضاعلیه السلام ... 468

3 - نقش نگین انگشتر حضرت امام رضاعلیه السلام به روایت دیگر ... 469

4 - نقش نگین انگشتر حضرت امام رضاعلیه السلام نیز به روایت دیگر ... 469

5 - همراه داشتن انگشتر عقیق زرد و فیروزه در راه زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام ... 470

6 - نقش نگین انگشتر فیروزه برای فرزنددار شدن ... 471

7 - انگشتر عقیق و دعا برای حفظشدن از شرّهای آسمانی و زمینی ... 471

8 - دعا هنگام دست‌نمودن انگشتر ... 472

بخش بیست و ششم

هشت زیارت از زیارت‌های حضرت امام رضاعلیه السلام

آداب زیارت ... 474

آغاز آداب زیارت ... 482

دعای اذن ورود به حرم مطهّر حضرت امام رضا علیه السلام ... 483

1 - زیارتِ اوّل حضرت امام رضا علیه السلام ... 485

2 - زیارت دوّم حضرت امام رضا علیه السلام ... 496

3 - زیارت سوّم حضرت امام رضا علیه السلام ... 499

4 - زیارت جوادیّه یا زیارت چهارم امام رضاعلیه السلام ... 501

5 - زیارت پنجم حضرت امام رضا علیه السلام ... 514

6 - زیارت ششم حضرت امام رضا علیه السلام ... 515

7 - زیارت هفتم حضرت امام رضاعلیه السلام )زیارت هفت حدیث( ... 523

8 - زیارت هشتم حضرت امام رضا علیه السلام ... 529

زیارت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه در حرم شریف حضرت امام رضا علیه السلام ... 541

بخش بیست و هفتم

هشت دعا از دعاهای بعد از زیارت

1 - دعای اوّل )عالیة المضامین( ... 543

2 - دعای دوّم ... 551

3 - دعای سوّم ... 553

4 - دعای چهارم ... 554

5 - دعای پنجم ... 557

6 - دعای ششم ... 559

7 - دعای هفتم ... 560

8 - دعای هشتم، دعا بعد از زیارت به نیابت از دیگری ... 598

بخش بیست و هشتم

هشت زیارت از زیارت‌های جامعه

1 - زیارت »امین اللَّه« ... 603

2 - زیارت جامعه کبیره ... 607

3 - زیارت جامعه سوّم ... 620

4 - زیارت جامعه چهارم ... 645

5 - زیارت جامعه پنجم ... 665

6 - زیارت جامعه ششم ... 680

7 - زیارت جامعه هفتم ... 682

8 - زیارت جامعه هشتم ... 685

بخش بیست و نهم

هشت زیارت از زیارت‌های وداع

1 - زیارت وداع پس از زیارت »امین اللَّه« ... 690

2 - زیارت دوّم وداع ... 691

3 - زیارت سوّم وداع ... 693

4 - زیارت چهارم وداع ... 699

5 - زیارت پنجم وداع ... 705

6 - زیارت ششم وداع ... 706

7 - زیارت هفتم وداع ... 708

8 - زیارت هشتم وداع ... 709

بخش سی‌ام

هشت زیارت از زیارت‌های اهل بیت‌علیهم السلام

که از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است

1 - زیارت رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در حرم آن حضرت ... 711

2 - زیارتِ دیگر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در حرم آن حضرت ... 713

3 - زیارت سوّم رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در حرم آن حضرت ... 714

4 - زیارت رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم پس از نماز واجب ... 715

5 - زیارت ائمّه علیهم السلام ... 716

6 - زیارت هنگام وداع با هر کدام از ائمّه‌علیهم السلام ... 722

7 - زیارت حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام و سایر ائمّه‌علیهم السلام ... 725

8 - زیارت حضرت فاطمه معصومه‌علیها السلام ... 728

نگاهی کوتاه به عظمت مقام حضرت فاطمه معصومه علیها السلام ... 731

یک نکته مهمّ درباره شفاعت نمودن حضرت فاطمه معصومه‌علیها السلام ... 733

منابع و مصادر کتاب ... 737

هشت سوره از قرآن

اشاره

هشت سوره از قرآن ⁽¹⁾

1.سوره »یس«

«يس (1)»

«وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ (2)»

«إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (3)»

«عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (4)»

«تَنْزِيلَ الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ (5)»

«لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أُنْذِرَ آبَاؤُهُمْ فَهُمْ غَافِلُونَ (6)»

«لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلَى أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (7)»

«إِنَّا جَعَلْنَا فِي أَعْنَاقِهِمْ أَغْلَالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقَانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ (8)»

«وَجَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ

سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ (9)»

«وَسَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (10)»

«إِنَّمَا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَخَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ (11)»

«إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَى وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ (12)»

«وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ (13)»

«إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ (14)»

«قَالُوا مَا أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا وَمَا أَنْزَلَ الرَّحْمَنُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ (15)»

«قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّا إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ (16)»

«وَمَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (17)»

«قَالُوا إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ (18)»

«قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (19)»

«وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَا قَوْمِ

اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ (20)»

«اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ (21)»

«وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (22)»

«أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا وَلَا يُنْقِذُونِ (23)»

«إِنِّي إِذًا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (24)»

«إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ (25)»

«قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قَالَ يَا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ (26)»

«بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ (27)»

«وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا كُنَّا مُنْزِلِينَ (28)»

«إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ (29)»

«يَا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (30)»

«أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لَا يَرْجِعُونَ (31)»

«وَإِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ (32)»

«وَآيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْنَاهَا وَأَخْرَجْنَا مِنْهَا حَبًّا فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ (33)»

«وَجَعَلْنَا فِيهَا جَنَّاتٍ مِنْ

نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ وَفَجَّرْنَا فِيهَا مِنَ الْعُيُونِ (34)»

«لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَمَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ أَفَلَا يَشْكُرُونَ (35)»

«سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَمِنْ أَنْفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ (36)»

«وَآيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ (37)»

«وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (38)»

«وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ (39)»

«لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ (40)»

«وَآيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (41)»

«وَخَلَقْنَا لَهُمْ مِنْ مِثْلِهِ مَا يَرْكَبُونَ (42)»

«وَإِنْ نَشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَلَا هُمْ يُنْقَذُونَ (43)»

«إِلَّا رَحْمَةً مِنَّا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ (44)»

«وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَمَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (45)»

«وَمَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ (46)»

«وَإِذَا قِيلَ

لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (47)»

«وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (48)»

«مَا يَنْظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ (49)»

«فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَلَا إِلَى أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ (50)»

«وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ (51)»

«قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمَنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ (52)»

«إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ (53)»

«فَالْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (54)»

«إِنَّ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِي شُغُلٍ فَاكِهُونَ (55)»

«هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئُونَ (56)»

«لَهُمْ فِيهَا فَاكِهَةٌ وَلَهُمْ مَا يَدَّعُونَ (57)»

«سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ (58)»

«وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ (59)»

«أَلَمْ

أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَنْ لَا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (60)»

«وَأَنِ اعْبُدُونِي هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (61)»

«وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيرًا أَفَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ (62)»

«هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ (63)»

«اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (64)»

«الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (65)»

«وَلَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ (66)»

«وَلَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَى مَكَانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيًّا وَلَا يَرْجِعُونَ (67)»

«وَمَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ أَفَلَا يَعْقِلُونَ (68)»

«وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ وَقُرْآنٌ مُبِينٌ (69)»

«لِيُنْذِرَ مَنْ كَانَ حَيًّا وَيَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَى الْكَافِرِينَ (70)»

«أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا أَنْعَامًا فَهُمْ لَهَا مَالِكُونَ (71)»

«وَذَلَّلْنَاهَا لَهُمْ فَمِنْهَا رَكُوبُهُمْ وَمِنْهَا يَأْكُلُونَ (72)»

«وَلَهُمْ

فِيهَا مَنَافِعُ وَمَشَارِبُ أَفَلَا يَشْكُرُونَ (73)»

«وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لَعَلَّهُمْ يُنْصَرُونَ (74)»

«لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ وَهُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ (75)»

«فَلَا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ إِنَّا نَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ (76)»

«أَوَلَمْ يَرَ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ (77)»

«وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِيَ خَلْقَهُ قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ (78)»

«قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ (79)»

«الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ (80)»

«أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ (81)»

«إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (82)»

«فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (83)»

ترجمه:⁽¹⁾

«و اموال یتیمان را (هنگامی که به حد رشد رسیدند) به آنها بدهید! و اموال بد (خود) را، با اموال خوب (آنها) عوض نکنید! و اموال آنان را همراه اموال خودتان (با مخلوط کردن یا تبدیل نمودن) نخورید، زیرا این گناه بزرگی است! (2)»

«و اگر می‌ترسید که (بهنگام ازدواج با دختران یتیم،) عدالت را رعایت نکنید، (از ازدواج با آنان، چشم‌پوشی کنید و) با زنان پاک (دیگر) ازدواج نمائید، دو یا سه یا چهار همسر و اگر می‌ترسید عدالت را (درباره همسران متعدد) رعایت نکنید، تنها یک همسر بگیرید، و یا از زنانی که مالک آنهائید استفاده کنید، این کار، از ظلم و ستم بهتر جلوگیری می‌کند. (3)»

«و مهر زنان را (بطور کامل) بعنوان یک بدهی (یا عطیه،) به آنان بپردازید! (ولی) اگر آنها چیزی از آن را با رضایت خاطر به شما ببخشند، حلال و گوارا مصرف کنید! (4)»

«اموال خود را، که خداوند وسیله قوام زندگی شما قرار داده، به دست سفیهان نسپارید و از آن، به آنها روزی دهید! و لباس بر آنان بپوشانید و با آنها سخن شایسته بگویید! (5)»

«و یتیمان را چون به حد بلوغ برسند، بیازمایید! اگر در آنها رشد (کافی) یافتید، اموالشان را به آنها بدهید! و پیش از آنکه بزرگ شوند، اموالشان را از روی اسراف نخورید! هر کس که بی‌نیاز است، (از برداشت حق الزحمه) خودداری کند؛ و آن کس که نیازمند است، به طور شایسته (و مطابق زحمتی که می‌کشد،) از آن بخورد. و هنگامی که اموالشان را به آنها بازمی‌گردانید، شاهد بگیرید! اگر چه خداوند برای محاسبه کافی است. (6)»

«برای مردان، از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان از خود بر جای می‌گذارند، سهمی است؛ و برای زنان نیز، از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان می‌گذارند، سهمی؛ خواه آن مال، کم باشد یا زیاد؛ این سهمی است تعیین شده و پرداختنی. (7)»

«و اگر بهنگام تقسیم (ارث)، خویشاوندان (و طبقه‌ای که ارث نمی‌برند) و یتیمان و مستمندان، حضور داشته باشند، چیزی از آن اموال را به آنها بدهید! و با آنان به طور شایسته سخن بگویید! (8)»

«کسانی که اگر فرزندان ناتوانی از خود بیادگار بگذارند از آینده آنان می‌ترسند، باید (از ستم درباره یتیمان مردم) بترسند! از (مخالفت) خدا بپرهیزند، و سخنی استوار بگویند. (9)»

«کسانی که اموال یتیمان را به ظلم و ستم می‌خورند، (در حقیقت،) تنها آتش می‌خورند؛ و بزودی در شعله‌های آتش (دوزخ) می‌سوزند. (10)»

«خداوند در باره فرزندانتان به شما سفارش می‌کند که سهم (میراث) پسر، به اندازه سهم دو دختر باشد؛ و اگر فرزندان شما، (دو دختر و) بیش از دو دختر باشند، دو سوم میراث از آن آنهاست؛ و اگر یکی باشد، نیمی (از میراث،) از آن اوست. و برای هر یک از پدر و مادر او، یک ششم میراث است، اگر (میت) فرزندی داشته باشد؛ و اگر فرزندی نداشته باشد، و (تنها) پدر و مادر از او ارث برند، برای مادر او یک سوم است (و بقیه از آن پدر است)؛ و اگر او برادرانی داشته باشد، مادرش یک ششم می‌برد (و پنج ششم باقیمانده، برای پدر است). (همه اینها،) بعد از انجام وصیتی است که او کرده، و بعد از ادای دین است -شما نمی‌دانید پدران و مادران و فرزندانتان، کدامیک برای شما سودمندترند!- این فریضه الهی است؛ و خداوند، دانا و حکیم است. (11)»

«و برای شما، نصف میراث زنانتان است، اگر آنها فرزندی نداشته باشند؛ و اگر فرزندی داشته باشند، یک چهارم از آن شماست؛ پس از انجام وصیتی که کرده‌اند، و ادای دین (آنها). و برای زنان شما، یک چهارم میراث شماست، اگر فرزندی نداشته باشید؛ و اگر برای شما فرزندی باشد، یک هشتم از آن آنهاست؛ بعد از انجام وصیتی که کرده‌اید، و ادای دین. و اگر مردی بوده باشد که کلاله [= خواهر یا برادر] از او ارث می‌برد، یا زنی که برادر یا خواهری دارد، سهم هر کدام، یک ششم است (اگر برادران و خواهران مادری باشند)؛ و اگر بیش از یک نفر باشند، آنها در یک سوم شریکند؛ پس از انجام وصیتی که شده، و ادای دین؛ بشرط آنکه (از طریق وصیت و اقرار به دین،) به آنها ضرر نزند. این سفارش خداست؛ و خدا دانا و بردبار است. (12)»

«اینها مرزهای الهی است؛ و هر کس خدا و پیامبرش را اطاعت کند، (و قوانین او را محترم بشمرد،) خداوند وی را در باغهایی از بهشت وارد می‌کند که همواره، آب از زیر درختانش جاری است؛ جاودانه در آن می‌مانند؛ و این، پیروزی بزرگی است! (13)»

«و آن کس که نافرمانی خدا و پیامبرش را کند و از مرزهای او تجاوز نماید، او را در آتشی وارد می‌کند که جاودانه در آن خواهد ماند؛ و برای او مجازات خوارکننده‌ای است. (14)»

«و کسانی از زنان شما که مرتکب زنا شوند، چهار نفر از مسلمانان را بعنوان شاهد بر آنها بطلبید! اگر گواهی دادند، آنان [= زنان‌] را در خانه ها (ی خود) نگاه دارید تا مرگشان فرارسد؛ یا اینکه خداوند، راهی برای آنها قرار دهد. (15)»

«و از میان شما، آن مردان و زنانی که (همسر ندارند، و) مرتکب آن کار (زشت) می‌شوند، آنها را آزار دهید (و حد بر آنان جاری نمایید)! و اگر توبه کنند، و (خود را) اصلاح نمایند، (و به جبران گذشته بپردازند،) از آنها درگذرید! زیرا خداوند، توبه‌پذیر و مهربان است. (16)»

«پذیرش توبه از سوی خدا، تنها برای کسانی است که کار بدی را از روی جهالت انجام می‌دهند، سپس زود توبه می‌کنند. خداوند، توبه چنین اشخاصی را می‌پذیرد؛ و خدا دانا و حکیم است. (17)»

«برای کسانی که کارهای بد را انجام می‌دهند، و هنگامی که مرگ یکی از آنها فرا می‌رسد می‌گوید: «الان توبه کردم!» توبه نیست؛ و نه برای کسانی که در حال کفر از دنیا می‌روند؛ اینها کسانی هستند که عذاب دردناکی برایشان فراهم کرده‌ایم. (18)»

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! برای شما حلال نیست که از زنان، از روی اکراه (و ایجاد ناراحتی برای آنها،) ارث ببرید! و آنان را تحت فشار قرار ندهید که قسمتی از آنچه را به آنها داده‌اید (از مهر)، تملک کنید! مگر اینکه آنها عمل زشت آشکاری انجام دهند. و با آنان، بطور شایسته رفتار کنید! و اگر از آنها، (بجهتی) کراهت داشتید، (فوراً تصمیم به جدایی نگیرید!) چه بسا چیزی خوشایند شما نباشد، و خداوند خیر فراوانی در آن قرار می‌دهد! (19)»

«و اگر تصمیم گرفتید که همسر دیگری به جای همسر خود انتخاب کنید، و مال فراوانی (بعنوان مهر) به او پرداخته‌اید، چیزی از آن را پس نگیرید! آیا برای بازپس گرفتن مهر آنان، به تهمت و گناه آشکار متوسل می‌شوید؟! (20)»

«و چگونه آن را باز پس می‌گیرید، در حالی که شما با یکدیگر تماس و آمیزش کامل داشته‌اید؟ و (از این گذشته،) آنها (هنگام ازدواج،) از شما پیمان محکمی گرفته‌اند! (21)»

«با زنانی که پدران شما با آنها ازدواج کرده‌اند، هرگز ازدواج نکنید! مگر آنچه درگذشته (پیش از نزول این حکم) انجام شده است؛ زیرا این کار، عملی زشت و تنفرآور و راه نادرستی است. (22)»

«حرام شده است بر شما، مادرانتان، و دختران، و خواهران، و عمه‌ها، و خاله‌ها، و دختران برادر، و دختران خواهر شما، و مادرانی که شما را شیر داده‌اند، و خواهران رضاعی شما، و مادران همسرانتان، و دختران همسرتان که در دامان شما پرورش یافته‌اند از همسرانی که با آنها آمیزش جنسی داشته‌اید -و چنانچه با آنها آمیزش جنسی نداشته‌اید، (دختران آنها) برای شما مانعی ندارد- و (همچنین) همسرهای پسرانتان که از نسل شما هستند (-نه پسرخوانده‌ها-) و (نیز حرام است بر شما) جمع میان دو خواهر کنید؛ مگر آنچه در گذشته واقع شده؛ چرا که خداوند، آمرزنده و مهربان است. (23)»

«و زنان شوهردار (بر شما حرام است؛) مگر آنها را که (از راه اسارت) مالک شده‌اید؛ (زیرا اسارت آنها در حکم طلاق است؛) اینها احکامی است که خداوند بر شما مقرّر داشته است. اما زنان دیگر غیر از اینها (که گفته شد)، برای شما حلال است که با اموال خود، آنان را اختیار کنید؛ در حالی که پاکدامن باشید و از زنا، خودداری نمایید. و زنانی را که متعه [= ازدواج موقت‌] می‌کنید، واجب است مهر آنها را بپردازید. و گناهی بر شما نیست در آنچه بعد از تعیین مهر، با یکدیگر توافق کرده‌اید. (بعداً می‌توانید با توافق، آن را کم یا زیاد کنید.) خداوند، دانا و حکیم است. (24)»

«و آنها که توانایی ازدواج با زنان (آزاد) پاکدامن باایمان را ندارند، می‌توانند با زنان پاکدامن از بردگان باایمانی که در اختیار دارید ازدواج کنند -خدا به ایمان شما آگاه‌تر است؛ و همگی اعضای یک پیکرید- آنها را با اجازه صاحبان آنان تزویج نمایید، و مهرشان را به خودشان بدهید؛ به شرط آنکه پاکدامن باشند، نه بطور آشکار مرتکب زنا شوند، و نه دوست پنهانی بگیرند. و در صورتی که «محصنه» باشند و مرتکب عمل منافی عفت شوند، نصف مجازات زنان آزاد را خواهند داشت. این (اجازه ازدواج با کنیزان) برای کسانی از شماست که بترسند (از نظر غریزه جنسی) به زحمت بیفتند؛ و (با این حال نیز) خودداری (از ازدواج با آنان) برای شما بهتر است. و خداوند، آمرزنده و مهربان است. (25)»

«خداوند می‌خواهد (با این دستورها، راه‌های خوشبختی و سعادت را) برای شما آشکار سازد، و به سنتهای (صحیح) پیشینیان رهبری کند. و خداوند دانا و حکیم است. (26)»

«خدا می‌خواهد شما را ببخشد (و از آلودگی پاک نماید)، امّا آنها که پیرو شهواتند، می‌خواهند شما بکلی منحرف شوید. (27)»

«خدا میخواهد (با احکام مربوط به ازدواج با کنیزان و مانند آن،) کار را بر شما سبک کند؛ و انسان، ضعیف آفریده شده؛ (و در برابر طوفان غرایز، مقاومت او کم است) (28)»

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اموال یکدیگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخورید مگر اینکه تجارتی با رضایت شما انجام گیرد. و خودکشی نکنید! خداوند نسبت به شما مهربان است. (29)»

«و هر کس این عمل را از روی تجاوز و ستم انجام دهد، بزودی او را در آتشی وارد خواهیم ساخت؛ و این کار برای خدا آسان است. (30)»

«اگر از گناهان بزرگی که از آن نهی می‌شوید پرهیز کنید، گناهان کوچک شما را می‌پوشانیم؛ و شما را در جایگاه خوبی وارد می‌سازیم. (31)»

«برتریهایی را که خداوند برای بعضی از شما بر بعضی دیگر قرار داده آرزو نکنید! (این تفاوتهای طبیعی و حقوقی، برای حفظ نظام زندگی شما، و بر طبق عدالت است. ولی با این حال،) مردان نصیبی از آنچه به دست می‌آورند دارند، و زنان نیز نصیبی؛ (و نباید حقوق هیچ‌یک پایمال گردد). و از فضل (و رحمت و برکت) خدا، برای رفع تنگناها طلب کنید! و خداوند به هر چیز داناست. (32)»

«برای هر کسی، وارثانی قرار دادیم، که از میراث پدر و مادر و نزدیکان ارث ببرند؛ و (نیز) کسانی که با آنها پیمان بسته‌اید، نصیبشان را بپردازید! خداوند بر هر چیز، شاهد و ناظر است. (33)»

«مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، بخاطر برتریهایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است، و بخاطر انفاقهایی که از اموالشان (در مورد زنان) می‌کنند. و زنان صالح، زنانی هستند که متواضعند، و در غیاب (همسر خود،) اسرار و حقوق او را، در مقابل حقوقی که خدا برای آنان قرار داده، حفظ می‌کنند. و (امّا) آن دسته از زنان را که از سرکشی و مخالفتشان بیم دارید، پند و اندرز دهید! (و اگر مؤثر واقع نشد،) در بستر از آنها دوری نمایید! و (اگر هیچ راهی جز شدت عمل، برای وادار کردن آنها به انجام وظایفشان نبود،) آنها را تنبیه کنید! و اگر از شما پیروی کردند، راهی برای تعدّی بر آنها نجویید! (بدانید) خداوند، بلندمرتبه و بزرگ است. (و قدرت او، بالاترین قدرتهاست.) (34)»

«و اگر از جدایی و شکاف میان آن دو (همسر) بیم داشته باشید، یک داور از خانواده شوهر، و یک داور از خانواده زن انتخاب کنید (تا به کار آنان رسیدگی کنند). اگر این دو داور، تصمیم به اصلاح داشته باشند، خداوند به توافق آنها کمک می‌کند؛ زیرا خداوند، دانا و آگاه است (و از نیات همه، با خبر است). (35)»

«و خدا را بپرستید! و هیچ‌چیز را همتای او قرار ندهید! و به پدر و مادر، نیکی کنید؛ همچنین به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان، و همسایه نزدیک، و همسایه دور، و دوست و همنشین، و واماندگان در سفر، و بردگانی که مالک آنها هستید؛ زیرا خداوند، کسی را که متکبر و فخر فروش است، (و از ادای حقوق دیگران سرباز می‌زند،) دوست نمی‌دارد. (36)»

«آنها کسانی هستند که بخل می‌ورزند، و مردم را به بخل دعوت می‌کنند، و آنچه را که خداوند از فضل (و رحمت) خود به آنها داده، کتمان می‌نمایند. (این عمل، در حقیقت از کفرشان سرچشمه گرفته؛) و ما برای کافران، عذاب خوارکننده‌ای آماده کرده‌ایم. (37)»

«و آنها کسانی هستند که اموال خود را برای نشان‌دادن به مردم انفاق می‌کنند، و ایمان به خدا و روز بازپسین ندارند؛ (چرا که شیطان، رفیق و همنشین آنهاست؛) و کسی که شیطان قرین او باشد، بد همنشین و قرینی است. (38)»

2 سوره »الرّحمن«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«الرَّحْمَنُ (1)»

«عَلَّمَ الْقُرْآنَ (2)»

«خَلَقَ الْإِنْسَانَ (3)»

«عَلَّمَهُ الْبَيَانَ (4)»

«الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ (5)»

«وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ (6)»

«وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ (7)»

«أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ (8)»

«وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ (9)»

«وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ (10)»

«فِيهَا فَاكِهَةٌ وَالنَّخْلُ ذَاتُ الْأَكْمَامِ (11)»

«وَالْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَالرَّيْحَانُ (12)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (13)»

«خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ (14)»

«وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ (15)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (16)»

«رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ (17)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (18)»

«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (19)»

«بَيْنَهُمَا

بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ (20)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (21)»

«يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ (22)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (23)»

«وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ (24)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (25)»

«كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ (26)»

«وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ (27)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (28)»

«يَسْأَلُهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ (29)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (30)»

«سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلَانِ (31)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (32)»

«يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ (33)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (34)»

«يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَنُحَاسٌ فَلَا تَنْتَصِرَانِ (35)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (36)»

«فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهَانِ (37)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (38)»

«فَيَوْمَئِذٍ لَا يُسْأَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَلَا

جَانٌّ (39)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (40)»

«يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِي وَالْأَقْدَامِ (41)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (42)»

«هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ (43)»

«يَطُوفُونَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ (44)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (45)»

«وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ (46)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (47)»

«ذَوَاتَا أَفْنَانٍ (48)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (49)»

«فِيهِمَا عَيْنَانِ تَجْرِيَانِ (50)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (51)»

«فِيهِمَا مِنْ كُلِّ فَاكِهَةٍ زَوْجَانِ (52)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (53)»

«مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ (54)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (55)»

«فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ (56)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (57)»

«كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ (58)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (59)»

«هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ (60)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (61)»

«وَمِنْ

دُونِهِمَا جَنَّتَانِ (62)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (63)»

«مُدْهَامَّتَانِ (64)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (65)»

«فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ (66)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (67)»

«فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ (68)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (69)»

«فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ (70)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (71)»

«حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ (72)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (73)»

«لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ (74)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (75)»

«مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ (76)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (77)»

«تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ (78)»

ترجمه:⁽¹⁾

«قرآن را تعلیم فرمود، (2)»

«انسان را آفرید، (3)»

«و به او «بیان» را آموخت. (4)»

«خورشید و ماه با حساب منظّمی می‌گردند، (5)»

«و گیاه و درخت برای او سجده می‌کنند! (6)»

«و آسمان را برافراشت، و میزان و قانون (در آن) گذاشت، (7)»

«تا در میزان طغیان نکنید (و از مسیر عدالت منحرف نشوید)، (8)»

«و وزن را بر اساس عدل برپا دارید و میزان را کم نگذارید! (9)»

«زمین را برای خلایق آفرید، (10)»

«که در آن میوه‌ها و نخلهای پرشکوفه است، (11)»

«و دانه‌هایی که همراه با ساقه و برگی است که بصورت کاه درمی‌آید، و گیاهان خوشبو! (12)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را تکذیب می‌کنید (شما ای گروه جنّ و انس)؟! (13)»

«انسان را از گِل خشکیده‌ای همچون سفال آفرید، (14)»

«و جنّ را از شعله‌های مختلط و متحرّک آتش خلق کرد! (15)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (16)»

«او پروردگار دو مشرق و پروردگار دو مغرب است! (17)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (18)»

«دو دریای مختلف (شور و شیرین، گرم و سرد) را در کنار هم قرار داد، در حالی که با هم تماس دارند؛ (19)»

«در میان آن دو برزخی است که یکی بر دیگری غلبه نمی‌کند (و به هم نمی‌آمیزند)! (20)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (21)»

«از آن دو، لؤلؤ و مرجان خارج می‌شود. (22)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (23)»

«و برای اوست کشتیهای ساخته شده که در دریا به حرکت درمی‌آیند و همچون کوهی هستند! (24)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (25)»

«همه کسانی که روی آن [= زمین‌] هستند فانی می‌شوند، (26)»

«و تنها ذات ذوالجلال و گرامی پروردگارت باقی می‌ماند! (27)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (28)»

«تمام کسانی که در آسمانها و زمین هستند از او تقاضا می‌کنند، و او هر روز در شأن و کاری است! (29)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (30)»

«بزودی به حساب شما می‌پردازیم ای دو گروه انس و جنّ! (31)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (32)»

«ای گروه جنّ و انس! اگر می‌توانید از مرزهای آسمانها و زمین بگذرید، پس بگذرید، ولی هرگز نمی‌توانید، مگر با نیرویی (فوق العاده)! (33)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (34)»

«شعله‌هایی از آتش بی‌دود، و دودهایی متراکم بر شما فرستاده می‌شود؛ و نمی‌توانید از کسی یاری بطلبید! (35)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (36)»

«در آن هنگام که آسمان شکافته شود و همچون روغن مذاب گلگون گردد (حوادث هولناکی رخ می‌دهد که تاب تحمل آن را نخواهید داشت)! (37)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (38)»

«در آن روز هیچ کس از انس و جنّ از گناهش سؤال نمی‌شود (و همه چیز روشن است)! (39)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (40)»

«مجرمان از چهره‌هایشان شناخته می‌شوند؛ و آنگاه آنها را از موهای پیش سر، و پاهایشان می‌گیرند (و به دوزخ می‌افکنند)! (41)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (42)»

«این همان دوزخی است که مجرمان آن را انکار می‌کردند! (43)»

«امروز در میان آن و آب سوزان در رفت و آمدند! (44)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (45)»

«و برای کسی که از مقام پروردگارش بترسد، دو باغ بهشتی است! (46)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (47)»

«(آن دو باغ بهشتی) دارای انواع نعمتها و درختان پرطراوت است! (48)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (49)»

«در آنها دو چشمه همیشه جاری است! (50)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (51)»

«در آن دو، از هر میوه‌ای دو نوع وجود دارد (هر یک از دیگری بهتر)! (52)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (53)»

«این در حالی است که آنها بر فرشهایی تکیه کرده‌اند با آسترهائی از دیبا و ابریشم، و میوه‌های رسیده آن دو باغ بهشتی در دسترس است! (54)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (55)»

«در آن باغهای بهشتی زنانی هستند که جز به همسران خود عشق نمی‌ورزند؛ و هیچ انس و جنّ پیش از اینها با آنان تماس نگرفته است. (56)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (57)»

«آنها همچون یاقوت و مرجانند! (58)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (59)»

«آیا جزای نیکی جز نیکی است؟! (60)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (61)»

«و پایین تر از آنها، دو باغ بهشتی دیگر است. (62)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (63)»

«هر دو خرّم و سرسبزند! (64)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (65)»

«در آنها دو چشمه جوشنده است! (66)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (67)»

«در آنها میوه‌های فراوان و درخت خرما و انار است! (68)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (69)»

«و در آن باغهای بهشتی زنانی نیکو خلق و زیبایند! (70)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (71)»

«حوریانی که در خیمه‌های بهشتی مستورند! (72)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (73)»

«هیچ انس و جنّ پیش از ایشان با آنها تماس نگرفته (و دوشیزه‌اند)! (74)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (75)»

«این در حالی است که بهشتیان بر تختهایی تکیه زده‌اند که با بهترین و زیباترین پارچه‌های سبزرنگ پوشانده شده است. (76)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (77)»

«پربرکت و زوال‌ناپذیر است نام پروردگار صاحب جلال و بزرگوار تو! (78)»

3سوره »إنسان«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا (1)»

«إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا (2)»

«إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا (3)»

«إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلَاسِلَ وَأَغْلَالًا وَسَعِيرًا (4)»

«إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا (5)»

«عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ يُفَجِّرُونَهَا تَفْجِيرًا (6)»

«يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا (7)»

«وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا (8)»

«إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا (9)»

«إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا (10)»

«فَوَقَاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَلَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَسُرُورًا (11)»

«وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا (12)»

«مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا (13)»

«وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلَالُهَا وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلًا (14)»

«وَيُطَافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَأَكْوَابٍ كَانَتْ

قَوَارِيرَا (15)»

«قَوَارِيرَ مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيرًا (16)»

«وَيُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنْجَبِيلًا (17)»

«عَيْنًا فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلًا (18)»

«وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَنْثُورًا (19)»

«وَإِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَمُلْكًا كَبِيرًا (20)»

«عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا (21)»

«إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَكَانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُورًا (22)»

«إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلًا (23)»

«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا (24)»

«وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا (25)»

«وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا (26)»

«إِنَّ هَؤُلَاءِ يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءَهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا (27)»

«نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا (28)»

«إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا (29)»

«وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا

أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (30)»

«يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (31)»

ترجمه:⁽¹⁾

«معبودی جز خداوندِ یگانه زنده و پایدار و نگهدارنده، نیست. (2)»

«(همان کسی که) کتاب را بحق بر تو نازل کرد، که با نشانه‌های کتب پیشین، منطبق است؛ و «تورات» و «انجیل» را. (3)»

«پیش از آن، برای هدایت مردم فرستاد؛ و (نیز) کتابی که حق را از باطل مشخّص می‌سازد، نازل کرد؛ کسانی که به آیات خدا کافر شدند، کیفر شدیدی دارند؛ و خداوند (برای کیفرِ بدکاران و کافران لجوج،) توانا و صاحب انتقام است. (4)»

«هیچ چیز، در آسمان و زمین، بر خدا مخفی نمی‌ماند. (بنابر این، تدبیر آنها بر او مشکل نیست.) (5)»

«او کسی است که شما را در رحمِ (مادران)، آنچنان که می‌خواهد تصویر می‌کند. معبودی جز خداوندِ توانا و حکیم، نیست. (6)»

«او کسی است که این کتاب (آسمانی) را بر تو نازل کرد، که قسمتی از آن، آیات «محکم» [= صریح و روشن‌] است؛ که اساس این کتاب می‌باشد؛ (و هر گونه پیچیدگی در آیات دیگر، با مراجعه به اینها، برطرف می‌گردد.) و قسمتی از آن، «متشابه» است [= آیاتی که به خاطر بالا بودن سطح مطلب و جهات دیگر، در نگاه اول، احتمالات مختلفی در آن می‌رود؛ ولی با توجه به آیات محکم، تفسیر آنها آشکار می‌گردد.] اما آنها که در قلوبشان انحراف است، به دنبال متشابهاتند، تا فتنه‌انگیزی کنند (و مردم را گمراه سازند)؛ و تفسیر (نادرستی) برای آن می‌طلبند؛ در حالی که تفسیر آنها را، جز خدا و راسخان در علم، نمی‌دانند. (آنها که به دنبال فهم و درکِ اسرارِ همه آیات قرآن در پرتو علم و دانش الهی) می‌گویند: «ما به همه آن ایمان آوردیم؛ همه از طرف پروردگارِ ماست.» و جز صاحبان عقل، متذکر نمی‌شوند (و این حقیقت را درک نمی‌کنند). (7)»

«(راسخانِ در علم، می‌گویند:) «پروردگارا! دلهایمان را، بعد از آنکه ما را هدایت کردی، (از راه حق) منحرف مگردان! و از سوی خود، رحمتی بر ما ببخش، زیرا تو بخشنده‌ای! (8)»

«پروردگارا! تو مردم را، برای روزی که تردیدی در آن نیست، جمع خواهی کرد؛ زیرا خداوند، از وعده خود، تخلّف نمی‌کند. (ما به تو و رحمت بی‌پایانت، و به وعده رستاخیز و قیامت ایمان داریم.)» (9)»

«ثروتها و فرزندانِ کسانی که کافر شدند، نمی‌تواند آنان را از (عذابِ) خداوند باز دارد؛ (و از کیفر، رهایی بخشد.) و آنان خود، آتشگیره دوزخند. (10)»

«(عادت آنان در انکار و تحریفِ حقایق،) همچون عادتِ آل فرعون و کسانی است که پیش از آنها بودند؛ آیات ما را تکذیب کردند، و خداوند آنها را به (کیفر) گناهانشان گرفت؛ و خداوند، شدید العقاب است. (11)»

«به آنها که کافر شدند بگو: «(از پیروزی موقت خود در جنگ اُحُد، شاد نباشید!) بزودی مغلوب خواهید شد؛ (و سپس در رستاخیز) به سوی جهنم، محشور خواهید شد. و چه بد جایگاهی است! (12)»

«در دو گروهی که (در میدان جنگ بدر،) با هم رو به رو شدند، نشانه (و درس عبرتی) برای شما بود: یک گروه، در راه خدا نبرد می‌کرد؛ و جمع دیگری که کافر بود، (در راه شیطان و بت،) در حالی که آنها (گروه مؤمنان) را با چشم خود، دو برابر آنچه بودند، می‌دیدند. (و این خود عاملی برای وحشت و شکست آنها شد.) و خداوند، هر کس را بخواهد (و شایسته بداند)، با یاری خود، تأیید می‌کند. در این، عبرتی است برای بینایان! (13)»

«محبّت امور مادی، از زنان و فرزندان و اموال هنگفت از طلا و نقره و اسبهای ممتاز و چهارپایان و زراعت، در نظر مردم جلوه داده شده است؛ (تا در پرتو آن، آزمایش و تربیت شوند؛ ولی) اینها (در صورتی که هدف نهایی آدمی را تشکیل دهند،) سرمایه زندگی پست (مادی) است؛ و سرانجام نیک (و زندگیِ والا و جاویدان)، نزد خداست. (14)»

«بگو: «آیا شما را از چیزی آگاه کنم که از این (سرمایه‌های مادی)، بهتر است؟» برای کسانی که پرهیزگاری پیشه کرده‌اند، (و از این سرمایه‌ها، در راه مشروع و حق و عدالت، استفاده می‌کنند،) در نزد پروردگارشان (در جهان دیگر)، باغهایی است که نهرها از پایِ درختانش می‌گذرد؛ همیشه در آن خواهند بود؛ و همسرانی پاکیزه، و خشنودی خداوند (نصیب آنهاست). و خدا به (امورِ) بندگان، بیناست. (15)»

«همان کسانی که می‌گویند: «پروردگارا! ما ایمان آورده‌ایم؛ پس گناهان ما را بیامرز، و ما را از عذابِ آتش، نگاهدار!» (16)»

«آنها که (در برابر مشکلات، و در مسیر اطاعت و ترک گناه،) استقامت می‌ورزند، راستگو هستند، (در برابر خدا) خضوع، و (در راه او) انفاق می‌کنند، و در سحرگاهان، استغفار می‌نمایند. (17)»

«خداوند، (با ایجادِ نظامِ واحدِ جهانِ هستی،) گواهی می‌دهد که معبودی جز او نیست؛ و فرشتگان و صاحبان دانش، (هر کدام به گونه‌ای بر این مطلب،) گواهی می‌دهند؛ در حالی که (خداوند در تمام عالم) قیام به عدالت دارد؛ معبودی جز او نیست، که هم توانا و هم حکیم است. (18)»

«دین در نزد خدا، اسلام (و تسلیم بودن در برابر حق) است. و کسانی که کتاب آسمانی به آنان داده شد، اختلافی (در آن) ایجاد نکردند، مگر بعد از آگاهی و علم، آن هم به خاطر ظلم و ستم در میان خود؛ و هر کس به آیات خدا کفر ورزد، (خدا به حساب او می‌رسد؛ زیرا) خداوند، سریع الحساب است. (19)»

«اگر با تو، به گفتگو و ستیز برخیزند، (با آنها مجادله نکن! و) بگو: «من و پیروانم، در برابر خداوند (و فرمان او)، تسلیم شده‌ایم.» و به آنها که اهل کتاب هستند [= یهود و نصاری‌] و بی‌سوادان [= مشرکان‌] بگو: «آیا شما هم تسلیم شده‌اید؟» اگر (در برابر فرمان و منطق حق، تسلیم شوند، هدایت می‌یابند؛ و اگر سرپیچی کنند، (نگران مباش! زیرا) بر تو، تنها ابلاغ (رسالت) است؛ و خدا نسبت به (اعمال و عقاید) بندگان، بیناست. (20)»

«کسانی که نسبت به آیات خدا کفر می‌ورزند و پیامبران را بناحق می‌کشند، و (نیز) مردمی را که امر به عدالت می‌کنند به قتل می‌رسانند، و به کیفر دردناک (الهی) بشارت ده! (21)»

«آنها کسانی هستند که اعمال (نیکشان، به خاطر این گناهان بزرگ،) در دنیا و آخرت تباه شده، و یاور و مددکار (و شفاعت کننده‌ای) ندارند. (22)»

«آیا ندیدی کسانی را که بهره‌ای از کتاب (آسمانی) داشتند، به سوی کتاب الهی دعوت شدند تا در میان آنها داوری کند، سپس گروهی از آنان، (با علم و آگاهی،) روی می‌گردانند، در حالی که (از قبول حق) اعراض دارند؟ (23)»

«این عمل آنها، به خاطر آن است که می‌گفتند: «آتش (دوزخ)، جز چند روزی به ما نمی‌رسد. (و کیفر ما، به خاطر امتیازی که بر اقوام دیگر داریم، بسیار محدود است.)» این افترا (و دروغی که به خدا بسته بودند،) آنها را در دینشان مغرور ساخت (و گرفتار انواع گناهان شدند). (24)»

«پس چه گونه خواهند بود هنگامی که آنها را برای روزی که شکّی در آن نیست [= روز رستاخیز] جمع کنیم، و به هر کس، آنچه (از اعمال برای خود) فراهم کرده، بطور کامل داده شود؟ و به آنها ستم نخواهد شد (زیرا محصول اعمال خود را می‌چینند). (25)»

«بگو: «بارالها! مالک حکومتها تویی؛ به هر کس بخواهی، حکومت می‌بخشی؛ و از هر کس بخواهی، حکومت را می‌گیری؛ هر کس را بخواهی، عزت می‌دهی؛ و هر که را بخواهی خوار می‌کنی. تمام خوبیها به دست توست؛ تو بر هر چیزی قادری. (26)»

«شب را در روز داخل می‌کنی، و روز را در شب؛ و زنده را از مرده بیرون می‌آوری، و مرده را زنده؛ و به هر کس بخواهی، بدون حساب، روزی می‌بخشی.» (27)»

«افراد باایمان نباید به جای مؤمنان، کافران را دوست و سرپرست خود انتخاب کنند؛ و هر کس چنین کند، هیچ رابطه‌ای با خدا ندارد (و پیوند او بکلّی از خدا گسسته می‌شود)؛ مگر اینکه از آنها بپرهیزید (و به خاطر هدفهای مهمتری تقیّه کنید). خداوند شما را از (نافرمانی) خود، برحذر می‌دارد؛ و بازگشت (شما) به سوی خداست. (28)»

«بگو: «اگر آنچه را در سینه‌های شماست، پنهان دارید یا آشکار کنید، خداوند آن را می‌داند؛ و (نیز) از آنچه در آسمانها و زمین است، آگاه می‌باشد؛ و خداوند بر هر چیزی تواناست. (29)»

«روزی که هر کس، آنچه را از کار نیک انجام داده، حاضر می‌بیند؛ و آرزو می‌کند میان او، و آنچه از اعمال بد انجام داده، فاصله زمانیِ زیادی باشد. خداوند شما را از (نافرمانی) خودش، برحذر می‌دارد؛ و (در عین حال،) خدا نسبت به همه بندگان، مهربان است.» (30)»

«بگو: «اگر خدا را دوست می‌دارید، از من پیروی کنید! تا خدا (نیز) شما را دوست بدارد؛ و گناهانتان را ببخشد؛ و خدا آمرزنده مهربان است.» (31)»

4سوره »قدر«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ (1)»

«وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ (2)»

«لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ (3)»

«تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ (4)»

«سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ (5)»

ترجمه⁽²⁾

«و تو چه می‌دانی شب قدر چیست؟! (2)»

«شب قدر بهتر از هزار ماه است! (3)»

«فرشتگان و «روح» در آن شب به اذن پروردگارشان برای (تقدیر) هر کاری نازل می‌شوند. (4)»

«شبی است سرشار از سلامت (و برکت و رحمت) تا طلوع سپیده! (5)»

5َّ سوره »زُلزلت«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا (1)»

«وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا (2)»

«وَقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا (3)»

«يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا (4)»

«بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا (5)»

«يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ (6)»

«فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ (7)»

«وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (8)»

ترجمه⁽¹⁾

«و زمین بارهای سنگینش را خارج سازد! (2)»

«و انسان می‌گوید: «زمین را چه می‌شود (که این گونه می‌لرزد)؟!» (3)»

«در آن روز زمین تمام خبرهایش را بازگو می‌کند؛ (4)»

«چرا که پروردگارت به او وحی کرده است! (5)»

«در آن روز مردم بصورت گروه‌های پراکنده (از قبرها) خارج می‌شوند تا اعمالشان به آنها نشان داده شود! (6)»

«پس هر کس هموزن ذرّه‌ای کار خیر انجام دهد آن را می‌بیند! (7)»

«و هر کس هموزن ذرّه‌ای کار بد کرده آن را می‌بیند! (8)»

6سوره »عادیات«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«وَالْعَادِيَاتِ ضَبْحًا (1)»

«فَالْمُورِيَاتِ قَدْحًا (2)»

«فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحًا (3)»

«فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعًا (4)»

«فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعًا (5)»

«إِنَّ الْإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ (6)»

«وَإِنَّهُ عَلَى ذَلِكَ لَشَهِيدٌ (7)»

«وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ (8)»

«أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ (9)»

«وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ (10)»

«إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ (11)»

ترجمه:⁽²⁾

«و سوگند به افروزندگان جرقه آتش (در برخورد سمهایشان با سنگهای بیابان)، (2)»

«و سوگند به هجوم آوران سپیده دم‌ (3)»

«که گرد و غبار به هر سو پراکندند، (4)»

«و (ناگهان) در میان دشمن ظاهر شدند، (5)»

«که انسان در برابر نعمتهای پروردگارش بسیار ناسپاس و بخیل است؛ (6)»

«و او خود (نیز) بر این معنی گواه است! (7)»

«و او علاقه شدید به مال دارد! (8)»

«آیا نمی‌داند در آن روز که تمام کسانی که در قبرها هستند برانگیخته می‌شوند، (9)»

«و آنچه در درون سینه‌هاست آشکار می‌گردد، (10)»

«در آن روز پروردگارشان از آنها کاملاً باخبر است! (11)»

7سوره »نصر«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ (1)»

«وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا (2)»

«فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا (3)»

ترجمه:⁽¹⁾

«و ببینی مردم گروه گروه وارد دین خدا می‌شوند، (2)»

«پروردگارت را تسبیح و حمد کن و از او آمرزش بخواه که او بسیار توبه‌پذیر است! (3)»

8سوره »کافرُون«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ (1)»

«لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ (2)»

«وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ (3)»

«وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُمْ (4)»

«وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ (5)»

«لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ (6)»

ترجمه:⁽²⁾

«آنچه را شما می‌پرستید من نمی‌پرستم! (2)»

«و نه شما آنچه را من می‌پرستم می‌پرستید، (3)»

«و نه من هرگز آنچه را شما پرستش کرده‌اید می‌پرستم، (4)»

«و نه شما آنچه را که من می‌پرستم پرستش می‌کنید؛ (5)»

«(حال که چنین است) آیین شما برای خودتان، و آیین من برای خودم! (6)»

مقدّمه

سخنانی پیرامون حرم حضرت امام رضاعلیه السلام پیگیری اعداد و ارقام

اشاره

سخنانی پیرامون حرم حضرت امام رضاعلیه السلام پیگیری اعداد و ارقام ⁽¹⁾

از «صفر» تا «یک‌دلی»

هر روز مردم، گروه‌گروه به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب می‌شوند واز درگاه باعظمت آن بزرگوار، بهره‌های فراوان می‌گیرند.

برخی از آنان خود را از قبل آماده زیارت نموده و با قلبی آماده قدم به بارگاه‌نورانی آن حضرت می‌گذارند و برخی دیگر که به این مرحله نرسیده‌اند، تحت تأثیرعظمت و جاذبه آن مکان مقدّس قرار گرفته و با عنایت و توجّه حضرت امام رضاعلیه السلام‌از همانجا راه را آغاز کرده و از «صفر» شروع کرده و راه را ادامه می‌دهند تا به «یک‌دلی»برسند.

انسان می‌تواند با «یک‌دله» کردن دل، به مراحل بزرگ معنوی برسد و با خارج‌نمودن اغیار از حریم دل، دل را حرم خداوند قرار داده و محبّت غیر او را در آن‌ریشه‌کن سازد؛ تا به مقام «رضا» که بهترین مقام اهل دل است راه یابد.

در این صورت، از درد و درمان و وصل و هجران، آنچه را که خدا به آن راضی‌است می‌پسندد، نه این‌که فقط تسلیم باشد؛ بلکه علاوه بر مقام تسلیم در برابرخواسته خداوند، آنچه را که او بخواهد به آن راضی است.

«یکی» درد و «یکی» درمان پسندد

«یکی» وصل و «یکی» هجران پسندد

من از درمان و درد و وصل و هجران

پسندم آنچه را جانان پسندد

«دو زیارت» و «دو حرم»!

کسانی که به این مقام رسیده‌اند تولّدی «دوباره» یافته‌اند؛ زیرا «دو دیده» قلب و«دو گوش» باطنی خود را گشوده‌اند و از حیاتی تازه برخوردارند و به این‌گونه،سعادت خود را در «دو جهان» تأمین نموده‌اند.

هاله آنان شفّاف و نورانی و سراسر وجودشان را نور فرا می‌گیرد. اینان نور وروشنایی خود را از این خاندان کسب کرده‌اند، نه تنها اینان بلکه هر چه نورافشانی‌می‌کند، فروغی از پرتو انوار درخشان آل اللَّه گرفته است، حتّی نورافشانی «دوچشمه»⁽¹⁾از نور وجود ایشان سرچشمه می‌گیرد و «دو برادران»⁽²⁾که بر فراز آسمان‌می‌درخشند، درخشندگی خود را از نور این دودمان گرفته‌اند.

این خاندان، اصل نور و روشنایی می‌باشند، و آن‌گاه که دوران حکومت اهل‌بیت‌علیهم السلام فرا رسد، ظلمت و تاریکی از جهان رخت بسته و شب و روز با انواردرخشان حضرت صاحب الزمان ارواحنا فداه روشن می‌شود.

این خاندان، نه تنها اصل نور و روشنایی می‌باشند؛ بلکه اصل هر خیر و خوبی‌هستند و همگان هر چه در باب فضایل و معارف این خاندان بگویند یا بنویسند،«دوبیتی»⁽³⁾از بحر معارف این بزرگواران را نسروده‌اند.

از بیان اصل نور و روشنایی «دو دنیا» و از بحر معارف این خاندان بگذریم و به‌شرح «دو زیارت» و «دو حرم» بپردازیم:

انسان ممکن است بر اثر پاکدلی، وجود عرشی حضرت امام رضاعلیه السلام را درحرم مطهّر آن بزرگوار زیارت نموده و ببیند. و نیز ممکن است بر اثر پاکسازی قلب‌از آلودگی و خارج نمودن اغیار از حریم قلب که حرم خداوند است، به خاطر تجلّی‌حضرت امام رضاعلیه السلام بر قلب انسان، حتّی در غیر حرم آن حضرت را زیارت نماید.این‌گونه حالات، معمولاً مکاشفه⁽¹⁾است و گاهی ممکن است مشاهده باشد.

باید توجّه داشته باشیم که گفتگوی این مطالب آسان است ولی آنان که دارای‌این‌گونه حالات هستند وجودشان همچون کبریت احمر و اکسیر اعظم است.

البتّه همان‌گونه که گفتیم همه کسانی که به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام‌شرفیاب می‌شوند، هر کدام از لطف و عنایت آن حضرت توشه می‌گیرند.

موالید «سه‌گانه»

موالید «سه‌گانه» ⁽²⁾

نه تنها انسان و دیگر موجودات هوشمندِ جهان آفرینش - که بر فراز آسمان‌هایا در اعماق زمین جای دارند - با ولایت و سرپرستی خاندان وحی علیهم السلام آشنایند؛ بلکه‌جمادات و «موالید سه‌گانه» بر این حقیقت اعتراف دارند.

خاندان وحی‌علیهم السلام با بیان این نکته که ولایت آنان بر همه مخلوقاتِ جهان آفرینش‌عرضه شده، شعور جمادی، گیاهی و حیوانیِ جمادات، گیاهان و حیوانات را نیز بیان‌نموده‌اند؛ هرچند دانشمندان دوران غیبت، تازه به شعورِ آب و سایر اشیاء پی برده و درتلاش و جستجو برای تکمیل آن هستند.

اکنون مردم از زیارت برخی از «موالید سه‌گانه» در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام‌خبر دارند، هر چند ممکن است به آن توجّه نداشته باشند - و ما به خاطر این‌که تذکّرآن‌ها سبب طولانی‌شدن مطلب می‌شود از بیان آن خودداری می‌کنیم - امّا برای این‌که‌هنگام زیارت از توجّه بیشتری برخوردار باشیم این نکته را بیان می‌کنیم:

چه‌بسا انسان با لباسی که از حلال تهیّه شده به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام‌

شرفیاب می‌شود، و توجّه لباس او به حضرت امام رضاعلیه السلام - به وسیله شعور جمادی‌که از آن برخوردار است - بیشتر از خود انسان که فکرش پراکنده است، می‌باشد.

آیا پسندیده است که توجّه لباس ما با شعور جمادی خود بیشتر از توجّه ما باروح و شعور انسانیِ ما باشد؟!

درست است که حالت کامل حضور، کار مردان خدا و اولیاء الهی است و ازکسانی برمی‌آید که دنیا را «سه‌طلاقه» کرده‌اند؛ امّا ما نیز اگر قبل از شرفیابی به حرم‌حضرت امام رضاعلیه السلام مقداری درباره عظمت و بزرگواری آن حضرت بیندیشیم و توجّه‌کنیم که می‌خواهیم به چه بارگاهی قدم بگذاریم، بی‌شک در چگونگی زیارت ما اثرمی‌گذارد.

«چهار گوشه ضریح»

در نظر گرفتن عظمت و بزرگواری حضرت امام رضاعلیه السلام و توجّه به مقام‌ولایت و معرفت آن بزرگوار به نورانیّت، در کیفیّت و چگونگی زیارت زائر، اثربسزایی دارد و در نتیجه لطف و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام به چنین زائری‌بی‌حساب خواهد بود. در این‌گونه مواقع، «چهار عمل اصلی⁽¹⁾« به کار نمی‌آید و لطف‌و کرم آن بزرگوار بی‌حدّ و بی‌حساب است.

در این موارد سوز و توجّهِ زائر، زمینه‌ساز عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام‌می‌شود و علم و آگاهی از «نِسبِ اربعه⁽²⁾« در آن تأثیری ندارد؛ همان‌گونه که شناخت«علل چهارگانه⁽³⁾« و سایر گفته‌های ارسطو و دیگران در آن نقشی ندارد و زر و زیورخسروپرویز، و زور و بازوی رستمِ زال نیز، زاد و توشه این راه نبوده و زمینه‌سازعنایت بی‌زوال حضرت امام رضاعلیه السلام به زائران نمی‌باشد.

در برخی از موارد، پناهندگان به امام رضاعلیه السلام نه قلب نورانی دارند نه علم وآگاهی،

نه دارای زر و زیورند و نه ....؛ ولی امام رئوف حضرت علیّ بن موسی‌الرضاعلیه السلام بر اساس ولایت مطلقه خود که مقیّد به قیدی نیست، به خاطر حکمتی که‌خود می‌دانند، از آنان دستگیری می‌نمایند و آنچنان زائران خود را تحت تأثیر قرارمی‌دهند که گویی «چهار گوشه ضریح» را همچون «چهار گوشه بیت المعمور» در عرش‌می‌بینند و آنچنان با حضرت امام رضاعلیه السلام به گفتگو می‌نشینند که گویی کاملاً آن‌حضرت را می‌بینند.

همه زائران باید کاری کنند که این‌گونه مورد توجّه و عنایت کامل حضرت امام‌رضاعلیه السلام قرار گیرند.

«پنج گنجِ انسان»

وجود انسان، سرشار از گنج‌های گران‌بها است. رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرموده‌اند:

الناس معادن، کمعادن الذهب والفضّة.⁽¹⁾

مردم، معدن‌هایی هستند همچون معدن‌های طلا و نقره.

ما باید وقت و فرصت را تلف نکنیم و با استمداد از خداوند و توسّل به «پنج‌تن» وسایر معصومین‌علیهم السلام از نعمت‌های بزرگی که خداوند در وجود ما نهفته آگاه شویم.

ما باید «پنج‌روزه دنیا» را غنیمت شمرده و مواظب «حواسّ پنجگانه ظاهری» خود -که آن را «پنج‌گنج» نامیده‌اند - باشیم و آن‌ها را در راه رضایت خداوند به کار ببریم تا ازوجود گنج‌هایی که در باطن ما هست، آگاه شده و بتوانیم آن‌ها را استخراج کنیم.

درست است که باطن همه انسان‌ها همانند هم نیست و همان‌گونه که در ظاهر باهم‌تفاوت دارند از نظر حواسّ باطنی نیز باهم فرق می‌کنند و بنا بر مثَل، «پنج انگشت»برادر هستند امّا برابر نیستند؛ ولی به هر حال هر انسانی از گنج‌های نهانی، حواسّ‌باطنی و نیروهای نهفته برخوردار است که باید آن‌ها را شناسایی کرده و بکار گیرد.

انسان باید با استخراج این گنج‌ها و بیدار ساختن این نیروها از دکّان‌داری‌سخت پرهیز نموده و هدف خود را از به دست آوردن آن‌ها، کمک به دین خدا و

خدمت به حضرت بقیّة اللَّه الأعظم عجّل اللَّه تعالی فرجه قرار دهد.

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام بهترین فرصت و موقعیّت برای زائرین محترم است که‌از آن حضرت بخواهند قدرت‌های باطنی آنان را بیدار نموده و آن‌ها را با تمام وجود و باهمه توانایی‌های ظاهری و باطنی در راه انتظار و خدمت به امام عصر ارواحنا فداه موفّق‌نمایند.

برتر از «شش طاق پادشاهی»

برتر از «شش طاق پادشاهی»⁽¹⁾

زائرینی که فوج‌فوج به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب می‌شوند تنهاکسانی که بر عالم خاک راه می‌روند نیستند، بلکه آفریده‌های گوناگون خداوند از«شش جهت» با آداب گوناگون راهی بارگاه حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام‌می‌شوند. خوشا به حال آن افرادی که با ایمان کامل و کنترل فکر، «شش دانگ» حواسّ‌خود را جمع کرده و به زیارت می‌پردازند.

گروهی از زائرین از نزدیک شدن به ضریح مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام شرم دارندو خود را لایق آن مکان باعظمت نمی‌دانند، به کنجی نشسته و به زیارت و نماز و رازو نیاز می‌پردازند، آنان هر نقطه و هر گوشه حرم را بسی برتر از «شش طاق پادشاهی»می‌دانند.

و گروهی دیگر از زائران، اگر دستشان به ضریح نورانی آن حضرت نرسد، خودرا شرمنده و شرمسار دانسته گویی که زیارت‌شان پذیرفته و قبول نشده است.

چه بسیارند زائرینی که با شفا گرفتن مریضان خود و یا روا شدن حاجات خویش،شاهد مهربانی و رأفت حضرت امام رضاعلیه السلام می‌شوند و به شکرانه آن به صلوات ودرود می‌پردازند و به این وسیله، چهره‌های گرفته و دل‌های شکسته خود را شکفته وشاد می‌نمایند و به هر شهر و دیاری که می‌روند با بیان معجزه امام غریب‌علیه السلام شمیم‌خوشِ شفایابی را پخش می‌کنند و به این شیوه همه را شیفته و شیدای زیارتِ آن‌حضرت می‌نمایند.

پرتو نگاه مهرآمیز حضرت امام رضاعلیه السلام شامل هر دو گروه می‌شود و قلب آنانی راکه با صفا و اخلاص به زیارت آمده‌اند فروغ و روشنایی می‌بخشد.

«قبله هفتم»

آری؛ از آنجا که همه روزه هزاران نفر از «هفت اقلیم» جهان به زیارت «قبله هفتم»شرفیاب می‌شوند، از آداب و رسوم و فرهنگ‌های گوناگونی برخوردارند، وحضرت امام رضاعلیه السلام به همه کسانی که به زیارت حضرتش شرفیاب می‌شوند به دیده‌رأفت، مهربانی و بزرگواری می‌نگرند؛ چه آنان‌که همسایه و در جوار آن بزرگوارهستند و چه آنان‌که از سرزمین‌های دور با مشکلات فراوان راه را طی نموده و از«هفت‌خوان» رستم گذر نموده و به زیارت آن بزرگوار می‌شتابند.

بدیهی است همه کسان، یکسان نیستند و آنان‌که برای شرفیاب شدن به حرم‌حضرت امام رضاعلیه السلام، رنج‌ها و زحمت‌های فراوان را تحمّل نموده‌اند با کسانی که به‌راحتی به بارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام رسیده‌اند تفاوت دارند. هرچند همه کسانی که‌آن حضرت زیارت‌شان را بپذیرند، «هفت درب جهنّم» به رویشان بسته شده و إن شاءاللَّه از «هفت چشمه بهشت⁽¹⁾« سیراب می‌شوند.

ولی با اینهمه، همه همانند هم نیستند و آنان‌که از همگان دل بریده و همچون«هفت‌تنان»⁽²⁾از ناپاکان برائت جسته و از دشمنان دوری گزیده‌اند و تنها به سوی خدا واهل بیت‌علیهم السلام روی آورده و واله او گشته‌اند، به مراتب برتر از دیگرانند و کسی همتا وهمانند آنان نیست.

در نزد این‌گونه کسان - که دلی خالی از اغیار دارند - «عجایب هفتگانه جهان»⁽³⁾بسی‌کوچکتر از آنست که آنان را به شگفت آورده و به سوی خود جذب نمایند.

این‌گونه کسان، مجذوب رایحه‌های عطرآگین معنویِ بارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام‌می‌شوند و تلألؤ انوار پرفروغ، تابناک و شادی‌بخشی که در فضای حرم می‌درخشد،آن‌ها را به خود جذب می‌کند.

اینان نه به «عجایب هفتگانه جهان» در زمین، بلکه به «خاتون هفت قلعه»⁽¹⁾آسمان نیزنمی‌نگرند.

اینان گنج‌های طالقان و دیگر یاوران امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌باشند که باقلب‌های محکم و استوار و آهنین خود، دمار از دشمنان نگون‌بخت امام عصر ارواحنافداه درمی‌آورند.

اینان بزرگترین قدرت‌های جهان را بازیچه‌ای بیش نمی‌دانند.

یاد قلب‌های آهنین و استوار گنج‌های طالقان و دیگر یاوران امام زمان عجّل اللَّه تعالی‌فرجه، یاد محکم بودن طالیقون یا «هفت‌جوش»⁽²⁾را از خاطر ما می‌زداید.

«امام هشتم»

فکرِ سالم، قوی و متمرکز در چگونگی زیارت، اثر فراوانی دارد؛ همان‌گونه که‌جمع نبودن حواسّ و تشتّت فکری مانع توجّه کامل می‌شود.

نه‌تنها گناه بلکه بعضی از کسالت‌های جسمی - مانند کم‌کاری کلیه و... - و نیز غلبه‌یکی از «هشت طبع»⁽³⁾اثر زیادی در تشتّت فکر دارد.

در صورتی که انسان بتواند به زیارت کامل بپردازد و زائر واقعی «امام هشتم»علیه السلام‌باشد، «هشت باب بهشت» به روی او گشوده خواهد شد و می‌تواند در «هشت بستانِ‌بهشت»⁽⁴⁾بیارامد.

برای این‌گونه افراد حتّی «هشت گنج»⁽¹⁾، کوچکترین اهمیّت و ارزشی ندارد.

«نُه فلک»

همان‌گونه که گفتیم افلاکیان نیز از ماورای «نُه فلک» پر می‌گشایند و «نُه سپهر نیلی»و «نُه طارم کبود»⁽²⁾را پشت سر می‌گذارند و به سوی سرزمین طوس روی می‌آورند.

«معصوم دهم»

آنان «معصوم دهم» حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام را زیارت نموده و همچون‌خلایقِ دیگر بوسه بر خاک عنبرین بارگاه «دهمین مقام عصمت» می‌زنند.

«یازده اختر فروزان»

کسی که با اعتقاد به مقام امامت حضرت امام رضاعلیه السلام، آن بزرگوار را زیارت نماید،به یازده اخترِ دیگر امامت نیز اعتقاد دارد؛ زیرا برخی از فرقه‌هایی که در روزگاران‌قدیم در شیعه پیدا شده و امامان بعد از حضرت امام رضاعلیه السلام را قبول نداشتند همه‌نابود شده و از میان رفته‌اند.

«امام دوازدهم»

الآن همه کسانی که حضرت امام رضاعلیه السلام را به عنوان امام زیارت می‌کنند، شیعیان«دوازده‌امامی» هستند و حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام و امامان دیگر تا حضرت بقیّة اللَّه‌الأعظم ارواحنا فداه را به عنوان «دوازده امام» معتقدند و در هر زمان که توفیق شامل‌حالشان شود به زیارت این بزرگواران می‌روند.

اگرچه در برخی از ماه‌ها مانند ماه رجب، ذی القعده و ماه صفر سیلِ جمعیّت برای

‌زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام بسیار بیشتر از ماه‌های دیگر روانه مشهد مقدّس‌می‌شود، ولی با اینهمه در تمامی دوران سال و در همه «دوازده ماه» هجوم جمعیّت‌برای زیارت امام رضاعلیه السلام که قبله دل‌ها و کعبه آمال و آرزوها است همچنان ادامه دارد.

«سیزده بار» هدایت و رحمت

زائرین محترم باید به این نکته توجّه داشته باشند که در زیارت حضرت امام‌رضاعلیه السلام اخلاص داشته باشند و قصد زیارت آن بزرگوار را با سیاحت و «سیزده‌بدَر»توأم نکنند. اگرچه گاهی سیاحت بر اساس شرع لازم است ولی مسافرت به قصد«سیزده‌بدر» از خرافاتی است که هوسرانی‌ها و دست‌های بیگانه آن را پشتیبانی وتقویت می‌کند.

از نظر دین اسلام، عدد «سیزده» نحس نیست تا انسان بخواهد به وسیله مسافرت‌آن را از خانه و کاشانه خود خارج سازد.

خداوند در قرآن، کلمه نحس را یک بار آورده است؛ ولی هدایت و رحمت)هدی و رحمة( را «سیزده بار» تکرار فرموده است.

نحس‌بودن در صورتی است که زائر، زیارت را با تفریحات غیر سالم همراه‌نماید. این‌گونه زیارت از نظر شرع، نحس و پلید است. ولی آنان‌که سفر به کنار دریارا کنار نهاده و با کوله‌بار امید به سوی بارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام روانه می‌شوند،شاهد امواج خروشان دریای بیکران مهر و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام خواهند بود.

«چهارده معصوم‌علیهم السلام»

بنابراین باید توجّه داشته باشیم سیاحت‌هایی را که خلاف شرع است رها ساخته‌و با زیارت‌های غیر خالصانه، خدا و «چهارده معصوم»علیهم السلام را از خود ناراضی نسازیم.

باید این نکته مهمّ را از یاد نبریم که برخی از زمان‌ها و مکان‌ها از خصوصیّت‌ها وویژگی‌های مهمّی برخوردارند که با در نظر داشتن آن‌ها انسان می‌تواند مشکلات‌

بزرگی را برطرف نماید. اهمیّتی که شب قدر و برخی از شب‌های دیگر و نیز برخی‌روزها و ماه‌ها دارا هستند، روشن و آشکار است.

می‌گویند در «شب چهاردهم» هر ماه، ساعتی وجود دارد که دعا در آن هنگام‌مستجاب است. با از دست‌دادن این زمان‌ها، فرصت‌های بزرگی را از دست می‌دهیم.

همچنین مکان‌هایی چون بارگاه نورانی حضرت امام رضاعلیه السلام دارای آثار وعظمت‌های مهمّی است که ما با توجّه نداشتن به آن و یا با نیّت‌های غیر خالص درزیارت، این فرصت‌های مهمّ را از دست می‌دهیم و به آنچه خدا و «چهارده‌معصوم»علیهم السلام می‌خواهند عمل نمی‌کنیم.

الفبایی درباره حرم و آداب زیارت

الفبایی درباره حرم و آداب زیارت ⁽¹⁾

آستان قدس رضوی، آرامش‌بخش آفریدگانِ آفریدگار، و پناهگاه آشنا و بیگانه‌است. مردم در همه آفاق، شوق زیارت این بارگاه را دارند؛ و آرزو دارند از آبِ حیات‌سقّاخانه حرم، جرعه‌ای بنوشند.

اذن ورود به حرم مطهّر امام رضاعلیه السلام، اشک شادی را در دیدگان شیفتگان ارض‌اقدس جاری می‌سازد و اُنس با آن حضرت را در انسان افزایش می‌دهد.

در این بارگاه، باران رحمت بر همه کسانی که از برّ و بحر آمده‌اند می‌بارد و بزرگ وکوچک را در بوستان ولایت و باغ ملکوتی خویش پذیرایی می‌کند.

این سرزمین، پناهگاه همگان است؛ پارسایانِ پاکدل و نیز پر و بال سوختگان‌پریشان‌حال را پذیرا می‌شوند و راه پیشرفت و پرواز را به همه می‌آموزند.

گنبد زیبا و تابناک حرم، انسان را به تماشا وامی‌دارد و توجّه او را به خود جلب‌می‌کند؛ گویی به او می‌آموزد که قبل از تشرّف به حرم، قدری تأمّل نموده و درس‌توبه بیاموزد تا بتواند در حضور حضرت امام رضا علیه السلام از تبلیس ابلیس در امان‌

مانده و راه تقوا را برای همیشه پیشه سازد.

باید به رأفت و مهربانی حضرت ثامن الحجج‌علیهم السلام اطمینان داشته باشیم و با ثبات‌قدم در این عقیده به ثناگویی آن حضرت پرداخته تا بر ثواب و ثمره زیارت خودبیفزاییم و با زیارتی که همراه با معرفت و شناخت است نام ما در زمره بهترین زائران‌امام هشتم‌علیه السلام از ثری تا ثریّا، ثبت شود.

در جوار حضرت امام رضاعلیه السلام باید از جاذبه ولایت آن بزرگوار بهره‌مند شویم وروح و جان خود را با جلوه‌های رحمانی جلا داده و جرعه‌نوش جام ولایت و جان‌نثارآن حضرت باشیم.

باید از چشمه‌سار شفابخش حرم که برتر از چشمه خورشید است بهره‌مند گشته وچنان در چمن‌زار ولایت جای گیریم که چشم از جهان پوشیده و با چابکی برای‌چاره‌جویی و فرار از ظلمت به نور ولایت چهارده معصوم‌علیهم السلام پناهنده شویم.

در حرم امام هشتم‌علیه السلام به حمد و ستایش خداوند پرداخته و ظهور حجّت الهی امام‌عصر ارواحنا فداه را خواستار شویم و برای فرارسیدن «دولت کریمه امام زمان عجّل اللَّه‌تعالی فرجه الشریف»⁽¹⁾و حکومت آن بزرگوار، دست به نیایش بلنده نموده تا با ظهور وحضور آن حضرت، حجاب غیبت از میان برداشته شود و مردم از حیرت نجات یابند.

مشهد مقدّس نقطه آمال خلایق است، خادمان حرم دست به سینه ایستاده‌اند وخوشحالی در سیمای زائران امام هشتم‌علیه السلام موج می‌زند، سیل خروشان خلق باحاجت‌ها و خواسته‌های گوناگون به سوی حرم سلطان خراسان روی می‌آورند. ای‌کاش؛ همه خواستار ظهور امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌بودند.

پنجره فولاد، درمانگاه درماندگان بی‌پناه است. مردم با دخیل‌شدن به آن، به دعا وتوسّل می‌پردازند و هر لحظه منتظر خروش دریای رحمت حضرت امام رضاعلیه السلام‌

هستند تا با نگاه و دلجویی آن حضرت، دلِ شکسته آنان شاد شده و با حاجت رواشده‌از دولت‌سرای آن بزرگوار بازگردند.

زائرانِ بااخلاص با ذوق تمام به زیارت می‌پردازند و سعی می‌کنند ذهاب و رفت وآمد مردم، فکر و ذهن آنان را مشوّش نکند و با توسّل به حضرت امام رضاعلیه السلام دل ازذهب و فضّه شسته، به ذکر ذات پاک الهی مشغول شده و یاد خداوند ذوالجلال راذخیره آخرت خویش قرار می‌دهند.

رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام با زائرین، روان انسان را شاد می‌سازد وجلوه‌های رحمانی در آن روضه رضوان، آموزنده طریق خلوص و روزنه‌ای برای‌خودسازی - نه خودستایی - است.

در زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام زر و زیور زائران نفعی ندارد؛ همان‌گونه که زهدِزاهدان ریاکار بی‌ارزش است. در حرم امام هشتم‌علیه السلام زنده‌دلانی که در زورق ولایت‌نشسته و با قطرات اشکی که با اخلاص می‌ریزند، امواج عظیم رأفت آن حضرت را به‌خروش می‌آورند و کاملاً مورد توجّه قرار می‌گیرند.

در حرم امام هشتم‌علیه السلام ژنرال‌های لشکر و ژنده‌پوشان کشور با یک دید نگاه‌می‌شوند. حضرت امام رضاعلیه السلام از ژرفای افکار همه آگاهند و به آنان‌که ژست و قیافه‌خود را آراسته و نیز به ژولیدگان زبان‌بسته با ژرف‌بینی نگریسته و از اعماق قلب همه‌خبر دارند، و در این میان آنان که قلبی بس روشن‌تر از ژنراتورهای قوی دارند موردعنایت و توجّه خاصّ واقع می‌شوند هرچند ژنده‌پوش باشند.

برخی از زوّار بهترین سوغات سفر خود را آبی که از سقّاخانه برداشته‌اند می‌دانند،گویا که کوثر و سلسبیل، سرچشمه آنند و یا... آنان با نوشیدن جرعه‌ای از جام آن، برحضرت سیّدالشهداءعلیه السلام سلام و درود می‌فرستند و خدا را بر این نعمت سپاس‌می‌گویند.

درب این بارگاه همیشه به روی همه گشوده است و مردم با گرفتن شفا و سایر

حاجت‌های خود، شاهد رأفت و مهربانی امام رئوف می‌شوند و به شکرانه آن، به‌درود و صلوات می‌پردازند. و در هر شهر و دیار با هیجان و شادی، جریان شفایابی راحکایت می‌کنند و به این شیوه همه را شیفته این بارگاه می‌نمایند.

صاحبدلانی که از صحن‌ها گذشته و صادقانه به حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام‌مشرّف می‌شوند، می‌دانند که در طول صدها سال هر جایگاه این بارگاه، قدمگاه‌حضرت صاحب الزمان عجّل اللَّه تعالی فرجه است و با صدق و صفا، صورت بر این خاکِ‌پاک نهاده و بوسه بر آن می‌زنند.

هر روز در کنار ضریح ضامن آهو و در هر ضلع و گوشه حرم، هزاران نفر مهمان وضیفِ امام رضاعلیه السلام هستند. نور و ضیاء معنوی آن بارگاه، ضمیر و باطن آنان را پاک وبهشت را برای‌شان ضمانت می‌کند و نام‌شان در طومار بهشتیان ثبت و ضبط می‌گردد.

طایران قدسی که بر ایوان طلا می‌نشینند، می‌دانند که طاق کسری در برابر آن،مخروبه‌ای بیش نیست. کوه طور با آنهمه جلالت، شکوه و طمطراق شهر طوس راندارد. کبک و تیهو بلکه هر پرنده و طیفور، آرزوی طوف سقّاخانه‌اش را می‌کند.

برخی از ظاهرپرستان نیز می‌دانند: ظفرمندی ظفرمندانِ معنویّت و صاحبان‌ظرفیّت، در ظلّ عنایت صاحب این بقعه و بارگاه به مرحله ظهور رسیده است و با نگاه‌آن حضرت، ظرف دل را از ظلمت و تاریکی رها ساخته‌اند.

صحن عتیق با سقّاخانه زیبایی که دارد یاد علمدار کربلا حضرت ابوالفضل‌علیه‌السلام و شدّت عاطفه آن حضرت را در خاطره‌ها زنده می‌سازد، چگونه سقّای‌دشت کربلا با شدّت عطش از خوردن آب در روز عاشورا امتناع ورزیده و تا جان دربدن داشتند علَم را در دست داشته و با عمّال ابن زیاد لعنه اللَّه جنگیدند.

همه از غریب‌نوازی امام غریب‌علیه السلام آگاهند و می‌دانند که آن حضرت غمگسار غریبان‌هستند، غبار غم را از قلب آنان می‌زدایند؛ به گونه‌ای که فریاد و غریو شادی از قلب‌غمزدگان برمی‌خیزد.

فرَج و ظهور حضرت مهدی ارواحنا فداه و فتح و ظفر را در این بارگاه از خداوندبخواهید، و فرجام نیک را در این مکان بدست آورید تا به دریای فضایل و فیوضات‌راه بیابید و با توسّل به امام رئوف‌علیه السلام برای نجات از فریب فتنه‌های فراوان آخرالزمان‌و دوران تیره غیبت دعا کنید.

شهر مقدّس مشهد به قداست معروف است، زائرین و مجاورین آن دیار مقدّس‌باید قدر و احترام آن را نگه دارند و تلاش کنند که ریشه فساد و گناه در آن شهر قطع‌گردد. مبادا زنان و مردان از قانون شرع تجاوز کرده و با قیافه‌های غیرمشروع قد وقامت خود را در منظر دید دیگران قرار دهند.

کفشداران پاک‌دل این بارگاه - که اظهار ملال نمی‌کنند - کلیدداران گنجینه‌های قرب‌هستند. آنان به کاروان جویندگان کمال خوشآمد می‌گویند و کامیابان کوکب صبح راارج نهاده و در راه خدمتگزاری به زوّار از هر کوششی دریغ نمی‌ورزند.

گلدسته‌های حرم، گمشدگان راه را هدایت می‌کنند و با قد کشیده و استوار خود،گرفتاران گوشه‌نشین و کهنسالان قدخمیده را درس امید و ثبات قدم آموخته و به همه‌می‌آموزند که گشوده‌شدن گره‌های کور در این آستان، در گرو ایمان و یقین است، ازیأس و سرافکندگی گریزان و همچون ما سربلند باشید.

لطف و کرم حضرت امام رضاعلیه السلام زبانزد خاصّ و عامّ است، همه می‌توانند از این‌بارگاه، لاله لاهوتی، لؤلؤ لالا یا لعل گهربار بگیرند. کلید دنیا و آخرت در دستان‌حضرت امام رضاعلیه السلام است، هر لحظه امیدوار باشید و یأس و ناامیدی را - که لشکرنفس و شیطان است - شکست دهید.

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام مشکل‌گشای همه و مایه امید مردم هر مرز و بوم‌است. آنان که با ایمان و یقین به این بارگاه مشرّف می‌شوند، به امید و آرزوی خودرسیده و مدال افتخارِ لطف و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام را بر سینه می‌زنند.

در این زمان نقّاره‌خانه حضرت امام رضاعلیه السلام، هنگام طلوع و غروب خورشید را به

‌اطّلاع مردم می‌رساند؛ ولی روزی فرا می‌رسد که ناگهان ناکامی‌ها، ناگواری‌ها و... به‌پایان می‌رسد و از آن مکانِ مرتفع ندای «نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَریب»، بلند می‌شود. آن‌روز، نوبت نیک‌فرجامانِ جهان است.

با توجّه، وارد حرم مطهّر شوید؛ تا می‌توانید از هنگام ورود تا وقت خروج، حالت‌حضور در خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام را رعایت کنید، از وهم، خیال و وسوسه‌بپرهیزید. از آن بزرگوار بخواهید شما را برای خدمتگزاری به مقام والای ولایت اهل‌بیت‌علیهم السلام موفّق نمایند.

همای رحمت حضرت امام رضاعلیه السلام بر سر همگان سایه می‌افکند و همه زوّار ازالطاف بیکران و همایونی آن امام هُمام بهره‌مند می‌گردند؛ به این جهت در هنگام‌زیارت، حواسّ خود را جمع نموده و هشیار باشید و همواره متوجّه آن حضرت بوده‌و مواظب باشید فکر شما به این سو و آن سو جلب نشود.

همیشه به یاد داشته باشید: پیامبران الهی و اولیاء خدا با پذیرش ولایت اهل‌بیت‌علیهم السلام، به کمک دین خدای یکتا و یگانه پرداخته‌اند. از امام هشتم‌علیه السلام طلب یاری‌کنید و با یقین از آن حضرت بخواهید شما را از یاران و یاوران امام عصر ارواحنا فداه قراردهند تا در صف یاری‌کنندگان دین خدا باشید.

چند نکته دیگر

از حکمتِ زیارت بگذریم که این، از آنِ مردان خدا است. «عنقا را بلند است‌آشیانه» و «سیمرغ دیگر است و سی مرغ دیگر»، و سخن گفتن از آن برای برخی‌ملال‌آور است.

گاهی انسان بر اثر بی‌توجّهی و یا کم‌توجّهی و مخلوط شدن نیّت‌ها و انجام برخی‌از کارهای ناپسند، ثواب اعمالی را که خداوند کریم در قرآن مجید بارها آن را بالفظهای گوناگون آورده است از دست می‌دهد و از حکمت مهمّ آن - که به دست‌آوردن ارتباط با خدا و اهل بیت‌علیهم السلام است - بی‌بهره می‌ماند.

آنان‌که حیا و حجاب را رعایت نمی‌کنند، آنان‌که مواظب دیدگان خود نیستند،آنان‌که از موسیقی‌های... دست برنمی‌دارند و... باید بدانند: آنان‌که «سی لحن باربد»⁽¹⁾را گوش می‌کردند سرانجام سر به تیره خاک بردند، اینان هم که موسیقی را با «همراهِ»خود تا کنار ضریح حضرت امام رضاعلیه السلام همراهِ خود می‌برند و...، نیز سرانجام‌خواهند مرد و نه از خسرو اثری خواهد ماند و نه از پرویز! و در زیر لحد باید از سی‌لحن باربد و یا ... پاسخ دهند.

آیا سزاوار است انسان از گوشه و کنار ایران یا جهان، راه‌های طولانی را برای‌زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام بپیماید ولی به خاطر انجام این‌گونه کارها، جلالت وعظمت و زیبایی بارگاه نورانی آن حضرت را درک نکند و دلش در بند دیگران و اموردیگر باشد؟!

متأسّفانه وهّابیّت برای از بین‌بردن ارزش و اهمیّت زیارتِ اهل بیت‌علیهم السلام تلاش‌می‌کند و می‌خواهد عظمت و ارزش زیارت را از نظر زائرین نابود کرده و یا حداقل‌کم‌رنگ نماید. یکی از مؤثّرترین راه‌های آن‌ها برای رسیدن به این هدف، ترویج اززیارت‌هایی است که همراه با انجام کارهای ناپسند می‌باشد.

آن‌ها از یک سو مردم را به مسافرت‌های غیر سالم تشویق می‌کنند و از سوی دیگرمی‌خواهند عظمت مقام اهل بیت‌علیهم السلام را در نظر مردم کم‌رنگ نمایند. آن‌ها درپنهان‌سازی مقام اهل بیت‌علیهم السلام وارث و بازمانده بنی‌امیّه و بنی‌العبّاس و نشخوار کننده‌خوراک شیطانی معاویه و عمروعاص هستند.

هرچه آنان بکوشند که نام و یاد خاندان وحی‌علیهم السلام را از قلب و زبان مردم بزدایندولی خداوند خود فضیلت و جلال این خاندان را برای مردم آشکار می‌سازد. بهتراست در ارتباط با این گفتار، کلامی از حضرت امام رضاعلیه السلام بیاوریم:

گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام

درباره کارشکنی‌های دشمنان اهل بیت‌علیهم السلام

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

الحمد للَّه الّذی حفظ منّا ما ضیّع الناس، ورفع منّا ما وضعوه حتّی لقدلُعِنّا علی منابر الکفر ثمانین عاماً، وکتمت فضائلنا، وبذلت الأموال فی‌الکذب علینا، واللَّه تعالی یأبی لنا إلاّ أن یعلی ذکرنا، ویبیّن فضلنا، واللَّه‌ما هذا بنا، وإنّما هو برسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله وسلم وقرابتنا منه حتّی صار أمرنا ومانروی عنه أنّه سیکون بعدنا من أعظم آیاته ودلالات نبوّته.

سپاس خداوندی را که نسبت به ما حفظ کرد آنچه را که مردم ضایع و تباه ساختند ونسبت به ما بالا برد آنچه را آن‌ها پست نمودند تا آنجا که بر منابر کفر هشتاد سال مارا لعن نمودند و فضائل ما را کتمان کردند و مال‌ها برای دروغ بستن بر ما مبذول‌داشتند، خداوند تبارک و تعالی نپسندید برای ما و نخواست جز اینکه شأن ما والا وفضل ما ظاهر گردد، و به خدا قسم این نه بخاطر ما بلکه بخاطر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم وقرابت و خویشاوندی ما با وی بود، تا آنکه امر ما و آنچه از او روایت می‌کنیم پس ازما از بزرگترین آیات و نشانه‌های نبوّت او خواهد شد.⁽¹⁾

کارگزاران وهّابیّت باید بدانند کارشکنی‌های معاویه و... و نقشه‌های شوم آن‌هابرای پنهان ساختن فضایل اهل بیت‌علیهم السلام از جهاتی ده‌ها برابر کارشکنی‌های وهّابیّت‌در این زمان بوده است؛ ولی سرانجام آن‌ها سر به تیره خاک برده و آرزوهای خود رابه گور بردند و هر روز نام خاندان وحی‌علیهم السلام درخشان‌تر شد.

سرانجامِ کارگزاران وهّابیّت نیز این‌گونه است.

بمب‌گذاری در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

اکنون که از دستان آلوده وهّابیّت - که پدیده پلید یهود عنودند - سخن به میان آمد،سزاوار است به مناسبت بمب‌گذاری در حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام در ظهر روزعاشورای سال 1415 ه ق برابر با 30 خرداد 1373 ه ش مطالبی را بیان کنیم؛ تا همه‌بدانیم این‌گونه اعمال ناشایسته، با نقشه‌های پیش‌ساخته دشمنان اسلام انجام‌می‌گیرد.

دستانِ به خون آلوده وهّابیّت با فعّالیّت فراوان در جهان، به مقابله با تشیّع پرداخته‌و با خیال خام خود برای شکست و نابودی شیعیان، دستور اربابان یهودی خود رااجرا می‌کنند، غافل از آن‌که نقشه‌های آنان نقش برآب خواهد شد و سرانجام نتیجه‌رفتارشان را سراب خواهند دید.

آنان به خوبی می‌دانند از صدر اسلام، یهودیانی که به شدّت به مقابله با اسلام‌پرداختند و افرادی چون ابوسفیان و ابوجهل و... را برای نابودی اسلام با خود همگام‌ساختند، با شکست روبرو شدند؛ نه‌تنها آنان بلکه کسانی که لباس اسلام پوشیدند ودر پوشش نفاق ضربه به ریشه اسلام زدند اگرچه در میان امّت اختلاف افکندند وبسیاری را گمراه ساختند، ولی سرانجام شمار شیعیان همواره روزافزون شد و - باهمه نقشه‌های شوم دشمنان - همچنان رو به افزایش است تا روزگاری که شیعیان برسراسر جهان حکومت کنند و دمار از روزگار دشمنانِ گمراه برآورند و آنان را به دیارعدم رهسپار سازند.

توجّه داشته باشیم که تعداد مسلمانان جهان را در هنگام شهادت رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم‌هفت میلیون نفر برآورد کرده‌اند که در جریان سقیفه افرادی که بر پیروی و ولایت‌حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام باقی ماندند از تعداد انگشتان دست هم کمتر بود، ولی باهمه تلاش‌ها و کوشش‌ها و نقشه‌های فراوان برای نابودی شیعیان، اکنون نزدیک به

‌یک سوّم مسلمانان را شیعیان جهان تشکیل می‌دهند و سرانجام دین تشیّع سراسرجهان را فرامی‌گیرد.

گروهی مأموریّت‌یافته، چگونه می‌توانند دینی را که خداوند خود پشتیبان آنست‌از میان بردارند؟ مگر نه این است که خدا وعده داده است دین خود را بر تمامی ادیان‌جهان پیروز گرداند؟

چرا افراد ناآگاه را - که شستشوی مغزی شده و از اندیشه‌های سالم دور گشته‌اند -برای ویران ساختن مکان‌های مقدّس و یا به شهادت رساندن شیعیان اجیر می‌کنند؟!

آیا مزدوران خودفروخته نمی‌دانند که هرچند با انفجار بمب، درِ و دیوار حرم‌مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام آسیب دید، ولی علاقه و محبّت دوستان خاندان وحی‌علیهم السلام‌همچنان بیشتر شد و کانون شور و شوقِ آتشین آنان شعله‌ورتر گشت؟! به گونه‌ای که‌حاضرند هرچند با چنگ و دندان، این فریب‌خوردگان بدفرجام را پاره‌پاره نموده تااثری از آنان در صحنه گیتی باقی نماند. و نه‌تنها این مزدورانِ گمراه بلکه آنان را که به‌گمراه ساختن این ابلهان کوته‌فکر می‌پردازند، نابود سازند.

این حقیقتی است که حتّی بسیاری از دستان ناشناخته بلکه اربابان آنان نیز قبول‌دارند.

آنان به خوبی می‌دانند همان‌گونه که ابوسفیان‌ها و ابوجهل‌ها و معاویه‌ها وعمروعاص‌ها نتوانستند دین خدا را سرنگون سازند، این عنکبوتان جدید نیزنمی‌توانند با تنیدن تارِ سست و بی‌بنیاد خود، بنیانِ محکم و استوار تشیّع را ویران‌کنند.

آری؛ این نکته‌ای است که آنان آن را به خوبی می‌دانند.

آیا بمب‌گذار حرم را می‌شناسید؟!

نکته‌ای دیگر نیز هست که باید همه شیعیان، پیروان و دوستداران اهل بیت‌علیهم السلام به‌آن توجّه داشته باشیم:

هرچند ما با شور و شوق، درِ و دیوار و زمین حرم را می‌بوسیم؛ هرچند ما با تمام‌وجود از کسانی که به در و دیوار حرم آسیب رساندند متنفّر و بیزاریم، اگر پاسداری‌از حرم حضرت امام رضاعلیه السلام به عهده ما نیست و ما توان آن را نداریم، ولی حراست وپاسداری از حرم خدا - که حرم اهل بیت‌علیهم السلام نیز هست - وظیفه ما است.

هر انسانی که به خداوند ایمان آورده و به مقام ولایت معصومین‌علیهم السلام ارج می‌نهدباید در حفظ این حرم بکوشد و با پاسداری و حراست از حرم، آن را از هر گونه‌آسیب و گزند حفظ نماید.

خداوند بزرگ پاسداری از این حرم را به عهده همه گذارده است و از تمامی آن‌هاخواسته است که تا حدّ قدرت و توانِ خود در حفظ این حرم بکوشند.

در سخنان خاندان وحی‌علیهم السلام در این باره بسیار تأکید شده و همواره درباره‌عظمت، اهمیّت و بزرگداشت این حرم هشدار داده‌اند و بر آنان‌که اهمیّتی به آن‌نمی‌دهند سخت برآشفته‌اند و شیفتگان خدمت‌گذاری به آن حرم را بسیار نواخته‌اند.

آیا می‌دانید آن حرم، کدام حرم است که هر فرد باایمان باید در آن، راه داشته باشد؟

آیا می‌دانید آن حرم، کدام حرم است که همه باید در پاسداری آن بکوشند و آن رااز آسیب و بمب‌گذاری حفظ و حراست نمایند؟

آیا می‌دانید آن حرم، کدام حرم است که هر انسانی باید با پاسداری از آن، بیگانگان‌را در آن راه ندهد؟ اگر نشانی از آن حرم به خاطر نمی‌آورید از مکتب اهل بیت‌علیهم السلام‌جویا شوید تا شما را با آن حرم آشنا کنند.

علاّمه مجلسی در «بحار الأنوار» از حضرت امام صادق‌علیه السلام نقل کرده که فرمودند:

القلب حرم اللَّه فلاتُسْکِنْ فی حرم اللَّه غیر اللَّه.⁽¹⁾

قلب، حرم خداوند است؛ پس در حرم خدا، غیر خدا را جای نده.

و نیز در روایت بسیار مهمّ دیگری از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نقل کرده است که آن‌حضرت فرمودند:

ناجی داود ربّه فقال: إلهی لکلّ ملک خزانة، فأین خزانتک؟

قال جلّ جلاله: لی خزانة أعظم من العرش، وأوسع من الکرسیّ،وأطیب من الجنّة، وأزین من الملکوت:

أرضها المعرفة، وسماؤها الإیمان، وشمسها الشوق، وقمرها المحبّة،ونجومها الخواطر، وسحابها العقل، ومطرها الرحمة، وأثمارها الطاعة،وثمرها الحکمة.

ولها أربعة ابواب: العلم والحلم والصبر والرضا؛ ألا وهی «القلب».⁽²⁾

داود با خدای خود مناجات کرد و گفت: خدای من؛ هر پادشاهی خزانه‌ای داردخزانه تو کجاست؟

خداوند جلّ جلاله فرمود: برای من خزانه‌ای است که از عرش، باعظمت‌تر و ازکرسی، وسیع‌تر و از بهشت، پاکیزه‌تر و از ملکوت، بازینت‌تر است:

زمینِ آن، معرفت و آسمان آن، ایمان و خورشید آن، شوق و ماه آن، محبّت وستارگان آن، خطورها و ابر آن، عقل و باران آن، رحمت و میوه‌های آن، طاعت ونتیجه آن، حکمت است.

و برای آن، چهار درب است: علم، حلم، صبر و رضا؛ آگاه باش که آن، قلب است.

همان‌طور که دیدیم از قلب، به حرم خداوند و باعظمت‌تر از عرش الهی و... تعبیرشده است. اگر از این حرم به خوبی پاسداری نموده و در احترام و اهمیّت آن کوشش‌نماییم، در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام پذیرفته شده و در آن بارگاه باعظمت، پذیرایی‌معنوی می‌شویم.

پس توجّه داشته باشیم که چگونه قلب ما باید با حضرت امام رضاعلیه السلام در ارتباطباشد.

ما باید قلب خود را پاک کنیم، بیگانگان را در آن جای ندهیم، از هر مالی استفاده‌نکنیم، به هر صدایی گوش ندهیم، به هر منظره‌ای ننگریم و حرمت حرم یا قلب خودرا حفظ کنیم تا چشم باطنی ما بینا و گوش باطنی ما شنوا گردد. کسی که این‌گونه باشدمی‌تواند از پذیرایی‌های معنوی در حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام برخوردار گردد.

بنابراین ما باید از این حرم پاسداری نموده و به آن ارج نهیم. اگر ما از نفس وهواهای نفسانی خود پیروی کنیم، در راه انهدام و نابودی این حرم گام برداشته‌ایم.اگر کردار، گفتار و افکار ما بر اساس فرموده‌های اهل بیت‌علیهم السلام نباشد و به گناه وخطاکاری بپردازیم؛ اگر دست از آنچه مورد تحریم شرع قرار گرفته برنداریم، اعمال‌ناپسند ما همچون بمبی است که در حرمِ خدا یا قلب خود منفجر می‌کنیم.

همچنان‌که انفجار بمب در حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام ما را سخت افسرده‌ساخت، باید توجّه داشته باشیم که گناهان ما نیز همانند بمب‌هایی است که با آن به‌تخریب قلب خود - که باید حرم الهی باشد - می‌پردازیم.

ما همان‌گونه که از عامل بمب‌گذاری در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام متنفّر و او رایک فرد خودفروخته و خائن می‌دانیم، باید بدانیم که نفس ما - که ما را وادار به‌تخریب قلبمان می‌سازد - بزرگترین دشمن ما می‌باشد؛ همان‌طور که حضرت رسول‌اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرموده‌اند:

أعدی عَدوّک نفْسِک الّتی بیْن جَنْبَیْک.⁽¹⁾

دشمن‌ترین دشمنِ تو، نفس تو است که همراه توست.

به این نکته مهمّ باید توجّه کنیم که ممکن است چنان انسان را غفلت فرابگیرد که‌خدا را فراموش نموده و در اثر آن، خود را نیز فراموش نماید.

خداوند می‌فرماید:

«وَلاتَکُونُوا کَالَّذینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ».⁽¹⁾

نباشید مانند کسانی که خدا را فراموش کردند، پس خداوند هم خود آنان را ازیادشان برد.

اگر انسان این‌گونه باشد ممکن است جرم و جنایات دیگران را به خوبی درک کندو با آب و تاب آن را برای دیگران آشکار سازد، امّا از جرم و جنایت خود نه‌تنها دم‌نمی‌زند بلکه اصلاً متوجّه آن نشده و خود را مجرم نمی‌داند تا درصدد علاج آن‌برآید. این‌گونه افراد در جهل مرکّب گرفتارند و نمی‌دانند که نمی‌دانند.

اگر انسان این‌گونه باشد ممکن است از بمب‌گذاری در حرم مطهّر حضرت امام‌رضاعلیه السلام و جاهای دیگر آزرده شود، ولی چون خود را فراموش کرده است ازبمب‌گذاری و تخریبی که همواره بر قلب خود وارد می‌سازد کاملاً بی‌توجّه و از آن‌اطّلاعی نداشته باشد. قلبی که باید حرم خدا و جایگاه جانشینان او باشد، منزل دیوان‌و شیاطین گشته است. به این جهت هر چه بیشتر بر قلب خود آسیب وارد کند از آن‌بی‌خبرتر و دورتر می‌شود.

چون مکتب اهل بیت‌علیهم السلام به شیعیان دستور می‌دهد که شیعه باید دشمن‌شناس‌باشد، ما نه‌تنها باید دشمنان خارجی را بشناسیم بلکه نفس امّاره خود را نیز که‌دشمن‌ترین دشمنان ما هست، بشناسیم و بدانیم آنچه بیش از همه بر ما ضربه می‌زنددشمن خارجی نیست، بلکه آن، نفسِ انسان است که گاهی دشمن خارجی را نیز درقلب او جای می‌دهد.

در این صورت، انسان مهمّترین تخریب و بمب‌گذاری را در قلب خود و در وجودخویش انجام می‌دهد ولی - همان‌طور که خداوند فرموده است - آن را فراموش کرده وتوجّهی به آن ندارد.

پس ما نه‌تنها باید از دشمن خارجی و وسوسه‌ها و تبلیس ابلیس و نقشه‌ها و تدلیس‌انگلیس و حیله‌ها و مکّاری‌های آمریکا باخبر باشیم، بلکه از دشمن داخلی و نفس امّاره‌خویش نیز برحذر باشیم.

حال که دانستیم ما با گناه و کارهای خلاف، بمب‌گذار حرم و قلب خود هستیم،این را نیز بدانیم که اگر مردم از اوّل تا به حال، اهل بیت‌علیهم السلام را تنها نمی‌گذاردند و به‌گرد آنان جمع می‌شدند، نوبت به بمب‌گذاری مکان‌های مقدّس نمی‌رسید که‌بیگانگان دست به این جنایت‌های بزرگ بزنند.

همان‌طور که حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام درباره امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه فرمودند:

صاحب هذا الأمر الشرید الطرید الفرید الوحید.⁽¹⁾

صاحب این امر )اظهار ولایت و قدرت در سراسر عالم هستی( رانده‌شده، دورشده،تنها و تک می‌باشد.

اگر جامعه ما در این گناه بزرگ - که طرد امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه است - شرکت‌نداشت، چگونه خیانتکاران می‌توانستند دست به این جنایت زده و به حرم مطهّرحضرت امام رضاعلیه السلام آسیب وارد نمایند؟ پس ما هر چند از کردار و اعمال آن‌هابی‌زاریم ولی به جای این‌که ما فدایی امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه و سایر اهل بیت‌علیهم السلام‌باشیم، با کناره‌گیری و غفلت از آنان سدّ راه دشمنانشان نشدیم، و راه را برای واردشدن آنان بازگذاردیم!

در نتیجه دشمنان دین، به ایجاد و تقویت فرقه‌های وهّابی، بهائی و... پرداختند وبا کمک دستان ناشناخته، برای رسیدن به اهداف پلید خود گام برداشتند.

حاخام‌های یهود با خیال خام خود برای نابودی دین الهی کوشش می‌کنند ولی غافل‌از اینکه خدایی که میلیاردها میلیارد ستارگان فروزان را آفریده، خود وعده داده است که‌سرانجام، خورشید عالم آفرینش حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی فرجه را به یاری دین‌می‌فرستد و با نابودی تاروپود دشمنان، تارهای تنیده‌شان از هم گسسته و نابود می‌شوند.

آنان اگر به پندار خود به برخی از هدف‌های شوم خود دست یابند ولی سرانجام‌کوس رسوایی آن‌ها در سراسر گیتی نواخته خواهد شد.

دستان ناشناخته و خودفروخته فقط سیاهی زاغ و زغن را دیده‌اند و به همان بسنده

‌کرده‌اند و چون گوش شنوا ندارند از هزاران آوای هَزاران⁽¹⁾یکی را هم نشنیده‌اند.

ای کاش؛ آنان می‌دانستند که مدّت‌شان کوتاه و مهلت‌شان رو به پایان است. ای‌کاش؛ آنان می‌توانستند بفهمند: پایان شب سیه، سفید است و سرانجام سیاهی شب به‌پایان می‌رسد و انوار پرفروغ حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی فرجه سراسر جهان را روشن‌می‌سازد...

راهنمایی حضرت امام رضاعلیه السلام درباره شناخت افراد

متأسّفانه این‌گونه افراد ممکن است در ظاهر به صورت دوست و... در میان مردم‌جا باز کنند و در باطن نقشه‌های دشمن را پیاده کنند. به این جهت، حضرت امام‌رضاعلیه السلام به همگان سخت هشدار داده‌اند که همه باید افراد را درست بشناسند و گول‌ظاهر فریبنده افراد را نخورند. به این دو روایت توجّه کنید:

1 - حضرت امام رضاعلیه السلام از امام سجّادعلیه السلام روایت کرده‌اند که فرمود:

اگر شخصی را دیدید که باوقار و خوشرفتار است، در گفتارش به عبادت وپارسائی تظاهر می‌کند و در حرکاتش فروتنی می‌نماید تأنّی کنید، مبادا شما رابفریبد، چه بسا کسی که در برابر دنیا و ارتکاب محرّمات ناتوان است به خاطرضعف نیّت و پستی و ترسش، پس دین را دامی برای دنیا قرار می‌دهد و همواره‌مردم را با ظاهر آراسته می‌فریبد، اگر قدرت بر حرامی پیدا کند به آن هجوم‌می‌آورد.

و اگر دیدید که او از حرام خودداری می‌کند باز هم تأنّی کنید، مبادا شما رابفریبد؛ چرا که خواسته‌ها و تمایلات خلق متفاوت است؛ چه بسا کسی که ازمال حرام هر چند زیاد باشد دوری می‌کند ولی خود را به کارهای زشت دیگروامی‌دارد، اگر زشت را هم بیاید به حرام سراغ او می‌رود.

و اگر دریافتید که از آن هم دوری می‌کند باز تأنّی کنید، مبادا شما را بفریبد تامیزان عقلش را بنگرید، چه بسیار کسانی هستند که می‌توانند همه آن بدی‌هارا ترک کنند امّا به عقل متین و استوار رجوع نمی‌کنند، لذا آنچه را به خاطرجهل و نادانی‌اش تباه می‌سازد بیشتر است از آنچه با عقلش آن را اصلاح‌می‌کند.

حال اگر عقلش را متین یافتید باز تأنّی کنید مبادا شما را بفریبد تا بنگرید: آیابه همراهی هواهایش برخلاف عقلش عمل می‌کند، یا به همراهی عقلش برخلاف هواهایش عمل می‌کند و اینکه علاقه‌اش به ریاست‌های باطل چگونه‌است؟ و آیا نسبت به آن بی‌اعتنا هست یا نه؟ چرا که در میان مردم کسانی‌هستد که خسر الدنیا والآخرتند؛ یعنی دنیا و آخرت هر دو را بر باد می‌دهند،دنیا را بخاطر دنیا رها می‌کنند و می‌پندارند که لذّت ریاست باطل بیش از لذّت‌اموال و نعمت‌های مباح و حلال است، لذا همه آن‌ها را رها می‌کنند به خاطررسیدن به ریاست باطل.

«وَإِذا قیلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ اَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْاِثْمِ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَلَبِئْسَ الْمِهاد».⁽¹⁾

«و زمانی که به آن‌ها گفته شود: از خدا بترسید غرور و لجاجت آن‌ها را به گناه‌کشاند، برای آن‌ها آتش دوزخ کافی است و بد جایگاهی است».

پس او همچون شتری که جلو خود را نبیند - یعنی بدون بصیرت - گام برمی‌داردو او را اوّلین باطل به سوی دورترین هدف‌های زیانکاری می‌کشاند و بعد از آنکه‌طلب کرد آنچه را که قدرت بر آن ندارد پروردگارش او را در طغیانش کشاند، پس‌او آنچه را خدا حرام ساخته حلال دارد و آنچه را خداوند حلال ساخته حرام داردو باکی ندارد به آنچه از دینش از دست رود در صورتی که ریاستش که به خاطرآن، شقی و بدبخت گردیده سالم بماند.

آن‌ها همان کسانی هستند که خدا بر ایشان غضب کرده و مورد لعن خویش قرار

داده و بر ایشان عذاب خوارکننده‌ای آماده ساخته است.

ولی مرد، مرد کامل و مرد خوب کسی است که هوا و خواسته‌هایش را تابع امرخدا گردانیده و توانش را در راه خدا بذل نماید، خواری به همراه حق را نزدیکتربه عزّت جاوید و همیشگی ببیند از عزّت در باطل، و بداند ضرر و زیان کم دنیا وسختی اندکی را که تحمّل می‌کند او را به نعمت پایدار در سرای جاودان وفناناپذیر می‌رساند، ولی سرور و شادمانی فراوان دنیا که بر اثر پیروی هواهای‌نفسانی بدست آورده او را به عذاب پیوسته‌ای که هرگز زایل نمی‌گردد می‌کشاند.

این است مرد واقعی و مرد خوب، به او بپیوندید و به روش او اقتدا کنید و به‌وسیله او به سوی پروردگارتان توسّل جویید؛ زیرا که دعای او رد نمی‌گردد ونسبت به خواسته‌اش ناکام و ناامید نمی‌شود.⁽¹⁾

دوستان منافق

2 - حسن بن علیّ خزّاز گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

در میان کسانی که مودّت و دوستی ما اهل بیت را به خود می‌بندند کسانی‌هستند که فتنه‌انگیزی آنان برای شیعیان ما از دجّال بیشتر است.

عرض کردم: با چه وسیله و از چه راهی؟

فرمود: با ارادت نشان دادن و دوستی کردن با دشمنان ما و دشمنی کردن بادوستان ما؛ زیرا هرگاه چنین شود حقّ و باطل آمیخته می‌گردد و امر مشتبه‌می‌شود، در نتیجه مؤمن از منافق شناخته نمی‌شود.⁽²⁾

عظمت حرم حضرت امام رضاعلیه السلام در کلام آن بزرگوار

قبل از آنکه به بیان ثواب زیارت امام هشتم‌علیه السلام بپردازیم، اندکی درباره عظمت‌حرم حضرت امام رضاعلیه السلام و بارگاه نورانی آن حضرت، توضیح می‌دهیم؛ تا هنگام‌زیارت توجّه داشته باشیم که به چه جایگاهی گام نهاده‌ایم، تا در آستان مقدّس حضرت‌امام رضاعلیه السلام هر چه بهتر و بیشتر خود را در برابر و در حضور آن بزرگوار ببینیم:

در این بارگاه، همیشه اولیاء خدا از ملائکه و... حضور دارند. حضرت امام رضاعلیه السلام‌در ضمن حدیثی فرموده‌اند:

هذه البقعة روضة من ریاض الجنّة، ومختلف الملائکة، لایزال فوج ینزل‌من السماء وفوج یصعد إلی أن ینفخ فی الصور.⁽¹⁾

این بقعه و بارگاه، باغی از باغ‌های بهشت و محلّ رفت و آمد فرشتگان است؛همواره گروهی فرود می‌آیند و گروهی بالا می‌روند تا هنگامی که صور دمیده شود.

همه فرشتگان در برابر آن حضرت می‌ایستند و تا آن بزرگوار اجازه نشستن به‌آن‌ها ندهند به زمین نخواهند نشست.

در این‌باره، روایت جالبی از حضرت امام جوادعلیه السلام وارد شده که با این کلام ارتباطدارد: از آن حضرت روایت شده است که فرمود:

یکی از اصحاب حضرت امام رضاعلیه السلام مریض شد، آن حضرت به عیادت او رفت‌و فرمود: چگونه تو را می‌یابیم )در چه حالی هستی(؟

عرض کرد: بعد از شما مرگ را ملاقات کردم )مقصودش شدّت بیماری و سختی‌و درد و ناراحتی بوده است(.

امام‌علیه السلام فرمود: مرگ را چگونه دیدار کردی؟

عرض کرد: بسیار سخت و دردناک.

فرمود: مرگ را دیدار نکرده‌ای بلکه چیزی که تو را آگاه کند و بعضی از احوال‌مرگ را به تو نشان دهد دیدار کرده‌ای، مردم نسبت به مرگ دو نوعند: گروهی بامردن راحت می‌شوند، و گروهی با مردن آن‌ها دیگران راحت می‌شوند؛ پس‌ایمان به پروردگار و ولایت ما اهل‌بیت را تازه کن تا از نوع اوّل باشی و راحت شوی.

آن شخص به دستور امام‌علیه السلام عمل کرد، سپس عرض کرد: ای فرزند رسول‌خدا؛ این‌ها فرشتگان پروردگارند که با درود و احترام و هدایا آمده‌اند، بر شماسلام می‌کنند و در پیش‌روی شما ایستاده‌اند، به آن‌ها اجازه دهید که‌بنشینند.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: ای فرشتگان پروردگار من؛ بنشینید.

سپس به آن مریض فرمود: از این فرشتگان بپرس: آیا به آن‌ها دستور داده‌شده که در حضور من بایستند؟

مریض گفت: از آن‌ها پرسش نمودم، جواب دادند که اگر همه فرشتگانی که خداآفریده است در پیشگاه شما حاضر شوند همگی خواهند ایستاد و هرگزنمی‌نشینند تا به آن‌ها اجازه دهی، و خداوند به آن‌ها این‌گونه دستور داده‌است.⁽¹⁾

حرم حضرت امام رضاعلیه السلام - همان‌گونه که آن حضرت فرموده‌اند - همواره، جایگاه‌رفت و آمد ملائکه است.

بدیهی است که دربار همه ائمّه اطهارعلیهم السلام از این عظمت برخوردار می‌باشند وفرشتگانْ همه مأمور به خضوع و تواضع نسبت به تمامی معصومین‌علیهم السلام می‌باشند.نه‌تنها فرشتگان، بلکه پیامبران اولوا العزم الهی نیز از مقام و منزلت آن بزرگواران آگاه‌بوده و در گرفتاری‌های بسیار سخت خداوند را به حقّ این بزرگواران خوانده ونجات یافته‌اند.

توسّل به اهل بیت‌علیهم السلام

شیخ صدوق به سند خود از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام روایت کرده است که‌فرمود:

چون حضرت نوح در معرض غرق‌شدن قرار گرفت، خدا را به حقّ ما خواند وخدا او را از غرق شدن رهانید، و چون حضرت ابراهیم در آتش رها شد خدا را به‌حقّ ما خواند و خدا برای او آتش را سرد و سلامت - یعنی بدون ضرر و آسیب -قرار داد، و چون حضرت موسی عصا را به دریا زد خدا را به حقّ ما خواند و خداآن را خشک قرار داد، و چون حضرت عیسی در خطر کشته‌شدن به دست‌یهودیان قرار گرفت خدا را به حقّ ما خواند و از کشته‌شدن نجات یافت و خدا اورا بسوی خود بالا برد.⁽¹⁾

همان‌گونه که پیامبران الهی در سختی‌ها خدا را به نام اهل بیت‌علیهم السلام می‌خواندند، مانیز وظیفه داریم در مشکلات و گرفتاری‌های خود که مهمّترین و سخت‌ترین آن‌هاغیبت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌باشد، به آن بزرگواران متوسّل شویم و خداوند رابه نام آنان بخوانیم.

در روایت دیگر حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده‌اند:

هرگاه دچار گرفتاری و مشکل سختی شدید، در پیشگاه الهی به واسطه ما یاری‌بجوئید، خداوند تبارک و تعالی فرموده است:

«وَللَّهِِ الْأَسْماءُ الْحُسْنی فَادْعُوهُ بِها»⁽²⁾.

برای خدا نام‌هائی نیکو است، او را با آن‌ها بخوانید.

و امام صادق‌علیه السلام فرموده‌اند:

به خدا قسم؛ ما آن نام‌های نیکوی پروردگار هستیم که خداوند جز با معرفت مااز کسی چیزی نمی‌پذیرد.⁽³⁾

توسّل به این بزرگواران در همه جا پسندیده است و بدیهی است که اگر در حرم آن‌بزرگواران به آنان متوسّل شویم، اثر بسیار زیادتری خواهد داشت؛ همان‌گونه که نمازخواندن در حرم‌های معصومین‌علیهم السلام از آثار و ثواب‌های بسیار بیشتری برخورداراست.

فضیلت نماز در حرم ائمّه‌علیهم السلام

مرحوم محدّث قمی نوشته است: عالم جلیل و فقیه بی‌بدیل، شیخ خضر شلال‌رحمه الله‌در مزار خود فرموده:

از دلیل‌های عقلی و نقلی استفاده می‌شود که نماز در حرم حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم وحرم حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام و همچنین حرم‌های سایر ائمّه‌علیهم السلام افضل است از نمازدر مسجد الحرام که فضیلت نماز در آن برابر هزار نماز در جای دیگر است، با آنکه‌نماز در مسجد پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم برابر ده‌هزار نماز است که در جای دیگر خوانده شود.⁽¹⁾

بدیهی است که مجاورین محترم و زائرین گرامی وظیفه دارند حقّ دیگران را نیزرعایت نمایند.

آنچه تاکنون گفتیم راجع به حرم حضرت امام رضاعلیه السلام و سایر معصومین‌علیهم السلام بود.باید به این نکته توجّه داشته باشیم که برخی از شهرها دارای ویژگی‌هایی می‌باشند.

به این دو روایت توجّه کنید:

فضیلت زمین نجف، کربلا و طوس

1 - امام صادق‌علیه السلام فرموده است:

أربعة بقاع ضجّت إلی اللَّه أیّام الطوفان: البیت المعمور فرفعه اللَّه والغری‌وکربلاء وطوس.⁽²⁾

در ایّام طوفان - که در دوران حضرت نوح‌علیه السلام واقع شد - چهار بقعه و سرزمین به‌درگاه خداوند ضجّه زدند و فریاد برآوردند: بیت المعمور که خدا آن را بالا برد،نجف، کربلا و طوس.

این روایت، صراحت دارد که سرزمین طوس مانند نجف و کربلا دارای ویژگی‌می‌باشد.

صاحب کتاب «وافی» فرموده است: ضجّه این سرزمین‌ها به سوی خداوند این‌بوده که بر اثر طوفان کسی وجود نخواهد داشت تا روی این زمین‌ها خداوند راعبادت کند. به خاطر این جهت، خداوند آن‌ها را محلّ دفن اولیاء خود قرار داد.

اوّلین محلّی که در این زمین مقدّس بنا شد «سناباد» بود که اسکندر ذوالقرنین-صاحب سدّ - آن را ساخت و تا زمان بناء شهر طوس دائر بود.⁽¹⁾

2 - در روایت دیگری درباره فضیلت سرزمین طوس چنین وارد شده است: داودبن قاسم جعفری گوید: از حضرت محمّد بن علی الجوادعلیهما السلام شنیدم که فرمود:

إنّ بین جبلی طوس قبضة قبضت من الجنّة، من دخلها کان آمناً یوم‌القیامة من النّار.⁽²⁾

میان دو کوه طوس، قطعه‌ای است که از بهشت گرفته شده است؛ کسی که به آنجاوارد شود در روز قیامت از آتش دوزخ ایمن است.

از این دو روایت استفاده می‌شود: علاوه بر عظمت و اهمیّت حرم حضرت امام‌رضاعلیه السلام، شهر طوس نیز دارای عظمت و احترام است و زائرین و مجاورین محترم‌باید به این نکته توجّه داشته باشند و احترام این سرزمین را رعایت کنند.

پس از بیان مطالب گذشته، جریان جالبی درباره دعا و توسّل در حرم حضرت امام‌رضاعلیه السلام نقل می‌کنیم و سپس به نتیجه‌گیری از آن می‌پردازیم:

دعا در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

ابوالعباس احمد بن محمّد حاکم گوید: از عامر بن عبداللَّه - که حاکم «مرورود» واز راویان حدیث بود - شنیدم که می‌گفت:

به مشهد حضرت امام رضاعلیه السلام در طوس رفتم، مردی ترک‌زبان را دیدم که واردبارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام شد و در قسمت بالای سر امام ایستاد و شروع کرد به‌گریستن و به ترکی دعا می‌کرد و می‌گفت: پروردگارا؛ اگر پسرم زنده است بین من واو جمع نما و اگر مرده است مرا از خبر او آگاه فرما.

من با لغت ترکی آشنا بودم و فهمیدم چه می‌گوید و چه حاجتی دارد، به او گفتم:ای مرد؛ تو را چه شده است؟

گفت: پسری داشتم که در جنگ اسحاق‌آباد همراه من بود، او را گم کرده‌ام وخبری از او ندارم و مادری دارد که همواره بر او گریه می‌کند، من اینجا برای این‌مطلب دعا می‌کنم؛ زیرا شنیده‌ام دعا در این حرم مستجاب است.

گفت: دلم به حالش سوخت، دستش را گرفتم و او را بیرون آوردم تا در آن روز ازاو پذیرایی کنم، چون از مسجد گوهرشاد خارج شدیم جوان بلندقامتی که تازه مو برگونه‌اش روئیده بود و لباس وصله‌داری بر تن داشت به ما برخورد کرد، تا چشم آن‌مرد به او افتاد به سویش دوید، با او معانقه کرد و گریست و هر کدام دیگری راشناخت، و او پسرش بود که کنار مرقد پاک حضرت امام رضا علیه السلام از خداوندمی‌خواست که او را و یا خبرش را به وی برساند.

گفت: از او پرسیدم: چگونه به اینجا آمدی؟

گفت: بعد از جنگ اسحاق‌آباد به طبرستان رفتم، مردی از اهل دیلم مرا به‌خانه‌اش برد و پرورش داد و اکنون که به این سن رسیده‌ام به دنبال پدر و مادرم که‌خبرشان بر من پوشیده بود به راه افتادم و همراه گروهی که به این سو می‌آمدندرهسپار شدم تا به اینجا رسیدم.

آن مرد ترک‌زبان گفت: از آنچه در این حرم برای من آشکار شد یقین من به این

‌مکان کامل شد و محکم گردید و سوگند یاد نمودم که از این صحن و سرا و از این‌بارگاه تا وقتی که زنده‌ام جدا نشوم. و حمد و ستایش مخصوص خداوند است درآغاز و انتها و آشکار و نهان، و درود و سلام بر محمّد مصطفی، آن پیامبر برگزیده وخاندان پاک او باد.⁽¹⁾

ای کاش؛ می‌دانستیم که نه‌تنها آن جوان و افرادی چون او، بلکه ما همه گم‌شده‌ایم؛ زیرا از امام خود دور شده و آن حضرت را نمی‌یابیم و در حرم حضرت امام‌رضاعلیه السلام و سایر ائمّه اطهارعلیهم السلام برای یافتن منجی عالم بشریّت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه‌دست به دعا و توسّل بلند می‌کردیم.

«هشت» روایت از معصومین‌علیهم السلام درباره ثواب زیارت امام هشتم‌علیه السلام

تاکنون نکته‌هایی را درباره حرم و بارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام بیان نمودیم و اینک‌هشت روایت از روایاتی را که درباره ثواب زیارت امام هشتم حضرت علیّ بن موسی‌الرضاعلیه السلام می‌باشد، نقل می‌کنیم:

روایت اوّل:

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده است که فرمود:

سیدفن بضعة منّی بأرض خراسان لایزورها مؤمن إلّا أوجب اللَّه عزّوجلّ‌له الجنّة، وحرّم جسده علی النّار.⁽²⁾

به زودی پاره‌ای از تن من در سرزمین خراسان دفن خواهد شد، هیچ مؤمنی او رازیارت نمی‌کند مگر اینکه خداوند بهشت را برایش واجب گرداند و جسد او را برآتش حرام فرماید.

روایت دوّم:

نعمان بن سعد گوید: امیر مؤمنان حضرت علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام فرمود:

سیقتل رجل من ولدی بأرض خراسان بالسمّ ظلماً، إسمه إسمی وإسم‌أبیه إسم ابن عمران موسی.

ألا فمن زاره فی غربته غفر اللَّه تعالی ذنوبه ما تقدّم منها وما تأخّر، ولوکانت مثل عدد النجوم، وقطر الأمطار، وورق الأشجار.⁽¹⁾

به زودی یکی از فرزندانم را در سرزمین خراسان از روی ظلم و ستم با سمّ به‌شهادت می‌رسانند، نام او نام من و نام پدرش نام پسر عمران )موسی( است.

آگاه باشید؛ هر کس او را در شهر غربت زیارت کند خداوند گناهان گذشته و آینده‌او را بیامرزد؛ گرچه به تعداد ستارگان و قطره باران‌ها و برگ درختان باشد.

روایت سوّم:

قبیصة بن جابر گوید: از بازمانده اوصیاء و وارث علم پیامبران، ابوجعفر محمّدبن علی، امام باقرعلیه السلام شنیدم که فرمود:

سرور عبادت‌کنندگان، از پدرش سرور شهیدان، و او از پدرش سرور اوصیاء امیرمؤمنان‌علیهم السلام، و آن حضرت از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده است که فرمود:

ستدفن بضعة منّی بأرض خراسان، ما زارها مکروب إلّا نفّس اللَّه کربته،ولا مذنب إلّا غفر اللَّه ذنوبه.⁽²⁾

به زودی پاره‌ای از تن من در سرزمین خراسان دفن شود، هیچ اندوهناکی او رازیارت نکند مگر آنکه اندوهش برطرف شود، و هیچ گناه‌کاری او را زیارت نکندمگر آن‌که گناهش آمرزیده شود.

روایت چهارم:

حمزة بن حمران گوید: امام صادق‌علیه السلام فرموده است:

یقتل حفدتی بأرض خراسان فی مدینة یقال لها «طوس»، من زاره إلیها عارفاًبحقّه أخذته بیدی یوم القیامة فأدخلته الجنّة وإن کان من أهل الکبائر.

نوه‌ام را در خراسان در شهری بنام «طوس» به شهادت می‌رسانند، هر کس او رازیارت کند در حالی‌که معرفت به حقّ آن حضرت داشته باشد روز قیامت دست اورا گرفته وارد بهشت می‌کنم؛ گرچه از اهل گناهان کبیره باشد.

عرض کردم: شناخت حقّ آن حضرت، چگونه تحقّق پیدا می‌کند؟ فرمود:

یعلم أنّه إمام مفترض الطاعة شهید، من زاره عارفاً بحقّه أعطاه اللَّه تعالی‌له أجر سبعین ألف شهید ممّن استشهد بین یدی رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله وسلم علی‌حقیقة.⁽¹⁾

بداند که او امامی است واجب الإطاعة )یعنی اطاعت او بر همگان واجب است(، و)او( شهید و شاهد )اعمال مردم( است، هر کس او را با این معرفت زیارت کندخداوند به او پاداش هفتاد هزار شهید از شهیدانی که در رکاب رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم به‌شهادت رسیده‌اند مرحمت فرماید.

روایت پنجم:

سلیمان بن حفص مروزی گوید: از حضرت موسی بن جعفرعلیه السلام شنیدم که فرمود:

إنّ إبنی علیّ مقتول بالسم ظلماً ومدفون إلی جنب هارون بطوس، من‌زاره کمن زار رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله وسلم.⁽²⁾

فرزندم علی به وسیله سمّ از روی ظلم و ستم کشته شود و در طوس کنار هارون دفن‌گردد، هر کس او را زیارت کند مانند کسی است که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم را زیارت کرده‌باشد.

روایت ششم:

سلیمان بن حفص مروزی گفت: از حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام شنیدم که فرمود:

من زار قبر ولدی علیّ کان له عند اللَّه تعالی سبعون حجّة مبرورة.

هر کس قبر فرزندم علی را زیارت کند، برای او نزد خداوند تبارک و تعالی ثواب‌هفتاد حجِّ نیکو باشد.

عرض کردم: هفتاد حجّ؟

فرمود: آری؛ و هفتاد هزار حجّ، سپس فرمود:

ربّ حجّة لاتقبل، ومن زاره أو بات عنده لیلة کان کمن زار اللَّه تعالی فی‌عرشه.

چه بسیار حجّی که پذیرفته نگردد، و هر کس او را زیارت کند یا شبی نزد او بماندمانند کسی است که خداوند تعالی را در عرشش زیارت کند.

عرض کردم: مانند کسی که خدا را در عرش زیارت کند؟!

فرمود: آری؛ وقتی روز قیامت شود چهار نفر از پیشینیان و چهار نفر ازپسینیان بر عرش خداوند باشند؛ از پیشینیان نوح، ابراهیم، موسی وعیسی‌علیهم السلام و از پسینیان محمّد، علی، حسن و حسین‌علیهم السلام باشند، سپس‌ریسمان سنجش اعمال کشیده شود، پس زوّار قبور امامان با ما بنشینند.

آگاه باشید که بالاترین آنان از جهت رتبه و درجه، و بهترین آنان از جهت عطا وبخشش، زائرین قبر فرزندم علی می‌باشند.⁽¹⁾

روایت هفتم:

حضرت عبدالعظیم حسنی گوید: امام جوادعلیه السلام فرمود:

ضمنت لمن زار أبی بطوس عارفاً بحقّه الجنّة علی اللَّه تعالی.⁽²⁾

من بهشت را برای کسی که پدرم را در طوس زیارت کند و به حقّ آن حضرت‌معرفت داشته باشد ضمانت می‌کنم.

روایت هشتم:

حضرت عبدالعظیم حسنی روایت کرده و گفته است که از امام هادی‌علیه السلام شنیدم‌فرمود:

أهل قم وأهل آبة مغفور لهم، لزیارتهم لجدّی علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام‌بطوس. ألا ومن زاره فأصابه فی طریقه قطرة من السماء حرّم اللَّه جسده‌علی النّار.⁽¹⁾

اهل قم و اهل آبه گناهان‌شان آمرزیده شده است؛ چون جدّم علیّ بن موسی‌الرضاعلیه السلام را در طوس زیارت می‌کنند.

بدانید که هر کس او را زیارت کند و در مسیر راه قطره‌ای باران به او برسد، خداوندجسدش را بر آتش حرام گرداند.

«هشت» روایت از امام هشتم‌علیه السلام درباره ثواب زیارت آن حضرت

روایت اوّل:

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

من زارنی علی بُعد داری، أتیته یوم القیامة فی ثلاث مواطن حتّی‌اُخلّصه من أهوالها: إذا تطایرت الکتب یمیناً وشمالاً، وعند الصراط،وعند المیزان.⁽²⁾

هر کس مرا با دور بودن مزارم زیارت کند، روز قیامت در سه جایگاه به دیدار اومی‌روم و از سختی‌ها و وحشت‌ها او را می‌رهانم: )یکی( هنگامی که پرونده‌ها را به‌دست راست یا چپ آنان می‌دهند، )دوّم( هنگامی که می‌خواهند از صراط عبورکنند، )سوّم( در کنار میزان و هنگام سنجش اعمال.

روایت دوّم:

شخصی از اهل خراسان به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کرد: ای فرزند رسول‌خدا؛ در خواب، رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم را زیارت کردم؛ گویا به من فرمود:

چه حالی خواهید داشت هنگامی که پاره تن من در سرزمین شما دفن شود،امانت من به شما سپرده شود، و ستاره من در زمین شما پنهان گردد؟

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

أنا المدفون فی أرضکم، وأنا بضعة نبیّکم، فأنا الودیعة والنجم.

ألا ومن زارنی وهو یعرف ما أوجب اللَّه تبارک وتعالی من حقّی وطاعتی‌فأنا وآبائی شفعاؤه یوم القیامة، ومن کنّا شفعآئه نجی ولو کان علیه مثل‌وزر الثقلین الجنّ والإنس.

منم آن دفن‌شونده در سرزمین شما، و پاره تن پیامبرتان، و منم آن امانت و آن‌ستاره.

آگاه باشید که هر کس مرا زیارت کند در حالی‌که حقّی را که خدا برای من واجب‌نموده بشناسد و به طاعت من ملتزم باشد، من و پدرانم شفیعان او در روز قیامت‌خواهیم بود، و هر کس ما شفیع او باشیم اهل نجات و رستگاری خواهد بود؛ گرچه‌گناهانی مانند گناهان جنّ و انس بر عهده او باشد.

سپس فرمود: پدرم از جدّم و او از پدرانش روایت کرده است که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم‌فرمود: کسی که مرا در خواب زیارت کند در واقع مرا زیارت کرده است؛ زیراهرگز شیطان به صورت من یا یکی از اوصیاء و جانشینان من و یا به صورت یکی‌از شیعیان ایشان هرگز ظاهر نمی‌گردد، و بدون تردید رؤیای صادقه جزئی ازهفتاد جزء از نبوّت است.⁽¹⁾

روایت سوّم:

علیّ بن حسن بن فضّال از پدرش روایت کرده است که گفت: از حضرت علیّ بن

‌موسی الرضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

أنا مقتول ومسموم ومدفون بأرض غربة، أعلم ذلک بعهد عهده إلیّ أبی،عن أبیه، عن آبائه، عن علیّ بن أبی طالب‌علیهم السلام، عن رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله وسلم.

ألا فمن زارنی فی غربتی کنت أنا وآبائی شفعاءه یوم القیامة، ومن کنّاشفعآئه نجی ولو کان علیه مثل وزر الثقلین.⁽¹⁾

من کشته و مسموم می‌شوم و در سرزمین غربت دفن می‌گردم و آن را می‌دانم به‌عهدی که پدرم از پدرش، از پدرانش، از علیّ بن ابی‌طالب‌علیهم السلام، از رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم به من سپرده است.

آگاه باشید و بدانید که هر کس مرا در غربتم زیارت کند من و پدرانم شفیع او در روزقیامت خواهیم بود، و هر کس ما شفیع او باشیم نجات یابد؛ گرچه مانند گناه جنّ وانس بر او باشد.

روایت چهارم:

اباصلت هروی گفت: نزد حضرت امام رضاعلیه السلام بودم گروهی از اهل قم شرفیاب‌شدند و سلام کردند و امام‌علیه السلام به آن‌ها پاسخ داد و نزدیک خود نشانید و به آن‌ها فرمود:

مرحباً بکم وأهلاً فأنتم شیعتنا حقّاً، وسیأتی علیکم یوم تزورونی فیه‌تربتی بطوس.

ألا فمن زارنی وهو علی غسل خرج من ذنوبه کیوم ولدته اُمّه.⁽²⁾

مرحبا، خوش آمدید، شما به راستی از شیعیان ما هستید و روزی می‌رسد که شمادر آن روز قبر مرا در طوس زیارت می‌کنید.

بدانید هر کس در حالی‌که غسل کرده باشد مرا زیارت کند، از گناهانش خارج شودمانند روزی که مادرش او را به دنیا آورده است.

روایت پنجم:

بزنطی روایت کرده است: حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام در نامه مبارکش که آن‌را قرائت کردم مرقوم فرموده بودند:

أبلغ شیعتی أنّ زیارتی تعدل عند اللَّه ألف حجّة.

به شیعیانم ابلاغ کن که زیارت من نزد خدا پاداشی معادل هزار حجّ دارد.

بزنطی گوید: به حضرت جواد الأئمّه‌علیه السلام عرض کردم: ثواب هزار حجّ دارد؟فرمود:

بلکه بخدا قسم ثواب هزار هزار )یعنی یک میلیون( حجّ دارد برای کسی که بامعرفت به حقّ آن حضرت، او را زیارت کند.⁽¹⁾

روایت ششم:

عبدالسّلام بن صالح گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

إنّی ساُقتل بالسمّ مظلوماً واُقبر إلی جنب هارون الرشید ویجعل اللَّه‌عزّوجلّ تربتی مختلف شیعتی وأهل محبّتی، فمن زارنی فی غربتی‌وجبت له زیارتی یوم القیامة.

والّذی أکرم محمّداً بالنّبوة واصطفاه علی جمیع الخلیقة لایصلّی أحدمنکم عند قبری إلاّ استحقّ المغفرة من اللَّه عزّ وجلّ یوم یلقاه.

والّذی أکرمنا بعد محمّدصلی الله علیه وآله وسلم بالإمامة، وخصّنا بالوصیّة، إنّ زوّار قبری‌أکرم الوفود علی اللَّه عزّوجلّ یوم القیامة، وما من مؤمن یزورنی فتصیب‌وجهه قطرة من الماء إلاّ حرّم اللَّه جسده علی النّار.⁽²⁾

همانا من به زودی با زهر جفا مظلومانه کشته می‌شوم و در کنار قبر هارون دفن‌می‌شوم و خداوند مرقد مرا محلّ رفت و آمد شیعیان و دوستانم قرار می‌دهد، هر

کس مرا در غربت زیارت کند بر من واجب می‌شود که او را در قیامت زیارت کنم.

سوگند به آنکه محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را به نبوّت گرامی داشته و او را بر همه آفریدگان‌برگزیده هیچ یک از شما کنار قبر من نماز نمی‌گزارد مگر آنکه سزاوار آمرزش‌پروردگار می‌شود روزی که او را ملاقات کند.

و سوگند به آنکه بعد از حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم ما را به امامت گرامی داشته و به‌وصایت مخصوص گردانیده که زائرین قبر من گرامی‌ترین کسانی هستند که روزقیامت بر خداوند تبارک و تعالی وارد می‌شوند، و هیچ مؤمنی نیست که مرا زیارت‌کند در حالی که قطره آبی بر چهره او اصابت کرده باشد مگر آنکه خداوند جسم او رابر آتش دوزخ حرام گرداند.

روایت هفتم:

عبدالسّلام بن صالح هروی از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که آن‌حضرت داخل جایگاهی شد در سرای حمید بن قحطبه که قبر هارون بود، سپس‌فرمود:

هذه تربتی وفیها اُدفن، وسیجعل اللَّه هذا المکان مختلف شیعتی وأهل‌محبّتی، واللَّه لایزورنی منهم زائر، ولایسلّم علیّ منهم مسلم إلّا وجب له‌غفران اللَّه ورحمته بشفاعتنا أهل البیت.

اینجا محلّ قبر من است و در اینجا دفن می‌شوم، و خداوند به زودی این مکان رامحلّ رفت و آمد شیعیان و دوستانم قرار می‌دهد، و به خدا سوگند؛ زائری از آنان‌مرا زیارت نکند و سلام‌کننده‌ای از آنان بر من سلام نکند مگر آن‌که برای او آمرزش‌خداوند و رحمت او به شفاعت ما اهل بیت واجب گردد.

سپس رو به قبله ایستاد و چند رکعت نماز بجای آورد و دعاهائی خواند و چون‌فارغ گشت، سجده‌ای طولانی نمود که شمردم پانصد تسبیح در آن گفت و سپس‌بازگشت.⁽¹⁾

روایت هشتم:

یاسرِ خادم گوید: حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام فرمودند:

لاتشدّ الرحال إلی شی‌ء من القبور إلّا إلی قبورنا. ألا وإنّی مقتول بالسمّ‌ظلماً ومدفون فی موضع غربة، فمن شدّ رحله إلی زیارتی استجیب‌دعاؤه وغفر له ذنوبه.⁽¹⁾

بار سفر مبندید به سوی قبری از قبرها مگر قبور ما. بدانید که من مظلومانه با زهرجفا کشته می‌شوم و در محلّ غربت مدفون می‌گردم، هر کس برای زیارت من بارسفر بندد دعایش مستجاب و گناهانش آمرزیده شود.

در روایاتی که درباره ثواب زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام - و یا سایر اهل بیت‌علیهم السلام -نقل شده، از نظر مقدار و کیفیّت ثواب تفاوت‌هایی دیده می‌شود. برای حل شدن‌اختلافی که از این نظر در روایات وجود دارد به این نکته توجّه نمایید:

همان‌گونه که گفتیم مردم از سراسر عالم به زیارت حضرت علیّ بن موسی الرّضاعلیه السلام‌می‌شتابند که از نظر فرهنگ و آداب ظاهری و نیز جهات روحی و معنوی تفاوت‌های‌فراوانی با یکدیگر دارند و این در چگونگی زیارت افراد تأثیر بسیاری دارد.

بدیهی است همان‌گونه که در کیفیّت زیارت زوّار تفاوت‌های زیادی وجود دارد،در ثواب آن‌ها نیز باید تفاوت‌های فراوان وجود داشته باشد. بدیهی است هر کس ازنظر اخلاق، رفتار و عقیده، به حضرت امام رضاعلیه السلام نزدیکتر باشد، از ثواب بیشتری‌برخوردار است.

بنابراین، اختلاف در روایاتی که بیان‌کننده مقدار ثواب زائرین وجود دارد، به‌خاطر تفاوتی است که زائرین گرامی در مراحل روحی و چگونگی زیارتی که انجام‌می‌دهند، دارند.

چه کسانی زیارتشان پذیرفته می‌شود؟

آیا فقط اولیاء خدا زیارتشان پذیرفته می‌شود یا برای گناهکاران نیز راه‌هایی برای‌پذیرفته‌شدن و قبولی زیارت آنان وجود دارد؟ اگر راه یا راه‌هایی وجود دارد آن‌هاکدامند؟

برای یافتن پاسخ این سئوال، به این نکته توجّه کنید:

آنان‌که دارای قلبی پاک هستند و از حرم باطنی خود )یعنی قلب( پاسداری نموده‌و با انجام گناهان به بمب‌گذاری در آن نپرداخته‌اند، در حرم مطهّر حضرت امام‌رضاعلیه السلام به ضیافت معنوی راه یافته و از توجّهات امام هشتم‌علیه السلام برخوردار می‌شوند وبا زیارت قبول‌شده بازمی‌گردند.

ما از آنان التماس دعا داریم و از این افراد می‌خواهیم در بهترین حالات روحی ومعنوی به این نکته توجّه داشته باشند که در عصر غیبت هیچ مسأله‌ای به عظمت و اهمیّت‌فرارسیدن و تعجیل ظهور حضرت بقیّة اللَّه الأعظم عجّل اللَّه تعالی فرجه نیست، بنابراین آن رامهمّترین حاجت خود و در سرلوحه همه آن‌ها قرار دهند.

نکته مهمّ این است: افرادی که احترام و حرمت قلب را نگاه نداشته و با انجام گناه‌به آن آسیب وارد ساخته‌اند، چگونه به حرم حضرت امام رضاعلیه السلام وارد شوند و با همه‌کم و کاستی‌ها از عنایات و مهربانی‌های آن امام رئوف برخوردار شوند؟

چگونه ما می‌توانیم با قلبی که به آن آسیب زده‌ایم و چشم و گوش آن را کور و کرساخته‌ایم، از زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام بهره‌مند شده و مورد توجّه و عنایت آن‌حضرت قرار گیریم؟

چگونه می‌توانیم آثار گناهان را برطرف ساخته و از آن بزرگوار شفای روحی‌بگیریم؟!

با چه حال و هوایی به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام برویم که با تمام گناهان وآلودگی‌هایمان، نه‌تنها آن حضرت از ما روی نگردانند؛ بلکه زیارت ما را قبول کرده و

به ما توجّه نمایند و ما را مورد لطف و عنایت خود قرار دهند؟

این پرسش بسیار مهمّی است که آگاه‌بودن از جواب آن، نتیجه فراوانی دربردارد.ما قبل از این‌که پاسخ این سئوال را بیان کنیم توجّه شما را به این جریان جلب می‌کنیم:

«نقل است که روزی فقیری با جامه شوخگین⁽¹⁾به نزد پادشاهی درآمد، پادشاه ازآمدن او روی درهم کشید.

یکی از نزدیکان پادشاه گفت: ای بی‌ادب؛ این مقدار ندانسته‌ای که با جامه‌شوخگین پیش پادشاهان آمدن عیب است؟!

او در پاسخ گفت: با جامه شوخگین پیش پادشاهان آمدن عیب نیست، امّا با جامه‌شوخگین از پیش پادشاهان بیرون رفتن عیب است.

پادشاه را این سخن خوش آمد و او را به خلعت فراوان و گرانبها مخصوص‌گردانید.»⁽²⁾

در این داستان، آلودگی آن شخص نه‌تنها مانع لطف و کرم پادشاه نشد بلکه به‌خاطر اعتقادی که به جود و بخشش سلطان داشت سبب شد که از خلعت‌های گرانبهاو ویژه پادشاه بهره‌مند شود و با همه آلودگی، پادشاه را از خود شاد و مسرور کند.

نتیجه‌ای که از این داستان می‌گیریم این است: همان‌گونه که گاهی آلودگی‌های‌ظاهری نه‌تنها مانع لطف و کرم پادشاهان مجازی نمی‌شود، آلودگی‌های ظاهری وباطنی نیز گاهی نه‌تنها مانع جود و بخشش سلاطین واقعی - که اهل بیت‌علیهم السلام می‌باشند-نمی‌شود؛ بلکه گاهی سبب افزایش و زیادتر شدن لطف آنان نیز می‌شود و این درصورتی است که انسان از راهی وارد شود که بیشتر سبب جلب محبّت و عنایت اهل‌بیت‌علیهم السلام بشود.

برای رسیدن به این هدف، راه بلکه راه‌هایی مانند واسطه قرار دادن بعضی‌از اهل بیت علیهم السلام - مانند حضرت امام جواد علیه السلام - وجود دارد که وسیله عنایت بیشتر

حضرت امام رضاعلیه السلام می‌گردد.

در اینجا ما راهی را نشان می‌دهیم که از جهتی مناسب‌تر با وضع عموم مردم است.قبل از بیان آن، برای روشن‌شدن مطلب، مثالی می‌آوریم:

بعضی از افراد، کارشان باربری و حمل و نقل است، آنان بار مردم را بر دوش‌کشیده و به مقصد می‌رسانند. این‌گونه افراد گاهی آنچنان بارهای سنگین را بر دوش‌می‌کشند که از گذاردن آن به زمین عاجز می‌مانند و باید به کمک دیگران آن را از دوش‌خود به زمین بگذارند در حالی‌که بارهای سبک را به راحتی از دوش خود برمی‌دارند.بار گناهان نیز همین‌گونه است؛ انسان گاهی به راحتی می‌تواند توبه کند و خود را ازبار گناه نجات دهد، ولی گاهی آنچنان بار گناهان سنگین و کمرشکن است که انسان‌نمی‌تواند بدون کمک، خود را نجات دهد.

متأسّفانه شاید معمولاً بار گناهان انسان از نوع دوّم باشد که برای نجات و رهایی‌یافتن از آن باید از راه آن وارد شود.

انسانی که سال‌ها نفس خود را آزاد گذارده و مهار نکرده است و دمادم بر گناهان‌خود افزوده است؛ انسانی که به عصر غیبت معتاد شده و همیشه در ظلمت بسر برده‌است؛ انسانی که معتاد به غفلت و دور بودن از امام زمانش شده و خدمتی برای آن‌حضرت انجام نداده است؛ چگونه می‌تواند بدون کمک و یاری، یک‌باره بار اعتیاد به‌گناه و غفلت از امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه را کنار بگذارد؟!

چگونه می‌تواند با تضمین، پس از یک عمر معتاد بودن به گناه و غفلت، خود را ازآن نجات دهد؟!

برای پاسخ به این سئوال، توجّه شما را به جریان مردی که نقل کردیم با جامه آلوده‌به دربار پادشاه رفت و با همه آلودگی، خلعت گرانبهایی گرفت، جلب می‌کنیم.

اگر ما با پشت خمیده از بار گناه به حرم حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب شویم،اگرچه ناپسند است ولی از این جهت که کار حضرت امام رضاعلیه السلام بخشندگی وپاکسازی است مهمّ نیست، مهمّ این است که با بار گناه به حرم وارد شویم و

با بار گناه برگردیم.

