ماه بی نشان

مشخصات کتاب

‌سرشناسه:صلاحی، فاطمه، ۱۳۵۹ -

عنوان و نام پدیدآور:ماه بی‌نشان/مولف فاطمه صلاحی ؛ به سفارش معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی.

مشخصات نشر:مشهد: انتشارات قدس رضوی، ۱۳۹۴.

مشخصات ظاهری:40 ص.

شابک:978-600-299-239-0

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

موضوع:فاطمه زهرا علیها السلام ، ۸؟ قبل از هجرت - ۱۱ق.

موضوع:فاطمه زهرا علیها السلام ، ۸؟ قبل از هجرت - ۱۱ق. -- سرگذشتنامه

موضوع:فاطمه زهرا علیها السلام ، ۸؟ قبل از هجرت - ۱۱ق. -- فضایل

شناسه افزوده:موسسه انتشاراتی قدس رضوی

شناسه افزوده:آستان قدس رضوی. معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی

رده بندی کنگره:BP۲۷/۲/ص۸م۲ ۱۳۹۴

رده بندی دیویی:۲۹۷/۹۵۶

شماره کتابشناسی ملی: ۴۱۶۰۵۹۳

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

تصویر

تصویر

فهرست مطالب

حضرت زهرا علیها السلام ؛ حقیقت لیلة القدر صفحه 6

میلاد نور صفحه 8

دوران کودکی صفحه 8

پیوند آسمانی صفحه 9

سوگنامهء پدر و لحظه وصال صفحه 10

عطمت شخصیت حضرت زهرا علیها السلام در کلام وحی و سیرهء نبوی صفحه 12

جلوه هایی زیبا از سیرهء فاطمی صفحه 16

-1.زهرا علیها السلام در اوج بندگی صفحه 16

-2.ساده زیستی در نهایت وارستگی صفحه 18

-3.خانواده ای آسمانی صفحه 19

-4. تلاش های علمی و فرهنگی حضرت زهرا علیها السلام صفحه 23

-5.کتاب های از جنس نور(مصحف فاطمه علیها السلام) صفحه 24

-6. حضور اجتماعی ؛تجسم حیاء و عفاف صفحه 25

-7.زهرا علیها السلام پیشتاز در دفاع ولایت صفحه 26

-8.وداع آخر صفحه 29

فاطمه علیها السلام ؛ طلایه دار شفاعت صفحه32

کتابنامه صفحه 34

توضیحات شرکت در مسابقه فرهنگی « ماه بی نشان» صفحه 35

حضرت زهرا سلام الله علیها؛ حقیقتِ لیلة‌القدر

یا فاطمه علیها السلام، طاهره‌ای یا طهارت‌بخش اهل‌بهشت؟ تقیّه‌ای یا تلاقی‌گاه قرآن و عترت؟ معصومه‌ای یا میعادگاه کتاب و امامت با رسالت؟

نمی‌دانم چگونه توصیفت کنم. شگفتا از تو! شگفتا از چنین ظرفیتِ شگفتی که تنها شایسته و سزاوار مقام توست؛ چراکه در دورۀ زندگی‌ات دوام‌بخش رسالت پدر بودی و حفاظت‌بخش امامتِ همسر و ایمنی‌بخش کتاب برتر و...

آری، در آسمان معرفتِ حضرت زهرا علیها السلام برترین اندیشه‌های بشری، حیران و تیزپروازترین عقل‌ها سرگردان شده‌اند. بلندای معرفت و اوج منزلت این دُرّ یگانۀ رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم چنان والاست که در گسترۀ ادراک نمی‌گنجد؛ چراکه حضرت زهرا علیها السلام حقیقتِ لیلة‌القدری است که خود، برتر است از هزار شب: هنگامۀ ریزش فیوضات و برکات بی‌نهایت الهی و تجلی رحمت حق است و چرا چنین نباشد؛ حال آنکه لیلة‌القدر ظرف نزول قرآن است و وجود فاطمه ظرف ظهور یازده قرآن ناطق (امامان معصوم علیهم السلام) است. ⁽¹⁾

تصویر

باوجود ناتوانی‌مان در فهم مقام و منزلت بزرگ بانوی دوعالم، با طلب بخشش از درگاهش، به‌مدد امام رئوفمان، حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا، مختصر کلامی از گلستان معرفت فاطمی می‌چینیم و نثار زائران و مجاوران حرم باصفای رضوی می‌کنیم. امید است این برگ‌ها از تقویم زندگی انسیۀ حورا چراغ راه و اندوخته‌ای برای شفاعتمان در آخرت باشد.

میلاد نور

چهل روز است که پیامبراکرم صلی الله علیه و اله و سلم به‌همراه خدیجۀ کبری علیها سلام به عبادت حق مشغول‌اند. لحظۀ تکوین زیباترین گُل سرسبد هستی نزدیک است. بالاخره انتظارها به‌سر می‌رسد و میوۀ دل رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم در بیستم جمادی‌الثّانیِ سال پنجم بعثت به‌ثمر می‌رسد و انسیۀ حورا تسبیح‌گویان چشم به جهان می‌گشایند. از شعاع انوار وجودی این عطیه، عرشِ هستی و آسمان‌ها غرق در نور می‌شود. چه پُربرکت است وجود فاطمه علیها السلام ، کوثر نبوت و بهانۀ آفرینش که اگر نبودند، هستی در ظلمت وصف‌ناشدنیِ نیستی فرومی‌رفت.

فصل کودکی

روزها در گذرند و فاطمه علیها السلام فراتر از زمان، مراحل رشد و تکامل خویش را می‌پیمایند. کودکیِ ایشان در تنگنای شکنجه‌های طاقت‌فرسای پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم و یارانش توسط مشرکان همراه با اضطراب و ناامنی می‌گذرد. در این وضعیت سخت، زهرای مرضیه علیها السلام در پنج‌سالگی داغ‌دار فراق مادر می‌شوند و صبورانه، یگانه غم‌خوار و یاور پدر؛ آن‌چنان‌که به شایستگی، امّ ابیها لقب می‌یابند و از همان کودکی، شهامت در دفاع از حق و ولایت را می‌آموزند.

