نگاهی گذرا به تاریخ بشر از قرون وسطی تا انقلاب صنعتی

تقدیم به:

پدر و مادر عزیز و مهربانم

که در سختی ها و دشواری های زندگی همواره یاوری دلسوز و فداکار

و پشتیبانی محکم و مطمئن برایم بوده اند.

آتبین ناظم زاده سیروس

ص: 5

پیشگفتار:

در مرکز تحقیقات و فن آوری های نوین دمش سپاهان (دکتر محمد شفیعی) آموزش پژوهش محور را نهادینه کردیم، چرا که ایمان داریم گسترش مرز های علم و فن آوری در جهت پیشرفت کشور در گرو کوشش پژوهشگران است و پژوهشگر با ذهن پرسش گرش از لایه های ابر گرفته آسمان دانش می گذرد، تا به افق های جدیدی دست یابد. روح پژوهشگر، پویا و جوینده است و پوسته های جهل را شکافته، به قنات جاری علم دست می یابد و تا چشمه ی جوشان آن را بر کویر تشنه خویش جاری نسازد، آرام نمی گیرد. در مراکز پژوهش محور دکتر محمدشفیعی اعتقاد داریم؛ پژوهش هزینه نیست، سرمایه است. در اقدامات پژوهشی این مراکز پژوهشی، پژوهشگران کوچک ما تلاش می کنند وضعیت نامطلوب را به وضعیت مطلوب تغییر دهند و یاد می گیرند درست توجه کنند و بدان چه که آموخته اند عمل کنند.

دانش آموزان پژوهنده ی ما می فهمند که هیچ گاه شکست در مسیر کسب دانش وجود ندارد، لذا از ناملایمات علمی و بن بست های مقطعی هراسی نداشته و راه غلبه بر سد های مجازی پیش روی کسب دانش و ارتقای علمی را خوب یاد بگیرند. علاوه بر این اصول و مبنای کار گروهی را فراگرفته تا بتوانند براساس خرد جمعی کار کنند. با بیش از 25 سال سابقه آموزشی - پژوهشی و مدیریتی دریافته ایم که پژوهش و تحقیق مثل حروف الفبا باید از سال های نخست آموزش شروع شده و نهادینه شود، و این امر مهم را در طرح آموزش پژوهش محور انجام داده و به نتایج شگرفی دست یافته ایم و با علم به این که می دانستیم دانش آموزان در مقاطع پایین تر توانایی های بزرگی دارند و در عمل تجربه نمودیم و نهادینه کردیم و مصمم هستیم که این امر مهم در کل کشور اجرایی شود. ان شاا...

محمدرضا محمد شفیعی

مدیر مجتمع فرهنگی آموزشی تحقیقاتی دکتر محمد شفیعی

ص: 6

فهرست مطالب

فصل اول...9

تاریخ چیست...10

وظیفه ی تاریخ نویسان و باستان شناسان...10

فصل دوم...11

قرون وسطا...12

بیزانس...12

فرآن کها...14

کلوویس...15

پیدایش و گسترش دین اسلام...15

تمدن های آمریکا...16

تمدن مایا...17

تمدن تول تک ها...18

تمدن آزتک ها...18

تمدن اینکاها...19

وایکینگ ها...20

کشتی وایکینگ ها...20

ایسلند...21

گرینلند...21

اروپا در سال 814 میلادی...22

فصل سوم...33

جنگ های صلیبی...34

اوضاع خاورمیانه...35

اوضاع اروپای غربی...37

سقوط اندلس...37

نظریه جنگ مشروع...39

ضعف امپراتوری بیزانس...40

پاپ اوربان دوم...41

ص: 7

فصل اول: مقدمه

تاریخ چیست

تاریخ در معنا و مفهوم واقعی خود در مورد زندگی انسان ها و در حقیقت در مورد گذشته ها توضیح می دهد. بعضی از مورخین نیروی خود را روی اتفاقات و وقایع مهم مانند جنگ ها و انقلاب ها و برخی دیگر از آن ها برروی زندگی مردم عادی متمرکز کرده اند. ما تاریخ را می فهمیم تا آینده را بسازیم و اشتباهات گذشتگان رو تکرار نکنیم. برای موفقیت باید گاهی نگاهی به پشت سر انداخت.

تصویر

فصل دوم: قرون وسطی

قرون وسطا

دوره قرون وسطا حدود 1000 سال از تاریخ اروپا، یعنی از سال 500 تا 1500 میلادی را در بر می گیرد که با خرابی و انهدام روم باستان آغاز شد و با شروع عصر رنسانس یعنی اوج شکوفایی انقلاب فرهنگی در اروپا به پایان رسید.