باید به امام رئوف حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام عرض کنیم:

بار گناه ما آنچنان سنگین و دشوار است که به تنهایی نمی‌توانیم آن را از دوش خودبرداریم، نیاز به کمک شما داریم، باید با یاری شما از زیر بار سنگین گناهان خارج‌شویم.

یقین داشته باشید اگر انسان با تمامی وجود و از اعماق قلب خود - نه با لقلقه زبان‌بلکه با صداقت - از حضرت امام رضاعلیه السلام کمک بخواهد و خود را عاجز از ترک گناه‌بداند، آن حضرت به یاری او می‌شتابند، بار گناه را از دوش او دور می‌کنند، دست اورا می‌گیرند و با دیدگانی پر از مهر و محبّت به او می‌نگرند و با نگاه معجزه‌گر خود اورا پاک می‌سازند و در او تحوّل ایجاد می‌کنند.

هرچند حضرت امام رضاعلیه السلام نیازی به زمینه‌سازی ما ندارند، ولی ما باید برای‌نجات خود زمینه‌سازی کنیم.

زمینه‌سازی آن، این است که مانند کسانی که خدا را فراموش کرده و خود را از یادبرده و در نتیجه توجّهی به گناهان خویش ندارند وارد حرم نشویم، بلکه درک کنیم که‌ما به گناه و نافرمانی و به عصر غیبت و غفلت از امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه خو گرفته ومعتاد شده‌ایم و برای نجات از این اعتیاد، نیاز به کمک حضرت امام رضاعلیه السلام داریم.

در حرم مطهّر به این جرم معتقد باشیم و با صداقت تمام از آن حضرت بخواهیم مارا از هیولای غفلت نجات دهند.

در این صورت نگاه محبّت‌آمیز حضرت امام رضاعلیه السلام قلب تیره ما را شفا می‌بخشدو در نتیجه به گروه دلیرمردان و شیرزنانی که در میدان جهاد با نفس دلیرانه جنگیده وپیروز گشته‌اند، می‌پیوندیم.

گوشه‌ای از اخلاق و رفتار حضرت امام رضاعلیه السلام

در کتاب «عیون اخبار الرضاعلیه السلام» آمده است: ابراهیم بن عبّاس - در توصیف‌ویژگی‌های والای اخلاقی حضرت امام رضاعلیه السلام - گوید: هرگز ندیدم که حضرت امام‌رضاعلیه السلام با سخنش کسی را ناراحت نموده و برنجاند.

هرگز ندیدم که سخن کسی را قطع نماید، بلکه صبر می‌کرد تا صحبت خود را تمام‌می‌کرد.

هرگز ندیدم نیازمندی را رد کند؛ بلکه به اندازه‌ای که توان داشت او را یاری‌می‌کرد.

هرگز پاهای خود را در برابر همنشین خود دراز نمی‌کرد و هرگز در برابر همنشین‌خود، تکیه نمی‌داد.

هرگز ندیدم کسی از غلامان و کنیزان خود را دشنام دهد.

هرگز ندیدم آب دهان بیندازد.

هرگز ندیدم در موقع خنده، قهقهه نماید؛ بلکه خنده آن حضرت، تبسّم و لبخندبود.

وقتی محفل خلوت می‌شد و سفره غذا را می‌گستردند، همه غلامان خود - حتّی‌دربانان و چارواداران خود - را بر سر سفره خویش می‌خواند.

حضرت امام رضاعلیه السلام شب‌ها کم می‌خوابید و بسیار بیداری می‌کشید، بیشترشب‌ها از اوّل شب تا بامداد، شب‌زنده‌داری می‌کرد.

آن حضرت، زیاد روزه می‌گرفت و هیچ وقت روزه سه روز از هر ماه را ترک‌نمی‌کرد و می‌فرمود:

ذلک صوم الدهر.

روزه این سه روز، مانند روزه تمام عمر است.

آن حضرت، زیاد کارهای خیر انجام می‌داد، پنهانی صدقه می‌داد، و بیشتر این‌کارهای خیر را در شب‌های تاریک انجام می‌داد. بنابراین، اگر کسی گمان می‌کند که‌

در مقام و فضیلت و شخصیّت همانند او را دیده، از او باور نکنید.⁽¹⁾

هدیه حضرت امام رضاعلیه السلام

یسع بن حمزة گوید: در مجلس حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب بودم و با آن‌حضرت گفتگو می‌کردم، مردم فراوانی گرد ایشان جمع شده بودند و از حلال و حرام‌می‌پرسیدند، در این هنگام مردی بلند قد و گندمگون وارد شد و عرض کرد:

سلام بر شما ای فرزند رسول خدا؛ مردی از دوستان شما و دوستان پدر و اجدادپاک شما هستم، از حجّ بازگشته و زاد و توشه و خرجی خود را گم کرده‌ام و چیزی که‌مرا یک مرحله پیش ببرد به همراه ندارم، اگر عنایتی کنید و من به شهر خودم برسم،خدا به من نعمت داده است و من هنگامی که به آنجا رسیدم آن مبلغ را از طرف شماصدقه خواهم داد و من سزاوار صدقه نیستم و محتاج و فقیر نمی‌باشم.

امام‌علیه السلام به او فرمود: بنشین خداوند تو را رحمت کند، و رو کرد به مردم و به گفتگوی‌با آن‌ها پرداخت تا آن‌که کم‌کم متفرّق شدند و تنها او، سلیمان جعفری، خیثمه و من‌ماندم، در این هنگام امام‌علیه السلام فرمود: به من اجازه می‌دهید که به اندرون وارد شوم؟ و آن‌گاه‌برخاست و وارد حجره شد و پس از مدّتی خارج شد و پشت در قرار گرفت و دست‌خود را از بالای در بیرون آورده و فرمود:

آن مرد خراسانی کجاست؟

عرض کرد: بلی، من اینجا هستم.

فرمود: این دویست دینار را بگیر و در راه خوراک و پوشاک و خرجی خود بکار ببرو به آن تبرّک جو و از طرف من لازم نیست صدقه بدهی، و پس از آنکه گرفتی ازاینجا بیرون برو تا مرا نبینی و من تو را نبینم.

سپس امام‌علیه السلام خارج شد، سلیمان عرض کرد: فدای شما شوم؛ عنایت فراوانی‌کردی و محبّت بسیاری نمودی، چرا چهره‌ات را از او پوشاندی؟ فرمود:

ترس آن داشتم که ذلّت سئوال و درخواست را به خاطر برآوردن حاجتش درچهره او ببینم، آیا این حدیث گرانقدر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم را نشنیده‌ای که فرمود:

المستتر بالحسنة تعدل سبعین حجّة، والمذیع السیّئة مخذول والمستتربها مغفور له.

آنکه کار نیکوی خود را پنهان می‌کند ارزشی معادل هفتاد حجّ پیدا می‌کند و آنکه کارزشت خود را آشکار می‌کند خوار و مخذول و آنکه آن را بپوشاند آمرزیده شود.

آیا قول پیشینیان را نشنیده‌ای:

متی آته یوماً لأطلب حاجة

رجعت إلی أهلی ووجهی بمائة⁽¹⁾

هرگاه روزی برای درخواست حاجتی نزد او رفتم، بسوی اهل و عیالم باز گشتم درحالی که آبرویم محفوظ ماند.

درس حضرت امام رضاعلیه السلام به نیازمندان و هشدار آن حضرت به ثروتمندان

بزنطی گوید: روزی خواسته‌ای را برای حضرت امام رضاعلیه السلام مطرح کردم، امام‌علیه السلام‌فرمود:

صبر کن، امیدوارم ان شاء اللَّه خدا برایت انجام دهد، سپس فرمود: به خداسوگند؛ آنچه خدا برای مؤمن از این دنیا ذخیره کرده، برای او بهتر است از آنچه‌برایش شتاب کرده و در این دنیا به او رسانیده.

سپس دنیا را حقیر و کوچک جلوه داد و فرمود: دنیا چه چیزی است و چه‌ارزشی دارد؟

سپس فرمود: همانا دارنده نعمت در موقعیّت سختی قرار دارد، بر او واجب‌است حقوق الهی را که در اموال او است بپردازد. به خدا سوگند؛ بر من نعمت‌هائی‌از طرف پروردگار می‌باشد و من همواره به خاطر آن‌ها بیمناکم - و دست خود را

حرکت داد - تا آنکه حقوقی که برای خدا در آن‌ها بر من واجب شده خارج کنم.

عرض کردم: فدای شما شوم؛ شما با این موقعیّت و جایگاه ویژه، از این مطلب‌نگران هستید؟!

فرمود: بلی؛ پروردگارم را ستایش و سپاس می‌گویم بر نعمت‌هائی که بر من‌منّت گذاشته است. ⁽¹⁾

سلام و پیام حضرت امام رضاعلیه السلام به دوستان خویش

شیخ مفیدرحمه الله در کتاب «الإختصاص» از جناب عبدالعظیم حسنی، و او از حضرت‌امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

ای عبدالعظیم؛ دوستانم را از طرف من سلام برسان و به آنان بگو:

راهی برای تسلّط شیطان بر خودشان نگشایند، و به آنان دستور ده به‌راستگویی در سخن گفتن و اداء امانت، و دستور ده به ساکت بودن و رها کردن‌جدال در آنچه سودی ندارد، و روی آوردن آنان به سوی همدیگر، و دیدار کردن‌یکدیگر؛ زیرا که این باعث نزدیک‌شدن به من می‌گردد، و خود را مشغول نسازندبه کناره‌گیری از یکدیگر و پراکنده شدن، که من سوگند یاد کرده‌ام هر کس‌چنین کند و ارادتمندی از ارادتمندان مرا به خشم آورد او را نفرین کنم تا خداوندوی را در دنیا به سخت‌ترین عذاب گرفتار کند و در آخرت از زیانکاران باشد.

و آنان را آگاه کن که خدا نیکوکاران ایشان را می‌آمرزد و از گنهکاران می‌گذرد)مگر کسی که به من شرک ورزد یا دوستی از دوستان مرا اذیّت و آزار نماید( یادر خاطر خود نسبت به او فکر بدی داشته باشد، خداوند چنین کسی رانمی‌آمرزد تا از آن فکر بازگردد، پس اگر بازگشت و توبه کرد راه را یافته است وگرنه روح ایمان را از قلب او می‌گیرد و از تحت سرپرستی من خارج می‌شود وبرایش بهره‌ای از ولایت ما نیست و از چنین چیزی به خدا پناه می‌بریم.⁽²⁾

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام

امام رئوف حضرت امام رضاعلیه السلام در آخرین لحظات عمر - که در آتش زهرمی‌سوختند - تمام خدمتگزاران خود را فراخواندند و در کنار سفره با آنان نشستند تاهمگی طعام بخورند.

آن حضرت در حیات خود با خدمتگزارانشان مهربانی ویژه‌ای داشتند و الآن نیزبه کسانی که به عنوان خدمتگزاری پذیرفته‌اند، توجّه بیشتری دارند.

خدّام حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام از نظر آشنایی با اخلاق و رفتار آن‌حضرت، وظیفه حسّاس‌تری دارند.

این وظیفه خدّام امام رئوف، حضرت امام رضاعلیه السلام است که با آگاهی از این نکته،رأفت و مهربانی آن حضرت را با پذیرایی شایسته و خدمتگزاری به زوّار آن حضرت‌ادامه دهند.

گرفتار تندی و خشونت - که از اخلاق حضرت امام رضاعلیه السلام نبوده است - نشوند وبا مهربانی و آرامش، زوّار را پذیرایی و راهنمایی نمایند.

آنان باید نسبت به مقام حضرت امام رضاعلیه السلام معرفت و آشنایی پیدا کنند و بداننددر چه بارگاه باعظمتی گام نهاده‌اند.

آنان باید توجّه داشته باشند که هر مکانی از حرم در طول صدها سال، قدمگاه‌حضرت صاحب الزمان ارواحنا فداه است.

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام باید بدانند در میان زوّار آن حضرت، امام زمان ارواحنافداه، و اولیاء الهی که مورد توجّه خاصّ خداوند می‌باشند حضور دارند. مبادا باتندی‌نمودن به زوّار به یکی از اولیاء خدا توهین کنند.

علاوه بر این، حضرت امام رضاعلیه السلام به همه زوّار خود با رأفت و مهربانی‌می‌نگرند، حتّی گناهکاران را می‌پذیرند و شرمساری و توبه آنان را قبول می‌نمایند؛پس خدّام حرم باید به همه زوّار با دیده احترام بنگرند.

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام باید توجّه داشته باشند که مردم از تمام نقاط جهان باآداب و فرهنگ‌های گوناگون به زیارت آن حضرت می‌شتابند، بدیهی است در میان‌آنان کسانی هستند که نیاز به راهنمایی دارند و تندی و خشنونت با آنان اثر منفی دارد.

نباید با زوّار آن حضرت به گونه‌ای رفتار کنند که از آمدن به زیارت با خاطره‌ای‌دلگیرکننده به وطن بازگردند؛ زیرا آنان به خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام با دیده احترام‌می‌نگرند و در نتیجه توقّع بیشتری از آنان دارند.

بنابراین خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام باید از صبر و بردباری، حوصله وخویشتن‌داری برخوردار باشند و بدانند زوّار آن حضرت، میهمانان آن بزرگوارند و باآنان آنگونه که حضرت امام رضاعلیه السلام می‌پسندند رفتار نمایند.

خدّام و زوّار حضرت امام رضاعلیه السلام نه تنها در حرم باید مواظب افکار و رفتار خودباشند، بلکه باید قبل از تشرّف به خدمت آن حضرت، اگر اشتباهی انجام داده‌اند آن رابا اعمال پسندیده جبران کنند.

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام نیز توجّه داشته باشند که آن حضرت کسانی را که به‌مقام خدمتگزاری قبول کرده‌اند یاوران خود می‌دانند، و همان‌گونه که از آنان انتظاربیشتری دارند، با نگاهی پرفروغ‌تر به آنان می‌نگرند؛ زائران گرامی نیز باید به این نکته‌توجّه داشته باشند و به آنان احترام بگذارند.

کودک باایمان در خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام

چون حضرت امام رضاعلیه السلام مظهر مهربانی و خُلق حسن می‌باشند یک بحث مهمّ‌اخلاقی را عنوان می‌کنیم. قبل از آنکه به این بحث بپردازیم، روایت بسیار جالبی را ازحضرت امام رضاعلیه السلام عنوان می‌کنیم و سپس به نتیجه‌گیری از آن می‌پردازیم:

در تفسیر امام حسن عسکری‌علیه السلام روایت شده است:

در مقابل حضرت امام رضاعلیه السلام اسب چموشی بود و گروهی در آنجا بودند که‌اسب‌های چموش را رام می‌کردند، ولی هیچ‌یک از آن‌ها جرأت نمی‌کرد بر آن‌اسب سوار شود، و اگر سوار می‌شد جرأت نمی‌کرد آن را راه ببرد، از ترس اینکه

‌مبادا اسب دست‌هایش را بلند کرده و او را به زمین پرتاب کند و با سم خود او رالگدمال نماید.

در این میان، کودک هفت ساله‌ای پیدا شد و عرض کرد: ای فرزند رسول خدا؛آیا اجازه می‌دهی بر آن اسب سوار شوم و او را راه ببرم و رام کنم؟

فرمود: تو این کار را می‌کنی؟ عرض کرد: بلی.

فرمود: چگونه این کار را انجام می‌دهی؟ عرض کرد:

لأنّی قد استوثقت منه قبل أن أرکبه بأن صلّیت علی محمّد وآله الطیّبین‌الطاهرین مائة مرّة، وجدّدت علی نفسی الولایة لکم أهل البیت.

قبل از این‌که سوار او شوم از او خاطر جمع شده و اطمینان حاصل می‌کنم، به این‌وسیله که بر محمّد و آل طاهرین او صد مرتبه صلوات می‌فرستم و بر خودم ولایت‌شما اهل بیت را تجدید می‌کنم و تازه می‌گردانم.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: سوار شو.

او سوار شد، سپس فرمود: او را راه بینداز.

پس اسب را راه انداخت و پیوسته او را راه برد و دوانید تا اینکه او را خسته و ناتوان‌کرد به طوری که ناله اسب بلند شد و عرض کرد: ای فرزند رسول خدا؛ امروز این‌اسب‌سوار مرا خسته و دردمند نمود، یا مرا معاف بدار و یا تحمّل و طاقت مراافزون کن.

پسربچّه گفت: آنچه برای تو بهتر است - که سواری دادن به مؤمن باشد - آن رادرخواست کن.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: راست گفت، بعد برای اسب دعا نمود که: خدایا؛به او تحمّل بیشتر و توان افزونتر مرحمت فرما.

اسب آرام گرفت و به راه خود ادامه داد. سپس وقتی که پسربچّه از اسب پیاده‌شد، حضرت امام رضاعلیه السلام به او فرمود: از این چهارپایان که در خانه‌اند، یا ازغلامان و کنیزان و یا اموالی که در خزانه است هر چه را می‌خواهی درخواست‌کن، همانا تو مؤمن هستی و خداوند تو را در دنیا به ایمانت مشهور ساخت.

پسربچّه گفت: ای فرزند رسول خدا؛ آیا اجازه می‌دهی درخواست خود را

مطرح کنم؟

فرمود: ای مؤمن؛ پیشنهاد کن و آنچه می‌خواهی مطرح نما؛ همانا خداوندتبارک و تعالی تو را به اندیشه درست توفیق دهد.

عرض کرد: سل لی ربّک التقیّة الحسنة، والمعرفة بحقوق الإخوان،والعمل بما أعرف من ذلک.

برای من از خداوند تقیّه‌ای نیکو و شناخت حقوق برادران و عمل کردن به آنچه‌شناخته‌ام تقاضا نما.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

قد أعطاک اللَّه ذلک، لقد سألت أفضل شعار الصالحین ودثارهم.

خداوند آن را به تو عطا فرمود، و هر آینه بهترین نشانه و زیور بندگان صالح و آنچه‌آبروی آن‌ها را حفظ می‌کند درخواست کردی.⁽¹⁾

درسی از این روایت

یک کودک چگونه توانست بر اثر استوار ساختن ولایت در قلب و جان خود براسب چموشی که همه از رام‌ساختن او عاجز بودند، غالب شود؟! همان‌گونه که او این‌قدرت را با معرفت به مقام ولایت پیدا کرد، ما نیز می‌توانیم با درک مقام عظیم ولایت وپذیرش و جای‌دادن آن در اعماق وجودمان، اسبِ سرکش نفس را مهار سازیم.

از نشانه‌های شناخت مقام والای ولایت خاندان وحی‌علیهم السلام و معرفت به آن،دگرگونی و تحوّلی است که در انسان پدید می‌آید و به این جهت می‌تواند کارهایی راانجام دهد که دیگران قدرت و توانایی انجام آن را ندارند.

معرفت به مقام اهل بیت‌علیهم السلام، در مرحله اوّل افکار و اندیشه‌های انسان را تغییرمی‌دهد، به گونه‌ای که افکار انسان نسبت به امور مادّی و معنوی با دیگران تفاوت‌محسوسی پیدا می‌کند.

با استمرار این حالت و عمل کردن بر طبق افکار و اندیشه‌های رحمانی که بر اووارد می‌شود در مسیر تکامل قرار می‌گیرد، به گونه‌ای که نه تنها در فکر و اندیشه؛بلکه در اراده و خواست او نیز تحوّل ایجاد می‌گردد و او می‌تواند در صورت رضایت‌خداوند و اهل بیت‌علیهم السلام کاری را که دیگران نمی‌توانند انجام دهند، عملی سازد.

این تحوّل در برخی از افراد نیاز به مدّت زیاد و طولانی دارد و گاهی در بعضی ازافراد، در زمانی کوتاه صورت می‌گیرد.

روایتی که نقل کردیم، بشارتی است برای جامعه شیعه که حتّی کودکان در صورت‌درک مقام ولایت و جای‌دادن آن در اعماق وجودشان، می‌توانند از آن استفاده‌خارق‌العاده داشته باشند.

از این روایت چنین نتیجه می‌گیریم: ایمانِ انسان و اعتقاد و یقین او به عظمت مقام‌ولایت می‌تواند حتّی در زمان کودکی او را ممتاز و برتر از دیگران قرار دهد؛ همان‌گونه‌که آن کودک توانست کاری را انجام دهد که دیگران قدرت آن را نداشتند و حضرت امام‌رضاعلیه السلام او را به خاطر معرفت و ایمانش به عنوان «مؤمن» و کسی که مراحلِ ایمان راپیموده است، ستودند.

یک بحث مهمّ اخلاقی

اکنون یک بحث بسیار مهمّ اخلاقی را بیان می‌کنیم:

بسیاری از دانشمندان و علمای «علم اخلاق» برای تهذیب و پاکسازی نفس،راهکارهایی را ارائه داده‌اند که راه صد ساله است؛ به گونه‌ای که هنوز انسان راه را به‌پایان نرسانده که: «بانکی برآمد خواجه مرد»، یا چند صفت رذیله را از خود دورساخته ولی بر اثر طولانی‌شدن مدّت به چند صفت مذموم دیگر مبتلا می‌گردد.

به این جهت، گاهی راه‌هایی که علمای بزرگی همچون مرحوم نراقی در «معراج‌السعادة» نشان داده‌اند مورد انتقاد علمای دیگر قرار گرفته است.

راه‌هایی که برای ریشه‌کن ساختن رذایل اخلاقی در برخی از کتاب‌ها ذکر شده‌همانند تعمیر خانه مخروبه‌ای است که هر روز باید گوشه‌ای از آن را تعمیر نمایند.

بدیهی است که این کار، چاره اساسی نیست.

انسان نیز همین‌گونه است تا وقتی که گرفتار نفس امّاره باشد بر فرض که یکی ازصفات رذیله آن برطرف شود، انسان را به صفت دیگری مبتلا می‌سازد. پس بایدراهی را بیابیم که اساسی و کارساز باشد و در نفس تحوّل ایجاد نماید.

مرگ شخصی بهتر است یا حیات همگانی؟!

به این جهت، علمای بزرگ دیگری مانند مرحوم آیةاللَّه میرزا مهدی اصفهانی‌پیمودن این‌گونه راه‌ها را نمی‌پسندیده‌اند و معتقد بوده‌اند باید راهی را برگزید که‌اساسی باشد و انسان را به هدف برساند...

ایشان برای یافتن راهی که در نفس انسان تحوّل کلّی ایجاد شود - تا هر روز به‌گونه‌ای دچار لغزش‌های روحی و اخلاقی نشود - فکر مرگ را برگزیده‌اند و چنین‌گفته‌اند که: اگر انسان هر روز درباره مرگ بیندیشد به گونه‌ای که نفس او باور کند که‌دیر یا زود از دنیا خواهد رفت، هواها و هوس‌های نفسانی او از بین رفته و نفس امّاره‌او به نفس لوّامه و کم‌کم به مراحل بالا تبدیل می‌گردد.

بنابراین انسان به وسیله ادامه فکر مرگ، نفس خود را کشته و از هواها وهوس‌های آن نجات می‌یابد.

بدیهی است این راه بهتر از راه‌های دیگری می‌باشد که در برخی از کتاب‌های«علم اخلاق» نوشته شده است؛ ولی آیا می‌توان راهی برتر از آن یافت که نتیجه ودست‌آورد آن، هم برای فرد و هم برای اجتماع بهتر و کاملتر باشد؟!

نویسنده این سطور بر این باور است که ما برای ریشه‌کن ساختن هوس‌ها و یافتن‌راه نجات، به جای این‌که در فکر مردن و مرگ شخصی باشیم بهتر است درباره زنده‌شدن‌و حیات اجتماعی بیندیشیم.

اگر انسان بداند در عصر غیبت، قدرت‌ها و توانایی‌های فکری و روحی او مرده است‌و با فرارسیدن روزگار پرشکوه ظهور به زندگی ارزنده دست می‌یابد، به حیات کنونی‌بسنده نمی‌کند و زندگی عصر غیبت را مردگی می‌داند و به این جهت در اندیشه حیات‌

و زندگی نه تنها برای خود بلکه برای همه انسان‌ها در سراسر گیتی خواهد بود.

او درک می‌کند که اندیشه حیات نیز، حیاتبخش و زندگی‌ساز است.

صحیح است که انسان می‌تواند با فکر مرگ، رذایل اخلاقی خود را نابود سازد، ولی‌با درک حیات واقعی و آگاهیِ کامل از معنای زنده بودن، می‌تواند قدرت‌های روحی وتوانایی‌های روانی خود را زنده سازد؛ به گونه‌ای که پایگاه‌های رذایل اخلاقی در اوویران و ریشه‌کن شده و جایگاهی برای آن‌ها باقی نماند.

آری؛ انسان می‌تواند به جای این‌که در فکر خوابیدن در قبر و فاسد شدن اعضاء وجوارح و پوسیده شدن کفنِ خویش باشد، در فکر زنده‌شدن انسان‌ها با کفن‌های سالم‌و شمشیرهای آویخته باشد.

انسان می‌تواند به جای اندیشیدن درباره مرگ خود، به حیات همگان و زنده شدن‌اجتماع بیندیشد.

انسان می‌تواند به جای این‌که قبری کوچک و تاریک را در نظر مجسّم سازد، درباره‌جهانی بزرگ و نورانی از تابش انوار تابناک و پرفروغ عصر ظهور امام عصر عجّل اللَّه تعالی‌فرجه بیندیشد.

انسان می‌تواند به جای این‌که لحظه‌شمار فرارسیدن مرگ باشد، صبح و شام در انتظارفرارسیدن روزگار پرشکوه دولت کریمه امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه باشد.

انسان می‌تواند به جای این‌که خود را آماده مرگ نماید، خود را آماده شهادت دررکاب حضرت بقیّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه نماید.

آری؛ انسان می‌تواند با آماده ساختن خود برای ظهور و به دست آوردن انتظارراستین، همه خوبی‌ها و ارزش‌ها را داشته باشد؛ زیرا «چون که صد آید، نود هم پیش‌ما است».

با به دست آوردن انتظارِ راستین - که به بیان رسول گرامی خداصلی الله علیه وآله وسلم برترین جهاد وکوشش امّت است - انسان می‌تواند از رذایل اخلاقی دور شده و با به دست آوردن‌قدرت‌ها و نیروهای فوق‌العاده، به حیات و زنده بودن راه یابد. بدیهی است که «نابرده‌رنج، گنج میسّر نمی‌شود».

ما باید در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام برای بدست آوردن انتظار راستین و برای‌زنده‌شدن دل‌های مرده، دعا کنیم و با توسّل به آن حضرت و سوگند دادن خداوند به‌حقّ آن بزرگوار، ظهور حیاتبخش جهان و منجی عالم بشریّت را بخواهیم.

ما باید به شور و شوق و علاقه خود به امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه و ظهور آن بزرگوارهر چه بیشتر بیفزاییم. در این صورت از حضرت امام رضاعلیه السلام پیروی نموده‌ایم.

برای روشن شدن این مطلب، شعر دعبل را آورده، سپس به نکاتی در این باره‌می‌پردازیم:

اشعار دعبل در خدمت امام رضاعلیه السلام

دعبل در «تائیّه» بیشتر از غصب حقّ خاندان پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم سخن گفته است. ازجمله در این دو بیت که حضرت امام رضاعلیه السلام را سخت اندوهگین و محزون گردانید واشک ایشان را جاری کرد:

بیت اوّل:

أری فَیْئَهُم فی غَیْرهِم مُتَقَسِّماً

وَأَیدِیَهُم مِن فَیْئِهِمْ صَفَراتِ

من، حقّ خاندان عصمت‌علیهم السلام را تقسیم‌شده نزد دیگران می‌بینم و دست‌هایشان ازحقّ و اموالشان خالی است.

هنگامی که حضرت امام رضاعلیه السلام این بیت را شنیدند، گریه کردند و فرمودند:

صَدَقْتَ یا خُزاعی.

ای دعبل؛ راست گفتی.

بیت دوّم:

اِذا وُتِرُوا مَدُّوا اِلی واتِریهِمُ

اَکُفًّا عَنِ الْاَوْتارِ مُنْقَبِضاتِ

هنگامی که از سوی کینه‌توزان به عترت ستم می‌شود، آنان دست‌های بسته را برای‌دریافت حقّ خود، دراز می‌کنند )دست‌هایشان به حقّشان نمی‌رسد(.

بعد از این‌که حضرت امام رضاعلیه السلام این بیت را شنیدند، دو دست شریف خود رابرگرداندند، و با اندوه فرمودند:

به خدا قسم؛ که دست‌های ما بسته است.⁽¹⁾

گریستن حضرت امام رضاعلیه السلام برای امام زمان ارواحنا فداه

دعبل اشعار خود را درباره غصب خلافت ادامه داده و سپس به بیان ظهور امام‌عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌پردازد.

هروی گوید: از دعبل خزاعی شنیدم که فرمود: برای حضرت امام رضاعلیه السلام‌قصیده‌ام را خواندم ... و چون به این شعر رسیدم:

خروج إمام لا محالة خارج

یقوم علی اسم اللَّه والبرکات

یمیّز فینا کلّ حقّ وباطل

ویجزی علی النّعماء والنقمات

خروج امامی که حتماً و بدون تردید خروج خواهد کرد، و با نام مبارک خدا وبرکات الهی قیام می‌کند.

هر حقّ و باطلی را در میان ما جدا می‌کند، و مردمان را به پاداش عملشان )یا( نعمت‌می‌دهد و )یا( کیفر می‌کند.

حضرت امام رضاعلیه السلام به شدّت گریست⁽²⁾

دعبل گوید: من قصیده را برای او خواندم و او چنان گریست که بر زمین افتاد. سپس گفت: خدا تو را رحمت کند، آیاحدیثی برایت بگویم که بر نیّت تو بیفزاید و در تمسّک به مذهبت تو را کمک نماید؟ گفتم: بلی، حدیث کن.

گفت: مدّتی نام جعفر بن محمّدعلیهما السلام را می‌شنیدم، در مدینه به خدمتش رفتم شنیدم که فرمود: حدیث کرد مرا پدرم ازپدرش از جدّش این‌که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: «علیّ وشیعته هم الفائزون»؛ «علی و شیعه او فیروز و رستگارند».

پس با من وداع کرد و خواست برود. گفتم: خدا تو را رحمت کند نام خود را به من بگو. گفت: منم ظبیان عامر.

نظیر این داستان از دعبل در «دار السلام عراقی» نقل شده است. )کشکول امامت: 95/1)

جریان بسیار جالب دیگری برای دعبل درباره قصیده تائیّه واقع شده است که آن را نیز نقل می‌کنیم:

شیخ طریحی در کتاب «منتخب» از ثقات، از ابی محمّد کوفی نقل کرده که دعبل خزاعی گفت: چون از شهر مرو ازخدمت حضرت امام رضاعلیه السلام برگشتم، وارد شهر ری شدم. در شبی از شب‌ها در منزل خود تنها نشسته بودم و قصیده‌تائیّه خود را اصلاح می‌کردم تا آنکه بعض شب گذشت، ناگاه آواز دقّ الباب بلند شد. پرسیدم: کوبنده در کیست؟ گفت:شخصی از برادران تو. پس به نزدیک در دویدم و گشودم، شخصی داخل گردید که از مشاهده او بدنم لرزید و نفسم مقطوع‌گردید. پس در گوشه‌ای نشست و به سوی من نگریست و گفت: نترس، من برادر تو از طائفه جنّ هستم و در روز ولادت‌تو متولّد شده‌ام و با تو بزرگ گردیده‌ام و آمده‌ام برای تو حدیثی نقل کنم که باعث خوشحالی تو گردد و اعتقاد تو را قوی‌گرداند و بصیرت تو را زیاد نماید.

چون این را شنیدم دلم ساکن گردید و نفسم برگشت. پس گفت: ای دعبل؛ بدان‌که بغض و عداوت من به علیّ بن ابی‌طالب‌علیه السلام از سایر آفریدگان خدا شدیدتر بود تا آنکه با جماعتی از طایفه جنّ - که سرکش و بدکار بودند - بیرون رفتیم،پس عبور ما بر جمعی افتاد که به زیارت قبر امام حسین‌علیه السلام می‌رفتند، تاریکی شب ایشان را فرو گرفته بود و ما اراده‌نمودیم که ایشان را اذیّت کنیم.

چون نگاه کردیم ملائکه را دیدیم که در طرف آسمان ایستاده و ما را از اذیّت کردن آنها منع می‌نمایند و دیدیم ملائکه دیگررا که بر زمین ایستاده‌اند و ایشان را از هوام زمین منع می‌نمایند. چون این کرامت را مشاهده کردم گویا خواب بودم وبیدار شدم، و غافل بودم هشیار گردیدم، و دانستم که این کرامات نیست مگر از برکات آن کسی که به زیارت قبر اومی‌روند و قصد او را کرده‌اند، پس از اعمال بد خود و آن اراده قبیحه پشیمان شدم و توبه نمودم و با ایشان به زیارت قبرامام حسین‌علیه السلام مشرّف شدم و با آن‌ها در همان سال به حجّ رفتم و قبر پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم را زیارت نمودم.

در مسجد پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم مردی را دیدم که جماعتی بر اطراف او بودند و چون از نام او پرسیدم، گفتند: این پسر رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم جعفر بن محمّد الصادق‌علیه السلام است. چون این سخن شنیدم به نزد آن حضرت و خدمت آن سرور رسیدم و بر اوسلام کردم و جواب شنیدم.

حضرت فرمود: «مرحباً بک یا أخا أهل العراق»؛ آیا بخاطر داری آن شب خود را در بطن کربلا و آن کرامت را که از خدادر خصوص اولیاء او مشاهده کردی؟ به درستی که خدا توبه تو را قبول نمود و گناه و خطای تو را آمرزید.

عرض کردم: حمد خداوند را که به معرفت شما بر من منّت گذاشت و دل مرا به نور هدایت شما نورانی گردانید و مرا ازمتمسّکین به ریسمان ولایت شما قرار داد، یابن رسول اللَّه؛ از برای من حدیثی ذکر کن که آن را هنگام بازگشت، هدیه وتحفه قوم خود نمایم.

آن حضرت فرمود: روایت فرمود پدرم از پدر خود علیّ بن الحسین‌علیهما السلام، از پدرش علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام، از رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم که فرمود: «یا علی؛ الجنّة محرّمة علی الأنبیاء حتّی أدخلها، وعلی الأوصیاء حتّی تدخلها، وعلی‌الاُمم حتّی تدخل اُمّتی، وعلی اُمّتی حتّی تقرّوا بولایتک وتدینوا بإمامتک، یا علیّ؛ والّذی بعثنی بالحقّ‌نبیّاً؛ لایدخل الجنّة إلاّ من أخذ منک بنسب أو سبب.

یا علی؛ بهشت بر پیغمبران حرام است تا آنکه من داخل شوم، و بر اوصیاء پیغمبران حرام است تا آنکه تو داخل‌شوی، و بر امّت‌ها حرام است تا آنکه امّت تو داخل شوند، و بر امّت تو حرام است تا آنکه اقرار به ولایت تو نمایند واعتقاد به امامت تو داشته باشند. یا علی؛ قسم به آن کسی که مرا به حقیقت به پیامبری برگزیده؛ داخل بهشت‌نمی‌شود مگر کسی که نسب یا سبب از تو اخذ نماید.

دعبل گوید: بعد از آن گفت: ای دعبل؛ این را بگیر که دیگر مثل آن را از مثل من نخواهی شنید.

این بگفت و در زمین فرو رفت و دیگر او را ندیدم. )کشکول امامت: 96/1)

ای خزاعی؛ این دو بیت را روح القدس بر زبان تو جاری ساخت، آیا می‌دانی آن‌

امام قیام کننده کیست؟ و چه زمانی قیام خواهد کرد؟

عرض کردم: نه مولای من؛ تنها شنیده‌ام که امامی از شما خروج می‌کند و او زمین‌را از هر گونه فساد و آلودگی پاک می‌کند و پر از عدل و داد می‌گرداند همان‌گونه که پراز ستم شده باشد. فرمود:

ای دعبل؛ پیشوای بعد از من فرزندم محمّد است، بعد از او فرزندش علی، وپس از علی فرزندش حسن، و پس از حسن فرزندش حجّت خدا آن قیام کننده‌است؛ او که در دوران غیبتش باید انتظارش را کشید و در دوران ظهورش‌باید اطاعتش کرد، اگر از عمر دنیا جز یک روز باقی نماند، خداوند آن را طولانی‌گرداند تا آن حضرت خروج کند و جهان را پر از عدل و داد نماید؛ همان‌طور که پراز ستم شده باشد.

و امّا چه زمانی خواهد بود؟ خبر دادن از وقت است، و پدرم از پدرش، ازپدرانش، از حضرت علی‌علیه السلام خبر داده‌اند که فرمود:

شخصی از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم سؤال کرد که آن امام قیام‌کننده از فرزندان شما،چه زمانی خروج خواهد کرد؟

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: مَثل خروج او مَثَل قیامت است، کسی جز او از وقت‌آن خبر ندارد و برایش روشن و آشکار نیست، او جز ناگهانی نمی‌آید و خروج‌نمی‌کند⁽¹⁾

نجاشی به سند خود این حدیث را از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است با این تفاوت که گفت: حضرت امام‌رضاعلیه السلام پیراهنی سبزرنگ از جنس خزّ خلعت داد و انگشتری با نگین عقیق بخشید. )وسائل الشیعة: 73/3)

لباسی را که حضرت امام رضاعلیه السلام به دعبل هدیه کرده بودند، مردم قم به زور گرفتند و به او سی هزار درهم با یک آستین‌از آن لباس دادند. )دعبل شاعر امام رضاعلیه السلام: 58)

علاّمه مجلسی‌رحمه الله در کتاب «شرح تائیّه دعبل خزاعی» چنین می‌گوید: دعبل کنیزی داشت که او را بسیار دوست‌می‌داشت، و رمد عظیمی در هر دو چشم او به هم رسید، چون أطبّا وکحّالان، چشم‌های او را ملاحظه کردند گفتند که‌چشم راستش از بین رفته است، آن را نمی‌توانیم علاج کنیم، ولی چشم چپش را معالجه می‌کنیم و امید هست که خوب‌شود.

دعبل از این واقعه بسیار غمگین شد و جزع بسیار کرد تا به خاطرش رسید که بقیّه لباس مبارک حضرت امام رضاعلیه السلام بااو هست، پناه به آن قطعه لباس برد، و آن را بر دیده‌های جاریه مالید، و قدری از آن جامه شریف را در اوّل شب به عنوان‌عصابه بر دیده‌های او بست. چون صبح شد به برکت جامه آن حضرت، دیده‌های جاریه خوب شد و بیناتر از اوّل گردید.)دعبل شاعر امام رضاعلیه السلام: 53)

حضرت امام رضاعلیه السلام و گریه اهل آسمان و زمین برای امام زمان ارواحنا فداه

حسن بن محبوب گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام به من فرمود:

ناگزیر فتنه کور و کر و بهم‌پیچیده سختی روی خواهد داد که در آن هر زیرک‌رازدار و هر بزرگ اصیل - یعنی حتّی آن‌ها که از خواصّ هستند - سقوطخواهند کرد، و آن، هنگامی است که شیعیان، سوّمین پسرم را از دست‌بدهند.

بر آن حضرت⁽¹⁾همه اهل آسمان و زمین، و همه تشنگان دیدارش و شیفتگان‌جمالش و همه ستمدیدگان و دلسوختگان گریه کنند.

سپس فرمود: پدر و مادرم فدای آنکه همنام جدّم و شبیه من و شبیه موسی بن‌عمران است.

بر او لباس‌های قدسی و جامه‌های ربّانی است که از گریبان آنها انوار فضل وهدایت خداوند تبارک و تعالی فروزان است، چه بسیار زنان و مردان که تشنه‌دیدار اویند، و چه بسیار مؤمنی که افسوس می‌خورد و حیران و سرگردان وغمگین است برای از دست دادن آب گوارا، گویا آنان را می‌بینم که مأیوس‌گشته‌اند، ندایی برخیزد که آن‌هایی که دورند آن را مانند کسانی که نزدیکندبشنوند، بر مؤمنان رحمت و بر کافران عذاب می‌باشد.⁽²⁾

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام برای امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه

مرحوم محدّث قمی می‌نویسد: آقا سیّد حسن موسوی کاظمی ادام اللَّه بقائه در تکمله«أمل الآمل» مطلبی را نقل نموده که خلاصه آن این است:

یکی از علماء امامیّه کتابی درباره شهادت حضرت امام رضاعلیه السلام نوشته است به نام«تأجیج نیران الأحزان فی وفاة سلطان خراسان» و از متفرّدات آن کتاب این است که‌فرموده:

روایت شده که دعبل خزاعی وقتی که قصیده تائیّه خود را برای حضرت امام‌رضاعلیه السلام خواند، چون به این شعر رسید:

خروج امام لا محالة خارج

یقوم علی اسم اللَّه بالبرکات

حضرت امام رضاعلیه السلام برخاست و روی پاهای مبارک خود ایستاد و سر نازنین خودرا به سوی زمین خم کرد، پس از آن که کف دست راست خود را بر سر گذاشته بودگفت:

أللّهمّ عجّل فرجه ومخرجه، وانصرنا به نصراً عزیزاً.⁽¹⁾

خداوندا؛ در ظهور و زمان خروج او تعجیل فرما و به وسیله او به ما کمک فرماکمکی کم‌نظیر.

جالب توجّه است که در این جریان با اینکه دعبل شاعر بزرگ شیعه، نه از نام‌مخصوص امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه یاد کرده و نه هیچ یک از اسامی دیگر آن حضرت‌را به زبان جاری ساخته و تنها قیام آن بزرگوار و روزهای شکوهمند و پربرکت‌ظهور را یادآور شده، ولی حضرت امام رضا علیه السلام به خاطر یاد آن بزرگوار و یاد دولت‌کریمه ایشان - نه به خاطر شنیدن نام مخصوص آن حضرت - به پا خواسته و سرنازنین را به سوی زمین خم کرده و در حالی که دست راست خود را بر روی سر

گذارده بودند برای تعجیل فرج و ظهور آن حضرت دعا نمودند.

و این، دلیل بر شدّت علاقه، توجّه و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام به امام عصر عجّل‌اللَّه تعالی فرجه و همچنین فرا رسیدن دولت کریمه آن حضرت می‌باشد.

از آنجا که رفتار ائمّه‌علیهم السلام باید برای همه سرمشق باشد به طوری که در کردار خودپیرو آن بزرگواران باشند، همان‌گونه که حضرت امام رضاعلیه السلام با یاد امام عصر ارواحنا فداه‌شور و اشتیاق خود را ظاهر ساختند، ما نیز باید با شنیدن نام آن حضرت و یاد دولت‌کریمه آن بزرگوار با اظهار شوق و علاقه خود نسبت به آن بزرگوار، ارادت خود را به‌آن وجود مقدّس محکم و استوار نماییم.

فرمان حضرت امام رضاعلیه السلام به دعا نمودن برای امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه

حضرت امام رضاعلیه السلام تجلیل‌های ویژه‌ای را نسبت به امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه‌انجام می‌دادند و همان‌گونه که از شعر دعبل و احترام خاصّ آن حضرت استفاده‌می‌شود، امام رضاعلیه السلام می‌خواسته‌اند با رفتار ویژه خود همه دوستان و شیعیان را به‌انجام این‌گونه احترام، به خاطر یاد امام عصر ارواحنا فداه راهنمایی کنند.

و نیز حضرت امام رضاعلیه السلام به کسانی که به حضورشان شرفیاب می‌شدند پیوسته‌دستور می‌دادند دعای غیبت⁽¹⁾را بخوانند.

از جمله «وکان یأمر بالدعاء...» تأکید و اصرار حضرت امام رضاعلیه السلام به خواندن این‌دعا استفاده می‌شود.

اگر چشم و گوش باطنی ما باز می‌بود، شاید به ما نیز خواندن این دعا را سفارش‌می‌فرمودند.

به زائرین محترم حضرت امام رضاعلیه السلام توصیه می‌شود در بارگاه ملکوتی آن‌حضرت، از خواندن زیارت‌های حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی فرجه و دعانمودن برای‌تعجیل ظهور آن بزرگوار غفلت و کوتاهی نکنند؛ زیرا یکی از مکان‌هایی که در آن‌ها دعا

برای ظهور امام زمان ارواحنا فداه سفارش و تأکید شده، حرم نورانی حضرت امام‌رضاعلیه السلام است.

ما باید مواظب باشیم وقتی که وارد حرم و بارگاه آن حضرت می‌شویم درباره‌خواسته‌ها و حاجت‌های خود دقّت کنیم و با در نظر داشتن عظمتِ ولایت و قدرت‌آن بزرگوار، از درخواست حاجت‌های بزرگ دریغ نورزیم و توجّه داشته باشیم که‌حاجتی مهمتر و بزرگتر از فرارسیدن فرج و ظهور منتقم آل محمّدعلیهم السلام و دوران پرشکوه‌حکومت آن بزرگوار نیست.

ولی متأسّفانه هدف برخی از زائرین، فقط درخواست حاجت‌های مادّی ازحضرت امام رضاعلیه السلام است و این کار یقیناً اشتباه است. مخصوصاً اگر انسان حاجت‌خود را رسیدن به ثروت‌های کلان و مال بی‌شمار قرار دهد که در بسیاری از مواردسبب طغیان صاحبان آن شده به گونه‌ای که هیچ‌گونه توجّهی به مسئولیّت خود دربرابر ثروت‌های انباشته خویش ندارند.

واضح است کسانی که دارای چنین ثروت‌هایی نیستند در برابر آن، مسئولیّتی نیزندارند.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر کس از خداوند به روزی کم راضی شود، خدا از او به عمل کم راضی می‌شود.

و روایت شده از ابن ابی شعبه حلبی و نوفلی که بر حضرت امام رضاعلیه السلام واردشدیم و به آن حضرت گفتیم که ما در وسعت رزق و فراوانی در زندگی بودیم ولی‌حال ما تغییر کرد و فقیر شدیم، دعا کنید که خدا آن را به ما برگرداند.

حضرت فرمود:

می‌خواهید چگونه بشوید؟ آیا می‌خواهید شاه باشید؟! آیا خوشحال می‌شویدکه مانند طاهر و هرثمه )که از سرکردگان مأمون بودند( باشید ولی برخلاف این‌عقیده و آئینی که اکنون بر آن هستید می‌بودید؟!

گفتم: نه واللَّه؛ مرا شاد نمی‌کند که دنیا و آنچه در آن است از طلا و نقره از من باشد

و من برخلاف این عقیده باشم که معتقد هستم.

حضرت فرمود:

حق تعالی می‌فرماید:

«إِعْمَلُوا آلَ داوُدَ شُکْراً وَقَلیلٌ مِنْ عِبادِیَ الشَّکُور»⁽¹⁾.

ای آل داود؛ شکر )نعمت‌ها( را بجای آورید و عدّه کمی از بندگان من شکرگزارند.

آن‌گاه فرمود: گمان خود را به خدا نیکو کن؛ همانا هر کس گمان او به خدا نیکوشد، خدا نزد گمان او است و کسی که به روزی کم راضی شد، خداوند از او عمل‌کم را می‌پذیرد، و کسی که به مال حلالِ اندک راضی شد، مؤونه او سبک‌می‌شود، و خانواده او بانشاط می‌باشند، و خداوند او را به درد دنیا و دواء آن بینامی‌کند، و او را از دنیا به سوی بهشت به سلامت بیرون می‌برد.⁽²⁾

بنابراین به شکر و سپاس خداوند بزرگ بپردازید و همّ و غمّ خود را فقط نیازهای‌مادّی قرار ندهید؛ بلکه به حاجت‌های معنوی بپردازید و توجّه داشته باشید که‌بزرگترین حاجت معنوی - که نیازهای مادّی را نیز برطرف می‌سازد - فرارسیدن ظهورپرشکوه امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌باشد.

یکی از نکته‌های بسیار ارزشمند و اساسی این است که ما باید فرج و گشایش را -نه برای خودمان - بلکه برای اهل بیت‌علیهم السلام بخواهیم که نتیجه آن، گشایش و راحتی‌خودمان نیز می‌باشد. به این دلیل که هر کسی باید محمّد و آل محمّد صلوات اللَّه علیهم‌اجمعین نزد او مقدّم بر خود و نزدیکانش باشند.

به این مقدّمه توجّه کنید: ما می‌دانیم ظلم‌ها و ستم‌های فراوانی که بر اهل بیت‌علیهم السلام‌وارد شده تا ظهور حضرت بقیّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه ادامه دارد و شدّت‌ها وسختی‌های وارده بر خاندان وحی‌علیهم السلام هنوز وجود دارد. به این جهت در دعاهامی‌گوییم: «أللّهمّ عجّل فرجهم» و تعبیرات بسیار دیگری از این نمونه که فرج و

گشایش آن‌ها را از خداوند می‌خواهیم و تحقّق فرج در صورتی است که ظلم وسختی وجود داشته باشد. پس چون ظلم و ستم و سختی و شدّت هنوز بر اهل‌بیت‌علیهم السلام ادامه دارد، فرج و ظهور آن بزرگواران را از خداوند می‌خواهیم.

بنابراین اگر جامعه ما در سختی و شدّت به سر می‌برد و گرفتاری‌ها ما را احاطه‌کرده است، از آنجا که ستم‌ها و سختی‌ها بر پیامبر و آل پیامبر صلوات اللَّه علیهم هنوز ادامه‌دارد، ما باید برطرف شدن گرفتاری و ظلم و ستم از آنان را مقدّم بر رفع گرفتاری وظلم و ستم از خود بدانیم و برای برطرف شدن آن دعا کنیم که اگر چنین کاری انجام‌دهیم، در نتیجه برای خودمان نیز دعا کرده‌ایم.

شخصی در صحن حرم حضرت امام رضاعلیه السلام زنی را می‌بیند که به شدّت‌می‌گریسته است. آن زن به او می‌گوید: شوهر من فرار کرده و مرا با چهار دختر تنهاگذارده و چون پول اجاره‌خانه ندارم، صاحبخانه اساس ما را بیرون ریخته، با این‌وضع چکنم؟

آن شخص مقداری به آن زن کمک کرده و از اینکه نتوانسته مشکل آن زن را حلّ‌کند و خانه‌ای برای او اجاره کند غمگین به حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام مشرّف‌می‌شود و به حضرت امام رضاعلیه السلام می‌گوید: آقاجان؛ به خاطر این افراد ستمدیده ومظلوم، فرج را از خداوند بخواهید و مشکل غیبت را پایان دهید.

ناگهان متوجّه می‌شود که حضرت امام رضاعلیه السلام به صورت الهام به او می‌فرمایند:

ظلم و ستمی که بر ما اهل بیت وارد شده، از همه بیشتر است.⁽¹⁾

امیدواریم خداوند به زودی به صاحب امر ولایت الهی، فرمان قیام و انتقام راصادر فرماید تا با ظهور مقام ولایت خاندان وحی‌علیهم السلام ریشه ظلم و ستم در سراسرجهان ریشه‌کن شود.

دو نقطه مشترک در امام رضاعلیه السلام و امام زمان ارواحنا فداه

اشاره

چون از توجّه و علاقه شدید حضرت امام رضاعلیه السلام به حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی‌فرجه سخن گفتیم، مناسب است برخی از نقطه‌های اشتراک حضرت امام رضاعلیه السلام و امام‌زمان عجّل اللَّه فرجه را بیان کنیم:

حضرت امام رضاعلیه السلام و امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه در چندین خصلت مشترک‌هستند، ما در اینجا دو نمونه از عمده‌ترینِ آن‌ها را نام می‌بریم:

1 - بحث، اقامه برهان و دلیل

اشاره

یکی از نقطه‌های مهمّ اشتراک حضرت امام رضاعلیه السلام و امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه،بحث و اقامه برهان و دلیل برای مخالفان است.

حضرت امام رضاعلیه السلام با دانشمندان مخالف بحث نموده و آنان را محکوم‌می‌ساختند؛ امام عصر ارواحنا فداه نیز به مخالفان مهلت بحث می‌دهند و برای همگان درسراسر عالم به بیان برهان و دلیل می‌پردازند.

برای توضیح این مطلب به تشریح آن می‌پردازیم:

1 - حضرت امام رضاعلیه السلام و اقامه برهان و دلیل

یکی از برنامه‌های عملی حضرت امام رضاعلیه السلام در دوران امامت‌شان مناظره‌ها،بحث‌ها و اقامه دلیل و برهان برای اثبات وجود خداوند و حقّانیّت آئین مقدّس اسلام‌و مکتب حیاتبخش شیعه بوده است.

آن حضرت با هر دانشمندی از دانشمندان بزرگ آن روزگار از هر نژاد و ملّتی که‌بودند با زبان خود آن‌ها به بحث می‌پرداختند و بدون این‌که نیاز به مترجم باشد بابحث و استدلال به زبان خود آن‌ها، بنیان عقاید آنان را بر مبنای فکری و اعتقادی خودآن‌ها متزلزل نموده و ویران می‌ساختند.

این بحث‌ها که با شرکت افراد دیگر در مجلس بحث و مناظره انجام می‌گرفت،تأثیر بسیار مهمّی در اثبات حق بودن مکتبِ حیاتبخش شیعه داشت.

بحث‌های حضرت امام رضاعلیه السلام با دانشمندان بزرگ ادیان دیگر و محکوم ساختن‌آنان و اعتراف خود آن‌ها به مغلوب شدنشان فراوان است، ما نمونه‌ای از آن را دراینجا می‌آوریم:

روایت مفصّل و بسیار جالبی را محمّد بن فضل هاشمی نقل کرده است که مختصرآن چنین است:

یک روز قبل از وفات حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام خدمت آن بزرگوار شرفیاب‌شدم. حضرت فرمودند:

چون من از دنیا رفتم، این امانت‌ها را به مدینه برسان و به فرزندم علیّ بن‌موسی الرضاعلیهما السلام بده. و او حجّت خدا و صاحب امر امامت بعد از من است.

محمّد هاشمی گوید: چنانکه آن حضرت فرموده بود انجام دادم. در مدینه خدمت‌حضرت امام رضاعلیه السلام رسیدم و امانت‌ها را به آن حضرت رساندم و عرض کردم: من به‌بصره می‌روم و خبر وفات پدر بزرگوارت منتشر می‌شود و از امامت شما از من سؤال‌می‌نمایند. ای کاش؛ از راه لطف و احسان از دلیل‌هایی که بر مقام امامت شما هست‌چیزی به من نشان می‌دادید.

حضرت، آثار و اشیاء مخصوص حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم را - که نزد ائمّه هدی‌علیهم السلام‌بوده - به من نشان داد و فرمود: من به بصره خواهم آمد.

عرض کردم: آمدن شما به بصره در چه زمانی است؟

فرمود: سه روز بعد از ورود شما.

من از خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام مرخّص شدم و به بصره آمدم. دوستان به دیدن‌من آمدند و از من سؤال کردند. جریان را برای آن‌ها نقل کردم.

از میان جمعیّت مردی ناصبی به نام عمرو بن هذّاب ایستاد و به من اعتراض نمودو گفت: مقام امامت برای حسن بن محمّد که بزرگ اهل بیت است و زاهد و عابد است‌

اولی می‌باشد، و علیّ بن موسی جوان است شاید در مسائل عاجز بماند.

حسن بن محمّد در مجلس حاضر بود و از گفتار او جلوگیری کرد و گفت: محمّدهاشمی می‌گوید: سه روز دیگر علیّ بن موسی به بصره تشریف می‌آورد، و این خوددلیل قطعی است، )تا سه روز دیگر( صبر کنید.

پس مردم متفرّق شدند. روز سوّم حضرت امام رضاعلیه السلام در منزل حسن بن محمّدتشریف آوردند و او خودش شخصاً انجام وظیفه خدمت به حضرت امام رضاعلیه السلام رامتعهّد شد.

حضرت دستور فرمودند آن جمعیّت و سایر دوستان و بزرگ یهود و نصارا را درمجلس خود حاضر نماید. او چنین کرد و برای حضرت امام رضاعلیه السلام مسندمخصوصی قرار داد.

حضرت در مجلس تشریف آوردند و ابتدا به سلام نمودند و فرمودند:

منم علیّ بن موسی بن جعفر بن محمّد بن علیّ بن حسین بن علیّ بن ابی‌طالب )صلوات اللَّه وسلامه علیهم(.

امروز در مدینه در مسجد پیغمبر نماز صبح را که خواندم، حاکم مدینه پیش‌من آمد و درباره چند چیز با من مشورت نمود.

من صلاح او را بیان کردم و به او وعده کردم که وقت عصر به سوی او برگردم. هرکس هر چه می‌خواهد از آثار و علامات امامت از من سؤال نماید.

عمرو بن هذّاب حرکت کرد و گفت: محمد بن فضل هاشمی از جانب شماچیزهایی نقل کرده که دل‌های ما آن را قبول نمی‌کند.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: مگر او چه گفته؟

عرض کرد: می‌گوید شما تمام کتاب‌های آسمانی و تمام لغات اهل دنیا را می‌دانید.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: راست گفته است. هر چه می‌خواهید سؤال کنید.

عرض کرد: اشخاص متفرّقه‌ای را از روم و هند و فارس و ترک و غیره احضارکردیم تا شما را امتحان کنیم. اگر شما راست می‌گویید با یک‌یک اینها سخن گویید.

امام با تمام آن‌ها به زبان و لهجه خودشان تکلّم نمودند و به سؤال‌های هر یک

‌پاسخ دادند به گونه‌ای که همه متحیّر شدند و اقرار کردند که آن حضرت از همه آن‌هافصیحتر صحبت می‌کند.

در اینجا امام متوجّه عمرو بن هذّاب شده، فرمودند:

اگر به تو خبر دهم که تا چند روز دیگر خون یکی از خویشان خود را خواهی‌ریخت تصدیق می‌کنی؟

عرض کرد: خیر، تصدیق نمی‌کنم؛ زیرا غیب را غیر از خداوند دیگری نمی‌داند.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

مگر نمی‌دانی که خداوند فرموده است:

«عالِمُ الْغَیْبِ فَلایُظْهِرُ عَلی غَیْبِهِ أَحَداً إِلّا مَنِ ارْتَضی مِنْ رَسُولٍ»⁽¹⁾.

«همانا خداوند دانای غیب است و بر غیب خود کسی را آگاه نفرموده مگر آن کس راکه پسندیده است و آن پیامبر است».

و ما هم وارث پیامبر هستیم. و لذا می‌دانیم آنچه را که واقع شده است و آنچه راکه تا روز قیامت انجام می‌گیرد. تو مبتلا به ریختن خون یکی از ارحام تا پنج روزدیگر خواهی شد. و اگر نشدی بدان من امام نیستم.

و فرمود: تا چند روز دیگر نابینا می‌شوی و سوگند به دروغ یاد می‌کنی و پیس‌خواهی شد.

راوی گوید: به خدا قسم آنچه حضرت فرمودند پس از چند روز دیده شد و همه‌واقع گردید.

و بعد با بزرگ یهود و نصارا و دیگران به لغت خود آن‌ها احتجاج نمودند و رسالت‌حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم را از کتاب‌های خودشان ثابت فرمودند.

همه به راستی گفتار حضرت اقرار نموده، عرض کردند: اگر ریاست ما بر یهود ونصارا نبود، به شما ایمان می‌آوردیم.

حضرت امام رضاعلیه السلام به سؤالات همه مردم پاسخ داده و حوائج‌شان را مرحمت‌

نمودند و نماز ظهر را با جماعت خواندند و فرمودند: من به مدینه برمی‌گردم و فردانیز خواهم آمد ان شاء اللَّه تعالی.

روز بعد باز بوی بهشت همانند روز پیش فضا را تسخیر کرد، نسیم عطرآمیز همه‌جا را فرا گرفت، شبِ انتظار به پایان رسید و بار دیگر سعادت به روی مردم بصره‌روی آورد و در حالی‌که مردم بصره اجتماع کرده بودند، دوباره ماه مجلس طلوع کردو دیدگان را روشن نمود.

کنیزی از اهل روم را به حضورش آوردند. امام‌علیه السلام با زبان رومی با او تکلّم نموده،فرمودند:

ای کنیز؛ محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را بیشتر دوست داری یا عیسی را؟

فرمود: حال که محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را شناختی عیسی را دوست نداری.

جاثلیق به امر آن حضرت، گفتگوی آنان را برای مردم ترجمه کرد و به حضرت‌امام رضاعلیه السلام گفت: مردی نصرانی از اهل سِند اهل بحث و کلام است، اگر اجازه‌می‌فرمایید او را به خدمت شما بیاوریم.

فرمود: مانعی ندارد. او را آوردند و حضرت با لغت سندی با او سخن گفتند و درامر توحید و رسالت با او احتجاج نمودند تا اینکه مرد سندی شهادت به وحدانیّت‌خدا و رسالت پیغمبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم داده، زُنّار خود را پاره کرد.

حضرت امام رضاعلیه السلام به مردم فرمود: اکنون به آنچه محمّد بن فضل می‌گفت ایمان‌آوردید؟

مردم گفتند: بلکه مقام شما بیش از آنچه محمّد گفته بود بر ما ثابت شد و همچنین‌محمّد به ما گفت که شما را به سرزمین خراسان می‌برند، آیا اینهم درست است؟!

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: بلی درست است.

همه اقرار به امامت ایشان نمودند و متفرّق شدند. ابر رحمت بر مزرعه دل‌های

‌مردم بصره باریده و حجّت بر همگان تمام شده بود. خورشید هم انوار خویش را به‌آرامی جمع می‌کرد و می‌رفت.

مردم بصره شب را با تشرّف به خدمت حضرت ثامن‌الحجج‌علیه السلام به پایان رسانیدند.

شد روشن از فروغ سحر، طارم کبود

نقّاش صبح، رنگ شب از آسمان زدود

بگریخت از شراره مشرق، غبار شب

چون از لهیب شعله آتش غبار دود

و بالأخره شب وصال گذشت و روز فراق رسید و امام از همه خداحافظی نمودندو رفتند.

محمّد بن فضل می‌گوید: من به مشایعت آن حضرت رفتم. در بین راه به جایی‌رسیدیم که حضرت امام رضاعلیه السلام از راه خارج شدند و چهار رکعت نماز خواندند وفرمودند: ای محمّد؛ چشمان خود را ببند. اطاعت کردم.

فرمودند: چشمانت را باز کن. باز کردم، خود را درب منزلم در بصره دیدم و حضرت‌امام رضاعلیه السلام از نظرم ناپدید شدند.

آن حضرت به من دستور داده بودند که به کوفه بروم و به شیعیان خبر دهم که امام‌هشتم به کوفه تشریف می‌آورند و به منزل حَفْص بن عُمَیر تشریف می‌برند.

من به وظیفه خود عمل کردم و آن حضرت تشریف آوردند و امر فرمودندمسلمانان و دانشمندان یهود و نصارا جمع شدند و حضرت با تمام آن‌ها به لغت‌خودشان سخن گفتند و حقّانیّت خود و اجدادشان را ثابت نمودند و به جاثلیق نصارافرمودند:

آیا علم داری به آن ورقه‌ای که پنج اسم در آن نوشته شده بود و به همراه حضرت‌عیسی بود که اگر می‌خواست از مشرق به مغرب و یا از مغرب به مشرق برود،خدا را به یکی از آن اسماء می‌خواند و به یک لحظه این مسافت را طی می‌کرد؟

جاثلیق گفت: چنین بود، ولی من آن اسماء را نمی‌دانم.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

حجّت خدا و امام بعد از پیغمبر نیست مگر اینکه باید به جمیع علوم و کمالات‌

پیغمبران واقف باشد و همه کتاب‌های آسمانی را بداند و به تمام لغات دنیا بتواندسخن گوید و هیچ لغتی از او پوشیده نباشد و از گناه و معصیت و اخلاق فاسده به‌دور باشد ... .⁽¹⁾

نمونه دیگری از بحث‌های حضرت امام رضاعلیه السلام با دانشمندان بزرگ آن زمان

محمّد بن عمر بن عبدالعزیز انصاری گفت: کسی که خودش از حسن بن محمّدنوفلی شنیده بود برایم نقل کرد:

هنگامی که حضرت امام رضاعلیه السلام بر مأمون وارد شدند، مأمون به فضل بن سهل‌دستور داد تا صاحبان رأی و نظر و آن‌هائی که حرفی برای گفتن دارند - مانند: جاثلیق)مسیحی(، رأس الجالوت )یهودی(، رؤسای صابئین )منکرین دین و خدا و پیامبر(،هربذ اکبر؛ بزرگ زردشتی‌ها، نسطاس رومی و دانشمندان آگاه به علم کلام - را گردآورد تا گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام و کلام آنان را بشنود.

فضل بن سهل به دستور مأمون عمل کرد و آنان را جمع‌آوری نمود، سپس او را ازاجتماع آنان باخبر نمود، مأمون دستور داد تا همه آنان را به حضور او ببرند و چنین‌کردند.

مأمون در ضمن خوش‌آمدگوئی به آن‌ها گفت: من شما را برای کار خیری جمع‌کرده و دوست دارم که با پسرعمویم، این شخصی که از مدینه بر من وارد گشته‌مناظره و گفتگو کنید، فردا بامدادان همه نزد من آئید و هیچ‌کدام از شما از این دستورسرپیچی نکند.

همگی گفتند: فرمانت را شنیده و اطاعت می‌کنیم، فردا صبح زود خواهیم آمد.

حسن بن محمّد نوفلی گوید: در حینی که ما نزد حضرت امام رضاعلیه السلام مشغول‌گفتگو بودیم یاسر بر ما وارد شد. او عهده‌دار کارهای حضرت امام رضاعلیه السلام بود.

عرض کرد: ای سرور من؛ مأمون به شما سلام می‌رساند و می‌گوید: فدای شمابرادرتان؛ دانشمندان صاحب‌نظر و علمای علم کلام از تمام ملّت‌ها نزد من گردآمده‌اند، اگر دوست دارید گفتار آنان را بشنوید نزد ما بیائید و اگر کراهت دارید وخوش ندارید خود را به زحمت نیندازید، و اگر دوست داشته باشید ما نزد شما بیائیم‌این کار بر ما آسان است.

حضرت امام رضاعلیه السلام پیغام دادند:

به او سلام برسان و بگو: آنچه اراده کرده‌ای دانستم و من فردا صبح انشاء اللَّه به‌سوی تو خواهم آمد.

حسن بن محمّد نوفلی گوید: هنگامی که یاسر رفت، امام‌علیه السلام رو به ما کرد و فرمود:

ای نوفلی؛ تو عراقی هستی و عراقی‌ها دقّت‌نظر دارند، چه فکر می‌کنی درباره‌این کار مأمون پسر عمویت که اهل شرک و علمای ادیان را گرد آورده است؟

عرض کردم: فدای شما شوم؛ می‌خواهد شما را بیازماید و دوست دارد از آنچه‌نزد شما است از علم و دانش آگاهی پیدا کند، کار خود را بر اساس نامطمئنّی بنا کرده‌و بد بنائی نهاده است.

امام‌علیه السلام فرمود: بنای او در این باب چیست؟

عرض کردم: دانشمندان علم کلام و اهل بدعت برخلاف علماء هستند؛ زیرا عالم‌مطلب درست را انکار نمی‌کند ولی علمای ادیان و متکلّمین و اهل شرک همه اهل‌انکار و دروغ‌بافی هستند، اگر بر آنان احتجاج کنی که خداوند تبارک و تعالی یکتا ویگانه است، خواهند گفت: یکتائی او را اثبات کن، و اگر بگوئی که محمّد رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم است خواهند گفت: رسالتش را ثابت کن، سپس شخص را کلافه می‌کنند واو دلیل خود را باطل می‌کند، و با او مغالطه می‌کنند تا دست از حرف خود بردارد، ازآنان پرهیز کن و مواظب باش فدایت شوم.

امام‌علیه السلام تبسّمی کرد، سپس فرمود:

ای نوفلی؛ آیا می‌ترسی که آنان دلیل مرا رد کنند؟!

عرض کردم: نه به خدا قسم؛ هرگز در مورد شما ترسی ندارم و امیدوارم که‌خداوند انشاء اللَّه شما را بر آنان پیروز سازد.

امام‌علیه السلام فرمود:

ای نوفلی؛ آیا دوست داری بدانی که مأمون چه زمانی از کار خود پشیمان‌می‌گردد؟ عرض کردم: آری.

فرمود: زمانی که احتجاج مرا با اهل تورات به تورات‌شان و با اهل انجیل به‌انجیل‌شان و با اهل زبور به زبورشان و با صابئین به کلام عبری و با زردشتی‌ها به‌فارسی و با رومیان به رومی و با صاحبان نظر و علمای ادیان هر یک به زبان ولغت خودشان بشنود و چون دلیل هر یک را باطل کردم و او را محکوم نمودم و اودست از گفتار خود برداشت و سخنان مرا پذیرفت مأمون خواهد فهمیدموضعی که اتّخاذ کرده شایسته او نیست و در این هنگام است که دچار پشیمانی‌می‌شود و هیچ حرکت و نیروئی جز به وسیله خداوند نیست.

چون صبح کردیم فضل بن سهل نزد ما آمد و به امام‌علیه السلام عرض کرد: فدای شماشوم؛ پسرعمویت منتظر شما است و همه دعوت‌شدگان اجتماع کرده‌اند، نظر شمادر آمدن چیست؟

امام‌علیه السلام فرمود: تو پیش برو و من إنشاء اللَّه خواهم آمد، سپس وضو گرفت وضوی‌نماز و شربت سویق )شوربا که با آرد گندم و جو درست کنند( آشامید و مقداری به مامرحمت کرد، سپس از منزل بیرون آمد و ما به همراه آن حضرت بیرون آمدیم تا برمأمون وارد گشتیم، مجلس سرشار از جمعیّت بود، محمّد بن جعفر )عموی آن‌حضرت( به همراه گروهی از طالبیین و هاشمیین و فرماندهان لشکر حضور داشتند.

همینکه حضرت امام رضاعلیه السلام وارد شدند مأمون بپا خاست، محمّد بن جعفر و تمام‌بنی‌هاشم به احترام آن حضرت برخاستند. امام‌علیه السلام و مأمون نشستند و آنان ایستاده‌بودند تا دستور داد بنشینند.

مأمون رو به حضرت امام رضاعلیه السلام کرد و مدّتی با آن حضرت گفتگو کرد سپس به

‌جاثلیق رو کرد و گفت: ای جاثلیق؛ این پسر عموی من علیّ بن موسی است و او ازفرزندان فاطمه‌علیها السلام دختر پیامبر ما و پسر علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام است، دوست دارم با اوبه گفتگو بپردازی، بحث کنی، دلیل آوری و انصاف را از دست ندهی.

جاثلیق گفت: ای امیر مؤمنان! چگونه با کسی بحث کنم که بر من با کتابی احتجاج‌می‌کند که من منکر آن هستم و با گفتار پیامبری استدلال می‌کند که من به آن ایمان‌ندارم.

امام‌علیه السلام فرمود:

ای مسیحی؛ اگر با انجیل خودت بر تو احتجاج کنم و دلیل آورم می‌پذیری واعتراف می‌کنی؟

جاثلیق گفت: مگر می‌توانم آنچه را که انجیل به آن گویا است رد کنم، آری بخداقسم؛ گرچه برخلاف میل من باشد به آن اقرار خواهم کرد.

آن‌گاه امام‌علیه السلام بر او از انجیل خواند و ثابت کرد برای او که پیامبر ما در انجیل ذکرشده، سپس به او از عدد حواریّون حضرت عیسی و احوال ایشان خبر داد و با دلایل‌فراوانی احتجاج کرد و او به آن‌ها اقرار کرد، سپس کتاب شعیا و غیر آن را بر او قرائت‌کرد تا آن‌که جاثلیق گفت: اکنون کسی غیر از من از تو سئوال کند، به حقّ مسیح‌سوگند؛ هرگز گمان نمی‌کردم در میان علمای مسلمان مانند شما شخصیّتی باشد.

پس از آن، حضرت امام رضاعلیه السلام رو به «رأس الجالوت» کرد و با تورات و زبور وکتاب شعیا و حیقوق بر او استدلال نمود تا آنکه ساکت ماند و پاسخی برای گفتن‌نداشت.

سپس امام‌علیه السلام «هربذ اکبر» یعنی بزرگ زردشتیان را فراخواند و بر او استدلال‌فرمود به گونه‌ای که موقعیّت خود را از دست داد و جوابی برای گفتن نداشت، آن‌گاه‌حضرت امام رضاعلیه السلام رو به حاضرین کرد و فرمود:

اگر در میان شما کسی مخالف اسلام است و می‌خواهد سئوالی بپرسد بدون‌

هیچ‌گونه شرمندگی و خجالت بپرسد.