پیوندی آسمانی

پس از گذشتن یک سال از هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم به مدینه، بیشتر بزرگان و شخصیت‌های مطرح به خواستگاری یگانه دُخت ایشان علیها السلام می‌آیند و همه مأیوسانه با پاسخ منفی روبه‌رو می‌شوند، تا اینکه آن‌که خدا می‌خواهد، به خواستگاری می‌آید: علی‌بن‌ابیطالب علیها السلام در نهایت شرم و حیا به خواستگاری می‌آیند و این بار، تبسم شیرین رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم نشان از رضایت دارد:

قَالَ أَبْشِرْ یَا عَلِیُّ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ زَوَّجَکَ بِهَا فِی السَّماءِ قَبْلَ أَنْ أُزَوِّجَکَها فِی الْأَرْضِ... .

یا علی، مژده باد تو را؛ زیرا خداوند فاطمه علیها السلام را در آسمان‌ها به ازدواج تو درآورده است، قبل از آنکه در زمین چنین ازدواجی رخ دهد... . ⁽¹⁾

به‌راستی‌که برای حضرت فاطمه علیها السلام با برخورداری از مقام عصمت و کمالات بی‌نظیر، کفو و همتایی جز مولای متقیان وجود نداشت؛ اما این مهم، برای همه درک‌کردنی نبود. بعضی ناراحت بودند که

خواستگاری‌شان از حضرت فاطمه علیها السلام پذیرفته نشده بود! سخن رسول مهربانی‌ها صلی الله علیه و اله و سلم پاسخ قاطعی بود به این کدورت‌ها:

جبرائیل نزد من آمد و گفت: «ای محمد، خداوند می‌فرماید: ̕اگر علی علیه السلام را نمی‌آفریدم، برای دخترت فاطمه علیها السلام ، همتایی روی زمین پیدا نمی‌شد، خواه حضرت آدم علیه السلام یا سایر مردمِ بعد از او.̔» ⁽¹⁾

به‌این‌ترتیب پیوند آسمانی صدیقۀ طاهره علیها السلام با امام‌علی علیه سلام در زمین نیز رقم می‌خورَد و زندگیِ سراسر عشق و صمیمیت این دو عزیز علیهما السلام آغاز می‌شود.

سوگنامۀ پدر و لحظۀ وصال

اکنون هنگامۀ هجران و ماتم رسیده است. رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم در بستر بیماری و در آستانۀ عروجی ملکوتی است. همه به‌جز اهلِ‌بیت پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم مرخص می‌شوند. قطره‌های اشک، چون مرواریدهایی غلتان، بر گونه‌های مبارک حسنِین علیهما السلام جاری است. در این صحنۀ غم‌بار، تأثر فاطمه علیها السلام از همه بیشتر است؛ زیرا پدری قصد لقاء حق دارد که نه‌تنها برای او مهربان‌ترین شخص که برای جهانیان مایۀ رحمت است. رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم هم در لحظه‌های آخر حیاتشان گریان‌اند. از علت گریه که می‌پرسند، می‌فرمایند:

تصویر

گریه‌ام برای ذُریه‌ام، به‌ویژه دخترم فاطمه علیها السلام است. گویا می‌بینم که اشرارِ امتم به او چه ستم‌هایی روا می‌دارند و او به من استغاثه می‌کند؛ ولی کسی به یاری‌اش نمی‌شتابد...!

با شنیدن این سخنان، گریۀ زهرا علیها السلام فزونی می‌یابد. پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم می‌فرمایند: «دخترم، گریه نکن...» و فاطمه علیها السلام در جواب عرض می‌کنند: «پدرجان، گریه‌ام برای مصیبت‌های خودم نیست؛ بلکه فراق شما برایم تحمل‌ناپذیر است». رسول گرامی صلی الله علیه و اله و سلم دخترشان را آرام می‌کنند: «نگران نباش. تو به‌زودی به من ملحق خواهی شد... .»⁽¹⁾

این کلام رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم اندکی از دردِ هجران زهرا علیها السلام کاست. با رحلت جان‌گداز پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم فاطمه علیها السلام میراث‌دار حفاظت از امامت شد. صدیقۀ طاهره علیها السلام شجاعانه و باتدبیر، از حریم امامت پاسداری کرد و سرانجام در این راه خطیر، پس از تقدیم محسن شهیدش، سلوک زمینی خویش را در سیزدهم جمادی‌الاولِ سال یازدهم هجرت ⁽²⁾به پایان برد و به دیدار پدر در ملکوتِ اعلی شتافت.

عظمت شخصیت حضرت زهرا علیها السلام در کلام وحی و سیرۀ نبوی

شخصیت بی‌نظیر حضرت زهرا علیها السلام همچون اقیانوس عظیمی است که هرچه غواصان بحر معرفت و شیفتگان حضرتش در آن غوطه‌ور شوند، باز هم از کشف حقیقت وجودیِ آن بانو عاجز می‌مانند؛ ازاین‌رو از آستان یگانۀ وحی و مفسّر اعظم آن، رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم مدد می‌جوییم تا به شعاعی از نور وجود مقدس صدیقۀ اطهر علیها السلام دست یابیم.

خداوند متعال در آیۀ تطهیر در شأن اهل‌بیت پیامبر علیهم السلام می‌فرماید:

اِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً ⁽¹⁾

خدا می‌خواهد پلیدی را از شما اهل‌بیت دور کند و شما را پاک سازد.

بنابر بیشتر تفاسیر شیعه و سنی، مخاطب این آیه منحصراً پنج نفرند: پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم ، علی علیه السلام ، فاطمه ،علیها السلام حسن و حسین علیهما السلام . این آیه به معنویت کامل اهل‌بیت علیهم السلام گواهی می‌دهد و مقام عصمت را برای این

بزرگواران علیهم السلام ، ازجمله حضرت زهرا علیها السلام اثبات می‌کند.