تصویر

کلوویس

کلویس رقیبان خود را از میان برداشت و تمامی قبایل فرآن کها را تحت فرمان روایی و تسلط خود قرار داد و پس از مدتی کلوویس به دین مسیحیت پیوست.

تصویر

تمدن های آمریکا

نخستین انسان هایی که به قاره آمریکا رسیدند، بخشی از موج مردمانی بودند که به آرامی از آفریقا گذر کرده به قاره های دیگر رفته بودند. پاره ای از این مردمان حدود یکصد هزار سال پیش، ابتدا به آسیا و اروپا مهاجرت کردند. زمانی گروه های اندکی از همین مردمان به اقیانوس آرام رسیدند و حتی از اقیانوس نیز گذشتند و خود را به استرالیا رساندند. سرانجام در حدود 14000 سال پیش (به روایتی 25000 سال پیش) از آسیا و از راه آن چه امروز تنگه برینگ نامیده می شود، به قاره آمریکا وارد شدند. از این نخستین آمریکاییان سنگنگاره ها و گورستآن های و برخی اشیا دیگر به جا مانده است.

ص: 16

تمدن مایا

تمدن مایا از اتحاد و به هم پیوستن 20 قبیله سرخپوست در آمریکای مرکزی در کنار سواحل خلیج مکزیک در 500 سال پیش از میلاد شکل گرفته و در قرن های هشتم و نهم میلادی به اوج خود رسید. از لحاظ آثار هنری و معماری هیچ تمدن دیگری در قاره آمریکا نتوانست از مایاها پیشی بگیرد. تمدن مایا در قرن شانزدهم میلادی توسط فاتحین اسپانیایی افول کرد.

ص: 17

تمدن تول تک ها

در بین قرن های هشتم تا دهم مردمانی از سوی شمال به فلات مرکزی مکزیک هجوم آورده و اندکی پیش از سال 1000 میلادی امپراطوری تول تک ها را تشکیل دادند. سپس تهاجم خود را به سمت جنوب ادامه داده و بخش هایی از سرزمین های متعلق به مایاها را تصرف کردند. تول تک ها نیز همانند مایاها دارای معماری و هنر پیشرفت های بوده اند. امپراطوری تول تک ها در قرن دوازدهم میلادی به علت خشکسالی دراز مدت و قحطی و امواج جدید هجوم ها و یورش های سرخپوستان شمالی افول کرد.

تصویر

تمدن اینکاها

این تمدن در دره های بلند رشته کوه آند در آمریکای جنوبی و در بین قرن های یازدهم تا پانزدهم میلادی به تدریج شکل گرفت. اوج امپراطوری اینکاها در بین سال های 1200 تا 1533 میلادی بوده به طوری که جمعیت آن ها در اوایل قرن شانزدهم به حدود 6 میلیون نفر می رسد. امپراطوری اینکاها در اوج قدرت در جنگ با فاتحین اسپانیایی شکست خورده و نابود می شود.

تصویر

ص: 19

وایکینگ ها

وایکینگ ها دریانوردان اسکاندیناوی بودند که عمدتا به زبان اسکاندیناوی قدیمی صحبت می کردند. با طرف هایی از سرزمین های اروپای شمالی رابطه تجاری داشتند. این معامله در یک منطقه وسیع شمالی، مرکزی، شرقی و غربی اروپا در خلال اوآخر قرن 8 تا 11 میلادی صورت می گرفت.

تصویر

ایسلند

وایکینگ های نروژی، ایسلند را در نزدیک سال 870 میلادی یافتند. نخستین کوچنده در خلیج آرام نزدیک دریا یک کشتزار ساخت. امروزه ریکیاویک پایتخت ایسلند در این بخش گسترده شده است. اگر باد همسو می وزید، دریانوردان می توانستند پس از یک سفر هفت روزه از نروژ به آن جا برسند. تا پیش از 930 میلادی 10000 وایکینگ در ایسلند می زیستند و همه زمین های پربار خلیج پر از سکنه بود.