عمران صابی - که یکی از متکلّمین بود - از جا برخاست و عرض کرد: ای‌دانشمند؛ اگر تو دعوت به پرسش ننموده بودی اقدام به سئوال کردن نمی‌نمودم، من‌به شهر کوفه، بصره، شام و الجزیره سفر کرده‌ام، متکلّمین فراوانی دیده‌ام، کسی راتاکنون نیافته‌ام که برای من اثبات کند وجود واحدی را که غیر از او کسی قائم به‌وحدانیّت نباشد، آیا اجازه می‌دهی که از شما سئوال کنم؟

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

اگر در میان این جمعیّت کسی به نام عمران صابی باشد تو همان هستی.

عرض کرد: من عمران صابی هستم.

امام‌علیه السلام فرمود:

سئوال کن ولی انصاف را رعایت کن و از گفتار زشت و فاسد و اندیشه‌های‌نادرست و بیراهه رفتن بپرهیز.

عمران عرض کرد: به خدا قسم؛ ای سرور من؛ تنها می‌خواهم چیزی را برایم‌ثابت کنی که بتوانم به آن تمسّک جویم و چنگ بزنم و از آن تجاوز نخواهم کرد.

امام‌علیه السلام فرمود: از آنچه در خاطر داری سئوال کن.

مردم ازدحام کردند و نزدیک هم آمدند، حضرت امام رضاعلیه السلام بر او استدلال فرمودو به سئوالات او پاسخ گفت و گفتگو میان آن دو به طول انجامید تا آنکه وقت نمازفرارسید، امام‌علیه السلام رو به مأمون کرد و فرمود: هنگام نماز است.

عمران عرض کرد: سرور من؛ اکنون که دلم نرم گردیده پاسخ مرا ناتمام نگذار،امام‌علیه السلام فرمود: نماز می‌خوانیم و بازمی‌گردیم، و از جا برخاست، مأمون نیز برخاست.حضرت در اندرونی نماز خواند، و مردم به امامت جعفر بن محمّد نماز را بپا داشتند.پس از انجام فریضه، امام‌علیه السلام به جایگاه خود بازگشت و عمران را فراخواند و فرمود:ای عمران؛ سئوال کن.

او سئوالات خود را پیرامون آفریدگار متعال و صفات او مطرح کرد، و امام‌علیه السلام به‌همه آن‌ها پاسخ داد تا آن‌که فرمود: آیا درست فهمیدی ای عمران؟

عرض کرد: آری؛ فهمیدم ای سرور من و گواهی می‌دهم که خداوند آنگونه است که‌توصیف نمودی و او را یکتا دانستی، و این‌که محمّد بنده او است که به هدایت و دین‌حق مبعوث گشته، سپس رو به قبله به سجده افتاد و اسلام آورد.

حسن بن محمّد نوفلی گوید: متکلّمین دیگر که در مجلس حضور داشتند وقتی‌عمران صابی را مشاهده کردند که با آن همه سرسختی و جدال که کسی قادر نبود او رامحکوم نماید در برابر امام‌علیه السلام چنین کلامی گفت، آن‌ها نزدیک آن حضرت نیامدند وسئوالی را مطرح نکردند تا هنگام غروب فرا رسید، مأمون و حضرت امام رضاعلیه السلام‌برخاستند و به داخل حجره رفتند و مردم پراکنده شدند، من در میان جمعی از یاران وهمراهانم بودم که محمّد بن جعفر کسی را به دنبال من فرستاد و من نزد او رفتم.

محمّد بن جعفر گفت: ای نوفلی؛ دیدی دوستت امروز چه کرد؟ به خدا سوگند؛هرگز گمان نمی‌کردم که علیّ بن موسی بتواند این‌گونه در این موضوعات فرو رود واو را این‌گونه نمی‌شناختیم، آیا او در مدینه کلام تدریس می‌کرد یا دانشمندان علم‌کلام گرد او می‌آمدند؟

گفتم: آن‌ها که به حجّ می‌رفتند نزد او شرفیاب می‌شدند و از حلال و حرام و احکام‌الهی می‌پرسیدند و امام‌علیه السلام به آن‌ها جواب می‌داد و گاهی کسی می‌آمد که مناظره کند وامام‌علیه السلام برایش استدلال می‌فرمود.

محمّد بن جعفر گفت: ای ابا محمّد؛ من بر او نگرانم و می‌ترسم که این شخص براو حسد ورزد و او را مسموم سازد یا دچار بلائی نماید، تو به آن حضرت اشاره کن که‌از این‌گونه امور خودداری کند.

گفتم: از من نمی‌پذیرد، این شخص جز آزمودن آن حضرت چیزی در نظرنداشت و می‌خواست بفهمد که آیا از علوم پدرانش چیزی نزد او هست یا نه؟

محمّد بن جعفر گفت: به آن حضرت بگو: عمویت این‌گونه اظهار فضل‌ها رانمی‌پسندد و به خاطر عللی دوست دارد که از این کارها خودداری کنی.

هنگامی که من به منزل حضرت امام رضاعلیه السلام بازگشتم گفتار عمویش محمّد بن‌جعفر را به ایشان رساندم.

آن حضرت تبسّمی کرد و فرمود:

خدا عمویم را حفظ کند، نمی‌دانم چرا از این کار خوشش نمی‌آید.

سپس فرمود: نزد عمران صابی برو و او رانزد من آور.

عرض کردم: فدای شما شوم؛ من جای او را می‌دانم، او نزد بعضی از برادران‌شیعه است.

فرمود: اشکال ندارد، چهارپائی برایش حاضر کنید تا بیاید.

من نزد عمران آمده و او را آوردم. امام‌علیه السلام به او خوش‌آمد گفت، جامه‌ای به اوخلعت داد و به او پوشانید و ده هزار درهم طلبید و به او هدیه نمود.

عرض کردم: فدایت شوم؛ کار جدّت امیرالمؤمنین‌علیه السلام را در خاطر ما زنده کردی.

فرمود: باید اینگونه رفتار کرد. سپس دستور فرمود شام بیاورند. مرا طرف راست‌خود و عمران را در طرف چپ نشانید، پس از صرف شام به عمران فرمود:

اکنون به منزل بازگرد و فردا صبح زود نزد ما بیا تا از خوراکی‌های اهل مدینه به‌تو بدهم.

پس از آن، عمران با دانشمندان علم کلام از ادیان گوناگون اجتماع می‌کرد و حجّت‌و دلیل آنان را باطل می‌نمود تا آنکه از او کناره گرفتند. ⁽¹⁾

بحث و مناظره‌های جالب حضرت امام رضاعلیه السلام - که همیشه همراه با غلبه وپیروزی بر خصم بود - بر محبوبیّت حضرت امام رضاعلیه السلام در سراسر کشور پهناور آن‌زمان افزود و علاقه و توجّه مردم در سراسر کشور به آن حضرت، آنچنان گسترش

‌پیدا کرد که ترس و هراس از دست رفتن حکومت، مأمون و سایر بنی‌العبّاس رافراگرفت.

به این جهت او برای حفظ موقعیّت خود و شکست شخصیّت حضرت امام‌رضاعلیه السلام، برنامه‌هایی را طرح کرد تا شاید بتواند به هدف شوم خود دست یابد؛ ولی‌نقشه‌های او همیشه با شکست روبرو می‌شد و سیل علاقه و ارادت مردم در سراسرکشور پهناورِ آن زمان به حضرت امام رضاعلیه السلام رو به افزایش بود؛ تا سرانجام، آن‌جرثومه ننگینِ تاریخ، حضرت امام رضاعلیه السلام را شهید نمود.

بحث‌ها و مناظره‌های حضرت امام رضاعلیه السلام و غلبه و پیروزی کامل آن بزرگوار برآنان، روشنگر احاطه علمی و دانش بی‌شمار آن حضرت بود.

آری؛ بر اثر معجزات شگفت‌آور و بحث‌های بسیار مهمّ حضرت امام رضاعلیه السلام بابزرگترین دانشمندان زمان، محبوبیّت آن حضرت در میان مردم گسترش یافت وسرانجام مأمون تصمیم به شهادت آن حضرت گرفت.

هرثمة بن اعین گفت: بر سرور و مولایم حضرت امام رضاعلیه السلام در خانه مأمون واردشدم و در آنجا شایع شده بود که حضرت امام رضاعلیه السلام وفات یافته است و این درست‌نبود، من وارد شدم و اجازه ملاقات می‌خواستم.

هرثمه گوید: در میان خدمتگزاران مورد اعتماد مأمون، جوانی بود که او را «صبیح‌دیلمی» می‌گفتند، او به حق ولایت سرورم را داشت و او را واقعاً دوست می‌داشت،در آن هنگام خارج شد و چون مرا دید گفت:

ای هرثمه؛ حتماً می‌دانی که من مورد اطمینان مأمون بر امور پنهان و آشکار اوهستم، اکنون بدان که مأمون من و سی تن از غلامان مورد اطمینان دیگرش را که اهل‌سرّ او بودند در ثلث اول شب خواست، بر او داخل شدیم در حالی‌که شبش از زیادی‌شمع‌ها همچون روز شده بود و در مقابلش شمشیرهائی بیرون‌آمده از نیام بود، تیز وزهرآگین شده، ما را یکی‌یکی خواست و از هر کدام عهد و پیمان گرفت، و در آن

‌جایگاه از خلق خدا غیر از ما کسی نبود، به ما گفت:

این کار به عهده شما است و لازم است آنچه را بدان فرمان می‌دهم اجرا کنید وهرگز در مورد آن مخالفت نکنید، ما سوگند یاد کردیم که فرمانش را انجام دهیم.

آن‌گاه گفت: هر یک شمشیری بردارید و بروید تا بر علیّ بن موسی الرضا دراتاقش وارد شوید، او را در هر حالی که دیدید نشسته یا ایستاده و یا خوابیده، با اوسخن نگوئید و شمشیرهایتان را بر او فرود آورید، و گوشت، خون، مو، مغز واستخوان او را بهم بیامیزید، سپس فرشش را بر او بیفکنید و شمشیرهای‌تان را با آن‌پاک کنید و به سوی من بازگردید و برای هر یک از شما بر این کار و کتمان آن، ده کیسه‌درهم و ده قطعه زمین انتخابی بدهم و نزد من تا آن زمان که زنده باشم بهره‌مندخواهید بود.

«صبیح» ادامه داد: ما شمشیرها را به دست گرفتیم و بر آن حضرت در اتاقش واردشدیم، به پهلو خوابیده بود و انگشتان خود را حرکت می‌داد و کلامی می‌گفت که مانفهمیدیم.

غلام‌ها با شمشیرها به سوی او حمله‌ور شدند و من در حالی‌که ایستاده بودم و به‌او نگاه می‌کردم شمشیرم را پائین آوردم، گویا آمدن ما را خبر داشت، او لباس به تن‌نکرده بود که شمشیرها بر آن اثر نکند و کارگر نباشد. فرش را بر او پیچیدند و از آنجاخارج شدند تا بر مأمون وارد گشتند، از آن‌ها پرسید چه کردید؟

گفتند: آنچه ما را به آن دستور دادی انجام دادیم ای امیرالمؤمنین!!

گفت: هیچ کدام این مطلب را اعاده نکنید.

چون فجر طلوع کرد و هوا روشن شد مأمون خارج شد، سر برهنه در حالی‌که‌دکمه‌هایش را باز کرده بود به هیئت عزادار در مجلسش نشست و وفات آن حضرت‌را اظهار می‌کرد، سپس با سر و پای برهنه برخاست به طرف حجره حضرت امام‌رضاعلیه السلام به راه افتاد و من به همراه او بودم، وقتی در اتاق وارد شد صدای همهمه‌ای از

او شنید، لزره بر اندامش افتاد، به من گفت: نزد او کیست؟

گفتم: نمی‌دانم ای امیرالمؤمنین!!

گفت: بشتابید و نگاه کنید.

صبیح گفت: به سوی اتاق شتافتیم، سرورم بود که در محرابش نشسته نمازمی‌خواند و تسبیح می‌گفت، به سوی مأمون بازگشته و گفتیم: در محراب کسی رامی‌بینم که نماز می‌خواند و تسبیح می‌گوید.

از این خبر بهت‌زده شد و دوباره به خود لرزید و گفت: شما مرا فریب دادید، خدالعنتتان کند، آن‌گاه از میان آن گروه رو به من کرد و گفت: ای صبیح؛ تو او رامی‌شناسی، نگاه کن کیست که نزد او نماز می‌خواند.

صبیح گفت: من داخل شدم و مأمون بازگشت، چون به درگاه در رسیدم به من‌فرمود: ای صبیح.

گفتم: لبّیک مولای من، و به رو افتادم.

حضرت فرمود:

برخیز خداوند تو را رحمت کند، «یُریدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَاللَّهُ‌مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ»⁽¹⁾.

می‌خواهند که با دهان‌های خود نور خداوند را خاموش کنند و خداوند نور خود راکامل می‌گرداند؛ گرچه کافران را خوش‌آیند نباشد.

صبیح گفت: به سوی مأمون بازگشتم، چهره او را مانند پاره‌ای از پاره‌های شب‌تاریک یافتم، به من گفت: ای صبیح؛ چه خبر.

به او گفتم: ای امیرالمؤمنین!! به خدا قسم او در حجره‌اش نشسته بود، مرا صدا زدو به من چنین گفت.

صبیح گفت: مأمون که از گفته من مطمئن شد، دکمه‌هایش را بست و دستور دادلباس‌هایش را آوردند، پوشید و گفت: بگوئید علیّ بن موسی از هوش رفته بود واکنون به هوش آمده است.

هرثمه گفت: من خدا را شکر کرده و بسیار سپاس گفتم، سپس بر آقایم حضرت‌امام رضاعلیه السلام وارد شدم، چون مرا دید فرمود:

ای هرثمه؛ آنچه «صبیح» برایت گفت به کسی بازگو مکن، مگر آن‌که خداوندقلبش را با محبّت و ایمان به ولایت ما آزموده است.

گفتم: اطاعت می‌کنم ای آقای من. فرمود:

ای هرثمه؛ به خدا قسم مکر آن‌ها هیچ ضرری به ما نمی‌زند تا آنچه نوشته شده‌به زمان معیّن خود برسد.⁽¹⁾

2 - امام زمان ارواحنا فداه و اقامه برهان و دلیل

اشاره

آری؛ همان‌گونه که بحث‌ها و مناظره‌های حضرت امام رضاعلیه السلام در شهرهای‌مختلف با بزرگترین دانشمندان جهان به زبان‌های گوناگون، بر محبوبیّت و توجّه‌مردم نسبت به آن حضرت افزود و باعث گرایش مردم به آن بزرگوار شد، در عصرظهور نیز امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه بساط بحث و استدلال را با دانشمندان بزرگ جهان‌می‌گسترانند و سراسر گیتی را برهان و دلیل و فرهنگ عظیم و مستدلّ فراخواهدگرفت. و به این جهت در بسیاری از نقاط جهان بدون نیاز به جنگ و شمشیر، مردمِ‌جهان فوج فوج و گروه گروه به صف مؤمنان می‌پیوندند.⁽²⁾

حضرت امام حسن مجتبی‌علیه السلام، از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام نقل کرده‌اند که آن‌بزرگوار فرمودند:

... یملأ الأرض عدلاً وقسطاً وبرهاناً.⁽¹⁾

)آن حضرت( سراسر گیتی را سرشار از عدالت، قسط و برهان می‌سازد.

به همین جهت، یکی از القاب حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی فرجه «حجّت» می‌باشد؛زیرا آن حضرت، حجّت و دلیل را بر همه مردم تمام می‌کنند و هر گونه مشکلی را بابیان و دلیل و حجّت آسان می‌سازند.

این، یکی از وجوه مشترک میان حضرت ثامن الحجج امام هشتم‌علیه السلام و حضرت‌حجّت امام زمان ارواحنا فداه می‌باشد.

2 - رأفت و مهربانی

یکی دیگر از نقطه‌های اشتراک میان حضرت امام رضاعلیه السلام و امام عصر عجّل اللَّه تعالی‌فرجه رأفت و مهربانی شدید آن دو امام رئوف به مردم است. در این باره مطالب ودلایل فراوانی وجود دارد که ما اکنون به اختصار آن را پی‌گیری می‌کنیم:

1 - رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام

اشاره

رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام به مردم آنچنان زیاد بوده و هست که همگان‌کم و بیش از آن آگاهیم. علاوه بر روایاتی که در این باره وجود دارد، معجزات بسیارشگفت‌انگیزی که از آن حضرت واقع شده خود دلیل بر مهربانی و رأفت بسیار شدیدآن حضرت به مردم است. مهربانی و پذیرش دو جوان مسیحی - که در آخر مقدمّه این‌کتاب نقل می‌کنیم - دلیل بسیار روشنی بر لطف و مهربانی آن بزرگوار حتّی نسبت به‌غیر شیعیانی که خواهان لطف و عنایت هستند می‌باشد.

اکنون جریانی را می‌آوریم که حضرت امام رضاعلیه السلام چگونه جسد بی‌جان یکی ازشیعیان را در آغوشِ محبّت گرفته و اظهار لطف و مهربانی نمودند.

جنازه یک شیعه و حضرت امام رضاعلیه السلام

ابن شهرآشوب از موسی بن سیّار روایت کرده که گفت: من با حضرت امام‌رضاعلیه السلام بودم و با آن حضرت به شهر طوس نزدیک شده بودیم که صدای شیون وفغانی شنیدیم، در پی آن صدا رفتیم، ناگاه به جنازه‌ای برخوردیم.

چون نگاهم به جنازه افتاد، دیدم آقایم پا از رکاب خالی کرد و از اسب پیاده شد ونزدیک جنازه رفت و او را بلند کرد، پس خود را به آن جنازه چسبانید؛ آنگونه که برّه‌نوزاد، خود را به مادر می‌چسباند.

آنگاه رو به من نمود و فرمود:

ای موسی بن سیّار؛ هر کس مشایعت کند جنازه دوستی از دوستان ما را، ازگناهان خود بیرون می‌شود مانند روزی که از مادر متولّد شده که هیچ گناهی براو نیست.

چون جنازه را نزدیک قبر بر زمین نهادند، آقای خود امام رضاعلیه السلام را دیدم که به‌طرف میّت رفت و مردم را کنار کرد تا خود را به جنازه رسانید، پس دست خود را به‌سینه او نهاد و فرمود:

ای فلان بن فلان؛ بشارت باد تو را به بهشت، بعد از این ساعت دیگر وحشت وترسی برای تو نیست.

من عرض کردم: فدای تو شوم؛ آیا این میّت را می‌شناسی و حال آن‌که به خداسوگند این سرزمین را تا به حال ندیده و نیامده بودید؟!

فرمود:

ای موسی؛ آیا می‌دانی که اعمال شیعیان ما در هر صبح و شام بر ما امامان عرضه‌

می‌شود؟ پس اگر تقصیری در اعمال ایشان دیدیم از خدا می‌خواهیم که او را عفوکند و اگر کار خوب از او دیدیم از خدا برای او پاداش نیکو درخواست می‌کنیم.⁽¹⁾

جوان گنهکارولی از دوستان حضرت امام رضاعلیه السلام

محدّث عالی مقام، عمادالدین طبری می‌نویسد: ابراهیم بن ابی البلاد گوید:

همسایه‌ای داشتم که شراب‌خوار بود، و خدا می‌داند که چه هتک حرمتی انجام‌می‌داد، در عین حال حضرت امام رضاعلیه السلام را نیز دوست داشت.

روزی جریان او را برای حضرت امام رضاعلیه السلام نقل کردم. حضرت فرمود:

یا أبا إسحاق؛ أما علمت أنّ ولیّ علیّ‌علیه السلام لم تزلّ له قدم إلّا ویثبت له‌اُخری؟

ای ابا اسحاق؛ آیا نمی‌دانی که دوست علی‌علیه السلام اگر گامی از او بلغزد، گام دیگرش‌ثابت و استوار می‌ماند؟!

ابراهیم گفت: من از خدمت حضرتش مرخص شدم، ناگاه نامه‌ای از جانب‌حضرت امام رضاعلیه السلام دریافت نمودم که در آن نامه حضرتش برخی اشیا را خواسته ودستور فرموده بود که آن‌ها را به مبلغ شصت دینار خریداری نمایم.

من با خود گفتم: سوگند به خدا؛ چنین چیزی سابقه نداشته که برای من چیزی‌بنویسد؛ زیرا من چیزی ندارم و فکر نمی‌کنم که او چیزی )از خمس و غیره( نزد من‌داشته باشد.

شب شد، ناگاه درب خانه‌ام را زدند، متوجّه شدم که شخص مستی مرا صدامی‌زند، پشت درب آمدم.

گفت: بیرون بیا.

گفتم: در این موقع از شب چه کار با من داری و برای چه آمده‌ای؟

او که از مستی نمی‌توانست خوب حرف بزند، گفت: دست خودت را بیرون آورو این کیسه را بگیر و برای مولایم بفرست تا در موارد نیاز مصرف نماید.

من کیسه را گرفتم و او رفت، نگاه کردم دیدم به اندازه شصت دینار است.

گفتم: سوگند به خدا؛ این مصداق همان فرمایش مولایم امام رضاعلیه السلام است که درمورد دوست علی‌علیه السلام فرمود و در نامه‌اش خواسته خویش را نوشت.

من همه آنچه را که حضرت خواسته بود خریدم، و طیّ نامه‌ای رفتار آن همسایه رانیز نوشته و برای حضرتش فرستادم.

حضرت نوشت:

این از همان موارد است.⁽¹⁾

از این جریان استفاده می‌شود که اساس کار، ولایت و دوستی اهل بیت‌علیهم السلام است وسرانجام باعث نجاتِ کسانی که دارای آن هستند، می‌شود و پذیرش هدایای یک فردگنهکار، دلیل بر لطف و مهربانی نسبت به او می‌باشد.

این‌گونه جریانات، دلیل بر شدّت رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام نسبت به‌دوستان و شیعیان‌شان می‌باشد. به این جهت یکی از القاب آن حضرت، «امام رئوف»است.

تاکنون مطالبی را بیان کردیم تا آنان‌که به آستان حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب شده‌و به بارگاه ملکوتی آن بزرگوار وارد می‌شوند، بدانند انسان در همه زمان‌ها، از کودکی‌تا جوانی و بزرگسالی، تا پس از مرگ و جدایی از این جهان، می‌تواند در پناه مقام‌عظیم ولایت و مورد توجّه و عنایات اهل بیت‌علیهم السلام باشد.

ما باید لحظاتی را که در حرم امام رئوف حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام هستیم‌قدر بدانیم و آگاه باشیم که ممکن است در هنگام زیارت، بزرگترین تحوّل روحی‌برای ما ایجاد شود و با نگاه آن حضرت، از خاک به افلاک رسیم.

2 - مهربانی و رأفت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه

اشاره

مهربانی امام عصر ارواحنا فداه نیز آنچنان وسیع و گسترده است که در عصر ظهور،آن حضرت نه تنها در میان دوستان و شیعیان خاصّ بلکه در سراسر عالم، بساط رأفت‌و مهربانی را میان تمامی مردمان عصر ظهور می‌گسترانند.

مرحوم علاّمه مجلسی نقل کرده است که خداوند انوار آل محمّد صلوات اللَّه علیهم‌اجمعین را به حضرت آدم نشان داد و به او فرمود:

اینان وسیله تو و وسیله هر فرد سعادتمند از آفریدگان من هستند.

آنگاه حضرت آدم نگاه کرد:

فإذاً بشبح فی آخرهم، یزهر فی ذلک الصفیح؛ کما یزهر کوکب الصبح‌لأهل الدنیا.

فقال اللَّه تبارک وتعالی: وبعبدی هذا السعید أفکّ عن عبادی الأغلال،وأضع عنهم الاصار، وأملأ أرضی به حنّاناً ورأفة وعدلاً؛ کما ملئت من‌قبله قسوة وشقوة وجوراً.⁽¹⁾

حضرت )امام زمان ارواحنا فداه( را در آخرین نفر از چهارده معصوم‌علیهم السلام شبحی ازنور دید که در آن پهنه می‌درخشید؛ همانگونه که ستاره صبح بر اهل دنیا می‌درخشد.

آنگاه خداوند تبارک و تعالی )به حضرت آدم( فرمود:

به وسیله این شخص سعادتمند، غل و زنجیر از بندگانم می‌گشایم و سختی‌ها را ازآنان برمی‌دارم، و سراسر زمینم را به وسیله او پر از شفقت و مهربانی و عدالت‌می‌نمایم؛ همان‌گونه که قبل از او از قساوت و شقاوت و ستم پر شده باشد.

بنابراین همان‌گونه که خداوند فرموده است در عصر ظهور مهربانی و رأفت‌خداوند به وسیله حضرت بقیّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه در سراسر جهان حکمفرما وستم‌ها و شقاوت‌هایی که در عصر غیبت، جهان را فراگرفته است ریشه‌کن خواهد شد.

ما باید با دعا برای تعجیل ظهور امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه که مظهر رأفت و مهربانی‌خداوند در سراسر عالم هستند، به این وظیفه مهمّ و حیاتیِ خود عمل نماییم تا انشاء اللَّه‌با حضور در دولت کریمه آن حضرت، نظاره‌گر رأفت و مهربانی آن بزرگوار در سراسرجهان باشیم.

یک جریان بسیار مهمّ یا مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام و امام زمان‌عجّل اللَّه تعالی فرجه به دو جوان مسیحی

جریان بسیار جالبی نقل شده که نشان‌دهنده مهربانی عظیم حضرت امام رضاعلیه السلام‌است و نیز هاله‌ای از رأفت و مهربانی امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه را دربردارد:

شخصی که مورد اطمینان می‌باشد گفته است: در مشهد مقدّس، منزل یکی ازدوستان، با دو دانشجوی آمریکایی که زن و شوهر بودند، ملاقات کردم. برای آن دو،داستان شگفت‌آوری رخ داده بود که به تقاضای میزبان، آن داستان را برای ما نقل‌کردند:

آن دو جوان آمریکایی گفتند: وقتی که ما در یکی از دانشگاه‌های آمریکا مشغول‌تحصیل بودیم، پیوسته در خود احساس کمبود می‌کردیم.

با اشاره به سینه‌اش گفت: احساس می‌کردم که این جا خالی است، سپس گمان‌کردم که این کمبود، ناشی از غریزه جنسی است و با ازدواج و انتخاب همسر، آن خلأپر می‌شود؛ از این رو، هر دو تصمیم گرفتیم باهم ازدواج کنیم؛ امّا پس از ازدواج نیزآن خلأ پر نشد و همچنان آن کمبود را در خود احساس می‌کردیم.

از این امر سخت ناراحت شدم و با این که به همسرم علاقه داشتم، در ظاهر تمایلی‌به او نشان نمی‌دادم و گاهی حتّی حوصله صحبت کردن با او را هم نداشتم، روزی‌برای عذرخواهی به او گفتم: اگر گاهی می‌بینی که من حال خاصّی دارم و از تو دوری‌می‌گزینم، گمان نکنی علاقه‌ای به تو ندارم؛ بلکه این ناراحتی و افسردگی و احساس‌

خلأ از دوران دانشجویی در من بوده و تاکنون رفع نشده است و گاهی بدان مبتلامی‌شوم.

همسرم گفت: اتّفاقاً من نیز چنین حالتی دارم. پی بردم که این احساس خلأدرونی، درک مشترک هر دوی ما است؛ در نتیجه تصمیم گرفتیم برای رفع آن،چاره‌ای بیندیشیم. در آغاز بنا گذاشتیم که بیشتر به کلیسا رفت و آمد داشته باشیم و به‌مسایل معنوی بپردازیم تا شاید آن خلأ برطرف شود.

ارتباطمان را با کلیسا و مسایل معنوی گسترش دادیم و در آن زمینه، کتاب‌هایی رانیز مطالعه کردیم؛ امّا آن خلأ و عطش معنوی رفع نشد.

چون شنیده بودیم که در کشورهای شرقی، به ویژه چین و هندوستان مذاهبی‌وجود دارند که مردم را به ریاضت و انجام تمرین‌های ویژه‌ای برای رسیدن به‌حقیقت دعوت می‌کنند، تصمیم گرفتیم به آن کشورها سفر کنیم، و چون چین، ازدیگر کشورهای شرقی، به آمریکا نزدیک‌تر است، ابتدا به چین سفر کردیم. در چین‌از مسئولان سفارت آمریکا خواستیم کسانی را که در آن کشور در زمینه مسایل‌معنوی و ریاضت سرآمدند، به ما معرّفی کنند. آن‌ها شخصی را به ما معرّفی کردند که‌می‌گفتند رهبر روحانیان مذهبی چین و بزرگ‌ترین شخصیّت معنوی آن کشور است.

با کمک سفارت، موفّق شدیم نزد او برویم و با راهنمایی و کمک او مدّتی به‌ریاضت مشغول شدیم، امّا کمبود معنوی و خلأ درونی ما برطرف نشد.

از چین به تبّت رفتیم. در آن‌جا و در دامنه‌های کوه هیمالیا معبدهایی بود که عدّه‌ای‌در آن‌ها به عبادت و ریاضت می‌پرداختند. به ما اجازه دادند که به یکی از معبدها راه‌یابیم و مدّتی به ریاضت بپردازیم.

ریاضت‌هایی که در آنجا متحمّل می‌شدیم، بسیار سخت بود؛ از جمله چهل شب‌روی تختی که روی آن، میخ‌های تیزی کوبیده بودند می‌خوابیدیم. پس از گذراندن مدّتی‌در آن‌جا و انجام ریاضت‌ها و عبادت‌ها، باز احساس کردیم خلأ درونی ما همچنان باقی‌است.

از آن‌جا به هندوستان رفتیم و با مرتاضان فراوانی تماس گرفتیم و مدّتی در آن‌جا به‌ریاضت پرداختیم، امّا نتیجه نگرفتیم و مأیوس شدیم.

سرانجام این تصوّر در ما پدید آمد که اصلاً در عالم، واقعیّتی وجود ندارد که‌بتواند خلأ درونی انسان را برطرف کند.

ناامیدانه تصمیم گرفتیم از طریق خاورمیانه به اروپا و سپس آمریکا رهسپار شویم.از هندوستان به پاکستان و از طریق افغانستان به ایران آمدیم و ابتدا وارد شهر بزرگ‌مشهد شدیم و آن را شهر عجیبی یافتیم که نمونه آن را تاکنون مشاهده نکرده بودیم:

در وسط شهر، ساختمانی جالب و باشکوه با گنبد و گلدسته‌های طلا که پیوسته‌انبوهی از مردم به آن رفت و آمد داشتند ما را به خود جلب کرد.

پرسیدم: اینجا چه خبر است و این مردم چه دینی دارند؟ گفتند: این مردم‌مسلمانند و کتاب مذهبی آنان قرآن است و در این شهر و در این ساختمان یکی ازرهبران مذهبی آن‌ها که به او امام می‌گویند، دفن شده است.

پرسیدم: امام کیست و چه می‌کند؟

گفتند: امام‌علیه السلام، انسان کاملی است که دارای عالی‌ترین مراحل کمال انسانی است واو با داشتن آن مقام، دیگر مرگی ندارد و پس از رخت بربستن از دنیا نیز زنده است.

مسلمانان چون چنین اعتقادی دارند؛ به زیارت امام‌شان می‌روند و با عرض ادب‌و احترام از او حاجت می‌خواهند و امام‌علیه السلام نیاز آن‌ها را برآورده می‌سازد.

گفتم: قسمت‌های مهمّی از قرآن را برای ما نقل کنید.

گفتند: در یکی از آیات قرآن آمده است که هر چیزی خدا را تسبیح می‌گوید.

آن سخنان برای ما معمّایی شد که چطور با این که امام آن‌ها مرده است، باز او رازنده می‌دانند و افزون بر این معتقدند که همه چیز، حتّی کوه‌ها و درختان، خدا راتسبیح می‌گویند! باور نکردیم و تصمیم گرفتیم برای تماشا وارد حرم رضوی شویم.

در صحن، یکی از خادمان که وسیله‌ای شبیه چماق با روکش نقره در دست‌داشت، وقتی متوجّه شد ما خارجی هستیم، از ورودمان به صحن جلوگیری‌

کرد و گفت: ورود خارجی‌ها ممنوع است.

گفتم: ما چندین هزار کیلومتر در دنیا سفر کرده‌ایم و به اماکن گوناگون واردشده‌ایم و هیچ کجا به ما نگفتند که ورود خارجی ممنوع است، چرا شما از ورود ماجلوگیری می‌کنید؟ قصد ما فقط تماشای این محلّ است و نیّت بدی نداریم. هر چه‌اصرار کردیم، فایده‌ای نداشت و از ورود ما جلوگیری کردند.

ما با ناراحتی از آن‌جا دور شدیم و در آن حوالی روبروی مسافرخانه‌ای لب جوی‌آب نشستیم⁽¹⁾، من مدّتی به فکر فرو رفتم که نکند در عالم حقیقتی باشد که در این جانهان است و ما نمی‌شناسیم؟ اگر در اینجا خبری باشد و آنان ما را راه ندهند تا از آن‌آگاه شویم، برایمان سخت حسرت‌آور و رنج‌آور است که با آن همه زحمت، تلاش وتحمّل رنج سفر از رسیدن به آن حقیقت محروم بمانیم. بی‌اختیار گریه‌ام گرفت ومدّتی گریستم.

ناگهان این فکر به ذهنم خطور کرد که آن شخص مدفون یا امام و انسان کامل است‌و آن‌ها راست می‌گویند، یا دروغ می‌گویند و او انسان کامل نیست؛ اگر آن‌ها راست‌بگویند و به واقع او زنده است و بر همه جا احاطه دارد، خودش می‌داند که ما به دنبال‌چه هدفی این همه راه آمده‌ایم و باید ما را دریابد و اگر آنان دروغ می‌گویند، ضرورتی‌ندارد به تماشای آن جا برویم.

همین طور که اشک می‌ریختم و خود را تسلّی می‌دادم، دست‌فروشی که تعدادی‌آیینه، مهر و تسبیح در دست داشت، نزدم آمد و به زبان انگلیسی و با لهجه شهر خودمان‌گفت: چرا ناراحتی؟

سر بلند کردم و جریان را برای او گفتم که ما برای کشف حقیقت به چندین کشورسفر کرده‌ایم و سال‌ها ریاضت کشیده‌ایم و اکنون که به این جا آمده‌ایم، به حرم‌راهمان نمی‌دهند.

گفت: ناراحت نباش برو. راهتان می‌دهند!

گفتم: الآن ما به آن جا رفتیم و راهمان ندادند.

گفت: آن وقت اجازه نداشتند. من در آن لحظه فکر نکردم که چطور آن دست‌فروش‌به انگلیسی آنهم با لهجه محلّی با من حرف می‌زند و از کجا خبر دارد که پیش‌تر خادمان‌حرم اجازه نداشتند ما را راه بدهند و اکنون اجازه دارند، و چرا من راز دلم را برای اوگفتم؟!

سرانجام به سوی حرم راه افتادیم و وقتی به درِ صحن رسیدیم، خادم مانع ورود مانشد. پیش خود گفتم: شاید ما را ندیده است. برگشتیم و به او نگاه کردیم؛ امّا اوعکس‌العملی نشان نداد.

وارد صحن شدیم و به راهروی رسیدیم که جمعیّت انبوهی از آن‌جا وارد حرم‌می‌شدند ما نیز همراه جمعیّت وارد راهرو شدیم.

فشار جمعیّت ما را از این سو به آن سو می‌کشاند تا این که به درِ حرم رسیدیم؛ امّاناگهان من احساس کردم که اطرافم خالی است و هر چه جلو رفتم، پیرامونم خلوت‌ترمی‌شد و بدون مزاحمت و فشارِ جمعیّت به پنجره‌های ضریح مقدّس رسیدم و مشاهده‌کردم که درون ضریح، شخصی ایستاده است.

بی‌اختیار تعظیم و سلام کردم. آن حضرت با لبخند جواب سلام مرا داد و فرمود: چه‌می‌خواهی؟

من هر چه پیش‌تر در ذهنم بود، یکباره از ذهنم رفت و هر چه خواستم بگویم که‌چه می‌خواهم چیزی به ذهنم نیامد. فقط یک مطلب به ذهنم آمد و در محضرحضرت گفتم و آن این بود که من شنیده‌ام در قرآن آمده است: همه موجودات خدا راتسبیح می‌گویند! وقتی آن مطلب را عرض کردم، فرمود: به تو نشان می‌دهم.

بعد بی‌اختیار از حرم بیرون آمدم، باز احساس کردم که پیرامونم خلوت است وکسی مزاحم من نمی‌شود، خداحافظی کردم و از حرم خارج شدم امّا مبهوت مانده‌بودم.

وقتی از حرم خارج و به صحن وارد شدم، حالتی به من دست داد که می‌شنیدم هر

چه پیرامون من وجود دارد از در و دیوار و درخت و زمین و آسمان همه تسبیح‌می‌گویند.

با مشاهده این صحنه، دیگر چیزی نفهمیدم و بی‌هوش به روی زمین افتادم، پس‌از به هوش آمدن خود را در اتاقی بر روی تختی دیدم که عدّه‌ای آب به صورتم‌می‌ریختند تا به هوش آیم.

پس از آن واقعه، متوجّه شدم که در عالم، حقیقتی وجود دارد و آن حقیقت در این‌جااست و انسان می‌تواند به مقامی برسد که مرگ و زندگی برای او یکسان باشد و مرگ‌نداشته باشد و همچنین پی بردم که قرآن راست می‌گوید که همه چیز تسبیح‌گوی خدااست.

از این جریان چنین نتیجه می‌گیریم که مردم هر چند در دنیا و مادیّات غرق شده‌باشند، اگر از آن دل ببرند و به راستی جویای راهِ هدایت شوند، راهنمایان الهی از آنان‌دستگیری می‌کنند؛ همان‌گونه که در این جریان، حضرت امام رضاعلیه السلام دو جوان‌مسیحی را به راه راست راهنمایی نمودند.

آری؛ اگر انسان برای پیدا کردن راه، صداقت داشته باشد؛ گرچه مدّتی به بی‌راهه‌رود، سرانجام راهنمایی شده و راه اصلی را پیدا می‌کند.

با اطمینان و یقین می‌توان گفت: اگر در آنچه تاکنون خوانده‌اید، دقّت و توجّه‌کرده باشید، در فکر و اندیشه شما تأثیر نیکویی داشته است.

بنابراین تا می‌توانید هنگام زیارت، توجّه بیشتری داشته باشید و عظمت حضرت‌امام رضاعلیه السلام را - که ولایت بر ما سوی اللَّه دارند و حجّت خداوند در زمین تاکهکشان‌ها و... می‌باشند - به خاطر داشته باشید.

لحظه‌هایی را که در بارگاه آن حضرت و در حضورشان هستید غنیمت بشمارید وبدانید حضرت امام رضاعلیه السلام از شما چه انتظاری دارند! و با دعا نمودن برای هرچه‌زودتر فرارسیدن دولت کریمه امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه، وظیفه خود را انجام داده و به‌این وسیله، لطف و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام را به خود بیشتر کنید.

از خداوند بزرگ و مهربان می‌خواهم که این اثر را قبول نموده و مؤثّر فرماید و ازامام رئوف حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام و حضرت بقیّة اللَّه الأعظم امام زمان ارواحنافداه طلب عفو و رأفت نموده و اگر تألیف این کتاب از ثواب برخوردار باشد، آن را به‌شفیعه روز جزا اخت الرّضا حضرت فاطمه معصومه‌علیها السلام که ریزه‌خواری از ریزه‌خواران‌خوان آن خاتون دو عالم هستم، هدیه می‌نمایم.

ملتمس دعا

مرتضی مجتهدی سیستانی

صحیفه رضویه

بخش اوّل

هشت نمازِ زیارت

در این بخش، هشت نماز از نمازهای زیارت را که بعضی از آن‌ها مخصوص حرم‌حضرت امام رضاعلیه السلام و برخی دیگر در حرم‌های سایر معصومین‌علیهم السلام نیز خوانده‌می‌شود نقل می‌کنیم:

نماز اوّل

پس از زیارت، دو رکعت نماز زیارت در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام بخوانید؛ دررکعت اوّل پس از «حمد» سوره «یس»، و در رکعت دوّم پس از «حمد» سوره«الرحمن» را بخوانید.

آداب قبل از نماز و پس از آن را در زیارت اوّل در «بخش زیارت‌های حضرت امام‌رضاعلیه السلام» می‌آوریم.

نماز دوّم

پس از زیارت، دو رکعت نماز بخوانید با هر سوره‌ای که می‌خواهید سپس سایرآداب زیارت را انجام دهید. آداب آن را در زیارت دوّم، سوّم و هفتم در «بخش‌زیارت‌های حضرت امام رضاعلیه السلام» می‌آوریم.

این نماز را در زیارت سایر ائمّه‌علیهم السلام نیز می‌توانید بخوانید.

نماز سوّم

پس از زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام، دو رکعت نماز بخوانید و در رکعت اوّل، پس‌از «حمد» سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ» را پنجاه مرتبه یا کمتر، و در رکعت دیگر هر سوره که‌خواستید بخوانید.

آداب قبل و بعد از این نماز را در زیارت ششم در «بخش زیارت‌های حضرت امام‌رضاعلیه السلام» می‌آوریم.

نماز چهارم

مرحوم شیخ مفید در کتاب «الإشراف» می‌نویسد: نماز زیارت، دو رکعت است؛در رکعت اوّل پس از «حمد» سوره «الرحمن»، و در رکعت دوّم پس از «حمد»

سوره «یس» خوانده می‌شود.⁽¹⁾

خواندن این نماز که در رکعت اوّل سوره «الرحمن» و در رکعت دوّم سوره «یس»خوانده شود، اختصاص به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام ندارد و آن را در حرم‌های‌مطهّر سایر ائمّه‌علیهم السلام نیز می‌توان خواند.

نماز پنجم

مرحوم شیخ کفعمی فرموده است: دو رکعت نماز در حرم مطهّر حضرت امام‌رضاعلیه السلام )و نیز سایر ائمّه‌علیهم السلام( با هر سوره‌ای که می‌خواهید بخوانید، و پس از آن‌بگویید:

أَللَّهُمَّ إِنّی لَکَ صَلَّیْتُ، وَلَکَ رَکَعْتُ، وَلَکَ سَجَدْتُ، وَحْدَکَ لا خداوندا؛

من برای تو نماز گزاردم، و برای تو رکوع نمودم، و برای تو سجده کردم، یگانه‌ای تو،

شَریکَ لَکَ، لِأَنَّهُ لاتَجُوزُ الصَّلاةُ وَالرُّکُوعُ وَالسُّجُودُ إِلّا لَکَ،

شریکی برایت نیست، زیرا که نماز و رکوع و سجود جایز نیست مگر برای تو

،لِأَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ‌

زیرا که تو خدایی هستی که خدایی جز تو نیست. خداوندا؛ بر

محمّد و آل‌مُحَمَّدٍ، وَأَبْلِغْهُمْ عَنّی أَفْضَلَ السَّلامِ وَالتَّحِیَّةِ، وَارْدُدْ عَلَیَّ مِنْهُمُ‌محمّد

درود فرست، و از من برترین سلام و تحیّت بر آنان برسان، و برگردان به من از آنان

‌السَّلامَ وَالتَّحِیَّةَ. أَللَّهُمَّ وَهاتانِ الرَّکْعَتانِ هَدِیَّةٌ مِنّی إِلی سَیِّدی‌

سلام و تحیّت را. خداوندا؛ این دو رکعت هدیه‌ای از من برای سیّد

وَمَوْلایَ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا عَلَیْهِمَا السَّلامُ.⁽¹⁾أَللَّهُمَّ صَلّ

‌و مولایم علیّ بن موسی الرضا است که بر آن دو سلام و درود باد. خداوندا؛ بر

عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ، وَتَقَبَّلْهُما مِنّی، وَأْجُرْنی عَلَیْهِما أَفْضَلَ أَمَلی‌

محمّد و آل او درود فرست، و این دو )رکعت( را از من قبول فرما، و بر این دو )رکعت( پاداش ده به من برترین آرزو وَرَجآئی فیکَ وَفی وَلِیِّکَ، یا وَلِیَّ الْمُؤْمِنینَ.⁽²⁾

و امیدم را که به تو و به ولیّت دارم، ای ولیّ مؤمنان.

انماز زیارت

به نیابت از عدّه‌ای از افراد

نماز زیارت در سفر نیابتی

در کتاب «فی الزیارات والأدعیة» می‌نویسد: سیّد بن طاووس‌رحمه الله در «مصباح‌الزائر» فرموده است:

اگر بخواهید یکی از امامان‌علیهم السلام را از طرف همه برادران مؤمن یا گروه مخصوصی‌از آنان زیارت کنید، به نیابت از طرف آنان نیّت زیارت نموده و آن امام را با یکی‌از زیارات، زیارت کنید و پس از آن، دو رکعت نماز زیارت بخوانید و سپس‌بگویید:

أَللَّهُمَّ إِنّی زُرْتُ هذِهِ الزِّیارَةَ، وَصَلَّیْتُ هاتَیْنِ الرَّکْعَتَیْنِ...⁽³⁾.⁽⁴⁾

خداوندا؛ من این زیارت را انجام دادم، و این دو رکعت )نماز( را خواندم.

نماز زیارت به نیابت از شخص خاصّ

در آن کتاب نقل کرده است: اگر بخواهید به نیابت از شخص خاصّی زیارت کنید،پس از نیّت زیارت، به نیابت از طرف او بگویید:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللَّهِ، مِنْ فُلانِ بْنِ فُلانٍ أَتَیْتُکَ زآئِراً عَنْهُ،سلام بر تو ای ولی خدا، از طرف فلانی فرزند فلانی، به محضرت شرفیاب شده‌ام، تا از طرف او زیارت کنم، فَاشْفَعْ لَهُ عِنْدَ رَبِّکَ، وَأْجُرْنی عَلی ذلِکَ.

پس برای او نزد پروردگارت شفاعت کن، و مرا بر این کار پاداش ده.

پس دو رکعت نماز زیارت به نیابت از او بخوانید و سپس بگویید:

أَللَّهُمَّ لَکَ صَلَّیْتُ وَلَکَ رَکَعْتُ وَلَکَ سَجَدْتُ...⁽¹⁾. ⁽²⁾

خداوندا؛ برای تو نماز خواندم و برای تو رکوع نمودم و برای تو سجده کردم.

نماز زیارت در سفر نیابتی

و نیز در آن کتاب نقل کرده است: اگر از اوّل سفر زیارت، نائب کسی باشید وبخواهید زیارت مختصری انجام دهید، کافی است که پس از نیّت زیارت از طرف آن

‌شخص، امام را با یکی از زیارت‌های مخصوصه زیارت کنید، و بعد از آن، دو رکعت‌نماز زیارت بخوانید و سپس بگویید:

أَللَّهُمَّ ما أَصابَنی مِنْ تَعَبٍ أَوْ نَصَبٍ أَوْ سَغَبٍ أَوْ لُغُوبٍ، فَأْجُرْ

خداوندا؛ در مقابل رنج و ناراحتی و گرسنگی و خستگی که در این سفر به من رسیده،

فُلانَ بْنَ فُلانٍ عَلَیْهِ...⁽¹⁾.⁽²⁾

فلانی فرزند فلانی را پاداش بده.

بخش دوّم

هشت نمازِ حاجت

در این بخش، هشت نماز از نمازهایی را که در ارتباط با حضرت علیّ بن موسی‌الرّضاعلیهما السلام و درخواست حاجت است، نقل می‌کنیم:

نماز حاجت در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

صقر بن دلف گوید: از امام هادی‌علیه السلام شنیدم که فرمود:

هر کسی حاجتی به درگاه الهی داشته باشد باید مرقد منوّر جدّم حضرت‌امام رضاعلیه السلام را در طوس در حالی‌که غسل کرده باشد زیارت کند، در طرف‌بالاسر آن حضرت دو رکعت نماز بخواند و حاجت خود را در قنوت نمازش ازخداوند بخواهد که اگر در مورد قطع رحم و گناه نباشد آن دعا به اجابت خواهدرسید.

و بدون تردید محلّ قبر آن حضرت، بقعه‌ای است از بقعه‌های بهشت، هیچ‌مؤمنی آنجا را زیارت نمی‌کند مگر این‌که خداوند او را از آتش دوزخ رهایی

‌می‌بخشد و در بهشت که جایگاه ابدی است ساکن می‌گرداند.⁽¹⁾

نماز حاجت از امام رضاعلیه السلام

نماز حاجت یا نماز رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم

که از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است

سیّد بن طاووس‌رحمه الله به سند معتبر از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که از آن‌حضرت، از نماز جناب جعفر طیّار سؤال کردند. حضرت فرمودند:

چرا از نماز حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم غافلید؟ شاید حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم نماز جعفررا انجام نداده باشد و شاید جعفر نماز آن حضرت را انجام نداده باشد.

راوی گفت: پس آن نماز را به من بیاموزید.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

دو رکعت نماز بجا می‌آوری، در هر رکعت یک مرتبه سوره «حمد» و پانزده‌مرتبه سوره «إنّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» می‌خوانی، و در رکوع و بعد از سربرداشتن و در سجده اوّل و بعد از سر برداشتن، و در سجده دوّم و بعد از سربرداشتن؛ هر یک پانزده مرتبه سوره «قدر» را می‌خوانی، سپس تشهّد خوانده وبعد از آن سلام می‌گویی.

و چون فارغ شوی میان تو و خدا گناهی نمی‌ماند مگر آنکه آمرزیده می‌شود وهر حاجت که بطلبی رواست و بعد از آن، این دعا را می‌خوانی:

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّنا وَرَبُّ ابآئِنَا الْأَوَّلینَ...⁽²⁾.⁽³⁾

مرحوم علّامه مجلسی فرموده: این نماز از نمازهای مشهور است و عامّه و خاصّه‌در کتب خود روایت کرده‌اند و بعضی آن را از نمازهای روز جمعه شمرده‌اند و ازروایت، اختصاصی معلوم نمی‌شود و ظاهراً در سایر روزها نیز می‌توان انجام داد.⁽¹⁾

نماز حاجت، از حضرت امام رضاعلیه السلام

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده‌اند:

هرگاه دچار امر دشواری شدی، دو رکعت نماز بخوان؛ در یک رکعت «حمد» و«آیة الکرسی» و در رکعت دیگر «حمد» و «إنّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَةِ الْقَدْرِ»، سپس‌قرآن را بردار و بالای سر خود قرار بده و بگو:

أَللَّهُمَّ بِحَقِّ مَنْ أَرْسَلْتَهُ إِلی خَلْقِکَ، وَبِحَقِّ کُلِّ ایَةٍ فیهِ، وَبِحَقّ‌خداوندا؛ به حقّ کسی که او را بسوی آفریدگانت فرستادی، و به حقّ هر آیه‌ای که در آن است، و به حقّ‌کُلِّ مَنْ مَدَحْتَهُ فیهِ عَلَیْکَ، وَبِحَقِّکَ عَلَیْهِ، وَلانَعْرِفُ أَحَداً أَعْرَفَ‌هر کسی که او را در آن مدح و ثناء گفتی و به حقّ تو بر او، و کسی را نمی‌شناسیم که آشناتربِحَقِّکِ مِنْکَ، ده مرتبه: «یا سَیِّدی یا اَللَّهُ»، ده مرتبه: بِحَقِّ مُحَمَّدٍ، ده‌به حقّ تو از خودت باشد. ای سرور من؛ ای خدا؛ به حقّ حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم،مرتبه: بِحَقِّ عَلِیٍّ، ده مرتبه: بِحَقِّ فاطِمَةَ، ده مرتبه: بِحَقِّ الْحَسَنِ، ده به حقّ حضرت علی‌علیه السلام، به حقّ حضرت فاطمه‌علیها السلام، به حقّ امام حسن‌علیه السلام، مرتبه: بِحَقِّ الْحُسَیْنِ، ده مرتبه: بِحَقِّ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ، ده مرتبه: بِحَقِّ به حقّ امام حسین‌علیه السلام، به حقّ امام سجّادعلیه السلام، به حقّ‌مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ، ده مرتبه: بِحَقِّ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، ده مرتبه: بِحَقّ‌امام محمّد باقرعلیه السلام، به حقّ امام جعفر صادق‌علیه السلام، به حقّ1

مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ، ده مرتبه: بِحَقِّ عَلِیِّ بْنِ مُوسی، ده مرتبه: بِحَقّ‌امام کاظم علیه السلام، به حقّ امام رضاعلیه السلام، به حقّ‌مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ، ده مرتبه: بِحَقِّ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ، ده مرتبه: بِحَقّ‌امام جوادعلیه السلام، به حقّ امام هادی‌علیه السلام، به حقّ حَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ، ده مرتبه: بِحَقِّ الْحُجَّةِ.

امام حسن عسکری‌علیه السلام، به حقّ حضرت حجّت‌علیه السلام.

)و اگر چنین کردی( پیش از آنکه از جایت برخیزی، خداوند حاجتت رابرآورده می‌سازد.⁽¹⁾

نماز دیگر برای حاجت از حضرت امام رضاعلیه السلام

نیز نماز دیگر برای حاجت

نماز برای کسی که دچار غم و اندوه گشته یا حاجتی به درگاه الهی دارد.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

دو رکعت نماز بجای آور، در هر رکعت یک مرتبه سوره «حمد» و سیزده مرتبه‌سوره «إِنَّا أَنْزَلْناهُ» را بخوان، وقتی که نماز را تمام نمودی در سجده بگو:

أَللَّهُمَّ یا فارِجَ الْهَمِّ، وَیا کاشِفَ الْغَمِّ، وَمُجیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرّینَ،خداوندا؛ ای زداینده اندوه، و ای برطرف‌کننده غم، و اجابت‌کننده دعای بیچارگان،یا رَحْمنَ الدُّنْیا وَرَحیمَ الْاخِرَةِ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ،ای کسی‌که رحمتت در دنیا عام است و مؤمن و کافر را فرامی‌گیرد و در آخرت خاصّ است و تنها شامل مؤمن می‌شود، بر محمّد و آل محمّد درودوَارْحَمْنی رَحْمَةً تُطْفِئُ بِها عَنّی غَضَبَکَ وَسَخَطَکَ، وَتُغْنینی بِهافرست، و به من رحمتی فرست که با آن، آتش خشم و غضبت را نسبت به من خاموش سازی، و مرا

عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِواکَ.

از رحمت دیگران بی‌نیاز نمایی.

سپس طرف راست صورت را به زمین بگذار و بگو:

یا مُذِلَّ کُلِّ جَبَّارٍ عَنیدٍ، وَمُعِزَّ کُلِّ ذَلیلٍ، وَحَقُّکَ قَدْ بَلَغَ الْمَجْهُودُای ذلیل‌کننده هر زورگوی عنادپیشه؛ و عزیزکننده هر خوارشده؛ سوگند به حقّ تو که در این امر تاب و توان و طاقتم مِنّی فی أَمْرٍ کَذا، فَفَرِّجْ عَنّی.

به پایان رسیده، پس فرجی و گشایشی برای من برسان.

سپس طرف چپ صورت را بر زمین بگذار و همین دعا را بخوان، سپس به‌سجده بازگرد و همین دعا را بخوان، که خداوند غم و غصّه‌ات را برطرف کندو حاجتت را برآورده فرماید.⁽¹⁾

نیز نماز دیگر برای حاجت از حضرت امام رضاعلیه السلام

مقاتل بن مقاتل گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: فدای شما شوم؛دعایی برای برآورده شدن حاجت‌ها به من بیاموزید.

حضرت فرمود:

هنگامی که حاجتی مهمّ از خداوند داشتی غسل کن و پاکیزه‌ترین لباس‌هایت‌را بپوش و خود را خوشبو کن، سپس زیر آسمان برو، دو رکعت نماز بجای آور.

وقتی نماز را شروع نمودی، سوره «حمد» را بخوان و سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» راپانزده مرتبه تکرار کن، سپس به رکوع برو و در آن پانزده مرتبه، مانند نماز

تسبیح )نماز جناب جعفر طیّار( و با همان کیفیّت جز اینکه قرائت در اینجاپانزده مرتبه است⁽¹⁾، پس از نماز سجده کن و در سجده‌ات بگو:

أَللَّهُمَّ إِنَّ کُلَّ مَعْبُودٍ مِنْ لَدُنْ عَرْشِکَ إِلی قَرارِ أَرْضِکَ فَهُوَخداوندا؛ هر معبودی از کنار عرش تا قعر و انتهای زمین هر کجا که باشدباطِلٌ سِواکَ، فَإِنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ الْحَقُّ الْمُبینُ، إِقْضِ لی حاجَةً کَذاباطل و ناروا است؛ جز ذات مقدّست که سزاوار پرستش است و تنها تو هستی که خداوند حق آشکاری، حاجت مرا - که فلان وَکَذا، اَلسَّاعَةَ السَّاعَةَ.

و فلان است - در همین ساعت، در همین ساعت برآورده ساز.

و نسبت به آنچه می‌خواهی اصرار و التماس نما⁽²⁾، ]در «مکارم الأخلاق» افزوده‌است: وقتی حاجتت برآورده شد، نماز شکر بجای آور⁽³⁾].

نماز حاجت در روز جمعه از حضرت امام رضاعلیه السلام

نماز حاجت در روز جمعه ...

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمود:

اگر کسی حاجتی داشته باشد که سینه‌اش را تنگ نموده، باید به درگاه خداروی آورد.

راوی گوید: عرض کردم: چه کند؟

حضرت فرمود:

روز چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه را روزه بگیرد و روز جمعه سر خود را با گُل‌خطمی بشوید، پاکیزه‌ترین لباسش را بپوشد و خود را با بهترین عطر خوشبوسازد، سپس از مال خود به اندازه‌ای که ممکن است به مسلمانی صدقه دهد،سپس زیر آسمان رود - که پوششی بین او و آسمان نباشد - و دو رکعت نمازبخواند:

در رکعت اوّل یک مرتبه سوره «حمد» و سپس «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» را پانزده‌مرتبه بخواند، سپس به رکوع رود و پانزده مرتبه آن را بخواند، سر از رکوع برداردپانزده مرتبه، به سجده رود پانزده مرتبه، سر از سجده بردارد پانزده مرتبه، به‌سجده رود پانزده مرتبه، و سر از سجده بردارد پانزده مرتبه آن را بخواند.

سپس برخیزد و رکعت دوّم را مانند رکعت اوّل بجا آورد، سپس تشهّد رابخواند و سلام دهد و پانزده مرتبه آن را بخواند، سپس به سجده رود و پانزده‌مرتبه بخواند، بعد از آن طرف راست صورت را بر زمین گذارد و پانزده مرتبه‌بخواند، پس از آن طرف چپ صورت را بر زمین نهد و پانزده مرتبه بخواند، آنگاه‌به سجده رود و در حال گریه این دعا را بخواند:

یا جَوادُ یا ماجِدُ، یا واحِدُ یا أَحَدُ یا صَمَدُ، یا مَنْ لَمْ یَلِدْ وَلَمْ‌ای بخشنده؛ ای شکوهمند؛ ای یگانه؛ ای یکتا؛ ای بی‌نیاز؛ ای کسی که فرزند ندارد )چیزی از او تولّد نیافته و جدا نگشته( ویُولَدْ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ، یا مَنْ هُوَ هکذا وَلا هکَذا غَیْرُهُ،فرزند کسی نیست )از چیزی به وجود نیامده و جدا نگشته( و احدی هم‌شأن او نیست، ای کسی که اینگونه‌ای و با این اوصافی و غیرأَشْهَدُ أَنَّ کُلَّ مَعْبُودٍ مِنْ لَدُنْ عَرْشِکَ إِلی قَرارِ أَرْضِکَ باطِلٌ‌از تو هیچکس اینگونه نیست )و این اوصاف را ندارد(، گواهی می‌دهم که هر معبودی از عرش تا فرش جز ذات مقدّس و باعظمت وإِلّا وَجْهَکَ جَلَّ جَلالُکَ، یا مُعِزَّ کُلِّ ذَلیلٍ، وَیا مُذِلَّ کُلِّ عَزیزٍ،بلندمرتبه‌ات باطل است، ای عزیز کننده هر ذلیل و خوار، و ای ذلیل کننده هر عزیز و قدرتمند، تَعْلَمُ کُرْبَتی، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ، وَفَرِّجْ عَنّی.

تو اندوه مرا می‌دانی، پس بر حضرت )محمّد( و آل او درود فرست و مرا گشایش عنایت فرما.

سپس طرف راست صورت را بر خاک نهد و سه مرتبه این دعا را بخواند، پس ازآن طرف چپ را بر زمین نهد و سه مرتبه دعا را بخواند.

نماز حاجت در روز جمعه ...

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

وقتی که بنده‌ای چنین عملی را انجام داد، خداوند حاجت او را برآورده‌می‌سازد، و باید در مورد حاجتش به خدا، به محمّد و آل محمّد علیه وعلیهم‌السّلام متوسّل شود و آن‌ها را یکی بعد از دیگری نام ببرد.⁽¹⁾

انماز حاجت در روز جمعه به گونه دیگر

نمازحاجت )مخصوص‌ازدواج(

این نماز منسوب به حضرت امام رضاعلیه السلام است:

هنگامی که حاجتی به درگاه الهی داشتی چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه راروزه بگیر، روز جمعه پیش از ظهر رو به سوی خدا آورده و در حالی‌که غسل‌کرده‌ای دو رکعت نماز بجای آور، در هر رکعت یک مرتبه سوره «حمد» و پانزده‌مرتبه سوره «توحید» بخوان، در رکوع و بعد از سر برداشتن از رکوع و در سجده وپس از سر برداشتن از آن، و در سجده دوّم هر کدام ده مرتبه «سوره توحید» رإے؛ظبخوان، پس از آن برخیز و رکعت دوّم را مانند رکعت اوّل انجام بده و در آن‌قنوت بخوان.

پس از تمام شدن نماز، خدا را زیاد حمد و ستایش نما و بر محمّد و آل‌محمّدعلیهم السلام درود فرست و حاجت دنیا و آخرت خود را از پروردگارت‌درخواست کن.

و هنگامی که خداوند به لطف خویش حاجتت را برآورده نمود، دو رکعت نماز به

‌عنوان شکر آن بجای آور؛ در رکعت اوّل سوره «حمد» و «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»، دررکعت دوّم سوره «حمد» و «قُلْ یا أَیُّهَا الْکافِرُونَ» را بخوان، در رکوع رکعت‌اوّل بگو: «اَلْحَمْدُ للَّهِِ شُکْراً، شُکْراً للَّهِِ وَحَمْداً»؛ )و در سجده آن بگو:«شُکْراً للَّهِِ وَحَمْداً»،( و در رکوع و سجده رکعت دوّم بگو:

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی قَضی حاجَتی، وَأَعْطانی سُؤْلی وَمَسْأَلَتی.⁽¹⁾سپاس خداوندی را که حاجتم را برآورده نمود، خواسته و درخواست مرا عطا کرد.

انماز حاجت )مخصوص ازدواج(

که از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است

این نماز نیز منسوب به حضرت امام رضاعلیه السلام است:

هر گاه خواستی ازدواج کنی از خداوند طلب خیر کن و در پی آن برو، سپس دورکعت نماز بخوان و دست‌هایت را )برای دعا( بالا ببر و بگو:

أَللَّهُمَّ إِنّی اُریدُ التَّزْویجَ فَسَهِّلْ لی مِنَ النِّسآءِ أَحْسَنَهُنَّ خَلْقاًخداوندا؛ می‌خواهم ازدواج کنم، پس فراهم کن برای من از زنان؛ نیکوترین آن‌ها را از جهت نقش و نگاروَخُلْقاً، وَأَعَفَّهُنَّ فَرْجاً، وَأَحْفَظَهُنَّ نَفْساً فِیَّ وَفی مالی،و خُلق و خوی، و پاکدامن‌ترین آن‌ها، و حفظ کننده‌ترین آن‌ها خود را در مورد من و مال من، وَأَکْمَلَهُنَّ جَمالاً، وَأَکْثَرَهُنَّ أَوْلاداً.⁽²⁾

و کاملترین آن‌ها از جهت زیبائی و جمال، و فراوانترین آن‌ها از جهت آوردن فرزند.

نماز حضرت امام رضاعلیه السلام

بخش سوّم

هشت نمازاز حضرت امام رضاعلیه السلام

در این بخش، هشت نماز دیگر از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل می‌کنیم:

نماز حضرت امام رضا علیه السلام

نماز آن حضرت، شش رکعت است )سه تا دو رکعت(؛ در هر رکعت یک مرتبه‌سوره «حمد» و ده مرتبه سوره «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ» و پس از تمام شدن نماز، صدمرتبه صلوات می‌فرستید و دعا نموده و حاجت خود را درخواست می‌نمایید.⁽¹⁾

نماز حضرت امام رضاعلیه السلام به روایت دیگر

نماز حضرت امام رضاعلیه السلام شش رکعت است )سه تا دو رکعت(؛ در هر رکعت، یک

‌مرتبه سوره «حمد» و ده مرتبه سوره «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ» خوانده می‌شود.⁽¹⁾

نیز نماز حضرت امام رضاعلیه السلام به روایت دیگر

نماز آن حضرت، شش رکعت است؛ در هر رکعت بعد از سوره «حمد»، ده مرتبه‌سوره «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ» را قرائت کند و پس از نماز، دعای حضرت علیّ بن‌موسی الرضاعلیهما السلام را بخواند:

یا صاحِبی فی شِدَّتی، وَیا وَلِیّی فی نِعْمَتی، وَیا إِلهی وَإِلهَ‌ای یار و همدم من در سختی‌ها و گرفتاری‌هایم، و ای ولی نعمت من، و ای معبود من و معبودإِبْراهیمَ وَإِسْماعیلَ وَإِسْحاقَ وَیَعْقُوبَ، یا رَبَّ کهیعص وَیس‌ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب، ای پروردگار کهیعص و یس‌وَالْقُرْانِ الْحَکیمِ، أَسْأَلُکَ یا أَحْسَنَ مَنْ سُئِلَ، وَیا خَیْرَ مَنْ‌و قرآن حکیم؛ درخواست می‌کنم از تو ای نیکوترین کسی که مورد طلب و درخواست قرار گرفته‌ای، و ای بهترین کسی که‌دُعِیَ، وَیا أَجْوَدَ مَنْ أَعْطی، وَیا خَیْرَ مُرْتَجی، أَسْأَلُکَ أَنْ‌خوانده شده‌ای، و ای بخشنده‌ترین کسی که عطاکننده‌ای، و ای بهترین مایه امید، درخواست می‌کنم از تو که تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ. ⁽²⁾

بر )حضرت( محمّد و آل محمّد درود فرستی.

نماز استخاره

این نماز به حضرت امام رضاعلیه السلام منسوب است:

هنگامی که کاری اراده کردی، دو رکعت نماز بخوان و صد و یک مرتبه از خداطلب خیر کن و هر تصمیمی به نظرت آمد آن را زود انجام بده، و در دعایت بگو:

لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِیُّ الْعَظیمُ، لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلیمُ الْکَریمُ، رَبّ‌خدائی جز خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست، خدائی جز خداوند بردبار بزرگوار نیست، )ای( پروردگارمُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ خِرْ لی فی أَمْری - کَذا وَکَذا - لِلدُّنْیا وَالْاخِرَةِ، خِیَرَةًمحمّد و علی؛ برای من در مورد فلان کارم آنچه برای دنیا و آخرت خیر است پیش‌آور، که اختیار آن‌مِنْ عِنْدِکَ، ما لَکَ فیهِ رِضیً وَ لی فیهِ صَلاحٌ فی خَیْرٍ وَعافِیَةٍ،از جانب تو باشد، و آنچه خشنودی تو و صلاح من در آن است و مقرون با خیر و عافیت باشد، یا ذَا الْمَنِّ وَالطَّوْلِ.⁽¹⁾

ای دارنده لطف و احسان.

نماز استخاره به گونه دیگر

علیّ بن اسباط گوید: محضر حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب شدم و از آن حضرت‌درباره سفرم به مصر سؤال کردم که از طریق دریا روم یا خشکی؟

به من فرمود:

إیتِ مسجد النّبیّ‌صلی الله علیه وآله وسلم فی غیر وقت صلاة، فصلّ رکعتین واستخر اللَّه‌تعالی مائة مرّة، وانظر أیّ شی‌ء یقع فی قلبک فاعمل به.⁽¹⁾

به مسجد رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در غیر وقت نماز برو، پس دو رکعت نماز بخوان و صدمرتبه از خدا طلب خیر کن، آنگاه ببین انجام چه کاری به قلبت الهام می‌شود، به آن‌عمل کن.

انماز استسقاء یا طلب باران

نماز هنگام سفر

نماز استسقاء که منسوب به حضرت امام رضاعلیه السلام است: این نماز دو رکعت است واذان و اقامه ندارد، امام جماعت با مردم بیرون می‌رود و در زیر آسمان دو رکعت نمازمی‌خواند، سپس بر بالای منبر می‌رود و در حالی‌که ردای خود را وارونه می‌پوشد روبه قبله نموده با صدای بلند صد مرتبه تکبیر می‌گوید.

سپس به طرف راست خود رو کرده و با صدای بلند صد مرتبه تسبیح - یعنی«سُبْحانَ اللَّه» - می‌گوید و سپس به طرف چپ رو کرده و صد مرتبه با صدای بلندتهلیل - یعنی «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» - می‌گوید، آنگاه رو به مردم نموده و صد مرتبه با صدای‌بلند «اَلْحَمْدُ للَّهِِ» می‌گوید و پس از آن دست‌ها را به سوی آسمان بالا می‌برد و این دعارا می‌خواند:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَعَلی آلِ مُحَمَّدٍ. أَللَّهُمَّ اسْقِنا غَیْثاً مُغیثاًخداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست. خداوندا؛ ما را از بارانی سیراب کن که فریادرسنده‌مُجَلَّلاً، طَبَقاً مُطْبَقاً جَلَلاً مُونِقاً راجِیاً غَدَقاً مُغْدِقاً، طیِّباً مُبارَکاً،فراگیر، پوشاننده، دربرگیرنده، زیبا و پرطراوت، امیدوارکننده، با قطرات فراوان، پُرآب، پاک، بابرکت

هاطِلاً مُنْهَطِلاً مُتَهاطِلاً، رَغَداً هَنیئاً مَریئاً، دائِماً رَوِیّاً سَریعاً،پیوسته، پیاپی، با قطره‌های درشت، فراخ، گوارا، خوش عاقبت، بادوام، سیراب‌کننده، شتابان روان،عامّاً مُسْبِلاً نافِعاً غَیْرَ ضارٍّ، تُحْیی بِهِ الْعِبادَ وَالْبِلادَ، وَتَنْبُتُ بِهِ‌فراگیر، گسترده بر روی زمین، سودمند، بدون آسیب. به وسیله آن بندگان و شهرها را زنده گردانی، والزَّرْعَ وَالنَّباتَ، وَتَجْعَلُ فیهِ بَلاغاً لِلْحاضِرِ مِنَّا وَالْبادِ. أَللَّهُمّ‌زراعت و گیاه را برویانی، و در آن قرار دهی رساننده برای شهرنشینان و بادیه نشینان. خداوندا؛أَنْزِلْ عَلَیْنا مِنْ بَرَکاتِ سَمآئِکَ مآءً طَهُوراً، وَأَنْبِتْ لَنا مِنْ بَرَکاتِ‌از برکات آسمانت بر ما آبی پاک نازل کن، و از برکات‌أَرْضِکَ نَباتاً مُسْقِیاً، وَتُسْقیهِ مِمَّا خَلَقْتَ أَنْعاماً وَاُناسِیَّ کَثیراً.زمینت گیاهی سیراب‌کننده برای ما برویان، و چهارپایان و مردمان را که آفریده‌ای زیاد سیراب کنی.أَللَّهُمَّ ارْحَمْنا بِمَشایِخٍ رُکَّعٍ، وَصِبْیانٍ رُضَّعٍ، وَبَهآئِمٍ رُتَّعٍ،خداوندا؛ به ما رحم کن به خاطر پیران رکوع‌کننده و کودکان شیرخوار و حیوانات علفخوار وَشُبَّانٍ خُضَّعٍ.⁽¹⁾

و جوانان فروتن.