به‌گواهی مستندات تاریخیِ معتبر و گفتار اغلب مفسران شیعه و سنی، آیۀ مباهله نیز در حق اهل‌بیت علیهم السلام نازل شده است:

⁽¹⁾ فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جَاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَی الْکَاذِبِینَ ⁽²⁾

هرگاه بعد از علم و دانشی که به تو رسیده است، [باز] کسانی [دربارۀ مسیح] با تو به ستیز برخیزند، بگو: «بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم، شما نیز فرزندان خود را؛ ما زنان خویش را دعوت کنیم، شما نیز زنان خود را؛ ما از نفوس خود [و کسی‌که همچون جان ماست] دعوت کنیم، شما نیز از نفوس خود. آنگاه مباهله [و نفرین] کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.»

براساس آیۀ مباهله، رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم با عده‌ای از خاندان نزدیکشان، برای اتمام حجت با مسیحیان متخاصم، به مناظره و نفرین نصارای نجران مأمور شدند. نصارای نجران پس از دیدن رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم و اهل‌بیت ایشان (امام‌علی علیه السلام، حضرت فاطمۀ زهرا علیها السلام و امام‌حسن و امام‌حسین علیهما السلام)، با خود گفتند: «اینان در پیشگاه الهی آن‌چنان مقرب‌اند

که اگر از او بخواهند کوه‌ها را از زمین برکنَد، خداوند خواستۀ آنان را برمی‌آورد.» پس از مباهله صرفِ‌نظر کردند و مصالحه را پذیرفتند.⁽¹⁾

از این آیه‌ها و ده‌ها آیۀ دیگر که می‌توان به آن تمسک کرد، فهمیده می‌شود حضرت زهرا علیها السلام از نظر قرآن، انسانی معصوم و بی‌لغزش‌اند و در پیشگاه الهی شرافت و جایگاه ارزشمندی دارند. از سوی دیگر، اشرف مخلوقات، پیامبر رحمت صلی الله علیه و اله و سلم از همان آغاز تولدِ فاطمه علیها السلام، به هرگونۀ ممکن تلاش کردند که اُمت خویش را از قدر و منزلت ملکوتی فاطمه علیها السلام آگاه کنند؛ ازاین‌رو در زمان‌ها و مکان‌های مختلف به معرفی حبیبۀ خدا پرداختند.

روزی پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم درحالی‌که دست فاطمه علیها السلام را گرفته بودند، از منزل خارج شدند و در میان جمع مسلمانان حضور یافتند و خطاب به ایشان فرمودند:

هرکس این دختر را می‌شناسد که می‌شناسد؛ اما هرکس او را نمی‌شناسد، بداند که او فاطمه علیها السلام دختر محمد است. او پارۀ تن من است. او قلب من است. او روح میان دو پهلوی من است. هرکه او را بیازارد، مرا آزرده است و هرکه مرا بیازارد، همانا خدا را آزرده است.» ⁽²⁾

علی بن حسین زوار های، ج 2، ص 24

امثال این فرموده‌های حکمت‌آمیز در شأن حضرت فاطمه علیها السلام که بسی هم فراوان است، از زبان وجودی پاک بیان شده است که طبق صریح قرآن هرگز از او رفتاری از روی خواسته‌های نفسانی و غیرعقلانی سَر نمی‌زند. فقط گفتار پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم معرّف فضیلت و منزلت فاطمه علیها السلام نیست؛ بلکه تمام رفتار و منش رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم در برابر دخترشان، نشان‌دهندۀ گوهر وجودیِ این بانوست. این رفتارها برخاسته از اوج محبت و اکرام و احترام است و از سوی رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم جز در برابر فاطمه علیها السلام برای احدی سابقه نداشته است؛ چنان‌که هر هنگام فاطمه علیها السلام به محضر پدرشان مشرف می‌شدند، آن بزرگوار صلی الله علیه و اله و سلم تمام‌قد به احترام فاطمه علیها السلام قیام می‌کردند، ایشان را در آغوش می‌گرفتند، بر دستانشان بوسه می‌زدند و آن بانو را بر جایگاه خویش می‌نشاندند. ⁽¹⁾

این‌گونه بیان و رفتار حکیمانۀ پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم حکایتگر معرفتی بس عمیق به مقام بی‌نظیر فاطمه علیها السلام و رسانندۀ این واقعیت است که زهرای مرضیه علیها السلام جان رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم و مایۀ قوام و استمرار وجود ایشان صلی الله علیه و اله و سلم است. ⁽²⁾

جلوه‌هایی زیبا از سیرۀ فاطمی

اشاره

زندگی حضرت زهرا علیها السلام آکنده از جلوه‌های هدایت و بصیرت است که همچون حیات کوتاه، ولی سراسر نورشان رنگ و عطری ویژه دارد: آن حضرت بانویی هستند که به‌عنایت الهی تمام مراحل کمال انسانی را طی کرده و به مقام عصمت نائل آمدند و در حجره‌ای کوچک، ولی پُر از عشق و صفا، انسان‌هایی را تربیت کردند که تا همیشه برای هدایت بشر نورافشانی می‌کنند. آن ریحانه، خود نیز تا مرز شهادت برای دفاع از ولایت و امامت جان‌فشانی کردند و...؛ بنابراین رفتار و منش سرور زنان عالم، برای پیروان مکتب امامت درس‌های فراوانی در ابعاد مختلف دارد که هرکس به‌فراخور نیاز و ظرفیت خویش می‌تواند از این اقیانوس بی‌کران معرفت بهره جوید و به کمال خویش دست یابد.