تصویر

اروپا در سال 814 میلادی

گاهشمار

عصر وایکینگ ها اصطلاحی است برای اشاره به دورهای در تاریخ اروپا، به ویژه تاریخ شمال اروپا و اسکاندیناوی که از سده های 8 تا 11 میلادی ادامه داشت. در این عصر، وایکینگ های اسکاندیناوی (نورس ها) از طریق بازرگانی و جنگ به کشف اروپا از راه دریاها و رودها پرداختند. در این دوره، وایکینگ ها به سرزمین های ایرلند، گرینلند، نیوفاوندلند و آناتولی نیز رسیدند. افزون بر این شواهدی نیز برای درست بودن افسانه رسیدن وایکینگ ها به وینلند یعنی شمال قاره آمریکا نیز وجود دارد.

تصویر

آیین وایکینگ ها

وایکینگ ها یکی از آخرین ملت های ساکن اروپا بودند که همچنان بر مذهب چند خدایی بودند. ساختار همبودی (اجتماعی) در میان تبارهای نورس، مانند دیگر جاها بر پایه بسامانی خانوادگی، همکاری بازرگانی و باورهای آیینی استوار بود. اسکاندیناوی ها، ساله ا پیش از این که آیین مسیحیت به آنان برسد هنگام نامگذاری یک نوزاد به نشانه آمدن به جرگه خانواده برروی او آب می ریختند.

تندخویی وایکینگ

در زمان چیرگی وایکینگ ها بر اروپا، نویسندگان اروپایی درباره ی تندخویی وایکینگ ها زیاده روی می کردند. همچنآن که تاریخ نگاری، با رهنمون کردن آدمی به شگفتی های زندگی، او را از درنگریستن به رخدادهای روزمره زندگی مردمان باز می دارد. با این همه به سبب دشواری های زندگی در آغازه تاریخ، نبرد برای زنده ماندن آن چنان بوده است که تنها سرسخت ترین مردمان می توانستند پایدار بمانند و از این رو کین خواهی و دشمنی و دریازنی افسارگسیخته ای که در دریاها انجام می گرفته گونه ای باور و نگرش نیچه ای پدید آورد که پایه آن دلاوری و بی باکی بود آن هم بدون در نگریستن به بنیان های آیینی سامیان. در این زمان بود که یک وایکینگ چون از دیگری می پرسید «بگو به کدام آیین باور داری» در پاسخ می شنید که «من به توانایی های خودم ایمان دارم».

تصویر

پراکندگی وایکینگ ها

وایکینگ ها مردمانی جهانگرد و جستجوگر بودند. کشتی های آن ها که بیشتر مانند قایق های باریک بزرگ بود و این توانایی را داشت که در سخت ترین دگرگونی های آب و هوایی دریا مانند باران و توفان تاب بیاورند. آن ها از کرانه های سوئد دریانوردی و ماهیگیری می کردند تا رودهای خاور اروپا که به دریای سیاه می رسید.

ص: 26

سنگ های یادبود

وایکینگ ها سنگ های یادبودی برای جشن گرفتن پیروزی های جنگی یا سوگواری دوستان و خویشاوندان کشته شده خود می ساختند. روی سنگ های بزرگ نگاشته های بسیار زیبایی کنده کاری می شد و در زیر برخی از نگاره های کنده کاری شده نوشته هایی به دبیره (خط) رونیک باستان دیده می شود. این سنگ ها در گذرگاه های همگانی، جایی که مردم می ایستادند و از آن ها سپاسگزاری می کردند جای داشتند.

ص: 27

صومعه ها

صومعه، سازهای است که راهب ها و راهبه ها تحت سرپرستی یک رئیس مرد یا زن در آن زندگی می کنند. در قرون وسطی صومعه های بسیاری در سراسر اروپا ساخته شدند. بعضی از صومعه ها کلیساهای زیبایی داشتند که زیر نظر آن ها اداره می شدند. یک صومعه اغلب دارای یک محوطه باز با تالار بزرگ، ایوان سرپوشیده برای قدم زدن و مطالعه و تفکر راهبان و یک خوابگاه برای استراحت آن ها بود. درون صومعه آشپزخانه، اصطبل، انبار و اتاق میهمان نیز وجود داشت و درون دیوارهای آن باغچه های صیفی جات ایجاد شده بود. راهب ها غذای خود را در سالن بزرگ غذاخوری صرف می کردند. گاهی اوقات راهب ها و راهبه ها غذای خود را در سکوت کامل صرف می کردند و در حین غذا خوردن به آیاتی از کتاب مقدس گوش می دادند. آن ها هر نوع کاری از جمله نظافت، آشپزی، نجاری، کشاورزی و پرورش زنبور عسل انجام می دادند. بعضی از صومعه ها به خاطر محصولاتشان مانند دارو و پنیر معروف بودند. راهب ها از معدود افراد باسواد آن روزگار بودند و دستخط و کتاب های مصور آن ها بسیار گران قیمت بود.