نماز هنگام سفر

این نماز از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

هر گاه اراده سفر کردی اهل و عیالت را جمع کن و پس از خواندن دو رکعت نمازبگو:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَوْدِعُکَ دینی وَنَفْسی وَأَهْلی وَوُلْدی وَعِیالی

خدایا من دینم خودم اهل و عیالم و فرزندانم را به تو می سپارم

نماز جناب جعفر طیّار

اشاره

حضرت امام رضاعلیه السلام از پدر بزرگوارش حضرت موسی بن جعفرعلیه السلام روایت‌کرده‌اند که شخصی از امام صادق‌علیه السلام از نماز تسبیح - نماز جعفر طیّار - سؤال کرد، آن‌حضرت فرمود:

این نماز، عطا و بخششی بزرگ است.

پدرم از جدّم حضرت علیّ بن الحسین‌علیه السلام روایت کرده است که فرمود:

چون جعفر بن ابی طالب از سرزمین حبشه بازگشتند، رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نزدیک‌استراحتگاه خود در خیبر با او ملاقات کرد، و هنگامی که جعفر آن حضرت رادید با سرعت و شتابان آمد، رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم با او معانقه کرد و از دیدارش‌خوشحال شد و با او گفتگو کرد، سپس بر ناقه خود سوار شد و او را سوار کرد وچون مرکب براه افتاد به طرف جعفر رو کرد و فرمود:

ای جعفر؛ ای برادر؛ آیا هدیه‌ای به تو ندهم؟ عطائی تو را نبخشم؟ تو رابرنگزینم؟

مردم که این گفتار را شنیدند گمان کردند که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم هم‌اکنون به او مال‌فراوانی خواهد داد، چون خداوند پیروزی را در جنگ خیبر نصیب پیامبر کرده‌و غنیمت فراوانی بدست آمده بود.

جعفر عرض کرد: پدر و مادرم به فدایت؛ عنایت کنید.

آنگاه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نماز تسبیح را - که به نماز جعفر طیّار معروف است - به‌ایشان تعلیم نمود.⁽¹⁾

به حضرت امام رضاعلیه السلام منسوب است که فرمودند:

بر تو باد به نماز جعفر بن ابی طالب؛ زیرا در آن، فضل و فضیلت فراوانی است.

... و هر وقت از شب یا روز که خواستی در صورتی‌که وقت نماز واجب نباشدمی‌توانی نماز جعفر را بخوانی و اگر خواستی آن را از نوافل حساب کن و اگر عجله‌داشتی آن را بدون تسبیح بخوان سپس تسبیحات آن را انجام بده.

هرگاه خواستی آن را بجا آوری نماز را با یک تکبیر شروع کن، سپس در رکعت‌اوّل بعد از «حمد»، سوره «عادیات»، در رکعت دوّم «إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْض»⁽¹⁾،در رکعت سوّم «إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّه»، و در رکعت چهارم «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» رابخوان و اگر خواستی در تمام رکعات بعد از سوره «حمد» می‌توانی «قُلْ هُوَ اللَّهُ‌أَحَد» را بخوانی.

و هر گاه تسبیح را در رکوع یا سجده و یا در حال قیام فراموش کردی، هر وقت به‌یادت آمد آن را انجام بده.

و کیفیّت آن چنین است:

بعد از قرائت «حمد» و سوره، پانزده مرتبه بگویی: «سُبْحانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ للَّهِِ وَلاإِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَکْبَرُ»، و در رکوع ده مرتبه و پس از سر برداشتن از رکوع ده‌مرتبه، و در سجده اوّل ده مرتبه و بین دو سجده ده مرتبه و در سجده دوّم ده‌مرتبه و بعد از سر برداشتن از سجده دوّم ده مرتبه تسبیحات را بگو که مجموع‌آن هفتاد و پنج مرتبه می‌شود.

سپس برخیز و رکعت دوّم را مانند رکعت اوّل انجام بده و بعد از آن، تشهّد وسلام نماز را بخوان و پس از آن، دو رکعت دیگر را مانند دو رکعت اوّل بجای‌آور.⁽²⁾

بنابراین، تعداد تسبیحات اربعه در چهار رکعت، سیصد مرتبه می‌شود.

ثواب نماز جناب جعفر طیّاردر حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

خواندن نماز جناب جعفر طیّار از جهاتی دارای اهمیّت فراوان است:

الف( خواندن آن، در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام تأکید شده است.

ب( در یکی از تشرّفات مشاهده شده است که حضرت امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه‌در بالاسر حرم حضرت امام رضاعلیه السلام مشغول خواندن نماز جعفر طیّار بودند.

ج( حضرت امام رضاعلیه السلام نماز جعفر طیّار می‌خواندند: «احمد بن علی انصاری ازرجاء بن ابی ضحّاک نقل کرده است که حضرت امام رضاعلیه السلام در سفر خراسان هر شب‌بعد از هشت رکعت نماز، چهار رکعت نماز جعفر طیّار می‌خواندند... .»⁽¹⁾

د( حضرت امام رضاعلیه السلام خواندن نماز جعفر طیّار را در روز دحو الأرض )بیست وپنجم ذیقعده( سفارش فرمودند.

مرحوم علّامه مجلسی می‌گوید: به خطّ شیخ حسین بن عبدالصمد یافتم آنچه راکه عبارتش چنین است:

شیخ ابوطیّب حسین بن احمد فقیه ذکر نموده که هر کس حضرت امام رضاعلیه السلام یایکی دیگر از ائمّه طاهرین‌علیهم السلام را زیارت کند و در حرم آن بزرگوار نماز جعفر طیّاربخواند، برای او در برابر هر رکعت نوشته شود ثواب کسی که هزار حجّ و هزار عمره‌انجام داده و هزار بنده آزاد نموده، و هزار وقوف با پیامبر مرسل در راه خدا بجای‌آورده باشد، و به هر گامی که برداشته ثواب صد حجّ و صد عمره و آزادکردن صد بنده‌در راه خدا به او دهند، و صد حسنه برایش بنویسند و صد گناه از نامه عملش پاک‌نمایند.⁽²⁾

علّامه مجلسی‌رحمه الله در «زاد المعاد» می‌نویسد: روایات درباره این نماز متواتر است

‌و مخالفان نیز این نماز را مستحب می‌دانند مگر اندکی از ایشان، ولی اکثر آنان به‌اعتبار عداوت باطنی که با امیرالمؤمنین‌علیه السلام و نزدیکان آن حضرت دارند، این نماز رابه عبّاس عموی پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم نسبت داده‌اند.

بعد از نوافل شبانه‌روزی، نمازی به حسب صحّت سند و کثرت ثواب به این نمازنمی‌رسد.⁽¹⁾

مرحوم علّامه مجلسی احکام این نماز را در چند مقصد بیان نموده که خلاصه آن‌را می‌آوریم:

اوّل: بدان که مشهور میان علما آن است که نماز جعفر را به جای نوافل شبانه‌روزی‌می‌توان انجام داد که به جای هر دو حساب شود و همچنین به نیّت قضای نافله‌می‌توان انجام داد و احادیث بر این مضامین وارد شده است.

دوّم: در روایات وارد شده است و اکثر علما گفته‌اند: کسی که ضرورتی و تعجیلی‌داشته باشد، می‌تواند نماز جعفر را بدون تسبیحات بجا آورد و تسبیحات را در راه‌بخواند.

سوّم: در حدیث صحیح وارد شده است: کسی که دو رکعت از نماز جعفر رابخواند و برای او کار ضروری پیش آید، می‌تواند دنبال آن کار برود و دو رکعت دیگررا در وقت دیگر بخواند و اگر بدون عذر چنین نکند و همه را باهم بخواند بهتراست.

چهارم: روایت معتبری از حضرت قائم‌علیه السلام وارد شده است که اگر کسی تسبیحات‌نماز جعفر را فراموش کند، هر وقت به خاطرش آمد بخواند.

پنجم: در تعیین سوره‌هایی که مستحبّ است در این نماز خوانده شود اختلاف‌است و مشهور آن است که در رکعت اوّل )بعد از سوره حمد( «إِذا زُلْزِلَت» و در دوّم«وَالْعادِیات» و در سوّم «إِذا جآءَ نَصْرُ اللَّهِ» و در چهارم «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» باید خواند.

و ابن بابویه و پدرش در رکعت اوّل «وَالْعادِیات» و در رکعت دوّم «إِذا زُلْزِلَت»گفته‌اند.

و در روایتی در رکعت اوّل «إِذا زُلْزِلَت» و در دوّم «إِذا جآءَ نَصْرُ اللَّهِ» و در سوّم «إِنَّاأَنْزَلْناهُ» و در چهارم «توحید» وارد شده است.

و در روایت صحیحی فرموده‌اند که در هر رکعت «قُلْ یا أَیُّهَا الْکافِرُونَ» و «قُلْ هُوَاللَّهُ أَحَدٌ» هر دو را بخواند.

و در روایتی وارد شده است: هر سوره را که می‌خواهد بخواند، و ابن بابویه گفته‌است: همه را با سوره «توحید» می‌تواند بجا آورد و ظاهراً همه خوبست؛ اگرچه اوّل‌و سوّم افضل است.

ششم: مشهور آن است که تسبیحات را بعد از سجده دوّم رکعت اوّل و سوّم نشسته‌می‌خواند و بعضی گفته‌اند بعد از برخاستن به رکعت دیگر پیش از قرائت می‌خواند وعمل به مشهور اولی است.

هفتم: بعضی گفته‌اند که چهار رکعت را به یک سلام بخواند و مشهور و اقوی دوسلام است چنانچه گذشت.

هشتم: مشهور میان علماء آنست که تسبیحات این نماز را پیش از رکوع و بعد ازقرائت باید خواند و ابن بابویه موافق بعضی از روایات قائل شده است که مخیّر است‌میان آنکه پیش از قرائت بخواند یا بعد از قرائت و عمل به مشهور اقوی و اولی‌است.⁽¹⁾

بخش چهارم

هشت روایت از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره نماز در روزهای معیّن

در این بخش، هشت روایت از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره نماز در روزهای معیّن‌نقل می‌کنیم:

نماز شب و صبح و روز جمعه

احمد بن محمّد بن ابی نصر گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

شب جمعه در نماز سوره «جمعه» و سوره «اعلی»، صبح جمعه سوره «جمعه» وسوره «توحید»، و در نماز جمعه سوره «جمعه» و سوره «منافقین» را بخوان، وقنوت در رکعت اوّل پیش از رکوع است.⁽¹⁾

نافله‌های روز جمعه

سعد بن سعد اشعری گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام در مورد نوافل روز جمعه‌

سئوال کردم که پیش از زوال چند رکعت باید خواند؟ فرمود:

در آغاز صبح و بامدادان شش رکعت، بعد از آن شش رکعت دیگر، و پس از آن‌شش رکعت که مجموعاً هجده رکعت می‌شود و دو رکعت بعد از زوال و دو رکعت‌بعد از عصر که بیست و دو رکعت می‌گردد.⁽¹⁾

انماز نافله و فریضه ظهر جمعه

نماز شب نیمه شعبان

بزنطی - که از اصحاب حضرت امام رضاعلیه السلام است - گوید: از آن حضرت در مورددو رکعت نافله زوال در روز جمعه سئوال کردم، امام‌علیه السلام فرمود:

هنگامی که خورشید بالا آمد و در روی سر قرار گرفت دو رکعت نماز بخوان، وهنگام زوال که خورشید از وسط آسمان به سوی مغرب مایل گردید نماز واجب‌را بخوان، و اگر پیش از آنکه آن دو رکعت را بخوانی زوال خورشید صورت گرفت‌آن را رها کن و به نماز واجب بپرداز و بعد از انجام فریضه، آن دو رکعت را بجای‌آور.⁽²⁾

نماز جمعه، عید فطر و قربان

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

همانا خطبه در نماز جمعه ابتدای نماز، و در نماز عید فطر و قربان بعد از نمازقرار داده شده است؛ زیرا جمعه امری است پیوسته و همیشگی و در هر ماه چندبار و در هر سال تعداش زیاد است، و چون زیاد است اگر بعد از نماز خوانده‌

می‌شد مردم خسته می‌شدند و آن را رها می‌کردند و بعد از نماز برای خطبه‌نمی‌نشستند و متفرّق می‌گشتند؛ لذا پیش از نماز قرار داده شده تا مردم به‌خاطر نماز بمانند و پراکنده نشوند و امّا نماز عید فطر و قربان در هر سال بیش ازدو بار نیست و آن عظمتش بیشتر از نماز و ازدحام در آن زیادتر و مردم به آن‌راغب‌ترند و اشتیاقشان افزونتر است و اگر عدّه‌ای متفرّق شوند بیشتر مردم‌باقی می‌مانند، و آن تعدادش در سال زیاد نیست که خسته‌کننده باشد و آن راسبک شمارند.⁽¹⁾

نماز شب نیمه شعبان

علیّ بن حسن فضّال از پدرش روایت کرده است که گفت: از حضرت امام رضاعلیه السلام‌در مورد فضیلت شب نیمه شعبان پرسیدم، فرمود:

شبی است که خداوند در آن، دوزخیان را از آتش رهائی می‌بخشد و گناهان‌بزرگ را می‌آمرزد.

عرض کردم: آیا در آن شب، نمازی زیادتر از سایر شب‌ها معیّن گشته است؟فرمود:

چیزی به خصوص آن واجب نگردیده است ولی اگر خواستی کار مستحبّی‌انجام دهی تو را سفارش می‌کنم به خواندن نماز جعفر طیّار، ذکر خداوند تبارک‌و تعالی، در آن شب زیاد استغفار کن و بسیار دعا نما؛ زیرا پدرم می‌فرمود دعا درآن شب به اجابت می‌رسد.

عرض کردم: مردم می‌گویند که آن شب، شبی است که برای هر کس آنچه مقدّرش‌باشد حواله می‌کنند. فرمود:

آنچه گفتی مربوط به شب قدر در ماه رمضان است.⁽²⁾

نماز در روز ششم ماه مبارک رمضان

مرحوم علّامه مجلسی از سیّد بن طاووس‌رحمه الله نقل کرده است: روایت شده که درروز ششم ماه رمضان دو رکعت نماز بجا می‌آورید، در هر رکعت «حمد» یک مرتبه وسوره «اخلاص» را بیست و پنج مرتبه می‌خوانید، و این نماز را برای آنچه ظاهر گشته‌از حقوق مولای‌مان حضرت امام رضاعلیه السلام در آن روز انجام می‌دهید.

مرحوم علّامه مجلسی فرموده است: شیخ مفیدرحمه الله در کتاب «تواریخ الشرعیّة»مرقوم فرموده که در روز ششم ماه رمضان مبایعت مأمون با حضرت امام رضاعلیه السلام‌صورت گرفته است.⁽¹⁾

علّامه مجلسی‌رحمه الله می‌فرماید: مناسب است این نماز را در حرم مقدّس آن حضرت‌پس از زیارت بجای آورد.⁽²⁾

مؤلّف گوید: بیعت با حضرت امام رضاعلیه السلام در روز اوّل ماه مبارک رمضان نیز نقل‌شده است.

انمازهای رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در ماه مبارک رمضان

نمازهای رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم ...

محمّد بن سلیمان گوید: عدّه‌ای از اصحاب ما بر این حدیث اتّفاق نموده‌اند - و نیزاز حضرت امام رضاعلیه السلام سئوال کردم مرا به آن خبر داد - و همگی گفته‌اند: ما از کیفیّت‌نمازهای مستحبّی در ماه رمضان پرسیدیم و این‌که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم آن‌ها را چگونه‌انجام می‌داد؟

در پاسخ ما فرمودند:

هنگامی که شب اوّل ماه رمضان فرارسید، رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نماز مغرب راخواند، سپس چهار رکعت نافله‌ای که هر شب بعد از نماز مغرب خوانده می‌شودبجای آورد، پس از آن هشت رکعت نماز خواند، و چون نماز عشاء و آن دو رکعت‌نافله نشسته بعد از آن را بجای آورد برخاست و دوازده رکعت دیگر خواند،سپس وارد منزل گردید.

مردم که مشاهده کردند رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم با فرارسیدن ماه رمضان به نمازهای‌خود افزود، در مورد آن از پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم سئوال کردند و علّت را جویا شدند.

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: این نمازها را به خاطر برتری ماه رمضان بر سایرماههای دیگر بجا آوردم.

شب دیگر که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم اراده فرمودند نافله‌ها را بجای آورند، مردم‌پشت‌سر حضرت صف کشیدند و جماعت تشکیل دادند، پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم رو به‌آن‌ها کرده و فرمود:

أیّها النّاس؛ إنّ هذه الصّلاة نافلة ولن تجتمع للنّافلة، فلیصلّ کلّ رجل‌منکم وحده، ولیقل ما علّمه اللَّه من کتابه، واعلموا أنّه لاجماعة فی نافلة.

این نمازها نافله است و نافله را نباید با جماعت خواند، هر یک از شما باید خودش‌به تنهائی نمازش را بخواند و آنچه خداوند از کتابش به او آموخته بگوید، بدانید که‌در نافله جماعت نیست.

مردم پراکنده شدند و هر کس نماز خود را خواند.

در شب نوزدهم ماه رمضان، هنگام غروب، رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم غسل کرد و نمازمغرب را با غسل بجای آورد، و بعد از نماز مغرب چهار رکعت نافله همیشگی راخواند، و وارد منزل گردید.

هنگامی که بلال برای نماز عشاء اذان گفت، رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم از منزل بیرون آمدو با مردم نماز عشاء را بپا داشت، و چون از آن فارغ شد دو رکعت نافله نشسته آن‌را بجای آورد، سپس برخاست و صد رکعت نماز در هر رکعت بعد از «حمد» ده‌

مرتبه سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» را خواند، و بعد از تمام کردن آن، نافله شب - که‌هر شب بجا می‌آورد - و نماز «شفع» و «وتر» را خواند.

در شب بیستم ماه رمضان، نمازها را مانند شب‌های دیگر آن ماه یعنی هشت‌رکعت بعد از مغرب و دوازده رکعت بعد از عشاء انجام داد.

در شب بیست و یکم هنگام غروب غسل کرد و نماز را با همان کیفیّت شب‌نوزدهم بجای آورد.

در شب بیست و دوّم، بیست رکعت نافله، هشت رکعت بعد از مغرب و دوازده‌رکعت بعد از عشاء مانند شب‌های دیگر ماه رمضان بجای آورد.

در شب بیست و سوّم، مانند شب بیست و یکم غسل کرد و نمازها را همانند آن‌شب انجام داد.

از حضرت امام رضاعلیه السلام در مورد پنجاه و یک رکعت نماز همیشگی )یعنی مجموع‌نمازهای یومیّه و نوافل آن را( سئوال کردند که در ماه رمضان چگونه است؟

فرمود:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در ماه رمضان این نمازهای مخصوص را انجام می‌داد و آن‌پنجاه و یک رکعت را همان‌گونه که در غیر ماه رمضان بجا می‌آورد، می‌خواند وچیزی از آن‌ها نمی‌کاست.⁽¹⁾

نماز و دعای روز اوّل محرّم

نماز و دعای روز اوّل محرّم

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم در روز اوّل ماه‌محرّم دو رکعت نماز بجا می‌آوردند و چون از نماز فارغ می‌شدند دست به دعابرمی‌داشتند و سه مرتبه این دعا را می‌خواندند:

أَللَّهُمَّ أَنْتَ الْإِلهُ الْقَدیمُ وَهذِهِ سَنَةٌ جَدیدَةٌ، فَأَسْأَلُکَ فیهَاخداوندا؛ تو معبود ازلی هستی، و این سال جدید است، پس از تو درخواست می‌کنم که در این سال جدید مراالْعِصْمَةَ مِنَ الشَّیْطانِ وَالْقُوَّةَ عَلی هذِهِ النَّفْسِ الْأَمَّارَةِ بِالسُّوءِ،از شرّ شیطان مصون بداری و بر این نفسی که به بدی دستور می‌دهد قدرت و توانایی بخشی،وَالْإِشْتِغالَ بِما یُقَرِّبُنی إِلَیْکَ، یا کَریمُ، یا ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ،و به آنچه مرا به ساحت مقدّس تو نزدیک می‌کند مشغول سازی، ای بزرگوار؛ ای صاحب شکوه و عظمت و بزرگواری؛یا عِمادَ مَنْ لا عِمادَ لَهُ، یا ذَخیرَةَ مَنْ لا ذَخیرَةَ لَهُ، یا حِرْزَ مَنْ‌ای تکیه‌گاه کسی که تکیه‌گاهی ندارد؛ ای اندوخته کسی که اندوخته‌ای ندارد؛ ای جایگاه محکم و استوارلا حِرْزَ لَهُ، یا غِیاثَ مَنْ لا غِیاثَ لَهُ، یا سَنَدَ مَنْ لا سَنَدَ لَهُ،برای کسی که جایگاه استواری ندارد؛ ای فریادرس کسی که فریادرسی برایش نیست؛ ای پشتیبان کسی که پشتیبانی ندارد؛یا کَنْزَ مَنْ لا کَنْزَ لَهُ، یا حَسَنَ الْبَلآءِ، یا عَظیمَ الرَّجآءِ، یا عِزَّای گنج کسی که برایش گنجی نیست؛ ای دارای نعمت و آزمون نیکو؛ ای مایه امید بسیار؛ ای نیرو دهنده‌الضُّعَفآءِ، یا مُنْقِذَ الْغَرْقی، یا مُنْجِیَ الْهَلْکی، یا مُنْعِمُ یا مُجْمِلُ‌ناتوانان؛ ای نجات‌بخش غرق‌شدگان؛ ای رهاننده به هلاکت‌افتادگان؛ ای نعمت‌دهنده؛ ای نیکوکننده؛یا مُفْضِلُ یا مُحْسِنُ، أَنْتَ الَّذی سَجَدَ لَکَ سَوادُ اللَّیْلِ، وَنُورُای فزونی‌بخش؛ ای نیکوکار؛ توئی آنکه برایت سجده‌کرده سیاهی شب، و روشنی‌النَّهارِ، وَضَوْءُ الْقَمَرِ، وَشُعاعُ الشَّمْسِ، وَدَوِیُّ الْمآءِ، وَحَفیفُ‌روز، و نور ماه، و پرتو خورشید، و زمزمه آب، و صدای‌الشَّجَرِ، یا اَللَّهُ لا شَریکَ لَکَ. أَللَّهُمَّ اجْعَلْنا خَیْراً مِمَّا یَظُنُّونَ،درخت، ای خدا؛ تو هرگز شریکی نداری. خداوندا؛ ما را بهتر از آنچه گمان می‌کنند قرار بده،وَاغْفِرْ لَنا ما لایَعْلَمُونَ، وَلاتُؤاخِذْنا بِما یَقُولُونَ، حَسْبِیَ اللَّهُ لاو آنچه را که نسبت به ما نمی‌دانند بیامرز، و به آنچه درباره ما می‌گویند ما را مؤاخذه مفرما، تنها خداوند مرا بس است،إِلهَ إِلّا هُوَ، عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ، امَنَّا بِهِ، کُلّ‌خدائی جز او نیست، بر او توکّل کردم و او پروردگار عرش باعظمت است، به او ایمان آوردیم، همه‌

مِنْ عِنْدِ رَبِّنا، وَما یَذَّکَّرُ إِلّا اُولُوا الْأَلْبابِ، رَبَّنا لاتُزِغْ قُلُوبَنااز طرف پروردگار ما است، و جز صاحبان خرد و اندیشه متذکّر نمی‌شوند و درک نمی‌کنند. پروردگارا؛ دل‌های ما را پس از آنکه‌بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنا، وَهَبْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَةً، إِنَّکَ أَنْتَ الْوَهَّابُ.⁽¹⁾ما را رهنمون گردیدی منحرف مکن، و از ناحیه خودت رحمتی بر ما ببخش که تو بسیار بخشنده‌ای.

و چون حضرت سیّدالشهداءعلیه السلام در دهم این ماه به سعادت شهادت رسیدند و دراکثر این دهه، محزون و غمگین بوده‌اند و اخبار غم‌انگیز و وحشت‌آور به ایشان‌می‌رسیده، باید که شیعیان ایشان در تمام این دهه به لوازم عزاداری آن حضرت قیام‌نمایند و محزون باشند، و اخبار و احادیثی را که مشتمل بر ذکر مصائب ایشان است‌بخوانند. و بعضی از علما گفته‌اند که ترک بعضی از لذایذ بکنند.

و از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده که فرمودند:

ماه محرّم ماهی بود که کافران در این ماه جنگ کردن را حرام می‌دانستند ومنافقانِ این امّت در این ماه، خون ما را حلال دانستند و هتک حرمت ما کردندو زنان و فرزندان ما را اسیر نمودند و آتش در خیمه‌های ما زدند و اموال و اسباب‌ما را به غارت بردند و حرمت حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم را در باب ما رعایت نکردند.

به درستی که مصیبت امام حسین‌علیه السلام پلک چشم‌های ما را مجروح گردانید وآب دیده‌های ما را جاری ساخت و عزیز ما را ذلیل کرد و واقعه کربلا اندوه و بلا ازبرای ما تا روز قیامت مهیّا کرد.

پس باید که بر مصیبت آن حضرت، گریه‌کنندگان بگریند؛ به درستی که گریه برآن حضرت، گناهان بزرگ را از بین می‌برد.

علّت تشریع نمازهای واجب

پس فرمود: پدرم امام موسی بن جعفرعلیهما السلام چون ماه محرّم داخل می‌شد کسی‌آن حضرت را خندان نمی‌دید و اثر حزن و اندوه در تمام دهه محرّم بر آن‌حضرت ظاهر می‌شد، و چون روز دهم می‌شد، روز مصیبت و گریه و اندوه او بودو می‌گفت: امروز، روز شهادت امام حسین‌علیه السلام است.2

در پایان بخش‌های مربوط به نمازها، هشت روایت درباره علّت تشریع نمازها ومسائل مربوط به آن را - که حضرت امام رضاعلیه السلام بیان فرموده‌اند - نقل می‌کنیم:

علّت تشریع نمازهای واجب

درباره این مطلب که: چرا خواندن نماز بر مردم واجب شده است؟ محمّد بن‌سنان گوید: در آنچه حضرت امام رضاعلیه السلام برای او در جواب مسائلش مرقوم داشته‌انداین است که:

علّت تشریع نماز و وجوب آن، اقرار به ربوبیّت خداوند تبارک و تعالی و رهاکردن همتایان و حضور در پیشگاه خداوند مقتدر با اظهار ذلّت و بیچارگی ودرخواست گذشت از گناهان گذشته و نهادن چهره بر خاک هر روز به عنوان‌بزرگداشت خداوند عزیز والا مقام است، و اینکه همواره به یاد او باشد، نسبت به‌او فراموشی و سرکشی نداشته، فروتن و مشتاق و خواهان زیادتی در دین و دنیاباشد، با آنچه در آن از مقرّر نمودن و مداومت بر یاد خدا در شب و روز است تاآنکه بنده، سَرور و مدبّر و آفریننده خویش را فراموش نکند که در نتیجه دچارسرکشی و طغیان گردد و یاد پروردگار و حضور در پیشگاه او بازدارنده او ازنافرمانی‌ها و مانع او از انواع فسادها و تباهی‌ها است.⁽¹⁾

و نیز درباره تشریع نماز به «فضل بن شاذان» فرمودند:

همانا بندگان خدا به نماز مأمور شده‌اند؛ زیرا در آن، اقرار به ربوبیّت پروردگاراست و آن درستی حال عموم )مردم( است، چون در آن رها کردن همتایان وحضور در پیشگاه خداوند مقتدر است.⁽¹⁾

علّت تشریع تعداد رکعت‌های نمازهای واجب

علّت تشریع تعداد تکبیر...

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

اصل نماز دو رکعت قرار داده شده، بر بعضی از نمازها یک رکعت و بر برخی دورکعت و بر برخی دیگر چیزی افزوده نشده است، زیرا اصل نماز یک رکعت‌است، چون اصل عدد یک است. از یک اگر چیزی کاسته گردد دیگر نمازنخواهد بود و خداوند تبارک و تعالی می‌دانست که بندگان، آن یک رکعت را - که‌کمتر از آن نماز نیست - نمی‌توانند کامل و تمام و با توجّه و حضور قلب انجام‌دهند، لذا رکعت دیگری را با آن همراه کرد تا کاستی‌های رکعت اوّل با دوّمی‌برطرف گردد، از این رو اصل نماز را خداوند دو رکعت مقرّر نمود.

پس از آن، رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم دانست که بندگان، آن دو رکعت را هم به تمام آنچه‌به آن دستور داده شده‌اند و بطور کامل بجای نمی‌آورند، لذا به نماز ظهر و عصر وعشاء دو رکعت افزود تا با این دو رکعت اضافی، آن دو رکعت اصلی کامل گردد.سپس دانست که نماز مغرب هنگامی است که مردم بیشتر مشغولند؛ زیرا زمان‌بازگشتن به شهر و دیار و منزل و هنگام خوردن و وضو ساختن و امثال آن است؛به نماز مغرب یک رکعت افزود تا برای آنان سبک‌تر و راحت‌تر باشد، و مجموع‌رکعت‌های نمازها در شبانه‌روز فرد باشد و نماز صبح را به حال خود رها کردچون هنگام صبح اشتغال مردم بیشتر و شتافتن و پرداختن به نیازها وخواسته‌ها در آن وقت فراگیرتر است و به خاطر اینکه دل‌ها در آن زمان فارغ از

مکر و اندیشه است؛ زیرا داد و ستد مردم در شب و گرفتن و پرداختن آنان اندک‌است در نتیجه انسان در نماز صبح توجّه بیشتری دارد و نسبت به نمازهای‌دیگر حضور قلبش افزونتر است؛ چون در شب به استراحت پرداخته و کارنکرده‌تا در مورد آن فکر و اندیشه نماید.

و همانا نمازهای مستحبّی سی و چهار رکعت قرار داده شد؛ زیرا نمازهای‌واجب هفده رکعت است، نمازهای مستحبّی یعنی نافله دو برابر آن گردید تانمازهای واجب را کامل گرداند.

و همانا نمازهای نافله در زمان‌های مختلف قرار داده شده نه در یک زمان؛ زیرابهترین اوقات سه وقت است: هنگام زوال خورشید یعنی ظهر، و بعد از مغرب وسحرگاهان، لذا خداوند دوست دارد که در این زمان‌های سه‌گانه برای او نمازبخوانند، و برای اینکه اگر نمازهای نافله در اوقات پراکنده تقسیم شود انجام آن‌راحت‌تر و آسانتر است از اینکه بخواهند همه آن‌ها را در یک زمان انجام دهند.⁽¹⁾

علّت تشریع تعداد تکبیر در اوّل نمازهای واجب

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

تکبیرها در ابتدای نماز، هفت تا گردیده است؛ زیرا اصل نماز دو رکعت است وهفت تکبیر دارد: تکبیرة الإحرام که نماز با آن شروع می‌شود، تکبیر برای‌رکوع، دو تکبیر برای دو سجده، تکبیر برای رکوع رکعت دوّم و دو تکبیر برای دوسجده رکعت دوّم که مجموعاً هفت تکبیر می‌شود، و چون انسان در ابتدای‌نماز هفت تکبیر بگوید، سپس از روی سهو و یا فراموشی آن تکبیرها را نگفت‌نقص و کمبودی در نماز ایجاد نمی‌شود.⁽²⁾

علّت تشریع حمد و سوره و تسبیحات اربعه

در نمازهای واجب

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

در دو رکعت اوّل نماز، قرائت )حمد و سوره( و در دو رکعت دوّم، تسبیحات‌واجب گشته است تا فرق باشد بین آنچه خداوند واجب کرده و آنچه رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم واجب نموده است.⁽¹⁾

علّت تشریع ذکر رکوع و سجود

علّت تشریع تعداد تکبیر در...

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

همانا در رکوع و سجده ذکر تسبیح قرار داده شده به خاطر عللی که عبارتند از:بنده با خضوع و خشوع و تعبّد و پارسائی و اظهار بینوائی و ذلّت و فروتنی وتقرّبی که به سوی پروردگارش دارد تقدیس‌کننده و تمجیدکننده و تسبیح‌کننده و بزرگ‌دارنده و شکرگزار آفریننده و روزی‌دهنده خویش باشد، و تسبیح‌و تحمید را بکار برَد همان‌طور که تکبیر و تهلیل بکار برده می‌شود و قلب و ذهن‌خود را به ذکر و یاد خدا مشغول بدارد و فکر و اندیشه و آرزوها او را به غیر خدامتوجّه نسازد و منحرف نکند.⁽²⁾

علّت تشریع تعداد رکوع و سجود

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از فضل بن شاذان روایت کرده است که گفت: حضرت‌امام رضاعلیه السلام درباره نماز خورشیدگرفتگی فرمود:

همانا در آن سجده قرار داده شده؛ زیرا نمازی نیست که در آن رکوع باشد مگراینکه در آن سجده نیز هست و همانا چهار سجده در آن معیّن گشته است؛زیرا هر نمازی که سجده‌های آن از چهار سجده کمتر باشد نماز نیست، چون‌کمترین مقدارِ واجب از سجود در هر نماز، چهار سجده است.

و همانا در هر رکعت نماز، یک رکوع و دو سجده قرار داده شده؛ زیرا رکوع ازکارهای در حال قیام است و سجده از کارهای در حال قعود، و نماز نشسته نیمِ‌نماز ایستاده است )یعنی دو رکعت آن، یک رکعت حساب می‌شود(، لذا سجده‌دوچندان شده تا با رکوع برابر گردد و میان آندو تفاوتی نباشد، چون نماز بدون‌تردید رکوع و سجده است.⁽¹⁾

علّت تشریع تعداد تکبیر در نماز میّت

حسن بن نضر گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: علّت اینکه در نمازمیّت پنج تکبیر می‌گویند چیست؟

حضرت فرمود:

روایت کرده‌اند که آن را از پنج نماز یومیّه برگرفته‌اند، ولی این ظاهر قضیّه‌است باطنش این است که خداوند تبارک و تعالی پنج چیز بر بندگانش واجب‌فرموده که نماز، زکات، روزه، حجّ و ولایت می‌باشد، از هر کدام از این واجبات‌برای میّت یک تکبیر قرار دارد.

لذا هر کس ولایت را پذیرفته باشد بر جنازه او پنج تکبیر و آنکه نپذیرفته باشد براو چهار تکبیر گفته می‌شود، و به همین خاطر شما شیعیان پنج تکبیر ومخالفین شما چهار تکبیر می‌گویند.⁽²⁾

علّت تشریع نمازهای واجب و نافله

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

برای نمازگزار سه ویژگی است:

1 - خیر و خوبی بر او از آسمان تا فرق سرش پاشیده گردد.

2 - فرشتگان از جایگاه قدمش تا کرانه آسمان او را احاطه کنند.

3 - منادی فریاد برآورد: اگر نمازگزار بداند چه فضیلت و کرامتی برای او است‌هرگز از نماز دست برندارد.

دعا در قنوت نمازها

هنگامی که بنده در نمازش تکبیرة الإحرام گفت، خداوند به لطف خویش بر اوروی می‌آورد و فرشته‌ای را بر او گمارد تا قرآن را از دهان او بازگیرد، پس اگر این‌شخص روی گردانید خداوند از او روی می‌گرداند و او را به فرشته واگذار می‌کند؛اگر با تمام وجود به نمازش توجّه داشته و حضور قلب او کامل باشد، نمازش به‌طور کامل بالا برده می‌شود، ولی اگر به خود مشغول شود و در آن غفلت ورزد ازنماز او به همان اندازه که بی‌توجّهی کرده و غفلت ورزیده کاسته می‌گردد و آن‌مقداری که حضور قلب داشته بالا برده می‌شود و خدا به قلب غافل چیزی عطانمی‌کند، و همانا نافله قرار داده شده تا به وسیله آن، فریضه کامل گردد. ⁽¹⁾

بخش پنجم

هشت دعا در قنوت نمازها

در این بخش، هشت دعا از دعاهای قنوت را که از حضرت علیّ بن موسی‌الرّضاعلیهما السلام روایت شده است، نقل می‌کنیم:

َّے ا

دعا در قنوت نمازها

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

اگر در نمازی باشی که در آن قنوت باید انجام داد، پس قنوت را پس از تمام‌شدن‌قرائت و پیش از رکوع بجا آور و در آن بگو:

أَللَّهُمَّ أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ الْحَلیمُ الْکَریمُ، لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ‌خداوندا؛ تو خداوندی، معبودی جز تو که بردبار و بزرگواری نیست، خدائی جز تو که‌الْعَلِیُّ الْعَظیمُ، سُبْحانَکَ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِ، وَرَبُّ الْأَرَضینَ‌بلندمرتبه عظیم‌الشأنی نیست، پاک و منزّهی، پروردگار آسمان‌های هفتگانه، و زمین‌های‌السَّبْعِ، وَما فیهِنَّ وَما بَیْنَهُنَّ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ، بِاللَّهِ لَیْسَ‌هفتگانه، و آنچه در آن میان و میان آن است می‌باشی، و پروردگار عرش عظیمی، سوگند به ذات پاکت که

‌کَمِثْلِهِ شَیْ‌ءٌ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَاغْفِرْ لی وَلِوالِدَیّ‌چیزی مانند او نیست، بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و مرا و پدر و مادرم را وَلِجَمیعِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ، إِنَّکَ عَلی ذلِکَ قادِرٌ.⁽¹⁾

و تمام مردان و زنان مؤمن را بیامرز، که تو بر آن توانا هستی.

دعای دیگر در قنوت نمازها

احمد بن علی انصاری گوید: از رجاء بن ابی ضحّاک - که در سفر حضرت امام‌رضاعلیه السلام به خراسان همراه آن حضرت بود - شنیدم که گفت: ... حضرت امام رضاعلیه السلام درهمه نمازها، قنوتش چنین بود:

رَبّ‌اغْفِرْ وَارْحَمْ وَتَجاوَزْ عَمَّا تَعْلَمُ، إِنَّکَ أَنْتَ الْأَعَزُّ الْأَجَلّ‌الأَکْرَمُ.⁽²⁾پروردگارا؛ بیامرز و رحم کن و از آنچه می‌دانی بگذر که تو عزیزتر و باشکوهتر و بزرگوارتری.

دعای قنوت حضرت امام رضاعلیه السلام در نماز جمعه

ابن مقاتل گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

دعای قنوت در نماز عید فطر...

در قنوت نماز جمعه، چه دعایی می‌خوانی؟

عرض کردم: آنچه مردم می‌گویند.

فرمود: تو آنچه را آن‌ها می‌گویند نگو، بلکه این دعا را بخوان:

أَللَّهُمَّ أَصْلِحْ عَبْدَکَ وَخَلیفَتَکَ بِما أَصْلَحْتَ بِهِ أَنْبِیآءَکَ وَرُسُلَکَ،خداوندا؛ برای بنده و جانشین خودت کارسازی کن؛ آنگونه که برای پیامبران و رسولانت به شایستگی کارسازی فرمودی،وَحُفَّهُ بِمَلآئِکَتِکَ، وَأَیِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ مِنْ عِنْدِکَ، وَاسْلُکْهُ مِنْ‌و گرداگرد او فرشتگانت را قرار بده، و او را از ناحیه خود به روح القدس تأیید فرما، و ازبَیْنِ یَدَیْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَداً یَحْفَظُونَهُ مِنْ کُلِّ سُوءٍ، وَأَبْدِلْهُ مِنْ‌پیش رویش و پشت سرش مراقبانی را همراه او گردان تا از هر بدی او را حفظ کنند، و آرامش و آسودگی رابَعْدِ خَوْفِهِ أَمْناً، یَعْبُدُکَ لایُشْرِکُ بِکَ شَیْئاً، وَلاتَجْعَلْ لِأَحَدٍ مِنْ‌جایگزین ترس و بیم او گردان، تا )هر کس( تنها تو را عبادت و بندگی کند، و چیزی را با تو شریک نگرداند، و برای هیچ یک ازخَلْقِکَ عَلی وَلِیِّکَ سُلْطاناً، وَأْذَنْ لَهُ فی جِهادِ عَدُوِّکَ وَعَدُوِّهِ،آفریدگانت بر ولیّت سلطنت قرار مده، و به او اجازه جهاد با کسی که دشمن تو و او است مرحمت فرما، وَاجْعَلْنی مِنْ أَنْصارِهِ، إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.⁽¹⁾

و مرا از یاوران او قرار ده، که تو بی‌گمان بر هر چیز توانایی.

دعای قنوت در نماز عید فطر و قربان

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

... و قنوت )نماز عید فطر و قربان( این است که بگوئی:

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ‌گواهی می‌دهم که خدائی جز خداوند نیست، او یکتا است و شریک ندارد، و اینکه محمّد بنده‌وَرَسُولُهُ. أَللَّهُمَّ أَنْتَ أَهْلَ الْکِبْرِیآءِ وَالْعَظَمَةِ، وَأَهْلَ الْجُودِو فرستاده او است. خداوندا؛ کبریائی و عظمت شایسته تو است، و جود و بخشش

وَالْجَبَرُوتِ، ]وَأَهْلَ الْعَفْوِ وَالْمَغْفِرَةِ[، وَأَهْلَ التَّقْوی وَالرَّحْمَةِ،و بزرگی و جبروت سزاوار تو است و )تو( اهل عفو و آمرزش و اهل تقوا و رحمتی،أَسْأَلُکَ فی هذَا الْیَوْمِ الَّذی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمینَ عیداً، وَلِمُحَمَّدٍاز تو امروز که آن را برای مسلمانان عید و برای )حضرت( محمّدصَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ ذُخْراً وَمَزیداً، أَنْ تُصَلِّیَ عَلَیْهِ وَعَلی الِهِ،- که درود خدا بر او و آل او باد - اندوخته و باعث فزونی قرار دادی می‌خواهم که بر او و آل او درود فرستی،وَأَسْأَلُکَ بِهذَا الْیَوْمِ الَّذی شَرَّفْتَهُ وَکَرَّمْتَهُ وَعَظَّمْتَهُ وَفَضَّلْتَهُ‌و از تو می‌خواهم به )حرمت( امروز که آن را شرافت و کرامت و عظمت و برتری بخشیدی‌بِمُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ، أَنْ تَغْفِرَ لی وَلِجَمیعِ الْمُؤْمِنینَ‌به )حضرت( محمّد - که درود خدا بر او و آل او باد - که مرا و همه مردان‌وَالْمُؤْمِناتِ، وَالْمُسْلِمینَ وَالْمُسْلِماتِ، اَلْأَحْیآءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْواتِ،و زنان باایمان و مردان و زنان مسلمان، مردگان و زندگان آن‌ها را بیامرزی، إِنَّکَ مُجیبُ الدَّعَواتُ، یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

که تو اجابت‌کننده دعاها هستی، ای مهربانترین مهربانان.

ااستغفار در قنوت نماز وتر

دعا در قنوت نماز وتر

احمد بن علی انصاری گوید: از رجاء بن ابی ضحّاک شنیدم که گفت: ... حضرت‌امام رضاعلیه السلام در قنوت نماز وتر هفتاد مرتبه می‌گفت:

أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ. ⁽²⁾

از خدا آمرزش می‌طلبم و از او درخواست توبه می‌نمایم.

و نیز از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمود:

شما را سفارش می‌کنم به نماز شب، هر کس در آخر شب بپاخیزد و هشت‌رکعت نافله شب بخواند، پس از آن، دو رکعت به نیّت نماز شفع و یک رکعت به‌عنوان نماز وتر بجا آورد و در قنوت آن هفتاد مرتبه استغفار کند، خداوند او را ازعذاب قبر و عذاب دوزخ امان بخشد، و عمرش را طولانی گرداند، و روزی او راوسیع و فراوان فرماید.⁽¹⁾

دعا در قنوت نماز وتر

احمد بن علی انصاری گوید: از رجاء بن ابی ضحّاک شنیدم که گفت: ... حضرت‌امام رضاعلیه السلام در قنوت نماز وتر می‌گفت:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ. أَللَّهُمَّ اهْدِنا فیمَنْ هَدَیْتَ،خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست. خدایا؛ ما را هدایت کن در زمره کسانی که هدایتشان کرده‌ای،وَعافِنا فیمَنْ عافَیْتَ، وَتَوَلَّنا فیمَنْ تَوَلَّیْتَ، وَبارِکْ لَنا فیماو به ما عافیت ده در زمره آن‌ها که عافیت بخشیده‌ای، و عهده‌دار ما شو در میان آنهائی که عهده‌دارشان هستی، و در آنچه به ماأَعْطَیْتَ، وَقِنا شَرَّ ما قَضَیْتَ، فَإِنَّکَ تَقْضی وَلایُقْضی عَلَیْکَ، إِنَّهُ‌داده‌ای برکت عنایت کن، و ما را از شرّ آنچه حکم کرده‌ای حفظ کن، که تنها تو حکم می‌کنی و هیچ کس بر تو حکم نمی‌کند، همانالایَذِلُّ مَنْ والَیْتَ، وَلایَعِزُّ مَنْ عادَیْتَ، تَبارَکْتَ رَبُّنا وَتَعالَیْتَ.⁽²⁾کسی که تو او را دوست بداری خوار نمی‌گردد، و آنکه با او دشمن باشی عزّت نمی‌یابد، تو برکت‌آفرین و بلندمرتبه‌ای ای پروردگار.

ادعای قنوت حضرت امام رضا علیه السلام

برای رفع گرفتاری و نجات از شرّ ستمگران

دعای قنوت امام رضاعلیه السلام ...

اَلْفَزَعُ الْفَزَعُ إِلَیْکَ یا ذَا الْمُحاضَرَةِ، وَالرَّغْبَةُ الرَّغْبَةُ إِلَیْکَ یا مَنْ‌پناه بر تو، پناه بر تو ای همه جا حضوردارنده، و میل و اشتیاق به سوی تو است ای آنکه‌بِهِ الْمُفاخَرَةُ، وَأَنْتَ اللَّهُمَّ مُشاهِدُ هَواجِسِ النُّفُوسِ، وَمُراصِدُافتخار و برتری به سبب او است، و تو خداوندا؛ شاهد خطورات و وسوسه‌های نَفْس‌ها، و مراقب‌حَرَکاتِ الْقُلُوبِ، وَمُطالِعُ مَسَرَّاتِ السَّرآئِرِ مِنْ غَیْرِ تَکَلُّفٍ وَلاحرکات دل‌ها، و آگاه از اسرار و پنهان‌کاری‌های باطن‌ها بدون هیچ‌گونه دشواری‌تَعَسُّفٍ، وَقَدْ تَرَی اللَّهُمَّ ما لَیْسَ عَنْکَ بِمُنْطَوٍی، وَلکِنَّ حِلْمَکَ‌و زحمتی هستی، و خداوندا؛ می‌بینی آنچه را که از تو پیچیده نشده و پنهان نمانده است، ولی حلم و بردباری توامَنَ أَهْلَهُ عَلَیْهِ جُرْأَةً وَتَمَرُّداً وَعُتُوّاً وَعِناداً، وَما یُعانیهِ أَوْلِیآؤُکَ‌ایمنی بخشیده به اهل خلاف تا جرأت کنند و سرپیچی و گردنکشی و دشمنی با تو داشته باشند، و )تو می‌بینی( آنچه دوستانت‌مِنْ تَعْفِیَةِ اثارِ الْحَقِّ، وَدُرُوسِ مَعالِمِهِ، وَتَزَیُّدِ الْفَواحِشِ،می‌بینند از نابودی آثار حق و مندرس‌گشتن نشانه‌های آن، و افزایش کارهای زشت،وَاسْتِمْرارِ أَهْلِها عَلَیْها، وَظُهُورِ الْباطِلِ، وَعُمُومِ التَّغاشُمِ،و ادامه‌دادن اهل آن بر آن کارها، و آشکار شدن باطل، و عمومی گشتن ظلم و ستم،وَالتَّراضی بِذلِکَ فِی الْمُعامِلاتِ، وَالْمُتَصَرَّفاتِ مُذْ جَرَتْ بِهِ‌و راضی شدن به آن در داد و ستدها، و آنچه تصرّف می‌شود که این کارالْعاداتُ، وَصارَ کَالْمَفْرُوضاتِ وَالْمَسْنُوناتِ. أَللَّهُمَّ فَبادِرْنا مِنْکَ‌عادّی گشته و مانند واجبات و مستحبّات گردیده است. خداوندا؛ شتاب کن نسبت به ما از جانب خودت‌ب

ِالْعَوْنِ الَّذی مَنْ أَعَنْتَهُ بِهِ فازَ، وَمَنْ أَیَّدْتَهُ لَمْ یَخَفْ لَمْزَ لَمَّازٍ،با کمکی که هر کس را آنگونه کمک کنی رستگار شود، و هر کسی را که تأیید نمائی از عیب‌جوئی دیگران و طعنه آنان نترسد،وَخُذِ الظَّالِمَ أَخْذاً عَنیفاً، وَلاتَکُنْ لَهُ راحِماً وَلا بِهِ رَؤُوفاً. أَللَّهُمّ‌و ستمگر را به شدّت در چنگ خود گرفتار کن، و نسبت به او رحم‌کننده و مهربان نباش. خدایا؛اللَّهُمَّ اللَّهُمَّ بادِرْهُمْ. أَللَّهُمَّ عاجِلْهُمْ. أَللَّهُمَّ لاتُمْهِلْهُمْ. أَللَّهُمّ‌خدایا؛ خدایا؛ در مورد آنان شتاب کن. خداوندا؛ عجله کن. خداوندا؛ مهلت به ایشان مده. خدایا؛غادِرْهُمْ بُکْرَةً وَهَجیرَةً وَسُحْرَةً وَبَیاتاً وَهُمْ نآئِمُونَ، وَضُحیً‌آنان را بامدادان، و در وسط روز، و در سحرها، و شب‌هنگام که در خوابند، و در میان روز که سرگرمندوَهُمْ یَلْعَبُونَ، وَمَکْراً وَهُمْ یَمْکُرُونَ، وَفُجْأَةً وَهُمْ امِنُونَ. أَللَّهُمّ‌و مشغولند گرفتارشان کن، و در مقابل مکر و حیله آنان بر آنان مکر کن، و در حالیکه در ایمنی و آرامش‌اند ناگهان بر آنان هجوم آور. خداوندا؛بَدِّدْهُمْ، وَبَدِّدْ أَعْوانَهُمْ، وَافْلُلْ أَعْضادَهُمْ، وَاهْزِمْ جُنُودَهُمْ،آنان را و یارانشان را پراکنده ساز، و هم‌دستان و یاورانشان را شکست بده، و لشکریان ایشان را فراری بده،وَافْلُلْ حَدَّهُمْ، وَاجْتَثَّ سَنامَهُمْ، وَأَضْعِفْ عَزآئِمَهُمْ. أَللَّهُمّ‌و لبه تیز شمشیرشان را بشکن، و سران و مهتران آنان را ریشه‌کن ساز، و پایداری و سرسختی ایشان را دچار ضعف گردان. خداوندا؛امْنَحْنا أَکْتافَهُمْ، وَمَلِّکْنا أَکْنافَهُمْ، وَبَدِّلْهُمْ بِالنِّعَمِ النِّقَمَ، وَبَدِّلْناشانه‌های ایشان را برای ما ببند، و ما را مالک سرزمین‌هایشان گردان، و نعمت‌های آنان را به گرفتاری و بلا تبدیل کن، و ترس مامِنْ مُحاذَرَتِهِمْ وَبَغْیِهِمُ السَّلامَةَ، وَاغْنِمْناهُمْ أَکْمَلَ الْمَغْنَمِ. أَللَّهُمّ‌را از ایشان و ستم ایشان به سلامتی و امنیّت مبدّل گردان، و کامل‌ترین غنیمت‌ها را از آنان به ما برسان. خداوندا؛لاتَرُدَّ عَنْهُمْ بَأْسَکَ الَّذی إِذا حَلَّ بِقَوْمٍ فَسآءَ صَباحُ الْمُنْذَرینَ.⁽¹⁾از آنان بازمدار خشم و عذاب خود را؛ همان عذابی که به هر گروهی برسد، روزگار آنان را سیاه می‌گرداند.

دعای قنوت در نماز کسوف

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

در قنوت )نماز کسوف( می‌خوانی:

إِنَّ اللَّهَ یَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِی السَّماواتِ وَمَنْ فِی الْأَرْضِ، وَالشَّمْسُ‌همانا هر کس که در آسمان‌ها و هر کس که در زمین است و خورشیدوَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوابُّ وَکَثیرٌ مِنَ النَّاسِ، وَکَثیرٌو ماه و ستارگان و درختان و جانوران و بسیاری از مردم برای خدا سجده می‌کنند، و بسیاری‌حَقَّ عَلَیْهِمُ الْعَذابُ. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ. أَللَّهُمّ‌عذاب بر آنان سزاوار گشته است. خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست. خداوندا؛لاتُعَذِّبْنا بِعَذابِکَ، وَلاتَسْخُطْ عَلَیْنا بِسَخَطِکَ، وَلاتُهْلِکْناما را به عذاب خود عذاب مکن، و به خشم خود گرفتار مساز، و به غضب خویش هلاک‌بِغَضَبِکَ، وَلاتَأْخُذْنا بِما فَعَلَ السُّفَهآءُ مِنَّا، وَاعْفُ عَنَّا، وَاغْفِرْمگردان، و به آنچه سفیهان و نابخردان ما انجام می‌دهند ما را مؤاخذه مفرما، و ما را ببخش، و )گناهان( لَنا، وَاصْرِفْ عَنَّا الْبَلآءَ، یا ذَا الْمَنِّ وَالطَّوْلِ.⁽¹⁾

ما را بیامرز، و بلا را از ما دور گردان، ای دارنده لطف و احسان.

بخش ششم

هشت دعا و ذکر از ادعیه و اذکار بعد از نمازهای واجب

در این بخش، هشت دعا و ذکر از دعاها و اذکاری را که پس از نمازهای واجب‌خوانده می‌شوند، نقل می‌کنیم:

دعای بعد از نماز صبح

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده‌اند:

کسی که پس از نماز صبح این دعا را بخواند، حاجتی را درخواست نمی‌کند مگرآنکه برایش میسّر گردد و خداوند او را کفایت فرماید:

بِسْمِ اللَّهِ وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ، «وَاُفَوِّضُ أَمْری إِلَی اللَّهِ‌بنام خدا، و درود و رحمت خداوند بر محمّد و آل او باد، «و کار خویش را به خدا واگذار می‌کنم،إِنَّ اللَّهَ بَصیرٌ بِالْعِبادِ فَوَقیهُ اللَّهُ سَیِّئاتِ ما مَکَرُوا»⁽¹⁾، «لا إِلهَ‌که خداوند نسبت به بندگان بینا است پس خدا او را از بدی‌های آنچه درباره‌اش نیرنگ زدند نگهداشت»، «خدایی جز

إِلّا أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّیْناهُ‌تو نیست، تو پاک و منزّهی، همانا من از ستمکاران می‌باشم پس ندای او را پاسخ گفتیم و او رامِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنینَ»⁽¹⁾، «حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکیلُ از غمّ و غصّه رهانیدیم و همان‌گونه مؤمنان را نجات می‌بخشیم»، «خدا ما را بس است و او خوب دفاع‌کننده و پشتیبانی است فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ»⁽²⁾، ما شآءَ اللَّهُ،پس به نعمت خداوند و فضل و احسان او که هیچ بدی به او نرسد دگرگون گشتند»، آنچه خدا بخواهد )همان شود(،لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ، ما شآءَ اللَّهُ لا ما شآءَ النَّاسُ، ما شآءَهیچ جنبش و نیرویی جز به سبب خداوند نیست، آنچه خدا خواهد )همان شود( نه آنچه مردم بخواهند، آنچه‌اللَّهُ وَإِنْ کَرِهَ النَّاسُ. حَسبِیَ الرَّبُّ مِنَ الْمَرْبُوبینَ، حَسْبِیَ الْخالِقُ‌خدا بخواهد )همان شود( گرچه مردم را خوش‌آیند نباشد. پرورش‌دهنده مرا از پرورش‌یافتگان کفایت می‌کند، آفریننده مرامِنَ الْمَخْلُوقینَ، حَسْبِیَ الرَّازِقُ مِنَ الْمَرْزُوقینَ، حَسْبِیَ اللَّهُ رَبّ‌از آفریده‌شدگان کفایت می‌کند، روزی‌دهنده مرا از روزی‌خواران کفایت می‌کند، خداوندی که پروردگاردعا ... برای درخواست روزی

الْعالَمینَ، حَسْبی مَنْ هُوَ حَسْبی، ]حَسْبی[ مَنْ لَمْ یَزَلْ حَسْبی،جهانیان است مرا بس است، او که کفایت‌کننده است مرا، برایم کافی است، آنکه پیوسته مرا کفایت می‌کند برایم کافی است،حَسْبی مَنْ کانَ مُذْ کُنْتُ لَمْ یَزَلْ حَسْبی، حَسْبِیَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّاآنکه از ابتدایی که بوده‌ام مرا کفایت کرده برایم کافی است، خدا مرا بس است، جز او خدایی و معبودی نیست، هُوَ، عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ. ⁽³⁾

بر او توکّل نمودم، و او پروردگار عرش بزرگ است.

دعا بعد از هر نماز واجب برای درخواست روزی

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

برای درخواست روزی بعد از هر نماز واجب بگو:

یا مَنْ یَمْلِکُ حَوآئِجَ السَّآئِلینَ، وَیَعْلَمُ ضَمیرَ الصَّامِتینَ، لِکُلّ‌ای آنکه حاجت درخواست کنندگان را مالکی و در اختیار تو است، و از درون و باطن خاموششان و خاطر آنها آگاهی، برای هرمَسْأَلَةٍ مِنْکَ سَمْعٌ حاضِرٌ وَجَوابٌ عَتیدٌ، وَلِکُلِّ صامِتٍ مِنْکَ‌درخواستی از تو شنیدنی حاضر و جوابی آماده است، و برای هر ساکتی‌عِلْمٌ باطِنٌ مُحیطٌ. أَسْأَلُکَ بِمَواعیدِکَ الصَّادِقَةِ، وَأَیادیکَ‌علم و دانش به باطن و فراگیر است. از تو می‌خواهم به وعده‌های راست و درستت، و نعمت‌های‌الْفاضِلَةِ، وَرَحْمَتِکَ الْواسِعَةِ، وَسُلْطانِکَ الْقاهِرِ، وَمُلْکِکَ الدَّآئِمِ،افزونت، و رحمت وسیع و فراگیرت، و قدرت چیره‌شونده‌ات، و فرمانروایی همیشگی‌ات،وَکَلِماتِکَ التَّامَّاتِ. یا مَنْ لاتَنْفَعُهُ طاعَةُ الْمُطیعینَ، وَلایَضُرُّهُ‌و کلمات کاملت. ای کسی که فرمانبرداری اهل طاعت به تو سودی نمی‌بخشد،مَعْصِیَةُ الْعاصینَ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ، وَارْزُقْنی مِنْ فَضْلِکَ،و نافرمانی اهل معصیت به تو ضرری نمی‌زند، بر محمّد و آل او درود فرست، و از فضل و احسانت به من روزی بده،وَأَعْطِنی فیما تَرْزُقُنِی الْعافِیَةَ ، بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾و در آنچه روزی می‌دهی عافیت عطا کن، به رحمتت ای مهربانترین مهربانان.

ذکر «یا رَحمن یا رَحیم»بعد از هر نماز

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

هر فرد باایمان بعد از هر نماز، دویست و نود و هشت مرتبه با نیّت خالص وتوجّه به خدا و معنی آن بگوید: «یا رَحْمنُ یا رَحیمُ»، جمله مردمان‌او را دوست دارند و اهل تحقیق گردد.⁽¹⁾

ذکر بعد از نماز صبح

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

کسی که بعد از نماز صبح، صد مرتبه بگوید:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ، لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ.بنام خداوند بخشنده مهربان، هیچ جنبش و نیرویی جز به سبب خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست.

این نزدیک‌تر است به اسم اعظم از سیاهی چشم به سفیدی آن، و اسم اعظم‌در آن داخل گشته است.⁽²⁾

ذکر بعد از نماز صبح و مغرب

اذکر دیگر بعد از نماز صبح

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر کس هر روز پس از نماز صبح، اسم «یا عَزیزُ» را چهل و یک مرتبه باایمان و نیّت خالص و توجّه به خدا و معنی آن بخواند، محتاج خلق نگردد و درمیان مردمان عزیز و مکرّم باشد.⁽¹⁾

اذکر بعد از نماز صبح و نماز مغرب

اسماعیل بن همام از حضرت امام رضاعلیه السلام و آن حضرت از امیرالمؤمنین‌علیه السلام‌روایت کرده‌اند که فرمود:

هر کس بعد از نماز مغرب و نماز صبح - پیش از آنکه صحبت کند - هفت مرتبه‌بگوید:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ، وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ.بنام خداوند بخشنده مهربان، و هیچ جنبش و نیرویی جز به سبب خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست.

خداوند هفتاد نوع از انواع بلا را که کمترین آن‌ها جذام و برص و شرّ سلطان وشیطان است، از او برطرف کند.⁽²⁾

ذکر بعد از نماز عصر

رجاء بن ابی ضحّاک گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام در راه خراسان که بودند، بعد ازسلام نماز عصر در مصلاّی خود می‌نشست و تسبیح و تمجید و تکبیر و تهلیل‌فراوان می‌گفتند و آنگاه سجده شکر می‌نمود و در آن، صد مرتبه می‌گفت:

«حَمْداً للَّهِِ»؛ «حمد و سپاس مخصوص خداوند است».⁽¹⁾

ذکر دیگر بعد از نماز عصر

محمّد بن فضیل صیرفی از حضرت امام رضاعلیه السلام، و آن حضرت از پدرانش‌علیهم السلام، ازرسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده‌اند که پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم به شخصی فرمود:

دعابعدازنمازجناب‌جعفرطیّار

هنگامی که نماز عصر را بجا آوردی، هفتاد و هفت مرتبه استغفار بگو و از خداطلب آمرزش کن، خداوند گناه هفتاد و هفت سال تو را فرو ریزد.

عرض کرد: اگر من هفتاد و هفت سال عمر نکنم.

فرمود: تو و پدرت را.

عرض کرد: اگر من و پدرم باهم هفتاد و هفت سال عمر نکنیم.

فرمود: تو و پدر و مادرت را.

عرض کرد: اگر باز هم هفتاد و هفت سال نشود.

فرمود: تو و پدر و مادر و خویشاوندات را شامل شود.⁽²⁾

بخش هفتم

هشت دعا

از ادعیه بعد از نمازهای مستحبّ

در این بخش، هشت دعا از دعاهایی را که پس از نمازهای مستحبّ خوانده‌می‌شوند، نقل می‌کنیم:

دعا بعد از نماز جناب جعفر طیّار

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

بر تو باد به نماز جعفر بن ابی طالب؛ زیرا در آن، فضل و فضیلت فراوانی است.

... هر زمانی که اراده کردی این نماز را بخوانی تکبیر بگو، و قرائت نماز را شروع کن، )وبا همان کیفیّتی که قبلاً بیان شد آن را انجام بده( و هنگامی که نماز را به پایان‌رساندی، این دعا را بخوان:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ کُلِّ ما سَأَلَکَ بِهِ مُحَمَّدٌ وَالُهُ، وَأَسْتَعیذُخداوندا؛ از تو می‌خواهم از هر چه که محمّد و آل او از تو درخواست نمودند، و به تو پناه می‌برم‌بِکَ مِنْ کُلِّ مَا اسْتَعاذَ مِنْهُ مُحَمَّدٌ وَالُهُ. أَللَّهُمَّ أَعْطِنی مِنْ کُلّ‌از همه آنچه محمّد و آل او از آن )به تو( پناه می‌بردند. خداوندا؛ از میان همه‌

خَیْرٍ خَیْراً، وَاصْرِفْ عَنّی کُلَّ ما قَضَیْتَ مِنْ شَرٍّ أَوْ فِتْنَةٍ، وَاغْفِرْخیرها و خوبی‌ها بهترین را به من عطا کن، و هر آنچه بدی یا فتنه مقدّر کرده‌ای از من دور گردان، و بیامرزلی ما تَعْلَمُ مِنّی وَما قَدْ أَحْصَیْتَ عَلَیَّ مِنْ ذُنُوبی، وَاقْضِ‌مرا از آنچه از من می‌دانی و آنچه از گناهان من شماره نموده‌ای، و برآورده سازحَوآئِجی ما لَکَ فیهِ رِضاً وَلی فیهِ صَلاحٌ، یا ذَا الْمَنِّ وَالْفَضْلِ،از حاجت‌های من آنچه خشنودی تو در آن است و مصلحت من می‌باشد، ای دارنده لطف و احسان،وَسِّعْ عَلَیَّ فِی الرِّزْقِ وَالْأَجَلِ، وَاکْفِنی ما أَهَمَّنی مِنْ أَمْرِ دُنْیایَ‌در روزی و عُمر من وسعت بده، و آنچه مرا نگران ساخته از امور دنیا وَاخِرَتی، إِنَّکَ أَنْتَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.⁽¹⁾

و آخرتم کفایتم کن، که تنها تو بر هر چیزی توانا هستی.