1-زهرا علیها السلام در اوج بندگی

صحیفۀ تاریخ شاهد سیرۀ عبادی بسیاری از اولیای الهی بوده است؛ اما آنچه دراین‌بین جلوه‌گری می‌کند، عبادت‌های بانویی بزرگوار در اوج جوانی است که مایۀ فخر و مباهات عابدان شده است؛ چنان‌که در وصف عبادتشان آمده است: «در تمام دنیا عابدتر از فاطمه علیها السلام یافت نمی‌شد. او به‌حدی برای عبادت برپا می‌ایستاد که پاهایش ورم

می‌کرد.» ⁽¹⁾در عظمت عبادت حضرت زهرا علیها السلام همین بس که خداوند در آخرین آیات سورۀ آل‌عمران به وصف عبادات ایشان و یگانه کفوشان، امام‌علی علیه السلام پرداخته است:

أَلَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلَی جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هَذَا باطِلاً سُبْحانَکَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ⁽²⁾

[همان]کسانی‌که خدا را ایستاده و نشسته و درحالی‌که به پهلو خوابیده‌اند، یاد می‌کنند و در اسرار آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند [و می‌گویند:] «پروردگارا، این‌ها را بیهوده نیافریده‌ای. تو منزهی. ما را از عذاب آتش [دوزخ] در امان دار.»

دامنۀ عبادات حضرت فاطمه علیها السلام تا بِدان‌حد گسترده است که در لحظه‌لحظۀ زندگی‌شان، نقش آن به‌چشم می‌آید. رفتار و گفتار و تلاش ایشان در هر لحظه از شب و روز، عبادت بود؛ به‌طوری‌که حتی در ساعات شیرین حیاتشان، یعنی شب ازدواج با امام‌علی علیه السلام ، بازهم از هدف خلقت غافل نشدند. آن شب، امیرالمؤمنین علیه السلام احساس کردند که همسرشان نگران است و علتش را جویا شدند. حضرت زهرا علیها السلام در پاسخ فرمودند:

حالِ خود را در پایان عمر و عالم قبر به یاد آوردم؛ چراکه انتقال از خانۀ پدرم به منزل خودم، مرا به‌یاد انتقالم به قبر انداخت. تو را به خدا قَسم بیا در این آغازین ساعات زندگیِ [مشترک]مان به نماز برخیزیم و امشب را به عبادت خدا بپردازیم. ⁽¹⁾

این است که وقتی فردای آن شب، پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم از امام‌علی علیه السلام می‌پرسند: «همسرت را چگونه یافتی؟» بی‌درنگ می‌فرماید: «نِعمَ الْعَوْنُ عَلَی طاعَةِ الله»؛ ⁽²⁾

یعنی بهترین یاور برای اطاعت و عبودیت خداوند.

2- ساده‌زیستی در نهایتِ وارستگی

حضرت زهرا علیها السلام سیرۀ زندگی خویش را بر بی‌اعتنایی به تجمل‌های دنیوی و قناعت به حداقل نیازهای ضروری بنا ساخته بودند، یعنی به‌دوراز تشریفات و تجملات و درعین سادگی و لبریز از صفا و صمیمیت. البته ساده‌زیستی آن حضرت علیها السلام نَه از روی فقر و نیاز، بلکه برخاسته از اوج معرفت و وارستگی روحی ایشان بود. بهترین شاهد بر این مدعا، آن دوران از زندگی حضرت فاطمه علیها السلام است که رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم به‌اذن الهی و پس از نزول آیۀ فَآتِ ذَا الْقُرْبَی حَقَّهُ... ⁽³⁾فدک را

که سرزمین حاصلخیزی بود، به دخترشان زهرا علیها السلام بخشیدند ؛⁽¹⁾اما آن حضرت علیها السلام بدون ایجاد هیچ‌گونه تغییری در زندگیِ خود، درآمد حاصل از فدک را بین نیازمندان تقسیم می‌کردند.

حضرت فاطمه علیها السلام با این سبکِ زندگی، به همۀ ما درس رهایی از دنیا و دل‌سپردن به خدا می‌دهد و می‌فهماند که ساده‌زیستی، فقط مخصوص زمان فقر و ناداری نیست؛ بلکه فضیلتی است که در هر وضعیتی زمینه‌ساز آرامش فکری و موفقیت در بندگی و تقرب به خداوند است. ارزش و منزلت آدمی به تجملات و تشریفات نیست: ارزش انسان به تعالی روح و رنگ خدایی گرفتن است و رنگِ خدا بهترین زیبایی‌ها:

صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَ نَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ ⁽²⁾

رنگ خدایی [بپذیرید: رنگ ایمان و توحید و اسلام] و چه رنگی بهتر است از رنگ خدایی؟! و [بگویید] ما او را عبادت می‌کنیم.

3-خانواده‌ای آسمانی

خانوادۀ کوچک، اما صمیمیِ حضرت زهرا علیها السلام که در خانه‌ای محقر و با اندک وسایلی سفالی شکل گرفت، تجلّیگاه زیباترین ارزش‌های ناب الهی و انسانی و تصویرگر عاشقانه‌ترین لحظه‌های زندگی زوجی آسمانی است. حضرت زهرا علیها السلام از آن هنگام که قدم به خانۀ ساده

و بی‌آلایش ولیِّ خدا نهاد، همواره با کمال ذکاوت و مهربانی موقعیت ویژۀ همسرش را در نظر می‌گرفت و با وضعیت مادی و معنوی او همراهی و همدلی می‌کرد. امام‌علی علیه السلام خود تصریح فرموده‌اند: «من درحالی با حضرت زهرا علیها السلام ازدواج کردم که زیراندازی در خانه نداشتم؛ درحالی‌که در همان تاریخ [مقدار] احسان و بخشش من به نیازمندان، به‌قدری زیاد بود که اگر بین بنی‌هاشم تقسیم می‌شد، آنان را بی‌نیاز می‌کرد.» ⁽¹⁾

به‌دلیل مشکلات اقتصادیِ مسلمانانِ مهاجر و جنگ‌های پی‌در‌پی با مشرکان، امیرالمؤمنین علیه السلام بیشترِ درآمد خود را صرف نیازمندان می‌کردند و گاه با دست‌خالی به خانه بازمی‌گشتند. در این موقعیت حضرت زهرا علیها السلام ، گاه تنها غذای موجود در خانه را به همسر و فرزندانشان می‌دادند و خود، چیزی نمی‌خوردند. آن حضرت علیها السلام نیازمندی‌های خود را نیز از امام‌علی علیه السلام مخفی می‌کرد تا مبادا همسرش از عهدۀ برآوردن آن برنیاید و نزدش شرمنده شود... ! ⁽²⁾