ص: 28

شوالیه ها

تاریخچه

تصویری از اثر نقاشی ادموند بلیر لیتون از یک شوالیه در حال دریافت لقب شوالیه از ملکه موجود می باشد.

تصویر

در آن دوران برخی شوالیه ها فرماندهی سواره نظام ارتش را بر عهده داشتند و

ص: 30

شوالیه ها در ادبیات

در آثار ادبی، قهرمان قرون وسطا یا شوالیه حق انتخاب دارد و به جستجوی ماجرا می رود. او عرصه ی رویارویی خود با آزمون ها را انتخاب می کند و هویتش را با این انتخاب شکل می دهد. ماجراهای زندگی شوالیه ی قرون وسطا بسته به عرصه ای که برای فعالیت هایش برگزیده، تغییر می کند. البته شوالیه رخدادهای زندگی اش را بر اساس روایت و آرمان شهر خود انتخاب می کند، اما نمی توان ماجراهای زندگی او را پیش بینی کرد.

تصویر

ص: 31

لقب شوالیه در بریتانیا

در قرن بیستم دربار بریتانیا با اهدا کردن لقب شوالیه به کسانی که دستاوردها و افتخارات فوق العاده برای بریتانیا و جهان کسب می کردند اقدام نمود که تا امروز ادامه دارد. دریافت کنندگان این لقب خوانندگان مشهور انگلیسی تا کوهنوردان حرفه ای، دانشمندان، نویسندگان و بازیگران سینما تا شخصیت های سیاسی متفاوت هستند. لقب شوالیه دارای درجات مختلفی است و معمولا در مراسم سال نو در کاخ باکینگهام در لندن به دریافت کنندگان اهدا می شود.

تصویر

فصل سوم: جنگ ها

جنگ های صلیبی

جنگ های صلیبی به سلسله ای از جنگ های مذهبی گفته می شود که به دعوت پاپ توسط شاهان و نجبای اروپایی داوطلب برای بازپسگیری سرزمین های مقدس از دست مسلمانان برافروخته شد. صلیبیان از جایجای اروپای غربی در جنگ هایی مجزا شرکت داشتند. جنگ های مشابهی نیز در شبه جزیره ایبری و شرق اروپا تا قرن 15 میلادی برپا بود. مبارزان صلیبی یا به اختصار صلیبیان، مسیحیان کاتولیکی بودند که علیه مسلمانان و مسیحیان ارتدوکس در قلمرو روم شرقی و در ابعاد کوچک تر با اسلاوها و بالت های پگان، مغول ها، و خوارج مسیحی می جنگیدند؛ گرچه در بازه هایی مسیحیان ارتدوکس با آن ها متحد شده و علیه مسلمانان می جنگیدند. صلیبیان، توسط پاپ مورد تکریم قرار گرفته و آمرزیده می شدند.

تصویر

صلیبیان در ابتدا با هدف بازپسگیری اورشلیم و سرزمین های مقدس از دست مسلمانان شروع به جنگ کردند و مبارزات آن ها در حقیقت پاسخی بود به درخواست رهبران امپراتوری روم شرقی برای جلوگیری از پیشروی ترکان سلجوقی در آناتولی. همچنین، عبارت جنگ های صلیبی برای توصیف مبارزاتی همزمان و پس از آن در قرن 16 به کار می رود که در خارج از شام به دلایل مختلف مذهبی، اقتصادی و سیاسی معمولا علیه پگان ها و خوارج مسیحی و افراد تکفیر شده انجام شد. رقابت ها بین مراکز قدرت مسیحی و مسلمان گهگاه منجر به اتحاد بین جناح های مذهبی در برابر مخالفان خود شد.

ص: 34

اوضاع خاورمیانه

براساس عقیده مسیحیان، سرزمین های مقدس از این نظر که مکان تولد، زندگی،

ص: 35

اوضاع اروپای غربی

سرچشمه های اصلی جنگ های صلیبی در اوضاع اروپای غربی و ضعف امپراتوری روم شرقی در برخورد با موج جدید حملات ترکان مسلمان سلجوقی نهفته است. در سال 1063 میلادی پاپ الکساندر دوم مبارزان مسیحی را که در اندلس علیه مسلمانان کشته می شدند، مورد آمرزش خود قرار داد. در نتیجه در میان مردم برای درخواست های جنگ توسط امپراتوری روم شرقی که از جانب سلجوقیان تهدید می شدند، آمادگی ذهنی وجود داشت. در سال 1074 میلادی امپراتور میخائیل هفتم از پاپ گرگوری هفتم و در سال 1095 میلادی امپراتور الکسیوس یکم از پاپ اوربان دوم درخواست کمک در قبال حملات مسلمانان کردند.