ادعای فرَج، بعد از نماز حاجت

دعای فرَج بعد از نماز حاجت

این دعا بعد از دو رکعت نماز حاجت خوانده می‌شود که از حضرت امام رضاعلیه السلام‌روایت شده است. چون سلام نماز را گفتی، این دعا را بخوان در حالی‌که ایستاده‌باشی:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ، خالِقُ الْخَلْقِ،گواهی می‌دهم که خدائی و معبودی جز خداوند نیست، او یگانه است و شریکی برایش نیست، آفریننده هستی‌وَقاسِمُ الرِّزْقِ، وَفالِقُ الْإِصْباحِ، وَجاعِلُ اللَّیْلِ سَکَناً، وَالشَّمْسِ‌و تقسیم‌کننده رزق و روزی است، و شکافنده صبح )و آشکارکننده( آن است، و شب را مایه آرامش، و خورشید

وَالْقَمَرِ حُسْباناً، ذلِکَ تَقْدیرُ الْعَزیزِ الْعَلیمِ، لا إِلهَ إِلّا هُوَ الْعَزیزُو ماه را وسیله شمردن )و حساب روزها( قرار داده. آن، اندازه‌گیری شخص نیرومند آگاه است، خدایی جز او نیست که قوی‌الْحَکیمُ. وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، وَوَلِیُّهُ وَنَبِیُّهُ،و صاحب حکمت است. و گواهی می‌دهم که )حضرت( محمّد بنده و فرستاده او است، و کارگزار و پیامبر او است،وَخَلیلُهُ وَصَفِیُّهُ، وَحَبیبُهُ وَخالِصَتُهُ، وَخاصَّتُهُ مِنْ خَلْقِهِ، وَأَمینُهُ‌و یار و برگزیده، و دوست و مخلص او است، و از میان آفریدگانش مقام مخصوص و ویژه‌ای دارد، و امانتدار اوعَلی وَحْیِهِ، أَرْسَلَهُ بِالْهُدی وَدینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّهِ‌بر وحیش است، او را به هدایت و دین و آئین حقّ فرستاده است، تا او را بر تمام ادیان پیروز گرداندوَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ، بَشیراً وَنَذیراً، وَداعِیاً إِلَی اللَّهِ بِإِذْنِهِ،گرچه مشرکان نپسندند و خوش‌آیند آن‌ها نباشد، او بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده، و به فرمان خدا دعوت‌کننده بسوی او است،وَسِراجاً مُنیراً، صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَعَلی أَهْلِ بَیْتِهِ الَّذینَ أَذْهَبَ اللَّهُ‌و چراغ نوردهنده و روشنی‌بخش است، درود و رحمت خدا بر او و اهل بیتش باد که خدا هر گونه‌عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهَّرَهُمْ تَطْهیراً. یا مُقَوِّیَ کُلِّ ذَلیلٍ، وَمُعِزَّآلودگی و پلیدی را از وجودشان دور نموده و آنان را پاک و پاکیزه گردانیده است. ای نیرودهنده به هر خوارشده؛ و عزّت‌دهنده‌الْمُؤْمِنینَ، وَمُذِلَّ الْجَبَّارینَ، قَدْ وَحَقِّکَ بَلَغَ مِنِّی الْمَجْهُودُ،به اهل ایمان، و ذلیل‌کننده زورگویان؛ به حقّ تو سوگند که تلاش و کوشش من به نهایت رسیده،فَفَرِّجْ عَنّی یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ. یا مُفَرِّجُ، اَلْفَرَجَ؛ یا کَریمُ،پس گشایشی در کارم ایجاد کن، ای از همه مهربانان مهربانتر. ای گشایش‌دهنده، گشایش؛ ای بزرگوار،اَلْفَرَجَ؛ یا عَزیزُ، اَلْفَرَجَ؛ یا جَبَّارُ، اَلْفَرَجَ؛ یا رَحْمانُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای نیرومند، گشایش؛ ای قدرتمند، گشایش؛ ای رحم کننده، گشایش؛ ای‌رَحیمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا جَلیلُ، اَلْفَرَجَ؛ یا جَمیلُ، اَلْفَرَجَ؛ یا کَفیلُ،مهربان، گشایش؛ ای بزرگ‌مرتبه، گشایش؛ ای نیکوسیرت، گشایش؛ ای عهده‌دار امور،اَلْفَرَجَ؛ یا مُنیلُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُقیلُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُجیرُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای برخوردارکننده، گشایش؛ ای نادیده‌گیرنده، گشایش؛ ای پناه‌دهنده، گشایش؛ ای

‌خَبیرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُنیرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُبَلِّغُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُدیلُ، اَلْفَرَجَ؛آگاه، گشایش؛ ای روشن‌بخش، گشایش؛ ای رساننده، گشایش؛ ای توجّه‌دهنده، گشایش؛یا مُحیلُ، اَلْفَرَجَ؛ یا کَبیرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا قَدیرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا بَصیرُ،ای تغییردهنده، گشایش؛ ای بزرگ، گشایش؛ ای توانا گشایش؛ ای بینا،اَلْفَرَجَ؛ یا بَرُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا طُهْرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا طاهِرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا قاهِرُ،گشایش؛ ای نیکوکار، گشایش؛ ای پاک، گشایش؛ ای پاک‌کننده، گشایش؛ ای چیره‌شونده،اَلْفَرَجَ؛ یا ظاهِرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا باطِنُ، اَلْفَرَجَ؛ یا ساتِرُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای آشکار، گشایش؛ ای پنهان، گشایش؛ ای پوشاننده، گشایش؛ ای‌مُحیطُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُقْتَدِرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا حَفیظُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَجَبِّرُ،دربرگیرنده، گشایش؛ ای توانمند، گشایش؛ ای حفظکننده، گشایش؛ ای قدرتمند،اَلْفَرَجَ؛ یا قَریبُ، اَلْفَرَجَ؛ یا وَدُودُ، اَلْفَرَجَ؛ یا حَمیدُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای نزدیک، گشایش؛ ای دوستدار، گشایش؛ ای ستوده، گشایش؛ ای‌مَجیدُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُبْدِئُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُعیدُ، اَلْفَرَجَ؛ یا شَهیدُ،شکوهمند، گشایش؛ ای آغازکننده، گشایش؛ ای بازگرداننده، گشایش؛ ای گواه،اَلْفَرَجَ؛ یا مُحْسِنُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُجْمِلُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُنْعِمُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای احسان‌کننده، گشایش؛ ای نیکوکار، گشایش؛ ای نعمت‌دهنده، گشایش؛ ای‌مُفْضِلُ، اَلْفَرَجَ؛ یا قابِضُ، اَلْفَرَجَ؛ یا باسِطُ، اَلْفَرَجَ؛ یا هادی،افزونی‌بخش، گشایش؛ ای گیرنده، گشایش؛ ای گستراننده، گشایش؛ ای هدایت‌کننده،اَلْفَرَجَ؛ یا مُرْسِلُ، اَلْفَرَجَ؛ یا دافِعُ، اَلْفَرَجَ؛ یا رافِعُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای فرستنده، گشایش؛ ای دورکننده، گشایش؛ ای برطرف‌کننده، گشایش؛ ای‌باقی، اَلْفَرَجَ؛ یا واقی، اَلْفَرَجَ؛ یا خَلّاقُ، اَلْفَرَجَ؛ یا وَهَّابُ،ماندگار، گشایش؛ ای نگهدارنده، گشایش؛ ای بسیارآفریننده، گشایش؛ ای بخشنده،اَلْفَرَجَ؛ یا تَوَّابُ، اَلْفَرَجَ؛ یا فَتَّاحُ، اَلْفَرَجَ؛ یا نَفَّاحُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای بسیار توبه‌پذیر، گشایش؛ ای گشاینده، گشایش؛ ای وزنده رحمت، گشایش؛ ای

‌مُرْتاحُ، اَلْفَرَجَ؛ یا نَفَّاعُ، اَلْفَرَجَ؛ یا رَؤُوفُ، اَلْفَرَجَ؛ یا عَطُوفُ،راحتی‌بخش، گشایش؛ ای بسیار سودرساننده، گشایش؛ ای بسیار مهربان، گشایش؛ ای بامحبّت،اَلْفَرَجَ؛ یا کافی، اَلْفَرَجَ؛ یا شافی، اَلْفَرَجَ؛ یا مُعافی، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای کفایت‌کننده، گشایش؛ ای شفادهنده، گشایش؛ ای عافیت‌دهنده، گشایش؛ ای‌مُکافی، اَلْفَرَجَ؛ یا وَفِیُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُهَیْمِنُ، اَلْفَرَجَ؛ یا سَلامُ،پاداش‌دهنده، گشایش؛ ای وفاکننده، گشایش؛ ای نگهبان، گشایش؛ ای سلامتی‌بخش،اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَکَبِّرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُؤْمِنُ، اَلْفَرَجَ؛ یا أَحَدُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای صاحب رفعت و عظمت، گشایش؛ ای ایمنی‌دهنده، گشایش؛ ای یکتا، گشایش؛ ای‌صَمَدُ، اَلْفَرَجَ؛ یا نُورُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُدَبِّرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا فَرْدُ، اَلْفَرَجَ؛ یابی‌نیاز، گشایش؛ ای روشنی‌دهنده، گشایش؛ ای تدبیرکننده، گشایش؛ ای فرد، گشایش؛ ای‌وَتْرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا ناصِرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُونِسُ، اَلْفَرَجَ؛ یا باعِثُ، اَلْفَرَجَ؛تنها، گشایش؛ ای یاری‌کننده، گشایش؛ ای مونس، گشایش؛ ای برانگیزنده، گشایش؛یا وارِثُ، اَلْفَرَجَ؛ یا عالِمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا حاکِمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا بارِئُ،ای ارث‌برنده، گشایش؛ ای دانا، گشایش؛ ای حکم‌کننده، گشایش؛ ای به وجودآورنده،اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَعالی، اَلْفَرَجَ؛ یا مُصَوِّرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُجیبُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای بلندمرتبه، گشایش؛ ای صورت‌آفرین، گشایش؛ ای اجابت‌کننده، گشایش؛ ای‌قآئِمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا دآئِمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا عَلیمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا حَکیمُ، اَلْفَرَجَ؛ یابرپادارنده، گشایش؛ ای جاودان، گشایش؛ ای بسیار دانا، گشایش؛ ای صاحب حکمت، گشایش؛ ای‌جَوادُ، اَلْفَرَجَ؛ یا بارُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا سارُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا عَدْلُ، اَلْفَرَجَ؛ یادارنده جود و بخشش، گشایش؛ ای نیکوکار، گشایش؛ ای خشنودکننده، گشایش؛ ای عدالت‌پیشه، گشایش؛ ای‌فاضِلُ، اَلْفَرَجَ؛ یا دَیَّانُ، اَلْفَرَجَ؛ یا حَنَّانُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مَنَّانُ، اَلْفَرَجَ؛صاحب فضل و برتری، گشایش؛ ای جزادهنده گشایش؛ ای بسیار دلسوز و رحم‌کننده، گشایش؛ ای زیاد لطف‌کننده، گشایش؛ یا سَمیعُ، اَلْفَرَجَ؛ یا خَفِیُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُعینُ، اَلْفَرَجَ؛ یا ناشِرُ،ای شنوا، گشایش؛ ای پنهان، گشایش؛ ای مددکار، گشایش؛ ای پراکنده‌کننده،

الْفَرَجَ، یا غافِرُ، اَلْفَرَجَ، یا قَدیمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُسَهِّلُ اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای آمرزنده، گشایش؛ ای بی‌آغاز، گشایش؛ ای آسان‌کننده، گشایش؛ ای‌مُیَسِّرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُمیتُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُحْیی، اَلْفَرَجَ؛ یا نافِعُ،مهیّاکننده، گشایش؛ ای میراننده، گشایش؛ ای زنده‌کننده، گشایش؛ ای فایده‌دهنده،اَلْفَرَجَ؛ یا رازِقُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُسَبِّبُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُغیثُ، اَلْفَرَجَ؛گشایش؛ ای روزی‌دهنده، گشایش؛ ای سبب‌ساز، گشایش؛ ای فریادرس، گشایش؛یا مُغْنی، اَلْفَرَجَ؛ یا مُقْنی، اَلْفَرَجَ؛ یا خالِقُ، اَلْفَرَجَ؛ یا راصِدُ،ای بی‌نیازکننده، گشایش؛ ای مال‌دارکننده، گشایش؛ ای آفریننده، گشایش؛ ای کمین‌کننده،اَلْفَرَجَ؛ یا حاضِرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا جابِرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا حافِظُ، اَلْفَرَجَ؛ یاگشایش؛ ای حضوردارنده، گشایش؛ ای جبران‌کننده، گشایش؛ ای نگهدارنده، گشایش؛ ای‌شَدیدُ، اَلْفَرَجَ، یا غِیاثُ، اَلْفَرَجَ؛ یا عآئِذُ، اَلْفَرَجَ؛ یا اَللَّهُ، اَلْفَرَجَ؛شدید، گشایش؛ ای دادرس، گشایش؛ ای پناه‌دهنده، گشایش؛ ای خداوند، گشایش؛یا عَظیمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا حَیُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا قَیُّومُ، اَلْفَرَجَ؛ یا عالی،ای باعظمت، گشایش؛ ای زنده، گشایش؛ ای پاینده، گشایش؛ ای برتر،اَلْفَرَجَ؛ یا رَبُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا أَعْظَمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا أَعَزُّ اَلْفَرَجَ؛ یا أَجَلُّ،گشایش؛ ای پروردگار، گشایش؛ ای عظیمتر، گشایش؛ ای عزیزتر، گشایش؛ ای بزرگ‌مرتبه‌تر،اَلْفَرَجَ؛ یا غَنِیُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا أَکْبَرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا أَزَلِیُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا أَوَّلُ،گشایش؛ ای بی‌نیاز، گشایش؛ ای بزرگتر، گشایش؛ ای همیشگی، گشایش؛ ای نخست بدون ابتدا،اَلْفَرَجَ؛ یا اخِرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا حَقُّ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُبینُ، اَلْفَرَجَ؛ یا یَقینُ،گشایش؛ ای آخر بدون نهایت، گشایش؛ ای حقّ مطلق و ثابت، گشایش؛ ای آشکار، گشایش؛ ای یقین بدون شبهه،اَلْفَرَجَ؛ یا مالِکُ، اَلْفَرَجَ؛ یا قُدُّوسُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَقَدِّسُ، اَلْفَرَجَ؛گشایش؛ ای صاحب‌اختیار، گشایش؛ ای منزّه از هر گونه عیب، گشایش؛ ای پاک از هر گونه نقص، گشایش؛یا واحِدُ، اَلْفَرَجَ؛ یا أَحَدُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَوَحِّدُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُمِدُّ،ای یکتا، گشایش؛ ای بی‌همتا، گشایش؛ ای یگانه، گشایش؛ ای ادامه‌دهنده،

اَلْفَرَجَ؛ یا قَهَّارُ، اَلْفَرَجَ؛ یا راحِمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُفَضِّلُ، اَلْفَرَجَ؛گشایش؛ ای صاحب قهر و غلبه، گشایش؛ ای رحم‌کننده، گشایش؛ ای برتری‌دهنده، گشایش؛یا مُتَرَحِّمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا قاصِمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُکْرِمُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُعَلِّمُ،ای ترحّم‌کننده، گشایش؛ ای درهم‌شکننده، گشایش؛ ای گرامی‌دارنده، گشایش؛ ای آموزنده،اَلْفَرَجَ؛ یا مُصْطَفی، اَلْفَرَجَ؛ یا مُزَکّی، اَلْفَرَجَ؛ یا وافی، اَلْفَرَجَ؛گشایش؛ ای برگزیننده، گشایش؛ ای پاک‌کننده، گشایش؛ ای وفاکننده، گشایش؛یا کاشِفُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُصَرِّفُ، اَلْفَرَجَ؛ یا داعی، اَلْفَرَجَ؛ یا مَرْجُوُّ،ای برطرف‌کننده )اندوه(، گشایش؛ ای دگرگون‌کننده، گشایش؛ ای دعوت‌کننده، گشایش؛ ای مایه امید،اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَجاوِزُ، اَلْفَرَجَ؛ یا فاتِحُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مَلیکُ، اَلْفَرَجَ؛گشایش؛ ای گذشت‌کننده، گشایش؛ ای فتح‌کننده، گشایش؛ ای دارنده هستی، گشایش؛یا مُقَدِّرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُؤَلِّفُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُمَهِّدُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُؤَیِّدُ،ای اندازه‌گیری‌کننده، گشایش؛ ای گردآورنده، گشایش؛ ای آماده‌کننده، گشایش؛ ای تأییدکننده،اَلْفَرَجَ؛ یا شاهِدُ، اَلْفَرَجَ؛ یا صادِقُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُصَدِّقُ، اَلْفَرَجَ؛گشایش؛ ای گواه، گشایش؛ ای راستگو، گشایش؛ ای تصدیق‌کننده، گشایش؛یا مُدْرِکُ، اَلْفَرَجَ؛ یا سابِقُ، اَلْفَرَجَ؛ یا عَوْنُ، اَلْفَرَجَ؛ یا لَطیفُ،ای دریابنده، گشایش؛ ای سبقت‌گیرنده، گشایش؛ ای یاری‌دهنده، گشایش؛ ای لطف‌کننده،اَلْفَرَجَ؛ یا رَقیبُ، اَلْفَرَجَ؛ یا فاطِرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُفْنی، اَلْفَرَجَ؛گشایش؛ ای مراقب و دیدبان، گشایش؛ ای پدیدآورنده )و بروزدهنده استعدادها(، گشایش، ای از بین‌برنده، گشایش؛یا مُسَخِّرُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُمَجِّدُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مَعْبُودُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مَدْعُوُّ،ای تسخیرکننده، گشایش؛ ای شکوهمندکننده، گشایش؛ ای پرستش‌شده، گشایش؛ ای خوانده‌شده،اَلْفَرَجَ؛ یا مَرْهُوبُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُسْتَعانُ، اَلْفَرَجَ؛ یا مُلْتَجِئُ، اَلْفَرَجَ؛گشایش؛ ای ترسناک، گشایش؛ ای یاری‌رسان، گشایش؛ ای پناه‌دهنده، گشایش؛یا کَهْفُ، اَلْفَرَجَ؛ یا عُدَّةُ، اَلْفَرَجَ؛ یا ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ. أَللَّهُمّ‌ای پناهگاه، گشایش؛ ای سرمایه و ساز و برگ، گشایش؛ ای صاحب بزرگی و بزرگواری. خداوندا؛

بِحَقِّ هذِهِ الْأَسْمآءِ الْحُسْنی، وَالْکَلِماتِ الْعُلْیا، وَبِحَقِّ «بِسْمِ اللَّهِ‌به حقّ این نام‌های نیکو، و کلمات بلندمرتبه، و به حقّ )سوره توحید( «بنام خداوندالرَّحْمنِ الرَّحیمِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اَللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ یَلِدْ وَلَمْ‌بخشنده مهربان بگو او خداوندی است یکتا خداوند بی‌نیاز است تولّد نیافته و از اویُولَدْ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ»⁽¹⁾، أَهْلِکْ عَدُوَّ مُحَمَّدٍ وَالِ‌چیزی متولّد نشده و هیچ کس شبیه او نمی‌باشد»، دشمن محمّد و آل محمّد را به هلاکت برسان‌مُحَمَّدٍ. أَللَّهُمَّ إِنْ کانَ فُلانٌ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ‌و نابود کن. خداوندا؛ اگر فلانی دشمن خدا و دشمن رسول خدا - که درود خداعَلَیْهِ وَالِهِ وَأَهْلِ بَیْتِهِ وَذُرِّیَّتِهِ وَشیعَتِهِ، جَحَدَ حَقّاً، وَادَّعی باطِلاً،بر او و آل او باد - و )دشمن( اهل بیت آن حضرت و فرزندان و شیعیانش باشد، حقّی را انکار کرده، و باطلی را ادّعا نموده است،فَأَنْزِلْ عَلَیْهِ حُسْباناً مِنَ السَّمآءِ وَعَذاباً عاجِلاً، امینَ امینَ‌بر او صاعقه‌ای از آسمان و عذابی فوری نازل گردان، اجابت کن، اجابت کن،امینَ رَبَّ الْعالَمینَ، وَأَمانَ الْخآئِفینَ، أَدْرِکْنا فی هذِهِ الْحاجَةِ،اجابت کن پروردگار جهانیان، و ایمنی‌بخش بیمناکان، ما را در مورد این حاجت دریاب،وَأَغِثْنا یا إِلهی بِحَقِّ مَلآئِکَتِکَ الْمُقَرَّبینَ، وَأَنْبِیآئِکَ الْمُرْسَلینَ‌و به فریاد ما برس ای خدای من؛ به حقّ فرشتگان مقرّبت و پیامبران فرستاده شده‌الْمُطَهَّرینَ، وَبِشَفاعَةِ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ. أَللَّهُمّ‌پاکت، و به شفاعت پیامبرت )حضرت( محمّد که درود خدا بر او و آل او باد. خداوندا؛إِنّی أَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِنَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ، یا أَبَا الْقاسِمِ‌من به واسطه پیامبرت )حضرت( محمّد - که درود خدا بر او و آل او باد - به سوی تو توجّه پیدا می‌کنم، ای ابوالقاسم؛یا رَسُولَ اللَّهِ، یا إِمامَ الرَّحْمَةِ، إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ،ای رسول خدا؛ ای پیشوای رحمت؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده،وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ‌و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته، و تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش حاجت‌های‌مان1.

یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. یا أَبَامقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ای اباالْحَسَنِ، یا عَلِیَّ بْنَ أَبی طالِبٍ، یا أَمیرَالْمُؤْمِنینَ، یا حُجَّةَ اللَّهِ‌الحسن؛ ای علیّ بن ابی طالب؛ ای امیر مؤمنان؛ ای حجّت خداوندعَلی خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنابر آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده، و به وسیله توبِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ‌به درگاه خدا توسّل جسته، و تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش حاجت‌های‌مان‌حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. یا فاطِمَةُمقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ای فاطمه‌الزَّهْرآءُ، یا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ، یا سَیِّدَتَنا وَمَوْلاتَنا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکِ‌زهرا؛ ای دختر رسول خدا؛ ای سرور و مولای ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده،إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنا بِکِ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکِ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکِ‌و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته، و تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش‌بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهَةً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعی لَنا عِنْدَ اللَّهِ.حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن.یا أَبا مُحَمَّدٍ، یا حَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ، یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، یا حُجَّةَ اللَّهِ‌ای ابا محمّد؛ ای حسن بن علی؛ ای زاده رسول خدا، ای حجّت خداعَلی خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنابر آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده، و به وسیله توبِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ‌به درگاه خدا توسّل جسته، و تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش حاجت‌های‌مان‌حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. یا أَبا عَبْدِاللَّهِ،مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ای ابا عبداللَّه؛

یا حُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ، یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ،ای حسین بن علی؛ ای فرزند رسول خدا؛ ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ،ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده، و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته،وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهاًو تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومندعِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. یا أَبَا الْحَسَنِ، یا عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ،نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ای ابا الحسن؛ ای علیّ بن حسین؛یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّاای فرزند رسول خدا؛ ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛ ماتَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی‌به واسطه تو به سوی خدا روی آورده، و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته، و تو را شفیع خود گردانیده،اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَناو پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوندعِنْدَ اللَّهِ. یا أَبا جَعْفَرٍ، یا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ، یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ،شفاعت کن. ای ابا جعفر؛ ای محمّد بن علی؛ ای فرزند رسول خدا؛یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی‌ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده‌اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ‌و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته و تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش‌بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. یاحاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ای‌أَبا عَبْدِاللَّهِ، یا جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ، یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، یا حُجَّةَ اللَّهِ‌اباعبداللَّه؛ ای جعفر بن محمّد؛ ای فرزند رسول خدا؛ ای حجّت خدا

عَلی خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنابر آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده، و به وسیله تو به درگاه خدابِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ‌توسّل جسته، و تو را شفیع خود گردانیده و پیشاپیش حاجت‌های‌مان‌حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. یا أَبا إِبْراهیمَ،مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ای ابا ابراهیم؛یا مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ، یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ،ای موسی بن جعفر؛ ای فرزند رسول خدا؛ ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ،ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته‌وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهاًو تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومندعِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. یا أَبا الْحَسَنِ، یا عَلِیَّ بْنَ مُوسی،نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ای اباالحسن؛ ای علیّ بن موسی؛یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّاای فرزند رسول خدا؛ ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛ ماتَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی‌به واسطه تو به سوی خدا روی آورده و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته و تو را شفیع خوداللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَناگردانیده، و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوندعِنْدَ اللَّهِ. یا أَبا جَعْفَرٍ، یا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ، یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، یاشفاعت کن. ای ابا جعفر؛ ای محمّد بن علی؛ ای فرزند رسول خدا؛ ای‌حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ،حجّت خدا بر آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده‌

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ‌و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته و تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش حاجت‌های‌مان‌یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. یا أَبَامقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ای اباالْحَسَنِ، یا عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ، یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ، یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلیالحسن؛ ای علیّ بن محمّد؛ ای فرزند رسول خدا؛ ای حجّت خدا برخَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنا بِکَ‌آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو بسوی خدا روی آورده و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل‌إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا،جسته و تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم،یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. یا أَبا مُحَمَّدٍ، یا حَسَنَ بْنَ‌ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ای ابا محمّد؛ ای حسن بن‌عَلِیٍّ، یَابْنَ رَسُولِ‌اللَّهِ، یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلاناعلی؛ ای فرزند رسول خدا؛ ای حجت خدا بر آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ‌ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته و تو را شفیع‌إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ‌خود گردانیده، و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزدلَنا عِنْدَ اللَّهِ. یا وَصِیَّ الْحَسَنِ وَالْخَلَفَ الصَّالِحَ، یَابْنَ رَسُولِ‌خداوند شفاعت کن. ای وصیّ امام حسن، و جانشین شایسته او؛ ای فرزند رسول‌اللَّهِ، یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ‌خدا؛ ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛ ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه توإِلَی اللَّهِ، وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ، وَقَدَّمْناکَ‌بسوی خدا روی آورده و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته و تو را شفیع خود گردانیده، و پیشاپیش

‌بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا، یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ، إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. أَللَّهُمّ‌حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم، ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن. خداوندا؛صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَاکْشِفْ عَنَّا کُلَّ هَمٍّ، وَفَرِّجْ عَنَّابر محمّد و آل محمّد درود فرست، و از ما هر اندوهی را برطرف کن، و هر غمی راکُلَّ غَمٍّ، وَاقْضِ لَنا کُلَّ حاجَةٍ مِنْ حَوآئِجِ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ. أَللَّهُمّ‌دور کن، و برای ما هر حاجتی از حاجت‌های دنیا و آخرت را برآورده ساز. خداوندا؛صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَأَعِذْنا مِنْ شَرِّ جَمیعِ ما خَلَقْتَ.بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و ما را از شرّ و بدی آنچه آفریده‌ای پناه بده.أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَأَلْبِسْنا دِرْعَکَ الْحَصینَةَ،خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و زره محکمت را بر ما بپوشان،وَقِنا شَرَّ جَمیعِ خَلْقِکَ. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ،و ما را از شرّ و بدی تمام آفریدگانت محفوظ بدار. خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست،وَاحْفَظْ غُرْبَتَنا، وَاسْتُرْ عَوْرَتَنا، وَامِنْ رَوْعَتَنا، وَاکْفِنا مَنْ بَغیو دوری و بیگانگی ما را )از غیر خودت( حفظ کن، و زشتی‌های ما را بپوشان، و ترس و وحشت ما را ایمنی بخش، و از ستم آنانکه‌عَلَیْنا، وَانْصُرْنا عَلی مَنْ ظَلَمَنا، وَأَعِذْنا مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجیمِ،بر ما گردنکشی می‌کنند و دست دراز می‌نمایند کفایت کن، و ما را بر کسانی که به ما ظلم می‌کنند یاری فرما، و از شیطان رانده‌شده،وَمِنْ جَوْرِ السُّلْطانِ، وَمِنْ شَرِّ کُلِّ ذی شَرٍّ. أَللَّهُمَّ اجْعَلْنا فی‌و ستم سلطان و شرّ و آزار هر بدی‌کننده‌ای پناه بده. خداوندا؛ ما را درسِتْرِکَ وَفی حِفْظِکَ، وَفی کَنَفِکَ وَفی حِرْزِکَ، وَفی عِیاذِکَ‌پوشش خودت و در حفظ و حمایت و حراست و پناه‌وَفی عِزِّکَ وَفی مَنْعِکَ، عَزَّ جارُکَ وَجَلَّ ثَنآؤُکَ، وَامْتَنَعَ عآئِذُکَ،و عزّت و بازدارندگیت قرار بده، آنکه در جوار تو باشد عزیز است و مدح و ثنای تو بلندمرتبه است، و پناهنده‌ات در دسترس دشمن‌وَلا إِلهَ غَیْرُکَ، تَوَکَّلْتُ عَلَی الْحَیِّ الَّذی لایَمُوتُ، وَالْحَمْدُ للَّهِِنیست، و معبودی غیر تو نباشد، بر خداوند زنده‌ای که نمی‌میرد توکّل کردم، و حمد و ستایش مخصوص خداوندی

‌الَّذی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً، وَلَمْ یَکُنْ لَهُ شَریکٌ فِی الْمُلْکِ وَلَمْ یَکُنْ‌است که فرزندی نگرفته و برای او شریکی در فرمانروائی نیست، و سرپرستی از روی‌لَهُ وَلِیٌّ مِنَ الذُّلِّ، وَکَبِّرْهُ تَکْبیراً، وَسُبْحانَ اللَّهِ بُکْرَةً وَأَصیلاً،خواری و ناتوانی ندارد، و او را به بزرگی یاد می‌کنم، و هر صبحگاه و شامگاه خدا را تسبیح می‌گویم،وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ، وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍو هیچ قدرت و نیرویی جز به سبب خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست، و درود خدا بر محمّدوَالِهِ أَجْمَعینَ. أَللَّهُمَّ کُفَّ عَنْ عَبْدِکَ الضَّعیفِ فُلانِ بْنِ فُلانٍ‌و همه آل او باد. خداوندا؛ از فلانی پسر فلانی بنده ضعیفت،شَرَّ فُلانِ بْنِ فُلانٍ، وَذُبَّ عَنْهُ کَیْدَهُ وَمَکْرَهُ، وَغآئِلَتَهُ وَبَطْشَهُ،شرّ و آزار فلانی پسر فلانی را باز بدار، و از او فکر و نیرنگ و بدی و چیرگی‌وَحیلَتَهُ وَغَمْزَهُ، وَطُمَّهُ بِالْعَذابِ طَمّاً، وَقُمَّهُ بِالْبَلآءِ قَمّاً، وَأَبِحْ‌و حیله و فریب و بدگوئی او را دور کن، و او را به شدّت غرق عذاب و سختی گردان و بلای فراگیرت را بر او مسلّط ساز، و حریم‌حَریمَهُ، وَارْمِهِ بِیَوْمٍ لا مَعادَ لَهُ، وَبِساعَةٍ لا مَرَدَّ لَها، إِنَّکَ عَلیاو را که جز بر اهلش روا نیست بر همگان مباح کن، و به روزی بینداز که بازگشتی برایش نباشد، و به ساعتی که راه رهایی برایش نباشد، که توکُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ. أَللَّهُمَّ بِحَقِّ الْأَئِمَّةِ الْمَعْصُومینَ، وَبِحَقِّ حُرْمَتِهِمْ‌بر هر چیز توانایی. خداوندا؛ به حقّ امامان پاک و معصوم، و به حرمتی که‌لَدَیْکَ، وَمَنْزِلَتِهِمْ عِنْدَکَ، أَهْلِکْهُ هَلاکاً عاجِلاً غَیْرَ اجِلٍ، وَخُذْهُ‌در پیشگاه تو، و جایگاه و مرتبه‌ای که نزد تو دارند، او را فوری و بدون تأخیر به هلاکت برسان، و مجازات کن‌أَخْذَ عَزیزٍ مُقْتَدِرٍ، بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ. أَللَّهُمَّ بِحَقِّکَ‌مجازات کردن شخص نیرومند بااقتدار، به مهربانیت ای مهربانتر از همه مهربان‌ها. خداوندا؛ به حقّ بزرگ‌الْعَظیمِ، وَبِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَبِحَقِّ أَنْبِیآءِکَ وَرُسُلِکَ‌و والایت، و به حقّ محمّد و آل محمّد، و به حقّ پیامبران و رسولانت،وَبِحَقِّ هؤُلآءِ الْأَئِمَّةِ الْمَعْصُومینَ، وَبِحَقِّ عِبادِکَ الصَّالِحینَ،و به حقّ امامان پاک و معصوم، و به حقّ بندگان شایسته‌ات،

وَبِحَقِّ مَنْ ناداکَ وَناجاکَ، وَدَعاکَ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ، صَلِّ عَلیو به حقّ آنانکه تو را صدا بزنند و با تو نجوا کنند، و در خشکی و دریا تو را بخوانند، برمُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ، وَتَفَضَّلْ عَلی فُقَرآءِ الْمُؤْمِنینَ‌محمّد و آل محمّد درود فرست، و در فرج ایشان شتاب کن، و بر مردان و زنان‌وَالْمُؤْمِناتِ بِالْغِنی وَالْبَرَکَةِ، وَعَلی مَرْضَی الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ‌مؤمن فقیر به توانگری و برکت لطف کن، و بر مردان و زنان مؤمن مریض‌بِالشِّفآءِ وَالْعافِیَةِ، وَعَلی مَوْتَی الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالْمَغْفِرَةِشفا مرحمت کن و عافیت بده، و بر مردان و زنان مؤمن که از دنیا رفته‌اند آمرزش‌وَالرَّحْمَةِ، وَعَلی غُرَبآءِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالرَّدِّ إِلی أَوْطانِهِمْ‌و رحمت ارزانی بدار و بر مردان و زنان مؤمن غریب به بازگشت ایشان‌سالِمینَ غانِمینَ، وَعَلی والِدَیْنا وَأَزْواجِنا وَذُرِّیَّاتِنا وَأَهْلِ‌با سلامتی و بهره‌مندی به وطن‌هایشان عنایت فرما، و بر پدران و مادران و همسران و فرزندان‌حُزانَتِنا بِالْعِتْقِ مِنَ النَّارِ وَالْفَوْزِ بِالْجَنَّةِ، وَاجْعَلْ لَنا مِنْ أَمْرِناو آنانکه به ما مربوطند با رهایی ایشان از آتش و کامیابی به بهشت کرم کن، و احسان فرما در کار مافَرَجاً وَمَخْرَجاً، وَارْزُقْنا رِزْقاً حَلالاً طَیِّباً مِنْ حَیْثُ نَحْتَسِبُ‌فرج و گشایشی عنایت کن، و به ما روزی حلال پاک از جایی که گمان داریم‌وَمِنْ حَیْثُ لانَحْتَسِبُ، وَاخْتِمْ لَنا بِخَیْرٍ، وأَصْلِحْ لَنا شَأْنَنا، وَأَعِنَّاو از آنجا که گمان نداریم روزی گردان، و عاقبت و سرانجام کار ما را به خیر گردان، و شئُون ما را اصلاح کن، ولِدینِنا وَدُنْیانا، وَاقْضِ حَوآئِجَنا کُلَّها مِنْ اُمُورِ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ،برای دین و دنیا ما را کمک کن، و همه حاجت‌های دنیوی و اخروی ما رامِمَّا لَکَ فیهِ رِضًی وَلَنا فیهِ صَلاحٌ، وَأَغِثْنا وَأَدْرِکْنا، وَارْزُقْناکه خشنودی تو و مصلحت ما در آن است برآورده ساز، و به فریاد ما برس و ما را دریاب، وحَجَّ بَیْتِکَ الْحَرامِ وَزِیارَةَ النَّبِیِّ وَالْأَئِمَّةِ عَلَیْهِمُ السَّلامُ، فی‌حجّ خانه محترم خودت و زیارت پیامبر و ائمّه طاهرین را - که سلام و درود بر آنان باد - در

عامِنا هذا وَفی کُلِّ عامٍ، وَاجْعَلْنا فی طاعَتِکَ مُجِدّینَ، وَفی‌همین امسال و در هر سالی روزی ما گردان، و ما را در اطاعت خود کوشا، و درخِدْمَتِکَ راغِبینَ، وَقِنا بِفَضْلِ رَحْمَتِکَ عَذابَ الْفَقْرِ وَالْقَبْرِ وَالنَّارِخدمت خود مشتاق قرار بده، و به فضل رحمتت از سختی فقر و عذاب قبر و آتش‌وَسَکَراتِ الْمَوْتِ، وَأَهْوالِ یَوْمِ الْقِیامَةِ، یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.و سختی جان‌کندن و وحشت‌های روز قیامت ما را حفظ کن، ای مهربانترین مهربانان.

سپس سجده شکر نموده و در آن، حاجت خود را بخواهد که ان شاء اللَّه برآورده‌می‌شود.⁽¹⁾

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام پس از هشت رکعت نماز شب

این دعا از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است و بعد از هشت رکعت نافله نمازشب خوانده می‌شود:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِحُرْمَةِ مَنْ عاذَ بِکَ مِنْکَ، وَلَجَأَ إِلی عِزِّکَ،خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به احترام آنکه به )رحمت( تو از )عقاب( تو پناهنده گشت، و به عزّتت پناه برد،وَاسْتَظَلَّ بِفَیْئِکَ، وَاعْتَصَمَ بِحَبْلِکَ، وَلَمْ یَثِقْ إِلّا بِکَ، یا جَزیلَ‌و در سایه لطفت قرار گرفت، و به ریسمان تو چنگ زد، و تنها به تو اطمینان کرد، ای صاحب‌الْعَطایا، یا مُطْلِقَ الْاُساری، یا مَنْ سَمَّی نَفْسَهُ مِنْ جُودِهِ‌عطا و بخشش بسیار؛ ای آزادکننده اسیران؛ ای آنکه خود را به خاطر جود و بخشش فراوان‌وَهَّاباً، أَدْعُوکَ رَغَباً وَرَهَباً، وَخَوْفاً وَطَمَعاً، وَإِلْحاحاً وَإِلْحافاً،«وهّاب» یعنی زیاد بخشنده نامیده است، تو را از روی اشتیاق و هراس، و ترس و طمع، و الحاح و اصرار و خواری،

دعا پس از نماز در مقام جبرئیل

وَتَضَرُّعاً وَتَمَلُّقاً، وَقآئِماً وَقاعِداً، وَراکِعاً وَساجِداً، وَراکِباًو زاری و فروتنی، و در حال ایستاده و نشسته، و رکوع و سجده، و سواره‌وَماشِیاً، وَذاهِباً وَجآئِیاً، وَفی کُلِّ حالاتی، وَأَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ‌و پیاده، و رفتن و آمدن، و در همه حالاتم می‌خوانم، و از تو می‌خواهم که عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تَفْعَلَ بی کَذا وَکَذا.⁽¹⁾

بر محمّد و آل محمّد درود فرستی، و با من «چنین و چنان» کنی.

دعا پس از نماز در مقام جبرئیل‌علیه السلام

این دعا منسوب به حضرت امام رضاعلیه السلام است:

در مقام جبرئیل‌علیه السلام، دو رکعت نماز بخوان و بگو:

یا جَوادُ یا کَریمُ، یا قَریباً غَیْرَ بَعیدٍ، أَسْأَلُکَ بِأَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لَیْسَ‌ای بخشنده؛ ای بزرگوار؛ ای نزدیکی که دور نیستی؛ از تو درخواست می‌کنم - به اینکه تو خداوندی‌کَمِثْلِکَ شَیْ‌ءٌ أَنْ تَعْصِمَنی مِنَ الْمَهالِکِ، وَأَنْ تُسَلِّمَنی مِنْ افاتِ‌و هیچ چیز مانند تو نیست - که مرا از موارد هلاکت نگهداری، و از آفت‌های‌الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ، وَوَعْثآءِ السَّفَرِ وَسُوءِ الْمُنْقَلَبِ، وَأَنْ تَرُدَّنی سالِماًدنیا و آخرت، و دشواری‌های سفر و بدی بازگشت سلامت بداری، و اینکه مراإِلی وَطَنی بَعْدَ حَجّ‌مَقْبُولٍ وَسَعْیٍ مَشْکُورٍ، وَعَمَلٍ‌مُتَقَبَّلٍ، وَلاتَجْعَلْهُ‌بعد از حجّ پذیرفته‌شده، و تلاش پاداش داده‌شده، و عمل مورد قبول سالم به وطنم بازگردانی، و آن رااخِرَ الْعَهْدِ مِنّی مِنْ حَرَمِکَ وحَرَمِ نَبِیِّکَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ.⁽²⁾آخرین دیدار من از حرمت و حرم پیامبرت - که درود خدا بر او و آل او باد - قرار ندهی.

همان‌گونه که می‌توانیم برای خود زیارت بخوانیم، می‌توانیم به نیابت از افراددیگر یا فرد معیّن نیز زیارت کنیم یا اصل زیارت را به نیابت از دیگری انجام دهیم.

دستور نماز این‌گونه زیارت‌ها را در «بخش نمازها» بیان کردیم و اکنون دعاهایی‌که پس از نماز آن‌ها خوانده می‌شود بیان می‌کنیم:

دعا پس از نماز زیارت به نیابت از دیگران

أَللَّهُمَّ إِنّی زُرْتُ هذِهِ الزِّیارَةَ، وَصَلَّیْتُ هاتَیْنِ الرَّکْعَتَیْنِ، وَجَعَلْتُ‌خداوندا؛ من این زیارت را انجام دادم، و این دو رکعت نماز را خواندم، وثَوابَهُما لِجَمیعِ إِخْوانِیَ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ، وَلِجَمیعِ مَنْ‌ثواب آن دو را برای همه مردان و زنان مؤمن و همه آنهائی که‌أَوْصانی بِالزِّیارَةِ وَالدُّعآءِ لَهُ. أَللَّهُمَّ تَقَبَّلْ ذلِکَ مِنّی وَمِنْهُمْ،مرا به زیارت و دعا سفارش کردند قرار دادم. خداوندا؛ آن را از من و از ایشان قبول کن، بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

به رحمتت ای مهربانترین مهربانان.

دعا پس از نماز زیارت به نیابت از شخص خاصّ

دعا پس از نماز زیارت ...

أَللَّهُمَّ لَکَ صَلَّیْتُ وَلَکَ رَکَعْتُ وَلَکَ سَجَدْتُ، لِأَنَّهُ لایَنْبَغِی‌خداوندا؛ برای تو نماز خواندم و برای تو رکوع نمودم و برای تو سجده کردم، زیرا

الصَّلاةُ وَالرُّکُوعُ وَالسُّجُودُ إِلّا لَکَ. أَللَّهُمَّ وَقَدْ جَعَلْتُ ثَوابَ‌نماز و رکوع و سجود جز برای تو سزاوار نیست. خداوندا؛ ثواب‌سَلامی وَزِیارَتی وَصَلاتی هاتَیْنِ الرَّکْعَتَیْنِ هَدِیَّةً مِنّی إِلی‌سلام و زیارت و این دو رکعت نمازم را هدیه کردم به‌فُلانِ بْنِ فُلانٍ، فَتَقَبَّلْ ذلِکَ مِنّی وَمِنْهُ، وَأْجُرْنی عَلَیْهِ، إِنَّکَ‌فلانی فرزند فلانی، آن را از من و از او بپذیر، و مرا بر آن پاداش ده، که تو عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.⁽¹⁾

بر هر چیز توانا هستی.

دعا پس از نماز زیارت در سفر نیابتی

أَللَّهُمَّ ما أَصابَنی مِنْ تَعَبٍ أَوْ نَصَبٍ أَوْ سَغَبٍ أَوْ لُغُوبٍ، فَأْجُرْ فُلانَ‌خداوندا؛ در مقابل رنج و ناراحتی و گرسنگی و خستگی که در این سفر به من رسیده، فلانی‌بْنَ فُلانٍ عَلَیْهِ، وَأْجُرْنی فی نِیابَتی عَنْهُ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ‌فرزند فلانی را پاداش بده، و مرا در نیابتم از او اجری مرحمت کن. سلام بر تو ای مولای من؛عَنْ فُلانِ بْنِ فُلانٍ أَتَیْتُکَ زآئِراً عَنْهُ، فَاشْفَعْ لَهُ وَ لی عِنْدَ رَبِّکَ.از طرف فلانی فرزند فلانی به پیشگاه تو به عنوان زیارت از طرف او آمده‌ام، پس شفاعت کن برای او و برای من نزد پروردگارت.

آنگاه برای آن شخص و مؤمنان دیگر دعا کنید، و هنگام وداع نیز همین عمل راانجام دهید.⁽²⁾

ادعا پس از نماز زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام

از راه دور در بیست و پنجم ذیقعده

أَللَّهُمَّ اِنَّ هاتَیْنِ الرَّکْعَتیْنِ، هَدِیَّةٌ مِنّی إِلی رُوحِ سَیِّدی وَإِمامی‌خداوندا؛ این دو رکعت نماز هدیه‌ای است از طرف من به روح پاک سرورم و امامم و پیشوایم،عَبْدِکَ وَوَلِیِّکَ، أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا، صَلَواتُکَ‌بنده تو و ولیّ تو ابا الحسن علیّ بن موسی الرضا، که درودوَتَسْلیماتُکَ عَلی رُوحِهِ وَجَسَدِهِ. أَللَّهُمَّ فَبَلِّغْهُما مِنّی إِلیو سلام فراوانت بر روح پاک و جسد طاهر او باد. خداوندا؛ این هدیه مرا به‌رُوحِهِ، وَارْدُدْ عَلَیَّ مِنْ رُوحِهِ التَّحِیَّةَ وَالسَّلامَ. أَللَّهُمَّ وَاجْزِنی‌روح او برسان، و از طرف روح پاک او درود و سلامش را به من بازگردان. خداوندا؛ به من به خاطر این کارعَلی ذلِکَ أَفْضَلَ الْجَزآءِ مِنْکَ، وَفی رَسُولِکَ، وَفی وُلْدِ رَسُولِکَ،از طرف خود بهترین جزا و پاداش را مرحمت فرما، و در مورد رسولت و فرزندان رسولت، وَفی وَلِیِّکَ، وَفی وُلْدِ وَلِیِّکَ، یا وَلِیَّ الْمُؤْمِنینَ ⁽¹⁾.⁽²⁾

و درباره ولیّت، و فرزندان ولیّت چنین کن، ای سرپرست مؤمنان.

دعای طلب خیر در سجده

بخش هشتم

هشت دعا در سجده

در این بخش، هشت دعا که در سجده خوانده می‌شوند، نقل می‌کنیم:

دعای طلب خیر در سجده

شیخ صدوق‌رحمه الله در کتاب «عیون اخبار الرضاعلیه السلام» با سند خود از حضرت امام‌رضاعلیه السلام روایت کرده است که امام صادق‌علیه السلام فرمود:

پس از نماز واجب سجده می‌کنی و صد مرتبه می‌گویی:

أَللَّهُمَّ خِرْ لی.

خداوندا؛ آنچه خیر است برای من قرار بده.

سپس به پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم و ائمّه طاهرین‌علیهم السلام توسّل بجو، و بر آنان درودفرست و درخواست شفاعت کن، آنگاه ببین خداوند چه چیزی به تو الهام‌می‌نماید؟ آن را انجام بده که آن، از عنایات خداوند تبارک و تعالی است.⁽¹⁾

دعا در سجده پس از نماز ظهر

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

... سپس سجده‌کنان خود را بر خاک می‌افکنی و در سجده‌ات می‌گوئی:

یا أَهْلَ التَّقْوی وَالْمَغْفِرَةِ، یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ، أَنْتَ مَوْلایَ‌ای اهل تقوا و آمرزش، ای مهربانترین مهربانان، تو مولاوَسَیِّدی فَارْزُقْنی، أَنْتَ خَیْرٌ لی مِنْ أَبی وَاُمّی وَمِنَ النَّاسِ‌و سرور من هستی پس مرا روزی بده، تو برای من بهتر از پدر و مادر و همه مردمان‌أَجْمَعینَ، بی إِلَیْکَ فَقْرٌ وَفاقَةٌ، وَأَنْتَ غَنِیٌّ عَنّی، أَسْأَلُکَ‌هستی، بسوی تو نیاز و احتیاج من است، و تو از من بی‌نیازی، از تو می‌خواهم‌بِوَجْهِکَ الْکَریمِ، وَأَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ،به حرمت ذات بزرگوارت، و درخواست می‌کنم که بر محمّد و آل محمّدوَعَلی إِخْوانِهِ النَّبِیّینَ، وَالْأَئِمَّةِ الطَّاهِرینَ، وَتَسْتَجیبَ دُعآئی،و بر برادرانش پیامبران، و امامان پاک درود فرستی، و دعایم را به اجابت برسانی‌وَتَرْحَمَ تَضَرُّعی، وَاصْرِفْ عَنّی أَنْواعَ الْبَلآءِ یا رَحْمنُ.⁽¹⁾و به ناله و زاری من رحم کنی، و انواع بلا را از من بازگردانی، ای )خداوند( بخشنده.

ذکر سجده شکر

به سند معتبر از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمود:

در سجده شکر اگر خواستی صد مرتبه «شُکْراً شُکْراً» بگو و اگر خواستی‌صد مرتبه «عَفْواً عَفْواً» بگو.⁽¹⁾

ذکر دیگر سجده شکر

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

سجده شکر پس از نماز واجب، به خاطر توفیقی است که خدا به بنده‌اش‌مرحمت فرموده تا توانسته فریضه را بجا آورد، و کمترین مقداری که کفایت‌می‌کند این است که سه مرتبه بگوید: «شُکْراً للَّهِِ».

حسن بن علیّ بن فضّال - که راوی حدیث است - گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام‌عرض کردم: معنی «شُکْراً للَّهِِ» چیست؟ فرمود:

یعنی می‌گوید: این سجده، سپاسِ توفیقی است که خداوند به من داده تا او راخدمت کنم، و واجباتش را بجا آورم. و همواره شکر کردن باعث فزونی نعمت‌می‌گردد؛ پس اگر در نماز تقصیری و کمبودی داشته که با نوافل کامل نگردیده بااین سجده کامل می‌گردد.⁽²⁾

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام در سجده

دعا در سجده نماز

ابوالحسن صائغ از عمویش روایت کرده است که گفت: با حضرت امام رضاعلیه السلام‌بسوی خراسان بیرون آمدیم، با او در مورد قتل رجاء بن ابی ضحاک - که مأمور بردن‌آن حضرت به خراسان بود - مشورت کردم، مرا از آن بازداشت و فرمود:

آیا می‌خواهی شخص مؤمنی را در مقابل شخص کافری به قتل رسانی؟

چون به اهواز رسیدیم، به اهل اهواز فرمود:

برای من مقداری نیشکر تهیه کنید.

یکی از اهل اهواز - از آن‌ها که بی‌خردند - گفت: این مرد، اعرابی است نمی‌داند که‌نی در تابستان یافت نمی‌شود.

عرض کردند: ای سرور ما؛ نی در این فصل یافت نمی‌شود و فقط در زمستان پیدامی‌شود. فرمود: شما آن را بجوئید پیدا خواهید کرد.

اسحاق بن ابراهیم گفت: به خدا قسم؛ سرور من چیزی را که وجود نداشته باشدطلب نمی‌کند، در هر طرف عدّه‌ای را فرستادند و بالأخره کارگران اسحاق آمدند وگفتند: نزد ما مقداری نی هست که آن را برای بذری که می‌خواهیم زراعت کنیم‌ذخیره کرده‌ایم، و این یکی از براهین و دلائل امامت آن حضرت بود.

و وقتی در قریه‌ای رسید، از او شنیدم که در سجده‌اش می‌گفت:

لَکَ الْحَمْدُ إِنْ أَطَعْتُکَ، وَلا حُجَّةَ لی إِنْ عَصَیْتُکَ، وَلا صُنْعَ لی‌ستایش سزاوار تو است اگر تو را اطاعت نمایم، و هیچ حجّتی ندارم اگر نافرمانیت کنم، و کاری برای من‌وَلا لِغَیْری فی إِحْسانِکَ، وَلا عُذْرَ لی إِنْ اَسَأْتُ، ما أَصابَنی مِنْ‌و غیر من نیست در احسان تو، و اگر بدی کنم هیچ عذری ندارم، آنچه به من از

حَسَنَةٍ فَمِنْکَ یا کَریمُ، إِغْفِرْ لِمَنْ فی مَشارِقِ الْأَرْضِ وَمَغارِبِهاخیر و خوبی برسد از ناحیه تو است ای بزرگوار، بیامرز هر کسی که در مشرق و مغرب عالم مِنَ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ.⁽¹⁾

از مرد و زن باایمان هست.

دعا در سجده نماز

از حضرت امام رضاعلیه السلام چنین نقل شده است:

سپس تکبیر بگو و سجده کن، و سجده بر هفت عضو انجام می‌شود که عبارتنداز: پیشانی، کف دو دست، سر دو زانو، و سر دو انگشت بزرگ پا، و بر بینی‌سجده تحقّق پیدا نمی‌کند بلکه بر خاک مالیدن آن، کنایه از ذلّت و خواری درپیشگاه پروردگار است. در وقت سجده‌کردن به طرف بینی‌ات نظر کن، و در بین‌دو سجده و نیز در تشهّد نگاهت به دامنت باشد و در سجده‌ات بگو:

أَللَّهُمَّ لَکَ سَجَدْتُ، وَبِکَ امَنْتُ، وَلَکَ أَسْلَمْتُ، وَعَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ،خداوندا؛ برای تو سجده کردم، و به تو ایمان آوردم، و تسلیم تو گردیدم، و بر تو توکّل نمودم،أَنْتَ رَبّی، سَجَدَ لَکَ وَجْهی وَشَعْری وَبَشَری وَمُخّی وَلَحْمی‌تو پروردگار من هستی، برای تو چهره‌ام و مویم و پوستم و مغزم و گوشتم‌وَدَمی وَعَصَبی وَعِظامی، سَجَدَ وَجْهِیَ الْبالِی الْفانِی الذَّلیلُ‌و خونم و رگم و استخوانم سجده کرد، چهره فرسوده شونده از بین رونده پست خوار من سجده کردالْمَهینُ، لِلَّذی خَلَقَهُ وَصَوَّرَهُ، وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ، تَبارَکَ اللَّهُ‌برای آنکه او را آفریده و صورت بخشیده و گوش و چشم او را گشوده است، پاک است خداوندی که‌أَحْسَنُ الْخالِقینَ، «سُبْحانَ رَبِّیَ الْأَعْلی وَبِحَمْدِهِ» سه یا پنج یا هفت

‌نیکوترین آفریننده است، «منزّه است پروردگار بلندمرتبه من و به ستایش او مشغولم».

مرتبه، و اگر نُه مرتبه بگویی افضل است.⁽¹⁾

دعا در سجده سهو

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده که ذکر سجده سهو این است:

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِیُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽²⁾به نام خدا و به یاری خدا، سلام بر تو ای پیامبر، و رحمت و برکات خدا بر تو باد.

دعای سجده هنگام مشکلات

این دعا از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

هنگامی که خسته و بی‌تاب و توان شده باشی سجده کن، سپس گونه راست وپس از آن گونه چپ خود را بر زمین بگذار و در هر یک بگو:

یا مُذِلَّ کُلِّ جَبَّارٍ عَنیدٍ، یا مُعِزَّ کُلِّ ذَلیلٍ، قَدْ وَحَقِّکَ بَلَغَ‌ای خوار کننده هر زورگوی عنادپیشه، ای عزیز کننده هر ذلیل، به حقّ تو سوگند که مَجْهُودی، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ، وَفَرِّجْ عَنّی.⁽³⁾

ناتوان شده و بی‌تاب گشته‌ام، پس بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و گشایشی در کارم بده.

بخش نهم

هشت دعااز دعاهای هر روز

در این بخش، هشت دعا از دعاهایی که هر روز خوانده می‌شوند نقل می‌کنیم:

دعای مهمّی برای اداء حقوق خداوند

مرحوم سیّد بن طاووس دعایی را نقل کرده است که خلاصه کلام ایشان چنین‌است: حضرت امام رضاعلیه السلام از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نقل کردند:

هر کس دوست دارد اعمال او با میزانی که سنگین‌وزن‌تر است وزن شود، وحقوق نعمت‌هایی را که خداوند به او داده ادا نماید، باید هر روز بگوید:

سُبْحانَ اللَّهِ کَما یَنْبَغی للَّهِِ، وَلا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ کَما یَنْبَغی للَّهِِ،منزّه است خداوند آنگونه تنزیهی که سزاوار خداست، و خدایی نیست جز خداوند آنگونه یگانگی که سزاوار خداست،وَالْحَمْدُ للَّهِِ کَما یَنْبَغی للَّهِِ، وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ، وَصَلَّی اللَّهُ‌و ستایش مخصوص خداوند است آنگونه ستایش که سزاوار خداست، و قدرت و قوّتی نیست مگر به وسیله خداوند، و درود خداوند

عَلی مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ، اَلنَّبِیِّ الْعَرَبِیِّ الْهاشِمیِّ، وَصَلَّی اللَّهُ‌بر محمّد و اهل بیت او باد، پیامبر عرب هاشمی‌نسب، و درود خداوند عَلی جَمیعِ الْمُرْسَلینَ وَالنَّبِیّینَ حَتَّی یَرْضَی اللَّهُ. ⁽¹⁾

بر همه رسولان و پیامبران تا خداوند راضی شود.

دعای ایّام غیبت که حضرت امام رضا علیه السلام

به خواندن آن دستور داده‌اند

دعای ایّام غیبت ...

سیّد بزرگوار رضی الدین علیّ بن طاووس در کتاب «جمال الاُسبوع» گوید:

سابقاً در ضمن کارهای عبادی روز و شب، اهتمام بزرگان دین و پیشوایان راستین‌را در زمان‌های گذشته درباره دعا کردن برای حضرت مهدی ارواحنا فداه بیان داشتیم وآن به گونه‌ای بود که ما را آگاه می‌کرد مسأله دعا نمودن برای حضرت مهدی ارواحنا فداه‌از امور مهمّ و مورد توجّه مسلمانان و مؤمنان بوده است.

در تعقیب نماز ظهر دعای امام صادق حضرت جعفر بن محمّدعلیهما السلام را برای‌حضرت مهدی ارواحنا فداه روایت کردیم که از آن استفاده می‌شد، آن حضرت در مورددعا کردن برای حضرت مهدی ارواحنا فداه بیش از دعا کردن برای خودش اهمیّت‌می‌داد.

و در تعقیب نماز عصر فصل نیکویی را از دعای امام کاظم‌علیه السلام برای حضرت‌مهدی ارواحنا فداه ذکر کردیم و اهمیّت دادن آن حضرت را در مورد دعا برای حضرت‌مهدی ارواحنا فداه - که پیش از دعا برای خودش بود - بیان داشتیم، و کسی که موقعیّت‌این دو امام و جایگاه والای ایشان را در اسلام شناخته باشد، برایش روشن است که‌باید به ایشان اقتدا کند، و به زودی یادآور می‌شویم دستور حضرت امام رضاعلیه السلام و غیر

ایشان را به دعا کردن برای حضرت مهدی ارواحنا فداه و دعایی را که ایشان در موردفرزندش حضرت مهدی ارواحنا فداه سفارش می‌کرد.

جدّم ابوجعفر شیخ طوسی‌رحمه الله با طرق مختلف از یونس بن عبدالرحمان روایت‌کرده است که گفت: حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام همیشه و مدام دستور می‌داد که‌مردم برای حضرت مهدی ارواحنا فداه این‌گونه دعا کنند:

أَللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیِّکَ وَخَلیفَتِکَ، وَحُجَّتِکَ عَلی خَلْقِکَ، وَلِسانِکَ‌خداوندا؛ از ولیّ خود و جانشین خویش، و حجّتت بر آفریدگانت، و زبان گویایت‌الْمُعَبِّرِ عَنْکَ بِإِذْنِکَ، اَلنَّاطِقِ بِحِکْمَتِکَ، وَعَیْنِکَ النَّاظِرَةِ عَلیکه از تو حکایت می‌کند، و به حکمت تو گویا است، و چشم بینایت که نظاره‌گربَرِیَّتِکَ، وَشاهِدِکَ عَلی خَلْقِکَ، اَلْجَحْجاحِ الْمُجاهِدِ، اَلْعآئِذِ بِکَ‌بندگان تو است، و گواه تو بر مخلوقاتت، آن بزرگمرد مجاهد که پناه‌آورنده به تو است‌عِنْدَکَ. وَأَعِذْهُ مِنْ شَرِّ جَمیعِ ما خَلَقْتَ وَبَرَأْتَ، وَأَنْشَأْتَ‌دفاع کن، و او را از شرّ آنچه آفریده‌ای و پدید آورده‌ای، و ایجاد کرده‌ای‌وَصَوَّرْتَ، وَاحْفَظْهُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ، وَعَنْ یَمینِهِ وَعَنْ‌و صورت بخشیده‌ای پناه بده، و او را از پیش روی و پشت سر، و از طرف راست و از طرف‌شِمالِهِ، وَمِنْ فَوْقِهِ وَمِنْ تَحْتِهِ بِحِفْظِکَ الَّذی لایَضیعُ مَنْ حَفِظْتَهُ‌چپ، و از بالا و پائین محافظت فرما؛ به حفظ و حراستی که هر کس را به آن حفظ کنی ضایع و تباه‌بِهِ، وَاحْفَظْ فیهِ رَسُولَکَ وَابآءَهُ، أَئِمَّتَکَ وَدَعآئِمَ دینِکَ. وَاجْعَلْهُ‌نگردد، و در سایه آن پیامبرت و پدران او را که پیشوایان مردم از طرف تو هستند و ارکان دینت می‌باشند حفظ کن و نگهدار. و اوفی وَدیعَتِکَ الَّتی لاتَضیعُ، وَفی جِوارِکَ الَّذی لایُخْفَرُ، وَفی‌را در امانت و سپرده خودت که ضایع نمی‌شود، و در سایه و جوارت که مورد تعرّض قرار نگیرد، و درمَنْعِکَ وَعِزِّکَ الَّذی لایُقْهَرُ، وَامِنْهُ بِأَمانِکَ الْوَثیقِ، اَلَّذی‌حمایت و عزّت خویش که هرگز مقهور و مغلوب نشود قرار ده، و او را به امان مورد اطمینان خود ایمن بدار که هر کس‌

لایُخْذَلُ مَنْ امَنْتَهُ بِهِ، وَاجْعَلْهُ فی کَنَفِکَ الَّذی لایُرامُ مَنْ کانَ‌را به آن ایمن داری هرگز سرکوب نشود، و او را در کنف عنایت خود قرار بده که هر کس در آن قرار گرفت مورد تجاوز واقع‌فیهِ، وَأَیِّدْهُ بِنَصْرِکَ الْعَزیزِ، وَأَیِّدْهُ بِجُنْدِکَ الْغالِبِ، وَقَوِّهِ‌نشود، و او را به نصرت قوی و نیرومندت یاری کن، و به لشکر پیروزمندت تأیید نما، و به نیروی خویش‌بِقُوَّتِکَ، وَأَرْدِفْهُ بِمَلآئِکَتِکَ، وَوالِ مَنْ والاهُ، وَعادِ مَنْ عاداهُ،نیرومند فرما، و فرشتگانت را با او همراه ساز، و دوست بدار هر کسی که او را دوست دارد، و دشمن بدار هر کسی که با او دشمنی کند،وَأَلْبِسْهُ دِرْعَکَ الْحَصینَةَ، وَحُفَّهُ بِالْمَلآئِکَةِ حَفّاً. أَللَّهُمَّ وَبَلِّغْهُ‌و به او زره محکم خود را بپوشان، و گرداگرد او را با فرشتگان احاطه کن. خداوندا؛ و او را برسان‌أَفْضَلَ ما بَلَّغْتَ الْقآئِمینَ بِقِسْطِکَ مِنْ أَتْباعِ النَّبِیّینَ. أَللَّهُمّ‌به مقامی برتر از آنچه برپادارندگان عدالت از پیروان پیامبران را رسانده‌ای. خداوندا؛اشْعَبْ بِهِ الصَّدْعَ، وَارْتُقْ بِهِ الْفَتْقَ، وَأَمِتْ بِهِ الْجَوْرَ، وَأَظْهِرْپراکندگی امور ما را به وسیله او اصلاح کن، و گسستگی ما را به وسیله او به پیوستگی تبدیل کن، و ظلم و ستم را به وسیله او بمیران، و عدل‌بِهِ الْعَدْلَ، وَزَیِّنْ بِطُولِ بَقآئِهِ الْأَرْضَ، وَأَیِّدْهُ بِالنَّصْرِ، وَانْصُرْهُ‌و داد را به وسیله او آشکار ساز، و زمین را با طولانی ماندن او زینت بده، و او را با یاریت تأیید کن، و به وسیله رعب‌بِالرُّعْبِ، وَقَوِّ ناصِریهِ، وَاخْذُلْ خاذِلیهِ، وَدَمْدِمْ عَلی مَنْ نَصَبَ)بر دل‌ها( او را پیروز نما، و یارانش را نیرومند فرما، و آن‌ها را که دست از یاری او برداشتند خوار گردان، و هر کس آشکارا با اولَهُ، وَدَمِّرْ مَنْ غَشَّهُ. وَاقْتُلْ بِهِ جَبابِرَةَ الْکُفْرِ، وَعُمُدَهُ وَدَعآئِمَهُ،دشمنی می‌کند یا به جنگ برخاسته هلاک کن، و هر کس خدعه و خیانت می‌کند نابود گردان، و به وسیله او زورگویان کافر و استوانه‌ها و ارکان‌وَاقْصِمْ بِهِ رُؤُوسَ الضَّلالَةِ وَشارِعَةَ الْبِدَعِ، وَمُمیتَةَ السُّنَّةِ،آنها را به هلاکت برسان، و به وسیله او سران و رؤسای گمراهی، و بدعت‌گزاران، و از بین‌برندگان سنّت،وَمُقَوِّیَةَ الْباطِلِ، وَذَلِّلْ بِهِ الْجَبَّارینَ، وَأَبِرْ بِهِ الْکافِرینَ وَجَمیعَ‌و تقویت‌کنندگان باطل را درهم بشکن، و زورگویان را به وسیله او ذلیل کن، و ریشه‌کن ساز به وسیله او کافران و تمام‌الْمُلْحِدینَ، فی مَشارِقِ الْأَرْضِ وَمَغارِبِها، وَبَرِّها وَبَحْرِها،ملحدان را در شرق و غرب عالم، و در خشکی و دریای آن،

وَسَهْلِها وَجَبَلِها، حَتَّی لاتَدَعَ مِنْهُمْ دَیَّاراً، وَلاتُبْقِیَ لَهُمْ اثاراً.و در کوه و بیابان آن، تا آنکه کسی از آنان را باقی نگذاری، و برای آنان اثری بجای نماند.أَللَّهُمَّ طَهِّرْ مِنْهُمْ بِلادَکَ، وَاشْفِ مِنْهُمْ عِبادَکَ، وَأَعِزَّ بِهِ‌خداوندا؛ شهرهایت را از وجود آنان پاک گردان، و )سینه( بندگانت را از آنان شفا بخش، و مؤمنان را به واسطه‌الْمُؤْمِنینَ، وَأَحْیِ بِهِ سُنَنَ الْمُرْسَلینَ، وَدارِسَ حِکْمَةِ النَّبِیّینَ،آن حضرت عزیز فرما، و سنّت‌های رسولان، و حکمت‌های مندرس‌گشته پیامبران را به وسیله او زنده نما،وَجَدِّدْ بِهِ مَا امْتَحی مِنْ دینِکَ، وَبُدِّلَ مِنْ حُکْمِکَ، حَتَّی تُعیدَو آنچه از دین تو محو و نابود گشته، و از حکم و فرمانت دگرگون شده بازسازی فرما؛ تا آنکه دین تودینَکَ بِهِ، وَعَلی یَدَیْهِ غَضّاً مَحْضاً صَحیحاً، لا عِوَجَ فیهِ، وَلابه وسیله او و با دست مبارکش دوباره تازه و خرّم و صحیح و بی‌آلایش اعاده شود؛ به گونه‌ای که در آن هیچ کجی نباشد، و بدعتی‌بِدْعَةَ مَعَهُ، وَحَتَّی تُنیرَ بِعَدْلِهِ ظُلَمَ الْجَوْرِ، وَتُطْفِئَ بِهِ نیرانَ‌در آن راه پیدا نکند، و تا آنکه تاریکی‌های ظلم و ستم به نور عدالت او روشن شود، و آتش کفر به وسیله اوالْکُفْرِ، وَتُوضِحَ بِهِ مَعاقِدَ الْحَقِّ وَمَجْهُولَ الْعَدْلِ. فَإِنَّهُ عَبْدُکَ‌خاموش گردد، و پیچیدگی‌های حقّ و ناشناخته مانده‌های عدل به وسیله او واضح و آشکار شود؛ زیرا آن حضرت، بنده‌ای‌الَّذِی اسْتَخْلَصْتَهُ لِنَفْسِکَ، وَاصْطَفَیْتَهُ مِنْ خَلْقِکَ، وَاصْطَفَیْتَهُ‌است که تو او را برای خود خالص گردانیدی، و از میان آفریدگانت برگزیدی، و برعَلی عِبادِکَ، وَائْتَمَنْتَهُ عَلی غَیْبِکَ، وَعَصَمْتَهُ مِنَ الذُّنُوبِ،بندگانت برگزیدی، و بر غیب خویش امین دانستی، و از گناهان او را عصمت دادی و حفظ کردی،وَبَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُیُوبِ، وَطَهَّرْتَهُ مِنَ الرِّجْسِ، وَسَلَّمْتَهُ مِنَ الدَّنَسِ.و ساحتش را از هر گونه عیبی مبرّا ساختی، و از هر نوع پلیدی او را پاک نمودی، و از آلودگی سالم داشتی.أَللَّهُمَّ فَإِنَّا نَشْهَدُ لَهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ، وَیَوْمَ حُلُولِ الطَّامَّةِ، أَنَّهُ لَمْ‌خداوندا؛ ما روز قیامت و روزی که آن حادثه وحشت‌زای بزرگ فرا رسد، برای اویُذْنِبْ ذَنْباً وَلا أَتی حَوْباً، وَلَمْ یَرْتَکِبْ مَعْصِیَةً، وَلَمْ یُضَیِّعْ لَکَ‌گواهی می‌دهیم که هرگز گناهی نکرده و خطا و جرمی انجام نداده، و معصیت و نافرمانی مرتکب نشده، و هرگز طاعتی را برای تو

طاعَةً، وَلَمْ یَهْتِکْ لَکَ حُرْمَةً، وَلَمْ یُبَدِّلْ لَکَ فَریضَةً، وَلَمْ یُغَیِّرْاز دست نداده، و )با نافرمانی( حرمت تو را هتک نکرده، و فریضه‌ای از فرایض تو را دگرگون نساخته، و قانونی ازلَکَ شَریعَةً، وَأَنَّهُ الْهادِی الْمَهْدِیُّ الطَّاهِرُ التَّقِیُّ النَّقِیُّ الرَّضِیّ‌قوانینت را تغییر نداده است، و بدون تردید او هدایت‌گری هدایت‌یافته، پاکیزه، باتقوا، پاک‌سرشت، پسندیده‌الزَّکِیُّ. أَللَّهُمَّ أَعْطِهِ فی نَفْسِهِ وَأَهْلِهِ، وَوُلْدِهِ وَذُرِّیَّتِهِ، وَاُمَّتِهِ‌و آراسته است. خداوندا؛ عطا کن او را در مورد خودش و خاندانش، و فرزندانش، و ذرّیه‌اش، و امّتش‌وَجَمیعِ رَعِیَّتِهِ، ما تُقِرُّ بِهِ عَیْنَهُ، وَتَسُرُّ بِهِ نَفْسَهُ، وَتَجْمَعُ لَهُ‌و همه کسانی که تحت سرپرستی او هستند؛ آنچه را که چشم او را به آن روشن نمایی، و جانش را به آن خشنود کنی، و برای اومُلْکَ الْمُمْلَکاتِ کُلِّها، قَریبِها وَبَعیدِها، وَعَزیزِها وَذَلیلِها، حَتَّی‌فرمانروائی همه ممالک؛ نزدیک و دور آن را، و عزیز و خوارش را فراهم فرما، تا آنکه‌یَجْرِیَ حُکْمُهُ عَلی کُلِّ حُکْمٍ، وَیَغْلِبَ بِحَقِّهِ کُلَّ باطِلٍ. أَللَّهُمَّ اسْلُکْ‌حکم و فرمان او بر هر حکم و فرمانی جاری گردد، و حقّ او هر باطلی را مغلوب گرداند. خداوندا؛بِنا عَلی یَدَیْهِ مِنْهاجَ الْهُدی، وَالْمَحَجَّةَ الْعُظْمی، وَالطَّریقَةَما را با دست مبارک او بر راه روشن هدایت، و شاهراه شریعت، و جادّه‌الْوُسْطی، اَلَّتی یَرْجِعُ إِلَیْهَا الْغالی، وَیَلْحَقُ بِهَا التَّالی، وَقَوِّناوسط که دور از افراط و تفریط است، و تندروها باید به سوی آن بازگردند، و عقب‌مانده‌ها خود را به آن برسانند روان ساز، و ما راعَلی طاعَتِهِ، وَثَبِّتْنا عَلی مُشایَعَتِهِ، وَامْنُنْ عَلَیْنا بِمُتابَعَتِهِ،بر اطاعت او نیرومند، و بر همراهی او ثابت و استوار گردان، و به پیروی او بر ما منّت گذار،وَاجْعَلْنا فی حِزْبِهِ الْقَوَّامینَ بِأَمْرِهِ، اَلصَّابِرینَ مَعَهُ، اَلطَّالِبینَ‌و ما را از حزب او که به امر و فرمانش قیام کننده‌اند، )و( در راه او شکیبایند، و بارِضاکَ بِمُناصَحَتِهِ، حَتَّی تَحْشُرَنا یَوْمَ الْقِیامَةِ فی أَنْصارِهِ‌خیرخواهی و دلسوزی نسبت به او رضا و خشنودی تو را طالبند قرار بده، تا آنکه روز قیامت ما را در زمره یاران‌وَأَعْوانِهِ وَمُقَوِّیَةِ سُلْطانِهِ. أَللَّهُمَّ وَاجْعَلْ ذلِکَ لَنا خالِصاً مِنْ کُلّ‌و مددکاران و تقویت‌کنندگان سلطنت و حکومت او محشور گردانی. خداوندا؛ همه اینها را که از تو خواستیم برای ما خالص و پاک‌

شَکٍّ وَشُبْهَةٍ وَرِیآءٍ وَسُمْعَةٍ، حَتَّی لانَعْتَمِدَ بِهِ غَیْرَکَ، وَلانَطْلُبَ بِهِ‌از هر شکّ و شبهه قرار بده که نخواهیم با آن خودنمایی کنیم، و نخواهیم به گوش دیگران برسد، تا آنجا که به خاطر آن به غیر تو تکیه وإِلّا وَجْهَکَ، وَحَتَّی تُحِلَّنا مَحَلَّهُ، وَتَجْعَلَنا فِی الْجَنَّةِ مَعَهُ، وَأَعِذْنااعتماد نداشته و به وسیله آن جز خشنودی تو را طلب نکنیم، و تا آنکه در جایگاه او ما را وارد نمائی، و در بهشت با او قرار دهی،مِنَ السَّامَةِ وَالْکَسَلِ وَالْفَتْرَةِ، وَاجْعَلْنا مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدینِکَ،و ما را از خستگی و بی‌حوصلگی و سستی پناه بده، و از کسانی که دینت را به وسیله او یاری می‌کنی،وَتُعِزُّ بِهِ نَصْرَ وَلِیِّکَ، وَلاتَسْتَبْدِلْ بِنا غَیْرَنا، فَإِنَّ اسْتِبْدالَکَ بِناو نصرت و پیروزی ولیّت را تقویت می‌نمائی قرار بده، و غیر ما را جایگزین ما مگردان، که این جایگزینی‌غَیْرَنا عَلَیْکَ یَسیرٌ، وَهُوَ عَلَیْنا عَسیرٌ. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وُلاةِبرای تو ساده و آسان، و بر ما بسی دشوار است. خداوندا؛ درود فرست بر والیان وعَهْدِهِ، وَالْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ، وَبَلِّغْهُمْ امالَهُمْ، وَزِدْ فی اجالِهِمْ،فرمانداران او، و پیشوایان از فرزندان او، و ایشان را به آرزوهایشان برسان، و بر مدّت عمرشان بیفزا،وَأَعِزَّ نَصْرَهُمْ، وَتَمِّمْ لَهُمْ ما أَسْنَدْتَ إِلَیْهِمْ فی أَمْرِکَ لَهُمْ، وَثَبِّتْ‌و پیروزی ایشان را تقویت فرما، و آنچه را به ایشان مربوط ساخته‌ای در امر و فرمانت برای ایشان کامل گردان، ودَعآئِمَهُمْ، وَاجْعَلْنا لَهُمْ أَعْواناً، وَعَلی دینِکَ أَنْصاراً، فَإِنَّهُمْ مَعادِنُ‌پایه‌ها و اساس کار ایشان را ثابت و استوار نما، و ما را مددکار آنان، و یاور دینت قرار بده، که بدون تردید ایشان معدن‌های‌کَلِماتِکَ، وَأَرْکانُ تَوْحیدِکَ، وَدَعآئِمُ دینِکَ، وَوُلاةُ أَمْرِکَ، وَخالِصَتُکَ‌کلمات تو، و ارکان توحید تو، و ستون‌های دین تو، و کارگزاران و والیان امر تو، ومِنْ عِبادِکَ، وَصَفْوَتُکَ مِنْ خَلْقِکَ، وَأَوْلِیآئُکَ وَسَلآئِلُ أَوْلِیآئِکَ،بندگان خالص تو، و برگزیده از میان آفریدگان تو، و اولیای تو و فرزندان اولیای تو،وَصَفْوَةُ أَوْلادِ رُسُلِکَ، وَالسَّلامُ عَلَیْهِمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽¹⁾و برگزیده از میان فرزندان رسولان توأند، و درود و رحمت و برکات بی‌پایان الهی بر همه آنان باد.