تاریخ شاهد گذشت و فداکاری‌های بی‌نظیری از این زوج آسمانی بوده است که به‌دلیل مجال اندک فقط به نمونه‌ای کوتاه از آن اشاره می‌کنیم:

روزی عربی به محضر رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم وارد شد و از درد گرسنگی شکایت کرد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم چون شخصاً نتوانستند نیاز آن مرد را برآورده سازند، خطاب به مردم فرمودند: «چه کسی حاضر است امشب این مرد را میهمان کند؟» امیرالمؤمنین علیه السلام مانند همیشه پاسخ مثبت دادند و آن مرد را به منزلشان بردند. به خانه که رسیدند، از همسرشان پرسیدند: «ای دختر رسول خدا، غذایی در اختیار داری؟» فاطمۀ زهرا علیها السلام در جواب فرمودند: «به‌اندازۀ خوراک یک بچه طعام داریم؛ ولی خودمان نمی‌خوریم و آن را به میهمان می‌دهیم.» آن حضرت علیها السلام به هرصورتی‌که بود، بچه‌ها را خواباندند و به‌دستور امام‌علی علیه السلام چراغ را خاموش کردند. امیرالمؤمنین علیه السلام در تاریکی از میهمان پذیرایی کردند و خودشان چیزی نخوردند و برای‌اینکه میهمان ناراحت نشود، دهانشان را می‌گرداندند تا عرب خیال کند حضرت نیز غذا می‌خورند. این عمل امام‌علی علیه السلام و حضرت زهرا علیها السلام غلیها السلام ملائکۀ الهی را به‌تعجب واداشت و موجب نزول آیۀ نهم سورۀ حشر در منزلت آنان شد. ⁽¹⁾

آری، این‌چنین زهرا علیها السلام در اوج صفا و مهربانی و دلسوزی رفتار می‌کرد

باوجود مشکلات اقتصادیِ فراوان، با مدیریت فوق‌العاده و بردباری، همۀ تلخی‌ها را به کام همسر خود، شیرین کرده و آبروی خانواده را حفظ می‌کردند: رفتار و برخوردشان با مولا طوری بود که هرگز برخلاف رضای همسرشان گام برنمی‌داشتند و تنها، نگاه مهرآمیزشان کافی بود تا تمام غصه‌ها و ناراحتی‌های خارج از خانه از وجود امیرالمؤمنین علیه السلام رخت بربندد. امام‌علی علیه السلام خود دراین‌باره می‌فرمایند:

سوگند به خدا، هرگز زهرا علیها السلام علیها السلام را به خشم نیاوردم و او را به کاری مجبور نساختم تا اینکه مرا در فراقش گرفتار کرد. متقابلاً او نیز مرا خشمگین نساخت و هیچ‌وقت نافرمانی نکرد. هرگاه به او نگاه می‌کردم، غم‌ها و غصه‌هایم از دلم برطرف می‌شد. ⁽¹⁾

ثمرۀ نُه سال زندگی مقدس حضرت زهرا علیها السلام و امام‌علی علیه السلام دو شکوفۀ امامت برای استمرار رسالت (امام‌حسن علیه السلام و امام‌حسین علیه السلام ) و دو مدافع حریم ولایت برای حفظ و احیاء اسلام (حضرت زینب علیها السلام و حضرت امّ‌کلثوم علیها السلام) هستند که به‌نحو احسن در دامان پاک مادرشان پرورش یافتند و با تمام وجود، درس‌های مکتب این خزانه‌دار علم نبوی و الهی را به‌خاطر سپردند. کمال فرزندپروری صدیقۀ کبری علیها السلام چیزی نیست که نادیده انگاشته شود؛ چراکه برگ‌برگ دفتر زندگیِ هریک از فرزندان بزرگوارشان گواه این حقیقت است.

4-تلاش‌های علمی و فرهنگی حضرت زهرا علیها السلام

حضرت زهرا علیها السلام که میراث‌دار عطوفت و حکمت نبوی هستند و وجودشان همانند وجود رسول خداصلی الله علیه و اله و سلم سراسر نورانیت و لبریز از رحمت است، عمری را با تلاش بی‌امان، در نهایت مهربانی و دلسوزی، به تعلیم و تبلیغ معارف دین و تربیت دین‌باوران پرداختند. چونان مشعلی فروزان در راه هدایت جامعه نورافشانی کردند و با سوختن خود، به دل‌وجان مردم گرمی بخشیدند و تا آخرین لحظات زندگی پاسداری از ارزش‌ها و مبارزۀ پیگیر با بدعت‌ها و کج‌رَوی‌ها را خطِّ‌مشی خود قرار دادند.

روزی یکی از زنان مدینه خدمت حضرت زهرا علیها السلام رسید و گفت: «مادر پیری دارم که در مسائل نماز سؤالات فراوانی دارد و مرا فرستاده است تا آن‌ها را از شما بپرسم.» پس از آنکه زهرای مرضیه علیها السلام اعلام آمادگی کردند، او مسائل زیادی را مطرح کرد و پاسخشان را شنید؛ ولی در ادامۀ گفت‌وشنود، از کثرت پرسش‌ها خجالت کشید و گفت: «ای دختر رسول خدا، معذرت می‌خواهم از اینکه با سؤالات زیاد شما را به زحمت می‌اندازم.» حضرت فاطمه علیها السلام فرمودند: «بازهم بیا و هر سؤالی برایت پیش می‌آید، بپرس. اگر کسی اجیر شود که بار سنگینی را به بالای بام ببرد و در مقابل، صدهزار دینار طلا بگیرد، آیا چنین کاری برای او دشوار خواهد بود؟» زن پاسخ منفی داد. حضرت طاهره علیها السلام ادامه دادند: «من هم در ازای هر مسئله‌ای که پاسخ می‌دهم، پاداش

می‌گیرم؛ پس سزاوار است [که این کار] برای من سنگین نباشد.» ⁽¹⁾

سیرۀ عملی حضرت زهرا علیها السلام پُر است از جلوه‌های زیبا در مقام تعلیم‌وتربیت و رشد فرهنگ جامعه. لازم است همۀ داعیه‌داران اصلاحات فرهنگی، با اسوه‌پذیری از سیرۀ این بانوی یگانه علیها السلام به کارزار فرهنگی وارد شوند و زهراگونه در مقابل غارتگرانِ ایمان و فرهنگ مردم سینه سِپر کنند؛ چراکه جنگ امروز، جنگ فرهنگی است و سلاح ما علم و معرفت و ایمان به ارزش‌های ناب اسلامی و گسترش آن‌ها در جهان است.

5-کتابی از جنس نور (مصحف فاطمه علیها السلام)

از سخنان اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم السلام استفاده می‌شود که کتابی به نام مصحف فاطمه علیها السلام از حضرت زهرا علیها السلام به یادگار مانده است. دررابطه‌با محتوای این مصحف، در روایتی از امام‌صادق علیه السلام آمده است: «به‌یقین فاطمه علیها السلام بعد از پدرش تنها 75 روز در این جهان زندگی کرد و در طول آن مدت، غم‌ها و غصه‌های زیادی را تحمل کرد. جبرائیل علیه السلام در آن ایام به‌طور مرتب به حضور فاطمه علیها السلام نازل می‌شد و او را در عزای پدر تسلیت می‌گفت و از مقام و جایگاهش در آن‌سوی جهان باخبر می‌ساخت؛ همچنین او را از اوضاع آیندۀ دنیا و سرنوشت بچه‌هایش آگاه می‌کرد و علی علیه السلام آن‌ها را می‌نوشت. همۀ

این‌ها مصحف فاطمه علیها السلام را تشکیل می‌دهد.»⁽¹⁾

اصول کافی، ج 1، ص 346 و 347 .

بنابراین مصحف فاطمه علیها السلام ازطرف خداوند توسط پیک وحی به حضرت فاطمه علیها السلام القا شده است و اوضاع آیندۀ جهان و اخبار غیبی دربارۀ سرنوشت فرزندان این بانو علیها السلام و سایر مسائل غیرفقهی در آن به ثبت رسیده است. این کتاب شریف جزوِ ودایع امامت است. ⁽²⁾

6-حضور اجتماعی؛ تجسم حیاء و عفت

حضرت زهرا علیها السلام که مظهر کامل حیا و عفت‌اند، در وضعیت عادی، حضور در محیط خانواده و به‌دوراز چشم نامحرمان را به حضور در انظار عمومی ترجیح می‌دادند. به همین دلیل در تقسیم کاری که از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم انجام شد، از به‌عهده‌گرفتن کارهای درون خانه و معاف‌بودن از کارهای خارج از منزل، بسیار خوشحال شدند؛ ⁽³⁾

ولی به‌تناسب وضعیت روزگار، ضمن حفظ قداست و حجاب خویش، در جامعه نیز حضوری فعال داشتند: برای عده‌ای از اصحاب خاص پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم همچون سلمان و ابوذر، کلاس درس خصوصی برگزار می‌کردند و دعاها و خبرهای غیبی را در اختیارشان می‌گذاشتند. دعای نور که به

سلمان آموختند، از این مقوله به‌حساب می‌آید. همچنین آن حضرت علیها السلام ضمن دیدار خویشاوندان، هفته‌ای یک یا دوبار به زیارت قبور شهدا می‌رفتند.

به‌طور کلی حضرت صدیقه علیها السلام در موقعیت‌های حساس جامعه حضوری پُررنگ داشتند؛ چنان‌که در جریان جنگ اُحد به‌همراه گروهی از زنان مدینه با فراهم‌آوردن مقداری آب‌ونان به میدان جنگ رفتند و به‌مداوای زخم‌های پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم و همسرشان علی علیه السلام و دیگر مجروحان پرداختند. ⁽¹⁾

هنگامی‌که غاصبان ولایت، امام‌علی علیه السلام را خانه‌نشین کرده بودند و به ایشان آزار می رساندند نیز این حضرت زهرا علیها السلام بودند که شجاعانه و بهنگام، در مسجد پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم حضور یافتند و به افشاگری پرداخته و حقایق را بیان کردند.

7-زهرا علیها السلام؛ پیشتاز در دفاع از ولایت

هنوز چندماهی از حجّة‌الوداع و بیعت حاضران با وصیّ مصطفی صلی الله علیه و آله نگذشته بود که ابرسیاه پیمان‌شکنی، جامعۀ اسلامی را به تیرگی و سیاهی کشاند. هنوز چندساعتی از عروج رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم نگذشته بود که امتشان تیغ حق‌کُشی از نیام کینه و نفاق برکشیدند و بر قلب یگانه وصیّ آن عزیز صلی الله علیه و اله و سلم نشاندند.

چگونه می‌توان باور کرد که پیشگامان بیعت با علیّ مرتضی، چنان

عهد و پیمان خویش را از یاد بردند که در زمرۀ پیش‌دستان حق‌کشی و پیمان‌شکنی درآمدند؟! دراین‌بین این فاطمه علیها السلام ، شیداترین پروانۀ شمع امامت بود که لحظه‌ای از یاوری ولیِّ امر خویش از پای ننشست: پروانۀ عاشقی که با سوختن و فداکردن خویش، به همگان آموخت امامِ برحق، چونان کعبه است که بایستی مردم بر گِردش طواف کنند، نه او بر گرد مردم. همو که در راه دفاع از ولایت پهلویش شکست و در خون نشست؛ ولی با فریادهای جگرسوز خویش، زیباترین شعارِ ولایت‌مداری را در گوش پیروان خود، طنین‌انداز کرد: «ای ولیِّ امر من، روحم به‌فدای تو و جانم سپر بلایت. همواره همراهت خواهم بود؛ چه در خیر و نیکی به‌سر بری و چه در سختی و بلا گرفتار شوی!» ⁽¹⁾

به‌راستی‌که اگر زهرا علیها السلام و آن خطبه‌های هدایت‌گونه‌اش نمی‌بود، امروز ما نیز باور نمی‌کردیم که حق با علی علیه السلام بوده است؛ چراکه نفاق‌ها، کینه‌ها، سیاست‌بازی‌ها، تطمیع‌ها، تبلیغ‌ها، تحریف‌ها و... چنان دست‌به‌دست هم داده و امامت را به انزوا کشانده بود که به‌یقین اجازه نمی‌داد فریاد حق‌جوییِ امیرالمؤمنین علیه السلام به گوش احدی از آیندگان برسد. درحقیقت، آگاهی‌بخشیِ حضرت زهرا علیها السلام به امت اسلامی، چنان در اوج بی‌مثالی است که پژواک روح‌بخش آن تا قیامِ قیامت در گوش جهان طنین‌انداز خواهد ماند.

حضرت فاطمه علیها السلام مردم زمانۀ خویش را می‌شناختند و می‌دانستند

که آنان لیاقت عبرت‌پذیری ندارند؛ اما می‌خواستند برای آیندگان، ضلالت را رسوا و حقیقت و حجت را تمام کنند:

من آنچه شرط بلاغ است با شما گفتم؛ اما می‌دانم که خوارید و در چَنگان زبونی گرفتار. یاری‌نکردن، وجودتان را فراگرفته است و ابر بی‌وفایی بر قلوبتان سایه گسترده است. چه کنم که دلم خون است و بازداشتنِ زبانِ شکایت، از طاقت بیرون. برای اتمام حجت مردمان می‌گویم: «آنچه می‌کنید، خدا می‌بیند و ستمکار به زودی خواهد دانست که در کجا می‌نشیند... .»⁽¹⁾

بدین‌ترتیب خطبه‌های حماسی و شورآفرین حضرت زهرا علیها السلام در آن موقعیت بحرانی، به جاودانه‌ترین قطعات ادبی مبدل شد. این خطبه‌ها از نظر فصاحت و بلاغت، در اوج هماهنگی است و از دیدگاه معرفت و حکمت‌آموزی، در کمال گِره‌گشایی از معضلات در تمام عرصه‌هاست؛ چنان‌که در مشکلات پیچیدۀ امروز ما نیز می‌تواند کلید درهای خیر و برکت را در اختیارمان بگذارد و در مسیر رشد فردی و اجتماعی راهنما باشد.

8-وداع آخر

بر اثر جراحت‌هایی که غاصبان ولایت، به پیکر نورانی حضرت زهرا علیها السلام وارد کردند، شمع وجود آن حضرت علیها السلام روز‌به‌روز کم‌فروغ‌تر شد تا آنجاکه دیگر توان راه‌رفتن نداشتند و در بستر بیماری افتادند؛⁽¹⁾اما در بستر بیماری و اوج غم‌ها و غصه‌هایی که ازطرف مهاجمان به ایشان هجوم آورده بود، بازهم پیوسته به‌یاد امام‌علی علیه السلام بودند و نگران آینده‌ای که ولایت تنها می‌ماند و جز خدا و عده‌ای معدود، یار و یاوری نخواهد داشت. بااین‌وصف، در لحظات آخر، گریه است که تسکین‌بخش دلِ پاک زهرا علیها السلام است. امام‌صادق علیه السلام این لحظۀ جان‌سوز را از قول پدران بزرگوارشان علیهم السلام چنین روایت کرده‌اند:

لَمَّا حَضَرَتْ فاطِمَةَ الْوَفاةُ بَکَتْ فَقالَ لَها أَمِیرُ الْمُؤمِنِینَ یا سَیِّدَتِی ما یُبْکِیکِ قالَتْ أَبْکِی لِما تَلْقَی بَعْدِی فَقالَ لَها لَا تَبْکِی فَوَ اللهِ إِنَّ ذَلِکِ لَصَغِیرٌ عِنْدِی فِی ذَاتِ اللَّهِ.⁽²⁾

چون هنگام وفات فاطمه علیها السلام فرا رسید، شروع به گریه کرد. امیرالمؤمنین [با تعبیری عالی] پرسید: «ای سرور من، چرا گریه می‌کنی؟» حضرت زهرا علیها السلام جواب داد: «برای آن مشکلاتی که بعد از من با آن‌ها مواجه خواهی شد.» امام‌علی علیه السلام فرمود: «گریه نکن. به خدا قسم که همۀ این‌ها در راه رضای خدا برای من آسان است.»

آری، برای علی‌بن‌ابی‌طالب علیه السلام تمام مشکلات در برابر فراق یار ناچیز بود. تعبیر «یا سیّدتی» نشان‌دهندۀ عظمت وجود حضرت زهرا علیها السلام از دیدگاه امیرالمؤمنین علیه السلام و حکایتگر عشق و علاقۀ فوق‌العاده‌ای است که میان این دو معصوم علیهم السلام حاکم بوده است. بشنویم فرازهایی از آخرین وصیت‌های حضرت فاطمه علیها السلام به مولا امیرالمؤمنین علی علیه السلام را که در آن ساعات پرسوز و گداز بیان کردند:

با اَمامه، دخترِ خواهرم، ازدواج کن؛ چراکه او مثل من با فرزندانم مهربان است. جنازه‌ام را در میان تابوتی قرار ده تا جسدم مشخص نشود. مرا شبانه دفن کن و قبرم را بپوشان و مخفیانه به خاک بسپارم... .» ⁽¹⁾

این وصایا ⁽²⁾نشان می‌دهند که حضرت زهرا علیها السلام تمام ملاحظات لازم را برای آسایش همسر و فرزندانشان اندیشیده بودند؛ همچنین پس از مرگ هم نگران حجاب و پوشش خویش در برابر نامحرمان بودند. وقتی که خبر شهادت حضرت زهرا علیها السلام به امیرالمؤمنین علیه السلام می‌رسد، آن حضرت علیه السلام از

شدت اندوه در فراق فاطمه علیها السلام بیهوش شدند و به زمین افتادند.

پس از شهادت حضرت زهرا علیها السلام ، تنها تسلّی‌بخش غم‌های امام‌علی علیه السلام مزار این عطیۀ آسمانی بود. سخنان و اشعار امیرالمؤمنین علیه السلام در کنار قبر مطهر همسر عزیزشان علیها السلام حاکی از اندوه شدید مولاست:

نَفْسِی عَلَی زَفَراتِها مَحْبُوسَةٌ

یا لَیْتَها خَرَجَتْ مَعَ الزَّفَراتِ

لا خَیْرَ بَعْدَکِ فِی الْحَیاةِ وَ إِنَّما

أَبْکِی مَخافَةَ أَنْ تَطُولَ حَیاتِی ⁽¹⁾

جان من با آه و ناله محبوس شده است

ای کاش جان من با ناله‌هایم خارج می‌شد

بعد از تو خیری در زندگانی نخواهد بود

به‌راستی‌که من از ترس طولانی‌شدن زندگی‌ام گریه می‌کنم

فاطمه علیها السلام ؛ طلایه‌دار شفاعت

در میان شفاعتگرانی که در روز قیامت می‌توانند به‌اذن الهی از گناهکاران امت شفاعت کنند، نام محبوبۀ عرش، حضرت فاطمۀ زهرا علیها السلام همچون خورشیدی درخشان می‌درخشد؛ چراکه بنابر روایات معتبری که از رسول خدا صلی الله علیه و اله و سلم و ائمۀ اطهار علیهم السلام رسیده است، شفاعت بی‌نظیری برای آن حضرت علیها السلام وعده داده شده است. ⁽¹⁾این شفاعت چنان گسترده است که نه‌تنها شامل محبان حضرت زهرا علیها السلام و دوستداران ذریّۀ ایشان می‌شود؛ بلکه تمام محبت‌ورزان به دوستان صدیقۀ اطهر علیها السلام را نیز دربرمی‌گیرد. بااین‌وصف، هیچ‌کس در عرصۀ محشر از این موهبت محروم نمی‌ماند، مگر شَک‌کنندگانِ بیماردل و کافران سیاه‌دل و منافقان سنگ‌دل.

حضرت زهرا علیها السلام به‌دلیل لطافت خاص روحی، مظهر تام و تمام رحمت الهی‌اند و عمیق‌ترین محبت‌ها و رحمت‌ها و مغفرت‌های خداوند در وجود ایشان علیها السلام تجلی کرده است؛ ازاین‌رو گسترده‌ترین شفاعت‌ها که نِمود رحمت بی‌کرانۀ الهی است، به‌دست مهربان این شفیعۀ محشر صورت می‌پذیرد. ⁽²⁾

تصویر

در انتهای این نوشتار، خاضعانه و ملتمسانه به درگاه پاک مادر سادات علیها السلام عرض می‌کنیم:

یا فاطمه علیها السلام ، سرشتمان مهر و محبت شماست، چنان کنید که سرنوشتمان ختم به لطف و شفاعت شما باشد.

شما زهرایید و شفیعۀ روز جزا، فاضله‌اید و آینه‌دار فضیلت در محشر کبرا؛ پس به‌حقّ رحمتتان، به‌حرمت عطوفتتان،

دست ما و لطفِ بی‌کرانۀ شما بانو، جُرم ما و شفاعتگری یگانۀ شما بانو...!

کتابنامه

توضیحات شرکت در مسابقۀ فرهنگی «ماهِ بی‌نشان»

مثال: ماه بی‌نشان 12241 محمدطه یزدی‌نژاد

این متن حاوی آیات قرآن و اسماء متبرکه است. شایسته است در حفظ حرمت آن کوشا باشیم.

تذکر: پیشنهادها و انتقادهای خود را در پیامک جداگانه ای ارسال کنید.

تلفن: ۳۲۰۰۲۵۶۹ – ۰۵۱

سؤال اول. خداوند در آخرین آیات سورهْ مبارکۀ آل‌عمران به توصیف چه عملی پرداخته است؟

۱. عبادات حضرت زهرا علیها السلام و امام‌علی علیه السلام

۲. انفاق درآمد فدک توسط حضرت زهرا علیها السلام

۳. شفاعت‌گری حضرت زهرا علیها السلام در محشر

۴. ساده‌زیستی حضرت زهرا علیها السلام و امام‌علی علیه السلام

سؤال دوم. امام‌علی علیه السلام در پاسخ به سؤال پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم ، همسر خود، حضرت زهرا علیها السلام را با چه تعبیری توصیف کردند؟

۱. مهربان‌ترین مادر در تربیت فرزندان

۲. بهترین یاور برای اطاعت و عبودیت خداوند

۳. دلسوزترین همسر در تحمل سختی‌ها

سؤال سوم. طبق آیهْ 138 سورۀ مبارکۀ بقره، ارزش انسان به چیست؟

۳. فقط به ترک گناهان کبیره

۴. اهتمام به خواندن نماز و قرائت قرآن

سؤال چهارم. آخرین وصیت‌های حضرت زهرا علیها السلام به امیرالمؤمنین علیه السلام چه بود؟

۱. ازدواج امام‌علی علیه السلام با امامه، دخترخواهر ایشان

۲. قراردادن پیکر ایشان علیها السلام در تابوت

۳. دفن شبانه و به‌خاک‌سپردنِ مخفیانۀ ایشان

۴. همۀ گزینه‌ها

سؤال پنجم. بنابر روایات اسلامی، در روز قیامت، گسترده‌ترین شفاعت متعلق به کدام بزرگوار است؟

۱. پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم

۲. امام‌علی علیه السلام

۳. حضرت فاطمۀ زهرا علیها السلام

۴. امام‌حسین علیه السلام

تصویر

تصویر