تصویر

نظریه جنگ مشروع

در طول مدت پاپی، پاپ گرگوری هفتم به شدت درگیر قبولاندن این نکته بود که از نظر دینی می توان در راه خدا خون مردم را ریخت. برای پاپ مهم بود که زائران مسیحی به سرزمین های مقدس مورد اذیت و آزار قرار می گرفتند. قدیس اگوستین، الگوی فکری پاپ گرگوری، در کتاب «شهر خدا» استفاده از زور را برای خدمت به خدا تشریح کرده بود و گرگوری که خود را رهبر اروپا می دید، دیدگاه مسیحی «جنگ مشروع» را در راستای افزایش قدرت خود می یافت. دولت های شمال اروپا وابسته به رم می شدند و شوالیه های دردسرساز آنان مشغول جنگ می شدند، کاری که برای آن مناسب بودند. تلاش های قبلی کلیسا برای ایجاد چنین خشونتی با استفاده از مفهوم «صلح خدا» آن طور که انتظار می رفت نتیجه نداده بود. در جنوب رم، نرمن ها با انرژی بسیار با عرب ها در سیسیل و با امپراتوری روم شرقی می جنگیدند. تسلط لاتین ها (در مقابل روم شرقی یونانی زبان) بر شام می توانست ادعای برتری پاپ بر اسقف اعظم قسطنطنیه را پشتیبانی کند، ادعایی که منجر به جدایی شرق و غرب در سال 1054 میلادی شده بود. پاپ برای رسیدن به این هدف خود به نیروهای نظامی فرانک احتیاج داشت. الپ ارسلان در نبرد ملازگرد به طرز فاجعه باری سپاه روم شرقی را به فرماندهی امپراتور رومانوس چهارم شکست داد و وی را اسیر کرد. در این نگاره الپ ارسلان با نهادن پای خود بر گردن امپراتور رومانوس او را تحقیر می کند.

تصویر

ص: 39

ضعف امپراتوری بیزانس

در سال 1071 میلادی الپ ارسلان سلطان سلجوقی در نبرد ملازگرد به طرز فاجعه باری سپاه روم شرقی را به فرماندهی امپراتور رومانوس چهارم شکست داد که در نتیجه آن روم شرقی بسیار ضعیف شد و قلمرو آن در آسیا به نواحی غربی آناتولی اطراف قسطنطنیه کاهش یافت. بعدها در زمان ملک شاه، مسلمانان توانستند دمشق، بیت المقدس و برخی نواحی دیگر در شام را تصرف کنند. یکی از نشانه های آشفتگی روم شرقی پس از این جنگ ها درخواست کمک الکسیوس یکم از دشمنش پاپ بود؛ ولی گرگوری درگیر کشمکش ها بین پاپ و پادشاهان اروپایی بود و نمی توانست از امپراتور آلمان درخواست جنگ کند. در نتیجه جنگ صلیبی ای به وقوع نپیوست.

تصویر

در نظر پاپ اوربان دوم - جانشین پاپ گرگوری- یک جنگ صلیبی نه تنها می توانست پادشاهان مسیحی را با هم متحد و مقام پاپی او را تقویت کند؛ بلکه احتمالا مناطق شرقی را هم تحت تسلط او درآورد. آلمانی ها و نورمن های ناراضی را نباید عامل اصلی شروع جنگ های صلیبی دانست؛ بلکه عامل اصلی را باید در افکار پاپ اوربان دوم جستجو کرد.

ص: 40

پاپ اوربان دوم

اثر تذهیبی متعلق به قرن 15ام که پاپ اوربان دوم را در حال موعظه جمعیت برای بازپس گیری سرزمین های مقدس نشان می دهد. دلیل مستقیم شروع نخستین جنگ صلیبی درخواست کمک امپراتور روم شرقی الکسیوس یکم از پاپ اوربان دوم برای مقابله با پیشروی های مسلمانان در خاک امپراتوری روم شرقی بود. در سال 1071 میلادی، روم شرقی در نبرد ملازگرد از مسلمانان شکست خورد که منجر به از دست دادن تمام آناتولی به جز نواحی ساحلی شد. اگرچه تلاش ها برای حل مناقشات بین کلیسای کاتولیک و کلیسای ارتدکس شرقی پس از جدایی شرق و غرب شکست خورده بود، اما الکسیوس همچنان به کمک از جانب پاپ امیدوار بود.

تصویر

پاپ اوربان دوم

ص: 41

فهرست جنگ ها

نخستین جنگ صلیبی (1095 تا 1099 میلادی)

در مارس 1095 میلادی در شورای پیاچنزا، سفیران الکسیوس یکم امپراتور روم برای حفاظت امپراتوری در برابر حملات ترکان سلجوقی، از پاپ درخواست کمک کردند. پس از چندی در همان سال در شورای کلرمونت، پاپ اوربان دوم همه مسیحیان را برای جنگ علیه ترکان دعوت کرد، با این وعده که آنان که در این جنگ کشته می شوند آمرزش آنی از گناهانشان دریافت خواهند کرد.

تصویر

تصرف اورشلیم

گادفری بوین شوالیه فرانسوی فرمانده نخستین جنگ صلیبی و بنیادگذار پادشاهی اورشلیم در دفاع از اورشلیم، یهودیان و مسلمانان با هم در برابر فرانک های مهاجم جنگیدند، اما ناموفق بودند و در 15 ژوئیه 1099 میلادی صلیبیان وارد شهر شدند. صلیبیان باقیمانده یهودیان و مسلمانان شهر را قتل عام نموده، مساجد را ویران کرده و شهر را غارت نمودند. مورخی نوشته است که ترس و بیگانگی احساس شده توسط فرنک های دور از خانه به توضیح قساوت های آنان کمک می کند؛ قساوت هایی مانند ادم خواری پس از محاصره معره نعمان در سال 1098 میلادی. در نتیجه نخستین جنگ صلیبی، دولت های صلیبی کوچک متعددی تشکیل شد که از همه مشهورتر پادشاهی اورشلیم بود. در پادشاهی اورشلیم حداکثر 120000 فرانک (اکثرا فرانسوی زبان و مسیحی از اروپای غربی) بر 350000 یهودی، مسلمان و مسیحی شرقی که از زمان سلطه اعراب بر منطقه در سال 638 میلادی در آن جا بودند حکمرانی می کردند.

ص: 44

دیدگاه صلیبیان

تاریخ نگاران صلیبی رنج ها و سختی هایی را که نخستین گروه از صلیبیان در رسیدن به مناطق داخل امپراتوری بیزانس، سوریه مسلمان و سپس اورشلیم متحمل شدند برمی شمرند؛ همچنین کشتار وحشتناک یهودیان به وسیله گروه دوم صلیبیان زمانی که به سرزمین های داخلی رسیدند؛ به دنبال غذا بودن و گرسنگی کشیدن؛ معجزه های مرتبط با ادعای پیدا کردن صلیب مقدس در انطاکیه؛ رقابت بین شاهزادگان اروپایی بر سر قدرت؛ و نهایتا تسخیر اورشلیم. این ها موفقیت هایی بودند که صلیبیان را با وجود اختلافات بسیار زبانی، شیوه رهبری و شیوه جنگ با هم متحد ساخت.

تصویر

ص: 45

جنگ صلیبی 1101

پس از موفقیت های صلیبیان در نخستین جنگ صلیبی، صلیبیون یک سلسله جنگ های صلیبی کوچکی به راه انداختند، ولی در سه جنگ مختلف از سپاه منظم قلیچ ارسلان شکست خوردند. گاهی این جنگ های صلیبی جزئی از نخستین جنگ صلیبی شمرده می شوند.

تصویر

سازماندهی دولت های صلیبی

پس از نخستین جنگ صلیبی، صلیبیون شهرهای مسیحی نشین جدیدی را در سرزمین مقدس بنا نهادند. دو فرقه نظامی جدید به نام های شوالیه های معبد و هوسپیتالر، تشکیل شدند. این شوالیه ها در عین حال نجیب زاده نیز بودند. آن ها در مقابل حمله مسلمانان، از مهاجران مسیحی که به سرزمین مقدس می آمدند، محافظت می کردند و هزینه بیمارستانی را که ایتالیایی ها در سرزمین مقدس ساخته بودند را نیز می پرداختند. به سال 1142 میلادی مهاجرانی از مسیحیان در سرزمین مقدس مستقر شدند. آن ها شروع به ساخت قصرهایی از جمله قلعه شهسواران در سوریه کردند. انبارهای زیرزمینی این قصرهای با شکوه ذخیره غذایی و سلاح را برای یک محاصره پنج ساله در خود جای می دادند.

تصویر

جنگ صلیبی سوم (1187 تا 1192 میلادی)

مسلمانان مدت ها درگیر جنگ داخلی میان خود بودند تا سرانجام توسط صلاح الدین ایوبی فرمانروای کرد با هم متحد شدند و یک دولت واحد تشکیل دادند. در سال 1181 میلادی مسلمانان به فرماندهی صلاح الدین صلیبیون را در جنگ حطین به سختی شکست دادند و پس از آن به سادگی با شکست دادن لشکریان متفرق صلیبی تمام شهرها (از جمله بیت المقدس) را به جز چند شهر ساحلی بازپس گرفتند. امپراطوری بیزانس از ترس صلیبیون با مسلمانان متحد شد.

ص: 48

جنگ صلیبی چهارم (1202 تا 1204 میلادی)

امپراطوری لاتین و تقسیم بیزانس پس از جنگ صلیبی چهارم در سال 1204 میلادی پس از موفقیت های اندک در جنگ صلیبی سوم، اشتیاق اندکی بین اروپاییان برای یک جنگ دیگر باقی مانده بود. در سال 1202 میلادی جنگ صلیبی چهارم به درخواست پاپ اینوسنت سوم با انگیزه حمله به سرزمین های مقدس از راه مصر آغاز شد. صلیبیون برای تامین کشتی های مورد نیاز با انریکو داندولو حاکم جمهوری ونیز قرارداد بستند. داندولو کشتی ها را فراهم کرد، اما صلیبیان قادر به پرداخت هزینه ها نبودند؛ لذا داندولو از آن ها خواست که در عوض بدهیشان با حمله به شهر بندری زادار آن را تحت اطاعت جمهوری ونیز درآورند.

تصویر

ص: 49

جنگ صلیبی علیه کاتاریسم

این جنگ صلیبی در سال 1209 میلادی به منظور از بین بردن کاتاریسم از اوکیتانیا در جنوب فرانسه امروزی آغاز شد. این جنگ ها که نزدیک به یک دهه به طول انجامیدند، بیشتر به خاطر گسترش قلمرو فرانسه شمالی به مناطق جنوبی بود و در نهایت خوارج کاتار و مردم مستقل جنوب فرانسه به دست صلیبیون نابود شدند.

تصویر

جنگ صلیبی پنجم (1217 تا 1221 میلادی)

با گردهمایی ها، دعاها و موعظه ها کلیسا تلاش کرد تا جنگ صلیبی دیگری راه بیندازد. در سال 1215 میلادی چهارمین شورای قصر لاتران طرحی برای بازپسگیری سرزمین های مقدس ریخت. در مرحله اول سپاهی از اتریش و مجارستان به نیروهای پادشاهی بیت المقدس و شاهزادگی انطاکیه پیوستند تا به اورشلیم حمله کنند. در مرحله دوم در سال 1219 میلادی صلیبیون با پیروزی بزرگی دمیاط در مصر را تسخیر کردند، ولی در پی اصرار نماینده پاپ در حمله ای بیپروا به قاهره در ژوئیه 1221 میلادی شکست خوردند و به خاطر کمبود آذوقه و مهمات صلیبیان مجبور به عقب نشینی شدند. در شبیخونی به رهبری کامیل پادشاه ایوبی مصر، بسیاری از صلیبیان کشته شدند و مابقی مجبور به تسلیم شدند و کامیل درخواست صلح هشت ساله آنان را پذیرفت.

ص: 51

جنگ صلیبی ششم (1228 تا 1229 میلادی)

امپراتور مقدس روم فردریک دوم بارها قول به آغاز یک جنگ صلیبی داد، ولی به قولش عمل نکرد که باعث تکفیرش از سوی پاپ گرگوری نهم به سال 1228 میلادی شد. با این حال او از بندر بریندیسی حرکت کرد و به عکا رسید. اگرچه جنگی رخ نداد، اما او با کامیل عهدنامه صلحی امضا کرد که به موجب آن مسیحیان بر اکثر اورشلیم و نواری از منطقه بین اورشلیم و عکا حکومت می کردند و مسلمانان همچنان قبةالصخره و مسجدالاقصی را در اختیار داشتند؛ بنابراین او موفقیت غیرمنتظره ای را به دست آورد. در سال 1225 میلادی او با وارث پادشاهی اورشلیم ازدواج کرد و پس از مرگ وارث در سال 1228 میلادی به پادشاهی اورشلیم رسید. صلح ده سال به طول انجامید در حالی که بسیاری از مسلمانان از این که کامیل از حکومت اورشلیم دست کشیده بود ناخشنود بودند. در سال 1244 میلادی طی فتح اورشلیم مسلمانان دوباره حکومت اورشلیم را در دست گرفتند.

تصویر

ص: 52

جنگ صلیبی هفتم (1248 تا 1254 میلادی)

در سال 1244 میلادی خوارزمشاهیان با همدستی مملوک ها اورشلیم را تصرف کردند. اروپاییان که بارها دست به دست شدن اورشلیم بین مسیحیان و مسلمانان را تجربه کرده بودند، دیگر به فراخوان های پاپ برای بازپسگیری اورشلیم بی اعتنا شده بودند. سرانجام لویی نهم حاضر به جنگ صلیبی شد. صلیبیون در سال 1244 میلادی در غزه با قوای خوارزمشاهیان به رهبری ظاهر بیبرس روبرو شدند و طی 48 ساعت کاملا منهدم شدند. بسیاری از مورخان این جنگ را ناقوس مرگ پادشاهی اتنمرز، یکی از دولت های صلیبی، می دانند.

تصویر

جنگ صلیبی نهم (1271 تا 1272 میلادی)

مغولان در نبرد سرنوشت ساز عین جالوت از مصریان به سختی شکست خوردند. در سال 1271 میلادی ادوارد یکم انگلستان پس از همراهی با لویی نهم در جنگ صلیبی هشتم جنگ صلیبی دیگری را علیه بایبرس آغاز کرد. لویی در تونس مرد و با شکست صلیبیون، دوره نهم جنگ های صلیبی در خاورمیانه پایان یافت در شماره گذاری جنگ های صلیبی گاهی جنگ صلیبی نهم را بخشی از جنگ صلیبی هشتم به شمار می آورند.

تصویر

ص: 54

عصر نبردها و انقلاب ها

انقلاب صنعتی

تصویر

انقلاب صنعتی عبارتست از دگرگونی های بزرگ در صنعت، کشاورزی، تولید و حمل و نقل که در اواسط قرن هجدهم از انگلستان آغاز شد.

این تحولات در هنگام صنعتی شدن کارخانه ها و صنایع رخ داده است، صنعتی شدن به معنی استفاده از نیروی ماشین به جای نیروی انسان است. انقلاب صنعتی ابتدا از انگلستان شروع شد، زیرا انگلستان پس از چندین قرن تحول سیاسی داخلی، توسعه استعمار تجاری، گسترش ناوگان دریایی، رشد طبقه متوسط و بهبود امور نظامی و اداری کشور، از نظر زمین، کارگر، سرمایه، مدیریت و حکومت، وضعیتی مطلوب و هماهنگ داشت که زمینه پیشرفت صنعتی در این کشور را فراهم می کرد.

انقلاب صنعتی در انگلستان در سه زمینه بافندگی، زغال سنگ و ذوب آهن بیشتر نمود یافت. گاهی سخن از دو انقلاب صنعتی برده می شود که یکی در قرن هجدهم و دیگری در قرن نوزدهم است. دو نتیجه مهم انقلاب صنعتی، گسترش استعمار اروپایی ها در کشورهای آسیایی و آفریقایی و بهره کشی از کارگران در داخل بود. نماد انقلاب صنعتی، ماشین بخار است. انقلاب صنعتی دومین تحول عظیم دنیا می باشد. تحول اول را انقلاب کشاورزی و تحول سوم انقلاب الکترونیک می دانند.

ص: 56

منابع

1) تاریخ عقاید اقتصادی، تفضلی فریدون، تهران، نی، چاپ اول، 1372.

2) تاریخ تحولات اندیشه اقتصادی، دادگر یدالله، قم، انتشارات دانشگاه مفید، چاپ اول، 1383.

3) عقاید بزرگترین علمای اقتصاد، ساول جورج، حسین پیرنیا، تهران، ابن سینا، 1333.

4) www.fa.wikipedia.org

5) www.wikifeqh.ir

6) www.hawzah.net

7) www.pajoohe.ir

8) www.daneshnameh.roshd.ir

9) www.fekrebozorg.ir

10) www.patentoffice.ir

ص: 57