دعای ایّام غیبت، به روایتی دیگر

دعای‌ایّام‌غیبت‌به‌روایتی‌دیگر

سیّد بزرگوار علیّ بن طاووس‌رحمه الله چنین می‌گوید: یونس بن عبدالرحمان ازحضرت امام رضاعلیه السلام روایت می‌کند که آن حضرت پیوسته دستور به دعا برای صاحب‌الزمان ارواحنا فداه می‌داد و از جمله دعاهای ایشان برای حضرت صاحب الزمان ارواحنا فداه‌این دعاست:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَادْفَعْ عَنْ وَلِیِّکَ وَخَلیفَتِکَ‌خدایا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست و از ولیّ و خلیفه‌ات‌وَحُجَّتِکَ عَلی خَلْقِکَ، وَلِسانِکَ الْمُعَبِّرِ عَنْکَ بِإِذْنِکَ، اَلنَّاطِقِ‌و حجّتت بر بندگانت، )هر بلایی را( دفع فرما. همان کسی که با اجازه تو زبان گویا و بیان‌کننده حقایق از طرف تو است، وبِحِکْمَتِکَ، وَعَیْنِکَ النَّاظِرَةِ فی بَرِیَّتِکَ، اَلشَّاهِدِ عَلی عِبادِکَ،با حکمت تو سخن می‌گوید؛ و چشم بینای تو در میان بندگانت است؛ گواه بر آن‌ها است؛اَلْجَحْجاحِ الْمُجاهِدِ الْمُجْتَهِدِ، عَبْدِکَ الْعآئِذِ بِکَ. أَللَّهُمَّ وَأَعِذْهُ‌آن بزرگمرد مجاهد کوشا و بنده‌ای که به تو پناه آورده است. بار خدایا؛ او را پناه بده‌مِنْ شَرِّ ما خَلَقْتَ وَذَرَأْتَ، وَبَرَأْتَ وَأَنْشَأْتَ وَصَوَّرْتَ، وَاحْفَظْهُ‌از شرّ هر آنچه خلق کردی و آفریدی و پدید آوردی و ایجاد نمودی و صورت و شکل بخشیدی. و او را حفظ فرمامِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ، وَعَنْ یَمینِهِ وَعَنْ شِمالِهِ، وَمِنْ فَوْقِهِ‌از مقابلش و پشت سرش و راست و چپش و از بالای سرش‌وَمِنْ تَحْتِهِ، بِحِفْظِکَ الَّذی لایَضیعُ مَنْ حَفِظْتَهُ بِهِ، وَاحْفَظْو زیر پایش؛ به حفظی که هر که را به آن حفظ کنی ضایع نگردد. و با این محافظت،فیهِ رَسُولَکَ وَوَصِیَّ رَسُولِکَ وَابآئَهُ، أَئِمَّتَکَ وَدَعآئِمَ دینِکَ،پیامبر و وصیّ پیامبر و پدرانش را - آنان که ائمّه تو و استوانه‌های دین تو هستند - حفظ فرما،صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ، وَاجْعَلْهُ فی وَدیعَتِکَ الَّتی لاتَضیعُ،درود تو بر همه آنان باد؛ و قرار بده او را در ودیعه خویش که از بین نمی‌رود؛

وَفی جِوارِکَ الَّذی لایُحْتَقَرُ، وَفی مَنْعِکَ وَعِزِّکَ الَّذی لایُقْهَرُ.و در جوار رحمتت که حقیر و پست نمی‌شود؛ و در حمایت و پناه عزّتت که هرگز مقهور نمی‌شود.أَللَّهُمَّ وَامِنْهُ بِأَمانِکَ الْوَثیقِ الَّذی لایُخْذَلُ مَنْ امَنْتَهُ بِهِ، وَاجْعَلْهُ‌خدایا؛ او را در نگاهبانی محکم خود ایمن دار؛ که هر کس در آن نگاهبانی درآید مخذول و مغلوب نشود. او رافی کَنَفِکَ الَّذی لایُضامُ مَنْ کانَ فیهِ، وَانْصُرْهُ بِنَصْرِکَ الْعَزیزِ،در احاطه و سایه لطف خود که هر کس در آن قرار گیرد مورد ستم واقع نشود قرار بده، او را با یاری قدرت‌مندت یاری کن،وَأَیِّدْهُ بِجُنْدِکَ الْغالِبِ، وَقَوِّهِ بِقُوَّتِکَ، وَأَرْدِفْهُ بِمَلآئِکَتِکَ. أَللَّهُمّ‌و با سپاه غالبت تأییدش فرما، و با قوّت لایتناهی خود نیرومندش گردان، و فرشتگانت را با او همراه ساز. خدایا؛والِ مَنْ والاهُ، وَعادِ مَنْ عاداهُ، وَأَلْبِسْهُ دِرْعَکَ الْحَصینَةَ، وَحُفَّهُ‌دوستش را دوست بدار، و دشمنش را دشمن بدار، و زره محکم خود را بر او بپوشان؛ و گرداگرد وجودش رابِمَلآئِکَتِکَ حَفّاً. أَللَّهُمَّ وَبَلِّغْهُ أَفْضَلَ ما بَلَّغْتَ الْقآئِمینَ بِقِسْطِکَ‌با فرشتگان، احاطه کن. خداوندا؛ او را به برترین مرتبه‌ای که هر برپاکننده عدلی رامِنْ أَتْباعِ النَّبِیّینَ. أَللَّهُمَّ اشْعَبْ بِهِ الصَّدْعَ، وَارْتُقْ بِهِ الْفَتْقَ،- از پیروان پیامبران - رسانیده‌ای برسان. بارخدایا؛ اختلاف‌ها را به واسطه وجود مقدّسش برطرف گردان، و تفرقه‌ها و پراکندگی‌ها را به واسطه اووَأَمِتْ بِهِ الْجَوْرَ، وَأَظْهِرْ بِهِ الْعَدْلَ، وَزَیِّنْ بِطُولِ بَقآئِهِ الْأَرْضَ،از میان بردار. ستم را به وسیله او بمیران و عدل را ظاهر فرما، و با ماندن طولانی‌اش زمین را زینت بخش،وَأَیِّدْهُ بِالنَّصْرِ، وَانْصُرْهُ بِالرُّعْبِ، وَافْتَحْ لَهُ فَتْحاً یَسیراً، وَاجْعَلْ‌و با یاری خود تأییدش کن، و با رعب انداختن بر دل دشمنانش نصرتش بده؛ و فتح و گشایشی آسان بدو نصیب فرما، ولَهُ مِنْ لَدُنْکَ عَلی عَدُوِّکَ وَعَدُوِّهِ سُلْطاناً نَصیراً. أَللَّهُمَّ اجْعَلْهُ‌از جانب خودت سلطنت و قدرتی ظفرمندانه بر دشمنان خود و دشمنان او، به او مرحمت فرما. خدایا؛ او را همان‌الْقآئِمَ الْمُنْتَظَرَ، وَالْإِمامَ الَّذی بِهِ تَنْتَصِرُ، وَأَیِّدْهُ بِنَصْرٍ عَزیزٍبرپاکننده عدل و داد قرار ده، که مورد انتظار همگان است؛ و او را امامی قرار ده که به وسیله او ما را یاری می‌نمایی؛ و با نصرتی‌وَفَتْحٍ قَریبٍ، وَوَرِّثْهُ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَمَغارِبَهَا اللّاتی بارَکْتَ‌باعزّت و گشایشی زودهنگام تأییدش بفرما. مشرق و مغرب زمینت را به او ارث بده؛ البتّه قلمروی که برایش مبارک‌

فیها، وَأَحْیِ بِهِ سُنَّةَ نَبِیِّکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَالِهِ، حَتَّی لایَسْتَخْفِیَ‌قرار داده باشی؛ به واسطه او سنّت پیامبرت را - که درود خدا بر او و آل او باد - حیاتی دیگر بخش، تا این که‌بِشَیْ‌ءٍ مِنَ الْحَقِّ مَخافَةَ أَحَدٍ مِنَ الْخَلْقِ، وَقَوِّ ناصِرَهُ، وَاخْذُلْ‌چیزی از حق را به خاطر ترس از آفریدگان پنهان ندارد. یاورش را قوی گردان، و کسی را که خذلان و خواریش را خواهد، مخذول‌خاذِلَهُ، وَدَمْدِمْ عَلی مَنْ نَصَبَ لَهُ، وَدَمِّرْ عَلی مَنْ غَشَّهُ. أَللَّهُمّ‌و مغلوب فرما؛ کسی که با او دشمنی آشکار نماید مورد خشم خویش قرار بده؛ آن که را با او نیرنگ کند نابود کن. خداوندا؛وَاقْتُلْ بِهِ جَبابِرَةَ الْکُفْرِ وَعُمُدَهُ، وَدَعآئِمَهُ وَالقُوَّامَ بِهِ، وَاقْصِمْ بِهِ‌به واسطه او کافران زورگو و ارکان و سردسته‌های آن‌ها و هر آن که باعث دوام و قوام آن‌ها باشد را نابود کن.رُؤُوسَ الضَّلالَةِ، وَشارِعَةَ الْبِدْعَةِ، وَمُمیتَةَ السُّنَّةِ، وَمُقَوِّیَةَسران گمراهی، و سرچشمه‌های بدعت و هر که سنّت را بمیراند و باطل را تقویت کند، با نیروی الهی‌اش‌الْباطِلِ، وَأَذْلِلْ بِهِ الْجَبَّارینَ، وَأَبِرْ بِهِ الْکافِرینَ وَالْمُنافِقینَ،درهم شکن. سرکشان ستمگر را به وسیله او ذلیل کن و کافران و دورویان‌وَجَمیعَ الْمُلْحِدینَ، حَیْثُ کانُوا وَأَیْنَ کانُوا مِنْ مَشارِقِ الْأَرْضِ‌و همه ملحدان را به واسطه او هلاک نما؛ در هر زمان و هر مکانی که باشند؛ مشرق‌وَمَغارِبِها، وَبَرِّها وَبَحْرِها، وَسَهْلِها وَجَبَلِها، حَتَّی لاتَدَعَ مِنْهُمْ‌و مغرب، دریا و خشکی، کوه و دشت؛ تا این که از آنان،دَیَّاراً، وَلاتُبْقِیَ لَهُمْ اثاراً. أَللَّهُمَّ وَطَهِّرْ مِنْهُمْ بِلادَکَ، وَاشْفِ‌کسی باقی نگذاری و اثری بجا نماند. خدایا؛ سرزمین خود را از وجود آن‌ها پاک کن‌مِنْهُمْ عِبادَکَ، وَأَعِزَّ بِهِ الْمُؤْمِنینَ، وَأَحْیِ بِهِ سُنَنَ الْمُرْسَلینَ،و قلب مؤمنان را با نابودی آنان شفا بخش؛ و به واسطه آن حضرت، مؤمنان را عزیز فرما، و سنّت‌های رسولان‌وَدارِسَ حِکَمِ النَّبِیّینَ، وَجَدِّدْ بِهِ ما مُحِیَ مِنْ دینِکَ، وَبُدِّلَ مِنْ‌و فرستادگانت را، و احکام پیامبران را - که رو به نابودی رفته است - بار دیگر زنده نما، و هر آن چه از دینت محو شده و ازحُکْمِکَ، حَتَّی تُعیدَ دینَکَ بِهِ وَعَلی یَدَیْهِ غَضّاً جَدیداً صَحیحاًاحکامت دگرگون گشته است، تازه و نو گردان؛ تا این که دین حقیقی تو به دست او؛ شاداب، تازه، جدید، خالص و

مَحْضاً، لاعِوَجَ فیهِ، وَلابِدْعَةَ مَعَهُ، حَتَّی‌تُنیرَ بِعَدْلِهِ ظُلَمَ‌الْجَوْرِ،صحیح بدون هیچ کژی و بدعتی گردانی. تا آن که تاریکی‌های ستم را با نور عدلش روشن گردانی،وَتُطْفِئَ بِهِ نیرانَ الْکُفْرِ، وَتُظْهِرَ بِهِ مَعاقِدَ الْحَقِّ، وَمَجْهُولَ‌و آتش فتنه‌های کافران را به وسیله او خاموش گردانی، و گره‌خوردگی‌ها و پیچیدگی‌های حقّ را به وسیله او آشکار گردانی و عدل و داد گم‌شده والْعَدْلِ، وَتُوضِحَ بِهِ مُشْکِلاتِ الْحُکْمِ. أَللَّهُمَّ وَإِنَّهُ عَبْدُکَ الَّذِی‌ناشناخته را به وسیله او ظاهر گردانی؛ مشکلات و دشواری‌های احکام را - با پرتوهای نورافشان او - واضح گردانی. بار خدایا؛ همانااسْتَخْلَصْتَهُ لِنَفْسِکَ، وَاصْطَفَیْتَهُ مِنْ خَلْقِکَ، وَاصْطَفَیْتَهُ عَلیاو بنده‌ای از بندگان توست که برای خود خالصش گردانیدی، و از میان آفریدگانت او را برگزیدی، و او راعِبادِکَ، وَائْتَمَنْتَهُ عَلی غَیْبِکَ، وَعَصَمْتَهُ مِنَ الذُّنُوبِ، وَبَرَّأْتَهُ‌بر بندگانت برگزیدی، و او را برای سپردن غیب خود امین یافتی، و از گناهان معصومش داشتی، و از عیب‌ها مبرّایش کردی،مِنَ الْعُیُوبِ، وَطَهَّرْتَهُ جمِنَ الرِّجْسِ‌ج، وَصَرَّفْتَهُ عَنِ الدَّنَسِ،و از هر گونه آلودگی پاکیزه‌اش کردی، و از ناپاکی و پلیدی به دورش گردانیدی،وَسَلَّمْتَهُ مِنَ الرَّیْبِ. أَللَّهُمَّ فَإِنَّا نَشْهَدُ لَهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ، وَیَوْمَ‌و از هر شکّ و شبهه‌ای سلامتش فرمودی. خدایا؛ ما در روز قیامت - و روزحُلُولِ الطَّامَّةِ، أَنَّهُ لَمْ یُذْنِبْ وَلَمْ یَأْتِ حَوْباً، وَلَمْ یَرْتَکِبْ لَکَ‌برپا شدن حادثه عظیم محشر - گواهی می‌دهیم که او گناهی نکرده است؛ جرمی انجام نداده‌مَعْصِیَةً، وَلَمْ یُضَیِّعْ لَکَ طاعَةً، وَلَمْ یَهْتِکْ لَکَ حُرْمَةً، وَلَمْ یُبَدِّلْ‌و معصیتی مرتکب نشده است؛ طاعتی را تباه نکرده است؛ حرمتی را هتک نکرده است؛ ولَکَ فَریضَةً، وَلَمْ یُغَیِّرْ لَکَ شَریعَةً، وَأَنَّهُ الْإِمامُ التَّقِیُّ الْهادِی‌واجبی را عوض ننموده است؛ و قانونی را تغییر نداده است؛ او امامی پرهیزکار، هدایت‌گر،الْمَهْدِیُّ الطَّاهِرُ التَّقِیُّ الْوَفِیُّ الرَّضِیُّ الزَّکِیُّ. أَللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَیْهِ‌رهبری هدایت‌شده، پاک‌سرشت، باتقوا، باوفا، پسندیده و نیک سیرت است. خداوندا؛ بر اووَعَلی ابآئِهِ، وَأَعْطِهِ فی نَفْسِهِ وَوُلْدِهِ، وَأَهْلِهِ وَذُرِّیَّتِهِ وَاُمَّتِهِ‌و پدرانش درود فرست، و در مورد خودش، فرزندان و خانواده‌اش، امّت

‌وَجَمیعِ رَعِیَّتِهِ، ما تُقِرُّ بِهِ عَیْنَهُ، وَتَسُرُّ بِهِ نَفْسَهُ، وَتَجْمَعُ لَهُ مُلْکَ‌و رعیّتش، چیزی عطا کن که چشمش را به آن روشن نمایی و روانش را به آن شاد گردانی؛ و حکومت همه‌الْمُمْلَکاتِ کُلِّها، قَریبِها وَبَعیدِها، وَعَزیزِها وَذَلیلِها، حَتَّی‌ممالک - اعمّ از دور و نزدیک، قوی و ضعیف - تحت سیطره او درآید،یَجْرِیَ حُکْمُهُ عَلی کُلِّ حُکْمٍ، وَیَغْلِبَ بِحَقِّهِ عَلی کُلِّ باطِلٍ.و فرمانش بر هر حکمی نافذ باشد، و کلمه حقّش، بر هر باطلی غالب گردد.أَللَّهُمَّ وَاسْلُکْ بِنا عَلی یَدَیْهِ مِنْهاجَ الْهُدی، وَالْمَحَجَّةَ الْعُظْمی،خدایا؛ به دست مبارکش ما را بر طریق هدایت روان کن، و بر شاهراه روشن‌وَالطَّریقَةَ الْوُسْطی، اَلَّتی یَرْجِعُ إِلَیْهَا الْغالی، وَیَلْحَقُ بِهَا التَّالی.و راه میانه و اعتدال - که هر افراطگر پیشرو و هر تفریطپیشه عقب‌مانده باید بدان باز گردد - استوار فرما.أَللَّهُمَّ وَقَوِّنا عَلی طاعَتِهِ، وَثَبِّتْنا عَلی مُشایَعَتِهِ، وَامْنُنْ عَلَیْناخدایا؛ ما را بر طاعتش نیرومند گردان، و بر پیرویش ثابت قدم بدار، و با نعمت پیروی از او بر ما منّت‌بِمُتابَعَتِهِ، وَاجْعَلْنا فی حِزْبِهِ الْقَوَّامینَ بِأَمْرِهِ، اَلصَّابِرینَ مَعَهُ،بگذار، و ما را جزو گروه او که عهده‌دار امر او هستند قرار ده که به فرمانش، سر فرود می‌آورند، و در راهش صبر پیشه می‌کنند،اَلطَّالِبینَ رِضاکَ بِمُناصَحَتِهِ، حَتَّی تَحْشُرَنا یَوْمَ الْقِیامَةِ فی‌و از خیرخواهی او رضای تو را می‌طلبند. تا در نهایت، در روز قیامت، ما را درأَنْصارِهِ وَأَعْوانِهِ، وَمُقَوِّیَةِ سُلْطانِهِ. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ‌گروه یاران و مددکاران و تقویت‌کنندگان حکومت بابرکتش، محشور نمایی. خداوندا؛ بر محمّد و آل‌مُحَمَّدٍ، وَاجْعَلْ ذلِکَ کُلَّهُ مِنَّا لَکَ خالِصاً مِنْ کُلِّ شَکٍّ وَشُبْهَةٍمحمّد درود فرست، و همه این‌ها را از ما خالص و به دور از هر شکّ و شبهه‌وَرِیآءٍ وَسُمْعَةٍ، حَتَّی لانَعْتَمِدَ بِهِ غَیْرَکَ، وَلانَطْلُبَ بِهِ إِلّا وَجْهَکَ،و ریا و سمعه قرار بده؛ آن گونه که با این کار، به غیر تو اعتماد نکنیم و از این کار، جز تو را نطلبیم؛وَحَتَّی تُحِلَّنا مَحَلَّهُ، وَتَجْعَلَنا فِی الْجَنَّةِ مَعَهُ، وَلاتَبْتَلِنا فی‌باشد که ما را در محلّ و جایگاه آن حضرت وارد نمایی، و ما را در بهشت همراه او گردانی، و در

أَمْرِهِ بِالسَّامَةِ وَالْکَسَلِ وَالْفَتْرَةِ وَالْفَشَلِ، وَاجْعَلْنا مِمَّنْ تَنْتَصِرُانجام فرمان او ما را به تنبلی، سستی، ضعف و گسستگی مبتلا نسازی؛ و ما را از کسانی قرار ده که‌بِهِ لِدینِکَ، وَتُعِزُّ بِهِ نَصْرَ وَلِیِّکَ، وَلاتَسْتَبْدِلْ بِنا غَیْرَنا، فَإِنّ‌دینت را به وسیله آنان یاری می‌کنی، و یاری ولیّت را به او تقویت می‌کنی، کسی را جایگزین ما مکن؛ زیرا،اسْتِبْدالَکَ بِنا غَیْرَنا عَلَیْکَ یَسیرٌ، وَهُوَ عَلَیْنا کَبیرٌ، إِنَّکَ عَلی کُلّ‌این جایگزینی بر تو آسان است، ولی بر ما بسی سنگین و دشوار. باور دارم که تو بر هرشَیْ‌ءٍ قَدیرٌ. أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی وُلاةِ عُهُودِهِ، وَبَلِّغْهُمْ امالَهُمْ،چیزی توانایی. خدایا؛ بر فرماندارانش درود فرست، و به آرزوهای )مقدّس‌شان( برسان،وَزِدْ فی اجالِهِمْ وَانْصُرْهُمْ وَتَمِّمْ لَهُمْ ما أَسْنَدْتَ إِلَیْهِمْ مِنْ أَمْرِو بر عمرشان بیفزا، و یاریشان فرما، و آن چه از امر دینت به آن‌ها مربوط ساخته‌ای، کامل ودینِکَ، وَاجْعَلْنا لَهُمْ أَعْواناً وَعَلی دینِکَ أَنْصاراً، وَصَلِّ عَلیتمام گردان، و ما را از مددکاران آنان قرار ده، و از یاری‌کنندگان دینت مقرّر فرما. برابآئِهِ الطَّاهِرینَ الْأَئِمَّةِ الرَّاشِدینَ. أَللَّهُمَّ فَإِنَّهُمْ مَعادِنُ کَلِماتِکَ،پدران پاکش، امامان رشید و راهنمای بشر، درود فرست. بارخدایا؛ آنان، معدن‌های کلمات تو،وَخُزَّانُ عِلْمِکَ، وَوُلاةُ أَمْرِکَ، وَخالِصَتُکَ مِنْ عِبادِکَ، وَخِیَرَتُکَ‌و گنجینه‌های دانش، و علوم تو، و سرپرستان امر تو، و بندگان مخلص تو، و نیکوکاران‌مِنْ خَلْقِکَ، وَأَوْلِیآئُکَ وَسَلآئِلُ أَوْلِیآئِکَ، وَصَفْوَتُکَ وَأَوْلادُاز میان بندگان تو، و دوستان تو و فرزندان اولیای تو، و برگزیدگان و فرزندان‌أَصْفِیآئِکَ، صَلَواتُکَ وَرَحْمَتُکَ وَبَرَکاتُکَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ. أَللَّهُمّ‌برگزیدگان تو هستند. درود و رحمت و برکت‌های تو بر آنان نثار باد. خدایا؛وَشُرَکاؤُهُ فی أَمْرِهِ، وَمُعاوِنُوهُ عَلی طاعَتِکَ، اَلَّذینَ جَعَلْتَهُمْ‌آنان که در امر او شریک‌اند، و بر طاعت تو مددکاران اویند؛ کسانی که توحِصْنَهُ وَسِلاحَهُ وَمَفْزَعَهُ وَاُنْسَهُ ، اَلَّذینَ سَلَوْا عَنِ الْأَهْلِ‌دژ، اسلحه، پناهگاه و مایه انس او قرارشان دادی؛ آن‌هایی که از اهل

‌وَالْأَوْلادِ، وَتَجافُوا الْوَطَنَ، وَعَطَّلُوا الْوَثیرَ مِنَ الْمِهادِ، قَدْو اولاد خود بریدند، و ترک وطن گفتند، و تخت‌های استراحت را رها کردند؛رَفَضُوا تِجاراتِهِمْ، وَأَضَرُّوا بِمَعایِشِهِمْ، وَفُقِدُوا فی أَنْدِیَتِهِمْ‌تجارت‌ها را کنار گذاشتند؛ و به معیشت‌های خودشان ضرر زدند؛ و بدون این که ازبِغَیْرِ غَیْبَةٍ عَنْ مِصْرِهِمْ، وَحالَفُوا الْبَعیدَ مِمَّنْ عاضَدَهُمْ عَلیشهرهای‌شان خارج شوند، به عزلت و گوشه‌نشینی افتادند؛ و با هر کس که در کارها یاری‌شان نماید پیمان بستند؛أَمْرِهِمْ، وَخالَفُوا الْقَریبَ مِمَّنْ صَدَّ عَنْ وِجْهَتِهِمْ، وَائْتَلَفُوا بَعْدَگرچه نسبتی دور با آن‌ها داشتند، و با نزدیکانی که آن‌ها را از مقصودشان باز بدارد مخالفت ورزیدند؛ بعدالتَّدابُرِ وَالتَّقاطُعِ فی دَهْرِهِمْ، وَقَطَعُوا الْأَسْبابَ الْمُتَّصِلَةَ بِعاجِلِ‌از جدایی‌ها گردهم آمدند و اسباب به هم‌پیوسته دنیوی را که وسیله بهره‌بردن‌حُطامٍ مِنَ الدُّنْیا. فَاجْعَلْهُمُ اللَّهُمَّ فی حِرْزِکَ وَفی ظِلِّ کَنَفِکَ، وَرُدَّاندک از دنیا بود، قطع نمودند. بدین سان، خدایا؛ آن‌ها را در حفظ و حراست خود، و در سایه لطف و حمایت خویش قرار ده،عَنْهُمْ بَأْسَ مَنْ قَصَدَ إِلَیْهِمْ بِالْعَداوَةِ مِنْ خَلْقِکَ، وَأَجْزِلْ لَهُمْ مِنْ‌و شرّ هر آن که قصد بدی به آن‌ها را دارد، از آنان باز گردان؛ ودَعْوَتِکَ مِنْ کِفایَتِکَ وَمَعُونَتِکَ لَهُمْ، وَتَأْییدِکَ وَنَصْرِکَ إِیَّاهُمْ،کفایت و کمک و تأیید و یاریت را نسبت به آن‌ها زیاد کن،ما تُعینُهُمْ بِهِ عَلی طاعَتِکَ، وَأَزْهِقْ بِحَقِّهِمْ باطِلَ مَنْ أَرادَ إِطْفآءَآنچه ایشان را بر طاعت تو یاری‌شان کند، و به واسطه حقّانیّت ایشان باطل هر کسی را که می‌خواهدنُورِکَ، وَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ. وَامْلَأْ بِهِمْ کُلَّ اُفُقٍ مِنَ الْآفاقِ،نور تو را خاموش کند نابود گردان، و بر محمّد و آل او درود فرست. خدایا؛ به وسیله آن‌ها تمام اُفق‌های عالم‌وَقُطْرٍ مِنَ الْأَقْطارِ قِسْطاً وَعَدْلاً وَرَحْمَةً وَفَضْلاً، وَاشْکُرْ لَهُمْ‌و اقطار دنیا را از عدل و قسط و رحمت و فضل خودت، پُر کن، و از آنان به‌عَلیحَسَبِ کَرَمِکَ وَجُودِکَ، وَما مَنَنْتَ بِهِ عَلَی‌الْقآئِمینَ بِالْقِسْطِاندازه کرم و بخشش خودت و آن گونه که بر برپاکنندگان عدل و داد

مِنْ عِبادِکَ، وَاذْخَرْ لَهُمْ مِنْ ثَوابِکَ ما تَرْفَعُ لَهُمْ بِهِ الدَّرَجاتِ،از میان بندگانت منّت گذاردی سپاسگزاری کن، و برای آن‌ها ثوابی ذخیره ساز که به وسیله آن به درجات و مرتبه‌ای رفیع برسند؛إِنَّکَ تَفْعَلُ ما تَشآءُ وَتَحْکُمُ ما تُریدُ، امینَ رَبَّ الْعالَمینَ.⁽¹⁾همانا تو هر آنچه را بخواهی انجام می‌دهی، و بدان‌چه اراده نمایی حکم می‌کنی؛ ای پروردگار عالمیان؛ این دعاها را اجابت فرما. سیّد بزرگوار رضی الدین علیّ بن طاووس‌رحمه الله می‌فرماید: این روایت، شامل‌بخشی از دعاست که روایت اوّلی آن را نداشت. پس، اگر می‌خواهی از اهل سعادت‌گردی این دعا را بخوان، و در این دعاها جانب پروردگار را حفظ کن، و در پیشگاه اوکمال ادب را به جای آور.⁽²⁾

کفعمی‌رحمه الله در «المصباح» چنین می‌گوید: یونس بن عبدالرحمان از حضرت امام رضاعلیه السلام‌روایت می‌کند که آن حضرت، پیوسته بر دعا کردن برای صاحب الأمر صلوات اللَّه علیه باخواندن این دعا دستور می‌داد: «أللّهمّ ادفع عن ولیّک وخلیفتک ...» وی، دعا را مانندآنچه گذشت تا عبارت «وهو علینا کبیر» ادامه داده، سپس این قسمت را نقل کرده است:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وُلاةِ عَهْدِهِ وَالْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ، وَبَلِّغْهُمْ امالَهُمْ،خدایا؛ بر والیان عهدش و پیشوایان پس از او رحمت فرست، و به آرزوهای‌شان برسان،وَزِدْ فی اجالِهِمْ، وَأَعِزَّ نَصْرَهُمْ، وَتَمِّمْ لَهُمْ ما أَسْنَدْتَ إِلَیْهِمْ‌و بر عمرشان بیفزا، و یاری ایشان را تقویت فرما، و آن چه از دینت را به آن‌هامِنْ أَمْرِکَ لَهُمْ، وَثَبِّتْ دَعآئِمَهُمْ، وَاجْعَلْنا لَهُمْ أَعْواناً، وَعَلیمربوط ساخته‌ای کامل نما، و پایه‌های آن‌ها را استوار کن، و ما را یاران آن‌ها و یاوران‌دینِکَ أَنْصاراً، فَإِنَّهُمْ مَعادِنُ کَلِماتِکَ، وَخُزَّانُ عِلْمِکَ، وَأَرْکانُ‌دینت قرار ده. همانا آن‌ها معدن‌های کلمات تو، گنجینه‌های علم و دانش تو، استوانه‌های‌تَوْحیدِکَ، وَدَعآئِمُ دینِکَ، وَوُلاةُ أَمْرِکَ، وَخالِصَتُکَ مِنْ عِبادِکَ،توحید تو، پایه‌های دین تو، سرپرستان امر تو، بندگان خالص تو،وَصَفْوَتُکَ مِنْ خَلْقِکَ، وَأَوْلِیآؤُکَ وَسَلآئِلُ أَوْلِیآئِکَ، وَصَفْوَةُبرگزیده از میان بندگان تو، دوستان و فرزندان دوستان تو، و برگزیدگان

أَوْلادِ نَبِیِّکَ، وَالسَّلامُ عَلَیْهِمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ. ⁽¹⁾

فرزندان پیامبر تو هستند؛ درود و سلام و رحمت خداوند و برکت‌های او بر همه آنان نثار باد.

دعا برای محشورشدن با حضرت امام رضاعلیه السلام

أَللَّهُمَّ أَعْطِنِی الْهُدی، وَثَبِّتْنی عَلَیْهِ امِناً، أَمْنَ مَنْ لا خَوْفَ‌خداوندا؛ مرا هدایت کن، و بر آن ثابت بدار در حالیکه ایمن باشم، ایمنی کسی که هیچ‌گونه ترسی‌عَلَیْهِ، وَلا حُزْنَ وَلا جَزَعَ، إِنَّکَ أَهْلُ التَّقْوی وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ.بر او نیست، و هرگز غم و غصّه و بی‌تابی ندارد که تو شایسته تقوا و اهل آمرزش هستی.

هر کس این دعا را بخواند و آن را دعای خود قرار دهد )یعنی زیاد بخواند(، باحضرت امام رضاعلیه السلام محشور می‌شود.⁽²⁾

دعای محشور شدن با اهل بیت‌علیهم السلام

اسماعیل بن سهل گفت: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: دعایی به من بیاموزکه وقتی آن را خواندم، در دنیا و آخرت با شما خاندان باشم.

آن حضرت برایم نوشت:

دعای هر روز بعد از اقامه و...

سوره «إِنَّا أَنْزَلْناهُ» را زیاد بخوان، و دو لبت را به ذکر استغفار تر و تازه بدار،)یعنی زیاد استغفار کن(.⁽³⁾

دعای توبه، هنگام شنیدن اذان صبح و مغرب

عبّاس - خادم حضرت امام رضاعلیه السلام - گوید: از مولایم شنیدم که فرمود:

هر کس هنگامی که اذان صبح را می‌شنود، و نیز هنگام شنیدن اذان مغرب این‌دعا را بخواند، سپس در آن روز یا در آن شب مرگ به سراغ او آید، توبه‌کننده ازدنیا رود و وارد بهشت گردد:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِإِقْبالِ نَهارِکَ وَإِدْبارِ لَیْلِکَ وَحُضُورِ صَلَواتِکَ‌خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به روی‌آوردن روزت و روی‌گردان شبت و حضوریافتن نمازهایی که برای تووَأَصْواتِ دُعآئِکَ، أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ‌انجام می‌دهند و صداهای دعایی که تو را می‌خوانند، که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی، و تَتُوبَ عَلَیَّ، إِنَّکَ التَّوَّابُ الرَّحیمُ.⁽¹⁾

توبه‌ام را بپذیری که تو بسیار توبه‌پذیر و مهربان هستی.

دعای هر روز بعد از اقامه و قبل از نماز

عبدالرحمان بن نجران از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

پس از اقامه و قبل از شروع نماز بگو:

أَللَّهُمَّ رَبَّ هذِهِ الدَّعْوَةِ التَّآمَّةِ، وَالصَّلاةِ الْقآئِمَةِ، بَلِّغْ مُحَمَّداًخداوندا؛ ای پروردگار این دعوت کامل، و نماز برپا شده، )حضرت( محمّد را)صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ( الدَّرَجَةَ وَالْوَسیلَةَ وَالْفَضْلَ وَالْفَضیلَةَ،)که درود خدا بر او و آل او باد( به آن درجه والا و مرتبه وسیله و برتری و فضیلت برسان،

بِاللَّهِ اَسْتَفْتِحُ، وَبِاللَّهِ اَسْتَنْجِحُ، وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ وَالِ مُحَمَّدٍبه نام خدا و کمک او آغاز می‌کنم، و از او موفقیّت و رستگاری می‌طلبم، و به واسطه )حضرت( محمّد رسول خدا و آل محمّدأَتَوَجَّهُ. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَاجْعَلْنی بِهِمْ‌به خدا روی آورده و توجّه می‌کنم. خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و مرا به واسطه ایشان عِنْدَکَ وَجیهاً فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبینَ.⁽¹⁾

در دنیا و آخرت نزد خودت آبرومند و از مقرّبان درگاهت قرار بده.

دعای ساعت هشتم هر روز

دعای دیگر در ساعت هشتم...

ساعت هشتم - از هنگامی که چهار رکعت نماز بعد از فرا رسیدن ظهر خوانده‌شود تا وقت نماز عصر - اختصاص به حضرت امام رضا علیه السلام دارد، در آن ساعت این‌دعا را بخوانید:

یا خَیْرَ مَدْعُوٍّ، یا خَیْرَ مَنْ أَعْطی، یا خَیْرَ مَنْ سُئِلَ، یا مَنْ‌ای بهترین خوانده‌شده؛ ای بهترین عطاکننده؛ ای بهترین کسی که از او درخواست شده؛ ای آنکه‌أَضآءَ بِاسْمِهِ ضَوْءَ النَّهارِ، وَأَظْلَمَ بِهِ ظُلْمَةَ اللَّیْلِ، وَسالَ بِاسْمِهِ‌روشنائی داده به نام خود روشنی روز را؛ و تاریکی داده به نام خود تاریکی شب را، و باران شدید را به نام خودوابِلَ السَّیْلِ، وَرَزَقَ أَوْلِیآءَهُ کُلَّ خَیْرٍ، یا مَنْ عَلَا السَّماواتِ‌روان گردانده، و هر خیر و خوبی را به اولیاء و دوستانش روزی کرده، ای کسی که نورش آسمان‌ها رانُورُهُ، وَالْأَرْضَ ضَوْئُهُ، وَالشَّرْقَ وَالْغَرْبَ رَحْمَتُهُ، یا واسِعَ‌پر کرده، و روشنائی‌اش زمین را فرا گرفته، و رحمتش بر شرق و غرب گسترده گشته، ای دارای جودالْجُودِ. أَسْأَلُکَ بِحَقِّ وَلِیِّکَ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا عَلَیْهِ السَّلامُ،و بخشش فراگیر. از تو می‌خواهم به حقّ ولیّت )حضرت( علیّ بن موسی الرضا - که بر او سلام باد -

وَاُقَدِّمُهُ بَیْنَ یَدَیْ حَوآئِجی، وَرَغْبَتِی إِلَیْکَ، أَنْ تُصَلِّیَ عَلیو او را پیشاپیش حاجت‌ها و درخواست‌هایم در پیشگاه تو مقدّم می‌دارم که برمُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَأَنْ تَکْفِیَنی بِهِ، وَتُنْجِیَنی مِمَّا أَخافُهُ‌محمّد و آل محمّد درود فرستی، و مرا به واسطه او کفایت کنی، و از آنچه می‌ترسم‌وَأَحْذَرُهُ فی جَمیعِ أَسْفاری، وَفِی الْبَراری وَالْقِفارِ، وَالْأَوْدِیَةِو اجتناب می‌کنم در همه سفرهایم، و در دشت و صحرا، و درّه‌هاوَالْاکامِ، وَالْغِیاضِ وَالْجِبالِ، وَالشِّعابِ وَالْبِحارِ، یا واحِدُ یاو تپّه‌ها، و جنگل‌ها و کوه‌ها، گردنه‌ها و دریاها مرا رهایی بخش، ای یگانه؛ ای‌قَهَّارُ، یا عَزیزُ یا جَبَّارُ یا سَتَّارُ، وَأَنْ تَفْعَلَ بی کَذا وَکذا. ⁽¹⁾بسیار چیره‌شونده؛ ای نیرومند؛ ای قدرتمند؛ ای بسیار پوشنده؛ و )از تو می‌خواهم که( با من «چنین و چنان» کنی.

دعای دیگر در ساعت هشتم هر روز

أَللَّهُمَّ أَنْتَ الْکاشِفُ لِلْمُلِمَّاتِ، وَالْکافی لِلْمُهِمَّاتِ، وَالْمُفَرِّجُ‌خداوندا؛ تو برطرف‌کننده بلاها و مصیبت‌هائی، و کفایت‌کننده سختی‌ها، و گشاینده‌لِلْکُرُباتِ، وَالسَّامِعُ لِلْأَصْواتِ، وَالْمُخْرِجُ مِنَ الظُّلُماتِ، وَالْمُجیبُ‌اندوه‌ها، و شنونده صداها، و خارج‌کننده از تاریکی‌ها، و اجابت‌کننده‌لِلدَّعَواتِ، اَلرَّاحِمُ لِلْعَبَراتِ، جَبَّارُ الْأَرْضِ وَالسَّماواتِ. یا وَلِیّ‌دعاها، رحم‌کننده به اشک چشم‌ها، آفریننده زمین و آسمان هستی. ای سرپرست؛یا مَوْلی، یا عَلِیُّ یا أَعْلی، یا کَریمُ یا أَکْرَمُ، یا مَنْ لَهُ الْإِسْمُ‌ای عهده‌دار )امور(؛ ای بلندمرتبه؛ ای برتر؛ ای بزرگوار؛ ای ارجمند؛ ای کسی که اسم‌الْأَعْظَمُ، یا مَنْ عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یَعْلَمْ، فاطِرُ السَّماواتِ‌اعظم از برای اوست، ای کسی که انسان را آموختی آنچه را که نمی‌دانست، آفریننده آسمان‌ها

وَالْأَرْضِ، وَهُوَ یُطْعِمُ وَلایُطْعَمُ. أَسْأَلُکَ بِمُحَمَّدِنِ الْمُصْطَفی مِنَ‌و زمین است، و او است که روزی می‌دهد، و کسی به او روزی نمی‌دهد. از تو درخواست می‌کنم به حقّ )حضرت( محمّد که برگزیده‌شده‌الْخَلْقِ، اَلْمَبْعُوثِ بِالْحَقِّ، وَبِأَمیرِالْمُؤْمِنینَ الَّذی أَوْلَیْتَهُ فَأَلْفَیْتَهُ‌از میان آفریدگان است، و به حق، برانگیخته شده است، و به حقّ امیر مؤمنان که به او لطف و احسان کردی و او راشاکِراً، وَابْتَلَیْتَهُ فَوَجَدْتَهُ صابِراً، وَبِالْإِمامِ الرِّضا عَلِیِّ بْنِ مُوسَی‌شکرگزار دیدی، و مبتلایش ساختی پس او را شکیبا یافتی، و به حقّ امام رضا حضرت علیّ بن موسی‌الَّذی أَوْفی بِعَهْدِکَ، وَوَثَقَ بِوَعْدِکَ، وَأَعْرَضَ عَنِ الدُّنْیا وَقَدْکه به عهد و پیمان تو وفا کرد، و به وعده‌ات اطمینان نمود، و از دنیا روی گردانید، در حالی‌که‌أَقْبَلَتْ إِلَیْهِ، وَرَغِبَ عَنْ زینَتِها وَقَدْ رَغِبَتْ فیهِ، أَنْ تُصَلِّیَ عَلیبه او روی آورده بود، و زینت آن را نخواست در حالیکه زینت دنیا به او تمایل نشان داد، که برمُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، فَقَدْ تَوَسَّلْتُ بِهِمْ إِلَیْکَ، وَقَدَّمْتُهُمْ أَمامی‌محمّد و آل محمّد درود فرستی، به راستی که من به واسطه ایشان به تو توسّل جسته‌ام، و آنان را پیشاپیش خودوَبَیْنَ یَدَیْ حَوآئِجی، أَنْ تَهْدِیَنی إِلی سَبیلِ مَرْضاتِکَ، وَتُیَسِّرَو حاجت‌هایم مقدّم ساخته‌ام تا مرا به راهی که رضا و خشنودی تو در آن است رهنمون گردی، ولی أَسْبابَ طاعَتِکَ، وَتُوَفِّقَنی لِابْتِغآءِ الزُّلْفَةِ بِمُوالاةِ أَوْلِیآئِکَ،اسباب اطاعت خود را برایم فراهم سازی، و مرا توفیق دهی برای یافتن منزلت به وسیله دوستی اولیائت،وَإِدْراکِ الْحَظْوَةِ مِنْ مُعاداةِ أَعْدآئِکَ، وَتُعینَنی عَلی أَدآءِو درک کردن حظّ و بهره از دشمنی دشمنانت، و یاری رسانی مرا در انجام‌دعای مهمّی در هر روز

فَرآئِضِکَ، وَاسْتِعْمالِ سُنَّتِکَ، وَتُوَفِّقَنی عَلَی الْمَحَجَّةِ الْمُؤَدِّیَةِواجباتت، و به کار گرفتن سنّتت، و هموار سازی برایم راهی را که‌نماز هدیه به امام رضاعلیه السلام ...

إِلَی الْعِتْقِ مِنْ عَذابِکَ وَالْفَوْزِ، بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾به رهایی از عذابت و رستگاری من کشیده شود، به رحمتت ای مهربان‌ترین مهربانان.

بخش دهم

هشت عمل عبادی در رابطه با ایّام هفته

در این بخش، هشت عمل عبادی را که در ارتباط با حضرت علیّ بن موسی‌الرّضاعلیهما السلام در روزهای هفته است، نقل می‌کنیم:

نماز هدیه به حضرت امام رضاعلیه السلام در روز یکشنبه

راوندی‌رحمه الله در کتاب «سلوة الحزین» می‌نویسد: فرموده‌اند:

بنده روز جمعه هشت رکعت نماز می‌گذارد؛ چهار رکعت را هدیه به رسول‌خداصلی الله علیه وآله و چهار رکعت دیگر را هدیه به حضرت فاطمه‌علیها السلام می‌نماید، روز شنبه چهاررکعت هدیه به امیرالمؤمنین‌علیه السلام، روز یکشنبه چهار رکعت هدیه به امام حسن‌مجتبی‌علیه السلام، روز دوشنبه چهار رکعت هدیه به حضرت اباعبداللَّه حسین بن علی‌علیهما السلام،روز سه شنبه چهار رکعت هدیه به حضرت علیّ بن الحسین‌علیهما السلام، روز چهارشنبه‌

چهار رکعت هدیه به حضرت محمّد بن علی‌علیهما السلام، روز پنجشنبه چهار رکعت هدیه به‌حضرت جعفر بن محمّدعلیهما السلام می‌نماید.

سپس در روز جمعه دوباره هشت رکعت نماز می‌خواند، چهار رکعت را به‌رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم و چهار رکعت دیگر را به حضرت فاطمه‌علیها السلام هدیه می‌کند، روز شنبه‌چهار رکعت هدیه به حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام، روز یکشنبه چهار رکعت هدیه به‌حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام، روز دوشنبه چهار رکعت هدیه به حضرت محمّدبن علی‌علیهما السلام، روز سه‌شنبه چهار رکعت هدیه به حضرت علیّ بن محمّدعلیهما السلام، روزچهارشنبه

چهار رکعت به حضرت حسن بن علی‌علیهما السلام و روز پنجشنبه چهار رکعت‌هدیه به حضرت صاحب الزمان )ارواحنا فداه( می‌نماید.⁽¹⁾

و بعد از هر رکعت، این دعا را می‌خواند:

أَللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلامُ، وَمِنْکَ السَّلامُ، وَإِلَیْکَ یَعُودُ السَّلامُ، حَیِّناخداوندا؛ )تو از هر گونه عیب و نقصی پاکی و( تو سلامت دهنده‌ای، و سلامت از تو است و بازگشت آن بسوی تو است،رَبَّنا مِنْکَ بِالسَّلامِ. أَللَّهُمَّ إِنَّ هذِهِ الرَّکَعاتِ هَدِیَّةٌ مِنّی إِلیپروردگارا؛ به ما از ناحیه خودت سلام و سلامت هدیه کن. خداوندا؛ این چند رکعت نماز، هدیه‌ای است از من به‌وَلِیِّکَ «فُلانِ بْنِ فُلانٍ»⁽²⁾، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَبَلِّغْهُ‌ولیّ تو «فلان پسر فلان»، پس بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و این )هدیه( را به‌إِیَّاها، وَأَعْطِنی أَفْضَلَ أَمَلی وَرَجآئی فیکَ وَفی رَسُولِکَ وَفیهِ ...آن حضرت برسان، و برتر از آنچه آرزو و امید به تو و رسولت و این امام بزرگوار دارم به من عطا کن....

و آنچه دوست داری دعا کن و از خدا بخواه.⁽³⁾

زیارت حضرت امام رضا علیه السلام و ...

در روز چهارشنبه

روز چهارشنبه به نام حضرت موسی بن جعفر، حضرت امام رضا، امام جواد وامام هادی صلوات اللَّه علیهم اجمعین است. زیارت آن بزرگواران در این روز، چنین است:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَوْلِیآءَ اللَّهِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا حُجَجَ اللَّهِ، اَلسَّلامُ‌سلام بر شما ای اولیای خداوند، سلام بر شما ای حجّت‌های الهی، سلام‌عَلَیْکُمْ یا نُورَ اللَّهِ فی ظُلُماتِ الْأَرْضِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ صَلَواتُ‌بر شما ای نور خدا در تاریکی‌های زمین، سلام بر شما، درود و صلوات‌اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَعَلی الِ بَیْتِکُمُ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ. بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی‌خداوند بر شما و بر اهل بیت پاک و پاکیزه شما، پدر و مادرم فدای شما؛لَقَدْ عَبَدْتُمُ اللَّهَ مُخْلِصینَ، وَجاهَدْتُمْ فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ حَتَّی‌خدا را خالصانه پرستش کردید، و آنگونه که شایسته است در راه خدا جهاد کردید تاأَتاکُمُ الْیَقینُ، فَلَعَنَ اللَّهُ أَعْدآئَکُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ أَجْمَعینَ،آنکه دنیا را وداع کردید، خداوند همه دشمنان شما را از آدمیان و پریان لعنت کند،وَأَنَا أَبْرَءُ إِلَی اللَّهِ وَإِلَیْکُمْ مِنْهُمْ. یا مَوْلایَ یا أَبا إِبْراهیمَ مُوسَی‌و من به سوی خدا و شما از آنان بیزاری می‌جویم. ای مولای من؛ ای ابا ابراهیم موسی‌بْنَ جَعْفَرٍ، یا مَوْلایَ یا أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُوسی، یا مَوْلایَ یابن جعفر؛ ای مولای من؛ ای ابا الحسن علیّ بن موسی؛ ای مولای من؛ ای‌أَبا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ، یا مَوْلایَ یا أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ‌اباجعفر محمّد بن علی؛ ای مولای من؛ ای ابا الحسن علیّ بن

مُحَمَّدٍ، أَنَا مَوْلًی لَکُمْ، مُؤْمِنٌ بِسِرِّکُمْ وَجَهْرِکُمْ، مُتَضَیِّفٌ بِکُمْ‌محمّد؛ من بنده شما هستم، به پنهان شما و آشکار شما ایمان دارم،فی یَوْمِکُمْ هذا وَهُوَ یَوْمُ الْأَرْبَعآءِ، وَمُسْتَجیرٌ بِکُمْ، فَأَضیفُونی‌در این روزی که بنام شما است یعنی روز چهارشنبه میهمان شما، و پناهنده به درگاه شما هستم، پس میهمان‌نوازی کنید وَأَجیرُونی بِالِ بَیْتِکُمُ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ.⁽¹⁾

و مرا پناه دهید به حرمت اهل بیت پاک و پاکیزه‌تان.

زیارت دیگر حضرت امام رضا علیه السلام در روز چهارشنبه

زیارت دیگر امام رضاعلیه السلام ...

مرحوم علّامه مجلسی این سلام و صلوات را در باب «زیارات معصومین‌علیهم السلام درایّام هفته» آورده است. چون درباره حضرت امام رضاعلیه السلام می‌باشد، ممکن است‌خواندن این زیارت، مخصوص روز چهارشنبه باشد:

اَلسَّلامُ عَلَی الرِّضَا الْمُرْتَضی، سَمِیِّ سَیِّدِ الْوَصِیّینَ، وَإِمامِ‌سلام بر حضرت رضا امام برگزیده، همنام سرور اوصیاء، و پیشوای‌الْمُتَّقینَ، خَلیفَةِ الرَّحْمنِ، وَإِمامِ أَهْلِ الْقُرْانِ، وَصاحِبِ التَّأْویلِ،پرهیزکاران، جانشین خداوند بخشنده، و رهبر اهل قرآن، و عالم به علم تأویل،وَمَعْدِنِ الْفُرْقانِ، وَحامِلِ التَّوْراةِ وَالْإِنْجیلِ، وَإِفْنآءِ الْخَبیثاتِ‌و معدن تشخیص حقّ از باطل و جدا کننده آن، و دربردارنده تورات و انجیل، و از بین‌برنده آنچه پلیدی‌وَالْأَباطیلِ، وَالْقآئِلِ الْفاعِلِ، وَالْحاکِمِ الْعادِلِ، وَالصَّادِقِ الْبَرِّ،و باطل و ناروا است، و گوینده‌ای که خود به گفته‌اش عمل می‌کند، و حاکم عدالت‌پیشه، و راستگوی نیکوکار،

وَالْحآئِزِ الْفَخْرِ. جَدُّهُ سَیِّدُ النَّبِیّینَ، وَأَبُوهُ سَیِّدُ الْوَصِیّینَ، وَإِلَیْهِ‌و صاحب فخر و بزرگواری. جدّ او سرور پیامبران، و پدرش سرور اوصیاء است، ومَابُ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَبَا الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ‌بازگشت همه پیشینیان و آیندگان به سوی او است. سلام بر تو ای ابا الحسن علیّ بن‌مُوسَی الرِّضا وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍموسی الرضا و رحمت خدا و برکات )بی‌پایان( او بر تو باد. خداوندا؛ بر محمّدوَعَلی الِ مُحَمَّدٍ، وَکَما أَکْرَمْتَهُ بِمُحَمَّدٍ رَسُولِکَ، وَجَعَلْتَهُ فِی‌و بر آل محمّد درود فرست، و همان‌گونه که او را به )حضرت( محمّد رسولت گرامی داشتی، و در موردالْحَقِّ دَلیلَکَ، فَدَعا إِلی سَبیلِکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ،حقّ دلیل و راهنمای خودت قرار دادی، پس با حکمت و با پند و اندرز نیکو مردم را به راه تو دعوت کرد،فَأَکْمِلْ لَهُ الْعَهْدَ، وَتَمِّمْ لَهُ الْوَعْدَ، وَأَیِّدْهُ وَذُرِّیَّتَهُ وَأَوْلِیآءَهُ‌پس پیمان را برای او کامل و وعده را برای او تمام گردان، و او و فرزندان و دوستانش رابِالنَّصْرِ وَالْجُنْدِ، لِیَخْلُصَ الدّینَ بِالْجِدِّ، فَیَعْمَلَ فی ذلِکَ بِالْجَهْدِ،با یاری و لشکر خود نیرومند و قوی گردان، تا دین را به طور جدّی و قطعی خالص گرداند، و در این راه تلاش و کوشش خود را به کار برد،وَیُصَیِّرَ لَکَ الدّینَ خالِصاً، وَالْحَمْدَ تامّاً. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ حَیّاًو دین را برای تو خالص گرداند، و سپاسگزاری را کامل نماید. خداوندا؛ بر او در حال حیات و زندگی ووَمَیِّتاً، وَعَجِّلْ فَرَجَنا بِهِ، وَبِالْوَصِیِّ مِنْ بَعْدِهِ، وَانْصُرْهُ عَلیپس از وفات درود فرست، و در فرج ما به سبب او و جانشین بعد از او شتاب فرما، و او را بر آنها که ازأَهْلِ طاعَةِ الشَّیْطانِ، وَأَعْزِزْ بِهِ الْإیمانَ، وَأَذْلِلْ بِهِ الشَّیْطانَ.⁽¹⁾شیطان پیروی و فرمانبرداری می‌کنند یاری نما، و به واسطه او ایمان را عزّت و سرافرازی بخش، و شیطان را خوار و ذلیل گردان.

طلب حاجت در روز پنجشنبه

حضرت امام رضاعلیه السلام از پدرانش‌علیهم السلام، از حضرت امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام روایت‌کرده است که فرمودند:

هر گاه یکی از شما حاجت و خواسته‌ای دارد، روز پنجشنبه بامدادان در طلب‌آن رود، و چون از منزل بیرون آمد آخر سوره «آل عمران»، «آیة الکرسی»،«إنّا أنزلناه» و سوره «حمد» را بخواند که در آن، برآورده‌شدن حاجت‌های دنیاو آخرت است. ⁽¹⁾

ادعا پس از غسل روز جمعه

دعای‌امام‌رضاعلیه السلام‌درروزجمعه

به حضرت امام رضاعلیه السلام منسوب است که فرمودند:

غسل جمعه سنّتی است واجب، آن را در سفر و هنگامی که در شهر خودت‌هستی ترک مکن.

از بعد از طلوع فجر هرگاه غسل کردی کفایت می‌کند و هر چه به ظهر نزدیکترباشد بهتر است، و چون از غسل فارغ شدی بگو:

أَللَّهُمَّ طَهِّرْنی وَطَهِّرْ قَلْبی، وَانْقِ غُسْلی، وَأَجْرِ عَلی لِسانی‌خداوندا؛ مرا پاک گردان و قلب و روحم را پاک فرما، و غسلم را پاکیزه گردان، و

ذِکْرَکَ وَذِکْرَ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ، وَاجْعَلْنی مِنَ‌ذکر و یاد خودت و پیامبرت حضرت محمّد را - که درود خدا بر او و آلش باد - بر زبانم جاری کن، و مرا از التَّوَّابینَ وَمِنَ الْمُتَطَهِّرینَ.

توبه‌کنندگان و پاک‌شدگان قرار بده.

و اگر غسل جمعه را فراموش کردی هنگام صبح انجام دهی و عصر آن روز یافردایش به یاد آوردی، آن را انجام بده.⁽¹⁾

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام در روز جمعه

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است:

در ظهر روز جمعه این دعا را بخوان:

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَکْبَرُ، سُبْحانَ اللَّهِ، وَالْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی لَمْ یَتَّخِذْمعبودی جز خدا نیست و خدا بزرگتر از توصیف است، پاک و منزّه است خداوند، و ستایش خداوندی را سزاست که‌وَلَداً وَلَمْ یَکُنْ لَهُ شَریکٌ فِی الْمُلْکِ، وَلَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ مِنَ‌فرزندی نگرفته و شریکی در پادشاهی و سلطنت ندارد، و هیچ یار و سرپرستی از روی ذلّت و ناتوانی اختیار نکرده است‌الذُّلِّ وَکَبِّرْهُ تَکْبیراً، یا سابِغَ النِّعَمِ، یا دافِعَ النِّقَمِ، یا بارِئَ‌و او را به عظمت و بزرگی یاد کن، ای آنکه نعمت‌هایش سرازیر است، ای دور کننده سختی‌ها، ای آفریدگارالنَّسَمِ، یا عَلِیَّ الْهِمَمِ، یا مُغْشِیَ الظُّلَمِ، یا ذَا الْجُودِ وَالْکَرَمِ،موجودات، ای دارای همّت‌های والا، ای پوشاننده تاریکی‌ها، ای صاحب جود و بخشش و بزرگواری،یا کاشِفَ الضُّرِّ وَالْأَلَمِ، یا مُونِسَ الْمُسْتَوْحِشینَ فِی الظُّلَمِ، یاای برطرف کننده زیان و ضرر و دشواری و درد، ای همدم وحشت‌زدگان در تاریکی‌ها، ای

عالِماً لایُعَلَّمُ، صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ، وَافْعَلْ بی ما أَنْتَ‌دانائی که دانش نیاموخته و تعلیم داده‌نشده، بر محمّد و آل محمّد درود فرست، و با من چنان کن که توأَهْلُهُ، یا مَنِ اسْمُهُ دَوآءٌ، وَذِکْرُهُ شِفآءٌ، وَطاعَتُهُ غِنآءٌ، إِرْحَمْ‌شایسته آن هستی، ای کسی که نامش دوا، و ذکر و یادش شفا، و اطاعت او سرمایه بی‌نیازی است، رحم کن‌مَنْ رَأْسُ مالِهِ الرَّجآءُ، وَسِلاحُهُ الْبُکآءُ، سُبْحانَکَ لا إِلهَ إِلّابه کسی که تمام سرمایه‌اش امید، و اسلحه‌اش گریه است، پاک و منزّهی، هیچ معبودی جزأَنْتَ، یا حَنَّانُ یا مَنَّانُ، یا بَدیعَ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ، یاتو نیست، ای روی‌آورنده به کسی که از او روی گردانیده، ای ابتداکننده به نعمت و لطف پیش از درخواست، ای پدیدآورنده آسمان‌ها و زمین، ای ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ.⁽¹⁾

صاحب عظمت و بزرگی و بزرگواری.

صد مرتبه صلوات در روز جمعه

محمّد بن فضیل از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرموده است:

من صلّی علیّ یوم الجمعة مائة صلاة، قضی اللَّه له ستّین حاجة؛ ثلاثون‌حاجة للدّنیا، وثلاثون حاجة للاخرة.⁽²⁾

هر کس در روز جمعه بر من صد مرتبه صلوات فرستد، خداوند شصت حاجت اورا برآورده سازد؛ سی حاجت در مورد دنیا و سی حاجت در مورد آخرت.

صلوات در عصر جمعه

اشاره

این صلوات از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

در روز جمعه بعد از نماز عصر، هفت مرتبه بگو:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدِنِ الْمُصْطَفَیْنَ، بِأَفْضَلِ‌خداوندا؛ درود فرست بر محمّد و آل محمّد که برگزیده شده‌اند، به برترین‌صَلَواتِکَ، وَبارِکْ عَلَیْهِمْ بِأَفْضَلِ بَرَکاتِکَ، وَالسَّلامُ عَلی درودهایت، و برکت بده به ایشان به برترین برکت‌هایت، و سلام بر أَرْواحِهِمْ وَأَجْسادِهِمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

جسم و جان پاک ایشان و رحمت خدا و برکات او بر آنان باد.

و اگر سوره «قدر» را بعد از نماز عصر ده مرتبه بخوانی، پاداش فراوانی خواهی‌داشت.⁽¹⁾

جواز شعر خواندن در شب جمعه و ماه مبارک رمضان

در پایان این بخش، مطلبی را که از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره جواز شعر خواندن‌در شب جمعه و ماه مبارک رمضان روایت شده نقل می‌کنیم:

خلف بن حمّاد گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: اصحاب ما از پدران‌شما روایت می‌کنند که شعر خواندن در شب جمعه و در ماه رمضان و در شب مکروه

‌است و من گاهی می‌خواهم و دوست دارم برای حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام‌مرثیه‌سرائی می‌کنم و اکنون در ماه رمضان هستیم.

امام‌علیه السلام فرمود:

ارث أبا الحسن فی لیلة الجمعة وفی شهر رمضان وفی اللّیل، وفی سائرالأیّام؛ فإنّ اللَّه یکافیک علی ذلک.

برای حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام مرثیه‌سرائی کن در شب جمعه و در ماه رمضان‌و در شب و در هر زمانی که خواستی، که خداوند تو را بر آن پاداش می‌دهد.⁽¹⁾

بخش یازدهم

هشت ماه و اعمال عبادی آن‌ها

اشاره

برخی از ماه‌های قمری مانند ماه رجب، ذی القعده و ماه صفر با حضرت امام‌رضاعلیه السلام بیشتر ارتباط دارد؛ ما در این بخش، اعمال عبادی هشت ماه را که ارتباطبیشتری با امام هشتم‌علیه السلام دارد - با برخی از جریانات مربوطه - نقل می‌کنیم:

ماه مبارک رمضان

حضرت امام رضاعلیه السلام و نقل خطبه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم

درباره ماه مبارک رمضان

شیخ صدوق‌رحمه الله در کتاب «عیون اخبار الرضاعلیه السلام» از حضرت امام رضاعلیه السلام، و ایشان‌از پدران بزرگوارش‌علیهم السلام، از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام روایت کرده است که فرمود:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روزی برای ما خطبه خواند و فرمود:

ای مردم؛ به راستی ماه خدا با برکت، رحمت و آمرزش به شما روی آورده است.ماهی که نزد خداوند بهترین ماه‌ها و روزهایش بهترین روزها و شب‌هایش

‌بهترین شب‌ها و ساعت‌هایش بهترین ساعت‌ها است.

ماهی که در آن به میهمانی خداوند دعوت شده و از اهل کرامت او قرار داده‌شده‌اید. نفَس‌های شما در آن، ثواب تسبیح دارد و خواب شما در آن، عبادت وعمل شما در آن، پذیرفته‌شده و دعایتان در آن، مستجاب است.

پس با نیّت‌های درست و دل‌های پاک از خدا درخواست کنید که توفیق‌روزه‌داری و تلاوت قرآن به شما مرحمت کند، که بدون تردید شقی و بدبخت‌کسی است که از آمرزش الهی در این ماه بزرگ محروم گردد. و با گرسنگی وتشنگی خود در این ماه گرسنگی و تشنگی روز قیامت را به یاد آورید. و برفقیران و بینوایان کمک کنید و صدقه دهید. بزرگسالان را احترام کنید و برخردسالان رحم نمائید، و صله‌رحم )یعنی پیوند با خویشاوندان( داشته باشید.زبان خود را از آنچه نباید گفت و چشم خود را از آنچه نباید دید و گوش خود را ازآنچه نباید شنید ببندید.

با یتیمان مردم مهربانی کنید تا با یتیمان شما مهربانی نمایند، از گناهان خودتوبه کنید و به سوی خدا بازگشت نمائید و دست‌های خود را در اوقات نمازها به‌دعا بلند کنید که هنگام نمازها بهترین ساعت‌ها است، خداوند به سوی‌بندگانش نظر رحمت دارد؛ اگر با او راز و نیاز کنند به آن‌ها جواب می‌دهد، اگر اورا ندا دهند جواب گوید و اگر او را بخوانند دعایشان را مستجاب فرماید.

ای مردم؛ به راستی جان شما در گرو اعمال شما است، با استغفار خویش آن رارها کنید. و پشت شما از بار گناه سنگین است، با طولانی کردن سجده آن راسبک نمائید. و بدانید که خداوند تبارک و تعالی به عزّت خود سوگند یاد کرده‌است که نمازگزاران و سجده‌کنندگان را عذاب نکند و آنان را به آتش دوزخ‌نترساند روزی که همگان در پیشگاه پروردگار جهانیان بپاخیزند.

ای مردم؛ هر یک از شما روزه‌دار مؤمنی را در این ماه افطاری دهد، نزد خداثواب آزاد کردن یک بنده دارد و گناهان گذشته‌اش آمرزیده شود.

عرض کردند: همه ما چنین قدرتی نداریم.

فرمود: خود را از آتش برهانید گرچه با دادن نصف خرما باشد و از آتش دوربدارید گرچه با دادن لیوانی آب باشد.

ای مردم؛ هر یک از شما در این ماه اخلاقش را نیکو گرداند، بر صراط به راحتی‌بگذرد روزی که قدم‌ها بر آن بلغزد. و هر کس در این ماه نسبت به غلامان وکنیزان و خدمتگزارانش آسان بگیرد، خداوند حساب او را در قیامت آسان‌بگیرد. و هر کس از شرّ و بدی و آزار دیگران در این ماه خودداری کند، خداوندروز دیدارش با او از غضب خویش خودداری می‌کند. و هر کس یتیمی را در این‌ماه گرامی بدارد، خدا او را در روز ملاقات گرامی بدارد.

و کسی که با خویشاوندان خود در این ماه خوش‌رفتاری و مهربانی کند، خداونددر روز ملاقات با او به رحمت خویش خوشرفتاری نماید. و کسی که در این ماه‌رابطه خویشاوندی خود را با آنان قطع کند، خداوند در روز ملاقات رحمتش را ازاو قطع خواهد کرد. و کسی که در این ماه نماز مستحبّی بجای آورد، خداوندبرای او برات آزادی از آتش نویسد. و کسی که در این ماه فریضه‌ای را بجا آورد،ثواب هفتاد فریضه در غیر این ماه به او دهند.

و کسی که در این ماه بر من زیاد صلوات فرستد، خداوند میزان او را سنگین‌گرداند روزی که میزان‌ها سبک باشند. و کسی که در این ماه آیه‌ای از قرآن‌بخواند پاداش یک ختم قرآن در غیر این ماه دارد.

ای مردم؛ درهای بهشت در این ماه گشوده شده است، از خدا بخواهید که آن رابه روی شما نبندد. و درهای دوزخ بسته شده است، از پروردگار خویش‌درخواست کنید که آن را به روی شما باز نگرداند. و شیاطین در بند هستند، ازخدا بخواهید که آن‌ها را بر شما مسلّط نسازد.

امیرالمؤمنین‌علیه السلام فرمود: من از جا برخاستم و عرض کردم: ای رسول خدا؛بهترین اعمال در این ماه چیست؟

فرمود: ای اباالحسن؛ برترین اعمال در این ماه، پارسائی و پرهیزکردن از آنچه‌خدا حرام کرده می‌باشد.

سپس رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم گریست، علّت گریه‌اش را سؤال کردم، فرمود: علی‌جان؛ گریه‌ام برای مصیبتی است که در این ماه بر تو وارد می‌شود؛ گویا می‌بینم‌که تو در حال نمازی در پیشگاه پروردگارت و آن شقی‌ترین اوّلین و آخرین وهمتای پی‌کننده ناقه ثمود، ضربتی را بر فرق تو زده که محاسنت را با خون‌سرت خضاب نموده است.

عرض کردم: این جریان با سلامت دینم صورت می‌گیرد؟

فرمود: آری؛ تو در سلامت دینت هستی.

سپس فرمود: علی جان؛ هر کس تو را بکشد مرا کشته است، و هر کس با تودشمنی کند با من دشمنی کرده، و هر کس تو را دشنام دهد مرا دشنام داده‌است؛ زیرا که تو نسبت به من مانند جان من هستی، روح تو از روح من و طینت‌تو از طینت و سرشت من است، خداوند تبارک و تعالی من و تو را آفریده وبرگزیده است؛ مرا برای نبوّت و تو را برای امامت اختیار فرموده است. پس هرکس امامت تو را انکار کند، در حقیقت نبوّت مرا انکار کرده است.

ای علی؛ تو وصیّ من و پدر فرزندانم و همسر دخترم و جانشینم بر امّتم درزندگی و پس از مرگ من هستی. امر و فرمان تو، امر و فرمان من و نهی تو، نهی‌من است، به آن کسی که مرا به پیامبری مبعوث نمود و مرا بهترین آفریده‌اش‌قرار داد سوگند یاد می‌کنم که تو حجّت خدا بر مخلوقات او و امین اسرار او وجانشین بر بندگانش می‌باشی.⁽¹⁾

فضیلت ماه مبارک رمضان در گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام

احمد بن محمّد بن ابی نصر گوید: از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام شنیدم که‌فرمود:

عمره در ماه رمضان معادل حجّ است، یک شب اعتکاف در مسجد الرسول وکنار قبر آن حضرت، معادل حجّ و عمره است. کسی که امام حسین‌علیه السلام را

زیارت کند و ده روز باقی‌مانده از ماه رمضان را اعتکاف کند گویا کنار قبرپیامبرصلی الله علیه وآله وسلم اعتکاف کرده و کسی که کنار قبر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم اعتکاف کند برای‌او از حجّ و عمره بعد از حجّ واجب بهتر است.⁽¹⁾

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

کسی که امام حسین‌علیه السلام را در ماه رمضان زیارت کند باید سعی و تلاش کندکه شب بیست و سوّم آن را - که به لیلة الجهنی معروف است - از دست‌ندهد؛ زیرا آن شبی است که امید می‌رود شب قدر باشد و کمترین مقداراعتکاف، یک ساعت بین نماز مغرب و عشاء است، کسی که آن یک ساعت‌را اعتکاف کند بهره خود را برده است، یا فرمود: به سهم و نصیب خود ازشب قدر رسیده است.⁽²⁾

دعای مهمّ در سحرهای ماه مبارک رمضان

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

این دعایی است که حضرت امام محمّد باقرعلیه السلام در سحرهای ماه مبارک رمضان‌می‌خواندند و می‌فرمودند:

اگر مردم از عظمت این دعا نزد خدا و سرعت اجابت آن باخبر بودند، در راه‌بدست آوردن آن - گرچه با شمشیر بود - به جنگ می‌پرداختند و خدا هر کس رابخواهد به رحمت خویش مخصوص می‌گرداند.

اگر سوگند یاد کنم که اسم اعظم خدا در این دعا است، هر آینه راست گفته‌ام.پس این دعا را با اهتمام و تضرّع بخوانید که آن از علم مکنون است و آن را جز ازاهلش و آنان که شایستگی آن را دارند پنهان بدارید، منافقان و تکذیب‌کنندگان‌و منکرین حق، اهل این دعا نیستند، و آن، دعای مباهله است:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ بَهآئِکَ بِأَبْهاهُ وَکُلُّ بَهآئِکَ بَهِیٌّ. أَللَّهُمّ‌خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از شکوه و درخشندگی‌ات به درخشنده‌ترین آن، و همه درخشندگی‌ات درخشان است. خداوندا؛

إِنّی أَسْأَلُکَ بِبَهآئِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ جَمالِکَ بِأَجْمَلِهِ‌از تو درخواست می‌کنم به تمام شکوه و درخشندگی‌ات. خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از جمال و زیبائی‌ات به زیباترین‌وَکُلُّ جَمالِکَ جَمیلٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِجَمالِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی‌آن و همه زیبائی‌هایت زیبا است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام جمال و زیبائی‌هایت. خداوندا؛ هماناأَسْأَلُکَ مِنْ جَلالِکَ بِأَجَلِّهِ وَکُلُّ جَلالِکَ جَلیلٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ‌از تو درخواست می‌کنم از جلال و بزرگی‌ات به بزرگترین آن و همه جلال و بزرگی‌ات بزرگ است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم‌بِجَلالِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ عَظَمَتِکَ بِأَعْظَمِها وَکُلّ‌به تمام جلال و بزرگی‌ات. خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از عظمت تو به عظیم‌ترین آن، و همه‌عَظَمَتِکَ عَظیمَةٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِعَظَمَتِکَ کُلِّها. أَللَّهُمَّ إِنّی‌عظمت تو عظیم است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام عظمتت. خداوندا؛ هماناأَسْأَلُکَ مِنْ نُورِکَ بِأَنْوَرِهِ وَکُلُّ نُورِکَ نَیِّرٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ‌از تو درخواست می‌کنم از نور تو به نورانی‌ترین آن، و همه نور تو نورانی است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم‌بِنُورِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِأَوْسَعِها وَکُلّ‌به تمام نورت. خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از رحمت تو به گسترده‌ترین آن، و همه رحمتت‌رَحْمَتِکَ واسِعَةٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ کُلِّها. أَللَّهُمَّ إِنّی‌گسترده است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام رحمتت. خداوندا؛ هماناأَسْأَلُکَ مِنْ کَلِماتِکَ بِأَتَمِّها وَکُلُّ کَلِماتِکَ تآمَّةٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی‌از تو درخواست می‌کنم از کلمات تو به کاملترین آن، و همه کلمات تو کامل است. خداوندا؛ ازأَسْأَلُکَ بِکَلِماتِکَ کُلِّها. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ کَمالِکَ بِأَکْمَلِهِ‌تو درخواست می‌کنم به تمام کلماتت. خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از کمالت به کاملترین آن‌وَکُلُّ کَمالِکَ کامِلٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِکَمالِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی‌و همه کمالات تو کامل است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام کمالاتت. خداوندا؛ هماناأَسْأَلُکَ مِنْ أَسْمآئِکَ بِأَکْبَرِها وَکُلُّ أَسْمآئِکَ کَبیرَةٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی‌از تو درخواست می‌کنم از نام‌هایت به بزرگترین آن، و همه نام‌هایت بزرگ است. خداوندا؛

أَسْأَلُکَ بِأَسْمآئِکَ کُلِّها. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ عِزَّتِکَ بِأَعَزِّهااز تو درخواست می‌کنم به تمام نام‌هایت. خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از عزّتت به عزیزترین آن‌وَکُلُّ عِزَّتِکَ عَزیزَةٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِعِزَّتِکَ کُلِّها. أَللَّهُمَّ إِنّی‌و همه عزّت تو عزیز است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام عزّت و توانمندیت. خدایا؛أَسْأَلُکَ مِنْ مَشِیَّتِکَ بِأَمْضاها، وَکُلُّ مَشِیَّتِکَ ماضِیَةٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی‌از تو درخواست می‌کنم از مشیّت و خواسته‌ات به اجرا شونده‌ترین آن، و همه خواسته‌ات اجراشونده است. خداوندا؛ از توأَسْأَلُکَ بِمَشِیَّتِکَ کُلِّها. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ قُدْرَتِکَ بِالْقُدْرَةِدرخواست می‌کنم به تمام مشیّت و خواسته‌ات. خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از قدرت و توانائی‌ات‌الَّتِی اسْتَطَلْتَ بِها عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ، وکُلُّ قُدْرَتِکَ مُسْتَطیلَةٌ. أَللَّهُمّ‌که بر هر چیز غلبه و برتری دارد، و همه قدرت و توانائی‌ات غلبه‌دارنده است. خداوندا؛إِنّی أَسْأَلُکَ بِقُدْرَتِکَ کُلِّها. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ عِلْمِکَ بِأَنْفَذِهِ‌از تو درخواست می‌کنم به تمام توانائی‌ات. خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از علم و دانشت به نافذترین آن‌وَکُلُّ عِلْمِکَ نافِذٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِعِلْمِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی‌و همه علم و دانش تو نافذ است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به همه علم و دانشت. خدایا؛أَسْأَلُکَ مِنْ قَوْلِکَ بِأَرْضاهُ وَکُلُّ قَوْلِکَ رَضِیٌّ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ‌از تو درخواست می‌کنم از گفتارت به پسندیده‌ترین آن و همه گفتار تو پسندیده است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم‌بِقَوْلِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَسآئِلِکَ بِأَحَبِّها إِلَیْکَ، وَکُلّ‌به تمام گفتارت. خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از خواسته‌شده‌هایت به محبوبترین آن‌ها، و همه‌مَسآئِلِکَ إِلَیْکَ حَبیبَةٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِمَسآئِلِکَ کُلِّها. أَللَّهُمّ‌خواسته‌شده‌هایت محبوب و دوست‌داشتنی است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام خواسته‌شده‌هایت. خدایا؛إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ شَرَفِکَ بِأَشْرَفِهِ وَکُلُّ شَرَفِکَ شَریفٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی‌از تو درخواست می‌کنم از شرافت و بزرگواریت به شریفترین آن و همه شرف تو شریف و بزرگوار است. خداوندا؛أَسْأَلُکَ بِشَرَفِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ سُلْطانِکَ بِأَدْوَمِهِ،از تو درخواست می‌کنم به تمام شرافتت. خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از سلطنت تو به پایدارترین آن،

وَکُلُّ سُلْطانِکَ دآئِمٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِسُلْطانِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی‌و همه سلطنت تو پایدار است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام سلطنتت. خدایا؛ از توأَسْأَلُکَ مِنْ مُلْکِکَ بِأَفْخَرِهِ وَکُلُّ مُلْکِکَ فاخِرٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ‌درخواست می‌کنم از فرمانروایی تو به ارزشمندترین آن و همه فرمانروائی تو افتخارآمیز و ارزشمند است. خداوندا؛ از تو درخواست‌بِمُلْکِکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ عُلُوِّکَ بِأَعْلاهُ وَکُلُّ عُلُوِّکَ‌می‌کنم به تمام فرمانروائیت. خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از برتری تو به برترین آن و همه برتری تو برتر وعالٍ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِعُلُوِّکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَنِّکَ‌بلندمرتبه است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام برتری‌هایت. خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از لطف و احسان توبِأَقْدَمِهِ وَکُلُّ مَنِّکَ قَدیمٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِمَنِّکَ کُلِّهِ. أَللَّهُمّ‌به دیرینه‌ترین آن و همه لطف تو دیرینه است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام لطف و احسانت. خدایا؛إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ ایاتِکَ بِأَکْرَمِها وَکُلُّ ایاتِکَ کَریمَةٌ. أَللَّهُمَّ إِنّی‌از تو درخواست می‌کنم از آیات و نشانه‌هایت به گرامی‌ترین آن و همه آیات و نشانه‌هایت گرامی است. خداوندا؛أَسْأَلُکَ بِایاتِکَ کُلِّها. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِما أَنْتَ فیهِ مِنَ الشَّأْنِ‌از تو درخواست می‌کنم به همه آیات و نشانه‌هایت. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به مرتبه‌ای که تو در آن هستی از شأن‌وَالْجَبَرُوتِ، وَأَسْأَلُکَ بِکُلِّ شَأْنٍ وَحْدَهُ، وَجَبَرُوتٍ وَحْدَها.و منزلت و قدرت. و از تو درخواست می‌نمایم به حرمت هر شأن و منزلت یگانه، و هر بزرگی و قدرت بی‌همتا.أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِما تُجیبُنی بِهِ حینَ أَسْأَلُکَ، فَأَجِبْنی یا اَللَّهُ،خداوندا؛ همانا من از تو درخواست می‌کنم به آنچه به آن پاسخ می‌دهی مرا هنگامی که درخواست کنم، پس به من جواب بده، وَافْعَلْ بی کَذا وَکَذا.

و نسبت به من چنین و چنان کن.

... ولایتعهدی امام رضاعلیه السلام

و حاجت خود را ذکر می‌کنی که ان شاء اللَّه برآورده می‌شود و آن را به تو عطامی‌کنند.⁽¹⁾

نکته‌ای درباره جریان ولایتعهدی

حضرت امام رضاعلیه السلام در روز ششم ماه مبارک رمضان

مرحوم محدّث قمی فرموده است: اگرچه به حسب ظاهر مأمون در تعظیم وتوقیر حضرت امام رضاعلیه السلام می‌کوشید و احترام آن جناب را فروگذار نمی‌کرد، امّا درباطن به طور شیطنت و نفاق با آن حضرت دشمنی می‌کرد و به حکم آیه شریفه «هُمُ‌الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ» دشمن واقعی بلکه سخت‌ترین دشمنان او بود که به حسب ظاهر به‌طریق محبّت و دوستی و خوش‌زبانی با آن حضرت رفتار می‌نمود امّا در باطن مثل‌مار و افعی آنجناب را می‌گزید و پیوسته کاسه‌های زهر به کام آن بزرگوار می‌رسانید،مثَل معروف است «شیطان الفقهاء فقیه الشیاطین».

لاجرم از زمانی که آن حضرت ولیعهد شد، اوّل مصیبت و اذیّت و صدمات آن‌حضرت شد، و در همان روزی که با آن حضرت بیعت کردند یکی از خواصّ آن‌حضرت گفت: من در خدمت آنجناب بودم و به جهت ظاهر شدن فضل آن حضرت‌مستبشر و خوشحال بودم، آن حضرت مرا به نزد خود طلبید و آهسته به من فرمود:

به این امر خوشحال مباش چه این کار به اتمام نخواهد رسید و به این حال‌نخواهم ماند.

و در حدیث حسن بن جهم است: چون مأمون علمای امصار و فقهای اقطار راجمع کرد که با حضرت امام رضاعلیه السلام مباحثه و مناظره نمایند و آن حضرت بر همه‌غالب شد و همگی اقرار به فضیلت آن جناب نمودند و از مجلس مأمون برخاست وبه منزل خود معاودت فرمود، من در خدمت آن حضرت رفتم و گفتم: خدا را حمدمی‌کنم که مأمون را مطیع شما گردانیده و در اکرام شما مبالغه می‌نماید و غایت سعی‌مبذول می‌دارد. حضرت فرمود:

یابن جهم؛ محبّت‌های مأمون نسبت به من، ترا فریب ندهد؛ زیرا به این زودی‌از روی ستم و ظلم، مرا با زهر شهید خواهد کرد، این خبری است که از پدران

‌من به من رسیده است، این سخن را پنهان دار و تا من زنده‌ام با کس نگوی.

و بالجمله پیوسته آنجناب از سوء معاشرت مأمون، درد در دل نازنینش بود و به‌کسی نمی‌توانست اظهار کند و آخر کار چندان به تنگ آمده بود که از خدا مرگ خود رامی‌خواست، چنانچه یاسر خادم گفته: در هر روز جمعه که آن حضرت از مسجدجامع مراجعت می‌کرد به همان حالتی که عرق‌دار و غبارآلود بود، دست‌ها به درگاه‌الهی برمی‌داشت و عرضه می‌کرد:

أللّهمّ إن کان فرَجی ممّا أنَا فیه الْمَوْت، فعَجِّلْ لِیَ السَّاعَةَ.

خداوندا؛ اگر فرج من و رهائیم از این گرفتاری به مرگ من حاصل می‌شود آن راتعجیل فرما.

و آن حضرت، پیوسته در غم و حزن بود تا از دنیا رحلت فرمود.

و اگر شخص متفطّن در وضع معاشرت و سلوک مأمون با آن حضرت تأمّل کندتصدیق این مطلب را خواهد نمود.

آیا عاقلی تصوّر می‌کند که مأمونِ دنیاپرست - که به جهت طلب خلافت و ریاست‌دستور داد برادرش محمّد امین را در کمال سختی بکشند و سرش را برای او آورند، ودر صحن خانه خود او را بر چوبی نصب کنند و سپاهیان خود را دستور داد که هرکسی برخیزد و بر این سر لعنت کند و جایزه خود را بگیرد، آیا چنین کسی که این‌قدرطالب خلافت و ملک است، - حضرت امام رضاعلیه السلام را از مدینه به مرو می‌طلبد و تا دوماه اصرار می‌کند که من می‌خواهم خود را از خلافت خلع کنم و لباس خلافت را بر توبپوشانم، جز شیطنت و نفاق نکته دیگر در نظر اوست؟ در حالی‌که خلافت، قرّةالعینِ مأمون بود و در حقّ سلطنت گفته‌اند: «الملک عقیم» و برادرش امین خوب او راشناخته بود؛ چنانچه به احمد بن سلام هنگامی که او را دستگیر کرده بودند گفت: آیامأمون مرا می‌کشد؟ احمد گفت: ترا نخواهد کشت چه آنکه علاقه رحِم، دل او را برتو مهربان خواهد کرد. امین گفت: «هیهات؛ الملک عقیم لا رحِم له».

در کتاب «ایجاج الاحزان : 66» نامه مامون را به حضرت امام رضا علیه السلام دربارهء ولایتعهدی نقل کرده و دعایی از آن حضرت در این باره آورده است.

در هر صورت، مأمون ابداً میل نداشت که از حضرت امام رضاعلیه السلام فضیلت ومنقبتی ظاهر شود، چنانچه از ملاحظه روایات رفتن آن حضرت به نماز عید و غیره‌این مطلب واضح و آشکار است.

و در ذیل حدیث رجاء بن ابی ضحّاک است که وقتی او فضائل و عبادات حضرت‌امام رضاعلیه السلام را برای مأمون نقل کرد، مأمون گفت: مردم را به اینها که گفتی خبر نده، وبرای مصلحت از روی شیطنت گفت: به جهت آنکه می‌خواهم فضایل آن جناب جزاز زبان من ظاهر نشود.

و در آخر کار، وقتی دید هر روز انوار علم و کمال و آثار رفعت و جلال آن‌حضرت بر مردم ظاهر می‌شود و محبّت آن حضرت در دل‌های ایشان جا می‌کند،آتش حسد در کانون سینه‌اش مشتعل شد و در مقام تدبیر آن حضرت برآمد و آن‌حضرت را مسموم نمود.

چنانچه شیخ صدوق‌رحمه الله از احمد بن علی روایت کرده است که گفت: از ابوالصلت‌هروی پرسیدم: چگونه مأمون به قتل حضرت امام رضاعلیه السلام راضی شد؛ با آن اکرام ومحبّتی که نسبت به او اظهار می‌کرد و او را ولیعهد گردانیده بود؟

ابوالصلت گفت: مأمون برای این، آن حضرت را گرامی می‌داشت که فضیلت وبزرگواری او را می‌دانست، و ولایتعهد را به او تفویض کرد برای آنکه مردم آن‌حضرت را چنان بشناسند که در دنیا راغب است، و محبّت او از دل‌های مردم کم‌شود؛ چون دید که این، باعث زیادتی محبّت و اخلاص مردم شد، علمای جمیع فرق‌را از یهود، نصاری، مجوس، صائبان، براهمه، ملحدان، دهریان و علمای جمیع ملل‌و ادیان را جمع کرد که با آن حضرت مباحثه و مناظره نماید شاید که بر او غالب شوندو در آن‌جناب عجز و نقصی ظاهر شود و به این سبب اعتقاد مردم نسبت به آن‌حضرت ضعیف گردد و این تدبیر نیز برخلاف مقصود او نتیجه داد و همگی آن‌هامغلوب آن حضرت گردیدند و اقرار به فضیلت و جلالت آن جناب نمودند.⁽¹⁾

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام هنگام ولایتعهدی

دعای‌حضرت‌هنگام‌ولایتعهدی

یاسر گوید: هنگامی که حضرت امام رضاعلیه السلام )در روز ششم ماه مبارک رمضان( به‌اکراه ولیعهد گردید، دست‌های مبارک خود را به طرف آسمان بالا برد و شنیدم که‌فرمودند:

أَللَّهُمَّ إِنَّکَ تَعْلَمُ أَنّی مُکْرَهٌ مُضْطَرٌّ، فَلاتُؤاخِذْنی کَما لَمْ تُؤاخِذْخداوندا؛ تو می‌دانی که من مجبور و ناچارم، پس مرا مؤاخذه مکن، همان‌گونه که عَبْدَکَ وَنَبِیَّکَ یُوسُفَ حینَ وَقَعَ إِلی وِلایَةِ مِصْرَ.⁽¹⁾

بنده و پیامبرت حضرت یوسف را مؤاخذه نفرمودی؛ هنگامی که او به فرمانروائی و حکومت مصر رسید.

شواهد بسیاری وجود دارد که تحمیل ولایتعهدی حضرت امام رضاعلیه السلام نه براساس محبّت و علاقه مأمون، بلکه به خاطر شیطنت و سیاستِ شوم او بوده است.

دشمنی او با خاندان وحی‌علیهم السلام به گونه‌ای بود که گاه از بنی‌امیّه - که با بنی‌العبّاس‌دشمن خونخوار بودند - برای سرکوب اهل بیت‌علیهم السلام و علویان کمک می‌گرفت.جریانی که نقل می‌کنیم دلیل بر این مطلب است:

«وقتی عبدالرحمن علوی در یمن بر ضدّ مأمون قیام کرد، «در این هنگام مأمون،طالبیّین را از ورود به نزد خویش منع کرد و دستور داد آنان را به پوشیدن جامه سیاه‌مجبور سازند⁽²⁾«.

پس از آن، مأمون سیاست ثابت و تازه‌ای را برای حکومت سرزمین یمن آغاز کردو از هر گونه جنبش شیعی که امکان داشت در آن‌جا سر بردارد، جلوگیری نمود.مأمون چاره را در آن دید که بر یمن حکمرانی بگمارد که به نیرومندی و قاطعیّت‌شناخته شده باشد.

وزیرش حسن بن سهل به او توصیه کرد یکی از نوادگان زیاد بن ابیه، والی اموی‌معروف را انتخاب کند. این فرد پیشنهادشده محمّد بن ابراهیم زیادی بود. مأمون اورا حاکم یمن نمود و سلیمان بن هشام بن عبدالملک اموی را به وزارت او گماشت⁽¹⁾.بدین سان، چنین شد که حکمران و وزیرش هر دو به امویان وابستگی داشتند و این درحالی است که ما از دشمنی شدید آنان با دودمان علوی به خوبی آگاهیم.

حکمران تازه - محمّد بن ابراهیم زیادی - توانست تهامه را فتح کند. او بنای شهرزبید را طرح‌ریزی کرد و آن را پایتخت خود برگزید⁽²⁾و بر روح تمرّدی که قبایل یمنی‌داشتند غلبه کرد. وی که بنا به توصیف ابن خلدون نسبت به دودمان علیّ بن ابی‌طالب‌علیه السلام سخت کینه می‌ورزید⁽³⁾، یاران و هواداران علویان را تعقیب کرد.

قدرت «محمّد زیادی» رو به فزونی نهاد و موفّق شد پایه‌های حکومت بنی‌زیاد رادر یمن محکم کند. این حکومت با آنکه پیوسته از خلیفگان عبّاسی در خطبه‌ها نام‌می‌برد و خراج و هدایا را به سوی آنان روانه می‌کرد، نوعی حکومت خودمختار وبرخوردار از استقلال داخلی شناخته شده است⁽⁴⁾.

«محمّد زیادی» در طول حیاتش بر یمن حکم راند و فرزندانش حکمرانی را پیاپی‌از او ارث بردند. سپس برخی از وابستگان و غلامان ایشان زمام حکومت را به دست‌گرفتند و تا سال 553 ه ق با این عنوان حکم راندند. این دولت را که نخستین دولت‌مستقلّی است که سرزمین یمن را تجربه کرد⁽⁵⁾، دولت زیادیان می‌خواندند. پایه‌های‌این استقلال با ضعف دولت عبّاسیان استحکام یافت.

«محمّد زیادی» با قدرتی که مأمون به او تفویض کرده بود و با علاقه‌ای که مأمون به‌تقویت حکمرانی او داشت فرمانروایی کرد. چه مأمون با هزار سواره‌نظام که در میان

‌آنان هفتصد تن از خراسانی‌ها بودند، او را یاری داد. بعدها قلمرو دولت زیادیان‌توسعه یافت و حضرموت، دیار کِنده، شحر، برباط، لحج، عدن و فلات‌های واقع‌میان این آبادی‌ها را شامل گردید⁽¹⁾.⁽²⁾

پانزدهم ماه مبارک رمضان

پانزدهم ماه مبارک رمضان

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

پدرم موسی بن جعفر، از پدرش جعفر بن محمّد، و آن حضرت از پدرش‌محمّد بن علی، و آن حضرت از پدرش علیّ بن الحسین‌علیهم السلام و آن حضرت ازاسماء بنت عمیس، و او از حضرت فاطمه‌علیها السلام روایت کرده است که فرمود:هنگامی که فرزندم حسن‌علیه السلام را به دنیا آوردم، پدرم رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نزد ما آمدو فرمود: ای اسماء؛ پسرم را بیاور.

اسماء گوید: او را در حالی‌که در میان پارچه زردرنگی بود به رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم‌دادم، آن حضرت در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه گفت، سپس به‌علی‌علیه السلام فرمود: پسرم را چه نام نهاده‌ای؟

علی‌علیه السلام عرض کرد: ای رسول خدا؛ هرگز در نامگذاری او بر شما سبقت‌نمی‌گیرم، دوست داشتم او را «حرب» بنامم.

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: من نیز در نامگذاری او بر پروردگارم پیشی نمی‌گیرم.در این هنگام جبرئیل فرود آمد و عرض کرد: ای محمّد؛ پروردگار بلندمرتبه به‌شما سلام می‌رساند و می‌فرماید: جایگاه علی نسبت به تو، مانند جایگاه هارون‌نسبت به موسی است؛ جز اینکه پیامبری بعد از تو نیست، این پسرت را بنام‌پسر هارون نامگذاری کن.

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: نام پسر هارون چه بوده است؟

عرض کرد: «شبّر».

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: زبان من عربی است.

جبرئیل عرض کرد: نام او را «حسن» بگذار.

اسماء گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم او را «حسن» نامید و هنگامی که روز هفتم ولادت اورسید، از طرف او دو قوچ فربه عقیقه کرد و یک ران و یک دینار به قابله مرحمت‌فرمود، سپس سر حسن‌علیه السلام را تراشید و به وزن موی او نقره صدقه داد و مادّه‌خوش‌بوئی به سر او مالید، سپس فرمود: ای اسماء؛ خون به پیشانی و سر طفل‌مالیدن از کارهای جاهلیّت است.

اسماء گوید: پس از گذشت یکسال حسین‌علیه السلام به دنیا آمد و پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم نزدما آمد و فرمود: ای اسماء؛ پسرم را بیاور. من او را در حالی‌که در پارچه سفیدی‌بود به آن حضرت دادم، رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در گوش راست او اذان و در گوش‌چپش اقامه گفت و آن‌گاه در دامان خود نهاد و گریه کرد.

عرض کردم: پدر و مادرم فدای شما؛ چرا گریه می‌کنید؟

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: بر این پسرم.

عرض کردم: او که تازه به دنیا آمده است.

فرمود: او را پس از من گروه ستمگری می‌کشند، خداوند شفاعت مرا شامل‌حال آنان نگرداند.

سپس فرمود: ای اسماء؛ این خبر را به فاطمه‌ام نگو؛ زیرا که نوزادش تازه تولّدیافته است.

سپس به علی‌علیه السلام فرمود: این پسرم را چه نام نهاده‌ای؟

عرض کرد: ای رسول خدا؛ هرگز در نامگذاری او بر شما پیشی نگرفته‌ام، ولی‌دوست داشتم او را «حرب» بنامم.

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: من نیز پروردگارم را در نامگذاری او پیشی نخواهم‌گرفت، در این هنگام جبرئیل فرود آمد و عرض کرد: خداوند والای بلند مرتبه‌به شما سلام می‌رساند و می‌فرماید: جایگاه علی‌علیه السلام نسبت به تو مانند جایگاه‌

هارون نسبت به موسی است، این پسر را بنام پسر هارون نامگذاری کن.

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: نام فرزند هارون چیست؟

عرض کرد: «شبیر».

پیامبر فرمود: زبان من عربی است.

جبرئیل عرض کرد: نام او را «حسین» بگذار.

روز هفتم ولادت که فرارسید، رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم از طرف او دو قوچ فربه را عقیقه‌کرد و به زن قابله یک ران آن و یک دینار مرحمت فرمود، سپس سر حسین‌علیه السلام‌را تراشید و به وزن موی او نقره داد و مادّه خوش‌بوئی بنام «خلوق» بر سر او مالیدو فرمود: ای اسماء؛ مالیدن خون بر سر و پیشانی طفل از کارهای دوران‌جاهلیّت است.⁽¹⁾

فضیلت شب‌های قدر

حضرت امام رضاعلیه السلام، از پدرانش‌علیهم السلام، از حضرت امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام روایت‌کرده است که فرمود:

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: من أحیی لیلة القدر غفرت له ذنوبه ولو کانت‌عدد نجوم السمآء ومثاقیل الجبال ومکائیل البحار.

کسی که شب قدر را به شب‌زنده‌داری بپردازد، گناهانش آمرزیده شود؛ گرچه به‌عدد ستارگان آسمان و وزن کوه‌ها و پیمانه دریاها باشد.⁽²⁾

اعمال روز عید فطر

شهادت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز چهاردهم ماه مبارک رمضان نیز نقل شده، ومرحوم شیخ صدوق در کتاب «عیون اخبار الرّضاعلیه السلام» شهادت آن حضرت را در روزبیست و یکم ماه مبارک رمضان نقل کرده است. بنابراین، زیارت آن حضرت در این‌دو روز دارای فضیلت بیشتری است.

ماه شوّال

اعمال روز عید فطر

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

همانا روز فطر، عید قرار داده شده؛ تا زمان اجتماعی برای مسلمانان فراهم آیدو در آن گرد هم جمع گردند و برای خداوند عزیز والامقام بیرون آیند و او راتمجید کنند بر الطاف و نعمت‌هایش که مرحمت فرموده است، پس روز عیدمی‌باشد و روز اجتماع و روز فطر و روز رغبت و روز تضرّع.

و برای این‌که اوّلین روز سال است که خوردن و آشامیدن در آن حلال می‌شود؛زیرا اوّلین ماه سال نزد اهل حق ماه رمضان است، و خداوند عزیز باجلالت‌دوست دارد که در آن روز برای ایشان مجتمعی باشد که او را سپاس گویند وتقدیس نمایند.

و همانا در این نماز، تکبیر بیش از تکبیر در غیر آن قرار داده شده؛ چون تکبیر،بزرگداشت خداوند و تمجید او است بر هدایتی که کرده و عافیتی که بخشیده‌است؛ همان‌طور که خداوند تبارک و تعالی فرموده است:

«وَلِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلی ما هَدیکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُون»⁽¹⁾.

تا خدا را بر این‌که شما را هدایت کرده بزرگ شمارید، و باشد که شکرگزاری کنید.

و همانا در آن، دوازده تکبیر قرار داده شده، در دو رکعت دوازده تکبیر، هفت تادر رکعت اوّل و پنج تا در رکعت دوّم می‌باشد و هر دو را مساوی نگردانیده؛ زیراسنّت در نماز فریضه این است که با هفت تکبیر شروع شود، لذا در اینجا هم

‌هفت تکبیر را مقدّم داشته و به آن شروع کرده، و در رکعت دوّم پنج تکبیر قرارداده شده؛ چون تکبیرة الإحرام در روز و شب پنج تکبیر است، برای اینکه عددتکبیرها در هر یک از دو رکعت، فرد باشد.⁽¹⁾

رفتن حضرت امام رضاعلیه السلام برای خواندن نماز عید فطر

... خواندن نماز عید فطر

علیّ بن ابراهیم گفت: یاسرِ خادم هنگامی که بعد از وفات حضرت امام رضاعلیه السلام ازخراسان بازگشت، همه اخبارش را بازگو کرد.

و نیز علیّ بن ابراهیم گفت: ریّان بن صلت - که از اطرافیان حسن بن سهل بود -برایم حدیث کرد و گفت: پدرم از محمّد بن عرفه و صالح بن سعید حدیث کرد که‌تمامی اینها اخبار حضرت امام رضاعلیه السلام را بازگو نموده‌اند و گفته‌اند:

هنگامی که آن خلع‌شده )یعنی امین( برکنار شد و مأمون زمام قدرت و ریاست رادر دست گرفت، به حضرت امام رضاعلیه السلام نامه نوشت و آن حضرت را به خراسان‌دعوت کرد.

امام برای او عذر می‌آورد و از رفتن خودداری می‌نمود، ولی مأمون به درخواست‌خویش ادامه می‌داد و پیوسته مکاتبه می‌کرد تا آن‌که حضرت امام رضاعلیه السلام دانست که اودست‌بردار نیست، به ناچار از مدینه خارج شد در حالی که فرزندش ابوجعفرعلیه السلام سنّ‌مبارکش هفت سال بود.

مأمون نوشت که از راه کوفه و قم حرکت نکن، لذا آن حضرت را از راه بصره واهواز و فارس عبور دادند تا به مرو رسید، پس چون امام‌علیه السلام به مرو رسید مأمون امرخلافت و امارت را به امام‌علیه السلام پیشنهاد کرد، و امام‌علیه السلام نپذیرفت، و گفتگوهای فراوانی‌در مورد آن شد و تا دو ماه این گفتگوها جریان داشت و مأمون اصرار می‌ورزید وامام‌علیه السلام از پذیرفتن خودداری می‌نمود، لذا یک مرحله پائین آمد و ولایتعهدی راپیشنهاد کرد و امام‌علیه السلام فرمود:

با شروطی که از تو می‌خواهم آن را می‌پذیرم.

مأمون عرض کرد: هر شرطی که می‌خواهی بخواه، امام‌علیه السلام نوشت:

من در امر ولایتعهدی وارد می‌شوم به شرط آنکه هیچگونه امر و نهی نداشته‌باشم، قضاوت نکنم، و چیزی را تغییر ندهم و از همه این امور اجرائی معاف‌باشم.

مأمون شروط امام‌علیه السلام را پذیرفت، آنگاه کارگزاران و قضات و فرماندهان و سران‌لشکر و همه فرزندان عبّاس را دعوت کرد که با آن حضرت به ولایتعهدی بیعت کنند،آن‌ها بر او خروشیدند و اختلاف کلمه در میان آنان پیدا شد.

مأمون اموال فراوانی به سران و فرماندهان بخشید و همه آنان را راضی نمود جزسه نفر به نام‌های عیسی جلودی، علیّ بن عمران، و ابو یونس که از بیعت با حضرت‌امام رضاعلیه السلام سرباز زدند، لذا آن‌ها را در زندان انداخت و بیعت صورت گرفت و این‌خبر را به همه شهرها اعلام کردند و بر درهم و دینار به نام آن حضرت سکّه زدند و درمنبرها خطبه بنام او خواندند، و مأمون در این راه - برای انجام هدف شوم و پشت‌پرده‌ای‌که قصد انجام آن را در آینده داشت - خرج فراوان و مال بسیاری مصرف کرد.

چون هنگام عید فرا رسید، مأمون کسی را نزد حضرت امام رضاعلیه السلام فرستاد و از اوخواست که برای نماز عید حضور پیدا کند و خطبه بخواند تا دل‌های مردم مطمئن‌گردد و فضل و دانش او را همگان بشناسند و دل‌های آنان بر این دولت مبارک قرارگیرد. امام‌علیه السلام پیغام داد:

از قراردادی که میان من و تو در هنگام پذیرش ولایتعهدی صورت گرفته‌باخبری و هنوز آن شروط را از یاد نبرده‌ای.

مأمون پاسخ داد: با این کار می‌خواهم این مطلب در دل‌های عموم مردم و همه‌مأموران لشکری و کشوری رسوخ پیدا کند و دل‌های آنها مطمئن گردد و به آنچه‌خداوند از فضیلت و برتری به شما داده اقرار کنند.

و چون مدّتی بین آن‌ها کلمات رد و بدل شد و مأمون بر آن اصرار ورزید، امام‌علیه السلام‌فرمود:

... اگر مرا از این کار معاف داری بیشتر مایلم، ولی اگر نمی‌پذیری من با همان‌هیئتی که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم و علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام برای نماز بیرون می‌رفتندخارج می‌شوم.

مأمون عرض کرد: آنگونه که دوست داری انجام بده.

از آن طرف، مأمون به همه سران لشکر و مردم دستور داد که بامداد عید، درب‌خانه حضرت امام رضاعلیه السلام اجتماع کنند، زن و مرد و کودک همگی بر سر راه‌ها نشستندو کوچه‌ها پر از جمعیّت گردید و سران و فرماندهان لشکر اطراف خانه حضرت امام‌رضاعلیه السلام گرد آمدند.

همینکه خورشید طلوع کرد، حضرت امام رضاعلیه السلام غسل کرد و عمّامه سفیدرنگی‌که از پنبه بود بر سر مبارک نهاد و یک‌طرف آن را روی سینه و طرف دیگر آن را برشانه‌اش رها کرد و آماده گردید، سپس به همه موالیانش دستور داد: آنچه من انجام‌دادم شما هم انجام دهید.

آنگاه عصائی بدست گرفت و خارج شد و ما پیشاپیش آن حضرت بودیم درحالی‌که با پای برهنه راه می‌رفت، پاچه‌های شلوار را تا نیمی از زانو بالا زده، و جامه‌را از روی پاها نیز بالا زده بود، پس چون حرکت کرد و ما پیشاپیش او براه افتادیم سرمبارک خود را به سوی آسمان بالا برد و چهار تکبیر گفت، بگونه‌ای که ما خیال کردیم‌همه هوا و فضا و دیوارها با او همصدا شدند.

سران لشکر و مأموران همگی خود را آراسته و سلاح پوشیده با زیباترین هیئت درکنار در ایستاده بودند، ما با این هیئت پای برهنه، دامن به کمر بسته بر آنان ظاهر شدیم‌و حضرت امام رضاعلیه السلام بیرون آمد کنار درب خانه توقّف کوتاهی کرد و فرمود:

اَللَّهُ أَکْبَرُ، اَللَّهُ أَکْبَرُ، اَللَّهُ أَکْبَرُ عَلی ما هَدانا، اَللَّهُ أَکْبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِنْ بَهیمَةِالْأَنْعامِ، وَالْحَمْدُ للَّهِِ عَلی ما أَبْلانا.

خدا بزرگتر است، خدا بزرگتر است، خدا را به بزرگی می‌ستایم که ما را هدایت‌کرد، خدا را به بزرگی می‌ستایم که ما را از گوشت چهارپایان روزی داد، ستایش‌سزاوار خداوند است بر نعمتهائی که به ما بخشید.

و صدای مبارک خود را به آن جملات بلند کرد و ما صدای خود را بلند کردیم،ناگهان مرو از صدای ناله و گریه به لرزه درآمد، امام رضاعلیه السلام سه مرتبه این جملات راتکرار کرد، فرماندهان و سران لشکر با دیدن حضرت امام رضاعلیه السلام همگی خود را ازمرکبها بر زمین انداختند و کفش‌ها را از پاهای خود بیرون آوردند، و مرو یکپارچه‌ضجّه و ناله گردید بگونه‌ای که مردم نمی‌توانستند از گریه و ناله خودداری کنند.

حضرت امام رضاعلیه السلام راه می‌رفت و در هر ده قدمی که برمی‌داشت توقّف کوتاهی‌می‌نمود و چهار مرتبه تکبیر می‌گفت، ما می‌پنداشتیم که آسمان و زمین و همه در ودیوارها با او همصدا می‌شوند.

این خبر به مأمون رسید، فضل بن سهل به او گفت: ای امیرالمؤمنین! اگر امام رضابه مصلّی و جایگاه آماده‌شده برای نماز با این کیفیّت برسد مردم همه شیفته اومی‌گردند و از تو برمی‌گردند، نظر من این است که از او بخواهی بازگردد.

مأمون فوراً کسی را نزد امام‌علیه السلام فرستاد و از او درخواست رجوع کرد، حضرت‌امام رضاعلیه السلام کفش‌های خود را خواست و پوشید و از آنجا بازگشت.⁽¹⁾

محمّد بن فضیل گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام به بعضی از غلامان خود در روز فطر -در حالی که برایش دعا می‌کرد - فرمود:

یا فُلان؛ تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنْکَ وَمِنَّا.

فلانی؛ خداوند از تو و از ما قبول فرماید.

سپس ماند تا روز عید قربان شد، به او فرمود:

یا فُلان؛ تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنَّا وَمِنْکَ.

فلانی؛ خداوند از ما و از تو قبول فرماید.

محمّد بن فضیل گوید: به آن حضرت، عرض کردم: ای پسر رسول خدا؛ در فطرچیزی فرمودی و در قربان چیزی غیر از آن می‌فرمائی. فرمود:

آری؛ در فطر به او گفتم: خداوند از تو و از ما قبول فرماید؛ زیرا او همانند کار من‌انجام داد و من و او در انجام کار مساوی بودیم، و در عید قربان گفتم: خداوند ازما و از تو قبول فرماید؛ چون برای ما ممکن است قربانی کنیم و برای او امکان‌ندارد که قربانی کند، پس ما کاری غیر از کار او کردیم.⁽¹⁾

ماه ذی القعده

ولادت حضرت امام رضاعلیه السلام

همان‌گونه که گفتیم، روزهایی که مناسبت بیشتری با حضرت امام رضاعلیه السلام نسبت‌به ایّام دیگر دارد، زیارت آن حضرت از فضیلت و برتری زیادتری برخوردار است.

بنابر مشهور، ولادت آن حضرت در روز یازدهم ماه ذیقعده است⁽²⁾.

ولادت حضرت امام رضاعلیه السلام

عمادالدین طبری در «بشارة المصطفی» می‌نویسد: هشام بن احمد گوید: امام‌کاظم‌علیه السلام فرمود:

هل علمت أحداً من أهل المغرب قدم؟

آیا خبر داری که کسی از اهل مغرب آمده؟

عرض کردم: نه.

فرمود: چرا، یک نفر آمده، برخیز و به سوی او برویم.

هر دو بر مرکب سوار شدیم و به نزد او رفتیم، دیدم مردی از اهل مغرب است که‌چند برده با خود دارد، امام کاظم‌علیه السلام به او فرمود:

کنیزهای خود را نشان بده.

وی نُه کنیز برای ما نشان داد که هر کدام از آن‌ها را نشان می‌داد امام کاظم‌علیه السلام‌می‌فرمود: این را نمی‌خواهم.

در این موقع امام کاظم‌علیه السلام به او فرمود: کنیز دیگری نشان بده.

وی گفت: دیگر کنیزی ندارم.

حضرت فرمود: چرا؛ کنیز دیگری نشان بده.

گفت: سوگند به خدا؛ فقط یک کنیز دارم که آن هم بیمار است.

حضرت فرمود: اگر اشکالی ندارد او را نشان بده.

او از نشان‌دادن آن کنیز امتناع ورزید و امام‌علیه السلام بازگشت. فردا صبح امام‌علیه السلام مرا نزداو فرستاد و فرمود:

به او بگو: نهایت قیمت آن کنیز چقدر است؟ وقتی گفت: فلان مبلغ، تو بگو:خریدم.

فردا صبح نزد او رفتم و گفتم: آن کنیز را چند می‌فروشی؟

گفت: کمتر از فلان مبلغ نمی‌فروشم.

گفتم: به همان مبلغ خریدم.

گفت: )من هم پذیرفتم( کنیز مال تو، ولی به من بگو: آن شخصی که دیروز با توبود، کیست؟

گفتم: شخصی از بنی‌هاشم بود.

گفت: از کدام بنی‌هاشم؟

گفتم: بیش از این در مورد او نمی‌دانم.

او گفت: من همینک داستان این کنیز را برایت تعریف می‌کنم: من او را ازدورترین منطقه مغرب خریدم، زنی از اهل کتاب مرا دید و گفت: این چه کنیزی

‌است که نزد توست؟

گفتم: او را برای خودم خریده‌ام.

گفت: سزاوار نیست که چنین کنیزی نزد چون تو باشد، این کنیز شایسته است نزدبهترین فرد روی زمین باشد، اندکی پیش او نمی‌ماند جز این‌که از او فرزندی متولّدخواهد شد که شرق و غرب عالم تابع او می‌شوند.

هشام بن احمد گوید: من آن کنیز را خدمت مولایم امام کاظم‌علیه السلام آوردم و چیزی‌نگذشت که حضرت امام رضاعلیه السلام از او متولّد شد.⁽¹⁾

روز ششم و بیست و سوّم ذی القعده

... بیست و پنجم ذی‌القعده

مرحوم شیخ مفید فرموده است: در روز ششم ماه ذیقعده، خداوند تورات را برحضرت موسی بن عمران نازل فرمود، و در آن روز در سال 201 هجری بیعت گرفتن‌برای سرور ما حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام تحقّق یافت، و آن، روز شریف وارزشمندی است که سُرور و شادمانی برای اهل ایمان تجدید می‌گردد، صدقه‌دادن به‌مساکین و تهیدستان و نیکی کردن به آنان و شکرگزاری فراوان برای خداوند عزیز - به‌خاطر آنچه از حقّ آل محمّدعلیهم السلام آشکار ساخته و بینی منافقان را به خاک مالیده - درچنین روزی مستحبّ است.

و در بیست و سوّم ماه ذیقعده وفات سَرور ما حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام درشهر طوس از سرزمین خراسان به سال 203 هجری اتّفاق افتاده است.⁽²⁾

بزرگان روزهای دیگری را نیز برای شهادت حضرت امام رضاعلیه السلام تعیین کرده‌اند ودر «ارشاد» فرموده است: در ماه صفر سال 203 آن حضرت به شهادت رسیده است.در کتاب «کافی»، کتاب «دُرّ» و کتاب «عتیق» نیز چنین گفته‌اند. در کتاب «موالیدالأئمّةعلیهم السلام» شهادت را در سال 202 هجری و در کتاب «مناقب» روز جمعه هفت روزمانده از ماه مبارک رمضان سال 202 هجری نقل کرده‌اند.

در کتاب «درّ» گفته است: مأمون در روز جمعه اوّل ماه رمضان سال 202، آن‌حضرت را با زهری که در انگور پنهان کرده بود در شهر طوس در سناباد مسموم‌کرد.⁽¹⁾

شهادت آن حضرت، در روز چهاردهم و بیست و یکم ماه مبارک رمضان نیز نقل‌شده است.

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز بیست و سوّم ذی القعده

علاّمه مجلسی‌رحمه الله از سیّد بن طاووس‌رحمه الله نقل کرده است: در بعضی از تألیفات ونوشته‌های علمای فارسی‌زبان شیعه دیده‌ام که فرموده‌اند:

زیارت مولای ما حضرت امام رضاعلیه السلام در روز بیست و سوم ذیقعده از دور یانزدیک به بعضی از زیارت‌های معروف آن حضرت یا به آنچه مانند زیارت باشدمستحب است.⁽²⁾

فضیلت روز بیست و پنجم ذی القعده

حسن بن علی وشّاء گفت: به همراه پدرم - در حالی‌که نوجوان بودم - در شب‌بیست و پنجم ذیقعده خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام رسیدیم، و نزد آن حضرت شام‌خوردیم، امام‌علیه السلام به پدرم فرمود:

در شب بیست و پنجم ذیقعده حضرت ابراهیم‌علیه السلام تولّد یافته و حضرت عیسی‌بن مریم به دنیا آمده و در آن شب، زمین زیر کعبه گسترده شده است، هر کس‌آن را روزه بگیرد مانند کسی است که شصت ماه روزه گرفته باشد.

و روایت شده است که در بیست و نهم ذیقعده، خدا کعبه را فرو فرستاده و آن اوّل‌رحمتی است که نازل شده است، هر کس آن روز را روزه بگیرد کفّاره هفتاد سال گناه‌او است.

علّامه حلّی‌رحمه الله در کتاب «منتهی المطلب» نیز چنین آورده، امّا رئیس المحدّثین ابوجعفر کلینی رضوان اللَّه تعالی علیه در «کافی»، و شیخ طوسی روّح اللَّه تعالی ضریحه در «تهذیب»روایت کرده‌اند که: حضرت علیّ بن موسی الرضا صلوات اللَّه علیه فرموده است:

در بیست و پنجم ذیقعده، خدا کعبه را بنا نهاده و آن اوّل رحمتی است که برروی زمین نهاده شده است، خداوند آن را پناهگاه و محلّ امن برای مردم قرارداده، پس هر کس آن روز را روزه بگیرد برای او روزه شصت ماه بنویسد.⁽¹⁾

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز بیست و پنجم ذی القعده )دحو الأرض(

زیارت ... در روز دحوالأرض

مرحوم میرداماد در رساله «اربعة ایّام» می‌نویسد: زیارت سیّدنا ومولانا إمام الوری‌ومنار الهدی ابی الحسن علیّ بن موسی الرضا علیه من الصلوات أنماها ومن التسلیمات أزکاها، دراین روز افضل اعمال مستحبّه و آکد آداب مسنونه است.

و همچنین زیارت آن حضرت در روز اوّل ماه رجب نیز بسیار زیاد تأکید شده‌است.

ابو جعفر بن بابویه رضوان اللَّه تعالی علیه در کتاب «من لایحضره الفقیه» روایت کرده‌است که استقرار سفینه نوح نبی علی نبیّنا وآله وعلیه السلام بر جودیّ در روز اوّل ماه رجب‌بوده است، و آن روزی است عظیم القدر و جلیل المنزله، امّا از ایّام أربعه نیست.

و در روایت جمعی از اصحاب رضوان اللَّه تعالی علیهم روز استقرار سفینه بر جودیّ‌بیست و پنجم ذی‌القعدة الحرام است که از ایّام أربعه است و روز «دَحو الأرض» است.

وظیفه زیارت در این روز از دور - هرگاه زائر در مشهد مقدّس نباشد - آن است که‌بعد از غسلِ «دحو الأرض»، غسل زیارت کند، و به فارسی چنین نیّت کند: غسل‌زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام از دور در روز دحو الأرض می‌کنم برای آن‌که سنّت‌است قربة إلی اللَّه.

و به عربی: «أغتسل غُسل زیارة أبی الحسن الرضاعلیه السلام عن البُعد فی یوم دَحوالأرض لنَدْبه قُربة إلی اللَّه».

پس اگر در یکی از مشاهد ائمّه معصومین‌علیهم السلام واقع باشد، و خواهد که در تحت قبّه‌آن معصوم، حضرت امام رضاعلیه السلام را زیارت نماید، زیارت را بر نماز زیارت مقدّم‌دارد، و اگر در حرم هیچ معصومی نباشد، باید که به صحرا بیرون رود، یا پشت بام‌خانه خود، یا بر موضعی مرتفع زیر آسمان که هیچ سقفی نباشد برآید، و نماز زیارت‌را بر زیارت مقدّم داشته، اوّل دو رکعت نماز زیارت بخواند، و افضل آن است که‌شش رکعت نماز زیارت بجا آورد، یا چهار رکعت هر دو رکعت به یک سلام.

نیّت آن به فارسی: نماز زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام از دور در روز دَحو الأرض‌می‌گذارم از برای آن‌که سنّت است قربة إلی اللَّه.

و به عربی: «اُصلّی صلاة زیارة مولای الرضاعلیه السلام عن البُعد فی یوم دحو الأرض‌لندبها قربة إلی اللَّه».

و چون از نماز فارغ شود، تسبیح حضرت فاطمه زهراءعلیها السلام بگوید، پس سر به‌سجده نهاده، پیشانی و بینی را بر تربت مبارکه امام حسین‌علیه السلام گذاشته، بگوید:

أَللَّهُمَّ اِنَّ هاتَیْنِ الرَّکْعَتیْنِ، هَدِیَّةٌ مِنّی إِلی رُوحِ سَیِّدی وَإِمامی‌خداوندا؛ این دو رکعت نماز هدیه‌ای است از طرف من به روح پاک سرورم و امامم و پیشوایم، عَبْدِکَ وَوَلِیِّکَ، أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا...⁽¹⁾.

بنده تو و ولیّ تو ابا الحسن علیّ بن موسی الرضا... .

پس سر از سجده برداشته، به زیارت برخیزد، و متوجّه جانب مشهد مقدّس‌رضوی ایستاده، نیّت زیارت کند به فارسی:

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام می‌کنم از دور در روز «دَحو الأرض» از جانب خود وپدر و مادرم، و از جانب جمیع مؤمنین و مؤمنات، از برای آن‌که سنّت است قربة إلی‌اللَّه.

و به عربی: «أزور سیّدی ومولای وإمامی أبا الحسن علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام عن‌البُعد فی مقامی هذا عنّی وعن والدیّ، وعن جمیع المؤمنین والمؤمنات، لنَدبها قربةإلی اللَّه».

سپس مرحوم میرداماد «زیارت جوادیّه» را - که در «بخش زیارت‌های حضرت امام‌رضاعلیه السلام» می‌آوریم - نقل کرده است.⁽¹⁾

ماه ذی الحجّه

دعای روز عرفه

نماز عید قربان

از حضرت علیّ بن موسی الرضا صلوات اللَّه علیهما خواندن این دعا در روز عرفه‌روایت شده است:

أَللَّهُمَّ کَما سَتَرْتَ عَلَیَّ ما لَمْ أَعْلَمْ فَاغْفِرْلی ما تَعْلَمُ، وَکَماخداوندا؛ آنگونه که بر من پوشیدی آنچه را که نمی‌دانستم، بیامرز و ببخش آنچه را که از خطاهای من می‌دانی؛ و همانطور که‌وَسِعَنی عِلْمُکَ فَلْیَسَعْنی عَفْوُکَ، وَکَما بَدَأْتَنی بِالْإِحْسانِ فَأَتِمّ‌علم و آگاهی تو مرا در برگرفته، عفو و گذشت خود را فراگیرم نما؛ و همانگونه که نسبت به من به لطف و احسان ابتدا نمودی،نِعْمَتَکَ بِالْغُفْرانِ، وَکَما أَکْرَمْتَنی بِمَعْرِفَتِکَ فَاشْفَعْها بِمَغْفِرَتِکَ،پس نعمت خویش را با آمرزش، کامل گردان؛ و همچنانکه مرا به معرفت خود گرامی داشتی، پس با مغفرت خود آن را زیاده گردان؛وَکَما عَرَّفْتَنی وَحْدانِیَّتَکَ فَأَکْرِمْنی طَماعِیَّتَکَ، وَکَما عَصَمْتَنی‌و همان‌طور که یکتائی خود را به من شناسانیدی پس مرا به امیدواربودن به خودت گرامی بدار، و همان‌گونه که مرا حفظ کردی درمِمَّا لَمْ أَکُنْ أَعْتَصِمُ مِنْهُ إِلّا بِعِصْمَتِکَ، فَاغْفِرْلی ما لَوْ شِئْتَ‌مواردی که اگر حفظ و نگهداری تو نبود هرگز نمی‌توانستم خود را حفظ کنم و نگه دارم، پس بیامرز و ببخشای بر من آنچه را که

عَصَمْتَنی مِنْهُ، یا جَوادُ یا کَریمُ، یا ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ. ⁽¹⁾اگر خواسته بودی مرا از آن حفظ می‌کردی، ای بخشنده؛ ای بزرگوار؛ ای صاحب بزرگی و بزرگواری.

نماز عید قربان

مأمون روز عیدی برایش مشکل مزاجی پیش‌آمد کرد که او را از رفتن به نمازبازداشت، به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کرد: ای اباالحسن؛ شما برخیزید و نماز رابا مردم بپا دارید.

حضرت امام رضاعلیه السلام خارج شد در حالی‌که پیراهن کوتاه سفیدرنگ پوشیده وعمّامه سفید پاکیزه‌ای بر سر نهاده که هر دو از پنبه بود و چوبی در دست گرفته، به‌طرف جایگاه نماز پیاده به راه افتاد و می‌فرمود:

اَلسَّلامُ عَلی أَبَوَیَّ ادَمَ وَنُوحٍ، اَلسَّلامُ عَلی أَبَوَیَّ إِبْراهیمَ وَإِسْماعیلَ،اَلسَّلامُ عَلی أَبَوَیَّ مُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ، اَلسَّلامُ عَلی عِبادِ اللَّهِ الصَّالِحینَ.

سلام بر پدرانم آدم و نوح، سلام بر پدرانم ابراهیم و اسماعیل، سلام بر پدرانم‌محمّد و علی، سلام بر بندگان شایسته خداوند.

همینکه مردم او را مشاهده کردند با شتاب به سویش آمده و برای بوسیدن دست‌مبارکش هجوم آوردند. بعضی از کسان و بستگان مأمون که وضع را چنین دیدند فوراًنزد خلیفه آمدند و گفتند: مردم را دریاب و نماز را خودت با آن‌ها بپادار وگرنه الآن‌است که خلافت را از دست بدهی، و او را وادار کردند که با شتاب بیرون رود.

حضرت امام رضاعلیه السلام به خاطر جمعیّت و شلوغی به محلّ برگزاری نماز نرسیده‌بوده، در این هنگام مأمون پیشی گرفت و به نماز ایستاد تا مردم با او نماز را بپا دارند.⁽²⁾

در کتاب «ایجاج الأحزان» این موضوع را نقل کرده و تصریح نموده است که این‌جریان در روز عید قربان واقع شده است.⁽³⁾

فضیلت روز عید غدیر

فضیلت روز عید غدیر

احمد بن محمّد بن ابی نصر گوید: خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب بودم ومجلس پر از جمعیّت بود، درباره روز غدیر صحبت به میان آمد، بعضی از حاضرین‌فضیلت آن را انکار کردند، حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

پدرم از پدرش روایت کرده است که فرمود:

إنّ یوم الغدیر فی السماء أشهر منه فی الأرض، إنّ للَّه عزّ وجلّ فی‌الفردوس الأعلی قصراً لبنة من ذهب ولبنة من فضّة، فیه مائة ألف قبةمن یاقوتة حمراء ومائة ألف خیمة من یاقوت أخضر ترابه المسک‌والعنبر، فیه أربعة أنهار: نهر من خمر، ونهر من ماء، ونهر من لبن،ونهر من عسل. حوالیه أشجار جمیع الفواکه. علیه طیور أبدانها من لؤلؤوأجنحتها من یاقوت تصوّت بألوان الأصوات.

فإذا کان یوم الغدیر ورد إلی ذلک القصر أهل السموات یسبّحون اللَّه‌ویقدّسونه ویهلّلونه، فتطایر تلک الطّیور فتقع فی ذلک الماء وتتمرّغ علی‌ذلک المسک والعنبر، فإذا اجتمعت الملائکة طارت تلک الطیور فتنفض‌ذلک.

وإنّهم فی ذلک الیوم لیتهادون نثار فاطمةعلیها السلام، فإذا کان آخر الیوم نودوا:إنصرفوا إلی مراتبکم فقد أمنتم من الخطأ والزّلل إلی قابل فی مثل الیوم‌تکرمة لمحمّد وعلیّ‌علیهما السلام.

روز غدیر در آسمان بیش از زمین شهرت دارد، برای خداوند عزیز بلندمرتبه درفردوس برین قصری است که یک خشت آن از طلا و خشت دیگر آن از نقره است،در آن، صد هزار قبّه از یاقوت سرخ و صد هزار خیمه از یاقوت سبز است و خاک آن‌مشک و عنبر است. در آن، چهار نهر جاری است: نهری از شراب پاک، نهری ازآب، نهری از شیر و نهری از عسل. اطراف آن، درختان میوه است و بر آن، پرندگانی

‌نشسته‌اند که بدن آن‌ها از مروارید و بال‌های آن‌ها از یاقوت است و با صداهای‌گوناگون آواز می‌خوانند.

روز غدیر که فرارسد اهل آسمان‌ها به آن قصر وارد شوند، تسبیح و تقدیس و تهلیل‌خدا گویند، پرندگان به پرواز درآیند و بر روی آن آب نشینند و در آن خاکی که‌مشک و عنبر است بغلطند، چون فرشتگان اجتماع کنند، آن‌ها پرواز کنند و آنچه باخود دارند فرو ریزند، و آنچه بر سر حضرت زهراعلیها السلام ریخته‌اند به یکدیگر هدیه‌کنند، و روز که پایان پذیرد ندائی بلند شود:

به جایگاههای خود بازگردید که تا سال آینده مثل امروز به خاطر گرامی‌داشت)حضرت( محمّد و علی‌علیهما السلام از خطا و لغزش ایمن گشتید.

سپس حضرت امام رضاعلیه السلام رو به من کرد و فرمود:

یابن أبی نصر؛ أین‌ما کنت فاحضر یوم الغدیر عند أمیرالمؤمنین‌علیه السلام؛ فإنّ‌اللَّه تبارک وتعالی یغفر لکلّ مؤمن ومؤمنة ومسلم ومسلمة ذنوب ستّین‌سنة، ویعتق من النار ضِعف ما أعتق من شهر رمضان ولیلة القدر ولیلةالفطر، وَلَدرهم فیه بألف درهم لإخوانک العارفین، وأفضل علی إخوانک‌فی هذا الیوم وسُرّ فیه کلّ مؤمن و مؤمنة.

ای پسر ابی نصر؛ در روز غدیر هر کجا باشی خود را نزد امیرالمؤمنین‌علیه السلام برسان وآنجا حضور پیدا کن که خداوندتبارک و تعالی گناهان شصت ساله هر زن و مردمؤمن و هر زن و مرد اهل تسلیم را بیامرزد، و دو برابر مقداری که در ماه رمضان وشب قدر و شب عید فطر از آتش آزاد کرده است در آن روز آزاد گرداند، و برای هردرهم که به برادران بامعرفت دهی هزار درهم پاداش دهد، در این روز نسبت به‌برادرانت احسان کن و هر مرد و زن مؤمنی را شادمان گردان.

سپس فرمود:

ای اهل کوفه؛ به شما خیر فراوانی عنایت شده است و همانا برخی از شما ازکسانی هستید که خدا دل‌های آنان را برای ایمان آزموده است، آن‌ها خوارشمرده شده و مورد قهر و غلبه قرار گرفته و امتحان شده‌اند، بلا بر ایشان سرازیر

می‌گردد و سپس خداوندی که برطرف‌کننده گرفتاری‌های بزرگ است آن رابرطرف می‌کند.

واللَّه لو عرف النّاس فضل هذا الیوم بحقیقته لصافحتهم الملائکة فی کلّ‌یوم عشر مرّات.

به خدا قسم؛ اگر مردم فضیلت این روز را آنگونه که هست می‌شناختند فرشتگان باآنان هر روز ده مرتبه مصافحه می‌کردند.⁽¹⁾

کلام حضرت امام رضاعلیه السلام درباره خطبه حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام در روز غدیر

کلام امام رضاعلیه السلام درباره...

فیّاض بن محمّد طوسی در سال 259 هجری در سنّ نود سالگی در شهر طوس‌روایت کرده است که در روز غدیر شرفیاب محضر حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام‌شدم، عدّه‌ای از یاران خاصّ ایشان در خدمتش بودند، امام‌علیه السلام آن‌ها را برای افطار نگه‌داشته بود و خوراک و گندم و لباس و هدایا حتّی انگشتر و کفش برای خانواده‌های‌آنان فرستاده بود، و احوال ایشان و اطرافیان دیگر را تغییر داده بود و وسیله‌های‌جدیدی برای اینکه به عنوان عیدی بدهند بود و وسیله‌هایی که از قبل برای عیدی‌دادن رسم بود نیز وجود داشت، و آن حضرت پیوسته فضیلت آن روز و پیشینه آن رابیان می‌کرد که بخشی از سخنان ایشان چنین بود:

پدرم حضرت موسی بن جعفر، از پدرش امام صادق، و او از پدرش امام باقر، و اواز پدرش امام سجّاد، و او از پدرش امام حسین‌علیهم السلام روایت کرد:

در سال‌های حکومت امیرالمؤمنین‌علیه السلام، یک سال روز جمعه با عید غدیر مقارن‌گشته بود، آن حضرت پنج ساعت که از آن روز گذشت بر فراز منبر رفت و خدا راحمد و ثنا و ستایش نمود؛ ستایشی که مانند آن را کسی نشنیده بود، وتمجیدی کرد که کسی غیر از او چنین تمجیدی نکرده بود، و پس از آن،

سخنانی فرمود که آنچه از آن سخنان محفوظ مانده، چنین است:

ستایش سزاوار خداوندی است که ستایش را بدون آنکه نیازی به ستایشگرانش‌داشته باشد راهی از راههای اعتراف به الوهیّت و ربوبیّت و یکتائی خویش، ووسیله‌ای برای افزودن رحمتش، و راهی برای جویندگان فضل و احسانش قرارداد، و حقیقت اعتراف را به اینکه او منعِم است بر آفریدگانش در باطن لفظپنهان داشت گرچه بزرگ باشد.

و گواهی می‌دهم که خدائی جز خداوند یکتا نیست و شریکی ندارد، آنگونه‌گواهی که از اخلاص باطنی سرچشمه گرفته و زبان به آن گویا گشته، عبارتی راکه از صداقت نهانی برآمده است که او آفریننده، به وجود آورنده، صورت‌آفرین‌است، برایش نام‌هائی نیکو است، همانند او چیزی نیست؛ زیرا هر چیزی ازاراده و خواست او پدید آمده‌اند و لذا هیچگونه شباهتی با پدیدآورنده ندارد.

و گواهی می‌دهم که محمّد بنده و فرستاده او است، او را در عالم ذر و قبل ازآفرینش جهان از روی علم و آگاهی بر دیگر امّت‌ها برگزید و ویژگی داد و او باهمنوعانش همانند نیست، او را به عنوان فرمان‌دهنده و بازدارنده از طرف‌خودش انتخاب کرد و در هر کجای عالم جانشین خود ساخت؛ زیرا خداوند قابل‌مشاهده نیست، دیدگان او را نمی‌بینند و خطورات فکر و اندیشه او رادربرنمی‌گیرند و گمان‌های پنهان و پوشیده در اسرار نمی‌توانند برایش مثالی‌بیابند.

خدائی جز او که پادشاهی قدرتمند است وجود ندارد، اعتراف به نبوّت‌پیامبرش را با اعتراف به الوهیّت خویش مقرون ساخته، و او را به خاطرگرامی‌داشت خود امتیازاتی بخشید که هیچ‌یک از آفریدگانش را در آن شرکت‌نداد، و تنها او شایستگی آن را دارد که از خواصّ و اهل خلّت و دوستی ویژه‌باشد؛ زیرا آنکه دگرگونی )تغییر در عقیده( با او آمیخته گردد از خواصّ نباشد،و کسی که دچار شک گردد شایسته خلّت و دوستی ویژه نباشد.

و مردمان را دستور داد که بر او درود فرستند و با این فرمان، کرامت وی را افزون‌نمود و راهی به سوی اجابت برای دعا کننده گشود، پس خداوند بر او درود

فرستد، گرامی‌اش دارد، شرافت بخشد و بزرگ بدارد، و آنقدر افزون گرداند که‌پایانی برایش نباشد و برای همیشه پیوسته باشد و قطع نگردد و همانا خداوندتبارک و تعالی پس از پیامبرش - که درود خداوند بر او و آل او باد - گروهی ازخاصّان را از میان آفریدگانش برای خویش برگزید، آنان را به برتری خود برتری‌بخشید، و تا مرتبه او بالا برد، و آنان را دعوت‌کننده حقیقی به سوی خود وراهنمایانی که در هر دوران و زمانی به او ارشاد کنند قرار داد.

آنان را در عالم پیشین پیش از هر آفریده و پدید آمده به صورت نورهایی آفرید وآنان را به ستایش خود گویا ساخت و سپاس و تمجید خود را به آنها الهام نمود وحجّت قرار داد بر هر که به مالک ربوبیّت و سلطان عبودیّت اعتراف دارد، و به‌وسیله آنان زبان کسانی را که گنگ بود و توانائی گفتن نداشت به انواع لغت‌هاگویا ساخت تا به خداوندی او اعتراف کنند و اینکه او پدیدآورنده آسمانها و زمین‌است.

و ایشان را بر آفرینش خود گواه گرفت و آنچه از امر و فرمان خود خواست به‌عهده ایشان نهاد، آنان را مترجم خواسته خود وزبان بیان کننده اراده‌اش قرارداد، بندگانی که «در گفتار بر او پیشی نمی‌گیرند، به دستور او عمل می‌کنند، اوآنچه پیش روی آنان و آنچه پشت سر ایشان است می‌داند، و جز برای کسانی که‌او بپسندد شفاعت نمی‌کنند و خود از ترس او هراسانند»⁽¹⁾.

به احکام او حکم می‌کنند و سنّت او را اجرا می‌نمایند و حدود او را برپا می‌دارندو آنچه واجب فرموده انجام می‌دهند. او آفریدگان را در مبهمات ناشنوا و درتاریکی‌ها همچون گنگ‌ها رها نکرده است، بلکه برای آنان خردهائی قرار داده‌که با ظاهر ایشان آمیخته و در کالبدهایشان پخش گردیده و در جان آنان استوارساخته و حواسّشان را برده آن گردانیده، پس به وسیله آن بر گوش‌ها، دیدگان،افکار و خاطره‌ها اقرار گرفت و آنان را به وسیله آن پای‌بند حجّتش نمود وراهش را به آنان نشان داد. وآنان را از آنچه با زبان‌های رسا گواهی داده به آنچه‌

پایدار ساخته در آن از قدرت و حکمتش گویا ساخته، و به وسیله آن نزد ایشان‌بیان کرد «تا کسی که باید هلاک شود با دلیل روشن هلاک گردد و کسی که زنده‌گردیده با دلیلی واضح زنده باشد و خداوند بدون تردید شنوا و دانا است»⁽¹⁾.

ای گروه مؤمنان؛ امروز خداوند تبارک و تعالی دو عید بزرگ ارزشمند را برای‌شما فراهم آورده است؛ دو عیدی که هر کدامش جز به دیگری استوار نمی‌ماندتا آنکه کار نیکو و لطف خود را نزد شما کامل گرداند و شما را به راه رشدش آگاه‌نماید و پیرو آثار روشن جویندگان به نور هدایتش فرماید، و شما را در راه‌اعتدالش راه برد، و بخشش گوارایش را بر شما فراوان کند، پس جمعه را هنگام‌تجمّع و گردآمدن قرار داد و بسوی آن فراخواند تا آنچه پیش از آن بوده پاک‌گرداند و آنچه کاسبی‌های بد از آن جمعه تا این جمعه ایجاد کرده از آلودگی،شستشو دهد، و یادآور مؤمنان و بیانگر بیم و هراس پرواپیشگان باشد، و ثواب وپاداش اعمال را در آن دوچندان مقداری که برای اهل طاعت خود در پیش از آن‌می‌بخشد قرار داده است، و آن را ناتمام قرار داده مگر با انجام دادن آنچه به آن‌امر فرموده و خودداری کردن از آنچه نهی کرده و بازداشته، و گردن نهادن به‌اطاعتش در آنچه به سوی آن فراخوانده و تشویق نموده است. و او توحیدش راجز با اعتراف به نبوّت پیامبرش نمی‌پذیرد، و هیچ دینی را جز با پذیرش ولایت‌آنکس که به ولایت او فرمان داده قبول نمی‌کند. و اسباب طاعتش جز با چنگ‌زدن به دست‌آویزهای او و دست‌آویزهای اهل ولایتش فراهم نمی‌گردد.

پس خداوند در روز غدیر )روزی که به خاطر گرمای زیاد آن، زیر درختان بزرگ‌یا چادر بزرگی گرد آمده بودند( بر پیامبرش - که درود خدا بر او و آل او باد - نازل‌فرمود آنچه بیانگر خواست و اراده او در مورد خالصان و برگزیدگانش بود، ودستور داد آن را ابلاغ نماید و از اهل انحراف و نفاق بیمی به خود راه ندهد وبرایش ضمانت کرد که او را از آزار آنان حفظ فرماید، و از باطن پنهان اهل شک ودرون اهل ارتداد و از دین‌برگشته با رمز و اشاره پرده برداشت به گونه‌ای که مؤمن

‌و منافق آن را فهمید. پس روی‌گردان رو گردانید و آن‌که ثابت بود بر حقّ ثابت واستوار ماند، نادانی منافقان و تعصّب خارج‌شدگان از دین زیادتر شد، چنگ ودندان خود را تیز کردند، بر بازوها فشار آوردند، گوینده‌ای گفت، فریادزننده‌ای‌فریاد زد، و در دام افتاد آن کس که در دام افتاد، و خارج‌شونده از دین به خروج‌خود ادامه داد.

گروهی با زبان بدون حقیقتی که از ایمان سرچشمه گرفته باشد اعتراف کردند،و گروهی با زبان و ایمان راستین اقرار نمودند، و خداوند دین خود را کامل‌گردانید و چشمان پیامبرش - که درود خدا بر او و آل او باد - و چشمان مؤمنان وپیروان او را روشن گردانید، و شد آنچه بعضی از شما گواه آن بودید و به برخی ازشما خبرش رسید و نشانه و حجّت نیکوی خداوند بر شکیبایان کامل گردید.

و خداوند آنچه فرعون و هامان و قارون و لشکریان ایشان بنا نهاده و اصل واساس قرار داده بودند ویران ساخت، و عدّه‌ای پست و فرومایه از گمراهان باقی‌ماندند که در تباهی مردم هیچ کوتاهی نمی‌کنند، خدا آنان را در سرزمینشان‌هدف قرار می‌دهد و آثارشان را از بین می‌برد، و نشانه‌های ایشان را از میان‌برمی‌دارد، و به زودی حسرت‌ها و تأسّف‌ها را به دنبال آنان روانه می‌کند و آنان‌را به کسانی که دست خود را به ستمکاری گشودند و گردنکشی کردند و بر دین‌خدا توانائی یافتند تا آن را دگرگون سازند و حکم خدا را تغییر دهند ملحق‌می‌سازد، و به زودی نصرت و یاری خداوند به سود محبوبش و به زیان دشمنش‌فرامی‌رسد و «خداوند باریک‌بین و آگاه است»، و کمتر از آنچه شنیدید شما راکفایت می‌کند و رساننده است.

پس بیندیشید - خدا شما را رحمت کند - در آنچه خداوند شما را به سوی آن فراخوانده و بر آن برانگیخته و تشویق نموده است. آهنگ راه او را بنمائید و مسیرروشن او را بپیمائید «و از راه‌های گوناگون پیروی نکنید که شما را از راه اصلی که‌راه خدا است دور کند»⁽¹⁾.

إنّ هذا یوم عظیم الشّأن، فیه وقع الفرج، ورُفعت الدّرج، ووضحت‌الحجج.

وهو یوم الإیضاح والإفصاح عن المقام الصُّراح، ویوم کمال الدّین، ویوم‌العهد المعهود، ویوم الشّاهد والمشهود، ویوم تبیان العقود عن النّفاق‌والجُحود، ویوم البیان عن حقایق الإیمان، ویوم دَحْر الشّیطان، ویوم‌البُرهان.

هذا یوم الفَصل الّذی کنتم تُوعدون، هذا یوم الملإ الأعلی الّذی أنتم عنه‌معرضون، هذا یوم الإرشاد، ویوم مِحْنة العباد، ویوم الدّلیل علی الرّوّاد.

هذا یوم أبدی خفایا الصّدور ومضمرات الاُمور، هذا یوم النّصوص علی‌أهل الخصوص.

هذا یوم شیث، هذا یوم إدریس، هذا یوم یوشع، هذا یوم شمعون، هذایوم الأمن المأمون.

هذا یوم إظهار المصون من المکنون، هذا یوم إبلاء السّرائر.

بدون تردید امروز روزی است که شأن آن عظیم است و موقعیّت‌های خطیری دارد،در آن گشایش اتّفاق افتاد، درجه‌ها و مراتب بالا برده شد، و حجّت‌ها واضح وآشکار گردید.

امروز روز واضح ساختن و پرده برداشتن از مقام پاک امامت است، روز کامل شدن‌دین است، روز آن عهدی است که از دیرزمان بسته شده، روز گواه و گواه گرفته‌شده‌است، روز آشکارشدن پیمان‌ها و قراردادهایی است که از روی نفاق و انکار حقایق‌بسته شده، روز بیان حقیقت ایمان است، روز راندن و دور کردن شیطان و روز دلیل‌روشن و آشکار است.

امروز روز جداسازی است که شما وعده داده می‌شدید، امروز روز خبر بزرگ‌است که شما از آن روی برمی‌گردانید، روز ارشاد و راهنمایی است، روز آزمایش‌بندگان است، روز دلیل بر جستجوگران و ره‌پویان است.

امروز روز ظاهرشدن پنهانی‌های سینه‌ها و کارهای پوشیده است، روز نصّ و

تصریح صریح بر اهل شایستگی و خاصّان است.

امروز روز «شیث» است، روز «ادریس» است، روز «هود» است، روز «یوشع»است، روز «شمعون» است، )کنایه از این‌که روز تعیین وصیّ و جانشین است(.

امروز روز امنی است که ایمن شده، روز ظاهر کردن چیزی است که مصون ومحفوظ مانده از پنهانی‌ها، روز پرده برداشتن از رازها و اسرار است.

پس امام‌علیه السلام پیوسته می‌فرمود: امروز روزِ، امروز روزِ... تا آن‌که فرمود:

پس خدا را مراقب خود بدانید و از او پروا کنید و کلام او را بشنوید و فرمانش رااطاعت کنید و از مکر و حیله پرهیز کنید و با او نیرنگ نزنید، و درون خود راتفتیش کنید و فساد نکنید، و با توحید و یکتا دانستن او و اطاعت از آنکه دستوربه اطاعت او داده به خدا تقرّب جوئید «و به دست‌آویزهای کافران چنگ نزنید»و به گمراهی متمایل نشوید تا با پیروی از آنانکه خود گمراهند و مردمان را به‌گمراهی می‌کشانند از راه رشد و هدایت دور و به بیراهه دچار شوید.

خداوند فرموده است - که گوینده‌ای ارجمند است - در مورد گروهی که آنان را درکتابش با مذمّت و سرزنش یاد کرده است که گفتند:

«إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَکُبَرآءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبیلاَ رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَیْنِ مِنَ‌الْعَذابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْناً کَبیراً».⁽¹⁾

ما اطاعت کردیم سروران و بزرگان خود را و آن‌ها ما را گمراه ساختند پروردگارا؛آنان را دوچندان عذاب کن و مورد لعن فراوان خویش قرار بده.

و خداوند تبارک و تعالی فرمود: هنگامی که در میان آتش احتجاج می‌کنند،اشخاص ضعیفِ ناتوان به مستکبرین و زورگویان می‌گویند: ما پیرو شما بودیم،آیا اکنون می‌توانید چیزی از عذاب خدا را از ما دور کنید؟ گویند: اگر خدا ما راهدایت می‌کرد ما هم به شما راه را نشان می‌دادیم.

آیا می‌دانید استکبار چیست؟ استکبار؛ رها کردن طاعت کسی است که به

‌اطاعت او فرمان داده شده‌اید، و بزرگی کردن بر کسی است که به پیروی اوفراخوانده شده‌اید، و قرآن زیاد در این مورد سخن می‌گوید، اگر شخص‌اندیشمند در آن بیندیشد او را از بدی بازمی دارد و پند می‌دهد.

ای مؤمنان؛ بدانید خداوند عزیز و بلندمرتبه فرموده است: