ghaemiyeh.com
سرشناسه : شبنمزاده، زهرا، 1378-، گردآورنده
عنوان و نام پديدآور : تاویل آیات امامت و ولایت در قرآن/ تهيه و گردآوری زهرا شبنمزاده، زهرا عظيمی.
مشخصات نشر : قم: طوبای محبت، 1404 -
مشخصات ظاهری : ج.
شابک : دوره : 978-600-366-387-9 ؛ ج.1 : 978-600-366-383-1 ؛ ج.2 : 978-600-366-384-8 ؛ ج.3 : 978-600-366-385-5 ؛ ج.4 : 978-600-366-386-2
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
يادداشت : زبان: فارسی - عربی.
يادداشت : ج.2 - 4 (چاپ اول: 1404) (فیپا).
یادداشت : کتابنامه.
موضوع : قرآن -- تأویل
Qur'an -- Hermeneutics
موضوع : امامت -- جنبههای قرآنی
Imamate -- Qur'anic teaching
ولایت -- جنبههای قرآنی
*Sainthood -- Qur'anic teaching
ولایت -- احادیث
*Sainthood -- Hadiths
شناسه افزوده : عظیمی، زهرا، 1361-
شناسه افزوده : Azimi، Zahra، 1982_
رده بندی کنگره : BP91/2
رده بندی دیویی : 297/171
شماره کتابشناسی ملی : 10122392
اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا
تأویل آیات امامت و ولایت
در قرآن
(جلد سوم)
تهیه و گردآوری:
زهرا شبنم زاده، زهرا عظیمی
شناسنامه کتاب
نام کتاب:
نوبت چاپ:
نویسنده:
صفحه آرا:
ویراستار:
طراح جلد:
چاپ:
قیمت:
تیراژ:
شابک:.................................
*سوره نمل: 13
سوره
نمل، آیه 15: 13
سوره
نمل، آیه 16: 14
سوره
نمل، آیه 22: 15
سوره
نمل، آیه 40: 16
سوره
نمل، آیه 48: 18
سوره
نمل، آیه 59: 18
سوره
نمل، آیه 61: 19
سوره
نمل، آیه 62: 20
سوره
نمل، آیه 82: 21
سوره
نمل، آیه 83: 22
سوره
نمل، آیه 89: 22
سوره
نمل، آیه 90: 24
سوره
نمل، آیه 93: 24
*سوره قصص: 26
سوره
قصص، آیه 4: 26
سوره
قصص، آیه 5: 27
سوره
قصص، آیه 6: 29
سوره
قصص، آیه 35: 30
سوره
قصص، آیه 41: 31
سوره
قصص، آیه 44: 32
سوره
قصص، آیه 46: 34
سوره
قصص، آیه 50: 35
سوره
قصص، آیه 51: 36
سوره
قصص، آیه 54: 36
سوره
قصص، آیه 56: 37
سوره
قصص، آیه 61: 38
سوره
قصص، آیه 68: 39
سوره
قصص، آیه 69: 40
سوره
قصص، آیه 85: 41
سوره
قصص، آیه 88: 42
*سوره عنکبوت: 43
سوره
عنکبوت، آیات 1 تا 3: 43
سوره
عنکبوت، آیات 4 تا 7: 45
سوره
عنکبوت، آیه 8: 47
سوره
عنکبوت، آیات 12 و 13: 48
سوره
عنکبوت، آیه 18: 49
سوره
عنکبوت، آیه 25: 50
سوره
عنکبوت، آیه 41: 51
سوره
عنکبوت، آیه 43: 51
سوره
عنکبوت، آیه 45: 53
سوره
عنکبوت، آیه 47: 54
سوره
عنکبوت، آیه 49: 55
سوره
عنکبوت، آیه 69: 56
*سوره روم: 58
سوره
روم، آیه 1و 2: 58
سوره
روم، آیه 19: 59
سوره
روم، آیه 22: 60
سوره
روم، آیه 27: 61
سوره
روم، آیه 30: 62
سوره
روم، آیه 38: 64
سوره
روم، آیه 56: 65
*سوره لقمان: 66
سوره
لقمان، آیه 14: 66
سوره
لقمان، آیه 20: 67
سوره
لقمان، آیه 22: 69
سوره
لقمان، آیه 27: 70
*سوره سجده: 72
سوره
سجده، آیه 17: 72
سوره
سجده، آیه 18: 73
سوره
سجده، آیه 19: 74
سوره
سجده، آیه 20: 75
سوره
سجده، آیه 21: 76
سوره
سجده، آیه 24: 77
سوره
سجده، آیات 27 تا 30: 78
*سوره احزاب: 80
سوره
احزاب، آیه 4: 80
سوره
احزاب، آیه 6: 82
سوره
احزاب، آیه 7: 83
سوره
احزاب، آیه 23: 84
سوره
احزاب، آیه 25: 85
سوره
احزاب، آیه 30: 86
سوره
احزاب، آیه 33: 87
سوره
احزاب، آیه 40: 88
سوره
احزاب، آیه 42: 89
سوره
احزاب، آیه 53: 90
سوره
احزاب، آیه 56: 92
سوره
احزاب، آیه 57: 93
سوره
احزاب، آیه 58: 94
سوره
احزاب، آیه 66: 95
سوره
احزاب، آیه 70: 96
سوره
احزاب، آیه 71: 97
سوره
احزاب، آیه 72: 98
*سوره سبأ: 100
سوره
سبأ، آیه 6: 100
سوره
سبأ، آیه 18: 101
سوره
سبأ، آیه 19: 104
سوره
سبأ، آیه 20: 105
سوره
سبأ، آیه 23: 106
سوره
سبأ، آیه 45: 106
سوره
سبأ، آیه 46: 107
سوره
سبأ، آیه 47: 108
سوره
سبأ، آیه 51: 109
*سوره فاطر: 111
سوره
فاطر، آیه 1: 111
سوره
فاطر، آیه 2: 112
سوره
فاطر، آیه 8: 113
سوره
فاطر، آیه 10: 114
سوره
فاطر، آیه 11: 114
سوره
فاطر، آیه 12: 115
سوره
فاطر، آیه 19: 116
سوره
فاطر، آیه 20: 117
سوره
فاطر، آیه 21: 117
سوره
فاطر، آیه 22: 118
سوره
فاطر، آیه 28: 118
سوره
فاطر، آیه 32: 119
سوره
فاطر، آیه 34: 120
سوره
فاطر، آیه 36: 121
سوره
فاطر، آیه 37: 122
سوره
فاطر، آیه 41: 123
*سوره یس: 125
سوره
یس، آیه 2: 125
سوره
یس، آیات 7و 8: 126
سوره
یس، آیه 9: 127
سوره
یس، آیه 10: 127
سوره
یس، آیه 11: 128
سوره
یس، آیه 12: 128
سوره
یس، آیه 20: 129
سوره
یس، آیه 37: 130
*سوره صافات: 132
سوره
صافات، آیه 11: 132
سوره
صافات، آیات 22 تا 24: 133
سوره
صافات، آیه 24: 134
سوره
صافات، آیه 34: 135
سوره
صافات، آیه 37: 136
سوره
صافات، آیه 83: 137
سوره
صافات، آیه 88: 139
سوره
صافات، آیه 102: 139
سوره
صافات، آیه 107: 140
سوره
صافات، آیه 130: 142
سوره
صافات، آیات 139 تا 144: 143
سوره
صافات، آیه 164: 145
سوره
صافات، آیات 165 و 166: 146
*سوره
ص: 148
سوره
ص، آیه 20: 148
سوره
ص، آیه 28: 149
سوره
ص، آیه 29: 150
سوره
ص، آیه 35: 150
سوره
ص، آیه 39: 151
سوره
ص، آیه 41: 152
سوره
ص، آیات 55 تا 64: 153
سوره
ص، آیات 67 و 68: 155
سوره
ص، آیات 79 تا 81: 156
سوره
ص، آیه 86: 157
سوره
ص، آیه 87: 158
سوره
ص، آیه 88: 159
*سوره زمر: 160
سوره
زمر، آیه 7: 160
سوره
زمر، آیه 9: 161
سوره
زمر، آیه 15: 162
سوره
زمر، آیه 18: 163
سوره
زمر، آیه 20: 164
سوره
زمر، آیه 22: 165
سوره
زمر، آیه 29: 166
سوره
زمر، آیه 31: 167
سوره
زمر، آیه 32: 167
سوره
زمر، آیه 33: 168
سوره
زمر، آیه 36: 169
سوره
زمر، آیه 45: 170
سوره
زمر، آیه 53: 171
سوره
زمر، آیه 56: 172
سوره
زمر، آیه 57: 173
سوره
زمر، آیه 59: 173
سوره
زمر، آیه 60: 174
سوره
زمر، آیه 65: 175
سوره
زمر، آیه 69: 176
سوره
زمر، آیه 71: 177
سوره
زمر، آیه 73: 178
سوره
زمر، آیه 75: 180
*سوره غافر: 182
سوره
غافر، آیه 4: 182
سوره
غافر، آیات 7 تا 10: 183
سوره
غافر، آیه 11: 186
سوره
غافر، آیه 13: 187
سوره
غافر، آیه 15: 188
سوره
غافر، آیه 51: 189
سوره
غافر، آیه 60: 189
سوره
غافر، آیه 65: 190
سوره
غافر، آیات 73 و 74: 191
سوره
غافر، آیه 81: 192
*سوره فصلت: 194
سوره
فصلت، آیات 1 و 2: 194
سوره
فصلت، آیات 4 و 5: 195
سوره
فصلت، آیه 7: 196
سوره
فصلت، آیه 12: 198
سوره
فصلت، آیه 15: 199
سوره
فصلت، آیه 16: 200
سوره
فصلت، آیه 20: 200
سوره
فصلت، آیه 30: 202
سوره
فصلت، آیه 31: 202
سوره
فصلت، آیه 33: 203
سوره
فصلت، آیه 34: 204
سوره
فصلت، آیه 40: 205
سوره
فصلت، آیه 45: 205
سوره
فصلت، آیه 53: 206
*سوره شوری: 208
سوره
شوری، آیات 1 و 2: 208
سوره
شوری، آیه 7: 209
سوره
شوری، آیه 8: 210
سوره
شوری، آیات 9 و 10: 211
سوره
شوری، آیه 13: 213
سوره
شوری، آیه 14: 215
سوره
شوری، آیه 15: 216
سوره
شوری، آیه 17: 217
سوره
شوری، آیه 19: 218
سوره
شوری، آیه 20: 218
سوره
شوری، آیه 21: 219
سوره
شوری، آیه 22: 220
سوره
شوری، آیه 23: 221
سوره
شوری، آیه 24: 223
سوره
شوری، آیه 28: 224
سوره
شوری، آیه 30: 225
سوره
شوری، آیه 38: 226
سوره
شوری، آیه 41: 227
سوره
شوری، آیه 43: 227
سوره
شوری، آیات 45 و 46: 228
سوره
شوری، آیه 51: 230
سوره
شوری، آیات 52 و 53: 231
*سوره زخرف: 234
سوره
زخرف، آیه 2: 234
سوره
زخرف، آیه 4: 235
سوره
زخرف، آیه 19: 235
سوره
زخرف، آیه 28: 236
سوره
زخرف، آیه 39: 237
سوره
زخرف، آیه 41: 238
سوره
زخرف، آیه 43: 239
سوره
زخرف، آیه 44: 240
سوره
زخرف، آیه 45: 241
سوره
زخرف، آیه 48: 242
سوره
زخرف، آیات 57 تا 62: 244
سوره
زخرف، آیه 63: 248
سوره
زخرف، آیه 66: 250
سوره
زخرف، آیه 67: 250
سوره
زخرف، آیه 69: 251
سوره
زخرف، آیه 74: 251
سوره
زخرف، آیه 75: 252
سوره
زخرف، آیه 76: 253
سوره
زخرف، آیه 78: 253
سوره
زخرف، آیه 79 و 80: 254
سوره
زخرف، آیه 89: 256
*سوره دخان: 258
سوره
دخان، آیه 2: 258
سوره
دخان، آیه 3: 259
سوره
دخان، آیه 4: 259
سوره
دخان، آیه 8: 260
سوره
دخان، آیه 28: 261
سوره
دخان، آیه 29: 262
سوره
دخان، آیه 32: 263
سوره
دخان، آیات 40 تا 42: 264
سوره
دخان، آیات 51 تا 57: 265
*سوره جاثیه: 269
سوره
جاثیه، آیه 14: 269
سوره
جاثیه، آیه 21: 270
سوره
جاثیه، آیه 23: 271
سوره
جاثیه، آیه 29: 272
سوره
جاثیه، آیه 35: 273
*سوره احقاف: 275
سوره
احقاف، آیه 4: 275
سوره
احقاف، آیه 10: 276
سوره
احقاف، آیه 13: 277
سوره
احقاف، آیه 15: 278
سوره
احقاف، آیه 20: 279
*سوره محمد: 281
سوره
محمد، آیه 1: 281
سوره
محمد، آیه 2: 282
سوره
محمد، آیه 3: 283
سوره
محمد، آیه 7: 283
سوره
محمد، آیه 9: 284
سوره
محمد، آیه 10: 286
سوره
محمد، آیه 11: 287
سوره
محمد، آیه 12: 287
سوره
محمد، آیه 14: 288
سوره
محمد، آیه 16: 289
سوره
محمد، آیه 22: 290
سوره
محمد، آیه 25: 291
سوره
محمد، آیه 26: 292
سوره
محمد، آیه 28: 292
سوره
محمد، آیه 29: 293
سوره
محمد، آیه 30: 294
سوره
محمد، آیه 32: 295
سوره
محمد، آیه 38: 296
*سوره فتح: 298
سوره
فتح، آیه 2: 298
سوره
فتح، آیه 18: 299
سوره
فتح، آیه 25: 300
سوره
فتح، آیه 26: 301
سوره
فتح، آیه 28: 303
سوره
فتح، آیه 29: 304
*سوره حجرات: 306
سوره
حجرات، آیه 3: 306
سوره
حجرات، آیه 4: 307
سوره
حجرات، آیه 7: 308
سوره
حجرات، آیه 9: 308
سوره
حجرات، آیه 10: 309
سوره
حجرات، آیه 13: 310
سوره
حجرات، آیه 14: 311
سوره
حجرات، آیه 15: 312
*سوره ق: 314
سوره
ق، آیه 16: 314
سوره
ق، آیه 21: 315
سوره
ق، آیه 24: 315
سوره
ق، آیه 29: 316
سوره
ق، آیه 37: 317
سوره
ق، آیه 42: 318
*سوره ذاریات: 319
سوره
ذاریات، آیه 5: 319
سوره
ذاریات، آیه 6: 320
سوره
ذاریات، آیه 7: 320
سوره
ذاریات، آیات 8 و 9: 321
سوره
ذاریات، آیه 23: 322
سوره
ذاریات، آیات 35 و 36: 323
سوره
ذاریات، آیات 59 و 60: 324
*سوره طور: 326
سوره
طور، آیه 4: 326
سوره
طور، آیه 17: 327
سوره
طور، آیه 21: 328
سوره
طور، آیه 33: 329
سوره
طور، آیه 34: 330
*سوره نجم: 332
سوره
نجم، آیات 1 تا 5: 332
سوره
نجم، آیه 8: 335
سوره
نجم، آیه 9: 336
سوره
نجم، آیه 10: 337
سوره
نجم، آیه 12: 339
سوره
نجم، آیات 13 تا 15: 340
سوره
نجم، آیه 19: 343
سوره
نجم، آیه 23: 344
سوره
نجم، آیه 43: 345
*سوره قمر: 346
سوره
قمر، آیه 1: 346
سوره
قمر، آیه 29: 347
سوره
قمر، آیه 36: 348
سوره
قمر، آیات 41 و 42: 348
سوره
قمر، آیات 54 و 55: 349
سوره قصص، آیه 56: 37
سوره قصص، آیه 61: 38
سوره قصص، آیه 68: 39
سوره قصص، آیه 69: 40
سوره قصص، آیه 85: 41
سوره قصص، آیه 88: 42
*سوره عنکبوت: 43
سوره عنکبوت، آیات 1 تا 3: 43
سوره عنکبوت، آیات 4 تا 7: 45
سوره عنکبوت، آیه 8: 47
سوره عنکبوت، آیات 12 و 13: 48
سوره عنکبوت، آیه 18: 49
سوره عنکبوت، آیه 25: 50
سوره عنکبوت، آیه 41: 51
سوره عنکبوت، آیه 43: 51
سوره عنکبوت، آیه 45: 53
سوره عنکبوت، آیه 47: 54
سوره عنکبوت، آیه 49: 55
سوره عنکبوت، آیه 69: 56
*سوره روم: 58
سوره روم، آیه 1و 2: 58
سوره روم، آیه 19: 59
سوره روم، آیه 22: 60
سوره روم، آیه 27: 61
سوره روم، آیه 30: 62
سوره روم، آیه 38: 64
سوره روم، آیه 56: 65
*سوره لقمان: 66
سوره لقمان، آیه 14: 66
سوره لقمان، آیه 20: 67
سوره لقمان، آیه 22: 69
سوره لقمان، آیه 27: 70
*سوره سجده: 72
سوره سجده، آیه 17: 72
سوره سجده، آیه 18: 73
سوره سجده، آیه 19: 74
سوره سجده، آیه 20: 75
سوره سجده، آیه 21: 76
سوره سجده، آیه 24: 77
سوره سجده، آیات 27 تا 30: 78
*سوره احزاب: 80
سوره احزاب، آیه 4: 80
سوره احزاب، آیه 6: 82
سوره احزاب، آیه 7: 83
سوره احزاب، آیه 23: 84
سوره احزاب، آیه 25: 85
سوره احزاب، آیه 30: 86
سوره احزاب، آیه 33: 87
سوره احزاب، آیه 40: 88
سوره احزاب، آیه 42: 89
سوره احزاب، آیه 53: 90
سوره احزاب، آیه 56: 92
سوره احزاب، آیه 57: 93
سوره احزاب، آیه 58: 94
سوره احزاب، آیه 66: 95
سوره احزاب، آیه 70: 96
سوره احزاب، آیه 71: 97
سوره احزاب، آیه 72: 98
*سوره سبأ: 100
سوره سبأ، آیه 6: 100
سوره سبأ، آیه 18: 101
سوره سبأ، آیه 19: 104
سوره سبأ، آیه 20: 105
سوره سبأ، آیه 23: 106
سوره سبأ، آیه 45: 106
سوره سبأ، آیه 46: 107
سوره سبأ، آیه 47: 108
سوره سبأ، آیه 51: 109
*سوره فاطر: 111
سوره فاطر، آیه 1: 111
سوره فاطر، آیه 2: 112
سوره فاطر، آیه 8: 113
سوره فاطر، آیه 10: 114
سوره فاطر، آیه 11: 114
سوره فاطر، آیه 12: 115
سوره فاطر، آیه 19: 116
سوره فاطر، آیه 20: 117
سوره فاطر، آیه 21: 117
سوره فاطر، آیه 22: 118
سوره فاطر، آیه 28: 118
سوره فاطر، آیه 32: 119
سوره فاطر، آیه 34: 120
سوره فاطر، آیه 36: 121
سوره فاطر، آیه 37: 122
سوره فاطر، آیه 41: 123
*سوره یس: 125
سوره یس، آیه 2: 125
سوره یس، آیات 7و 8: 126
سوره یس، آیه 9: 127
سوره یس، آیه 10: 127
سوره یس، آیه 11: 128
سوره یس، آیه 12: 128
سوره یس، آیه 20: 129
سوره یس، آیه 37: 130
*سوره صافات: 132
سوره صافات، آیه 11: 132
سوره صافات، آیات 22 تا 24: 133
سوره صافات، آیه 24: 134
سوره صافات، آیه 34: 135
سوره صافات، آیه 37: 136
سوره صافات، آیه 83: 137
سوره صافات، آیه 88: 139
سوره صافات، آیه 102: 139
سوره صافات، آیه 107: 140
سوره صافات، آیه 130: 142
سوره صافات، آیات 139 تا 144: 143
سوره صافات، آیه 164: 145
سوره صافات، آیات 165 و 166: 146
*سوره
ص: 148
سوره ص، آیه 20: 148
سوره ص، آیه 28: 149
سوره ص، آیه 29: 150
سوره ص، آیه 35: 150
سوره ص، آیه 39: 151
سوره ص، آیه 41: 152
سوره ص، آیات 55 تا 64: 153
سوره ص، آیات 67 و 68: 155
سوره ص، آیات 79 تا 81: 156
سوره ص، آیه 86: 157
سوره ص، آیه 87: 158
سوره ص، آیه 88: 159
*سوره زمر: 160
سوره زمر، آیه 7: 160
سوره زمر، آیه 9: 161
سوره زمر، آیه 15: 162
سوره زمر، آیه 18: 163
سوره زمر، آیه 20: 164
سوره زمر، آیه 22: 165
سوره زمر، آیه 29: 166
سوره زمر، آیه 31: 167
سوره زمر، آیه 32: 167
سوره زمر، آیه 33: 168
سوره زمر، آیه 36: 169
سوره زمر، آیه 45: 170
سوره زمر، آیه 53: 171
سوره زمر، آیه 56: 172
سوره زمر، آیه 57: 173
سوره زمر، آیه 59: 173
سوره زمر، آیه 60: 174
سوره زمر، آیه 65: 175
سوره زمر، آیه 69: 176
سوره زمر، آیه 71: 177
سوره زمر، آیه 73: 178
سوره زمر، آیه 75: 180
*سوره غافر: 182
سوره غافر، آیه 4: 182
سوره غافر، آیات 7 تا 10: 183
سوره غافر، آیه 11: 186
سوره غافر، آیه 13: 187
سوره غافر، آیه 15: 188
سوره غافر، آیه 51: 189
سوره غافر، آیه 60: 189
سوره غافر، آیه 65: 190
سوره غافر، آیات 73 و 74: 191
سوره غافر، آیه 81: 192
*سوره فصلت: 194
سوره فصلت، آیات 1 و 2: 194
سوره فصلت، آیات 4 و 5: 195
سوره فصلت، آیه 7: 196
سوره فصلت، آیه 12: 198
سوره فصلت، آیه 15: 199
سوره فصلت، آیه 16: 200
سوره فصلت، آیه 20: 200
سوره فصلت، آیه 30: 202
سوره فصلت، آیه 31: 202
سوره فصلت، آیه 33: 203
سوره فصلت، آیه 34: 204
سوره فصلت، آیه 40: 205
سوره فصلت، آیه 45: 205
سوره فصلت، آیه 53: 206
*سوره شوری: 208
سوره شوری، آیات 1 و 2: 208
سوره شوری، آیه 7: 209
سوره شوری، آیه 8: 210
سوره شوری، آیات 9 و 10: 211
سوره شوری، آیه 13: 213
سوره شوری، آیه 14: 215
سوره شوری، آیه 15: 216
سوره شوری، آیه 17: 217
سوره شوری، آیه 19: 218
سوره شوری، آیه 20: 218
سوره شوری، آیه 21: 219
سوره شوری، آیه 22: 220
سوره شوری، آیه 23: 221
سوره شوری، آیه 24: 223
سوره شوری، آیه 28: 224
سوره شوری، آیه 30: 225
سوره شوری، آیه 38: 226
سوره شوری، آیه 41: 227
سوره شوری، آیه 43: 227
سوره شوری، آیات 45 و 46: 228
سوره شوری، آیه 51: 230
سوره شوری، آیات 52 و 53: 231
*سوره زخرف: 234
سوره زخرف، آیه 2: 234
سوره زخرف، آیه 4: 235
سوره زخرف، آیه 19: 235
سوره زخرف، آیه 28: 236
سوره زخرف، آیه 39: 237
سوره زخرف، آیه 41: 238
سوره زخرف، آیه 43: 239
سوره زخرف، آیه 44: 240
سوره زخرف، آیه 45: 241
سوره زخرف، آیه 48: 242
سوره زخرف، آیات 57 تا 62: 244
سوره زخرف، آیه 63: 248
سوره زخرف، آیه 66: 250
سوره زخرف، آیه 67: 250
سوره زخرف، آیه 69: 251
سوره زخرف، آیه 74: 251
سوره زخرف، آیه 75: 252
سوره زخرف، آیه 76: 253
سوره زخرف، آیه 78: 253
سوره زخرف، آیه 79 و 80: 254
سوره زخرف، آیه 89: 256
*سوره دخان: 258
سوره دخان، آیه 2: 258
سوره دخان، آیه 3: 259
سوره دخان، آیه 4: 259
سوره دخان، آیه 8: 260
سوره دخان، آیه 28: 261
سوره دخان، آیه 29: 262
سوره دخان، آیه 32: 263
سوره دخان، آیات 40 تا 42: 264
سوره دخان، آیات 51 تا 57: 265
*سوره جاثیه: 269
سوره جاثیه، آیه 14: 269
سوره جاثیه، آیه 21: 270
سوره جاثیه، آیه 23: 271
سوره جاثیه، آیه 29: 272
سوره جاثیه، آیه 35: 273
*سوره احقاف: 275
سوره احقاف، آیه 4: 275
سوره احقاف، آیه 10: 276
سوره احقاف، آیه 13: 277
سوره احقاف، آیه 15: 278
سوره احقاف، آیه 20: 279
*سوره محمد: 281
سوره محمد، آیه 1: 281
سوره محمد، آیه 2: 282
سوره محمد، آیه 3: 283
سوره محمد، آیه 7: 283
سوره محمد، آیه 9: 284
سوره محمد، آیه 10: 286
سوره محمد، آیه 11: 287
سوره محمد، آیه 12: 287
سوره محمد، آیه 14: 288
سوره محمد، آیه 16: 289
سوره محمد، آیه 22: 290
سوره محمد، آیه 25: 291
سوره محمد، آیه 26: 292
سوره محمد، آیه 28: 292
سوره محمد، آیه 29: 293
سوره محمد، آیه 30: 294
سوره محمد، آیه 32: 295
سوره محمد، آیه 38: 296
*سوره فتح: 298
سوره فتح، آیه 2: 298
سوره فتح، آیه 18: 299
سوره فتح، آیه 25: 300
سوره فتح، آیه 26: 301
سوره فتح، آیه 28: 303
سوره فتح، آیه 29: 304
*سوره حجرات: 306
سوره حجرات، آیه 3: 306
سوره حجرات، آیه 4: 307
سوره حجرات، آیه 7: 308
سوره حجرات، آیه 9: 308
سوره حجرات، آیه 10: 309
سوره حجرات، آیه 13: 310
سوره حجرات، آیه 14: 311
سوره حجرات، آیه 15: 312
*سوره ق: 314
سوره ق، آیه 16: 314
سوره ق، آیه 21: 315
سوره ق، آیه 24: 315
سوره ق، آیه 29: 316
سوره ق، آیه 37: 317
سوره ق، آیه 42: 318
*سوره ذاریات: 319
سوره ذاریات، آیه 5: 319
سوره ذاریات، آیه 6: 320
سوره ذاریات، آیه 7: 320
سوره ذاریات، آیات 8 و 9: 321
سوره ذاریات، آیه 23: 322
سوره ذاریات، آیات 35 و 36: 323
سوره ذاریات، آیات 59 و 60: 324
*سوره طور: 326
سوره طور، آیه 4: 326
سوره طور، آیه 17: 327
سوره طور، آیه 21: 328
سوره طور، آیه 33: 329
سوره طور، آیه 34: 330
*سوره نجم: 332
سوره نجم، آیات 1 تا 5: 332
سوره نجم، آیه 8: 335
سوره نجم، آیه 9: 336
سوره نجم، آیه 10: 337
سوره نجم، آیه 12: 339
سوره نجم، آیات 13 تا 15: 340
سوره نجم، آیه 19: 343
سوره نجم، آیه 23: 344
سوره نجم، آیه 43: 345
*سوره قمر: 346
سوره قمر، آیه 1: 346
سوره قمر، آیه 29: 347
سوره قمر، آیه 36: 348
سوره قمر، آیات 41 و 42: 348
*سوره نمل: 13
سوره
نمل، آیه 15: 13
سوره
نمل، آیه 16: 14
سوره
نمل، آیه 22: 15
سوره
نمل، آیه 40: 16
سوره
نمل، آیه 48: 18
سوره
نمل، آیه 59: 18
سوره
نمل، آیه 61: 19
سوره
نمل، آیه 62: 20
سوره
نمل، آیه 82: 21
سوره
نمل، آیه 83: 22
سوره
نمل، آیه 89: 22
سوره
نمل، آیه 90: 24
سوره
نمل، آیه 93: 24
*سوره قصص: 26
سوره
قصص، آیه 4: 26
سوره
قصص، آیه 5: 27
سوره
قصص، آیه 6: 29
سوره
قصص، آیه 35: 30
سوره
قصص، آیه 41: 31
سوره
قصص، آیه 44: 32
سوره
قصص، آیه 46: 34
سوره
قصص، آیه 50: 35
سوره
قصص، آیه 51: 36
سوره
قصص، آیه 54: 36
سوره
قصص، آیه 56: 37
سوره
قصص، آیه 61: 38
سوره
قصص، آیه 68: 39
سوره
قصص، آیه 69: 40
سوره
قصص، آیه 85: 41
سوره
قصص، آیه 88: 42
*سوره عنکبوت: 43
سوره
عنکبوت، آیات 1 تا 3: 43
سوره
عنکبوت، آیات 4 تا 7: 45
سوره
عنکبوت، آیه 8: 47
سوره
عنکبوت، آیات 12 و 13: 48
سوره
عنکبوت، آیه 18: 49
سوره
عنکبوت، آیه 25: 50
سوره
عنکبوت، آیه 41: 51
سوره
عنکبوت، آیه 43: 51
سوره
عنکبوت، آیه 45: 53
سوره
عنکبوت، آیه 47: 54
سوره
عنکبوت، آیه 49: 55
سوره
عنکبوت، آیه 69: 56
*سوره روم: 58
سوره
روم، آیه 1و 2: 58
سوره
روم، آیه 19: 59
سوره
روم، آیه 22: 60
سوره
روم، آیه 27: 61
سوره
روم، آیه 30: 62
سوره
روم، آیه 38: 64
سوره
روم، آیه 56: 65
*سوره لقمان: 66
سوره
لقمان، آیه 14: 66
سوره
لقمان، آیه 20: 67
سوره
لقمان، آیه 22: 69
سوره
لقمان، آیه 27: 70
*سوره سجده: 72
سوره
سجده، آیه 17: 72
سوره
سجده، آیه 18: 73
سوره
سجده، آیه 19: 74
سوره
سجده، آیه 20: 75
سوره
سجده، آیه 21: 76
سوره
سجده، آیه 24: 77
سوره
سجده، آیات 27 تا 30: 78
*سوره احزاب: 80
سوره
احزاب، آیه 4: 80
سوره
احزاب، آیه 6: 82
سوره
احزاب، آیه 7: 83
سوره
احزاب، آیه 23: 84
سوره
احزاب، آیه 25: 85
سوره
احزاب، آیه 30: 86
سوره
احزاب، آیه 33: 87
سوره
احزاب، آیه 40: 88
سوره
احزاب، آیه 42: 89
سوره
احزاب، آیه 53: 90
سوره
احزاب، آیه 56: 92
سوره
احزاب، آیه 57: 93
سوره
احزاب، آیه 58: 94
سوره
احزاب، آیه 66: 95
سوره
احزاب، آیه 70: 96
سوره
احزاب، آیه 71: 97
سوره
احزاب، آیه 72: 98
*سوره سبأ: 100
سوره
سبأ، آیه 6: 100
سوره
سبأ، آیه 18: 101
سوره
سبأ، آیه 19: 104
سوره
سبأ، آیه 20: 105
سوره
سبأ، آیه 23: 106
سوره
سبأ، آیه 45: 106
سوره
سبأ، آیه 46: 107
سوره
سبأ، آیه 47: 108
سوره
سبأ، آیه 51: 109
*سوره فاطر: 111
سوره
فاطر، آیه 1: 111
سوره
فاطر، آیه 2: 112
سوره
فاطر، آیه 8: 113
سوره
فاطر، آیه 10: 114
سوره
فاطر، آیه 11: 114
سوره
فاطر، آیه 12: 115
سوره
فاطر، آیه 19: 116
سوره
فاطر، آیه 20: 117
سوره
فاطر، آیه 21: 117
سوره
فاطر، آیه 22: 118
سوره
فاطر، آیه 28: 118
سوره
فاطر، آیه 32: 119
سوره
فاطر، آیه 34: 120
سوره
فاطر، آیه 36: 121
سوره
فاطر، آیه 37: 122
سوره
فاطر، آیه 41: 123
*سوره یس: 125
سوره
یس، آیه 2: 125
سوره
یس، آیات 7و 8: 126
سوره
یس، آیه 9: 127
سوره
یس، آیه 10: 127
سوره
یس، آیه 11: 128
سوره
یس، آیه 12: 128
سوره
یس، آیه 20: 129
سوره
یس، آیه 37: 130
*سوره صافات: 132
سوره
صافات، آیه 11: 132
سوره
صافات، آیات 22 تا 24: 133
سوره
صافات، آیه 24: 134
سوره
صافات، آیه 34: 135
سوره
صافات، آیه 37: 136
سوره
صافات، آیه 83: 137
سوره
صافات، آیه 88: 139
سوره
صافات، آیه 102: 139
سوره
صافات، آیه 107: 140
سوره
صافات، آیه 130: 142
سوره
صافات، آیات 139 تا 144: 143
سوره
صافات، آیه 164: 145
سوره
صافات، آیات 165 و 166: 146
*سوره
ص: 148
سوره
ص، آیه 20: 148
سوره
ص، آیه 28: 149
سوره
ص، آیه 29: 150
سوره
ص، آیه 35: 150
سوره
ص، آیه 39: 151
سوره
ص، آیه 41: 152
سوره
ص، آیات 55 تا 64: 153
سوره
ص، آیات 67 و 68: 155
سوره
ص، آیات 79 تا 81: 156
سوره
ص، آیه 86: 157
سوره
ص، آیه 87: 158
سوره
ص، آیه 88: 159
*سوره زمر: 160
سوره
زمر، آیه 7: 160
سوره
زمر، آیه 9: 161
سوره
زمر، آیه 15: 162
سوره
زمر، آیه 18: 163
سوره
زمر، آیه 20: 164
سوره
زمر، آیه 22: 165
سوره
زمر، آیه 29: 166
سوره
زمر، آیه 31: 167
سوره
زمر، آیه 32: 167
سوره
زمر، آیه 33: 168
سوره
زمر، آیه 36: 169
سوره
زمر، آیه 45: 170
سوره
زمر، آیه 53: 171
سوره
زمر، آیه 56: 172
سوره
زمر، آیه 57: 173
سوره
زمر، آیه 59: 173
سوره
زمر، آیه 60: 174
سوره
زمر، آیه 65: 175
سوره
زمر، آیه 69: 176
سوره
زمر، آیه 71: 177
سوره
زمر، آیه 73: 178
سوره
زمر، آیه 75: 180
*سوره غافر: 182
سوره
غافر، آیه 4: 182
سوره
غافر، آیات 7 تا 10: 183
سوره
غافر، آیه 11: 186
سوره
غافر، آیه 13: 187
سوره
غافر، آیه 15: 188
سوره
غافر، آیه 51: 189
سوره
غافر، آیه 60: 189
سوره
غافر، آیه 65: 190
سوره
غافر، آیات 73 و 74: 191
سوره
غافر، آیه 81: 192
*سوره فصلت: 194
سوره
فصلت، آیات 1 و 2: 194
سوره
فصلت، آیات 4 و 5: 195
سوره
فصلت، آیه 7: 196
سوره
فصلت، آیه 12: 198
سوره
فصلت، آیه 15: 199
سوره
فصلت، آیه 16: 200
سوره
فصلت، آیه 20: 200
سوره
فصلت، آیه 30: 202
سوره
فصلت، آیه 31: 202
سوره
فصلت، آیه 33: 203
سوره
فصلت، آیه 34: 204
سوره
فصلت، آیه 40: 205
سوره
فصلت، آیه 45: 205
سوره
فصلت، آیه 53: 206
*سوره شوری: 208
سوره
شوری، آیات 1 و 2: 208
سوره
شوری، آیه 7: 209
سوره
شوری، آیه 8: 210
سوره
شوری، آیات 9 و 10: 211
سوره
شوری، آیه 13: 213
سوره
شوری، آیه 14: 215
سوره
شوری، آیه 15: 216
سوره
شوری، آیه 17: 217
سوره
شوری، آیه 19: 218
سوره
شوری، آیه 20: 218
سوره
شوری، آیه 21: 219
سوره
شوری، آیه 22: 220
سوره
شوری، آیه 23: 221
سوره
شوری، آیه 24: 223
سوره
شوری، آیه 28: 224
سوره
شوری، آیه 30: 225
سوره
شوری، آیه 38: 226
سوره
شوری، آیه 41: 227
سوره
شوری، آیه 43: 227
سوره
شوری، آیات 45 و 46: 228
سوره
شوری، آیه 51: 230
سوره
شوری، آیات 52 و 53: 231
*سوره زخرف: 234
سوره
زخرف، آیه 2: 234
سوره
زخرف، آیه 4: 235
سوره
زخرف، آیه 19: 235
سوره
زخرف، آیه 28: 236
سوره
زخرف، آیه 39: 237
سوره
زخرف، آیه 41: 238
سوره
زخرف، آیه 43: 239
سوره
زخرف، آیه 44: 240
سوره
زخرف، آیه 45: 241
سوره
زخرف، آیه 48: 242
سوره
زخرف، آیات 57 تا 62: 244
سوره
زخرف، آیه 63: 248
سوره
زخرف، آیه 66: 250
سوره
زخرف، آیه 67: 250
سوره
زخرف، آیه 69: 251
سوره
زخرف، آیه 74: 251
سوره
زخرف، آیه 75: 252
سوره
زخرف، آیه 76: 253
سوره
زخرف، آیه 78: 253
سوره
زخرف، آیه 79 و 80: 254
سوره
زخرف، آیه 89: 256
*سوره دخان: 258
سوره
دخان، آیه 2: 258
سوره
دخان، آیه 3: 259
سوره
دخان، آیه 4: 259
سوره
دخان، آیه 8: 260
سوره
دخان، آیه 28: 261
سوره
دخان، آیه 29: 262
سوره
دخان، آیه 32: 263
سوره
دخان، آیات 40 تا 42: 264
سوره
دخان، آیات 51 تا 57: 265
*سوره جاثیه: 269
سوره
جاثیه، آیه 14: 269
سوره
جاثیه، آیه 21: 270
سوره
جاثیه، آیه 23: 271
سوره
جاثیه، آیه 29: 272
سوره
جاثیه، آیه 35: 273
*سوره احقاف: 275
سوره
احقاف، آیه 4: 275
سوره
احقاف، آیه 10: 276
سوره
احقاف، آیه 13: 277
سوره
احقاف، آیه 15: 278
سوره
احقاف، آیه 20: 279
*سوره محمد: 281
سوره
محمد، آیه 1: 281
سوره
محمد، آیه 2: 282
سوره
محمد، آیه 3: 283
سوره
محمد، آیه 7: 283
سوره
محمد، آیه 9: 284
سوره
محمد، آیه 10: 286
سوره
محمد، آیه 11: 287
سوره
محمد، آیه 12: 287
سوره
محمد، آیه 14: 288
سوره
محمد، آیه 16: 289
سوره
محمد، آیه 22: 290
سوره
محمد، آیه 25: 291
سوره
محمد، آیه 26: 292
سوره
محمد، آیه 28: 292
سوره
محمد، آیه 29: 293
سوره
محمد، آیه 30: 294
سوره
محمد، آیه 32: 295
سوره
محمد، آیه 38: 296
*سوره فتح: 298
سوره
فتح، آیه 2: 298
سوره
فتح، آیه 18: 299
سوره
فتح، آیه 25: 300
سوره
فتح، آیه 26: 301
سوره
فتح، آیه 28: 303
سوره
فتح، آیه 29: 304
*سوره حجرات: 306
سوره
حجرات، آیه 3: 306
سوره
حجرات، آیه 4: 307
سوره
حجرات، آیه 7: 308
سوره
حجرات، آیه 9: 308
سوره
حجرات، آیه 10: 309
سوره
حجرات، آیه 13: 310
سوره
حجرات، آیه 14: 311
سوره
حجرات، آیه 15: 312
*سوره ق: 314
سوره
ق، آیه 16: 314
سوره
ق، آیه 21: 315
سوره
ق، آیه 24: 315
سوره
ق، آیه 29: 316
سوره
ق، آیه 37: 317
سوره
ق، آیه 42: 318
*سوره ذاریات: 319
سوره
ذاریات، آیه 5: 319
سوره
ذاریات، آیه 6: 320
سوره
ذاریات، آیه 7: 320
سوره
ذاریات، آیات 8 و 9: 321
سوره
ذاریات، آیه 23: 322
سوره
ذاریات، آیات 35 و 36: 323
سوره
ذاریات، آیات 59 و 60: 324
*سوره طور: 326
سوره
طور، آیه 4: 326
سوره
طور، آیه 17: 327
سوره
طور، آیه 21: 328
سوره
طور، آیه 33: 329
سوره
طور، آیه 34: 330
*سوره نجم: 332
سوره
نجم، آیات 1 تا 5: 332
سوره
نجم، آیه 8: 335
سوره
نجم، آیه 9: 336
سوره
نجم، آیه 10: 337
سوره
نجم، آیه 12: 339
سوره
نجم، آیات 13 تا 15: 340
سوره
نجم، آیه 19: 343
سوره
نجم، آیه 23: 344
سوره
نجم، آیه 43: 345
*سوره قمر: 346
سوره
قمر، آیه 1: 346
سوره
قمر، آیه 29: 347
سوره
قمر، آیه 36: 348
سوره
قمر، آیات 41 و 42: 348
سوره
قمر، آیات 54 و 55: 349
سوره نمل، آیه 15:
"وَ لَقَدْ آتَیْنا داوُدَ وَ سُلَیْمانَ عِلْماً وَ قالَا الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي فَضَّلَنا عَلى کَثِیرٍ مِنْ عِبادِهِ الْمُؤْمِنِینَ "
"و ما به داوود و سلیمان، دانشى عظیم دادیم و آنان گفتند: «ستایش مخصوص خداوندى است که ما را بر بسیارى از بندگان مؤمنش برترى بخشید»."
احادیث:
السلام) بر تن و انگشتر سلیمان (علیه السلام) در دست و عصای موسی (علیه السلام) بر کف دارد».(1)
"وَ وَرِثَ سُلَیْمانُ داوُدَ وَ قالَ یا أَیُّهَا النّاسُ عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّیْرِ وَ أُوتِینا مِنْ کُلِّ شَيْءٍ إِنَّ هذا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِینُ "
"و سلیمان وارث داود شد و گفت: «اى مردم! زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده و از هرچیز به ما عطا گردیده به یقین، این فضیلت آشکارى است»."
احادیث:
امروز خود را درخواست کردند». و سپس فرمود: «ای اباحمزه (رحمة الله علیه)! زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده و از هرچیز به ما عطا گردیده است».(1)
"فَمَکَثَ غَیْرَ بَعِیدٍ فَقالَ أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِهِ وَ جِئْتُکَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ یَقِینٍ "
"چندان درنگ نکرد [که هُدهُد آمد و] گفت: «من بر چیزى آگاهى یافتم که تو بر آن آگاهى نیافتى؛ من از سرزمین «سبا» خبرى قطعى براى تو آوردهام."
احادیث:
حضـرت موسـی بن جعفر علیه السـلام: از حماد بن ابراهیم روایت شـده گفت: خدمت حضـرت موسـی بن جعفر علیه السـلام عرض کردم: قربـانت گردم! آیـا پیغمبر اکرم صـلی الله علیه و آله از پیغمبران گذشـته ارث برده انـد یا خیر؟ فرمود: بله. از زمان آدم تا بعثت جـد بزرگوارم پیغمبر اکرم صـلی الله علیه و آله خداونـد پیغمبري مبعوث نکرد مگر آنکه محمـد صـلی الله علیه و آله دانـاتر از تمام آنها بود.گفتم: عیسی بن مریم مرده زنده می کرد و سلیمان سخن
پرندگان را می دانست آیا پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله هم قدرت بر آن امور را داشت؟ فرمود: سلیمان چون هدهد را در میان مرغان ندیـد در غضب شـده و گفت "لاعـذبنه عـذابا شدیدا او لاذبحنه او لیأتینی بسـلطان مبین" زیرا خداونـد علمی به هدهد عطا کرده بود که سـلیمان فاقد آن بود هدهد از فراز آسمان و زیر ابر و هوا به وجود آب در روي زمین واقف می شد و موکب سـلیمان را به محلی که آب بود راهنمـائی می کرد و بـا آنکه جن و انس و شـیاطین و باد در تحت امر و فرمان سـلیمان بودند ولی هیچکدام این علم هدهد را نداشـتند. خداوند در قرآن کریم نیز می فرماید "و لو ان قرآنا سـیرت به الجبال او قطعت به الارض او کلم به الموتی" و ما ائمه که وارث علم پیغمبر صـلی الله علیه و آله و قرآن هستیم گذشـته و آینده این جهان و علوم اولین و آخرین را دارا هستیم و به اذن خـدا بر تمام اسـرار گیتی واقف می باشـیم. زیرا خداونـد می فرماید "و ما من غائبه فی السـماء و الارض الا فی کتاب" یعنی هیـچ چیز مخفی و پنهـانی در زمین و آسـمان نیست مگر آنکه تمام آنها در کتاب مبین و قرآن کریم موجود است، سـپس می فرمایـد: "ثم اورثنا الکتاب الذین اصـطفینا من عبادنا" و ما آن بنـدگان برگزیده هستیم که خداوند از میان بندگانش اختیار فرموده و کتابی که در آن تمام چیزها ذکر شده نزد ما می باشد.(1)
"قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْکِتابِ أَنَا آتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَنْ یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ فَلَمّا رَآهُ مُسْتَقِرّاً عِنْدَهُ قالَ هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِیَبْلُوَنِي أَ أَشْکُرُ أَمْ أَکْفُرُ وَ مَنْ شَکَرَ فَإِنَّما یَشْکُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌ کَرِیمٌ "
1) . الکافی: ج 1ص.226 .
"[امّا] کسى که دانشى از کتاب (آسمانى) داشت گفت: «من پیش از آنکه چشمبرهمزنى، آن را نزد تو خواهم آورد»! و هنگامىکه [سلیمان] آن (تخت) را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: «این از فضل پروردگار من است، تا مرا آزمایشکند که آیا شُکر او را بهجا مىآورم یا کفران مىکنم؟! و هرکس شکرکند، به نفع خود شکر مىکند؛ و هرکس کفران نماید [به خودش زیان رسانده] چراکه پروردگار من، بىنیاز و بخشنده است»."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام):" قَالَ الَّذِی عِندَهُ عِلْمٌ مِّنَ الْکِتَابِ أَنَا آتِیکَ بِهِ قَبْلَ أَن یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ"، انگشتان دست خود را از هم باز کرد و بر سینهی خویش نهاد و فرمود: «به خدا سوگند! تمام عِلم کتاب نزد ماست».(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابوسعید خدری گوید: از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دربارهی آیه:"الَّذِی عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْکِتابِ"، سؤال کردم. فرمود: «او وصیّ برادرم سلیمانبنداوود (علیه السلام) بود». گفتم: «ای رسول خدا! گفتار دیگر خدای عزّوجلّ: بگو: «کافی است که خداوند، و کسی که علم کتاب [و آگاهی بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند»!. (رعد/۴۳)»؟ فرمود: «مقصود از آن برادرم علیّبنابیطالب (علیه السلام) است».(2)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۶۴ / الکافی، ج۱، ص۲۲۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۱۸۱/ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۱۷۰/ بصایرالدرجات، ص۲۱۲/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۲۴۳ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۶۴ / بحار الأنوار، ج۳۵، ص۴۲۹/ الأمالی للصدوق، ص۵۶۴؛ «شانه» بدل «ثنایه»/ روضهًْ الواعظین، ج۱، ص۱۱۱/ البرهان/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۱۸۸.
"وَ کانَ فِي الْمَدِینَةِ تِسْعَةُ رَهْطٍ یُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَ لا یُصْلِحُونَ "
"و در آن شهر، نُه گروهک بودند که در زمین به فساد مىپرداختند و اصلاح نمىکردند."
احادیث:
رسول اکرم صـلی الله علیه و آله: شـقی ترین امت سـابق «قـدار بن سـالف» بود که شتر صالـح علیه السـلام را پی کرد، و شقی ترین این امت (عبدالرحمن ابن ملجم) قاتل حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام می باشد.
تفسیر رازي: ج 14ص.163.
"قُلِ الْحَمْدُ لِلّهِ وَ سَلامٌ عَلى عِبادِهِ الَّذِینَ اصْطَفى آللهُ خَیْرٌ أَمّا یُشْرِکُونَ "
"بگو: «ستایش مخصوص خداست و سلام بر بندگان برگزیدهاش»! آیا خداوند بهتر است یا بتهایىکه همتاى او قرار مىدهند؟!"
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): از انس روایت است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «خداوند گروهی را آفرید که نه از اولاد آدم (علیه السلام) و نه از فرزندان ابلیساند و همیشه دشمنان علی (علیه السلام) را لعن میکنند»! «اصحاب پرسیدند آنها کیستند»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «آنها پرندگانی هستند که قنبره نام دارند و به هنگام سحر بر شاخهی
درختان ندا میکنند؛ لعنت خدا بر دشمنان علیّبنابیطالب (علیه السلام) باد! سپس بر آن حضرت (علیه السلام) درود فرستاده و میگویند: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ وَ سَلامٌ عَلی عِبادِهِ الَّذِینَ اصْطَفی».(1)
"أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَراراً وَ جَعَلَ خِلالَها أَنْهاراً وَ جَعَلَ لَها رَواسِيَ وَ جَعَلَ بَیْنَ الْبَحْرَیْنِ حاجِزاً أَ إِلهٌ مَعَ اللهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا یَعْلَمُونَ "
"یا کسىکه زمین را مستقرّ و آرام قرار داد و میان آن نهرهایى روان ساخت و براى آن کوههاى ثابت و استوار ایجاد کرد و میان دو دریا مانعى قرار داد [تا آب شور و شیرین با هم مخلوط نشود؛ بااینحال] آیا معبودى با خداست؟! [چنین نیست] بلکه بیشتر آنان نمىدانند [و جاهلند]."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۸۴ / کشف الیقین، ص۴۲۹ .
بر خدا و حلم خدا دربارهی آنها در شگفت ماندم». پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دست به صورتش کشیده و به وی آفرین گفته سپس فرمود: «ای علی، بر تو بشارت باد! هیچ مؤمنی با تو دشمنی نمیکند و هیچ منافقی تو را دوست نخواهد داشت، و اگر تو نبودی حزب خدا و حزب رسولش شناخته نمیشدند.(1)
"أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ وَ یَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللهِ قَلِیلاً ما تَذَکَّرُونَ "
"یا کسى که [دعاى] مضطر را هنگامىکه او را بخواند اجابت مىکند و ناراحتى [او] را برطرف مىسازد و شما را خلفاى زمین قرار مىدهد؛ آیا معبودى با خداست؟! کمتر متذکّرمىشوید."
احادیث:
حضـرت صـادق علیه السـلام: صالـح بن عقبه از حضـرت صـادق علیه السـلام روایت کرده که فرمـود: این آیه دربـاره حضـرت حجت، قـائم آل محمـد علیه السـلام نازل شـده که چون در مقام ابراهیم در مسـجد الحرام دو رکعت نماز گزارد و دست به دعا بردارد، خداونـد دعایش را اجابت فرموده امر به ظهورش می دهد و او را خلیفه روي زمین می کند.(2)
"وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النّاسَ کانُوا بِآیاتِنا لا یُوقِنُونَ "
"و هنگامىکه فرمان عذاب آنها فرا رسد [و در آستانهی رستاخیز قرار گیرند]، جنبندهاى را از زمین براى آنها خارج مىکنیم که با آنان سخن مىگوید که مردم به آیات ما ایمان نمىآوردند."
احادیث:
امام رضا (علیه السلام): "أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ". منظور از دابة الارض، علی (علیه السلام) است.(1)
امام باقر (علیه السلام): ابوبصیر گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: «مردم درباره آیه: "وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ" چه میگویند»؟ پس فرمود: «منظور از جنبنده، امیرالمؤمنین (علیه السلام) است».(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): خداوند در شب إسرا به پیامبر (صلی الله علیه و آله) وحی کرد: ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! اوّلین امامی که میثاق خود را دریافت نمود، علی (علیه السلام) بود. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! علی (علیه السلام) آخرین امامی است که او را قبض روح میکنم و دابّهای که با مردم سخن میگوید، اوست.(3)
"وَ یَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً مِمَّنْ یُکَذِّبُ بِآیاتِنا فَهُمْ یُوزَعُونَ "
"[به خاطر آور] روزى را که ما از هر امّتى، گروهى را از کسانى که آیات ما را تکذیب مىکردند محشور مىکنیم و آنها را نگه مىداریم تا به یکدیگر ملحق شوند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): نخستین کسی که قبرش میشکافد و زنده شده و به دنیا بازمیگردد حسینبنعلی (علیه السلام) است و این رجعت عمومی نیست [که تمام مردگان زنده شده سر از قبر درآورند] بلکه افراد خاصّی به دنیا برمیگردند که یا مؤمن خالص و یا مشرک محض باشند.(1)
"مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْها وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُونَ "
"کسانىکه کار نیکى انجام دهند پاداشى بهتر از آن خواهند داشت؛ و آنان از وحشت آن روز درامانند."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۱۱۰ / مختصر البصایر، ص۱۰۷ .
احادیث:
امام علی (علیه السلام): امام باقر (علیه السلام) فرمود: ابوعبدالله جَدلی بر امیرالمؤمنین (علیه السلام) وارد گشت، امام (علیه السلام) فرمود: «ای اباعبدالله! دوست داری دربارهی آیه: مَن جَاء بِالحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِّنْهَا وَ هُم مِّن فَزَعٍ یَوْمَئِذٍ آمِنُونَ* وَ مَن جَاء بِالسَّیِّئَةِ فَکُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ تو را آگاه کنم»؟ عرض کرد: «بلی! ای امیرالمؤمنین (علیه السلام) فدایت شوم»! فرمود: «حسنه، شناخت ولایت و محبّت به ما اهل بیت (علیهم السلام) است و سیِّئه، انکار ولایت و کینهورزیدن نسبت به ما اهل بیت (علیهم السلام) است» سپس این آیه را قرائت نمود.(1)
امام باقر (علیه السلام): جابر نقل میکند که امام باقر (علیه السلام) در مورد آیه: و هرکس کار نیکی انجام دهد، بر نیکیاش میافزاییم. (شوری/۲۳)، فرمود: «هرکس اوصیاء آل محمّد (صلی الله علیه و آله) را دوست بدارد و از سنّت آنها پیروی کند، این دوستی موجب افزایش ولایت سایر پیامبران و اوصیاء (علیهم السلام) گذشته تا به آدم (علیه السلام) میشود، همین است معنی آیه: مَنْ جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَهُ خَیْرٌ مِنْها که موجب دخول بهشت میشود. خداوند در این آیه میفرماید: بگو: «هر اجر و پاداشی از شما خواستهام برای خود شماست». (سبأ/۴۷) که موجب هدایت و نجات شما از عذاب خدا در روز قیامت میشود».(2)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۱۲۲/ الکافی، ج۱، ص۱۸۵/ بحار الأنوار، ج۷، ص۳۰۴/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۵۴۸/ العمدهًْ، ص۷۵/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۲۴/ کشف الیقین، ص۴۰۱؛ «دخل ابوعبدالله ... اخبرک» محذوف/ المناقب، ج۳، ص۱۰۰ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۱۲۲ / الکافی، ج۸، ص۳۷۹/ بحار الأنوار، ج۲۳، ص۲۵۲/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۳۲ .
"وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیِّئَةِ فَکُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلّا ما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ "
"آنها که کار بدى انجام دهند، به صورت در آتش افکنده مىشوند؛ آیا جزایى جز آنچه عمل مىکردید خواهید داشت؟!"
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): جابر (رحمة الله علیه) گوید: پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «ای علی (علیه السلام)! اگر اُمّت من آنقدر روزه بگیرند که شبیه میخ شوند و آنقدر نماز بخوانند که قامتشان چون کمان خمیده شود، امّا کینهی تو را به دل داشته باشند، خداوند حتماً آنان را با صورت در آتش خواهد افکند».(1)
"وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّهِ سَیُرِیکُمْ آیاتِهِ فَتَعْرِفُونَها وَ ما رَبُّکَ بِغافِلٍ عَمّا تَعْمَلُونَ "
"بگو: «ستایش مخصوص خداست، بهزودى نشانههایش را به شما نشان مىدهد تا آن را بشناسید و پروردگار تو از آنچه انجام مىدهید غافل نیست»."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۱۳۰ / شواهد التنزیل؛ ج۱، ص۵۵۰ .
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "سَیُرِیکُمْ آیاتِهِ فَتَعْرِفُونَها"؛ منظور از «آیات»، امیرالمؤمنین و امامان (علیهم السلام) هستند. هنگامیکه امیرالمؤمنین (علیه السلام) و ائمّهی طاهرین (علیهم السلام) به دنیا رجعت نمودند، دشمنانی که آنها را میبینند، آنان را میشناسند. دلیل بر اینکه این آیات ائمّه (علیهم السلام) میباشند، کلام امیرالمؤمنین (علیه السلام) است که فرمود: «برای خدا آیتی بزرگتر از من نیست». پس وقتیکه آن ذوات مقدّسه به دنیا برگشتند دشمنان آنها، آنان را میشناسند».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۱۳۲ / القمی، ج۲، ص۱۳۲/ بحار الأنوار، ج۵۳، ص۵۳ .
"إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَها شِيَعاً يَسْتَضْعِفُ طائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ وَ يَسْتَحْيِي نِساءَهُمْ إِنَّهُ كانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ "
"فرعون در زمين برترى جويى كرد، و اهل آن را به گروههاى مختلفى تقسيم نمود؛ گروهى از آنها را به ضعف و ناتوانى مىكشاند، پسرانشان را سر مىبريد و زنانشان را [براى كنيزى و خدمت] زنده نگه مىداشت؛ او به يقين از تبهكاران بود."
احادیث:
امام سجاد (علیه السلام): از امام صادق (علیه السلام) روایت است: منهالبنعمر با علیّبنالحسین (علیه السلام) روبهرو شد و به ایشان عرض کرد: «ای فرزند رسولخدا (صلی الله علیه و آله) چگونه شب را به صبح رساندی»؟! فرمود: «وای بر تو! هنوز نفهمیدهای که ما چگونه شب را به
صبح میرسانیم؟! ما در میان قوم خود به بنیاسرائیل در میان آل فرعون میمانیم، فرزندانمان را سر میبرند، به زنانمان بیحرمتی میشود، کار به جاییرسیده که به بهترین خلق خدا بعد از رسولخدا (صلی الله علیه و آله) (علی (علیه السلام)) بر بالای منبرها دشنام داده میشود. اکنون به دشمن ما ثروت و شرافت داده میشود و آنان که ما را دوست میدارند، حقیرشده و حقّشان کاستییافته و مؤمنان نیز وضعی مشابه همین را دارند. هم اکنون غیرعرب این حقّ را برای عرب میشناسد که محمّد (صلی الله علیه و آله) از آنان است و اعراب نیز این حق را برای قریش میدانند که محمد (صلی الله علیه و آله) از آنان است و قریش بر عرب فخر میفروشد که محمّد (صلی الله علیه و آله) از ماست و عرب بر غیرعرب فخر میفروشد که محمّد (صلی الله علیه و آله) از آنان است، ولی با همهی این احوال کسی نمیداند که حقّ ما چیست و کجاست [و گویا فراموش کردهاند که ما اهل بیت پیامبریم]؟ بلی ای منهال! روزگار ما چنین است».(1)
"وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ "
"ما اراده كردهايم تا بر مستضعفان زمين نعمت بخشيم و آنان را پيشوايان و وارثان روى زمين قراردهيم."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۱۳۶ / بحار الأنوار، ج۴۵، ص۸۴ .
امام علی (علیه السلام): امام علی (علیه السلام) فرمود: این آیه: "وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ" برای ما و دربارهی ماست.(1)
امام صادق (علیه السلام): در حضور امام صادق (علیه السلام) آیه: "وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ" خوانده شد؛ اشک از دیدگان حضرت (علیه السلام) جاری گشت و فرمود: «به خدا قسم آنها که در زمین تضعیف شدهاند، ما اهلبیت پیغمبر (صلی الله علیه و آله) هستیم».(2)
امام علی (علیه السلام): وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ؛ آنان که در زمین ضعیف گشتهاند آل پیغمبر (صلی الله علیه و آله) هستند که خداوند پس از تلاش همهی ائمّه (علیهم السلام)، مهدیِ آنها را برمیانگیزد تا آنان را عزیز و دشمنانشان را ذلیل گرداند».(3)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): خدای علیم قبل از انعقاد نطفه امام حسین (علیه السلام) رسول (صلی الله علیه و آله) خود را به وجود حسین (علیه السلام) و اینکه مقام امامت تا روز قیامت نصیب فرزندان وی خواهد شد، بشارت و مژده داده بود. آنگاه آن حضرت (صلی الله علیه و آله) را از آن مصائبی که به حسین (علیه السلام) و فرزندانش (علیهم السلام) خواهد رسید، آگاه نموده بود. [و اینکه] مقام امامت را در عوض آن مصائب به فرزندانش خواهد داد. خداوند به پیغمبر (صلی الله علیه و آله) خود خبر داده بود که حسین (علیه السلام) کُشته خواهد شد.
سپس خدا او را به دنیا بازمیگرداند و وی را یاری میکند تا دشمنان خود را به قتل برساند و زمین را ملک او خواهد کرد. و این است منظور این آیه که میفرماید: وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ.(1)
"وَ نُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الأَرْضِ وَ نُرِيَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما كانُوا يَحْذَرُونَ "
"و حكومتشان را در زمين استوار سازيم؛ و به فرعون و هامان و لشكريانشان، آنچه را از سوى آنها (بنى اسرائيل) بيم داشتند نشان دهيم."
احادیث:
حضـرت زین العابدین علیه السـلام: قسم به آن خدایی که حضـرت محمد صلی الله علیه و آله را به حق به عنوان بشارت دهنده و آگاه کننده به سوي مردم مبعوث نمود، به درستی که نیکوکاران از ما که اهل بیتیم و شیعیان ایشان، به منزله موسی و شیعیان اویند، و دشـمنان ما و اتباع آنها به مثابه فرعون و اتباع او هسـتند. و خداوند به پیغمبر خود اطلاع داد که هرچه در مورد موسـی و اصـحابش از جانب فرعونیان ماننـد قتل و ظلم پیش آمد بر اهل بیتش علیهم
السـلام وارد آید، پس بشارت داد به آن حضـرت که ایشـان را خلفاء در زمین و ائمه بر امت، قرار دهـد و ایشان و دشـمنان را به دنیا باز می گردانـد تا آنها از دشـمنان دادخواهی کنند.(1)
"قالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَ نَجْعَلُ لَكُما سُلْطاناً فَلايَصِلُونَ إِلَيْكُما بِآياتِنا أَنْتُما وَ مَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغالِبُونَ "
"فرمود: «بزودى بازوان تو را بوسيله برادرت محكم [و نيرومند] مىكنيم، وبراى شما سلطه و برترى قرار مىدهيم؛ و آنها به بركت معجزات ما، بر شما دست نمىيابند؛ شما و پيروانتان پيروزيد.»"
احادیث:
"وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النّارِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ لايُنْصَرُونَ "
"و آنان( فرعونيان) را پيشوايانى قرار داديم كه به آتش [دوزخ] دعوت مىكنند؛ و روز رستاخيز يارى نخواهند شد."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): پیشوایان نیکوکار قریش امام نیکوکاران آنها هستند و پیشوایان ستمگر قریش، رهبر تبهکاران آنها. بعد این آیه را خواند: وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ.(1)
امام صادق (علیه السلام): در دنیا پیوسته دو امام و رهبر وجود دارد؛ نیکوکار و تبهکار. امام نیکوکار کسی است که این آیه میفرماید: و آنان را پیشوایانی که به سوی امر ما میخوانند قراردادیم (نه به امر مردم) (انبیاء/۷۳)؛ امّا این آیه اشاره به پیشوای تبهکار است: وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ.(2)
امام حسین (علیه السلام): در کتاب تاریخ از ریّاشی نقل شده است: ... یزیدبنمهاجرکندی که از یاران امام حسین (علیه السلام) بود نظری به فرستاده ابنزیاد که دستور او برای آغاز جنگ و سخت گرفتن برحسین (علیه السلام) را آورده بود، کرد و او را شناخت و به او گفت:
«مادرت در عزایت گریان شود! این چه نامهای است که آوردهای»!؟ وی گفت: «من نسبت به امام خود [یعنی یزید و ابنزیاد] اطاعت و به بیعت خود وفا کردم». ابنمهاجر به او گفت: «بلکه تو معصیت خدا را کردی و اطاعت یزید را برای هلاکت خود انجام دادی! تو خود را ننگین و دچار آتش کردی! امام تو بد امامی است چنانکه خدای علیم میفرماید: وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ؛ امام تو از این قبیل امامها است.»(1)
"وَ ما كُنْتَ بِجانِبِ الْغَرْبِيِّ إِذْ قَضَيْنا إِلى مُوسَى الْأَمْرَ وَ ما كُنْتَ مِنَ الشّاهِدِينَ "
"تو در جانب غربى نبودى هنگامى كه ما فرمان[نبوّت] را به موسى داديم؛ و تو از شاهدان نبودى [در آن هنگام كه معجزات را در اختيار موسى گذارديم]."
احادیث:
امـام رضـا علیه السـلام: چون بر موسـی فضل پیغمبر آخر الزمان و آل او علیهم السـلام ظاهر شـد از حق سـبحانه و تعالی پرسـید که آیـا در میـان امت پیغمبران افضل از امت من که معزز به نعمتهاي بسـیار شدنـد ماننـد سایبان شـدن ابر و نزول من و سلوي و... است؟ خداونـد فرمود: امت پیغمبر آخر الزمـان صـلی الله علیه و آله افضـل از امت تو و از امم سـایر انبیاءانـد و چون اکنون هنگام ظهور آنها نیست، ولی اگر می خواهی یا موسی آواز آنها را به تو بشـنوانم. موسـی عرض کرد: آري می خواهم. پس حق تعالی خطاب کرد: یا امت محمـد! همه آنها از اصـلاب پدران و ارحام (رحم) مادران گفتند "لبیک اللهم لبیک لبیک لا شریک لک لبیک ان
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۲۱۸ .
الحمد والنعمه والملک لک لا شریک لک" حق تعالی این کلمه را که به زبان اجابت از امت بهترین کاینات صـلوات الله علیه و آله سر زده بود شعار حاجیان بیت الله گردانید و بعد از این خداونـد ندا به امت محمد صـلی الله علیه و آله کرده فرمود: حکم من بر شـما این است که رحمت من قبل از غضب من باشد و عفو من پیش از عقاب من. به تحقیق اجابت کردم قول شـما را پیش از آنکه مرا بخوانید و بخشـیدم بر شما قبل از آنکه از من درخواست کنید. هر که از شـما ملاقات کند با من به اقرار به وحدانیت من و به رسالت پیغمبر من محمد مصـطفی صـلی الله علیه و آله و به خلافت و وصـایت برادر او علی بن ابی طـالب علیه السـلام و ائمه معصومین علیهم السـلام که همه اولیـاء و برگزیـده و پاك بشـریت اند آنها را داخل گردانم در بهشت برین خود اگر چه گناه آنها مثل کف دریاها باشد و بعد از ظهور کوکبه نبوت محمدي صـلی الله علیه و آله ، حق تعالی او را مخاطب ساخته فرمود: اي محمد "و ما کنت بجانب الطور اذ نادینا" یعنی تو در طور سـینا حاضر نبودي آن وقتی که امت تو را ندا کردیم تا آنکه موسی آواز آنها را بشنود و فضل امت تو بر امت او ظاهر گردد پس شـکر کن و بگو: "الحمـد لله رب العالمین علی ما اختصـنی به من هذه الفضـیله" و امت خود را نیز بفرما که بگوینـد: "الحمـد لله رب العـالمین علی مـا اختصـنا به من هـذه الفضایـل". بر این فضـیلتی که مرا به آن مخصوص فرمودي. آن حضرت به امت خود فرمود بگویید: "الحمد لله رب العالمین" بر این فضیلتی که ما را به آن مختص نمود.(1)
1) . علل الشرایع: ج 1ص417؛ بحار الانوار: ج 13ص340.
"وَ ما كُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَيْنا وَ لكِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ "
"تو در كنار كوه طور نبودى زمانى كه ما [به موسى] ندا داديم؛ ولى اين رحمتى از سوى پروردگارت بود[كه اين اخبار را در اختيار تو نهاد] تا بوسيله آن قومى را بيم دهى كه پيش از تو هيچ بيم دهندهاى براى آنان نيامده بود؛ شايد متذكّر شوند."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): وقتی خداوند موسیبنعمران (علیه السلام) را مبعوث کرد و او را برگزید و دریا را برایش شکافت و بنیاسرائیل را نجات بخشید و به او تورات و الواح را داد، خود را دارای قرب و منزلت نزد خدا دید. عرض کرد: «پروردگارا! مرا چنان گرامی داشتهای که احدی را قبل از من این قدر گرامی نداشتهای». خداوند فرمود: «ای موسی! مگر نمیدانی که محمّد (صلی الله علیه و آله) در نزد من از تمام ملائکه و همهی خلق بهتر است»؟ موسی (علیه السلام) گفت: «خدایا اگر محمّد (صلی الله علیه و آله) نزد تو از تمام جهانیان گرامیتر است آیا در میان خاندان پیامبران گرامیتر از خاندان من وجود دارد». خدا فرمود: «موسی! مگر نمیدانی که برتری خاندان محمّد (صلی الله علیه و آله) بر تمام خاندان پیامبران مانند فضیلت محمّد (صلی الله علیه و آله) بر پیامبران است»؟ موسی (علیه السلام) گفت: «خدایا اگر خاندان محمّد (صلی الله علیه و آله) چنین هستند پس آیا میان امّتهای انبیاء برتر از امّت من هستند؟ درحالی که بر سر آنها سایه افکندی و بلدرچین و مرغ بریان بر آنها نازل کردی و دریا را بر آنها شکافتی» خداوند فرمود: «موسی (علیه السلام) نمیدانی که فضل امّت محمّد (صلی الله علیه و آله) بر
تمام امّتها مانند برتری من بر تمام مخلوقات است»؟ موسی (علیه السلام) گفت: «کاش آنها را میدیدم»... .(1)
"فَإِنْ لَمْ يَسْتَجيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ أَنَّما يَتَّبِعُونَ أَهْواءَهُمْ وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللهِ إِنَّ اللهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمينَ "
"اگر پيشنهاد تو را نپذيرند، بدان كه آنان تنها از هوسهاى خود پيروى مىكنند. و چه كسى گمراهتر است از آن كس كه پيروى هواى نفس خويش كرده و هيچ هدايت الهى را نپذيرفته؟! به يقين خداوند گروه ستمكاران را هدايت نمىكند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزه گوید: از امام باقر (علیه السلام) در مورد کلام خداوند متعال: "وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَیْرِ هُدیً مِنَ اللهِ"، پرسیدم. حضرت فرمود: «مقصود خداوند در این آیه کسی است که بدون تبعیّت از ائمّه هدی (علیهم السلام)، دینش را طبق نظر خودش قرار دهد».(2)
"وَ لَقَدْ وَصَّلْنا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ "
"ما آيات [قرآن] را يكى پس از ديگرى براى آنان آورديم شايد متذكّر شوند."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): عبداللهبنجندب گوید: از امام کاظم (علیه السلام) در مورد کلام خداوند:" وَلَقَدْ وَصَّلْنَا لَهُمُ الْقَوْلَ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ"؛ پرسیدم. فرمود: منظور آمدن یک امام پس از امام دیگر است.(1)
"أُولئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِما صَبَرُوا وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ "
"آنها كسانى هستند كه به خاطر شكيباييشان، پاداششان را دوبار دريافت مىدارند؛ و بهوسيلهی نيكيها بديها را دفع مىكنند؛ و از آنچه به آنان روزى داده ايم انفاق مىنمايند؛"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۲۳۰ / الکافی، ج۱، ص۴۱۵/ المناقب، ج۳، ص۹۶/ بحار الأنوار، ج۲۳، ص۳۰/ الأمالی للطوسی، ص۲۹۴ .
"إِنَّكَ لا تَهْدي مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللهَ يَهْدي مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدينَ "
"تو نمىتوانى هركس را كه دوست دارى هدايتكنى؛ ولى خداوند هركس را بخواهد [و شايسته باشد] هدايت مىكند؛ و او به هدايت شوندگان آگاهتر است"
احادیث:
امام علی (علیه السلام): امام سجّاد (علیه السلام) از پدرش از امام علی (علیه السلام) نقل کرده است: روزی امیرالمؤمنین (علیه السلام) در محوّطهای نشسته بود و مردم پیرامون او جمع شده بودند. پس یکی از آنان برخاسته و گفت: یاامیرالمؤمنین، با این منزلتی که خدا به شما عنایت فرمود، چگونه پدرت در جهنّم عذاب میشود؟ فرمود: «ساکت شو که خدا دهانت را خرد کند! قسم به آنکه محمّد (صلی الله علیه و آله) را به حق برانگیخت اگر پدرم شفاعت تمام گناهکاران روی زمین را بکند، خداوند شفاعتش را میپذیرد؛ پدرم در جهنّم شکنجه شود و پسرش تقسیم کنندهی بهشت و جهنم باشد؟! سوگند به خدایی که محمّد (صلی الله علیه و آله) را به حق فرستاد نور پدرم ابوطالب نورهای همهی خلایق را جز پنج تن، خاموش میکند. و آن پنج نور، نور محمّد (صلی الله علیه و آله)، نور فاطمه (سلام الله علیها)، نور حسن (علیه السلام)، نور
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۲۳۲ / بحار الأنوار، ج۲۴، ص۲۱۶/ القمی، ج۲، ص۱۴۱؛ «هم» محذوف .
حسین (علیه السلام)، و نور امامان از فرزندانش است و خداوند او را دو هزار سال پیش از خلق آدم خلق کرده است».(1)
"أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقيهِ كَمَنْ مَتَّعْناهُ مَتاعَ الْحَياةِ الدُّنْيا ثُمَّ هُوَ يَوْمَ الْقِيامَةِ مِنَ الْمُحْضَرينَ "
"آيا كسى كه به او وعده نيكو دادهايم و به آن خواهد رسيد، همانند كسى است كه [فقط] متاع زندگى دنيا به او داده ايم سپس روز قيامت [براى حساب و جزا] از احضارشدگان خواهد بود؟!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقِیهِ؛ یعنی آیا کسی که وعدهی نیکو به او دادهایم [و او به آن خواهد رسید] منظور آیه، علی (علیه السلام) است.(2)
امام صادق (علیه السلام): امام صادق (علیه السلام) درباره آیه: أَفَمَن وَعَدْنَاهُ وَعْدًا حَسَنًا فَهُوَ لَاقِیهِ؛ فرمود: مخاطب این آیه؛ علیبنابیطالب (علیه السلام) است که خداوند به وی وعده داد که انتقام او را از دشمنانش در دنیا بگیرد و بهشت را به او و دوستدارانش در آخرت وعده نمود.(3)
"وَرَبُّكَ يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ يَخْتارُ ما كانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ سُبْحانَ اللهِ وَ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ "
"پروردگار تو هرچه بخواهد مىآفريند، و هر چه بخواهد برمىگزيند؛ آنان [در برابر او] اختيارى ندارند؛ منزّه است خداوند، و برتر است از آنچه همتاى او قرار مىدهند!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "یَخْلُقُ ما یَشاءُ وَ یَخْتارُ"؛ خداوند، محمّد (صلی الله علیه و آله) و اهلبیت (علیهم السلام) او را برگزید.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): انسبنمالک گوید: «از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دربارهی معنی آیه: وَ رَبُّکَ یَخْلُقُ ما یَشاءُ سؤال کردم»؟ فرمود: «خداوند آدم (علیه السلام) را هر طوری که میخواست از گل آفرید. خداوند متعال مرا و اهلبیت (علیهم السلام) مرا بر جمیع خلق اختیار کرد و ما را از میان آنها برگزید به این ترتیب که مرا پیغمبر (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) را وصیّ و جانشین قرار داد. سپس فرمود: "ما کانَ لَهُمُ الْخِیَرَةُ"؛ یعنی برای مردم حقّ انتخاب قرار داده نشده است و حقّ انتخاب [امام] با من است هرکه را بخواهم من انتخاب میکنم. پس من و اهلبیت (علیهم السلام) من از میان خلق او، برگزیده او هستیم و" سُبْحانَ اللهِ وَ تَعالی عَمَّا یُشْرِکُونَ"؛ یعنی منزّه است خداوند از شریکهایی که کفار مکّه برای او قائل میشوند "وَ رَبُّکَ یَعْلَمُ"؛ یعنی ای محمد! (صلی الله علیه و آله) پروردگار تو میداند.
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۲۵۸/ بحار الأنوار، ج۲۳، ص۷۴/ المناقب، ج۱، ص۲۵۶ .
"ما تُکِنُّ صُدُورُهُمْ"؛ آنچه را که منافقان از عداوت و کینه نسبت به تو و اهلبیت (علیهم السلام) تو در سینههای خود پنهان میدارند "وَ ما یُعْلِنُونَ" (قصص/۶۹)؛ و آنچه را که [مؤمنان] با زبانهای خود از محبّت و دوستی نسبت به تو و به اهلبیت (علیهم السلام) تو آشکار میسازند».(1)
"وَ رَبُّكَ يَعْلَمُ ما تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَ ما يُعْلِنُونَ "
"و پروردگار تو مى داند آنچه را كه سينه هايشان پنهان مىدارد و آنچه را آشكار مىسازند."
احادیث:
علیبنابراهیم (رحمة الله علیه): "وَ رَبُّکَ یَعْلَمُ مَا تُکِنُّ صُدُورُهُمْ وَمَا یُعْلِنُونَ"؛ منظور این است که آنها از پیش تصمیم به انتخاب امام [و ردکردن علی (علیه السلام)] گرفته بودند و خداوند پیامبرش (صلی الله علیه و آله) را پیشاپیش از این امر آگاه کرده بود.(3)
"إِنَّ الَّذي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَ مَنْ هُوَ في ضَلالٍ مُبينٍ "
"آن كس كه قرآن را بر تو لازم كرد، تو را به جايگاهت (زادگاهت) باز مىگرداند. بگو: «پروردگار من از همه بهتر مىداند چه كسى [برنامه] هدايت آورده، وچه كسى در گمراهى آشكار است.»"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): اوّلین کسی که به دنیا رجعت میکند حسینبنعلی (علیه السلام) است. آن حضرت (علیه السلام) آن قدرحکومت میکند که از شدّت پیری ابروهایش جلوی دیدش را میگیرد. معنای "إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرَادُّکَ إِلَی مَعَادٍ"؛ این است که پیامبرتان نزد شما رجعت میکند.(1)
امام صادق (علیه السلام): ابومروان گوید: از امام صادق (علیه السلام) در مورد کلام خداوند:" إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرَادُّکَ إِلَی مَعَادٍ"؛ پرسیدم. فرمود: «نه به خدا! دنیا به پایان نمیرسد و از بین نمیرود تا اینکه رسولخدا (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) در منطقهی ثویّه دیدار کنند و در آنجا مسجدی بسازند که دوازده هزار در داشته باشد» [و مقصود وی از ثَوِیَّة؛] موضعی در کوفه است.(2)
"وَلا تَدْعُ مَعَ اللهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلاَّ وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ "
"معبود ديگرى را با خدا مخوان، كه هيچ معبودى جز او نيست؛ همه چيز جز ذات [پاك] او فانى مىشود؛ حاكميّت تنها از آنِ اوست؛ و همه به سوى او باز گردانده مىشويد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "کُلُّ شَیْءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ"؛ ما وجه خداییم.(1)
امام باقر (علیه السلام): سلّامبنمستنیر گوید: از امام باقر (علیه السلام) در مورد این آیه:" کُلُّ شَیْءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ پرسیدم. فرمود: «به خدا قسم ما وجهاللهِ هستیم که تا روز قیامت پایدار است. امری که خداوند در مورد ولایت و فرمانبرداری از ما نموده است معنی وجهاللّهی است که فرمود: کُلُّ شَیْءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ؛ هرکدام از ما ائمّه بمیرد تا روز قیامت یک نفر از فرزندان او جانشینش میشود».(2)
امام صادق (علیه السلام): حجّت خدا در رسیدن به خدا و زبان خداوند و وجه خدا و چشم خدا در میان خلق او ما هستیم و ما عهدهدار ولایت امر او در میان بندگانش هستیم.(3)
"الم" (1)
"الم"
"أَ حَسِبَ النّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنّا وَ هُمْ لايُفْتَنُونَ "(2)
"آيا مردم گمانكردند همين كه بگويند: «ايمان آورديم»، به حال خود رهامىشوند و آزمايش نخواهند شد؟!"
"وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ "(3)
"ما كسانى را كه پيش از آنان بودند آزموديم [و اينها را نيز امتحان مىكنيم]؛ تا خداوند كسانى را كه راست مىگويند و كسانى را كه دروغ مىگويند مشخص سازد."
احادیث:
پیغمبر اکرم صـلی الله علیه و آله: عمار و ابی ایوب روایت کرده گفتنـد: موقعی که این آیه نازل شـد پیغمبر اکرم صـلی الله علیه و آله به ما فرمود: زود باشـد که بعـد از من حوادث ناگواري روي می دهـد به طوري که این مردم به روي یکـدیگر شمشـیر کشـیده و بعضـی اقـدام به کشـتن بعضی دیگر می نمایند و از یکدیگر بیزاري می جویند. اي عمار! اگر به چنین روزي برخورد کنید بر شـما باد که به ذیل و دامن علی بن ابی طالب علیه السـلام توسل جسـته و چنانچه تمامی مردم به راهی بروند شما فقط به راهی بروید که علی علیه السلام می رود، زیرا هرگز علی علیه السلام شما را به ضلالت و گمراهی رهبري نمی نماید و از راه مستقیم و هدایت منحرف نسازد. اي عمار! اطاعت علی علیه السلام اطاعت من است و اطاعت من اطاعت خداست.(1)
امیرالمؤمنین (علیه السلام): از امام کاظم (علیه السلام) روایت است: ابنعبّاس (رحمة الله علیه) نزد امیرالمؤمنین (علیه السلام) آمد و عرض کرد: «با هم برویم تا مردم با تو بیعت کنند». پس امیرالمؤمنین (علیه السلام) به وی فرمود: «گمان میکنی این کار را بکنند»؟! گفت: «بلی»! امام (علیه السلام) فرمود: «پس فرمودهی خدا چه میشود: الم* أَحَسِبَ النَّاسُ أَن یُتْرَکُوا أَن یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ* وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ یعنی آن را آزمودیم. فَلَیَعْلَمَنَّ اللهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَلَیَعْلَمَنَّ الْکَاذِبِینَ.(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): امام حسین (علیه السلام) از امام علی (علیه السلام) روایت فرمود: هنگامیکه آیه: الم* أَحَسِبَ النَّاسُ أَن یُتْرَکُوا أَن یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا یُفْتَنُونَ نازل شد، به
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) عرض کردم: «این فتنه چیست»؟ فرمود: «ای علی (علیه السلام)! تو وسیلهی آزمایش امّت هستی و با تو منازعه وخصومت خواهند کرد، پس آمادهی منازعه و خصومت باش».(1)
"أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ أَنْ يَسْبِقُونا ساءَ ما يَحْكُمُونَ "(4)
"يا كسانىكه اعمال بد انجام مىدهند گمان كردند بر ما پيشىخواهند گرفت [و چيره خواهند شد]؟! چه بد داورى مىكنند!"
"مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللهِ لَأَتٍ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ "(5)
"كسى كه اميد به لقاى خداوند يگانه[و رستاخيز] دارد[بايد در اطاعت فرمان او بكوشد.] زيرا سرآمدى را كه خدا تعيين كرده فرا مىرسد؛ و او شنوا و داناست!"
"وَ مَنْ جاهَدَ فَإِنَّما يُجاهِدُ لِنَفْسِهِ إِنَّ اللهَ لَغَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ "(6)
"كسى كه جهاد[و تلاش] كند، به سود خود جهاد مىكند؛ چرا كه خداوند از همهی جهانيان بى نياز است."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۳۱۰ / بحار الأنوار، ج۲۴، ص۲۲۸/ بحار الأنوار، ج۳۶، ص۱۸۱/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۱۹/ المناقب، ج۳، ص۲۰۳/ نهج الحق، ص۱۹۷.
"وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَنُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ "(7)
"و كسانىكه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام دادند، گناهان آنان را مىبخشيم و آنان را به بهترين اعمالى كه انجام مىدادند پاداش مىدهيم."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): "أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّئاتِ أَنْ یَسْبِقُونا ساءَ ما یَحْکُمُونَ" دربارهی عتبه و شیبه و ولیدبنعتبه که با علیّبنابیطالب (علیه السلام) و حمزه و عبیده مبارزه کردند دربارهی آنها این آیه نازل شده است." مَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ اللهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللهِ لَآتٍ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ* وَ مَنْ جاهَدَ فَإِنَّما یُجاهِدُ لِنَفْسِهِ"؛ دربارهی علی (علیه السلام) و دو یارانش نازل شده است.(1)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): "وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ"؛ یعنی علی (علیه السلام) و حمزه و ابوعبیده. "لَنُکَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَیِّئاتِهِمْ" یعنی گناهان آنان را به پاس خدماتشان در جنگ بدر محو و نابود میکنیم و آنان را مورد لطف و نوازش و بخشش قرار میدهیم. "وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ" به آنان ثواب و اجر اخروی که بهشت باشد، میدهیم. اینان کسانی بودند که بهترین اعمال را در
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۳۲۰ / بحار الأنوار، ج۲۴، ص۳۱۷/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۲۱/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۵۶۷؛ «ان یسبقونا ساء ما یحکمون» محذوف .
دنیا انجام دادند، و این سه آیه در شأن علی (علیه السلام) و دو مصاحبش نازل شد. سپس شامل هرکسی که بر این صفت باشد نیز میشود.(1)
"وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حُسْناً وَ إِنْ جاهَداكَ لِتُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ "
"ما به انسان توصيهكرديم كه به پدر و مادرش نيكىكند، و اگر آن دو[مشرك باشند و] تلاشكنند كه براى من همتايى قائل شوى كه از آن آگاهى ندارى، از آنها پيروى مكن. بازگشت شما به سوى من است، و شما را از آنچه انجام مىداديد با خبر خواهم ساخت."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): هر که میخواهد بداند چه ارزشی نزد خدا دارد، پس بنگرد که جایگاه دو پدر برترش یعنی محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) نزد وی چگونه است.(1)
امام کاظم (علیه السلام): ارزش ثواب نماز به اندازه ارزش بزرگداشت نمازگزار نسبت به دو پدر برتر خود محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) است.(2)
"وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنا وَ لْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ وَ ما هُمْ بِحامِلِينَ مِنْ خَطاياهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ "(12)
"وكافران به مؤمنان گفتند:«شما از راه ما پيروىكنيد،[و اگر گناهى داشتهباشد] ما گناهانتان را برعهده مىگيريم.» آنان هرگز چيزى ازگناهان اينها را بر عهده نخواهندگرفت؛آنان به يقين دروغگو هستند."
"وَ لَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالاً مَعَ أَثْقالِهِمْ وَ لَيُسْئَلُنَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَمّا كانُوا يَفْتَرُونَ "(13)
"آنها بار سنگين[گناهان] خويش را بر دوش مىكشند،و [همچنين] بارهاى سنگين ديگرى را اضافه بر بارهاى سنگين خود؛ و روز قيامت به يقين از دروغ هايى كه به خدا مىبستند سؤال خواهند شد."
احادیث:
حضـرت بـاقر علیه السـلام: ابی اسـحق لیثی روایت کرده گفت: حضور حضـرت بـاقر علیه السـلام عرض کردم: چقـدر مایه تعجب است که حسـنات دشمنانتان را به دوستانتان می دهند و سیئات شیعیان شما را به گردن دشمنان و معاندین شما بار می کنند فرمود: آري به خـدایی که جز آن خـدایی نیست قسم که همین طـور رفتـار می شود و خـبر نـدادم به تو مگر به حق و راسـتی. قسم به ذات خـداي یکتایی که دانه ها را از زمین می رویانـد و انسان را از نیستی به هستی آورده و خالق آسـمان و زمین است که خـداوند نسـبت به آنها ظلم نمی کند و آنان نسـبت به خویشـتن سـتم روا می دارند و آنچه که به تو گفتم در قرآن تصـریح شده است. عرض کردم: مفهوم عین این سخن در قرآن موجود است؟ فرمود: بله. در بیش از سی جا در قرآن این معنی بیان شده است. دوست داري شـمه اي از آن آیات را بشـنوي؟ عرض کردم: بله. آیه ذیل را تلاوت فرمودنـد: "و قال الذین کفروا للذین امنوا اتبعوا سبیلنا و لنحمل خطایاکم و ما هم بحاملین من خطایاهم من شی ء و لیحملن اثقالهم و اثقالا مع اثقالهم."(1)
"وَ إِنْ تُكَذِّبُوا فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ الْمُبِينُ "
"اگر شما [مرا] تكذيب كنيد [جاى تعجب نيست]، امّتهايى پيش از شما نيز [پيامبرانشان را] تكذيب كردند؛ وظيفه فرستاده [خدا] جزابلاغ آشكار نيست."
احادیث:
1) . علل الشرایع: ج 2ص609؛ بحار الانوار: ج 5ص222؛ البرهان: ج 4ص416.
پیامبر اکرم صـلی الله علیه و آله: محمد بن عیسـی بن زکریا از ابن عمر روایت نموده که از پیامبر اکرم صـلی الله علیه و آله شنیدم در خطبه اي فرمود: اي مردم! حضـرت علی علیه السـلام را دشـنام ندهید و نسبت به او حسادت نکنید. چرا که او ولی هر مؤمن و مؤمنه می باشد. او را مانند دوست داشـتنم دوست بداریـد و ماننـد احترام کردنم احترام نمائیـد و به خاطر خدا و رسول صـلی الله علیه و آله، او را اطاعت نمائیـد و او را به عنوان راهنما قرار دهید، موفق می شوید. چرا که او بعد از من راهنماي شـما به سوي خدا می باشد. من با این توضـیح، موضـوع مهمی را براي شـما بیـان نمـودم آنرا بـه یـاد داشـته باشـید و فرامـوش نکنیـد. "و مـا علی الرسـول الا البلاغ المبین"(1)
"وَ قالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللهِ أَوْثاناً مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَ يَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً وَ مَأْواكُمُ النّارُ وَ ما لَكُمْ مِنْ ناصِرِينَ "
"[ابراهيم] گفت: «شما غير از خدا بتهايى براى خود انتخابكردهايد كه مايه دوستى و محبّت ميان شما در زندگى دنيا است؛ سپس روز قيامت منكر يكديگر شده [و از هم بيزارى مىجوييد] و يكديگر را لعن مىكنيد؛و جايگاه[همه] شما آتش است و هيچ يار و ياورى براى شما نخواهد بود.»"
احادیث:
1) . فرات کوفی: ج 1ص319؛ بحار الانوار: ج 39ص293.
امام صادق (علیه السلام): عقیلبندراج از مالکبناعین نقل کرده که گفت: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: «ای مالک! آیا راضی نمیشوی که در روزی که هر گروهی وارد میشود دیگری را لعن میکند، تنها شما و کسانی که سخن شما را پذیرفتهاند چنین نباشید».(1)
"مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللهِ أَوْلِياءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ "
"مَثَل كسانىكه غير از خدا را اولياى خود برگزيدند، مَثَل عنكبوت است كه خانهاى براى خود انتخابكرده؛ درحالىكه سست ترين خانهها خانهی عنكبوت است اگر مىدانستند."
"وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ "
"اينها مثالهايى است كه ما براى مردم مىزنيم، و جز اهل دانش آن را درك نمىكنند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۳۴۸ / بحار الأنوار، ج۸، ص۱۱.
امام باقر (علیه السلام): "وَتِلْکَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَمَا یَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ"، یعنی ما آل محمّد (صلی الله علیه و آله).(1)
علیّّبنابراهیم (رحمة الله علیه): وَ ما یَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ، یعنی جز آل محمّد (صلی الله علیه و آله) کسی درک نمیکند.(2)
امام صادق (علیه السلام): سؤال کنندهای از ایشان پرسید: «چه دلیلی وجود دارد که امام عالم به تمام آنچه فرمودید هست»؟ فرمود: «این آیه از قرآن که دربارهی رهبران دینی و پیشوایان مذهبی است: ما تورات را که در آن هدایت و روشنایی است، نازل کردیم. پیامبرانی که تسلیم فرمان بودند بنا بر آن برای یهود حکم کردند و نیز خداشناسان و دانشمندان(مائده/۴۴)، منظور از ربّانیّون ائمه (علیهم السلام) هستند نه پیامبران. آنها هستند که مردم را با دانش خود پرورش میدهند و منظور از احبار دانشمندان است که امام و پیشوا نیستند. سپس خداوند میفرماید: به حفظ کتاب خدا مأمور بودند و بر آن گواهی دادند (مائده/۴۴) در این آیه خداوند نفرموده: «با پیمانی که از آنها راجع به آنچه اطلاع دارند از کتاب گرفته شد. سپس فرمود: بگو: آیا آنهایی که میدانند با آنهایی که نمیدانند برابرند؟ تنها خردمندان پند میپذیرند(زمر/۹) و فرمود: بلکه قرآن آیاتی است روشن، که در سینه اهل دانش جای دارد. و آیات ما را جز ستمکاران انکار نمیکنند (عنکبوت/۴۹) آنها را جز دانایان درنمییابند. (عنکبوت/۴۳) بعد فرمود: هر آینه از میان بندگان خدا تنها دانشمندان از او میترسند (فاطر/۲۸) و فرمود: آیا آن که به حق راه مینماید به متابعت سزاوارتر است یا آن که
به حق راه نمینماید و خود نیز نیازمند هدایت است؟ شما را چه میشود؟ چگونه حکم میکنید (یونس/۳۵)»؟ پس اینها حجّت و دلیل بر اینکه امامان عالم هستند.»(1)
"اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ"
" آنچه را از این کتاب به تو وحی شده است، بخوان و نماز را برپا دار، یقیناً نماز از کارهای زشت، و کارهای ناپسند باز می دارد؛ و همانا ذکر خدا بزرگ تر است، و خدا آنچه را انجام می دهید، می داند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: "شیعه ما کسانی هستند که چون خلوت کنند ذکر خدا بسیار کنند.(2)
"وَ كَذالِكَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ فَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مِنْ هؤُلاءِ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الْكافِرُونَ "
"و اين گونه، كتاب[آسمانى] را بر تو نازلكرديم، كسانىكه[پيش از اين] كتاب[آسمانى] به آنها دادهايم به اين كتاب ايمان مىآورند؛ و بعضى از اين گروه(مشركان) نيز به آن مؤمن مىشوند؛ و آيات ما را جز كافران انكار نمىكنند."
احادیث:
1) . توضیح: همان طور که اسلام و ایمان دارای مراتب است، کفر و شرک نیز مراتبی دارد. به کار بردن لفظ کافر بر کسانی که خدا و پیامبر(ص) را قبول دارند اما منکر امامت حضرت علی (علیه السلام) هستند و یا بکارگیری لفظ مشرک برای کسانی که افراد دیگری را به همراه ایشان شریک در خلافت و وصایت حضرت رسول(ص) می دانند به معنای خروج ایشان از دین نیست. بلکه انکار امامت به معنای انکار و کفران بزرگترین آیات الهی یعنی حضرت علی (علیه السلام) و دیگر ائمه معصومین (علیهم السلام) است و این کفر باعث خروج از مذهب است نه خروج از دین. لذا اجماع علمای شیعه، اهل سنت را که مودت و دوستی اهل بیت علیهم السلام را طبق نص قرآن کریم قبول دارند مسلمان می شمرند.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۴۰۲ / بحار الأنوار، ج۲۳، ص۲۰۷ .
"بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الظّالِمُونَ"
"ولى اين آيات روشنىاست كه در سينه كسانىكه دانش به آنها داده شده جاىدارد؛ و آيات ما را جز ستمكاران انكار نمىكنند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): عبدالعزِیزعبدی گوید: امام صادق (علیه السلام) ذیل آیه: "بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ" فرمود: منظور از آنها ائمّه (علیهم السلام) هستند.(2)
امام باقر (علیه السلام): ابوبصیرگوید: شنیدم که امام باقر (علیه السلام) با شنیدن آیه: "بَلْ هُوَ آیَاتٌ بَیِّنَاتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ " با دست مبارک خود به سینه خویش اشاره فرمود.(3)
امام صادق (علیه السلام): علیّبنأسباط گوید: مردی از امام صادق (علیه السلام) دربارهی کلام خدای عزّوجلّ: "بَلْ هُوَ آیَاتٌ بَیِّنَاتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ" پرسش نمود، امام (علیه السلام) فرمود: «آنها ما هستیم». آن مرد عرض کرد: «فدایت شوم! تا قیام قائم (عجل الله تعالی
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۴۰۲/ بحار الأنوار، ج۹، ص۲۲۹/ نورالثقلین/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۲۳ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۴۰۴/ الکافی، ج۱، ص۲۱۴/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۱۸۰/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۳۲۸/ بحار الأنوار، ج۹، ص۲۲۹.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۴۰۴/ الکافی، ج۱، ص۲۱۳/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۱۷۹.
فرجه الشریف)»؟ فرمود: همهی ما یکی پس از دیگری قائم به امر خدای عزّوجلّ هستیم تا اینکه صاحب شمشیر بیاید و چون ایشان بیاید، فرمانی دیگر میرسد.(1)
"وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ "
"و آنها كه در راه ما [با خلوص نيّت] جهاد كنند، قطعاً به راههاى خود، هدايتشان خواهيمكرد؛ و به يقين خداوند با نيكوكاران است."
احادیث:
" الم"(1)
"الم"
"غُلِبَتِ الرُّومُ " (2)
"روميان شكست خوردند."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): عبایه نقل میکند: امام علی (علیه السلام) دربارهی آیه: الم* غُلِبَتِ الرُّومُ، فرمود: «دربارهی ما و بنیامیّه نازل شده است».(1)
حضـرت صـادق علیه السـلام: محمـد بن عبـاس از ابی بصـیر روایت کرده گفت: از حضـرت صـادق علیه السـلام تفسـیر آیه "الم غلبت الروم" را سؤال نمودم فرمود: منظور از "روم" بنی امیه اسـت و به سـند دیگر از امیرالمؤمنین علیه السـلام روایت کرده فرمود: این آیه در حق مـا و بنی امیه نازل شده است.(2)
"يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ كَذلِكَ تُخْرَجُونَ "
"او زنده را از مرده بيرون مىآورد و مرده را از زنده و زمين را پس از مردنش حيات مىبخشد و به همينگونه [روز قيامت از قبر] بيرون آورده مىشويد."
احادیث:
امام عسکری (علیه السلام): در کتاب کمال الدّین و تمام النّعمه به سندش حکیمه دختر امام جواد (علیه السلام) و عمّهی امام حسنعسکری (علیه السلام) آمده است: نزد امام حسن عسکری (علیه السلام) بودم که به من فرمود: «امشب را نزد ما به سر ببر که در این شب مولود مبارکی متولّد میشود، که زمین مرده را زنده میگرداند». گفتم: «این مولود مبارک از چه زنی خواهد
بود؟ من که چیزی در نرجس نمیبینم». فرمود: «با این وصف فقط از نرجس خواهد بود»! سپس من نزدیک نرجس رفتم و او را نگریستم اثری از حمل در وی ندیدم! لذا رفتم موضوع را به امام (علیه السلام) هم اطّلاع دادم. حضرت (علیه السلام) تبسّمی نمود و فرمود: «عمّه! موقع طلوع فجر اثر حملش آشکار میشود، او مانند مادر موسی (علیه السلام) است که اثر آبستنی در وی مشهود نبود و تا موقع تولّد موسی (علیه السلام) هیچکس اطّلاع نداشت. زیرا فرعون برای دستیافتن به موسی (علیه السلام) شکم زنان باردار را میشکافت، این هم مانند موسی (علیه السلام) است [که دشمنان در صدد کشتن او هستند]».(1)
"وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَ أَلْوانِكُمْ إِنَّ في ذلِكَ لَآياتٍ لِلْعالِمينَ "
"و از نشانههاى او آفرينش آسمانها و زمين و تفاوت زبانها و رنگهاى شماست، در اين نشانههايى است براى اهل دانش."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۴۵۰ / روضهًْ الواعظین، ج۲، ص۲۵۸ .
که را بشنود، میفهمد او اهل نجات است یا هلاکت به همین جهت جواب هر کدام را مطابق راهی که میرود میدهد.(1)
"وَ هُوَ الَّذي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعيدُهُ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ وَ لَهُ الْمَثَلُ الْأَعْلى فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزيزُ الْحَكيمُ "
"او كسى است كه آفرينش را آغاز مىكند، سپس آن را باز مىگرداند و اين كار براى او آسانتر است و برترين اوصاف در آسمانها و زمين براى اوست و اوست توانا و حكيم."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): امام حسین (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به علیّبنابیطالب (علیه السلام) فرمود: «یا علی (علیه السلام)! تو حجّت خدایی و تو باب [تقرّب] به خدایی و تو راه بهسوی خدایی و تویی نبأ عظیم و تویی صراط مستقیم حقّ و تویی مثل اعلای الهی».(1)
امام جواد (علیه السلام): در زیارت جامعه که برای همهی امامان (علیهم السلام) است و از امام جواد (علیه السلام) دربارهی ائمّهی هدی (علیهم السلام) نقل شده است؛ سلام بر امامان هدایتگر ... و وارثان پیامبران و دارای برترین اوصاف(2).(3)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ما همان کلمهی تقوا و راه هدایت و نمونهی والا و حجّت بزرگ و ریسمان محکم [هستیم].(4)
"فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنيفاً فِطْرَتَ اللهِ الَّتي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْديلَ لِخَلْقِ اللهِ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ "
"پس روى خود را متوجّه آيين خالص پروردگار كن. اين سرشت الهى است كه خداوند انسانها را بر آن آفريده، دگرگونى در آفرينش الهى نيست. اين است آيين استوار، ولى اكثر مردم نمىدانند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): ابوبصیر نقل میکند: امام باقر (علیه السلام) در مورد این کلام خداوند متعال:" فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا"، فرمود: «منظور از دین، ولایت است».(1)
امام باقر (علیه السلام): آن حضرت در معنی آیه: "فِطْرَةَ اللهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا " فرمود: «لا إله إلاّ الله، محمّد رسول الله (صلی الله علیه و آله)، علیّ أمیرالمؤمنین ولیّ الله است و توحید تا همینجاست».(2)
امام صادق (علیه السلام): آن توحید است و محمّد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و علی امیرمؤمنان (علیه السلام) است.(3)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۴۷۲/ بحار الأنوار، ج۳، ص۲۷۷/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۲۷/ القمی، ج۲، ص۱۵۴.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۴۷۴ / بحار الأنوار، ج۳، ص۲۷۷/ القمی، ج۲، ص۱۵۴/ المناقب، ج۳، ص۱۰۱/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۲۷ .
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۴۷۴ / بحار الأنوار، ج۳، ص۲۸۱ .
"فَآتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكينَ وَ ابْنَ السَّبيلِ ذلِكَ خَيْرٌ لِلَّذينَ يُريدُونَ وَجْهَ اللهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ "
"پس حق خويشاوندان و مستمندان و در راه ماندگان را ادا كن. اين براى آنها كه رضاى خدا را مىطلبند بهتر است و چنين كسانى رستگارانند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): از امام صادق (علیه السلام) روایت است: فاطمه (سلام الله علیها) نزد ابوبکر آمد و فدک را خواستار شد. ابوبکر گفت: «شخصی را بیاور که در اینباره شهادت بدهد». پس امّ ایمن را آورد. ابوبکر به او گفت: «به چه چیزی شهادت میدهی»؟ گفت: «شهادت میدهم که جبرئیل نزد محمد (صلی الله علیه و آله) آمد و فرمود: خداوند تعالی میفرماید: فَآتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ و محمّد (صلی الله علیه و آله) ندانست که منظور از ذوالقربی چه کسانی هستند. پس فرمود: «ای جبرئیل، از پروردگارت بپرس، آنها چه کسانی هستند»؟ فرمود: «فاطمه ذوالقربی است، پس فدک را به او داد». میگویند که عمر آن ورقی که ابوبکر در این باره نوشته بود را نابود کرد.(1)
امام صادق (علیه السلام): هنگامی که این آیه: فَآتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ نازل شد، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «جبرئیل، مستمند را شناختم، ولی «ذو القربی» چه کسانی هستند»؟ فرمود: «آنها نزدیکان و بستگان تو هستند». پس حسن و حسین و فاطمه
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۴۷۸ / بحار الأنوار، ج۲۹، ص۱۲۰/ العیاشی، ج۲، ص۲۸۷ .
(علیهم السلام) را فراخواند و فرمود: «خداوند به من دستور داده است که آنچه را به عنوان فیء به من بخشیده است به شما بدهم. پس فدک را به شما میدهم».(1)
"وَ قالَ الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِيمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ في كِتابِ اللهِ إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهذا يَوْمُ الْبَعْثِ وَ لكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ "
"ولى كسانى كه علم و ايمان به آنان داده شده مىگويند: «شما به فرمان خدا تا روز قيامت [در عالم برزخ] درنگ كرديد و اين روز رستاخيز است، امّا شما نمىدانستيد»."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): "الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِیمانَ"؛ گاهی اوقات فرد مؤمن است امّا عالم نیست. به خدا سوگند برای علی (علیه السلام) هر دوی آنها یعنی علم و ایمان جمع شده است.(2)
"وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلى وَهْنٍ وَ فِصالُهُ في عامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لي وَ لِوالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصيرُ "
" و ما به انسان دربارهی پدر و مادرش سفارش كرديم؛ مادرش او را با ناتوانى روز افزون حمل كرد و دوران شيرخوارگى او در دوسال پايان مىيابد؛ [آرى به او توصيّه كردم] كه براى من و براى پدر و مادرت شكر بهجا آور كه بازگشت [همهی شما] بهسوى من است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابانبنتغلب نقل میکند: امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً فرمود: منظور از والدین پیامبر (صلی الله علیه و آله) و امام علی (علیه السلام) میباشد.(1)
امام باقر (علیه السلام): زراره نقل میکند: عبدالواحدبنمختار گوید: «بر امام باقر (علیه السلام) وارد شدم، فرمود: «آیا نمیدانستی علی (علیه السلام) یکی از والدینی است که خدای عزّوجلّ میفرماید: أَنِ اشْکُرْ لِی وَلِوَالِدَیْکَ»؟ زراره گوید: من نمیدانستم منظور کدام آیه است، آنکه در حقّ بنیاسرائیل نازل شده یا آنکه در حقّ لقمان وارد گشته است. تا اینکه قسمت شد به زیارت خانهی خدا بروم. پس بر امام باقر (علیه السلام) وارد شده و با او تنها گشتم و عرض کردم: «فدایت شوم! عبدالواحد حدیثی برایم روایت کرده است». فرمود: «آری». عرض کردم: «کدام آیه است؟ آنکه دربارهی لقمان است یا آنکه در حقّ بنیاسرائیل است»؟ فرمود: «آنکه در حقّ لقمان نازل شده است.»(2)
"أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنيرٍ "
" آيا نديديد خداوند آنچه را در آسمانها و زمين است مسخّر شما كرده، و نعمتهاى آشكار و پنهان خود را بهطور فراوان بر شما ارزانى داشته است؟! ولى بعضى از مردم بدون هيچ دانش و هدايت و كتاب روشنگرى دربارهی خدا مجادله مىكنند."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنزیاد ازدی نقل میکند: از مولایم امام کاظم (علیه السلام) دربارهی آیه: وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَ بَاطِنَةً سؤال کردم. فرمود: «نعمت ظاهری، امام ظاهر است و نعمت باطنی امام غائب (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.»(1)
امام باقر (علیه السلام): جابر گوید: مردی آیه: وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَ بَاطِنَةً را در حضور امام باقر (علیه السلام) تلاوت نمود. امام فرمود: «نعمت ظاهری، پیامبر (صلی الله علیه و آله) و آنچه از معرفت خدا و توحید آورده میباشد. و امّا نعمت باطنی، ولایت ما اهل بیت (علیهم السلام) و پیمان مودّت ماست. به خدا سوگند! قومی این نعمت ظاهر و باطن را پذیرفتند و قومی دیگر فقط ظاهر آن را پذیرفتند. ازاینرو خداوند فرمود: ای فرستادهی [خدا]! آنها که در مسیر کفر شتاب میکنند و با زبان میگویند: «ایمان آوردیم» و قلب آنها ایمان نیاورده. (مائده/۴۱). پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله) هنگام نزول آن خوشحال گردید؛ زیرا خداوند ایمان آنها را مگر با ولایت و محبّت ما نمیپذیرد.»(2)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۵۶۰/ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۵۳/ الخرایج والجرایح، ج۳، ص۱۱۶۵/ الصراط المستقیم، ج۲، ص۲۲۹/ کفایهًْ الأثر، ص۲۷۰/ کمال الدین، ج۲، ص۳۶۸/ نورالثقلین/ المناقب، ج۴، ص۱۸۰ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۵۶۰/ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۵۲/ القمی، ج۲، ص۱۶۵؛ «فانزل الله ... ولایتنا و محبتنا» محذوف .
"وَ مَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى وَ إِلَى اللهِ عاقِبَةُ الْأُمُورِ "
" كسى كه روى خود را تسليم خدا كند درحالىكه نيكوكار باشد، به محكمترين دستگيره چنگ زده [و به مطمئنترين تكيهگاه، تكيه كرده است]؛ و عاقبت همهی امور بهسوى خداست."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای گروه اصحاب من! هرکس اهل بیت مرا دوست بدارد با ما محشور میشود، و هرکس به اوصیای بعد از من چنگ زند به دستاویزی محکم چنگ زده است.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): امامان از نسل حسین (علیه السلام) هستند، هرکس از آنان اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده و هرکس آنان را نافرمانی کند، خدای عزّوجلّ را نافرمانی کرده است. الْعُرْوَةِ الْوُثْقی؛ آنها هستند و وسیلهی بهسوی الله ایشان هستند.(2)
حضـرت رضا علیه السـلام: حضـرت رضا علیه السـلام از رسول اکرم صـلی االله علیه و آله روایت نموده فرمود: به زودي بعد از من فتنه اي پدیدار شود که جهان را تاریک گرداند هر کس بخواهد از آن فتنه نجات یابد باید به ریسمان محکم پروردگار چنگ بزند. اصـحاب حضورش عرض کردند: ریسمان محکم خدا چیست؟ فرمود: ولایت سید الوصیین است. سؤال کردند: او چه شخصی است؟ فرمود: مولاي مسلمین و امام آنها است. مجددا سؤال نمودند: اي پیغمبر
خدا! امام و مولاي مسلمین کیست و بعد از شما چه شخصی است؟ فرمود: برادرم علی بن ابی طالب علیه السلام می باشد.(1)
"وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللهِ إِنَّ اللهَ عَزيزٌ حَكيمٌ "
" و اگر همهی درختان روى زمين قلم شود، و دريا براى آن مركّب گردد، و هفت دريا به آن افزوده شود، [اينها همه تمام مىشود ولى] كلمات خدا پايان نمىگيرد؛ خداوند توانا و حكيم است."
احادیث:
1) . مأئه منقبه: ص149؛ منقبت: ص81.
افریقا و چشمهی باجوران، و مائیم آن کلمات خدا که [پایان نمیپذیریم و] فضائلمان درک نمیگردد.»(1)
"لاتَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزاءً بِما کانُوا یَعْمَلُونَ "
"هیچکس نمىداند چه پاداشهاى مهمّى که مایه روشنى چشمهاست براى آنها نهفته شده، به پاداش کارهایى که انجام مىدادند."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): از امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام) روایت است: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: «ای علی (علیه السلام)! زمانیکه در شب معراج مرا به آسمان بردند در بهشت رودی را دیدم که از شیرسفیدتر و از عسل شیرینتر بود و از تیر مقاومتر که به تعداد ستارگان، ابریق (ظرف مخصوص آب) در آن بود و بر کرانهی آن گنبدهایی از یاقوت سرخ و مروارید سفید وجود داشت جبرئیل با بالهایش ضربهای به کنار
آن رود زد که ناگاه مُشک خوشبویی شد». آنگاه فرمود: «قسم به کسیکه جان محمد (صلی الله علیه و آله) به دست اوست! در بهشت درختی هست که با برخورد برگهایش به یکدیگر صدای تسبیح از آن برمیخیزد؛ با صداییکه اوّلین و آخرین انسانها مَثَل آن را نشنیدهاند و میوههایی همچون انار میدهد و میوه را در دامان مؤمن میافکند و او میوه را از میان هفتاد زیور، جدا میکند و مؤمنان با چهرههایی نورانی و درخشان روی تختهایی از نور نشستهاند و تو در روز قیامت پیشوای آنان هستی.... .(1)
"أَ فَمَنْ کانَ مُؤْمِناً کَمَنْ کانَ فاسِقاً لایَسْتَوُونَ "
گآیا کسىکه باایمان بوده همچون کسى است که فاسق بوده؟! [نه، هرگز] آنها برابر نیستند."
احادیث:
"أَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ فَلَهُمْ جَنّاتُ الْمَأْوى نُزُلاً بِما کانُوا یَعْمَلُونَ "
"امّا کسانىکه ایمان آوردند وکارهاى شایسته انجام دادند، باغهاى جاویدان بهشتى از آن آنها خواهد بود، این وسیلهی پذیرایى [خداوند] از آنهاست به پاداش آنچه انجام مىدادند."
احادیث:
بحار الأنوار، ج۳۵، ص۳۳۷/ القمی، ج۲، ص۱۷۰/ المناقب، ج۲، ص۱۰ .
"وَ أَمَّا الَّذِینَ فَسَقُوا فَمَأْواهُمُ النّارُ کُلَّما أَرادُوا أَنْ یَخْرُجُوا مِنْها أُعِیدُوا فِیها وَ قِیلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذابَ النّارِ الَّذِي کُنْتُمْ بِهِ تُکَذِّبُونَ "
"و امّا کسانىکه از اطاعت خدا سرباز زدند، جایگاه همیشگى آنها آتش است؛ هرزمان بخواهند از آن خارج شوند، آنها را به آن باز مىگردانند و به آنان گفته مىشود:«بچشید عذاب آتشى را که تکذیبمىکردید!»"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مفضّل گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «خداوند ارواح را دوهزار سال پیش از بدنها آفرید و بلندمرتبهترین و شریفترین آنها را ارواح محمّد (صلی الله علیه و آله)، علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها)، حسن، حسین (علیها السلام) و امامان (علیهم السلام) بعد از آنها قرار داد» و [امام (علیه السلام)] سخن را به داستان آدم (علیه السلام) و حوا (سلام الله علیها) سوق داد تا اینکه فرمود: «آن دو گفتند: «ظلمکنندگان به آنها (محمد (صلی الله علیه و آله) و آلمحمد (علیهم السلام)) را در آتشت نشانمان ده؛ همانگونه که جایگاه آنها (محمد (صلی الله علیه و آله) و آلمحمد (علیهم السلام)) را در بهشتت نشانمان دادی». و خداوند تبارکوتعالی به آتش فرمانداد و آتش هر آنچه از عقوبتها و عذابهای گوناگون که
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۶۲۲/ بحار الأنوار، ج۳۸، ص۲۳۴ .
در او بود آشکار کرد و خداوند عزّوجلّ فرمود: جایگاه ظلمکنندگان به آنها که ادّعای مقام و منزلت آنها را دارند در پستترین جای جهنّم است، "کُلَّما أَرادُوا أَنْ یَخْرُجُوا مِنْها أُعِیدُوا فِیها"».(1)
"وَ لَنُذِیقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى دُونَ الْعَذابِ الْأَکْبَرِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ "
"به آنان از عذاب نزدیک [دنیا] پیش از عذاب بزرگ [آخرت] مىچشانیم، شاید بازگردند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مفضّلبنعمر گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «مولای من! بعضی از شیعیان شما عقیده به رجعت شما ندارند»! فرمود: «آیا آنها سخن جدّ ما پیغمبر خدا (صلی الله علیه و آله) و گفتهی ما ائمّه (علیهم السلام) را نشنیدهاند که میگوییم: "وَ لَنُذِیقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنی دُونَ الْعَذابِ الْأَکْبَرِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ"؛ [منظور از] عذاب نزدیکتر، عذاب [در دوران] رجعت آلمحمد (صلی الله علیه و آله) و عذاب بزرگتر عذاب روز قیامت است که [خدا در موردش میفرماید]: آن روز که زمین به زمینی جز این بدل شود و آسمانها به آسمانی دیگر، و همه در پیشگاه خدای واحد قهار حاضر آیند (ابراهیم/۴۸)».(2)
"وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمّا صَبَرُوا وَ کانُوا بِآیاتِنا یُوقِنُونَ "
"و از آنان پیشوایانى قراردادیم که به فرمان ما [مردم را] هدایت مىکردند؛ چون شکیبایىنمودند، و به آیات ما یقین داشتند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): [آیهی] وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَکَانُوا بِآیَاتِنَا یُوقِنُونَ؛ فقط در شأن نسل فاطمه (سلام الله علیها) نازل شده است.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): در کتاب مناقب چنین آمده است: پیامبر (صلی الله علیه و آله) در حقّ علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) دعا کرد و گفت: «خدایا! میان این دو اتّحاد و یکدلی برقرار ساز و بین دلهایشان الفت برقرار کن و این دو و فرزندانشان را از وارثان بهشتِ پرنعمت گردان و نسلی پاک و نیکو و با برکت روزیشانکن و در نسل این دو برکت قرار ده و آنان را امامانی قرارده که به دستور تو [مردم را] بهسوی اطاعت تو هدایت کنند و آنها را به آنچه که تو را خشنود میکند فرمان دهند».(2)
"أَوَ لَمْ یَرَوْا أَنّا نَسُوقُ الْماءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْکُلُ مِنْهُ أَنْعامُهُمْ وَ أَنْفُسُهُمْ أَ فَلایُبْصِرُونَ" (27)
"آیا ندیدند که ما آب را بهسوى زمینهاى خشک و بىگیاه مىرانیم و بهوسیلهی آن زراعتهایى مىرویانیم که هم چهار پایانشان از آن مىخورند و هم خودشان؛ آیا نمىبینند؟!"
"وَ یَقُولُونَ مَتى هذَا الْفَتْحُ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ "(28)
"آنان مىگویند: «اگر راست مىگویید، این پیروزى [شما] کى خواهد بود؟!»"
"قُلْ یَوْمَ الْفَتْحِ لایَنْفَعُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِیمانُهُمْ وَ لا هُمْ یُنْظَرُونَ "(29)
"بگو: «روز پیروزى، ایمان آوردن، سودى به حال کافران نخواهد داشت؛ و به آنها هیچ مهلت داده نمىشود»."
" فَآَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ انْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ "(30)
"حالکه چنین است، از آنها روى بگردان و منتظرباش؛ آنها نیز منتظرند. (تو منتظر پیروزى و رحمت الهى و آنها منتظر عذاب او!"
احادیث:
رفیع به دست آورده و بهشت ذخیره صاحب این عقاید حقه می شود و این اجر و ثواب ویژه امیرالمؤمنین علیه السـلام و ذریه گرامی او و محبین و شیعیان آنها است.(1)
ما جَعَلَ اللهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ في جَوْفِهِ وَ ما جَعَلَ أَزْواجَكُمُ اللاَّئي تُظاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهاتِكُمْ وَ ما جَعَلَ أَدْعِياءَكُمْ أَبْناءَكُمْ ذلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْواهِكُمْ وَ اللهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبيلَ [4]
خداوند براى هيچكس دو دل در درونش نيافريده؛ و هرگز همسرانتان را كه مورد «ظهار» قرار مىدهيد مادران شما قرار نداده؛ و [نيز] پسرخواندههاى شما را پسر [واقعى] شما قرار نداده است؛ اين سخن شماست كه با دهان خود مىگوييد [سخنى كه واقعيت ندارد]؛ امّا خداوند حق را مىگويد و او به راه راست هدايت مىكند.
احادیث:
آتش خالص میگردد و هیچگونه تیرگی و ناخالصی در آن نمیماند، در دوستی با ما اخلاص میورزد. پس هرکسی بخواهد بداند که از جمله دوستداران ما هست یا نه، باید قلب خود را بیازماید؛ اگر در دوستی و محبّت به ما، دشمن ما را نیز سهیم کند، او از ما نیست و ما نیز از او نیستیم. خداوند، جبرئیل و میکائیل دشمن او هستند و خداوند، دشمن کافران است.(1)
امام علی (ع): در دنیا حقّ و باطل، ایمان و کفر، علم و جهل، سعادت و شقاوت و بهشت و دوزخ به هم آمیخته و حقّ و باطل در دل هیچ انسانی جمع نمیگردند و خداوند در کتاب خود فرموده است: "ما جَعَلَ اللهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِی جَوْفِهِ" مردم هنگامی هلاک شدند که بین رهبران حقّ و کفر فرقی قائل نشدند و همه را یکسان دانستند و گفتند: «هرکس که در جای رسول اکرم (ص) نشست اطاعتش واجب میباشد خواه نیکوکار و یا بدکار باشند و از همینجا هلاک شدند.(2)
امام علی (ع): صالحبنمیثم تمّار گوید: در کتاب میثم (چنین دیدم که گفته بود: شبی در محضر امیرالمؤمنین (ع) بودم به ما فرمود: «بندهای که در محبّت ما کوتاهی نمیکند؛ بهترین چیز را در قلب خویش جای داده است و هرکس دشمنان ما را دوست بدارد از دوستاران ما نیست. به خاطر اینکه دو محبّت در یک قلب جمع نمیشود و خداوند برای یک فرد دو قلب قرار نداده است که با این قلب فردی را دوست داشته باشد و با قلب دیگر دشمنش را دوست داشته باشد و کسی که محبّت ما را به دل دارد، باید آن را خالص گرداند همانگونه که طلا را خالص و بدون غش قرار میدهد.(3)
"النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ في كِتابِ اللهِ مِنَ الْمُؤْمِنينَ وَ الْمُهاجِرينَ إِلاَّ أَنْ تَفْعَلُوا إِلى أَوْلِيائِكُمْ مَعْرُوفاً كانَ ذلِكَ فِي الْكِتابِ مَسْطُوراً "
"پيامبر نسبت به مؤمنان از خودشان اولى و سزاوارتر است؛ و همسران او مادران آنها (مؤمنان) محسوب مىشوند؛ و خويشاوندان نسبت به يگديگر از مؤمنان و مهاجران در آنچه خدا مقرّر داشته اولى هستند، مگر اينكه بخواهيد نسبت به دوستانتان نيكى كنيد [و سهمى از اموال خود را به آنها بدهيد]؛ اين حكم در كتاب [الهى] نوشته شده است."
احادیث:
پیامبر (ص): علیبنحسنبن فضّال از پدرش نقل میکند که گوید: از امام کاظم (ع) شنیدم که فرمود: ... پیامبر (ص) فرمود: «من و علی (ع) دو پدر این امّت هستیم». و پیامبر (ص) بر فراز منبر فرمود: «هرکس بدهی یا نانخوری بر جای گذارد، بر عهدهی من و بهسوی من است و هرکس مالی واگذارد، متعلّق به وارثانش است. به همین دلیل پیامبر (ص) نسبت به مردم از پدران و مادرانشان سزاوارتر است و نسبت به آنان از خودشان نیز سزاوارتر است و همچنین پس از پیامبر (آنچه برای وی جاری بود، برای امیرمؤمنان (ع) جاری است».(1)
امام علی (ع): خداوند در این آیه فرماید: "إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُ" و نیز فرموده است: "وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلی بِبَعْضٍ فِی کِتابِ اللهِ". پس ماییم شایستهترین
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۳۴ / بحار الأنوار، ج۱۶، ص۹۵ .
مردم نسبت به حضرت ابراهیم و ماییم وارث و رحم و خانوادهی او که وارث کعبه شدیم، و ماییم آل ابراهیم.(1)
"وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِيِّينَ ميثاقَهُمْ وَ مِنْكَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْراهيمَ وَ مُوسى وَ عيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَ أَخَذْنا مِنْهُمْ ميثاقاً غَليظاً "
"[به خاطر آور] هنگامى را كه از پيامبران پيمان گرفتيم، و [همچنين] از تو و از نوح و ابراهيم و موسى و عيسىبنمريم، و ما از همهی آنان پيمان محكمى گرفتيم [كه در اداى مسؤوليّت كوتاهى نكنند]."
احادیث:
"مِنَ الْمُؤْمِنينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْديلاً "
"در ميان مؤمنان مردانى هستند كه بر سر عهدى كه با خدا بستند صادقانه ايستادهاند؛ بعضى پيمان خود را به آخر بردند [و در راه او شربت شهادت نوشيدند]، و بعضى ديگر در انتظارند؛ و هيچگونه تغييرى در پيمان خود ندادند."
احادیث:
امام علی (ع): در روایت است: امام علی (ع) فرمود: این آیه در شأن من است و در شأن عموی من حمزه و در شأن پسر عموی من عبیدهْبنحارثبنعبد المطلب امّا عبیده در روز بدر به درجهی شهادت نائل شد، و عموی من حمزه در روز احد شربت شهادت چشید و امّا من انتظار میکشم که شقیترین این امّت این را به این رنگ کند. و با دست به محاسن و سرش اشاره کرد و فرمود: امریست شدنی و کاریست بودنی که حبیب من ابوالقاسم (مرا از این حال خبر داده است.(1)
امام علی (ع): آیهی "رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ" دربارهی ما نازل شده و به خدا سوگند! کسی که منتظر است من هستم و هرگز تغییر ندادهام.(2)
"وَ رَدَّ اللهُ الَّذينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنالُوا خَيْراً وَ كَفَى اللهُ الْمُؤْمِنينَ الْقِتالَ وَ كانَ اللهُ قَوِيًّا عَزيزاً "
"و خدا كافران را با دلى پر از خشم [از ميدان جنگ احزاب] باز گرداند بى آنكه نتيجه مطلوبى [از كار خود] گرفته باشند؛ و خداوند [در اين ميدان]، مؤمنان را از جنگ بىنياز ساخت [و پيروزى را نصيبشان كرد]؛ و خدا توانا و شكست ناپذير است."
احادیث:
امام عسکری (ع): سلام بر تو ای امیرمؤمنان (ع) ! برای تو جایگاهی مشهود و مقاماتی مشهور و ایّامی مشخص شده است و آنها روز بدر و روز احزاب میباشد که در آن عمرو را به قتل رسانده و لشکر دشمن را متفرّق ساختی و خدا کافران را با دمی پر از خشم [از میان جنگ احزاب] بازگرداند؛ بی آنکه نتیجهی مطلوبی [از کار خود] گرفته باشند؛ و خداوند [در این میدان]، مؤمنون را از جنگ بینیاز ساخت [و پیروزی را نصیبشان کرد]؛ و خدا توانا و شکست ناپذیر است.(1)
امام صادق (ع): امام صادق (ع) در چنین روزی (غدیر) امام علی (ع) را اینگونه زیارت کرد ... سلام برتو ای کسی که در روز احزاب خداوند با او مؤمنان را از جنگ حافظت نمود.(2)
يا نِساءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضاعَفْ لَهَا الْعَذابُ ضِعْفَيْنِ وَ كانَ ذلِكَ عَلَى اللهِ يَسيراً [30]
اى همسران پيامبر! هركس از شما گناه آشكار و فاحشى مرتكب شود، عذاب او دو چندان خواهد بود؛ و اين براى خدا آسان است.
احادیث:
حضـرت صادق علیه السـلام: حریز از حضـرت صادق علیه السـلام روایت کرده گفت: معناي "من یأت منکن بفاحشه مبینه" را از حضرت سؤال کردم فرمود: مراد از "فاحشه مبینه" مخالفت علنی و آشکار بر علیه امام وقت و خروج با شمشیر است همانطور که عایشه بر امیرالمؤمنین علیه السلام خروج نموده و لشکري فراهم و جنگ جمل را براه انداخت.(1)
وَ قَرْنَ في بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى وَ أَقِمْنَ الصَّلاةَ وَ آتينَ الزَّكاةَ وَ أَطِعْنَ اللهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّما يُريدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً
و در خانههاى خود بمانيد، و همچون دوران جاهليّت نخستين [در ميان مردم] ظاهر نشويد، و نماز را برپا داريد، و زكات را بپردازيد، و خدا و پيامبرش را اطاعت كنيد؛ خداوند فقط مىخواهد پليدى [گناه] را از شما اهل بيت دور كند و كاملاً شما را پاك سازد.
احادیث:
1) . تفسیر قمی: ج 2ص192؛ بحار الانوار: ج 22ص199؛ البرهان: ج 4ص.441.
تَطْهِیرًا و جبرئیل فرمود: «ای محمّد (ص) ! من، یکی از شما (اهل بیت) هستم. پس ششمی ما (اهل بیت)، جبرئیل بود».(1)
پیامبر (ص): این آیه فقط دربارهی من و برادرم علیّبنابیطالب و دخترم فاطمه و دو فرزندم حسن و حسین (ع) و نه نفر از فرزندان حسین (ع) نازل شده است.(2)
پیامبر (ص): إِنَّمَا یُرِیدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا این آیهی شریفه مخصوص خاندان و عترتم و من و برادرم علیّبنابیطالب (ع) میباشد».(3)
امام صادق (ع): حلبی از امام صادق (ع) روایت میکند که پیرامون تفسیر آیهی إِنَّمَا یُرِیدُ اللهُ لیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْل البَیْتِ و یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا فرمود: «منظور، ائمّه (ع) و ولایت آنان میباشد و هرکس وارد ولایت شود، در بیت پیامبر (ص) وارد شده است».(4)
"ما كانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِكُمْ وَ لكِنْ رَسُولَ اللهِ وَ خاتَمَ النَّبِيِّينَ وَ كانَ اللهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَليماً"
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۱۵۴/ بحار الأنوار، ج۳۱، ص۴۴۵ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۱۵۴ الاحتجاج، ج۱، ص۱۴۸/ علل الشرایع، ج۱، ص۲۰۵/ القمی، ج۲، ص۱۹۳.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۱۵۴ بحار الأنوار، ج۳۰، ص۳۱۱ .
4) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۱۵۶ / الکافی، ج۱، ص۴۲۳/ بحار الأنوار، ج۲۳، ص۳۳۰ .
"محمّد پدر هيچيك از مردان شما نبوده است؛ ولى رسول خدا و ختمكننده و آخرين پيامبران است؛ و خداوند به همه چيز دانا است."
احادیث:
پیامبر (ص): من خاتم انبیاء (ص) هستم و تو یا علی (ع) خاتم اولیاء هستی.(1)
پیامبر (ص): کلیهی پسران هر دختری به پدرشان منسوب میشوند، غیر از فرزندان فاطمه (س) که من پدر آنها میباشم.(2)
امام کاظم (ع): علیّبنحسّان از بعضی از شیعیان ما نقل میکند: امام کاظم (ع) نزد قبر پیامبر (ص) رفت و فرمود: «سلام بر تو ای پدر جان».(3)
"وَ سَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَ أَصيلاً "
"و صبح و شام او را تسبيح گوييد."
احادیث:
امام صادق (ع): از امام صادق (ع) دربارهی سخن خداوند عزّوجلّ: "اذْکُرُوا اللهَ ذِکْرًا کَثِیرًا" پرسیده شد: «که ذِکْرًا کَثِیرًا (ذکر بسیار) چیست»؟ حضرت فرمود: «هرکس تسبیح فاطمه (س) را بگوید، ذکر بسیار گفته است».(1)
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلى طَعامٍ غَيْرَ ناظِرينَ إِناهُ وَ لكِنْ إِذا دُعيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَ لا مُسْتَأْنِسينَ لِحَديثٍ إِنَّ ذلِكُمْ كانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيي مِنْكُمْ وَ اللهُ لا يَسْتَحْيي مِنَ الْحَقِّ وَ إِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ وَ ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللهِ وَ لا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْواجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَداً إِنَّ ذلِكُمْ كانَ عِنْدَ اللهِ عَظيماً "
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! در خانههاى پيامبر داخل نشويد مگر به شما براى صرف غذا اجازه داده شود، مشروط بر اينكه [قبل از موعد نياييد و] در انتظار وقت غذا ننشينيد؛ امّا هنگامىكه دعوت شديد داخل شويد؛ و وقتى غذا خورديد پراكنده شويد، و [بعد از صرف غذا] به بحث و صحبت ننشينيد؛ زيرا اين عمل، پيامبر را ناراحت مىنمايد، ولى از شما شرم مىكند [و چيزى نمىگويد]؛ امّا خداوند از [بيان] حقّ شرم نمىكند. و هنگامىكه چيزى از وسايل زندگى را [بهعنوان عاريت] از آنان (همسران پيامبر) مىخواهيد از پشت پرده بخواهيد؛ اين كار
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۲۰۲ / وسایل الشیعهًْ، ج۶، ص۴۴۳/ بحار الأنوار، ج۸۲، ص۳۳۱/وسایل الشیعهًْ، ج۶، ص۴۴۱/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۴۶ .
براى پاكى دلهاى شما و آنها بهتر است. و شما حق نداريد پيامبر خدا را آزار دهيد، و نه هرگز همسران او را بعد از او به همسرى خود درآوريد كه [گناه] اين كار نزد خدا بزرگ است!"
احادیث:
پیامبر (ص): ابنعبّاس گوید: رسول خدا (ص) با زینب بنت جحش ازدواج نموده و ولیمهای ترتیب داد و آن ولیمه، حَیس (غذایی که از خرما، روغن و کشک درست میشود) بود و از اصحاب خود هر نوبت ده نفر را دعوت میکرد و آنها چون از خوردن غذا فارغ میشدند، تمایل داشتند که با رسول خدا (ص) سخن بگویند و فرصت را برای نگاه به چهرهی حضرت، غنیمت بشمارند و رسول خدا (ص) تمایل داشت به اینکه آنان، زحمت را کم کرده تا او بتواند با اهل منزل خود خلوت کند؛ چرا که رسول خدا (ص) تازه عروسی کرده بود و از اینکه مؤمنان موجب آزار او میشدند، بیزار بود. اینگونه بود که خداوند عزّوجلّ این آیه را نازل فرمود "یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلَّا أَن یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلَی طَعَامٍ غَیْرَ نَاظِرِینَ إِنَاهُ وَلَکِنْ إِذَا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانتَشِرُوا وَ لَا مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذَلِکُمْ کَانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنکُمْ وَ اللهُ لَا یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ" چون این آیه نازل شد، مردم پس از آنکه غذایی را که رسول خدا (تدارک دیده بود میخوردند، بیدرنگ رسول خدا(ص) را ترک گفته و بیرون میرفتند. رسول خدا (ص) به مدّت هفت روز نزد زینب بنت جحش ماند. سپس به خانهی امّ سلمه بنت ابوامیّه رفت و همان شب و فردای آن روز را نزد او بود. چون خورشید بالا آمد، علی (ع) به در آن خانه آمده و خیلی آهسته در زد. رسول خدا (ص) صدای در زدن او را شناخت. امّا امّ سلمه اینکه کسی در زده را انکار کرد. رسول خدا (ص) به امّ سلمه فرمود: «ای امّ سلمه! برخیز و در را به روی او بگشای». امّ سلمه عرض کرد: «ای رسول خدا (ص) ! او چه کسی است که آن قدر اهمیّت دارد که من، باید برخیزم و در را به روی او بگشایم درصورتی که همین دیروز آیهی "وَ إِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاء حِجَابٍ" در شأن ما (زنان پیامبر (ص)) نازل شد. پس او کیست که آنقدر اهمیّت دارد که من، باید با اندام زیبا و دستبندهای خود (زیورآلاتی که به سر و دست
دارم) به استقبال او بروم»؟ رسول خدا (ص) با هیئتی برافروخته و عصبانی پاسخ داد: «کسی که از پیامبر اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده. )نساء/۸۰(! برخیز و در را به روی او بگشا؛ چرا که پشت در مردی ایستاده که نادان و سبک مغز نیست و در کار خود عجول نمیباشد. خداوند و رسولش را دوست میدارد و خداوند و رسولش نیز او را دوست میدارند و او تا زمانیکه صدای گامهای تو قطع نشود و مطمئن نشود که تو به پس پرده بازگشتهای، در را نمیگشاید». امّ سلمه برخاست درحالیکه نمیدانست چه کسی پشت در است و تنها آن توصیف و مدح رسول خدا (ص) از او را در خاطر سپرده بود. پس بهسوی در رفت درحالیکه این جمله را زمزمه میکرد: «آفرین! آفرین به مردی که خدا و رسولش (ص) را دوست میدارد و خدا و رسولش (ص) نیز او را دوست میدارند». پس امّ سلمه در را به روی او گشود و علی (ع) دو لنگه در را گرفت و همچنان پشت در ایستاد تا آنکه صدای گام برداشتن امّ سلمه قطع شد و امّ سلمه به اندرونی خود رفت. آنگاه علی (ع) در را گشود و وارد شد و به رسول خدا (ص) سلام کرد. رسول خدا (ص) فرمود: «ای امّ سلمه! آیا او را میشناسی»؟ امّ سلمه پاسخ داد: «آری و این توصیف و مدح بر او گوارا باشد. او علیّبنابیطالب (ع) است».(1)
"إِنَّ اللهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً "
"خدا و فرشتگانش بر پيامبر درود مىفرستند؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد، بر او درود فرستيد و [در برابر اوامر او] كاملاً تسليم باشيد."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۲۳۲/ بحار الأنوار، ج۳۲، ص۳۴۷/ علل الشرایع، ج۱، ص۶۴/ الیقین، ص۳۳۱ .
احادیث:
پیامبر (ص): فرشتگان بر من و علی (ع) درود فرستادند؛ زیرا تنها، شهادت و گواهی من و علی (ع) به اینکه خدایی جز الله نیست و محمّد (ص) بنده و رسول اوست، بهسوی آسمان بالا برده شد.(1)
امام صادق (ع): هر دعایی که بهوسیلهی آن، خداوند عزّوجلّ خوانده میشود، به آسمان نمیرسد و میان زمین و آسمان باقی میماند تا آنکه بر محمّد و آل محمّد (ص) درود فرستاده شود.(2)
پیامبر (ص): هرکس صد بار بر محمّد (ص) و آل محمّد (ع) صلوات بفرستد، خداوند صد حاجت او را برآورده میسازد.(3)
"إِنَّ الَّذينَ يُؤْذُونَ اللهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهيناً "
"آنها كه خدا و پيامبرش را آزار مىدهند، خداوند آنان را از رحمت خود در دنيا و آخرت دور ساخته، و براى آنها عذاب خواركنندهاى آماده كرده است."
احادیث:
پیامبر (ص): إِنَّ الَّذینَ یُؤْذُونَ اللهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللهُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهینا این آیه دربارهی کسانی نازل شده است که حقّ علی (ع) را غصب نمودند و حقوق فاطمه (س) را زیر پا نهاده و او را اذیت نمودند، که پیامبر (ص) فرموده است: «هرکه فاطمه (س) را در زمان حیات من اذیت و آزار نماید مثل آن است که او را بعد از مرگ من مورد اذیت قرار داده باشد و کسی که او را بعد از مرگم مورد آزار قرار دهد مثل آن است که او را در زمان حیات من اذیت کرده باشد، و هرکه او را آزار رساند مرا اذیّت کرده و هرکه مرا اذیت کند خدا را اذیت کرده است».(1)
پیامبر (ص): هرکس علی (ع) را بیازارد، مرا آزرده و هرکس مرا بیازارد، خدا را آزرده و هرکس خدا را بیازارد، این حقّ خدا است که او را در آتش جهنّم، با عذاب دردناک خود بیازارد.(2)
"وَ الَّذينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبيناً "
"و آنان كه مردان و زنان با ايمان را در برابر گناهى كه مرتكب نشدهاند آزار مىدهند، بار بهتان و گناه آشكارى را به دوش كشيدهاند."
احادیث:
علیّبنابراهیم ( منظور از آیه: وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ الْمؤْمِنِینَ وَالمُؤْمِنَاتِ علی (و فاطمه (و حکم بِغَیْرِ مَا اکْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَ إِثْمًا مُّبِینًا در تمام مردم جاری است.(1)
ابنعبّاس (ره) در روایت مقاتل آمده است: وَ الَّذِینَ یُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِینَ علی (ع)و مراد از وَ الْمُؤْمِناتِ، فاطمه (س)است؛ و آنها فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِیناً تهمت و گناه آشکاری را بر دوش کشیدند. زیرا خدای متعال در جهنّم جرب را بر آنها مسلّط نموده تا چنان بدن خود را از شدت خارش بخارانند که ناخنهایشان شکسته شود و سپس آنقدر خود را میخارانند که پوستشان کنده میشود و بازهم آنقدر خود را میخارانند که گوشت بدنشان آشکار گشته و باز آنقدر میخارانند تا استخوانهایشان آشکار گردد و میگویند: این چه عذابی است که بر ما نازل شد؟! پس به آنها گفتهها میشود: ای جماعت اشقیا، این کیفر و مجازات شما به خاطر دشمنی با اهل بیت پیامبر (ص) است.(2)
"يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يا لَيْتَنا أَطَعْنَا اللهَ وَ أَطَعْنَا الرَّسُولاَ "
"در آن روز كه صورتهاى آنان در آتش [دوزخ] دگرگون خواهد شد [پشيمان مىشوند و] مىگويند: «اى كاش خدا و پيامبر را اطاعت كرده بوديم»"
احادیث:
علیّبنابراهیم (رح): "یَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ"؛ این آیه، کنایه از کسانی است که حقّ آل محمّد (ع) را غصب نمودند. منظور از آیهی "یَقُولُونَ یَا لَیْتَنَا أَطَعْنَا اللهَ وَ أَطَعْنَا الرَّسُولَا"، در مورد امیرالمؤمنین (ع) است(1).(2)
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَ قُولُوا قَوْلاً سَديداً "
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! تقواى الهى پيشه كنيد و سخن حق بگوييد."
احادیث:
امام رضا (ع): مبادا اعمال نیک را به اتکای حب و دوستی آل محمّد (ع) رها کنید و مبادا دوستی آل محمّد (ع) را به اتکای اعمال صالح از دست بدهید، زیرا هیچکدام از این دو به تنهایی پذیرفته نمیشود. بدانید سرآمد بندگی و اطاعت خدا تسلیم در مقابل چیزهایی است که نمیفهمیم. چنانچه سرآمد گناهان رد آنها است. خداوند مردم را به اطاعت نمودن در چیزهایی که میفهمند و چیزهایی که نمیفهمند آزمایش میکند تا حجّت لازم آید و شبهه برطرف شود. "وَ اتَّقُوا اللهَ وَ قُولُوا قَوْلًا سَدِیداً یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمالَکُمْ". و شما را در باغهایی از بهشت داخل میکند
که نهرها از زیر درختانش جاری است و در مسکنهای پاکیزه در بهشت جاویدان جای میدهد. (صف/۱۲). مبادا خیر دنیا از دست شما برود زیرا نمی توان به آخرت رسید مگر به وسیلهی دنیا.(1)
"يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمالَكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ مَنْ يُطِعِ اللهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظيماً "
"تا خدا كارهاى شما را اصلاح كند و گناهانتان را بيامرزد؛ و هركس اطاعت خدا و پيامبرش كند، به رستگارى [و پيروزى] بزرگى دست يافته است. تا خدا كارهاى شما را اصلاح كند و گناهانتان را بيامرزد؛ و هركس اطاعت خدا و پيامبرش كند، به رستگارى [و پيروزى] بزرگى دستيافته است."
احادیث:
امام صادق (ع): آن کس که از خدا و رسولش در ولایت علی (ع) و ولایت امامان (ع) بعد از آن پیروی کند، به رستگاری بزرگی دست یافته است.(2)
پیامبر (ص): هان مردمان! برتریهای علیّبنابیطالب (ع) نزد خداوند عزّوجلّ که در قرآن نازل فرموده، بیش از آن است که من یکباره بتوانم بشمارم. پس هرکس از مقامات او خبر داد
و آنها را شناساند، تصدیق و تأییدش کنید. ای مردم! آن کس که از خدا و رسولش و علی و امامانی (ع) که نام بردم پیروی کند، به رستگاری بزرگی دست یافته است.(1)
"إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولاً "
"ما امانت [تعهّد، تكليف، و ولايت الهى] را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه داشتيم، آنها از حمل آن سر برتافتند، و از آن هراسيدند [و اظهار ناتوانى كردند]؛ امّا انسان آن را بر دوش كشيد؛ او بسيار ستمكار و نادان بود، [چون بر خود ستم كرد و قدر اين مقام والا را ندانست]."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۲۹۲/ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۲۸۱ .
"وَ يَرَى الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ الَّذي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ هُوَ الْحَقَّ وَ يَهْدي إِلى صِراطِ الْعَزيزِ الْحَميدِ "
"كسانى كه به ايشان علم داده شده، مىدانند آنچه از سوى پروردگارت بر تو نازل شده حق است و به راه خداوند توانا و ستوده هدايت مىكند."
احادیث:
پیامبر (ص): هنگامیکه پیامبر (ص) علی (ع) را دید فرمود: «خوش آمدی دوست نزدیک من»! آنگاه این آیه را تلاوت کرد: "وَ یَهْدِی إِلی صِراطِ الْعَزِیزِ الحَمِیدِ"؛ و فرمود: «تو ای علی (ع) ! از مخاطبان این آیه هستی».(1)
"وَ جَعَلْنا بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ الْقُرَى الَّتي بارَكْنا فيها قُرىً ظاهِرَةً وَ قَدَّرْنا فيهَا السَّيْرَ سيرُوا فيها لَيالِيَ وَ أَيَّاماً آمِنينَ "
"و ميان آنها و شهرهايى كه بركت داده بوديم، آباديهاى آشكارى [بر سر راهشان] قرار داديم و سفر در ميان آنها را بهطور متناسب [با فاصلهی نزديك] مقرّر داشتيم، [و به آنان گفتيم]: شبها و روزها در اين آباديها با ايمنى [كامل] سفر كنيد."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۳۰۴ / الفضایل، ص۱۶۷ .
خداوند متعال این علم را فقط در بین اهل قرآن که آن را بر ایشان نازل کرده قرار داده. وای بر تو! این علم صرفاً نزد افراد خاص از ذریّه پیامبر (بوده و از آن یک حرف هم خدا به تو تعلیم نفرموده، و اگر آن طور که ادّعا میکنی هستی، که نیستی، مرا از فرموده حق عزّوجلّ: سِیرُوا فِیها لَیالِیَ وَ أَیَّاماً آمِنِینَ خبر ده که این دهها و شهرها در کدام نقطه زمین بودند»؟ ابو حنیفه گفت: «تصور میکنم بین مکّه و مدینه بودند». امام (به اصحابش نگریست و فرمود: «شما میدانید که در بین مدینه و مکّه راه امن نبوده و قُطّاع الطّریق در اینجا راه را بر مسافرین میبستند و اموالشان را به یغما میبردند و آنها هیچ بر نفوس خود اطمینانی نداشته و چه بسا که کشته میشدند، پس مقصود حق عزّوجلّ این ده و شهرها نمیباشد». اصحاب عرض کردند: «بلی همین طور است که شما میفرمایید». ابوحنیفه ساکت شد. پس از آن، حضرت فرمود: «ای ابوحنیفه، مرا از فرمودهی حق عزّوجلّ: هرکس داخل آن [خانهی خدا] شود در امان خواهد بود. (آل عمران/۹۷) خبر ده که این مکان کدام جای زمین میباشد»؟ ابوحنیفه گفت: «مراد کعبه است». امام (فرمود: «آیا میدانی حجّاجبنیوسف در کعبه منجنیق قرار داد و ابن زبیر را کشت؟ پس چطور ابن زبیر در امان قرار نگرفت»؟ ابو حنیفه ساکت شد ... ابوبکر حضرمی گفت: «فدایت شوم! جواب آن دو سؤال چیست»؟ فرمود: «ای ابوبکر! سِیرُوا فِیها لَیالِیَ وَ أَیَّاماً آمِنِینَ این (سفر ایمن) همراه قائم (ما اهل بیت (صورت میگیرد و امّا این کلام او: هرکس داخل آن [خانهی خدا] شود در امان خواهد بود. (آل عمران/۹۷). کسی است که با او (قائم ما () بیعت کند و با او داخل [کعبه] شود و دست روی دست او بگذارد و در شمار اصحاب او داخل شود، [آن شخص] ایمن است.»(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۳۳۴/ بحار الأنوار، ج۱۰، ص۲۱۴/ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۲۳۶/ الاحتجاج، ج۲، ص۳۶۰؛ «بتفاوت»/ علل الشرایع، ج۱، ص۸۹ .
امام سجّاد (ع): منظور این است که آنان، از انحراف در امان هستند؛ یعنی در دانشی که پیرامون دنیا و دین خود از آنان (اهل بیت (ع)) فرا میگیرند، از انحراف در امان هستند.(1)
امام سجّاد (ع): ابوحمزهثمالی (ره) روایت میکند: یکی از قاضیان اهل کوفه، نزد امام سجّاد (ع) آمد و عرض کرد: «جانم به فدای شما باد! تفسیر آیه: وَ جَعَلْنَا بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ الْقُرَی الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا قُرًی ظَاهِرَةً وَ قَدَّرْنَا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیهَا لَیَالِیَ وَ أَیَّامًا آمِنِینَ، چیست»؟ حضرت (فرمود: «مردم قبل از شما در عراق در تفسیر این آیه چه میگفتند»؟ آن قاضی پاسخ داد: «میگویند که منظور از آیه، مکّه است». حضرت (از او پرسید: «آیا دزدی و سرقت را در مکانی بیشتر از مکّه دیدهای»؟ آن قاضی پرسید: «پس منظور آیه چیست»؟ حضرت (پاسخ داد: «منظور آیه، تنها مردان است». آن قاضی پرسید: «در کجای کتاب خدا شبیه این مورد داریم که قُری (آبادیها) بهمعنای مردان آمده باشد»؟ حضرت (پاسخ داد: «آیا نشنیدهای که خداوند عزّوجلّ در آیاتی فرمود: چه بسیار شهرها و آبادیها که اهل آن از فرمان خدا و رسولانش سرپیچی کردند. (طلاق/۸) و: این شهرها و آبادیهایی است که ما آنها را هلاک نمودیم. (کهف/۵۹) [و اگر اطمینان نداری]، از آن شهر که در آن بودیم سؤال کن، و نیز از آن قافله که با آن آمدیم [بپرس]!. (یوسف/۸۲) از آبادی و قافله سؤال پرسیده میشود یا از مردان و کاروانیان»؟ و حضرت (آیات دیگری را بههمینمعنا، تلاوت نمود. آن قاضی عرض کرد: «جانم به فدای شما باد! آنها چه کسانی هستند»؟ حضرت (پاسخ داد: «منظور از آنها، ما (اهل بیت) هستیم».
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۳۳۸/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۶۲ .
همچنین حضرت (پیرامون تفسیر آیه: سِیرُوا فِیهَا لَیَالِیَ وَ أَیَّامًا آمِنِینَ، فرمود: «منظور این است که آنان از انحراف در امان هستند».(1)
"فَقالُوا رَبَّنا باعِدْ بَيْنَ أَسْفارِنا وَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَجَعَلْناهُمْ أَحاديثَ وَ مَزَّقْناهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّ في ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ "
"ولى [اين ناسپاسان] گفتند: «پروردگارا! ميان سفرهاى ما دورى بيفكن» [تا بينوايان نتوانند دوش به دوش اغنياء سفر كنند و اينگونه] به خويشتن ستم كردند و ما آنان را داستانهايى [براى عبرت ديگران] قرار داديم و جمعيّتشان را بهطور كامل متلاشى ساختيم، در اين ماجرا، نشانههاى عبرتى براى هر صبور شكرگزار است."
احادیث:
امام باقر (ع) " إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّکُلِّ صَبَّارٍ شَکُورٍ"، منظور کسی است که بر مودّت و دوستی با ما و سختی یا آسودگی که به این خاطر گریبانگیر او شده بردبار است و بر آزاری که به خاطر دوستی با ما میبیند، صبر پیشه میکند و خداوند را به خاطر اینکه ولایت ما اهل بیت (ع) را به او ارزانی داشته، سپاسگزار است.(2)
"وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْليسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلاَّ فَريقاً مِنَ الْمُؤْمِنينَ "
"[آرى]! به يقين ابليس گمان خود را دربارهی آنها محقّق ساخت كه همگى از او پيروى كردند جز گروه اندكى از مؤمنان."
احادیث:
امام باقر (ع): وقتی رسول خدا (ص) دست علی (ع) را در روز غدیر خم در دست خود گرفت و گفت: «هرکس که من مولای او هستم، علی (ع) مولای اوست». ابلیس که خداوند او را لعنت کند، به همراه شیاطین خود در آنجا حاضر بود. آن شیاطین هنگامیکه رسول خدا (ص) فرمود: «هرکس که من مولای او هستم، علی (ع) مولای اوست»، به او گفتند: «به خداوند سوگند! تو به ما اینطور نگفته بودی، تو به ما خبر داده بودی که این مرد (رسول خدا (ص)) اگر بمیرد، در میان اصحاب او تفرقه میافتد؛ امّا این سخن امروز او باعث استواری و ثبات میشود و هرگاه کسی بخواهد برود، [و امامی بمیرد] دیگری بهجای او میآید». ابلیس گفت: «پراکنده شوید، چرا که اصحاب او به من وعده دادهاند که به هیچکدام از سخنانی که او (رسول خدا (ص)) گفته است، اقرار و اعتراف نخواهند کرد و این همان سخن خداوند عزّوجلّ است که فرموده است: "وَ لَقَدْ صَدَّقَ عَلَیْهِمْ إِبْلِیسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِیقًا مِّنَ المُؤْمِنِینَ"».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۳۴۶ بحار الأنوار، ج۳۷، ص۱۶۸/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۶۳ .
"وَ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ عِنْدَهُ إِلاَّ لِمَنْ أَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبيرُ"
"شفاعت نزد او، جز براى كسى كه [خداوند] براى او اذن شفاعت داده، سودى ندارد.[در آن روز همه در اضطرابند] تا زمانىكه اضطراب از دلهاى آنان زائل گردد [و فرمان از ناحيهی او صادر شود، مجرمان به شفيعان] مىگويند: «پروردگارتان چه دستورى داده»؟ مىگويند: «حق را [بيان كرد و اجازهی شفاعت دربارهی مستحقّان داد] و اوست بلند مرتبه و بزرگ»."
احادیث:
امام صادق علیه السـلام: روز قیامت هیچ یک از پیغمبران بدون اذن خداوند اقدام به شفاعت نمی کنند مگر پیغمبر اکرم صلی االله علیه و آله که قبلا از طرف پروردگار مجاز به شـفاعت می باشد و شـفاعت تنها مخصوص وجود مقدس آن حضرت و ائمه از فرزنـدان او است و پس از پیغمـبر اکرم صـلی االله علیه و آله و ائمه معصـومین علیهم السـلام نوبت به سـایر انبیـاء و پیغمـبران خواهد رسید.(1)
"وَ كَذَّبَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ ما بَلَغُوا مِعْشارَ ما آتَيْناهُمْ فَكَذَّبُوا رُسُلي فَكَيْفَ كانَ نَكيرِ "
1) . تفسیر قمی: ج 2ص201.
"كسانى كه پيش از آنان بودند [نيز آيات الهى را] تكذيب كردند، درحالىكه اينها به ده يك آنچه به آنان داديم نرسيدهاند. [آرى]! آنها فرستادگان مرا تكذيب كردند، پس [ببين] مجازات من [نسبت به آنها] چگونه بود!"
احادیث:
علی بن ابراهیم: علی بن ابراهیم روایت نموده که علی بن الحسـین علیه السلام از احمد بن ابی عبدالله، از علی بن الحکم از سیف بن عمیره، از حسـان، از هشام بن عمار در خصوص آیه فوق فرمود که خداونـد فرموده: آنچه به محمـد و آل محمـد علیهم السـلام داده ایم یک دهم آنرا به پیغمبران گذشته نداده ایم.(1)
"قُلْ إِنَّما أَعِظُكُمْ بِواحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلهِ مَثْنى وَ فُرادى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ما بِصاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ نَذيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذابٍ شَديدٍ "
"بگو: «شما را تنها به يك چيز اندرز مىدهم، دو نفر دو نفر يا به تنهایى براى خدا قيام كنيد، سپس بينديشيد اين دوست و همنشين شما (محمّد) هيچگونه جنونى ندارد، او فقط بيمدهندهی شما در برابر عذاب شديد [الهى] است»!"
احادیث:
1) . تفسیر قمی: ج 2ص204؛ بحار الانوار: ج 24ص306؛ البرهان: ج 4ص 525 .
امام باقر (ع): ابوحمزه ثمالی نقل میکند: از امام باقر (ع) دربارهی آیه: "قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُم بِوَاحِدَةٍ" پرسیدم. حضرت (ع) پاسخ داد: «یعنی شما را تنها به ولایت علی (ع) پند میدهم و ولایت علی (ع) همان واحده (یکی) است که خداوند تبارکوتعالی در مورد آن فرمود:" إِنَّمَا أَعِظُکُم بِوَاحِدَةٍ"».(1)
امام باقر (ع) و امام صادق (ع):" قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ]"، منظور ولایت است،" أَن تَقُومُوا لِلهِ مَثْنَی وَ فُرَادَی" امامان از ذرّیهی آنان است (باقی ائمّه و پذیرش ولایت آنان).(2)
"قُلْ ما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى اللهِ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهيدٌ "
"بگو: «هر اجر و پاداشى از شما خواستهام براى خود شماست، اجر من تنها بر خداوند است و او بر همهچيز گواه است»."
احادیث:
(ع) هستند بپذیرد و از آنان پیروی کند، [اجر پذیرفتن] ولایت انبیاء و مؤمنان پیشین تا آدم (ع) نیز بر او افزوده میشود و منظور از آیه: کسانی که کار نیکی انجام دهند پاداشی بهتر از آن خواهند داشت. (نمل/۸۹). همین است و خداوند او را وارد بهشت میسازد و منظور از آیه:" قُلْ مَا سَأَلْتُکُم مِّنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ "همین است. خداوند میفرماید: پاداش دوستی که تنها آن را در آیات دیگر قرآن از شما خواستهام، به نفع شما و برای شما است و با آن هدایت میشوید و از عذاب روز قیامت نجات مییابید».(1)
"وَ لَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَ أُخِذُوا مِنْ مَكانٍ قَريبٍ "
"اگر ببينى هنگامىكه فريادشان بلند مىشود امّا نمىتوانند [از عذاب الهى] بگريزند و آنها را از جاى نزديكى [كه انتظارش را ندارند] مىگيرند [از درماندگى آنها تعجّب خواهى كرد]!"
احادیث:
امام باقر (ع): به خدا قسم گویا قائم (عج) را مینگرم که تکیه داده است به حجرالأسود و مردم را به حق خودش سوگند میدهد و میفرماید: «ای مردم! هرکس دربارهی خدا گفتگویی دارد از من بپرسد که من از هرکس به خدا نزدیکترم. ای مردم! هرکس که میخواهد، دربارهی آدم (ع) با من گفتگو کند که من نزدیکترین مردم به آدم هستم ... نخستین کسی که با او بیعت میکند جبرئیل است. آنگاه سیصدوسیزده نفر با وی بیعت میکنند. هرکس به راه افتاد، به زودی به او میرسد و هرکس به راه نیفتاد، در رختخوابش ناپدید میشود، یعنی از همان جا که خوابیده، ناگهان حرکت میکند. چنانکه خداوند میفرماید: و اگر مجازات را تا زمان محدودی از آنها به تأخیر اندازیم. (هود/۸) به خدا قسم این جمعیّت کم اصحاب قائم (هستند که در یک ساعت، در پیرامونش اجتماع کنند. و چون قائم به بیابان «بیداء» میآید، لشکر سفیانی به سوی او میرود. خدا هم به زمین امر میکند که آنها را فرو گیرد، چنانکه خدا میفرماید: "وَ لَوْ تَری إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَ أُخِذُوا مِنْ مَکانٍ قَرِیبٍ وَ قالُوا آمَنَّا"، چون دیدند به زمین فرو میروند، میگویند ایمان آوردیم به قائم آل محمّد (ع) "و أَنَّی لَهُمُ التَّناوُشُ مِنْ مَکانٍ بَعِیدٍ ... وَ حِیلَ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ ما یَشْتَهُونَ"؛ (سبأ/۵۴۵۲). خواستهی آنان این است که عذاب نشوند. "کَما فُعِلَ بِأَشْیاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ"؛ یعنی پیشینیانشان هلاک شدند." إِنَّهُمْ کانُوا فِی شَکٍّ مُرِیبٍ".(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۳۷۶ / بحار الأنوار، ج۵۲، ص۳۱۵/ القمی، ج۲، ص۲۰۴؛ «تفاوت لفظی» .
"الْحَمْدُ لِلهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِكَةِ رُسُلاً أُولي أَجْنِحَةٍ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ يَزيدُ فِي الْخَلْقِ ما يَشاءُ إِنَّ اللهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ "
"ستايش مخصوص خداوندى است كه آفرينندهی آسمانها و زمين است، كه فرشتگان را رسولانى قرار داد داراى بالهاى دوگانه و سهگانه و چهارگانه، او هرچه بخواهد در آفرينش مىافزايد، زيرا خداوند بر هر چيزى تواناست."
احادیث:
امام باقر (ع): به خدا سوگند! در آسمان هفتاد صف از فرشتگان است که اگر همهی مردم روی زمین جمع شوند تا یک صف آنها را بشمارند نمیتوانند، و بهراستی همهی آنها به ولایت ما ایمان دارند.(1)
"ما يَفْتَحِ اللهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلا مُمْسِكَ لَها وَ ما يُمْسِكْ فَلا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ وَ هُوَ الْعَزيزُ الْحَكيمُ "
"هر رحمتى را خدا به روى مردم بگشايد، كسى بازدارنده آن نيست؛ و هرچه را او باز دارد، كسى بعد از او قادر به فرستادن آن نيست؛ و او توانا و حكيم است."
احادیث:
امام صادق علیه السـلام: محمد بن العباس از ابومحمد احمد بن محمد بن النوفلی از یعقوب بن یزید از ابن ابی عمیر از مرازم از امام صادق علیه السـلام در خصوص آیه فوق نقل می کنـد که منظور از آیه "ما یفتـح الله للناس من رحمه فلا ممسک لها" آن است که آنچه خـداوند بر زبان امام علیه السـلام جاري می کنـد به عنوان رحمت خداوندي به سوي مردم است. چرا که امام از خود چیزي نمی گوید بلکه هر آنچه می گویـد تنهـا از سـوي خـداست و هر آنچه از سوي خـداست به عنوان رحمت خداونـدي به سوي مردم است. چون خداوند فرموده: "و ما ارسلناك
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۳۹۶ / الکافی، ج۱، ص۴۳۷ .
الا رحمه للعالمین" اي پیامبر تو را نفرستادیم مگر به عنوان رحمت براي جهانیان. بعد از رسول الله صلی االله علیه و آله ، اهل بیت او به عنوان رحمت براي مردم می باشند.(1)
"أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدي مَنْ يَشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللهَ عَليمٌ بِما يَصْنَعُونَ "
"آيا كسى كه زشتى عملش براى او آراسته شده و آن را زيبا مىبيند [همانند كسى است كه واقع را مىيابد]؟! خداوند هركس را بخواهد [و سزاوار باشد] گمراه مىسازد و هركس را بخواهد [و شايسته ببيند] هدايت مىكند؛ پس جانت به خاطر شدّت تأسّف بر آنان از دست نرود؛ خداوند به آنچه انجام مىدهند داناست."
احادیث:
امام علی (ع): و از سخنان آن حضرت است: یکی از یاران او پرسید: «چگونه مردم شما، شما را از این مقام بازداشتند، درحالیکه شما به آن سزاوارتر بودید»؟ ... اگر از ما سختیهای غم واندوهها برطرف شود، آنها را به راه حقّ محض خواهم کشید؛ پس ای برادر بنی دودانی، باکی بر این قوم فاسق و فاجر نیست و از من دور شو (خود را برای ایشان هلاک مکن).(2)
"مَنْ كانَ يُريدُ الْعِزَّةَ فَلِلهِ الْعِزَّةُ جَميعاً إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ وَ الَّذينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئاتِ لَهُمْ عَذابٌ شَديدٌ وَ مَكْرُ أُولئِكَ هُوَ يَبُورُ "
"كسى كه خواهان عزّت و توانايى است [بايد از خدا بخواهد؛ چرا كه] تمام عزّت و توانايى براى خداست؛ سخنان پاكيزه بهسوى او صعود مىكند، و عمل صالح را بالا مىبرد؛ و آنها كه نقشههاى بد مىكشند، عذاب سختى براى آنهاست و مكر [و توطئه] آنان نابود مىشود [و به جايى نمىرسد]."
احادیث:
امام صادق (ع): عمّاربنیقظان اسدی گوید: امام صادق (ع) دربارهی آیه: "إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ یَرْفَعُهُ" فرمود: «ولایت ما اهلبیت است اشاره به سینه خود کرد هرکه ولایت ما را نداشته باشد، عمل صالحی از او پذیرفته نیست».(1)
"وَ اللهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْواجاً وَ ما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى وَ لا تَضَعُ إِلاَّ بِعِلْمِهِ وَ ما يُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَ لا يُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلاَّ في كِتابٍ إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللهِ يَسيرٌ "
"خداوند شما را از خاكى آفريد، سپس از نطفهاى؛ سپس شما را به صورت زوجهايى قرار داد؛ هيچ جنس مادهاى باردار نمىشود و وضع حمل نمىكند مگر به علم او، و هيچكس عمر طولانى
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۴۱۴ / الکافی، ج۱، ص۴۳۰/ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۱۸۲/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۶۸ .
نمىكند، يا از عمرش كاسته نمىشود مگر اينكه در كتاب [علم خداوند] ثبت است؛ اينها همه براى خداوند آسان است."
احادیث:
امام رضا (ع): حسنبن محمد نوفلی گوید: سلیمان مروزی متکلّم خراسان پیش مأمون آمد ... امام (ع) فرمود: من منکر بداء نیستم با اینکه خداوند در قرآن میفرماید: "... وَ ما یُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَ لا یُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِی کِتابٍ". سلیمان گفت: «آیا در مورد بداء از پدران گرامیت چیزی روایت شده است»؟ فرمود: «آری، پدرم از امام صادق (ع) نقل کرده که فرموده است: خدا دارای دو علم است: ۱ علمی پنهان و مخفی کسی جز خود او از آن علم اطّلاع ندارد که بداء جزء همین علم است. ۲ علمی که آن را به ملائکه و پیامبران آموخته است و علمای اهل بیت (امامان) از این علم اطّلاع دارند.(1)
"وَ ما يَسْتَوِي الْبَحْرانِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ سائِغٌ شَرابُهُ وَ هذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَ مِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْماً طَرِيًّا وَ تَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَها وَ تَرَى الْفُلْكَ فيهِ مَواخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ "
" [اين] دو دريا يكسان نيستند: اين گوارا و شيرين است و نوشيدنش خوشگوار، و آن يكى شور و تلخ و گلوگير؛ ولى از هريك [از آن دو] گوشتى تازه مىخوريد و وسايل زينتى استخراج كرده
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۴۱۶ / التوحید، ص۴۴۱/ عیون أخبارالرضا (ج۱، ص۱۷۹/ بحار الأنوار، ج۱۰، ص۳۳۰؛ «نبیک» بدل «نبیه»/ بحار الأنوار، ج۴، ص۹۵؛ «نبیک» بدل «نبیه».
مىپوشيد؛ و كشتيها را در آن مىبينى كه آبها را مىشكافند [و بهسوى مقصد پيش مىروند] تا از فضل خداوند بهره گيريد، و شايد شكر [نعمتهاى او را] بهجا آوريد."
احادیث:
خداونـد ولایت ما را بر آب عرضه نمود آبی که ولایت ما را پذیرفت گوارا و خوشمزه گردید و آبی که ولایت ما را انکار نمود تلخ یا شور گردید.(1)
"وَ ما يَسْتَوِي الْأَعْمى وَ الْبَصيرُ "
"[بدانيد] نابينا و بينا هرگز برابر نيستند."
احادیث:
"وَ لاَ الظُّلُماتُ وَ لاَ النُّورُ "
"و نه تاريكىها و روشنايى."
احادیث:
ابنعبّاس: فَالظُّلُمَاتُ ابوجهل و نور امیرالمؤمنین (ع) است.(1)
"وَ لاَ الظِّلُّ وَ لاَ الْحَرُورُ "
"و نه سايه [آرامبخش] و باد داغ و سوزان."
احادیث:
"وَ ما يَسْتَوِي الْأَحْياءُ وَ لاَ الْأَمْواتُ إِنَّ اللهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشاءُ وَ ما أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ "
"و هرگز مردگان و زندگان يكسان نيستند. خداوند پيام خود را به گوش هركس بخواهد مىرساند، و تو نمىتوانى سخن خود را به گوش آنان كه در گور [خفته] اند برسانى."
احادیث:
ابنعبّاس: "وَ ما یَسْتَوِی الْأَحْیاءُ وَ لَا الْأَمْواتُ؛" احیاء علی (ع) و حمزه و جعفر و حسن و حسین و فاطمه و خدیجه (ع) است و اموات کفّار مکّه هستند.(2)
"وَ مِنَ النَّاسِ وَ الدَّوَابِّ وَ الْأَنْعامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ كَذلِكَ إِنَّما يَخْشَى اللهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ إِنَّ اللهَ عَزيزٌ غَفُورٌ "
"و از انسانها و جنبندگان و چهار پايان انواعى با رنگهاى مختلف آفريديم، آرى [آفرينش جهان با عظمت] چنين است. و تنها از ميان بندگان او، دانشمندان خدا ترسند؛ خداوند توانا و آمرزنده است."
احادیث:
حضرت زهرا (س): حضرت فاطمه (س) فرمود: از پدرم شنیدم که میفرمود: دانشمندان پیرو ما زنده میشوند، ... حتی بر یکی از این علما، هزار هزار حلّه از نور پوشانده میشود، پس منادی خدا صدا میزند: ای کسانی که متکفّل ایتام آل محمّد (ع) هستید، علوم آل محمّد را به آنها برسانید، و آنها را بعد بریدن آنها از پدرانشان که پیشوایان آنان هستند زنده کنید.(1)
" ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ بِإِذْنِ اللهِ ذلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبيرُ "
"سپس اين كتاب [آسمانى] را به گروهى از بندگان برگزيدهی خود به ميراث داديم [امّا] از ميان آنها عدّهاى بر خود ستم كردند، و عدّهاى ميانهرو بودند، و گروهى به اذن خدا در نيكيها [از همه] پيشىگرفتند، و اين، همان فضيلت بزرگ است!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص/۴۳۸ منیهًْ المرید، ص۱۱۵ .
امام باقر (ع) سالم گوید: از امام باقر (ع) در مورد آیه: ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللهِ پرسیدم. فرمود: «سابق به خیرات، امام است و مقتصد کسی است که امام را بشناسد و ظالم به خود کسی است که امام را نشناسد».(1)
امام علی (ع): پس کسانی هستیم که خداوند از میان بندگانش برگزید و ما برگزیده خدا هستیم و برای ما مثال زده شده و بر ما وحی نازل شد.(2)
امام صادق (ع): اهل قرآن ائمّه هدی هستند که در این آیه ذکر شد: ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا.(3)
"وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلهِ الَّذي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنا لَغَفُورٌ شَكُورٌ "
"آنها مىگويند: «حمد [و ستايش] براى خداوندى است كه اندوه را از ما برطرف ساخت پروردگار ما آمرزنده و سپاسگزار است!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۴۴۶ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۴۴۸ / بحار الأنوار، ج۳۳، ص۲۷۰/ کتاب سلیم بن قیس، ص۸۴۷ .
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۴۴۸ / بحار الأنوار، ج۲۴، ص۱۱۲/ العیاشی، ج۲، ص۲۶۳ / وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۲۰۰؛ «الأیمه الهدی الذین قال الله» محذوف/ المناقب، ج۴، ص۱۳۰.
پیامبر (ص): سلمان برای علی (ع) سخنانی را که پیامبر (ص) دربارهی فضیلت حضرت گفته بود نقل کرد: پیامبر (ص) فرمود: «... پس آسمانها نمیخواستند بیفتند مگر آن هنگام به خاطر تعظیم تو. تا اینکه ملائکه این صدا را از خداوند شنیدند: «ای بندگانم! آرام شوید؛ محبّتم را نثار بندهای از بندگانم کردم و با طاعتم او را گرامی داشتم و با فضیلتم او را برگزیدم». ملائکه گفتند: «شکر و سپاس پروردگاری را که غم و اندوه را از ما برداشت.». چه کسی نزد خداوند از تو گرامیتر است»؟(1)
"وَ الَّذينَ كَفَرُوا لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها كَذلِكَ نَجْزي كُلَّ كَفُورٍ "
"و كسانى كه كافر شدند، آتش دوزخ براى آنهاست هرگز فرمان مرگشان صادر نمىشود تا بميرند، و نه چيزى از عذابش از آنان تخفيف داده مىشود اينگونه هر كفرانكنندهاى را كيفر مىدهيم!"
احادیث:
امام صادق (ع): مسلمبنخالد از امام صادق (ع) و ایشان از پدرشان امام باقر (ع)از جدشان نقل کردند: سیزده صنف [و در روایتی که إبن حبیب از طریق تمیم نقل کرده آمده است: شانزده صنف] از امت جدم (ص) ما را دوست نمیدارند و مردم را به ما علاقمند نمیکنند و ما را ولیّ
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۴۶۲ /بحار الأنوار، ج۴۰، ص۶۳ .
خود نمیگیرند و از گرد ما پراکنده میشوند و مردم را از ما پراکنده مینمایند، آنان حقیقتاً دشمنان ما هستند، [آتش دوزخ برای آنهاست] و برای آنها عذاب دوزخ و عذاب آتش سوزان است. (بروج/۱۰).(1)
"وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فيها رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَيْرَ الَّذي كُنَّا نَعْمَلُ أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ ما يَتَذَكَّرُ فيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَ جاءَكُمُ النَّذيرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمينَ مِنْ نَصيرٍ "
"آنها در دوزخ فرياد مىزنند: «پروردگارا! ما را خارج كن تا عمل صالحى انجام دهيم غير از آنچه انجام مىداديم»! [در پاسخ به آنان گفته مىشود]: آيا شما را بهاندازهاى كه هركس اهل تذكّر است در آن متذكّر مىشود عمر نداديم، و انذاركنندهی [الهى] بهسراغ شما نيامد؟! اكنون بچشيد كه براى ظالمان هيچ ياورى نيست!"
احادیث:
پیامبر (ص): از امیر المؤمنین (ع) روایت است: پیامبر اکرم (ص) فرمود: «یا علی! کسی که با تو محبّت میورزد آنگاه چشمهایش روشن میشود که با مرگ روبرو گردد»، بعد این آیه را قرائت نمود: "رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَیْرَ الَّذِی کُنَّا نَعْمَلُ" یعنی دشمنان اهل بیت وقتی داخل جهنّم میشوند میگویند: «خدایا ما را خارج کن تا کارهای خوبی که همراه با ولایت علی (ع)است انجام دهیم غیر از آن تبهکاریهایی که با دشمنی علی (ع) میکردیم». در جواب ایشان
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۴۶۶ / بحار الأنوار، ج۵، ص۲۷۸ .
گفته میشود: «"أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْکُمْ ما یَتَذَکَّرُ فِیهِ مَنْ تَذَکَّرَ وَ جاءَکُمُ النَّذِیرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمِینَ مِنْ نَصِیرٍ" ستمگران آل محمّد را یاوری نیست که موجب نجات و خلاصی آنها شود».(1)
"إِنَّ اللهَ يُمْسِكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زالَتا إِنْ أَمْسَكَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ كانَ حَليماً غَفُوراً "
"خداوند آسمانها و زمين را نگاه مىدارد تا [از نظام خود] منحرف نشوند؛ و هرگاه منحرف گردند، كسى جز او نمىتواند آنها را نگاه دارد؛ او داراى حلم و آمرزنده است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۴۷۲ /الغیبهًْ، ص۲۲۰ .
"وَ الْقُرْآنِ الْحَكِيمِ "
"سوگند به قرآن حكيم [و استوار]."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۴۸۸ / بحار الأنوار، ج۱۶، ص۸۶ .
لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لايُؤْمِنُونَ [7]
فرمان [الهى] دربارهي بيشتر آنها [به كيفر اعمالشان] تحقّق يافته، به همين جهت ايمان نمىآورند.
إِنّا جَعَلْنا فِي أَعْناقِهِمْ أَغْلالاً فَهِيَ إِلَى الْأَذْقانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ [8]
ما در گردنهاى آنان غلهايى (طوقهايى) قرار داديم كه تا چانهها ادامه دارد و سرهاى آنان را به بالا نگاه داشته است.
احادیث:
"وَ جَعَلْنا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدّاً وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدّاً فَأَغْشَيْناهُمْ فَهُمْ لايُبْصِرُون "
"و در پيشروى آنان سدّى قرارداديم، و در پشتسرشان سدّى؛ و چشمانشان را پوشاندهايم، لذا نمىبينند."
احادیث:
امام صادق (ع): "وَ جَعَلْنا مِنْ بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَیْناهُمْ فَهُمْ لا یُبْصِرُونَ" این عقوبتی است برای آنها در دنیا؛ چون منکر ولایت امیرالمؤمنین و ائمّه (ع) بعد از او شدهاند. و در آخرت در آتش جهنّم به طوری که سرهایشان بالا نگاه داشته شده است، میباشند.(1)
"وَ سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لايُؤْمِنُونَ"
گبراى آنان يكسان است: چه انذارشان كنى يا نكنى، ايمان نمىآورند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۰۰/ الکافی، ج۴۳۱، ص۱/ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۳۳۲ .
امام صادق (ع): " وَ سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا یُؤْمِنُونَ" به خدا و به ولایت علی (ع) و امامانی که بعد از او خواهند بود.(1)
"إِنَّما تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَ خَشِيَ الرَّحْمانَ بِالْغَيْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَ أَجْرٍ كَرِيمٍ "
"تو فقط كسى را مىتوانى انذار كنى كه از اين يادآورى [الهى] پيروى كند و از خداوند رحمان در نهان بترسد؛ سپس او را به آمرزش و پاداشى پرارزش بشارت ده."
احادیث:
امام صادق (ع): "إِنَّما تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ" یعنی امیرالمؤمنین (ع) و از خداوند رحمان در نهان بترسد؛ ای محمّد! او را به آمرزش و پاداشی پرارزش بشارت ده.(2)
"إِنّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتى وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ "
"به يقين مامردگان را زنده مىكنيم و آنچه را از پيش فرستادهاند و آنچه را از خود باقى گذاشتهاند؛ و همه چيز را در كتاب روشنگرى احصا كردهايم."
احادیث:
امام صادق (ع): صالحبن سهل گوید: از امام صادق (ع) شنیدم که آیه: "وَکُلَّ شَیْءٍ أحْصَیْنَاهُ فِی إِمَامٍ مُبِینٍ" را قرائت کرد و فرمود: «این آیه در مورد حضرت علی (ع) نازل شده است».(1)
امام علی (ع): به خدا سوگند! که من همان إِمَامٍ مُبِینٍ هستم و حق را از باطل مشخص میکنم و آن را از پیامبر (ص) به ارث بردهام.(2)
"وَ جاءَ مِنْ أَقْصَا الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعى قالَ يا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ "
"و مردى [با ايمان] از دورترين نقطهی شهر باشتاب آمد، گفت: «اى قوم من! از فرستادگان [خدا] پيروى كنيد»."
احادیث:
حزقیل، مؤمن آل فرعون؛ آیا میخواهید مردی را بکشید به خاطر اینکه میگوید: پروردگار من «الله» است. (غافر/۲۸). علیّبنابیطالب (ع) که او از همه آنان برتر است».(1)
پیامبر (ص): سه نفر بودند که حتّی برای یک لحظه، وحی را انکار نکردند: مؤمن آل یاسین، علیّبنابیطالب (ع) آسیه همسر فرعون.(2)
امام عسکری (ع): شیعهی خالص ما حزبیل مؤمن، همان مؤمن آل فرعون و صاحب یس است که خداوند متعال میفرماید: وَ جاءَ مِنْ أَقْصَا المَدِینَةِ رَجُلٌ یَسْعی و همچنین سلمان و ابوذر و مقداد و عمّار از شیعیان ما هستند.(3)
“وَ آيَةٌ لَهُمُ الَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهارَ فَإِذا هُمْ مُظْلِمُونَ "
"شب [نيز] براى آنها نشانهاى است [از عظمت خدا]؛ ما روز را از آن برمىگيريم، در اين هنگام آنان در تاريكى فرو مىروند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۱۶/ بحار الأنوار، ج۸۹، ص۲۹۶/ فرات الکوفی، ص۳۵۴/ شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۰۶/ العمدهًْ، ص۲۲۱/ العمدهًْ، ص۲۲۲ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۱۶ /کشف الغمهًْ، ج۱، ص۱۷۴.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۱۶ / بحار الأنوار، ج۶۵، ص۱۵۹/ الإمام العسکری، ص۳۱۴ .
امام باقر (ع): خداوند مَثَل محمّد (ص) را به خورشید زده و مَثَل وصی و جانشینش را به ماه که این آیه اشاره به همان است: خورشید را روشنایی، و ماه را نور قرار داد. (یونس/۵). و این آیه: "وَ آیَةٌ لَهُمُ اللَّیْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهارَ فَإِذا هُمْ مُظْلِمُون".(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۲۴ / بحار الأنوار، ج۲۳، ص۳۲۱/ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۳۶۷ .
"فَاسْتَفْتِهِمْ أَ هُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمْ مَنْ خَلَقْنا إِنّا خَلَقْناهُمْ مِنْ طِينٍ لازِبٍ "
"از آنان بپرس: «آيا آفرينش[دوبارهي] آنان سختتر است يا آفرينش تمام كسانى[از فرشتگان و اهل آسمانها و زمين] كه آفريدهايم؟!» ما آنان را از گل چسبندهاى آفريديم."
احادیث:
امام صادق علیه السلام: شیعیان ما از باقیمانده گل ما آفریده شده اند و با خمیر مایه ولایت ما سرشته شده اند.(1)
1) . بحارالانوار: ج 53ص303؛ شجره طوبی: ج 1ص3 .
"اُحْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ وَ ما كانُوا يَعْبُدُونَ "(22)
"[در اين هنگام به فرشتگان دستور داده مىشود:] ستمكاران و همرديفانشان و آنچه را مىپرستيدند، گردآوريد."
"مِنْ دُونِ اللهِ فَاهْدُوهُمْ إِلى صِراطِ الْجَحِيمِ "(23)
"[آرى آنچه را] غير از خدا[مىپرستيدند جمع كنيد] و به سوى راه دوزخ هدايتشان نماييد."
"وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ"(24)
"آنها را[در كنار دوزخ] نگهداريد كه بايد مورد بازپرسى قرارگيرند."(24)
احادیث:
امام کاظم (ع): " احْشُرُوا الَّذِینَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ"؛ یعنی کسانی را که به حق خاندان محمّد (ستم کردند و امام کاظم (فرمود: زوجهای آنها یعنی همردیفان و آنچه را که غیر از خدا میپرستیدند [جمع کنید] و به سوی راه دوزخ هدایتشان نمایید و آنها را در کنار دوزخ نگه دارید که باید مورد بازرسی قرار گیرند.(1)
پیامبر (ص): وقتی روز قیامت و رستاخیز کبری فرارسد من و علی (ع) بر صراط گماشته میشویم و هیچکس از کنار ما نمیگذرد مگر اینکه از ولایت علی (ع) از او میپرسیم، اگر با
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۸۲/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۸۳.
ولایت علی (ع) زیسته باشد، نجات یابد و خندان بگذرد و اگر ولایت علی (ع) را نداشته باشد او را در آتش میاندازیم. و این همان فرمایش خداوند است که فرمود: "وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُون".(1)
"وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ "
"آنها را[در كنار دوزخ] نگهداريد كه بايد مورد بازپرسى قرارگيرند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۸۶/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۱۶۲/ بحار الأنوار، ج۳۹، ص۱۹۶/ بحار الأنوار، ج۳۹، ص۲۰۲/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۹۷ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۸۶/ بحار الأنوار، ج۳۹، ص۲۰۱/ التحصین لابن طاوس، ص۵۵۸، فیه: «شجره» بدل «منخرهًْ»/ میهًْ منقبهًْ، ص۳۶ / الیقین، ص۲۳۸/ البرهان/ بشارهًْ المصطفی، ص۱۴۴
ولایت علی (ع) زیسته باشد، نجات یابد و خندان بگذرد و اگر ولایت علی (ع) را نداشته باشد او را در آتش میاندازیم. و این همان فرمایش خداوند است که فرمود: وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ.(1)
پیامبر (ص): چون روز قیامت فرا رسد، من و علی (بر صراط میایستیم و هریک شمشیری به دست میگیریم. هیچیک از آفریدگان خدا از آنجا نگذرد، جز آنکه از او دربارهی ولایت علی (ع) میپرسیم. هرکس بهرهای از آن داشتهباشد نجات مییابد و رستگار میشود وگرنه گردنش را میزنیم و او را در آتش میافکنیم. سپس آن حضرت (ص) کلام خداوند متعال را تلاوت فرمود: وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ* مَا لَکُمْ لَا تَنَاصَرُونَ* بَلْ هُمُ الْیَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ.(2)
پیامبر (ص) بنده قدم از قدم بر نمیدارد تا اینکه دربارهی چهار چیز از او سؤال شود؛ از جوانیاش که در چه راهی به فرتوتی رسانده؛ از عمرش که در چه راهی صرف کرده و از داراییاش که از کجا آورده و در چه راهی صرف کرده و از محبّت ما اهل بیت (ع).(3)
"إِنّا كَذالِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ "
"ما اينگونه با مجرمان رفتار مىكنيم!"
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۸۶ / شواهدالتنزیل، ج۲، ص۱۶۲/ بحار الأنوار، ج۳۹، ص۱۹۶/ بحار الأنوار، ج۳۹، ص۲۰۲/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۹۷ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۸۶ / بحار الأنوار، ج۲۴، ص۲۷۳/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۴۸۴/ بشارهًْ المصطفی، ص۱۸۵.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۸۶ / بحار الأنوار، ج۴۴، ص۱۲/ علل الشرایع، ج۱، ص۲۱۸ .
احادیث:
امام کاظم (ع): محمّدبنفضیل از امام کاظم (ع) نقل میکند: به ایشان عرض کردم: «منظور از ... "أَ لَمْ نُهْلِکِ الْأَوَّلِینَ* ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِینَ"؛ فرمود: «الْأَوَّلِینَ؛ کسانی هستند که پیامبران را در خصوص پیروی از اوصیا تکذیب کردند؛ کَذلِکَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِینَ، کسانی هستند که به آل محمّد (ص) ظلم کردند و نسبت به جانشین وی آن همه گناهان را مرتکب شدند». عرض کردم: «منظور از إِنَّ الْمُتَّقِینَ [اهل تقوی] چیست»؟ فرمود: «به خدا سوگند! ما و شیعهی ما هستند. تنها ما پیروان ابراهیم هستیم؛ بقیه مردم از آن دور هستند».(1)
"بَلْ جاءَ بِالْحَقِّ وَ صَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ "
"[چنين نيست]، بلكه او حق را آورده و پيامبران [پيشين] را تصديق كردهاست."
احادیث:
امام صادق (ع): حمادبنعثمان گوید: «شب بیستویکم ماه رمضان خدمت امام صادق (ع) رسیدم. از ایشان شنیدم که فرمود: «خدایا از تو میخواهم به حقّی که بر محمّد و آل محمّد و اهل بیت (ع) او داری و به حقّ آنها که بر خودت واجب کردی و آنها را به سبب آن (حق) به فضیلت رساندی، درود بفرستی بر محمد (ص) بندهات و رسولت که به اذن تو [مردم را] بهسوی تو دعوت کرد و چراغ درخشان در میان بندگانت در زمین و آسمان و برای عالمیان رحمت و
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۵۹۲ / بحرالعرفان، ج۱۳، ص۲۴۴ .
نوری که مؤمنین از آن طلب روشنی میکنند، قرار دادی. و او ما را به فراوانی ثوابت بشارت داد و ما را از عذاب دردناک تو ترساند؛ گواهی میدهم که او حق را آورد و رسولان را تصدیقکرد و گواهی میدهم کسانیکه او را تکذیب کردند عذاب درناک را میچشند».(1)
"وَ إِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْراهِيمَ "
"و از پيروان او ابراهيم بود."
احادیث:
امام صادق (ع): "إِنَّ مِن شِیعَتِهِ لَإِبْرَاهِیمَ" یعنی ابراهیم از پیروان علی (ع) است.(2)
حضرت زهرا (سلام الله علیها): مردی به زن خود گفت: «برو خدمت حضرت فاطمه (دختر رسول خدا (و از طرف من از او سؤال کن که آیا من از شیعیان آنها هستم یا نه». آن زن خدمت حضرت زهرا (آمد و پرسید. حضرت فرمود: «به شوهرت بگو اگر بدانچه ما فرمانت دادیم عمل میکنی و از آنچه تو را نهی کردیم خودداری میکنی، تو از شیعیان مایی، و الّا نه». زن بازگشت و جریان را به شوهرش گفت. مرد تا شنید، گفت: «وای بر من! کیست که بتواند از گناه و لغزش جدا شود؟! در این صورت من در دوزخ جاوید و همیشگی هستم، زیرا با این بیان که حضرت فرموده، من شیعهی آنها نیستم و هرکس شیعهی اهلبیت (نباشد، در آتش دوزخ مخلّد است». زن دوباره خدمت حضرت زهرا (آمد و سخن شوهرش را عرض کرد. حضرت فرمود: «به او بگو
چنین نیست. شیعیان ما بهترین مردم بهشت هستند و هرکس که ما را دوست دارد، دوستدار دوستان ما و دشمن دشمنان ماست و با دل و زبان تسلیم ماست، اگر مخالفت دستورات ما کند، از شیعیان ما نیست، ولی با این وضع آنها نیز اهل بهشت هستند. امّا بعد از اینکه با ابتلای به مصیبتهای دنیا یا گرفتاری در عرصات قیامت و مشکلات گوناگون آن روز یا رفتن در طبقه بالای دوزخ از گناهان پاک شود. و وقتی پاک شد، چون از دوستان ماست، او را نجات میدهیم و او را به جایگاه خود منتقل میسازیم».(1)
"فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ "
"[سپس] نگاهى به ستارگان افكند."
احادیث:
امام صادق (ع): خداوند تبارکوتعالی روح القدس را آفرید درحالیکه مخلوقی از او نزدیکتر به خدا نیست؛ نه اینکه بهترین مخلوق خدا باشد، پس هرگاه [خداوند] تصمیمی بگیرد به او القا میکند آنگاه او تحویل به نجوم (ائمّه (ع)) میدهد و آنها به آن عمل میکنند.(1)
"فَلَمّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قالَ يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ ما ذا تَرى قالَ يا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللهُ مِنَ الصّابِرِينَ "
"هنگامىكه با او به مقام سعى و كوشش [و حد رشد] رسيد، گفت: «پسرم! من در خواب ديدم كه تو را ذبح مىكنم، پس بنگر رأى تو چيست»؟ گفت: «پدرم! هرچه دستور دارى اجرا كن، به خواست خدا مرا از صابران خواهى يافت»."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۶۳۰ / بحار الأنوار، ج۲۵، ص۷۰ .
احادیث:
امام هادی (ع): از امام حسن عسکری (ع) روایت است که پدر بزرگوارش در روز عید غدیر قبر مطهر اامیرالمؤمنین (ع) را با این جملات زیارت فرمود: «درود بر تو ای امیرالمؤمنین (ع) ! ای امانتدار خدا در زمینش ... و زمانیکه امر به تو رسید در رویگردانی از آنها به سمت آنچه که نزد خدا برای توست آنها را بر آنچه که اجرا کردند جاری نمودی و محنت تو به آن دو شبیه محنتهای انبیاء (ع) به هنگام تنهایی و عدم وجود یاران شد و در خفتن بر بستر، شبیه اسماعیل ذبیح (ع) شدی که چنانکه او پاسخ داد، پاسخ دادی و چنانکه اسماعیل (ع) صبورانه در طلب پاداش اطاعت کرد، اطاعت کردی آنگاه که به او فرمود: «پسرم! من در خواب دیدم که تو را ذبح میکنم، نظر تو چیست؟» گفت «پدرم! هر چه دستور داری اجرا کن، به خواست خدا مرا از صابران خواهی یافت»! و تو چنین بودی آنگاه که پیامبر (ص) تو را خواباند و به تو امر کرد که در حفاظت از او با جان خویش در بسترش مطیعانه بخوابی و درحالیکه خود را برای کشتهشدن مهیّا کردهای به اجابتش شتافتی، پس خداوند متعال از طاعتت شکرگزاری کرد و عمل نیکت را با این سخن آشکار کرد».(1)
"وَ فَدَيْناهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ "
"ما قربانى عظيمى را فداى او كرديم،"
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۶۷۲/ بحار الأنوار، ج۹۷، ص۳۶۷ .
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۶۷۶/ الخصال، ج۱، ص۵۹ .
"سَلامٌ عَلى إِلْياسِينَ "
"سلام بر الياسين!"
احادیث:
امام علی (ع): سَلَامٌ عَلَی إِلْ یَاسِینَ یاسین، محمّد (ص)است و ما آل یاسین هستیم.(2)
امام صادق (ع): سؤالکنندهای از امام صادق (ع) سؤال کرد و گفت: «ای پسر رسول خدا (ص) ! مرا از آل محّمد (ع) خبر ده که آنها چه کسانی هستند»؟ فرمود: «سَلامٌ عَلی إِلْیاسِینَ؛ یاسین محّمد (ص) و آل یاسین، اهل بیت (ع) اوست».(3)
امام کاظم (ع): همانا خداوند عزّوجلّ در این آیه چنان فضیلتی به محمّد (ص) و خاندان محمّد (ص) ارزانی داشته که هیچکس را یارای درک ژرفای این سخن نیست، مگر کسیکه در
آن نیک بیندیشد؛ زیرا خداوند عزّوجلّ بر هیچکس جز بر پیامبران (درود نفرستاده است. حق تعالی فرمود: "سَلَامٌ عَلَی نُوحٍ فِی الْعَالَمِینَ" و نیز فرمود: "سَلَامٌ عَلَی إِبْرَاهِیمَ" و نیز فرمود: "سَلَامٌ عَلَی موسی وَ هارونَ" و نفرمود: درود بر خاندان نوح یا خاندان موسی یا خاندان ابراهیمحال آنکه فرمود: "سَلَامٌ عَلَی إِلْ یَاسِینَ" یعنی خاندان محمّد (ص).(1)
"وَ إِنَّ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ "(139)
"و يونس از پيامبران [ما] بود."
"إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ "(140)
"[به خاطر بياور] زمانى را كه بهسوى كشتى پر [از جمعيّت و بار] فراركرد."
"فَساهَمَ فَكانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ "(141)
"و با آنها قرعهافكند، و [قرعه به نام او افتاد و] مغلوبشد."
"فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَ هُوَ مُلِيمٌ "(142)
"[او را به دريا افكندند] و ماهى عظيمى او را بلعيد، درحالىكه درخور سرزنش بود."
فَلَوْ لا أَنَّهُ كانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ (143)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۲، ص۶۹۰ / تحف العقول، ص۴۳۳ .
و اگر او از تسبيحكنندگان نبود،
لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (144)
تا روز قيامت در شكم آن [ماهى] مىماند!
احادیث:
جمله چون خداونـد یونس را به رسالت برگزیـد به او وحی شـد که ولایت و دوستی علی بن ابی طالب علیه السـلام و ائمه راشـدین از فرزنـدانش را بپذیر. عرض کرد پروردگارا! چگونه دوستی کسانی را که ندیده ام در دل جاي دهم؟ ]و داسـتان او در تفسـیر سوره یونس به تفصیل بیان گردید[. یونس خشمگین به جانب دریا رفت. از جانب خداوند به من امر شـد او را ببلعم ولی اسـتخوانهایش را نشـکنم. مـدت چهـل روز یونس در شـکم من بود و من در دریاها گردش می نمـودم. یـونس پیوسـته در مناجـات بـود و می گفـت: لا اله الا انت سـبحانک انی کنت من الظـالمین پروردگـارا! من ولایت امیرالمـؤمنین علیه السـلام و ائمه علیهم السـلام معصومین را پـذیرفتم. پس از آنکه ایمـان به ولایت شـما آورد پروردگـارم امر فرمود او را به سلامت به ساحل رسانیده و از دریا خارج ساختم.(1)
"وَ ما مِنّا إِلّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ "
"و هيچ يك از ما [فرشتگان] نيست جز آنكه مقام معلومى دارد"
احادیث:
امام صادق (ع): "وَمَا مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقَامٌ مَّعْلُومٌ" [این آیه] دربارهی امامان (ع) و جانشینان از خاندان محمّد (ع) نازل شده است.(1)
"وَ إِنّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ "(165)
"و ما همگى [براى اطاعت فرمان خداوند] به صف ايستادهايم"
"وَ إِنّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ "(166)
"و ما همه تسبيحگو [ى او] هستيم."
احادیث:
امام باقر (ع): ما اوّلین مخلوق خدا و اوّلین پرستندهی او و تسبیحکنندهی او بودیم. ما سبب آفرینش و موجب تسبیح و عبادت ملائکه و انسانها بودیم. و بهسبب ما خدا شناخته شد و به وحدانیّت پرستش گردید و بهواسطهی ما گرامی شد. هرکس از مخلوقات مقامی یافت، ما سبب پاداش، پاداشگیران و کیفر تبهکاران هستیم." وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ* وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ". (1)
امام صادق (ع): خداوند تبارکوتعالی بود و هیچ چیزی با او نبود. پنج نور از نور جلالش آفرید؛ و برای هریک از آنها اسمی از اسماء خودش که نازل شده است را قرار داد. او حمید است و مرا محّمد نامید و او اعلی است و امیرالمؤمنین (ع) را علی نامید. نامهای نیکوتر از آن اوست! که از آنها حسن (ع)و حسین (ع) را مشتق کرد. و او فاطر است و برای فاطمه (س) از اسماء خودش، نامی را برگزید. و وقتی آنها را خلق کرد، از سمت راست عرش در میثاق قرارشان داد و ملائکه را از یک نور آفرید. هنگامیکه [ملائکه] به آنها (نور پنج تن) نگاه کردند، امر و شأن آنها را بزرگ دانستند و تسبیح به آنها تلقین داده شد و این همان [معنای] کلام خداوند متعال است:" وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ."(2)
"وَ شَدَدْنا مُلْكَهُ وَ آتَيْناهُ الْحِكْمَةَ وَ فَصْلَ الْخِطابِ "
"و حكومت او را استحكام بخشيديم؛ [هم] دانش به او داديم و [هم] داورى عادلانه."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۳۴ / بصایرالدرجات، ج۱، ص۲۰۱ .
"أَمْ نَجْعَلُ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ كَالْمُفْسِدينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقينَ كَالْفُجَّارِ "
"آيا كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام دادهاند همچون مفسدان در زمين قرار دهيم، يا پرهيزگاران را همچون فاجران؟!"
احادیث:
"كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ مُبارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ "
"اين كتابى است پُربركت كه بر تو نازل كردهايم تا در آيات آن تدبّر كنند و خردمندان متذكّر شوند."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رح): " کِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَیْکَ مُبَارَکٌ لِّیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ" یعنی امیرمؤمنان علی (علیه السلام) و امامان (علیهم السلام)، "وَ لِیَتَذَکَّرَ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ " یعنی آنان، دارندگان خردهای غالب و برتر میباشند.(2)
"قالَ رَبِّ اغْفِرْ لي وَ هَبْ لي مُلْكاً لا يَنْبَغي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدي إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ "
"گفت: «پروردگارا! مرا ببخش و حكومتى به من عطا كن كه بعد از من سزاوار هيچكس نباشد، كه توبسيار بخشندهاى»."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): عبداللهبنبکیر گوید: نزد امام صادق (علیه السلام) بودم که از سلیمان (علیه السلام) و آنچه از علم و مُلک به وی داده شد، سخن به میان آمد. پس امام (علیه السلام) به من فرمود: «به سلیمانبنداود (علیه السلام) چه داده شده است؟ نزد او تنها یک حرف از حروف نام اعظم خداوند بود، امّا دوست شما که خداوند دربارهی وی فرموده است: بگو: «کافی است که خداوند، و کسی که علم کتاب [و آگاهی بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند»!. (رعد/۴۳) به خدا سوگند که عِلم کتاب نزد علی (علیه السلام) بود!(1)
"هذا عَطاؤُنا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسابٍ "
"[و به او گفتيم]: اين عطاى ماست، به هركس مىخواهى [و صلاح مىبينى] بىحساب ببخش و از هركس مىخواهى امساك كن."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۷۴ .
امام کاظم (علیه السلام): به خدا قسم! آنچه به سلیمان (علیه السلام) داده شده به ما نیز داده شده، بهعلاوه چیزهایی به ما عطا شده که به سلیمان (علیه السلام) و هیچکس دیگر از جهانیان داده نشده است، به دلیل اینکه خداوند در داستان سلیمان (علیه السلام) فرموده: "هذا عَطاؤُنا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِکْ بِغَیْرِ حِسابٍ و لکن" در مورد حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) فرموده است: هرچه پیامبر به شما داد بستانید، و از هرچه شما را منع کرد اجتناب کنید (حشر/۷)».(1)
امام باقر (علیه السلام): زکریّا زجاجی گوید: از امام باقر (علیه السلام) شنیدم که میفرمود: «علیّبنابیطالب (علیه السلام) در مورد اختیاراتی که به او داده شده به منزلهی سلیمانبنداود (علیها السلام) است که خداوند در این آیه میفرماید: فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِکْ بِغَیْرِ حِسابٍ».(2)
"وَ اذْكُرْ عَبْدَنا أَيُّوبَ إِذْ نادى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطانُ بِنُصْبٍ وَ عَذابٍ "
"و به خاطر بياور بندهی ما ايّوب را، هنگامىكه پروردگارش را خواند [و گفت: پروردگارا! شيطان مرا به رنج و عذاب افكنده است."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): از انس بن مالک نقل شده است: ... پیامبر (صلی الله علیه و آله) به من فرمود: ... ای انس! هرکه میخواهد به دانش آدم (علیه السلام) و متانت ابراهیم (علیه السلام) و حکمرانی سلیمان و پرهیزکاری یحیی و بردباری ایّوب و راستی اسماعیلبنحزقیل (علیهم السلام) که خداوند در قرآن از او یاد کرد و فرمود: و در این کتاب (آسمانی) از اسماعیل (نیز) یاد کن. (مریم/۵۴) بنگرد، بایست به علیّبنابیطالب (علیه السلام) بنگرد.(1)
"هذا وَ إِنَّ لِلطَّاغينَ لَشَرَّ مَآبٍ "(55)
"اين [پاداش پرهيزگاران است] و براى طغيانگران بدترين سرانجام است."
"جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها فَبِئْسَ الْمِهادُ "(56)
"[همان] دوزخ كه در آن وارد مىشوند و چه بد جايگاهى است!"
"هذا فَلْيَذُوقُوهُ حَميمٌ وَ غَسَّاقٌ "(57)
"اين مايع سوزان و مايع بدبویى است كه بايد از آن بچشند!"
"وَ آخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْواجٌ "(58)
"و كيفرهاى ديگرى همانند آن دارند."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۱۲۲/ بحارالأنوار، ج۳۹، ص۱۲۹.
هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ لا مَرْحَباً بِهِمْ إِنَّهُمْ صالُوا النَّارِ "(59)
[سركردگان گمراه به يكديگر مىگويند]: اين گروهى [از پيروان شما] است كه همراه شما وارد دوزخ مىشوند، خوشامد بر آنها مباد! همگى در آتش خواهند سوخت!
"قالُوا بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِكُمْ أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنا فَبِئْسَ الْقَرارُ "(60)
"آنها [به رؤساى خود] مىگويند: «بلكه خوشامد بر شما مباد كه اين [عذاب] را شما براى ما فراهم ساختيد و چه بد قرارگاهى است»!"
"قالُوا رَبَّنا مَنْ قَدَّمَ لَنا هذا فَزِدْهُ عَذاباً ضِعْفاً فِي النَّارِ "(61)
"[سپس] مىگويند: «پروردگارا! هركس اين [عذاب] را براى ما فراهم ساخته، عذابى مضاعف در آتش بر او بيفزا»."
"وَ قالُوا ما لَنا لا نَرى رِجالاً كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ "(62)
"آنها مىگويند: «چرا مردانى را كه ما از اشرار مىشمرديم [در آتش دوزخ] نمىبينيم»؟!"
أَتَّخَذْناهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصارُ(63)
"آيا ما آنان را [بىجهت] به مسخره گرفتيم يا چشمها آنها را نمىبيند»؟!"
"إِنَّ ذلِكَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ " (64)
"گفتگوهاى خصمانهی دوزخيان، يك واقعيّت است."
احادیث:
علی بن ابراهیم: که مراد از طاغین (غاصـبان حق امیرالمؤمنین علیه السـلام) و بنی امیه اند و مراد از "آخر من شـکله ازواج" بنی العباس می باشند که مانند بنی امیه ظالم و غاصب حق آل محمد علیهم السلام بودند.(1)
امام صادق (علیه السلام): محمّدبنسلیمان از پدرش نقل کرده است: امام صادق (علیه السلام) به ابوبصیر فرمود: «ای ابامحمّد! خداوند متعال از شما یاد کرد و سخن دشمنانتان را در دوزخ حکایت کرد و فرمود: "وَ قَالُوا مَا لَنَا لَا نَرَی رِجَالًا کُنَّا نَعُدُّهُم مِّنَ الْأَشْرَارِ، أَتَّخَذْنَاهُمْ سِخْرِیًّا أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصَار"، به خدا سوگند! خداوند در این آیه کسی جز شما را منظور نداشته است. شما در نظر مردمان این دنیا بدکار آمدید، حال آنکه به خدا سوگند! شما در بهشت در شادی بهسر میبرید و آنها در دوزخ شما را جستجو میکنند».(2)
"قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظيمٌ " (67)
"بگو: «اين خبرى بزرگ است»." (67)
" أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ"(68)
" كه شما از آن روى گردانيد!" (68)
احادیث:
امام علی (علیه السلام): روایت است که چون روز اُحد آن جماعت پا به فرار گذاشتند، علی (علیه السلام) از روبرو، جبرئیل از سمت راست و میکائیل از سمت چپ از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دفاع میکردند. در این حال آیه: "قُل نبأٌ عظیمٌ* أنتم عَنه مُعرضون" نازل شده و همزمان علی (علیه السلام) میفرمود: خدا را آیتی بزرگتر از من نیست!(1)
امام علی (علیه السلام): در کتاب نورالثّقلین به نقل از کتاب مصباح اثر شیخ الطّائفه، خطبهای از امیرالمؤمنین (علیه السلام) آمده که مردم را در روز غدیرخم، خطاب قرار داده و فرمود: «امروز، روز عظیمالشّأنی است. امروز روز ملاء اعلی (اجتماع بزرگ) است همان روزی که که شما از آن رویگردانید»!(2)
"قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْني إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ "(79)
"گفت: «پروردگارا! مرا تا روزى كه انسانها برانگيخته مىشوند مهلت ده»."
"قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرينَ "(80)
"فرمود: «تو از مهلت داده شدگانى»."
"إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ "(81)
"[ولى] تا روز و زمان معيّن."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): وهببنجمیع گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی ابلیس و گفتهی او: رَبِّ فَأَنْظِرْنِی إِلی یَوْمِ یُبْعَثُونَ قالَ فَإِنَّکَ مِنَ الْمنْظَرِینَ إِلی یَوْمِ الْوَقْتِ المَعْلُومِ، پرسیدم که این روز کدام روز است؟ فرمود: «ای وهب! میپنداری که روز رستاخیز مردم است، نه! ولی خداوند عزّوجلّ او را مهلت داده تا روزی که قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ما برانگیخته شود و موی جلو سرش را بگیرد و گردنش را بزند، این است روزی که وقت معلوم است.(1)
"قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفينَ "
"[اى پيامبر]! بگو: «من در برابر اين دعوت هيچ پاداشى از شما نمىطلبم و من از متكلّفان نيستم. [سخنانم روشن و همراه با دليل است]»."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): نقل است که حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: ای مردم! بر شما باد به طاعت و شناخت کسی که به شناختش معذور نیستید، چرا که آن علمی که آدم (علیه السلام) بدان فرود آمد و همهی آنچه پیامبران (علیهم السلام) بدان واسطه برتری جستند تا برسد به پیغمبر شما خاتم النّبیّین (صلی الله علیه و آله)، همگی نزد عترت پیغمبرتان محمّد
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۱۵۸ .
(صلی الله علیه و آله) است، پس در کجا سرگردان شده و به کجا میروید؟ ای کندهشدهگان از صلبهای اصحاب کشتی [نوح (علیه السلام)] مَثَل عترت در میانتان همچون کشتی نوح (علیه السلام) است، پس بر آن سوار شوید و همچون نجاتیافتگان در آن کشتی، هرکه بر آن درآید نیز نجات یابد و من به آنچه میگویم به سوگند درست گرو این گفتار هستم و سخن زور نمیگویم و وای بر آنکه روی برتابد! سپس وای بر آن کس که روی برتابد! آیا این حدیث پیغمبرتان در حجّهْ الوداع به شما نرسیده که فرمود: «در میان شما دو چیز سنگین و گرانبها میگذارم، اگر بدان چنگ زنید هرگز پس از من گمراه نشوید؛ قرآن و عترت من اهل بیتم و این دو از هم جدا نشوند تا در کنار حوض بر من درآیند». پس بنگرید چگونه دربارهی آن دو رفتار کنید، بدانید که این آب خوشگوار و شیرین است پس بیاشامید و آن دیگر آب شور و تلخ است و از آن بپرهیزید.(1)
"إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِكْرٌ لِلْعالَمينَ "
"اين [قرآن] فقط تذكّرى براى جهانيان است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۱۶۸ / بحارالأنوار، ج۲، ص۲۸۵ .
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزه گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: إِنْ هُوَ إِلَّا ذِکْرٌ لِّلْعَالَمِینَ، او، امیرمؤمنان علی (علیه السلام) است.(1)
"وَ لَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حينٍ "
"و به يقين خبر [پيروزى] آن را بعد از مدّتى خواهيد دانست."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزه گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: "وَ لَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِینٍ"، [یعنی] هنگام خروج حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف).(2)
"إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللهَ غَنِيٌّ عَنْكُمْ وَ لا يَرْضى لِعِبادِهِ الْكُفْرَ وَ إِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ إِنَّهُ عَليمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ "
"اگر ناسپاسى كنيد، خداوند از شما بىنياز است و هرگز ناسپاسى را براى بندگانش نمىپسندد؛ و اگر شكر او را به جا آوريد آن را براى شما مىپسندد. و هيچ گنهكارى گناه ديگرى را بردوش نمىكشد. سپس بازگشت همهی شما بهسوى پروردگارتان است، و شما را از آنچه انجام مىداديد آگاه مىسازد؛ چرا كه او به آنچه درون سينههاست آگاه است."
احادیث:
حضـرت صـادق علیه السـلام: ذیـل آیه فـوق حضـرت صـادق علیه السـلام فرمود: مراد از شـکر در این آیه ولایت امیرالمؤمنین علیه السـلام و ائمه معصومین علیهم السلام است و کفر خلاف شکر و نشناختن مقام ولایت و امامت می باشد.(1)
"قوله تعالی أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ "
"آيا [چنين كسى با ارزش است يا] كسى كه در ساعات شب درحال سجده و قيام به عبادت مشغول است و از عذاب آخرت مىترسد و به رحمت پروردگارش اميدوار است؟! بگو: «آيا كسانى كه مىدانند باكسانى كه نمىدانند يكسانند؟! تنها خردمندان متذكّر مىشوند»."
احادیث:
"فَاعْبُدُوا ما شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ قُلْ إِنَّ الْخاسِرينَ الَّذينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْليهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبينُ "
"پس شما هرچه را جز او مىخواهيد بپرستيد [كه زيانكاريد]. بگو: «زيانكاران واقعى كسانى هستند كه سرمايهی وجود خويش و بستگانشان را در روز قيامت از دست دادهاند. آگاه باشيد زيان آشكار همين است»."
احادیث:
حضرت زهراء (سلام الله علیها): سویدبنغفله گوید: وقتی فاطمه (سلام الله علیها) به همان بیماری که موجب رحلت آن حضرت گردید بیمار شد، به هنگام شدّتیافتن بیماریش گروهی از زنان مهاجر و انصار به عیادتش جمع شدند و بر آن حضرت سلام کرده گفتند: «ای دختر رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! وضع بیماریت چگونه است و با آن چه میکنی»؟ آن حضرت خداوند سبحان را ستایش کرد و بر پدرش درود فرستاد، و سپس گفت: «حالم بهگونهای است که از دنیای شما بسی بیزار و مردانتان را دشمن میدارم! حال و قالشان را آزمودم و از آنچه
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۱۹۲/ بحارالأنوار، ج۸۹، ص۸۵ .
کردند، بسی ناخشنودم و آنان را به کناری نهادم. چه زشت است کندی شمشیرها پس از تیزی آنها و بازیکردن با دین، پس از پذیرفتن از روی [میل و رغبت] جدّیّت، چه زشت است سر بر سنگ خارا کوفتن و دونیم شدن نیزه به واسطهی آراء باطل و لغزش از سر هوا و هوس! چه بد ذخیرهای از پیش برای خود فرستادند. خشم خداوند را به جان خریدند و در آتش و نیران پایندهاند. از سر ناچاری [و بهخاطر تظاهر به اسلام] ریسمان امور و وظایف [دینی] را به گردن انداختهاند، سنگینی و مسئولیت کار را بدانها واگذاردم و ننگ عدالت کشی را بر آنها بار کردم. نفرین ابد بر این مکّاران، دور باشند از رحمت حق این ستمکاران، وای بر آنان! ازچه رو خلافت را از جای محکم و ثابت خود جابهجا کردند! چطور پایههای نبوّت و نشانههای دین را جابهجا کردند! چطور خانهای را که محل نزول جبرئیل و محل آمد و شد نیکان که مطّلع به صلاح دنیا و آخرت بودند را جابهجا کردند! آگاه باشید که زیانی بس بزرگ است»!(1)
"الَّذينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذينَ هَداهُمُ اللهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ "
"همان كسانى كه سخنان را مىشنوند و از نيكوترين آنها پيروى مىكنند؛ آنان كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده، و آنها خردمندانند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۲۰۴ / بحارالأنوار، ج۴۳، ص۱۵۹/ بحارالأنوار، ج۴۳، ص۱۵۸؛ «بتفاوت یسیر»/ الأمالی للطوسی، ج۳۷۴؛ «بتفاوت» .
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی کلام خداوند عزّوجلّ: "الَّذینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِکَ الَّذینَ هَداهُمُ اللهُ وَ أُولئِکَ هُمْ أُولُوا الْأَلْباب" پرسیدم، ایشان فرمود: «آنان کسانی هستند که به امر خاندان محمّد (صلی الله علیه و آله) گردن نهادند و چون حرفهای آنان (ائمّه (علیهم السلام)) را شنیدند، چیزی بر آن نیافزودند و چیزی از آن نکاستند و آن را همانطور که شنیدند، نقل کردند».(1)
امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام): شما (شیعیان) هستید که از پرستش طاغوت اجتناب ورزیدید؛ هرکس ستمگری را اطاعت کند او را پرستیده است.(2)
"لكِنِ الَّذينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِها غُرَفٌ مَبْنِيَّةٌ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَعْدَ اللهِ لا يُخْلِفُ اللهُ الْميعادَ "
"ولى براى آنها كه تقواى الهى پيشه كردند، غرفههايى در بهشت است كه بر فراز آن غرفههاى ديگرى بنا شده و از زير آن نهرها جارى است. اين وعدهی الهى است، و خداوند در وعدهی خود تخلّف نمىكند."
احادیث:
پیغمبر اکرم صـلی االله علیه و آله: اهل بهشت بالاي سـر خود غرفه هایی مشاهـده می کننـد که اهل آنها ماننـد سـتارگان آسـمان می درخشند و آن غرفه ها به کسانی که به خدا و رسول و ائمه علیهم السلام ایمان آورده اند اختصاص دارد. ذیل آیه فوق از حضرت باقر علیه السلام فرمود: روزي امیرالمؤمنین علیه السلام از رسول اکرم صلی االله علیه و آله سؤال کرد: اي رسول خـدا بیان فرمائید غرفه هائی که در بهشت براي متقین بنا شده از چه ساخته اند؟ فرمود: غرفه هائی که خداوند براي اولیاء خود ایجاد فرموده از در و یاقوت و زبرجـد است و سـقف آنها از طلا و منبت کاري به نقره بوده و هر غرفه درهاي بسـیار دارد و بر هر دري فرشـته اي موکل می باشد و در آن غرفه ها فرشـهایی از حریر و ابریشم به رنگهاي مختلف گسترده شده که تار و پود آنها از مشک و عنبر و کافور است.(1)
"أَ فَمَنْ شَرَحَ اللهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللهِ أُولئِكَ في ضَلالٍ مُبينٍ "
"آيا كسى كه خدا سينهاش را براى اسلام گشاده است و بر فراز [مركبى از] نور الهى قرار گرفته [همچون كوردلان گمراه است]؟! واى بر آنان كه قلبهايى سخت در برابر ذكر خدا دارند! آنها در گمراهى آشكارى هستند."
احادیث:
1) . الکافی: ج 8ص97 .
علیبنابراهیم (رح): " أَفَمَن شَرَحَ اللهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَی نُورٍ مِّن رَّبِّهِ این آیه دربارهی امیرمؤمنان حضرت علی (علیه السلام) نازل شد.(1)
"ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً رَجُلاً فيهِ شُرَكاءُ مُتَشاكِسُونَ وَ رَجُلاً سَلَماً لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيانِ مَثَلاً الْحَمْدُ لِلهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ"
"خداوند مثالى زده است: مردى را كه مملوك شريكانى است كه دربارهی او پيوسته با هم نزاع دارند، و مردى كه تنها تسليم يك نفر است؛ آيا اين دو يكسانند؟! حمد و ستايش مخصوص خداست، ولى بيشتر آنان نمىدانند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): در کلام خداوند عزّوجلّ "ضَرَبَ اللهُ مَثَلًا رَّجُلًا فِیهِ شُرَکَاء مُتَشَاکِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا" منظور از «رجل» اوّل علی (علیه السلام) است «رجل» دوم پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) است [یعنی علی (علیه السلام) تسلیم یک نفر شده که همان پیامبر (صلی الله علیه و آله) است] و شُرَکَاء مُتَشَاکِسُونَ یعنی کسانی که اختلاف دارند، حال آنکه یاران علی (علیه
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۲۱۸ / بحارالأنوار، ج۳۵، ص۴۰۵/ القمی، ج۲، ص۲۴۸/ المناقب، ج۳، ص۸۰/ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۲۳۳/ الصراط المستقیم، ج۲، ص۷۴ .
السلام) [و شیعیان] بر ولایت او همرأی میباشند [پس منظور از متشاکسون غیر از آنان هستند].(1)
"ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ "
"سپس شما روز قيامت نزد پروردگارتان مخاصمه مىكنيد."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رح): " إِنَّکَ مَیِّتٌ وَإِنَّهُم مَّیِّتُونَ، ثُمَّ إِنَّکُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عِندَ رَبِّکُمْ تَخْتَصِمُونَ؛ یعنی امیرمؤمنان حضرت علی (علیه السلام) و کسانی که حقّش را غصب کردند.(2)
"قوله تعالی فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللهِ وَ كَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جاءَهُ أَ لَيْسَ في جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْكافِرينَ "
"چه كسى ستمكارتر است از آن كسى كه بر خدا دروغ ببندد و سخن راست [و وحى الهى] را هنگامىكه بهسراغ او آمده تكذيب كند؟! آيا در جهنّم جايگاهى براى كافران نيست؟!"
احادیث:
امام علی (علیه السلام): "فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن کَذَبَ عَلَی اللهِ وَکَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءهُ"؛ سخن راست، ولایت ما اهل بیت (علیهم السلام) است.(1)
امام صادق (علیه السلام): امام کاظم (علیه السلام) از پدرش روایت کرد که در مورد آیه:" فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَذَبَ عَلَی اللهِ وَ کَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جاءَهُ" فرمود: «آن ستمکار کسی است که دستور رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را در مورد پذیرش ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) ردّ کرده است».(2)
"وَ الَّذي جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ "
"امّا كسى كه سخن راست بياورد و كسى كه آن را تصديق كند، آنان پرهيزگارانند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ منظور شفاعت علی (علیه السلام) است.(1)
امام باقر (علیه السلام): منظور از وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است و منظور از وَ صَدَّقَ بِهِ امیرالمؤمنین، علیبنابیطالب (علیه السلام) است.(2)
امام باقر (علیه السلام): آنکه طبق آیهی خمس، مصرف خمس برایش حلال شده است ما اهل بیت هستیم، آنکه قرآن در مورد او فرمود: جاءَ بِالصِّدْقِ از ما است و آنکه در مورد او فرمود صَدَّقَ بِهِ از ماست. و آیهی مودّت در قرآن در مورد ما است و منظور از والدان، پیامبر (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) است و [در سورهی لقمان] به فرزندان این دو پدر، دستور داده که از پدران خود تشکّر کنند.(3)
"أَ لَيْسَ اللهُ بِكافٍ عَبْدَهُ وَ يُخَوِّفُونَكَ بِالَّذينَ مِنْ دُونِهِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ "
"آيا خداوند براى [نجات و دفاع از] بندهاش كافى نيست؟! ولى آنها تو را از غير او مىترسانند. [آنها گمراهند] و هركس را خداوند گمراه كند، هيچ راهنمايى براى او نخواهد بود!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۲۲۸ / بحارالأنوار، ج۸، ص۴۳/ المناقب، ج۲، ص۱۶۵ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۲۲۸/ الإفصاح، ص۱۶۶/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۲۴/ کشف الیقین، ص۱۲۰/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۰۶/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۴۰۷/ الصراط المستقیم، ج۱، ص۲۸۱/ المناقب، ج۳، ص۹۲ .
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۲۲۸ / بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۲ .
علیّبنابراهیم (رح):
"أَلَیْسَ اللهُ بِکَافٍ عَبْدَهُ وَ یُخَوِّفُونَکَ بِالَّذِینَ مِن دُونِهِ"؛ یعنی [منافقان] به تو میگویند: ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! از ما دربارهی پذیرش امر ولایت علی (علیه السلام) درگذر و تو را از اینکه در صورت اصرار بر پذیرش ولایت علی (علیه السلام) ممکن است به کفّار ملحق شده و اسلام را رها کنند، میترسانند».(1)
"وَ إِذا ذُكِرَ اللهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ إِذا ذُكِرَ الَّذينَ مِنْ دُونِهِ إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ "
"هنگامىكه خداوند به يگانگى ياد مىشود، دلهاى كسانى كه به آخرت ايمان ندارند مشمئز [و متنفّر] مىگردد؛ امّا هنگامىكه از معبودهايى غير از او ياد مىشود، آنان خوشحال مىشوند."
احادیث:
"قُلْ يا عِبادِيَ الَّذينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللهِ إِنَّ اللهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَميعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحيمُ "
"بگو: «اى بندگان من كه برخود اسراف و ستم كردهايد! از رحمت خداوند نوميد نشويد كه خدا همهی گناهان را مىآمرزد، زيرا او بسيار آمرزنده و مهربان است."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): خداوند در روز قیامت چنین عذر و بهانهای را از کسی نمیپذیرد که بگوید: «پروردگارا! نمیدانستم که فرزندان فاطمه (سلام الله علیها) بر تمامی مردم والی و حاکم هستند». و خداوند مخصوص شیعیان فرزندان فاطمه (سلام الله علیها) این آیه را نازل فرمود: "یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَی أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللهِ" [و در مورد دیگران صدق نمیکند]».(1)
امام صادق (علیه السلام): ای عباد! جز شما (شیعیان) کسی بر دین و آیین ابراهیم (علیه السلام) نیست، و خداوند فقط از شما [اعمالتان را] قبول میکند و [فقط] گناهان شما را میآمرزد.(2)
"أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ في جَنْبِ اللهِ وَ إِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرينَ "
"[اين دستورها براى آن است كه] مبادا كسى روز قيامت بگويد: «افسوس بر من از كوتاهىهايى كه در اطاعت فرمان خدا كردم و از مسخرهكنندگان [آيات او] بودم»!"
احادیث:
امام علی (علیه السلام): "أَن تَقُولَ نَفْسٌ یَا حَسْرَتَی علَی مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللهِ"، من جنب خدایم و من مایهی افسوس مردمان در روز قیامتم [که چرا ولایت مرا نپذیرفتند].(1)
امام صادق (علیه السلام): خداوند ما را جزئی از جنب خود آفرید و این کلام خداوند عزّوجلّ است که فرمود: یَا حَسْرَتَی علَی مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللهِ یعنی در ولایت علی (علیه السلام) [و حسرت از عدم پذیرش آن].(2)
امام باقر (علیه السلام): جنب اللَّه، ما هستیم.(3)
" أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللهَ هَداني لَكُنْتُ مِنَ الْمُتَّقينَ "
"يا بگويد: «اگر خداوند مرا هدايت مىكرد، از پرهيزگاران بودم»."
احادیث:
حضرت باقر علیه السلام: ذیل آیه مزبور حضرت باقر علیه السلام فرمود: مراد از هدایت ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام است.(1)
"بَلى قَدْ جاءَتْكَ آياتي فَكَذَّبْتَ بِها وَ اسْتَكْبَرْتَ وَ كُنْتَ مِنَ الْكافِرينَ "
"آرى، آيات من بهسراغ تو آمد، امّا آن را تكذيب كردى و تكبّر نمودى و از كافران بودى."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رح): [منافقان و کفّار، هنگام مرگ میگویند]: "أَوْ تَقُولَ حِینَ تَرَیَ الْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِی کَرَّةً "خداوند به آنان پاسخ داد و فرمود: بَلَی قَدْ جَاءتْکَ آیَاتِی فَکَذَّبْتَ بِهَا یعنی به نشانهها
1) . مناقب ابن شهرآشوب: ج 2ص293 .
و معجزات امامان (علیهم السلام) ایمان نیاوردید. "وَاسْتَکْبَرْتَ وَ کُنتَ مِنَ الْکَافِرِینَ"؛ یعنی کافر به خداوند شدید»(1).(2)
"وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ تَرَى الَّذينَ كَذَبُوا عَلَى اللهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ أَ لَيْسَ في جَهَنَّمَ مَثْوىً لِلْمُتَكَبِّرينَ "
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابومعزّی از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: هرکه بگوید من امام هستم، حال آنکه امام نیست مصداق این آیه است. عرض کردم: «حتّی اگر علوی و فاطمی باشد»؟ فرمود: «حتّی اگر علوی و فاطمی باشد».(3)
امام باقر (علیه السلام): "وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ تَرَی الَّذِینَ کَذَبُوا عَلَی اللهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ" یعنی انکار کردنشان را نسبت به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) [میبینی].(4)
1) . رجوع کنید به توضیح کفر مندرج در زیرنویس مرتبط با سوره عنکبوت، آیه 47.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۲۷۶ القمی، ج۲، ص۲۵۱/ بحارالأنوار، ج۷۰، ص۱۸۷ .
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۲۷۶ / بحارالأنوار، ج۷، ص۱۷۶ .
4) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۲۷۸ / بحارالأنوار، ج۳۱، ص۵۷۴/ المناقب، ج۳، ص۲۱۲ .
"وَ لَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرينَ "
"به تو و همهی پيامبران پيشين وحى شده كه اگر مشرك شوى، تمام اعمالت تباه مىشود و از زيانكاران خواهى بود."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزه گوید: از امام باقر (علیه السلام) دربارهی کلام خداوند عزّوجلّ به پیامبرش (صلی الله علیه و آله):" لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ وَ لَتَکُونَنَّ مِنَ الخَاسِرِینَ" پرسیدم، ایشان فرمود: «تفسیرش این است که اگر پس از خود به ولایت کس دیگری به همراه ولایت علی (علیه السلام) فرمان دهی، تمام اعمالت تباه میشود و از زیانکاران خواهی بود».(1)
امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام): "وَ لَقَدْ أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ إِلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکَ ..." نزول این آیات مربوط به هنگامی بود که خداوند متعال به رسول خود (صلی الله علیه و آله) فرمان داد تا علی (علیه السلام) [به عنوان امام] را منصوب کند و هیچکس را با علی (علیه السلام) شریک نکند.(2)
"وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها وَ وُضِعَ الْكِتابُ وَ جيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَ الشُّهَداءِ وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ "
"و زمين [در آن روز] به نور پروردگارش روشن مىشود، و نامههاى اعمال را پيش مىنهند و پيامبران و گواهان را حاضر مىسازند، و ميان آنها بحق داورى مىشود و به آنان ستم نخواهد شد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مفضّلبنعمر گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که دربارهی کلام خداوند متعال: "وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا" فرمود: «پروردگار زمین یعنی امام زمین». عرض کردم: «وقتی امام بیرون آید چه میشود»؟ فرمود: «آنگاه مردم از تابش خورشید و نور ماه بینیاز میشوند و به نور امام ره مینوردند».(1)
امام علی (علیه السلام):
خداوند ما را پاکیزه و معصوم و گواه بر خلق(2)
و حجّت در روی زمین قرار داده و ما را با قرآن و قرآن را با ما قرار داده نه ما از او و نه او از ما جدا نمیشود.(3)
"سيقَ الَّذينَ كَفَرُوا إِلى جَهَنَّمَ زُمَراً حَتَّى إِذا جاؤُها فُتِحَتْ أَبْوابُها وَ قالَ لَهُمْ خَزَنَتُها أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آياتِ رَبِّكُمْ وَ يُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا قالُوا بَلى وَ لكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذابِ عَلَى الْكافِرينَ "
"و كسانى كه كافر شدند گروهگروه بهسوى جهنّم رانده مىشوند؛ هنگامىكه به دوزخ مىرسند، درهاى آن گشوده مىشود و نگهبانان دوزخ به آنها مىگويند: «آيا پيامبرانى از ميان شما بهسويتان نيامدند كه آيات پروردگارتان را براى شما بخوانند و نسبت به ملاقات اين روز شما را انذار كنند»؟! مىگويند: «آرى، [پيامبران آمدند] ولى [ما مخالفت كرديم و]» فرمان عذاب الهى بر كافران مسلّم شده است."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): کسی که گمان میکند مرا دوست دارد امّا علی (علیه السلام) را دوست نمیدارد، دروغ میگوید [و مرا نیز دوست ندارد]، اصلاً دوستی من و علی (علیه السلام) فقط در دل مؤمن است که با یکدیگر جمع میشود. ای علی (علیه السلام)! خداوند عزّوجلّ، دوستار من و تو را جزء اوّلین افرادی قرار میدهد که به سمت بهشت میشتابند و دشمن من و تو را جزء اوّلین افرادی قرار میدهد که از امّت من به جهنّم میروند.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای علی (علیه السلام)! کسی که با تو ستیز کند، ستیزکردن با مرا رها نکرده است و هرکس که با تو دشمنی کند، با من دوستی نکرده است. تو صاحب ظرفها [ی حوض کوثر] هستی و صاحب جایگاههای پسندیده در سایهی عرش در جایی که مرا
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۳۲۴ / بحارالأنوار، ج۳۱، ص۴۴۰ .
ایستاندهاند، هستی. ازاینرو هرگاه من فرا خوانده شوم، تو [نیز] فرا خوانده میشوی و هرگاه به من درود و تحیّت فرستاده شود به تو [نیز] تحیّت فرستاده میشود، و هرگاه به من لباسی پوشانده شود به تو [نیز] پوشانده میشود. فرمان عذاب الهی برای کسی که سخن من دربارهی تو را تصدیق نکند، مسلّم شده است.(1)
"وَ سيقَ الَّذينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَراً حَتَّى إِذا جاؤُها وَ فُتِحَتْ أَبْوابُها وَ قالَ لَهُمْ خَزَنَتُها سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدينَ"
"و كسانى كه تقواى الهى پيشه كردند گروهگروه بهسوى بهشت برده مىشوند؛ هنگامىكه به آن مىرسند درهاى بهشت گشوده مىشود و نگهبانان به آنان مىگويند: «سلام بر شما! گوارايتان باد! داخل بهشت شويد و جاودانه بمانيد»!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۳۲۶/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۳۹ .
کند. و از در دیگر سائر مسلمانان که "لا اله الا الله" گفته باشند و در دل آنها ذره اي از بغض ما اهل بیت طیبین و طاهرین علیهم السلام نباشد داخل می شوند. (1)
حضـرت امیرالمؤمنین علیه السـلام: حضـرت امیرالمؤمنین علیه السـلام فرمودند: حضـرت رسول اکرم صلی االله علیه و آله متوجه من شده فرمودند: چون قیامت برپا گردد و حق تعالی از حساب خلایق فارغ گردد کلیدهاي درهاي بهشت و دوزخ را به من می سـپارد و من به تو می سپارم و به تو می بگویم که حکم کن هر که را که نیک بخت باشد به بهشت و هر که را که بدبخت باشد به جهنم داخل کن. بعد از این فرمودند: "و الله ا ّن للجنه احدا و سـبعین بابا یدخل من سـبعین منها شیعتی و اهل بیتی و ِ من با ٍب واحد سایر الناس" به خدا قسم! بهشت هفتاد و یک در دارد که از هفتاد در آن شیعیان و اهل بیت من وارد می شوند و از دیگر سائر مردم داخل می شوند.(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای مردم! من راه مستقیم خدا هستم، همان راهی که شما را به پیروی از آن فرمان داده است. پس از من علی (علیه السلام) و سپس فرزندانم که از صلب وی هستند [صراط مستقیم خدایند]، امامانی هستند که [مردم را] بهسوی حق هدایت میکنند و به حقّ عدالت میورزند. آنگاه پیامبر (صلی الله علیه و آله) الحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِینَ را تا آخر تلاوت کرد ... و فرمود: «این سوره در شأن من و این امامان پس از من نازل شده و به آنها اختصاص دارد، اینها اولیاء خدا هستند که در راه خدا ترس و اندوهی بر آنان نیست، آنان حزب اللَّهاند که رستگار و پیروز خواهند بود(مجادله/۲۲)، بدانید که دشمنان علی (علیه السلام)، اهل اختلاف و دشمنی هستند، و برادران شیاطین میباشند ... دوستداران ائمه (علیهم السلام)، در
کمال امان وارد بهشت میشوند و فرشتگان به آنان سلام میدهند و میگویند: پاک شدید، جاودانه وارد بهشت شوید.(1)
"وَ تَرَى الْمَلائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ قيلَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمينَ "
" [در آن روز] فرشتگان را مىبينى كه بر گرد عرش حلقه زدهاند و پروردگارشان را حمد و تسبيح مىگويند؛ و در ميان آنان (بندگان) بحق داورى مىشود؛ و [سرانجام] گفته خواهد شد: «حمد و ستايش مخصوص خداوندى است كه پروردگار جهانيان است»."
احادیث:
رسول اکرم صـلی االله علیه و آله: ذیـل آیه فوق از قتـاده و او از انس بن مالک روایت کرده گفت: رسول اکرم صـلی االله علیه و آله فرمود: شبی که مرا به معراج بردند به زیر عرش نظر کردم ناگاه دیدم علی بن ابی طالب علیه السلام جلوي من ایستاده و به تسبیح و ستایش خداوند مشغول است. به جبرئیل گفتم: آیا علی علیه السـلام پیش از من به معراج آمده است؟ گفت: خیر لکن اینک شـما را از راز و سر آگاه می کنم. خداونـد از بالاـي عرش رحمـت و ثنـاي
بسـیاري بـه علی بن ابی طـالب علیه السـلام می فرسـتد، فرشـتگان مشـتاق زیـارت آن بزرگوار شدند. خداوند فرشته اي به صورت آن حضرت در زیر عرش خلق فرمود تا عرشیان و فرشتگان پیرامون عرش به سوي او نظر کرده و التهاب و اشتیاق خود را با زیارت مثالی علی علیه السـلام فرو نشاننـد و ثواب تسبیـح و سـتایش این فرشـته که به صورت علی علیه السلام است براي محبین و دوستان و شیعیان اوست.(1)
1) . مناقب ابن شهرآشوب: ج 2ص 73 .
"ما يُجادِلُ في آياتِ اللهِ إِلاَّ الَّذينَ كَفَرُوا فَلا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلادِ "
"تنها كسانى در آيات ما مجادله مىكنند كه [از روى عناد] كافر شدهاند؛ پس مبادا رفتوآمد آنان در شهرها [و قدرت نماييشان] تو را فريب دهد!"
احادیث:
علیّّبنابراهیم (رح):
آیه: "ما یُجادِلُ فِی آیاتِ اللهِ"؛ منظور، ائمه (علیهم السلام) هستند(1).(2)
"الَّذينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذينَ آمَنُوا رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذينَ تابُوا وَ اتَّبَعُوا سَبيلَكَ وَ قِهِمْ عَذابَ الْجَحيمِ "(7)
"فرشتگانى كه حاملان عرشند و آنها كه گرداگرد آن [طواف مىكنند] تسبيح و حمد پروردگارشان را مىگويند و به او ايمان دارند و براى مؤمنان آمرزش مىطلبند [و مىگويند]: پروردگارا! رحمت و علم تو همه چيز را فرا گرفته است؛ پس كسانى را كه توبه كرده و راه تو را پيروى مىكنند بيامرز، و آنان را از عذاب دوزخ نگاه دار."
"رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتي وَعَدْتَهُمْ وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزيزُ الْحَكيمُ "(8)
"پروردگارا! آنها را در باغهاى جاويدان بهشتى كه به آنها وعده فرمودهاى وارد كن و، [همچنين] از پدران و همسران و فرزندانشان هركدام كه صالح بودند، به يقين تو توانا و حكيمى."
" وَ قِهِمُ السَّيِّئاتِ وَ مَنْ تَقِ السَّيِّئاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظيمُ "(9)
"و آنان را از بديها نگاه دار، و هركس را در آن روز از بديها نگاه دارى، مشمول رحمتت ساختهاى؛ و اين همان رستگارى بزرگ!"
" إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا يُنادَوْنَ لَمَقْتُ اللهِ أَكْبَرُ مِنْ مَقْتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَى الْإِيمانِ فَتَكْفُرُونَ "(10)
"روز قيامت كسانى را كه كافر شدند صدا مىزنند كه عداوت و خشم خداوند نسبت به شما از عداوت و خشم خودتان نسبت به خودتان بيشتر است، چرا كه بهسوى ايمان دعوت مىشديد، ولى انكار مىكرديد."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): منظور از للذِینَ تَابُوا در آیه فوق کسانی هستند که از قبول ولایت جماعت و بنیامیّه توبه کردند و اتَّبَعُوا سَبِیلکَ مقصود از پیروی از راه خداوند، ایمان آوردن به ولایت امام علی (علیه السلام) است و راه آن حضرت، همان راه خداست.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): فرشتگان هفت سال بر من و علیّبنابیطالب (علیه السلام) درود میفرستادند؛ درحالیکه هیچ مردی در آن زمان به من ایمان نیاورده بود. این همان فرموده خداوند است "الذِینَ یَحْمِلونَ العَرْشَ و مَنْ حَولهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ و یُؤْمِنُونَ بِهِ. و یَسْتَغْفِرُونَ لمَن فِی الأَرْضِ "(شوری/۵).(2)
امام باقر علیه السـلام: در این آیات ملائکه براي شیعیان دعا می کنند و از خداوند می خواهند که آنان و پدران و همسر و فرزنـدانشان را وارد بهشت نموده و آنـان را از ولایت غاصبان حق امیرالمؤمنین علیه السـلام و بنی امیه نجات بدهد. چرا که هرکه را از شـر آنان نجاتش بـدهی به او رحم نموده اي و این همان کامیابی بزرگ است. و وقتی به آن کافران گفته می شود "اذ تدعون الی الایمان فتکفرون" که به حضرت علی علیه السلام ایمان بیاورید او را انکار می کنند
و اگر امامی (رهبري) از غاصبان او ذکر گردد به او ایمان می آورند. پس خداوند بین آن دو قضاوت خواهد کرد(1).(2)
امام باقر (علیه السلام): "الذِینَ یَحْمِلونَ العَرْشَ و مَنْ حَولهُ"؛ منظور از آن، پیامبر (صلی الله علیه و آله)، امیرالمؤمنین، امام حسن، امام حسین، حضرت نوح، حضرت ابراهیم، حضرت موسی و حضرت عیسی (علیهم السلام) هستند». [یعنی این شخصیّتهای بزرگوار در اطراف عرش پروردگار هستند.(3)
امام باقر (علیه السلام): الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ منظور پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و اوصیای بعد از اویند که حامل علم خدایند.(4)
امام باقر (علیه السلام): وَ قِهِمُ السَّیِّئاتِ منظور از سیئات بنیامیّه و سایر پیروان ایشان هستند.(5)
امام باقر (علیه السلام): إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا منظور بنیامیّه است. یُنادَوْنَ لَمَقْتُ اللهِ أَکْبَرُ مِنْ مَقْتِکُمْ أَنْفُسَکُمْ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَی الْإِیمانِ فَتَکْفُرُون.(6)
1) . رجوع کنید به توضیح کفر مندرج در زیرنویس مرتبط با سوره عنکبوت، آیه 47.
2) . بحار الانوار: ج 23ص 363 .
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۳۵۶/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۹۱/ بحارالأنوار، ج۵۵، ص۳۵/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۹۰/ فرات الکوفی، ص۳۷۵
4) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۳۵۶/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۶۳ .
5) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۳۶۸/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۱۷/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۶۳ .
6) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۳۶۸/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۶۳/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۶۴/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۸۹/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۱۷/ القمی، ج۲، ص۲۵۵ .
"قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبيلٍ "
"آنها مىگويند: «پروردگارا! ما را دوبار ميراندى و دوبار زنده كردى؛ اكنون به گناهان خود معترفيم؛ آيا راهى براى خارجشدن [از دوزخ] وجود دارد»؟"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): قَالوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ وأَحْیَیْتَنَا اثْنَتَیْنِ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَل إِلی خُرُوجٍ مِّن سَبِیل این امر در رجعت اتّفاق میافتد.(1)
امام صادق (علیه السلام): موقعی که وقت جاندادن شخص کافر میرسد پیغمبر خدا (صلی الله علیه و آله) و علی مرتضی (علیه السلام) و جبرئیل و ملکالموت نزد او میآیند. امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) نزدیک وی میرود و میگوید: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! این شخص بغض ما اهل بیت را دارد، تو نیز بغض او را داشته باش». پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) به جبرئیل میفرماید: «این شخص بغض خدا و رسول او (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت وی را دارد، تو نیز بغض وی را داشته باش و با او به خشونت رفتار کن». ملکالموت نزدیک او میرود و میگوید: «ای بندهی خدا! آیا برائت آزادی خود را از آتش جهنّم گرفتهای؟ آیا امان نامهی برائت خود را از دوزخ گرفتهای؟ آیا در دنیا به عصمت کبری [یعنی ولایت و محبّت محمّد (صلی الله علیه و آله) و آل محمّد (علیهم السلام)]
چنگ زدهای»؟ میگوید: «کدام عصمت کبری»؟ میگوید: «ولایت و دوستی علیّبنابیطالب (علیه السلام)». آن شخص کافر میگوید: «من آن را نمیشناسم و به آن معتقد نیستم». جبرئیل میگوید: «ای دشمن خدا! تو معتقد به آن نیستی!؟ ای دشمن خدا مژده باد تو را به سخط و
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۳۷۰/ بحارالأنوار، ج۵۳، ص۵۶/ القمی، ج۲، ص۲۵۵.
عذاب دوزخ خدا، آنچه را که به آن توجّه داشتی فوت شد. و آنچه که از آن خائف بودی دچار تو شد». سپس او را با خشونت و سختی قبض روح میکند و تعداد صد شیطان را بروج وی موکّل مینماید تا آب دهان به صورتش بیندازند و از بوی بد او متأذی و ناراحت شود. وقتی او را در قبر میگذارند یکی از درهای جهنّم به رویش باز میشود و از شعلهی جهنّم داخل قبر او خواهد شد. سپس روح او را بهسوی کوههای برهوت میبرند. و در آنجا از سنخ غضبشدگان خواهد بود تا قائم ما اهل بیت (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قیام نماید. بعداً خدا او را مبعوث میکند و گردنش را میزند. همین است معنای این آیهی شریفه که میفرماید: رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ وَ أَحْیَیْتَنَا اثْنَتَیْنِ فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إِلی خُرُوجٍ مِنْ سَبِیلٍ.(1)
"هُوَ الَّذي يُريكُمْ آياتِهِ وَ يُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ رِزْقاً وَ ما يَتَذَكَّرُ إِلاَّ مَنْ يُنيبُ "
"او كسى است كه آيات خود را به شما نشان مىدهد و از آسمان براى شما روزى با ارزشى مىفرستد؛ تنها كسانى متذكّر اين حقايق مىشوند كه [بهسوى خدا] بازمىگردند [و پيوسته به ياد او هستند]."
احادیث:
علیّّبنابراهیم (رح): منظور از کلام خدا "هُو الذِی یُرِیکُمْ آیَاتِهِ" ائمّه هستند (علیهم السلام) که خداوند و پیامبرش دربارهی آنها سخن گفتهاند.(2)
"رَفيعُ الدَّرَجاتِ ذُو الْعَرْشِ يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ لِيُنْذِرَ يَوْمَ التَّلاقِ "
"او درجات [بندگان صالح] را بالا مىبرد، او صاحب عرش است، روح (وحى الهى) را به فرمانش بر هركس از بندگانش كه بخواهد القاء مىكند تا [مردم را] از روز لقاى پروردگار بيم دهد."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): خداوند تبارکوتعالی یکتا و بیهمتا است و در وحدانیّت خود بینظیر است سپس تکلّم به کلمهای کرد. آن کلمه نور محمّد (صلی الله علیه و آله) را آفرید و من و ذرّیّهام را آفرید. سپس تکلّم به کلمهای کرد؛ آن کلمه روح شد. روح را خداوند در آن نور سکونت داد و در بدنهای ما قرار داد. پس ما روح اللَّه و کلمات خداییم. بهوسیلهی ما پنهان از خلق خود شد (یعنی ما را حجاب بین خود و خلق قرار داد ما وسیله و واسطه بین مخلوق و خداییم همانطور که پردهی واسطه بین محجوب و کسی که پشت پرده است میباشد) و پیوسته ما در زیر سایبانی سبز قرار داشتیم.(1)
امام کاظم (علیه السلام): هنگامیکه روز قیامت شود؛ بر عرش خدای عزّوجلّ چهار کس از اوّلین و چهار از آخرین باشند؛ اوّلین آنها نوح و ابراهیم و موسی و عیسی (علیهم السلام) و آخرین آنها محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی و حسن و حسین (علیهم السلام).(2)
"إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهادُ "
"ما به يقين پيامبران خود و كسانى را كه ايمان آوردهاند، در زندگى دنيا و [در آخرت] روزى كه گواهان به پا مىخيزند يارى مىدهيم."
احادیث:
"وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُوني أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرينَ "
"پروردگار شما گفته است: «مرا بخوانيد تا [دعاى] شما را اجابت كنم. به يقين كسانى كه از عبادت من تكبّر مىورزند بهزودى با ذلّت وارد دوزخ مىشوند»."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): خداوند ما را به خودمان وانگذاشته اگر ما را به خود وا میگذاشت مانند سایر مردم بودیم ولی ما کسانی هستیم که خداوند دربارهی آنها فرموده:" ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ".(1)
"هُوَ الْحَيُّ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمينَ "
"زنده [واقعى] اوست؛ معبودى جز او نيست؛ پس او را بخوانيد درحالىكه دين خود را براى او خالص كردهايد. ستايش مخصوص خداوندى است كه پروردگار جهانيان است."
احادیث:
امام رضا (علیه السلام): اباصلت گوید با امام رضا (علیه السلام) در نیشابور بودم ... امام رضا (علیه السلام) از پدرانش از پیامبر (صلی الله علیه و آله) از جبرئیل از خداوند متعال نقل کرد که فرمود:] ... «پس ای بندگانم مرا بپرستید و کسی که با اخلاص شهادت؛ لا إله إلا الله را میگوید و با آن مرا دیدار میکند، باید بداند که وارد دژ من شده و هرکس که وارد دژ من شود، از عذابم در امان میماند». از امام رضا (علیه السلام) پرسیدند: «اخلاص در مورد شهادت لا إله إلا الله
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۴۳۴ / بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۱۰/ بصایرالدرجات، ص۴۶۶/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۱۹/ إرشادالقلوب، ج۱، ص۱۹۶؛ «بتفاوت لفظی».
چیست»؟ حضرت پاسخ داد: «منظور، پیروی از خداوند، رسول او (صلی الله علیه و آله) و ولایت اهل بیتش (علیهم السلام) است».(1)
"ثُمَّ قيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ "(73)
"سپس به آنها گفته مىشود: «كجايند آنچه را همتاى خدا قرار مىداديد»."
" مِنْ دُونِ اللهِ قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً كَذلِكَ يُضِلُّ اللهُ الْكافِرينَ "(74)
"همان معبودهايى را كه جز خدا پرستش مىكرديد»؟! آنها مىگويند: «همه از نظر ما پنهان و گم شدند؛ بلكه ما اصلاً پيش از اين چيزى را پرستش نمىكرديم»! اينگونه خداوند كافران را گمراه مىسازد."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۴۵۶/ بحارالأنوار، ج۳، ص۱۵.
امام ظالم و جابري که شـما او را از پیش خود امام ساخته بودیـد و او را امام خود غیر از آن امامی فرا گرفتیـد که حق تعالی او را امام تمام مردم گردانیده بود؟(1)
"وَ يُريكُمْ آياتِهِ فَأَيَّ آياتِ اللهِ تُنْكِرُونَ "
"او آياتش را همواره به شما نشان مىدهد؛ پس كداميك از آيات خدا را انكار مىكنيد؟!"
احادیث:
علیّّبنابراهیم (رح):
وَ یُرِیکُمْ آیاتِهِ مقصود این است که خداوند، امیرالمؤمنین (علیه السلام) و ائمه معصومین (علیهم السلام) را در رجعت به دشمنان آنها نشان می دهد؛" فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا قالُوا آمَنَّا بِاللهِ وَحْدَهُ وَ کَفَرْنا بِما کُنَّا بِهِ مُشْرِکِینَ"، یعنی بدانچه با او شریک میگردانیدیم، کافریم،" فَلَمْ یَکُ یَنْفَعُهُمْ إِیمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا سُنَّتَ اللهِ الَّتِی قَدْ خَلَتْ فِی عِبادِهِ وَ خَسِرَ هُنالِکَ الْکافِرُونَ".(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۴۶۸ / بحارالأنوار، ج۵۳، ص۵۶/ القمی، ج۲، ص۲۶۱.
"حم"(1)
"حم"(1)
"تَنْزيلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ"(2)
"اين كتابى است كه از سوى خداوند بخشندهی مهربان نازل شده است."(2)
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): امام صادق (علیه السلام) فرمود: ... جبرئیل بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نازل شد و گفت امام بعد از او، علی (علیه السلام) است. سپس امام صادق (علیه السلام) سوره: حم، تَنْزِیلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ را خواند.(1)
"بَشيراً وَ نَذيراً فَأَعْرَضَ أَكْثَرُهُمْ فَهُمْ لا يَسْمَعُونَ "(4)
"بشارتدهنده و بيمدهنده است؛ ولى بيشتر آنان روىگردان شدند؛ ازاينرو [حقايق را] نمىشنوند."
" وَ قالُوا قُلُوبُنا في أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْهِ وَ في آذانِنا وَقْرٌ وَ مِنْ بَيْنِنا وَ بَيْنِكَ حِجابٌ فَاعْمَلْ إِنَّنا عامِلُونَ "(5)
"آنها گفتند: «دلهاى ما نسبت به آنچه ما را به آن دعوت مىكنى در پوششهايى قرار گرفته و در گوشهاى ما سنگينى است، و ميان ما و تو [گويا] حجابى وجود دارد؛ پس تو كار خود را انجام بده و ما هم كار خود را انجام مىدهيم»."
احادیث:
امام صادق علیه السـلام به داود الرقی فرمود: کدام یک از شما به آسمان می رسد؟ به خدا قسم که ارواح ما و پیامبران هرشب جمعه به عرش می رسد. اي داود! ابی محمد بن علی علیهم السلام حم سجده (فصلت) را تا "فهم لا یسمعون" تلاوت نمود. سـپس (آن حضـرت در این خصوص) فرمود: جبرئیل علیه السـلام بر رسول الله صلی الله علیه و آله نازل شد و به او اعلام
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۴۷۸ بحارالأنوار، ج۲۶، ص۹۶/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۲۰/ فرات الکوفی، ص 381.
نمود که امـام بعـد از او علی علیه السـلام است، و آیـات فوق را برایش خوانـد (و خبر امامت علی علیه السـلام) را به اطلاع او رساند. پس منظور از "فـاعرض اکثرهم" (یعنی بیشتر آنهـا از ولایت علی علیه السـلام اعراض نمودنـد) خداونـد در دنبـاله این آیه می فرماینـد که آنها چیزي نمی شـنوند و گفتند: دلهاي ما از آنچه ما را به سوي آن می خوانی سـخت محجوب و مهجور است. و در گوشهاي ما سنگینی و میان ما و تو پرده اي است، پس تو کار خود را بکن ما {هم} کار خود را می کنیم.(1)
"الَّذينَ لا يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كافِرُونَ "
"همان كسانى كه زكات نمىپردازند، و آخرت را منكرند."
احادیث:
1) . تاویل الآیات: ج 2ص533؛ تفسیر فرات کوفی: ص381؛ البرهان: ج 4ص 778 .
امام صادق (علیه السلام): امام صادق (علیه السلام) فرمود: روزی پدرم امام باقر (علیه السلام) به جابربنعبدالله انصاری فرمود: «ای جابر! آیا خداوند زکات را بر انسان مشرک واجب نموده است»؟ جابر پاسخ داد: «خیر، خداوند زکات را بر مسلمانان واجب ساخته است». من به جابر گفتم: «پس نظرت دربارهی این کلام خداوند که فرموده "وَ وَیْلٌ لِلْمُشْرِکِینَ الَّذِینَ لا یُؤْتُونَ الزَّکاةَ" چیست»؟! جابر پاسخ داد: «سوگند به خدا! با اینکه این آیه در کتاب خداوند عزّوجلّ است ولی گویا تاکنون آن را نخوانده بودم»! امام صادق (علیه السلام) فرمود: «این آیه در مورد کسانی نازل شده که در ولایت امیرمؤمنان علی (علیه السلام) شرک ورزیده و زکاتشان را به کسی پرداخت نمودهاند که خود را [غاصبانه] بهجای حضرت گماشته است»(3).(4)
1) . در توضیح این حدیث می توان گفت نماز و زکات و دیگر اعمال انسان، یک ظاهر و یک باطن دارد و همان طور که جسم بدون روح کامل نیست، ظاهر بدون باطن هم کامل نیست. در اصل، کامل شدن اعمال انسان به پذیرش ولایت امام علی(ع) و امامان معصوم (علیهم السلام) از نسل ایشان است همان طور که در قرآن، خداوند در عید غدیر که امامت و ولایت حضرت علی (ع) ابلاغ رسمی شد فرمود الیوم اکملت لکم دینکم. پس اعمال ما بدون پذیرش ولایت ناقص است و صرفا ظاهر دارد. همان طور که نماز بت پرستان در اطراف کعبه صرفا ظاهر داشت و خداوند نماز ایشان را در قرآن، چیزی جز کف و سوت نمی داند. پس حقیقت نماز، اقامه ولایتی است که در تنها دعای موجود در سوره حمد در هر بار نماز باید آن را از خدا بخواهیم و آن اهدناالصراط المستقیم است، صراط مستقیم همان پذیرش امامت امام علی (ع) و امامان از نسل ایشان و فرمانبرداری از اهل بیت (علیهم السلام) است. همچنین امام کاظم (علیه السلام) می فرمایند: ارزش ثواب نماز به اندازه ارزش بزرگداشت نمازگزار نسبت به دو پدر برتر خود محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) است. (تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۱، ص۳۲۸ / بحار الأنوار، ج۲۳، ص۲۶۰).
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۴۸۶ / بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۰۳.
3) . رجوع کنید به توضیح کفر و شرک مندرج در زیرنویس مرتبط با سوره عنکبوت، آیه 47.
4) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۴۸۴ / دعایم الإسلام، ج۱، ص۳.
"فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ في يَوْمَيْنِ وَ أَوْحى في كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابيحَ وَ حِفْظاً ذلِكَ تَقْديرُ الْعَزيزِ الْعَليمِ "
"آنگاه آنها را بهصورت هفت آسمان در دو روز (دو دوران) آفريد، و در هر آسمانى امر [و برنامه] آن [آسمان] را وحى [و مقرّر] فرمود، و آسمان پايين را با چراغهايى(ستارگان) زينت بخشيديم، و [با شهابها از رخنه شياطين] حفظ كرديم؛ اين است تقدير خداوند توانا و دانا."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): فضیل رسّان گوید: محمّدبنابراهیم به امام صادق (علیه السلام) نوشت: «ما را از فضائل اهل بیت (علیهم السلام) آگاه بفرما». امام صادق (علیه السلام) برای او مرقوم فرمود: «ستارگان در آسمان امان اهل آسمانند و گاهی که ستارگان آسمان بروند اهل آسمان به وعدهی نهایی میرسند و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «اهل بیت من امان امّت من قرار داده شدهاند چون اهل بیت من بروند به امّت من آنچه وعده شدهاند، برسد».(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ستارگان امان اهل آسمانند، پس آنگاه که ستارگان بروند اهل آسمان هم فانی میشوند و اهل بیت من، امان برای اهل زمینند، پس آنگاه که اهل بیت من نباشند، اهل زمین هم نخواهد بود.(2)
"فَأَمَّا عادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ قالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللهَ الَّذي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ كانُوا بِآياتِنا يَجْحَدُونَ "
"امّا قوم عاد به ناحق در زمين تكبّر ورزيدند و گفتند: «چه كسى از ما نيرومندتر است»؟! آيا نمىدانستند خداوندى كه آنان را آفريده از آنها قويتر است؟! و [به خاطر اين پندار] پيوسته آيات ما را انكار مىكردند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "کَانُوا بِآیاتِنَا یجْحَدُونَ"؛ آیات، ائمه (علیهم السلام) هستند.(2)
"فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ ريحاً صَرْصَراً في أَيَّامٍ نَحِساتٍ لِنُذيقَهُمْ عَذابَ الْخِزْيِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَخْزى وَ هُمْ لا يُنْصَرُونَ "
"سرانجام تندبادى هولانگيز و سرد در روزهايى شوم و پر غبار بر آنها فرستاديم تا عذاب خواركننده را در زندگى دنيا به آنها بچشانيم؛ و بهيقين عذاب آخرت خواركنندهتر است، و [از هيچسو] يارى نمىشوند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «مقصود از عذاب خواری دنیا در آیه: عَذابَ الْخِزْیِ فِی الحَیاةِ الدُّنْیا و فی الآخرة چیست»؟ فرمود: «ای ابوبصیر! خواری از این بدتر میشود که مرد با زن و فرزند و برادرانش در خانه نشسته باشند ناگاه کسان او یقهی خود را پاره کنند و ناله را سر دهند مردم بپرسند این سر و صدا چیست؟ جواب دهند که فلانی الساعه مسخ شد و از صورت آدمی برگشت». من عرض کردم: «این مطلب پیش از آمدن قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است یا بعد از آن»؟ فرمود: «قبل از آن است».(1)
"حَتَّى إِذا ما جاؤُها شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَ أَبْصارُهُمْ وَ جُلُودُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ "
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۰۶ / بحارالأنوار، ج۵۲، ص۲۴۱ .
"وقتى به آن مىرسند، گوشها و چشمها و پوستهاى تنشان به آنچه انجام مىدادند گواهى مىدهند."
احادیث:
حضـرت صـادق علیه السـلام: ذیـل آیه فوق حضـرت صـادق علیه السـلام فرمود: این آیه دربـاره کسـانی نـازل شـده که چون اعمالشان را بر آنان عرضه می دارنـد می گوینـد: مـا این کارهـا را نکرده ایم، و چون فرشـتگان موکـل بر آنهـا که اعمـال ایشان را می نوشـتند بر کردار آنها گواهی می دهند، زبان به اعتراض گشوده می گویند: پروردگارا! اینها علیه ما و به نفع تو گواهی می دهند و به دروغ قسم می خورند که ما چنین کارهایی نکرده ایم. حضـرت صادق علیه السلام فرمود: آنان اشخاصی هستند که خلافت امیرالمؤمنین علیه السـلام را غصب کرده و حق آل عصـمت علیهم السـلام را پایمال نموده اند، همین که آنها به گواهی فرشـتگان اعتراض کنند خداونـد زبانهاي ایشان را مهر می زنـد و تمام اعضاء و جوارح حتی پوست بـدنشان به آنچه از ایشان سـر زده است شـهادت و گواهی می دهنـد: گوش به شـنیدن لهو و لعب، و چشم نظر بر محرمـات، و پوست به تماس با نامحرمان، و پا به رفتن به اماکن فساد و به سـتم کردن و برداشـتن مال دیگران شـهادت می دهند. آنگاه زبان آنها به اعضاء بدن گویند: چرا به ضـرر ما گواهی دادید "لم شهدتم علینا"؟ می گویند: خدایی که هر ناطقی را به سخن می آورد ما را گویا فرمود تا گواهی به حق بدهیم.(1)
1) . تفسیر قمی: ج 2ص264؛ البرهان: ج 4ص784؛ تفسیر نور الثقلین: ج 4ص543 .
"إِنَّ الَّذينَ قالُوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلاَّ تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ "
"به يقين كسانى كه گفتند: «پروردگار ما خداوند يگانه است». سپس استقامت كردند، فرشتگان بر آنان نازل مىشوند كه: «نترسيد و غمگين مباشيد، و بشارت باد بر شما به آن بهشتى كه به شما وعده داده شده است»!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): محمّدبنمسلم گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه:" إِنَّ الذِینَ قَالوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقَامُو"ا» سؤال کردم. آن حضرت فرمود: «یعنی در اعتقاد به تکتک ائمّه (علیهم السلام)، که یکی پس از دیگری استقامت کردند. "تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْملائِکَةُ أَلَّا تَخافُوا وَ لاتَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالجَنَّةِ الَّتِی کُنْتُمْ تُوعَدُون"».(1)
"نَحْنُ أَوْلِياؤُكُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ وَ لَكُمْ فيها ما تَشْتَهي أَنْفُسُكُمْ وَ لَكُمْ فيها ما تَدَّعُونَ "
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۲۴/ الکافی، ج۱، ص۲۲۰/ الکافی، ج۱، ص۴۲۰/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۱/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۲۴؛ «تتنزل... الی آخر» محذوف/ المناقب، ج۴، ص۳۳۰؛ «الا تخافوا... الی آخر» محذوف.
"ما [فرشتگان] ياران و مددكاران شما در زندگى دنيا و آخرت هستيم؛ و براى شما هرچه دلتان بخواهد در بهشت فراهم است، و هرچه طلب كنيد به شما داده مىشود."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): نَحْنُ أَوْلِیاؤُکُمْ یعنی ما یاران و دوستان شما در زندگی دنیا هستیم. که عهدهدار رساندن لطف و عنایات پروردگار به شماییم. و در آخرت از شما جدا نمیشویم تا داخل بهشت شوید.(1)
"وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا إِلَى اللهِ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ قالَ إِنَّني مِنَ الْمُسْلِمينَ "
"چه كسى خوش گفتارتر است از آن كس كه دعوت بهسوى خدا مىكند و عمل صالح انجام مىدهد و مىگويد: «من از مسلمانانم»؟!"
احادیث:
"وَ لا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَ لاَ السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَداوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَميمٌ "
"هرگز نيكى و بدى يكسان نيست؛ بدى را با نيكى دفع كن، ناگاه [خواهى ديد] همان كس كه ميان تو و او دشمنى است، گويى دوستى گرم و صميمى است."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): حسنهای که در این آیه آمده ولایت ما اهل بیت است و سیّئه عداوت و دشمنی با ما اهل بیت است.(1)
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: از امام کاظم (علیه السلام) در مورد آیه: "وَ لا تَسْتَوِی الحَسَنَةُ وَ لَا السَّیِّئَةُ" پرسیدم. فرمود: «حسنه ما خانوادهایم و سیّئه بنیامیّه هستند».(2)
"إنَّ الَّذينَ يُلْحِدُونَ في آياتِنا لا يَخْفَوْنَ عَلَيْنا أَ فَمَنْ يُلْقى فِي النَّارِ خَيْرٌ أَمْ مَنْ يَأْتي آمِناً يَوْمَ الْقِيامَةِ اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصيرٌ "
"كسانى كه آيات ما را تحريف مىكنند بر ما پوشيده نخواهند بود. آيا كسى كه در آتش افكنده مىشود بهتر است يا كسى كه در روز قيامت با امنيّت به عرصهی محشر مىآيد؟! هر كارى مىخواهيد بكنيد، او به آنچه انجام مىدهيد بيناست."
احادیث:
ابنعبّاس (رح): " أَ فَمَنْ یُلْقی فِی النَّارِ خَیْرٌ"؛ او ولیدبنمغیره است،" أَمْ مَنْ یَأْتِی آمِناً یَوْمَ الْقِیامَةِ" یعنی از عذاب خدا و غضب او در امان است و او علیّبنابیطالب (علیه السلام) است." اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ ..."(1)
"وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فيهِ وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّهُمْ لَفي شَكٍّ مِنْهُ مُريبٍ "
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۴۴ / بحارالأنوار، ج۳۹، ص۸۶/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۱۸۸/ المناقب، ج۳، ص۲۷۰.
"ما به موسى كتاب آسمانى داديم؛ سپس در آن اختلاف شد؛ و اگر فرمانى از ناحيهی پروردگارت دراينباره صادر نشده بود، [كه بايد به آنان مهلت داد تا اتمام حجّت شود] در ميان آنها داورى مىشد [و به كيفر مىرسيدند]؛ ولى آنها هنوز دربارهی آن شكّى توأم با بدگمانى دارند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزه از امام باقر (علیه السلام) روایت میکند که آن حضرت دربارهی آیه: "و لقَدْ آتَینَا مُوسَی الکِتَابَ فَاخْتُلفَ فِیهِ و لولا کَلمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّکَ لقُضِی بَینَهُمْ" فرمود: «اختلاف آنها همانند این است که امّت دربارهی کتاب دچار اختلاف شدند. آنها دربارهی کتابی که نزد قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است و زمانی آن را به میانشان خواهد آورد دچار اختلاف میشوند. بهطوری که بسیاری از مردم آن را انکار میکنند. امام آنان را پیش میآورد و گردنهایشان را میزند».(1)
"سَنُريهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ في أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهيدٌ "
"بهزودى نشانههاى خود را در اطراف عالم و در درون جانشان به آنها نشان مىدهيم تا براى آنان آشكار گردد كه او حق است؛ آيا كافى نيست كه پروردگارت بر همه چيز شاهد و گواه است؟!"
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۵۰ / تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۲۷.
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ما امامان نشانههای الهی و دلایل آشکار هستیم.(1)
امام صادق (علیه السلام): طیّار گوید: امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیهی شریفه: "سَنُریهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فی أَنْفُسِهِمْ حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحقُّ أَ وَ لَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلی کُلِّ شَیْءٍ شَهیدٌ"؛ فرمود: «مقصود به زمین فرو شدن و مسخشدن و پرتابشدن است». عرض کردم: «تا برای آنها آشکار شود»؟ فرمود: «این سخن را رها کن، مقصود قیام امام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است».(2)
"حم "(1)
"حم"
"عسق"(2)
"عسق"
احادیث:
مردمی از کلب که سـی هزار نفر بـا او خارج می شونـد پیش می آیـد. و آن زمانی است که قائم علیه السلام در مکه خارج می شود و او مهدي این امت است.(1)
ابنعبّاس: حم یکی از نامهای خداوند است و عسق علم امام علی (علیه السلام) نسبت به فسق هر گروه و نفاق هر فرقهای است.(2)
امام باقر (علیه السلام): حم؛ یعنی حتمی است. عین؛ عذاب است و سین؛ یعنی سالها مانند سنین در جریان سرگذشت حضرت یوسف (علیه السلام) و قاف؛ قذف، خسف و مسخ است که در آخرالزّمان، سفیانی و یارانش بههمراه سی هزار سگ، از قبرها برمیخیزند. این امر در زمان خروج مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است. ظهور حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در مکّه روی خواهد داد و او مهدیّ این امّت است.(3)
"وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ قُرْآناً عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها وَ تُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لا رَيْبَ فيهِ فَريقٌ فِي الْجَنَّةِ وَ فَريقٌ فِي السَّعيرِ "
"و اينگونه قرآنى فصيح و گويا را بر تو وحى كرديم تا امّ القرى و كسانى را كه گرد آن هستيد [ساكنان مكّه و همهی جهانيان را] انذار كنى و آنها را از روزى كه همگان در آن روز جمع
مىشوند و هيچ شك و ترديدى در آن نيست بيم دهى، [در آن روز] گروهى در بهشتند و گروهى در آتش سوزان!"
احادیث:
امام حسین (علیه السلام): بشربنغالب به امام حسین (علیه السلام) گفت: «ای پسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! مرا از سخن خدای سبحان که میفرماید: [به یاد آورید] روزی را که هر گروهی را با پیشوایشان میخوانیم!. (اسراء/۷۱)، آگاه کن». فرمود: «یک امام آن است که مردم را به راه هدایت دعوت میکند و مردم میپذیرند و یک امام آن است که بشر را به راه گمراهی دعوت میکند و آنان اجابت میکنند. گروه اوّل اهل بهشت و گروه دوّم اهل جهنّم خواهند بود و این است معنای کلام خدا که میفرماید: "فَرِیقٌ فِی الجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ"».(1)
"وَ لَوْ شاءَ اللهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ في رَحْمَتِهِ وَ الظَّالِمُونَ ما لَهُمْ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصيرٍ "
"و اگر خدا مىخواست همهی آنها را [به اجبار] امّت واحدى قرار مىداد، [ولى هدايت اجبارى سودى ندارد]، امّا خداوند هركس را بخواهد در رحمتش وارد مىكند و براى ستمكاران، سرپرست و ياورى نيست."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۶۸/ بحارالأنوار، ج۴۴، ص۳۱۳/ الأمالی للصدوق، ص۱۵۳.
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): رحمت، همان ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. و برای ستمکاران، سرپرست و یاوری نیست.(1)
امام عسکری (علیه السلام): "ولکِن یدْخِل مَن یشَاءُ فِی رَحْمَتِهِ و الظَّالمُونَ مَا لهُم مِّن ولی ولا نَصِیرٍ"؛ یعنی کسانی که دربارهی حقّ آل محمّد (علیهم السلام)، مرتکب ظلم میشوند، "ما لَهُمْ مِنْ وَلِیٍّ وَ لا نَصِیرٍ".(2)
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: به امام کاظم (علیه السلام) عرض کردم: "یُدْخِلُ مَنْ یَشاءُ فِی رَحْمَتِهِ"، [یعنی چه]»؟ فرمود: «یعنی در ولایت ما».(3)
" أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ فَاللهُ هُوَ الْوَلِيُّ وَ هُوَ يُحْيِ الْمَوْتى وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ" (9)
"آيا آنها غير از او را ولىّ خود برگزيدند؟! درحالىكه ولىّ فقط خداوند است و اوست كه مردگان را زنده مىكند و اوست كه بر هر چيزى تواناست."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۶۸ / بحارالأنوار، ج۲۴، ص۶۶/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۴۲۵؛ «بتفاوت لفظی»/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۴۲۶؛ «بتفاوت لفظی»/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۲۹/ المناقب، ج۳، ص۹۹؛ «بتفاوت لفظی».
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۶۸ / بحارالأنوار، ج۳۱، ص۵۷۹/ القمی، ج۲، ص۲۷۳.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۶۸ / بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۳۹.
وَ مَا اخْتَلَفْتُمْ فيهِ مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللهِ ذلِكُمُ اللهُ رَبِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنيبُ (10)
در هرچيز اختلاف كنيد، [بگو] داوريش با خداست، اين است خداوند، پروردگار من، بر او توكّل كردهام و بهسوى او باز مىگردم!
احادیث:
امام علی (علیه السلام): گروهی از یمن خدمت پیامبر (صلی الله علیه و آله) رسیدند و گفتند: «ما بقایای نسل پادشاهی از نوادگان حضرت نوح (علیه السلام) هستیم. پیامبرمان وصیّ و جانشینی به نام سام داشت، در کتابش آمده بود که هر پیامبری معجزه و جانشینی دارد که جای او را خواهد گرفت. وصیّ و جانشین تو کیست»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) با دستش بهسوی امام علی (علیه السلام) اشاره کرد. آنها گفتند: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! اگر از او بخواهیم که سامبننوح را به ما نشان بدهد، آیا میتواند این کار را بکند»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) پاسخ داد: «آری، به اذن خدا»! و فرمود: «ای علی (علیه السلام)! همراه با آنان به داخل مسجد برو و دو رکعت نماز بخوان و در کنار محراب با پایت به زمین بزن». علی (علیه السلام) رفت و آنها را درحالیکه با خود صحفی در دست داشتند به مسجد برد تا اینکه به محراب رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در داخل مسجد رسید. دو رکعت نماز خواند. سپس برخاست و با پایش به زمین زد. ناگهان زمین شکافته و لحد و تابوتی ظاهر شد و از داخل تابوت پیرمردی که چهرهاش مانند ماه شب چهارده میدرخشید، خارج شد و گرد و خاک را از سرش میزدود. ریش او تا نافش رسیده بود، او بر علی (علیه السلام) درود فرستاد و گفت: «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهِ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللهِ، سَیِّدِ المُرْسَلِین و انّک علی وصیّ محمّد سید الوصیین، من سام؛ پسر نوح (علیه السلام) هستم». آنها آن صحف را گشودند و او را چنان یافتند که در صحف توصیف شده بود. سپس گفتند: «میخواهیم که از صحفش سورهای بخواند». او شروع به خوانده سوره کرد تا اینکه آن را به پایان برد. سپس بر علی (علیه السلام) درود فرستاد و
مانند گذشته به خواب رفت. آنها همگی گفتند: هر آینه دین در نزد خدا دین اسلام است. (آل عمران/۱۹) و همه با هم ایمان آوردند. در نتیجه خداوند این آیه را نازل کرد: أَمِ اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ أَولیاء فَاللهُ هُو الولی و هُو یحْیی المَوتَی و هُو عَلی کُل شَیءٍ قَدِیرٌ* و مَا اخْتَلفْتُمْ فِیهِ مِن شَیءٍ فَحُکْمُهُ إِلی اللهِ ذَلکُمُ اللهُ رَبِّی عَلیهِ تَوکَّلتُ و إِلیهِ أُنِیبُ.(1)
"شرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَ ما وَصَّيْنا بِهِ إِبْراهيمَ وَ مُوسى وَ عيسى أَنْ أَقيمُوا الدِّينَ وَ لا تَتَفَرَّقُوا فيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكينَ ما تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللهُ يَجْتَبي إِلَيْهِ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدي إِلَيْهِ مَنْ يُنيبُ "
"آيينى را براى شما مقرّر نمود كه به نوح توصيه كرده بود و آنچه را بر تو وحى فرستاديم و به ابراهيم و موسى و عيسى سفارش كرديم اين بود كه همان دين [خالص] را برپا داريد و در آن تفرقه ايجاد نكنيد و آنچه مشركان را به آن دعوت مىكنيد [توحيد] بر آنها گران است. خداوند هركس را بخواهد برمىگزيند و كسى را كه توبه كند بهسوى هدايت مىنمايد."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۶۸/ بحارالأنوار، ج۴۱، ص۲۱۲/ المناقب، ج۲، ص۳۳۹ .
امام صادق (علیه السلام): یعنی ولایت "کَبُرَ عَلَی المُشْرِکِینَ ما تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ" یعنی بر قوم تو گران است که آنها را دعوت به ولایت علی (علیه السلام) میکنی(1).(2)
امام صادق (علیه السلام): منصوربنحازم به امام صادق (علیه السلام) عرض کرد: «آیا رسول خدا (صلی الله علیه و آله) امامان را میشناخت»؟ فرمود: «بلی! و نوح (علیه السلام) نیز میدانست. سپس این آیه را تلاوت فرمود: شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّی بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ وَ ما وَصَّیْنا بِهِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسی وَ عِیسی.»(3)
امام باقر (علیه السلام): اسماعیل جعفی گوید، مردی خدمت امام باقر (علیه السلام) رسید و نوشتهای همراه داشت، حضرت (علیه السلام) فرمود: «این نوشته مخاصم است که پرسش میکند از دینی که عمل در آن پذیرفته میشود». عرض کرد: «خدایت رحمت کند! همین را میخواستم». امام باقر (علیه السلام) فرمود: «گواهیدادن به اینکه شایستهی پرستشی جز خدای یکتای بیشریک نیست و اینکه محمّد (صلی الله علیه و آله) بنده و فرستادهی اوست و اقرارنمودن به آنچه از جانب خدا آمده و ولایت ما خانواده و بیزاری از دشمن ما و گردننهادن به امر ما و پرهیزگاری و فروتنی و انتظار قائم ما (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، زیرا برای او دولتی است که هر زمان خدا بخواهد با آن دولت میآید.»(4)
1) . رجوع کنید به توضیح کفر مندرج در زیرنویس مرتبط با سوره عنکبوت، آیه 47.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۸۶ / بحارالأنوار، ج۲۶، ص۲۸۴/ بصایرالدرجات، ص۵۱۴.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۸۸/ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۴۵/ المناقب، ج۱، ص۳۰۱.
4) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۸۴/ الکافی، ج۲، ص۲۳.
"وَ ما تَفَرَّقُوا إِلاَّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّ الَّذينَ أُورِثُوا الْكِتابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفي شَكٍّ مِنْهُ مُريبٍ "
"آنان پراكنده نشدند مگر بعد از آنكه علم و آگاهى بهسراغشان آمد و اين [تفرقه جويى] به خاطر انحراف از حق بود و اگر فرمانى از سوى پروردگارت صادر نشده بود كه تا سرآمد معيّنى [زنده و آزاد] باشند، در ميان آنها داورى مىشد [و به كيفر خود مىرسيدند] و كسانى كه بعد از آنها وارثان كتاب شدند نسبت به آن در شكّى توأم با بدگمانىاند!"
احادیث:
علیّبنابراهیم (رح): " وَ ما تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ" از روی نادانی متفرّق نشدند، بلکه بعد از دانستن و آگاهی، برخی بر برخی دیگر حسد ورزیده و پارهای ستم کردند، چون برتری امیرالمؤمنین (علیه السلام) را به امر خدا دیدند متفرّق شدند و هرکدام رأی و نظری را پیش گرفتند، سپس خداوند میفرماید: "لَوْ لا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ" البتّه میان مردم [ستمکار] حکم [به هلاک] میشد. اگر نه این بود که خدا در نخست چنین تقدیر کرده هرآینه آنها را پس از این اختلاف، نابود میساخت و مهلت نمیداد، ولی آنان را تا سررسید نامبرده مهلت داد؛" وَ إِنَّ الَّذِینَ أُورِثُوا الْکِتابَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَفِی شَکٍّ مِنْهُ مُرِیبٍ" کنایه است از آنهایی که فرمان پیامبر (صلی الله علیه و آله) را نقض کردند».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۹۰ / بحارالأنوار، ج۹، ص۲۳۴.
"فَلِذلِكَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِما أَنْزَلَ اللهُ مِنْ كِتابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ اللهُ رَبُّنا وَ رَبُّكُمْ لَنا أَعْمالُنا وَ لَكُمْ أَعْمالُكُمْ لا حُجَّةَ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمُ اللهُ يَجْمَعُ بَيْنَنا وَ إِلَيْهِ الْمَصيرُ "
"پس به همين خاطر تو [نيز آنان را بهسوى اين آيين توحيدى] دعوت كن و آنچنان كه مأمور شدهاى استقامت نما و از هوى و هوسهاى آنان پيروى مكن و بگو: «به تمام كتابهايى كه خدا نازل كرده ايمان آوردهام و مأمورم در ميان شما عدالت را اجرا كنم، خداوند پروردگار ما و شماست، [نتيجه] اعمال ما از آن ماست و [نتيجه] اعمال شما از آن شما، خصومت شخصى در ميان ما و شما نيست و خداوند ما و شما را [در قيامت] جمع مىكند و بازگشت [همه] بهسوى اوست»."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): علیّبنمهزیار از بعضی از اصحاب ما از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است که ...، سپس فرمود: «فَلِذلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ یعنی بهسوی ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) "وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ فِیهِ" دربارهی او "وَ قُلْ آمَنْتُ بِما أَنْزَلَ اللهُ مِنْ کِتابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ اللهُ رَبُّنا وَ رَبُّکُمْ لَنا أَعْمالُنا وَ لَکُمْ أَعْمالُکُمْ لا حُجَّةَ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمُ اللهُ یَجْمَعُ بَیْنَنا وَ إِلَیْهِ المَصیر" ».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۹۰ / بحارالأنوار، ج۳۶، ص۸۴/ القمی، ج۲، ص۲۷۴.
"اللهُ الَّذي أَنْزَلَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ وَ الْميزانَ وَ ما يُدْريكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَريبٌ "
"خداوند كسى است كه كتاب را بحق نازل كرد و ميزان [سنجش حق از باطل و همچنين خبر قيامت] را؛ تو چه مىدانى شايد روز رستاخيز نزديك باشد!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): صفوان از امام صادق (علیه السلام) در زیارت امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل میکند که فرمود: ... سپس به سمت موضع پاها برو و بگو: سلام و رحمت و برکات الهی بر پدر امامان ... سلام بر ترازوی اعمال، زیروروکنندهی احوال، شمشیر صاحب جلال ... سلام بر درخت تقوا و شنونده حرفهای پنهانی و رازها».(1)
امام صادق (علیه السلام): اللهُ الذِی أَنزَل الکِتَابَ بِالحَقِّ و المِیزَانَ؛ منظور از میزان، امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. دلیل این امر آیهی زیر از سورهی الرَّحْمَنُ است که پروردگار میفرماید: و آسمان را برافراشت، و میزان و قانون [در آن] گذاشت. (الرحمن/۷). یعنی خداوند آسمان را برافراشت و امام را تعیین کرد.(2)
"اللهُ لَطيفٌ بِعِبادِهِ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزيزُ "
"خداوند نسبت به بندگانش لطف دارد، هركس را بخواهد روزى مىدهد و او توانا و شكست ناپذير است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر گوید، به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «اللهُ لطِیفٌ بِعِبَادِهِ یرْزُقُ مَن یشَاءُ [یعنی چه]»؟ فرمود: «آن ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است [خداوند به هرکس که اراده کند ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) را عطا میکند]».(1)
"مَنْ كانَ يُريدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ في حَرْثِهِ وَ مَنْ كانَ يُريدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصيبٍ "
"كسى كه زراعت آخرت را بخواهد، به كشت او فزونى مىبخشيم [و بر محصولش مىافزاييم] و كسى كه فقط كشت دنيا را بطلبد، بهرهاى از آن به او مىدهيم امّا در آخرت هيچ بهرهاى ندارد."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۹۴ /الکافی، ج۱، ص۴۳۶/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۴۹.
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): ابوبصیر گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «مَنْ کانَ یُرِیدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ [به چه معناست]»؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اندوختهی آخرت یعنی شناسایی امیرالمؤمنین (علیه السلام) و ائمّهی طاهرین (علیهم السلام) که خداوند از برکت دولت آنها، دوستان آنان را نیز بهرهمند گرداند، ولی آن کس که چشم به اندوختهی دنیوی دوخته، در دولت حق و ظهور قائم آل محمّد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بهرهای نخواهد داشت».(1)
"أَمْ لَهُمْ شُرَكاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ ما لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللهُ وَ لَوْ لا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّ الظَّالِمينَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ "
"آيا معبودانى دارند كه بىاذن خداوند آيينى براى آنها ساختهاند؟! اگر وعدهی قطعى [الهى و اجل معيّنى] براى آنها نبود، در ميانشان داورى مىشد [و دستور عذاب صادر مىگشت] و به يقين براى ستمكاران عذاب دردناكى است!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۹۶ /الکافی، ج۱، ص۴۳۵/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۴۸/ بحارالأنوار، ج۶۷، ص۲۲۵.
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزه از امام باقر (علیه السلام) نقل کرد که دربارهی این کلام خدای متعال: وَ لَوْ لا کَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ وَ إِنَّ الظَّالِمِینَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ، فرمود: «اگر تصمیمی که خداوند دربارهی آنها گرفته، نبود حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) یک نفر باقی نمیگذاشت».(1)
علیّبنابراهیم (ره): وَ لَوْ لا کَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ، گوید: کلمه در آیه امام است و دلیل بر این مطلب این آیه: او کلمهی توحید را کلمه پایندهای در نسلهای بعد از خود قرار داد، شاید بهسوی خدا باز گردند! (زخرف/۲۸) است. یعنی امامت را در فرزندان او قرار داد». سپس میفرماید: إِنَّ الظَّالِمِینَ یعنی کسانی که ستم بر این کلمه روا داشتند، لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ آنها را عذابی دردناک است.»(2)
"تَرَى الظَّالِمينَ مُشْفِقينَ مِمَّا كَسَبُوا وَ هُوَ واقِعٌ بِهِمْ وَ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ في رَوْضاتِ الْجَنَّاتِ لَهُمْ ما يَشاؤُنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبيرُ "
"[در آن روز] ستمكاران را مىبينى كه از اعمالى كه انجام دادهاند سخت بيمناكند، درحالىكه [نتيجهی] اعمالشان آنها را فرا گرفته امّا كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام دادهاند
در باغهاى سرسبز بهشتند و هرچه بخواهند نزد پروردگارشان براى آنها فراهم است، اين است فضل [و بخشش] بزرگ!"
احادیث:
امام علی (علیه السلام): تَرَی الظَّالِمِینَ یعنی میبینی ستمگران حق آل محمّد (علیهم السلام) را. مُشْفِقِینَ مِمَّا کَسَبُوا؛ از کاری که کردهاند بیمناکند. وَ هُوَ واقِعٌ بِهِمْ؛ آن ناراحتی ایشان را فرا خواهد گرفت، سپس خداوند ذکر میکند کسانی را که ایمان به کلمه آورده و پیرو آنها شدهاند میفرماید، وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فِی رَوْضاتِ الجَنَّات.(1)
"ذلِكَ الَّذي يُبَشِّرُ اللهُ عِبادَهُ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فيها حُسْناً إِنَّ اللهَ غَفُورٌ شَكُورٌ "
"اين همان چيزى است كه خداوند بندگانش را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام دادهاند به آن نويد مىدهد. بگو: «من هيچگونه اجر و پاداشى از شما بر اين دعوت درخواست نمىكنم جز دوستداشتن نزديكانم (اهل بيتم) و هركس كار نيكى انجام دهد، بر نيكىاش مىافزاييم؛ چرا كه خداوند آمرزنده و قدردان است»."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۵۹۸ / بحارالأنوار، ج۲۴، ص۱۷۴/ بحارالأنوار، ج۳۱، ص۵۸۰/ القمی، ج۲، ص۲۷۴.
امام حسن (علیه السلام): ما از همان خانوادهای هستیم که محبّت و مودّت آنها بر هر مسلمانی به صریح این آیه واجب شده:" قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْموَدَّةَ فِی الْقُرْبی وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً". "اقتراف حسنهْ"؛ مودّت ما اهل بیت است».(1)
امام باقر (علیه السلام): "قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْموَدَّةَ فِی الْقُرْبی"؛ خویشاوندان، ائمّه (علیهم السلام) هستند.(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): وقتی آیه: "قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْموَدَّةَ فِی الْقُرْبی"، نازل شد جبرئیل گفت: یا محمّد (صلی الله علیه و آله)! هر دینی ریشه و پایه و تنه و بنیانی دارد ریشه و پایهی دین، گفتن لا إِلهَ إِلَّا اللهُ و پیکره و بنیان دین محبّت شما خانواده است و موالات شما در راه حق و راهنمایی بهسوی آن.(3)
امام باقر (علیه السلام): امام باقر (علیه السلام) فرمود: «امّا دربارهی دشمنان خدا و پیروان شیطان که منکر نبوّت بودند و تکذیب میکردند این آیه را فرمود: [ای پیامبر]! بگو: «من برای دعوت نبوّت هیچ پاداشی از شما نمیطلبم، و من از متکلّفین نیستم! [سخنانم روشن و همراه با دلیل است]!».(ص/۸۶) این یک ناراحتی است برای آنها که چیزی از ایشان درخواست کند که شایستهی آن نیستند. دراینموقع منافقین به یکدیگر گفتند: «محمّد (صلی الله علیه و آله) را کافی نبود که بیست سال ما را تحت فرمان خود در آورد حالا میخواهد خانوادهاش را بر
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۶۰۰ / بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۵۱/ بحارالأنوار، ج۴۳، ص۳۶۲/ الإرشاد، ج۲، ص۷/ المناقب، ج۴، ص۳.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۶۰۲ /الکافی، ج۱، ص۴۱۳/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۴۰/ المحاسن، ج۱، ص۱۴۵.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۶۱۴ / بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۴۷/ فرات الکوفی، ص۳۹۷.
دوش ما تحمیل کند. این آیه را خدا نازل نکرده این را از خودش ساخته میخواهد خانوادهاش را بر ما آقایی بخشد، اگر محمّد (صلی الله علیه و آله) کشته شود یا بمیرد این مقام را از خانوادهی او میگیریم و هرگز به آنها رد نخواهیم کرد». خداوند پیامبرش را از تصمیم آنها آگاه نمود و از سخنان سرّی ایشان مطّلع کرد. در این آیه: آیا میگویند: «او بر خدا دروغ بسته است»؟! درحالیکه اگر خدا بخواهد بر قلب تو مُهر مینهد. (شوری/۲۴) میگویند بر خدا دروغ بسته اگر خداوند بخواهد وحی را از تو قطع میکند که دربارهی فضیلت خانوادهی خود و مودّت آنها سخن نگویی و فرموده است در این آیه: خدا باطل را محو میکند و حقّ را بفرمانش پابرجا میسازد. (شوری/۲۴) حقّی که اختصاص به خانوادهات دارد ولایت است. چرا که او از آنچه درون سینههاست آگاه است. (شوری/۲۴) که چه تصمیمی در مورد خاندان تو گرفتهاند که بعد از تو به آنها ستم روا دارند.(1)
"أَمْ يَقُولُونَ افْتَرى عَلَى اللهِ كَذِباً فَإِنْ يَشَإِ اللهُ يَخْتِمْ عَلى قَلْبِكَ وَ يَمْحُ اللهُ الْباطِلَ وَ يُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ إِنَّهُ عَليمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ "
"آيا مىگويند: «او بر خدا دروغ بسته است»؟! درحالىكه اگر خدا بخواهد [و تو را دروغگو بداند] بر قلب تو مهر مىنهد و باطل را محو مىكند و حق را به فرمانش پابرجا مىسازد، به يقين او از آنچه درون سينههاست آگاه است."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۶۲۰/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۵۳.
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): خداوند میفرماید: "فَإِنْ یَشَأ اللهُ یَخْتِمْ عَلی قَلْبِکَ"، اگر دروغ بگویی." وَ یَمْحُ اللهُ الْباطِلَ"، باطل را نابود میکند. "وَ یُحِقُّ الحَقَّ بِکَلِماتِهِ"، حق را بهوسیلهی ائمّه (علیهم السلام) و قائم آل محمّد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ثابت میکند.(1)
"وَ هُوَ الَّذي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ ما قَنَطُوا وَ يَنْشُرُ رَحْمَتَهُ وَ هُوَ الْوَلِيُّ الْحَميدُ "
"او كسى است كه باران سودمند را پس از آنكه مأيوس شدند نازل مىكند و رحمت خويش را مىگستراند و او ولىّ [و سرپرستِ] شايستهی ستايش است."
احادیث:
امام رضا (علیه السلام): به وسیلهی ما باران را نازل میکند و بهوسیلهی ما خدا رحمت خود را منتشر مینماید.(2)
"وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْديكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثيرٍ "
"هر مصيبتى به شما رسد به خاطر اعمالى است كه انجام دادهايد و بسيارى را نيز عفو مىكند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): علیّبنرعاب گوید، از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: "و مَا أَصَابَکُم مِّن مُّصِیبَةٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أَیدِیکُمْ و یعْفُو عَن کَثِیرٍ"، سؤال کردم: «نظر شما دربارهی مصیبتهایی که بر سر امیرالمؤمنین (علیه السلام) و اهل بیتش که سلام و درود خدا بر آنان باد، آمده است چیست؟ آیا علّت این مصیبتها هم اعمال آنها بوده است؛ حال آنکه آنها معصوم بودهاند»؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بدون اینکه مرتکب گناهی شده باشد، هر شبانهروز یکصدبار به درگاه خداوند توبه و از او طلب آمرزش میکرد. خداوند بهطور ویژه اولیای خود را بدون اینکه مرتکب گناهی شده باشند دچار مصیبت میکند و در مقابل به آنها پاداش دهد».(1)
امام سجّاد (علیه السلام): علیبنابراهیم (به صورت مرفوع روایت کرده است: یزید لعنه اللَّه گفت: «وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ». علیّبنالحسین (علیه السلام) در پاسخش فرمود: «این آیه دربارهی ماها نیست، دربارهی ما این سخن خدای عزّوجلّ است: هیچ مصیبتی
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۶۳۸/ الکافی، ج۲، ص۴۵۰/ بحارالأنوار، ج۴۴، ص۲۷۶/ القمی، ج۲، ص۲۷۷.
[ناخواسته] در زمین و نه در وجود شما روی نمیدهد مگر اینکه همهی آنها قبل از آنکه زمین را بیافرینیم در لوح محفوظ ثبت است و این امر برای خدا آسان است!. (حدید/۲۲)».(1)
"وَ الَّذينَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ "
"و كسانى كه دعوت پروردگارشان را اجابت كرده و نماز را برپا مىدارند و امورشان با مشورت در ميان آنها انجام مىگيرد و از آنچه به آنها روزى دادهايم انفاق مىكنند."
احادیث:
پیغمبر اکرم صـلی االله علیه و آله: حذیفه یمانی از پیامبر اکرم صـلی االله علیه و آله روایت نموده: "الویل الویل لامتی من الشوري الکبري و الشوري الصغري. سئل فی تعیینهما قال الشوري الکبري تنعقد فی بلدي بعد وفاتی لغصب خلافه اخی و حق بنتی و الصغري تنعقد فی الغیبه الکبري فی الزوراء لتغییر سـنتی و تبدیل احکامی". واي واي بر امت من از شوراي بزرگ و شوراي کوچک. پرسیدند: کدام است؟ فرمود: شوراي کبري در شـهر من (مـدینه) بعـد از وفـات من براي غصب خلافت برادر من و حق دختر من منعقـد می شود، و شوراي صغري در غیبت کبري در شهر زوراء براي تغییر دادن سنت و احکام من منعقد می شود.(2)
"وَ لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولئِكَ ما عَلَيْهِمْ مِنْ سَبيلٍ "
"و كسى كه چون ستمى بر او واقع شود [از خود دفاع كند و] يارى طلبد، هيچ ايرادى بر او نيست."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "وَ لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ"، ابوحمزه ثمالی از امام باقر (علیه السلام) روایت میکند که فرمود: «آن کس که انتقام میگیرد بعد از آنکه به وی ظلم شده؛ قائم آل محمّد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و یاران او هستند. فَأُولئِکَ ما عَلَیْهِمْ مِنْ سَبِیلٍ؛ و کسی را بر ایشان راهی نیست». و فرمود: «چون قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قیام کند خود و یارانش از بنیامیّه و دروغگویان و دشمنان اهل بیت انتقام میگیرند، "إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَظْلِمُونَ النَّاسَ وَ یَبْغُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الحَقِّ أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ"».(1)
"وَ لَمَنْ صَبَرَ وَ غَفَرَ إِنَّ ذلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ "
"و هركس شكيبايى نموده و عفو كند، اين كار از امور پرارزش است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۶۵۰ / بحارالأنوار، ج۵۱، ص۴۸/ القمی، ج۲، ص۲۷۸/ فرات الکوفی، ص۳۹۹.
" وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَ قالَ الَّذينَ آمَنُوا إِنَّ الْخاسِرينَ الَّذينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْليهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَلا إِنَّ الظَّالِمينَ في عَذابٍ مُقيمٍ "(45)
"و آنها را مىبينى كه بر آتش عرضه مىشوند درحالىكه از شدّت ذلّت سرافكندهاند و زير چشمى [به آن] نگاه مىكنند وكسانى كه ايمان آوردهاند مىگويند: «زيانكاران واقعى آنانند كه سرمايهی وجود خود و خانوادهی خويش را در روز قيامت از دست دادهاند؛ آگاه باشيد كه ستمكاران [آن روز] در عذاب دائم هستند»!"
"وَ ما كانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِياءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللهِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللهُ فَما لَهُ مِنْ سَبيلٍ "(46)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۶۵۲ /مستدرک الوسایل، ج۲، ص۴۸۱/ بحارالأنوار، ج۷۹، ص۱۳۳/ الدعوات، ص۲۸۷.
"آنها جز خدا سرپرست و ياورى ندارند كه ياريشان كنند و هركس را خدا گمراه سازد، هيچ راه نجاتى براى او نيست."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): خداوند میفرماید: "وَ تَراهُمْ یُعْرَضُونَ عَلَیْها"؛ یعنی روحشان به سوی دوزخ برده میشود، "خاشِعِینَ مِنَ الذُّلِّ یَنْظُرُونَ"؛ یعنی به علی (علیه السلام) مینگرند. مِنْ طَرْفٍ خَفِیٍّ؛ زیرچشمی. کسانی که ایمان آوردهاند، گویند یعنی به آل محمد (صلی الله علیه و آله) ایمان آوردهاند گویند: "إِنَّ الْخاسِرِینَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ أَهْلِیهِمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ أَلا إِنَّ الظَّالِمِینَ " در حق خاندان محمد (علیهم السلام) در عذابی دردناک هستند.(1)
علیبنإبراهیم (ره): و ستمگران به حق محمّد و خاندانش را میبینی که زمانی که عذاب را ببینند، و بر اساس این نگاه، علی (علیه السلام) همان عذاب ایشان است، میگویند آیا هیچ راه بازگشتی هست، تا با علی (علیه السلام) ره ولایت پذیری پوییم ... و ایشان را میبینی که بر آتش دوزخ عرضه میگردند و از ذلّت و خواری سر فرو افکندهاند، در برابر علی و نگاه می کنند، یعنی به علی با چشمی فروافتاده و کسانی که ایمان آورده اند، یعنی به خاندان محمّد و شیعیان ایشان گویند: در حقیقت زیانکاران کسانیاند که روز قیامتخودشان و کسانشان را دچار زیان کردهاند؛ آری ستمکاران یعنی به حق آل محمّد در عذابی همیشگی خواهند بود. گوید به خدا که منظور ناصبیانی است که با خاندان پیامبر (صلی الله علیه و آله) دشمنی ورزیدند و حق امیرالمومنین (علیه السلام) و فرزندانش را ضایع کرده و به آنان ظلم نمودند و این افراد همان دروغ گویانند؛ و مَا کَانَ لهُم مِّنْ أَولیاء ینصُرُونَهُم مِّن دُونِ اللهِ و مَن یضْلل اللهُ فَمَا لهُ مِن سَبِیل.(2)
"وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللهُ إِلاَّ وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولاً فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ ما يَشاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكيمٌ "
"و امكان ندارد خدا با هيچ انسانى سخن بگويد، مگر از راه وحى يا از پشت حجابى [همچون ايجاد صوت]، يا رسولى (فرشتهاى) مىفرستد و به فرمان خود آنچه را بخواهد وحى مىكند؛ چرا كه او بلند مقام و حكيم است."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در حدیثی فرمود: خداوند مرا به معراج برد و از پشت حجاب به من وحی کرد و با من سخن گفت و فرمود: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! من الله هستم که جز من خدایی نیست. من آگاه مطلق به عالم غیب و عالم شهادت و مهربان و بخشنده هستم. من الله هستم که جز من هیچ خدایی وجود ندارد. من پادشاهی قدّوس، سلام، مؤمن، مهیمن، عزیز، جبّار و متکبّر هستم. خداوند از آنچه آنان شرک میورزند، پاک و منزّه است. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! همانا من الله هستم که هیچ خدایی جز من نیست. من خالق، آفریننده و مصوّر هستم. اسماء حسنی از آن من است. هرچه در آسمان و زمین است، تسبیحگوی من است و من، عزیز حکیم هستم. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! من الله هستم که جز من خدایی نیست. من اوّل هستم و قبل از من هیچچیز وجود نداشته است. من آخر هستم و پس از من هیچچیز وجود نخواهد داشت. من ظاهر هستم. یعنی
هیچچیز برتر از من وجود ندارد. من باطن هستم و جز من چیزی وجود نخواهد داشت. من الله هستم و جز من هیچ خدایی نیست. من از همهچیز کاملاً آگاه هستم. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! علی (علیه السلام) اوّلین کسی است که از میان ائمّه (علیهم السلام) از او عهد و پیمان میگیرم. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! از میان ائمّه (علیهم السلام)، علی (علیه السلام) آخرین کسی است که روح او را میگیرم. او همان جنبندهای است که با مردم سخن میگوید. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! علی (علیه السلام) را بر همهی آنچه به تو وحی گردیده است غلبه میدهم. تو نباید هیچچیزی را از او پنهان کنی. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! آن رازهایی را که به تو گفتم، مخفیانه به او بگو. من و تو رازی نداریم که آن را از او پنهان کنیم. ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! علی (علیه السلام) به همه حلال و حرامهایی که آفریدهام آگاه است».(1)
"وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْري مَا الْكِتابُ وَ لاَ الْإيمانُ وَ لكِنْ جَعَلْناهُ نُوراً نَهْدي بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا وَ إِنَّكَ لَتَهْدي إِلى صِراطٍ مُسْتَقيمٍ "(52)
"همانگونه [كه بر پيامبران پيشين وحى فرستاديم] بر تو نيز حقايقى را به فرمان خود وحى كرديم؛ تو پيش از اين نمىدانستى كتاب و ايمان چيست؛ [و از محتواى قرآن آگاه نبودى] ولى ما آن را نورى قرار داديم كه بهوسيلهی آن هركس از بندگان خويش را بخواهيم هدايت مىكنيم و به يقين تو بهسوى راه راست هدايت مىكنى."(52)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۳، ص۶۶۲ /مختصر البصایر، ص۲۰۱.
"صِراطِ اللهِ الَّذي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ أَلا إِلَى اللهِ تَصيرُ الْأُمُورُ "(53)
"راه خداوندى كه آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است از آنِ اوست؛ آگاه باشيد كه همهی امور تنها بهسوى خدا باز مىگردد."(53)
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): روح مخلوقی است بزرگتر از جبرئیل و میکائیل که پیوسته با پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بود. [به ایشان] اطّلاع میداد و محافظ آن جناب بود. او در خدمت ائمّه (علیهم السلام) نیز هست اطّلاع میدهد و محافظ آنها است.(1)
امام باقر (علیه السلام): خداوند به پیامبرش فرمود: "و إِنَّکَ لتَهْدِی إِلی صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ" یعنی تو به مردم دستور میدهی ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) را بپذیرند و مردم را بدان میخوانی و علی (علیه السلام) همان راه راست است. مصداق صِرَاطِ الله؛ امیرالمؤمنین (علیه السلام)است. منظور از الذِی لهُ مَا فِی السَّمَاواتِ ومَا فِی الأَرْضِ حضرت علی (علیه السلام) است که خداوند او را بهعنوان خزانهدار و امانتدار آنچه در آسمانها و زمین است قرار داده است. آگاه باشید که همهی کارها تنها بهسوی خدا بازمیگردد!.(2)
امام باقر (علیه السلام): إِنَّکَ لتَهْدِی إِلی صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ؛ [یعنی] تو به مردم دربارهی پذیرفتن ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) دستور میدهی و آنها را بدان فرا میخوانی، زیر او راه راست است.(1)
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزه ثمالی گوید: امام باقر (علیه السلام) دربارهی این سخن خداوند متعال: "صِراطِ اللهِ الَّذِی لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ أَلا إِلَی اللهِ تَصِیرُ الْأُمُورُ " فرمود: «منظور از صراط خدا، علی (علیه السلام) است، علی (علیه السلام) را خزانهدار آنچه در آسمانها و زمین است قرار داده و او را امین خویش نموده است؛ گأَلا إِلَی اللهِ تَصِیرُ الْأُمُورُ"».(2)
"وَ الْكِتابِ الْمُبينِ "
"سوگند به كتاب مبين [و روشنگر]."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): یعقوببنجعفر در حدیثی طولانی نقل کرده است: مرد مسیحی از امام کاظم (علیه السلام) پرسید: «تفسیر این آیه: حم وَ الْکِتابِ الْمبِینِ چیست»؟ فرمود: «حم حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) است. و امّا الْکِتابِ الْمبِینِ حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) است».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۱۰/ بحارالأنوار، ج۱۶، ص۸۸.
"وَ إِنَّهُ في أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكيمٌ "
"و اين [قرآن] در لوح محفوظ نزد ما والا و استوار است!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): حمّاد سندی گوید: فردی از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: "و إِنَّهُ فِی أُمِّ الکِتَابِ لدَینَا لعَلی حَکِیمٌ "سؤال کرد. امام (علیه السلام) فرمود: «منظور از این آیه امیرالمؤمنین (علیه السلام) است».(1)
امام رضا (علیه السلام): محمّدبنعلیبنجعفر گوید: شنیدم امام رضا (علیه السلام) میفرمود: پدرم آیه: "فِی أُمِّ الکِتَابِ لدَینَا لعَلی حَکِیمٌ " را تلاوت کرد و فرمود: «منظور از آن علیّبنابیطالب (علیه السلام) است».(2)
"وَ جَعَلُوا الْمَلائِكَةَ الَّذينَ هُمْ عِبادُ الرَّحْمنِ إِناثاً أَ شَهِدُوا خَلْقَهُمْ سَتُكْتَبُ شَهادَتُهُمْ وَ يُسْئَلُونَ "
"و آنها فرشتگان را كه بندگان خداوند رحمانند مؤنث پنداشتند؛ آيا هنگام آفرينش آنها حضور داشتهاند؟! گواهى آنان نوشته مىشود و [از آن] بازخواست خواهند شد."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): یعقوببنجعفر گوید: امام کاظم (علیه السلام) فرمود: ... ما حکیمان خداوند در زمین او و شاهدان او بر مخلوقاتش هستیم. این مصداق آیه: "سَتُکْتَبُ شَهَادَتُهُمْ و یسْأَلونَ " است. بنابراین شهادتدادن برای ماست و طلب و درخواست وظیفهی کسانی است که علیه آنها شهادت داده میشود. این علم، آن چیزی است که آن را به تو اطّلاع دادم و آنچه را که همراه داشتم به تو انتقال دادم. چنانچه آن را پذیرفتی، شکرگزاری کن و اگر آن را ترک کردی، خداوند بر هرچیز گواه و شاهد است. (حج/۱۷).(1)
"وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً في عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ"
"او كلمهی توحيد را كلمهی پايندهاى در نسلهاى بعد از خود قرار داد، شايد [بهسوى خدا] بازگردند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۲ / بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۹۶/ بصایرالدرجات، ص۱۹۸.
امام صادق (علیه السلام): "کَلمَةً بَاقِیةً" امامت است تا روز قیامت.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): مگر خداوند [در قرآن] به اهلبیت من اشاره نکرده است؟! گفتند: «منظور زنان پیامبر (صلی الله علیه و آله) است [که در قرآن به آنها اشاره شده]». فرمود: «خیر، منظور فرزندان و مردانشان است، همان امامان دوازدهگانهای که خداوند در این آیه به آنها اشاره کرده و فرموده است:" وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِیَةً فِی عَقِبِهِ".(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابوهریره گوید: از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) در مورد این آیه: "وَ جَعَلَها کَلِمَةً باقِیَةً فِی عَقِبِهِ" پرسیدم. فرمود: امامت را در فرزندان امام حسین (علیه السلام) قرار داده است.(3)
"وَ لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ إِذْ ظَلَمْتُمْ أَنَّكُمْ فِي الْعَذابِ مُشْتَرِكُونَ "
"[ولى به آنها مىگوييم]: اين گفتگوها امروز به حال شما سودى ندارد، چرا كه ظلم كرديد؛ و همه در عذاب شركت داديد."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۸/ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۲۷ / معانی الأخبار، ص۱۳۱ / تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۴۱/ الخصال، ج۱، ص۳۰۴/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۱۱۵/ کمال الدین، ج۲، ص۳۵۸.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۴۰/ الصراط المستقیم، ج۲، ص۱۱۴
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۸/ متشابه القرآن، ج۲، ص۴۷/ بحارالأنوار، ج۲۵، ص۲۵۳/ کفایهًْ الأثر، ص۸۶/ الصراط المستقیم، ج۲، ص۱۱۴/ المناقب، ج۴، ص۴۶ .
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): امروز هرگز پشیمانی نسبت به حق محمّد و آل محمّد (صلی الله علیه و آله) برای شما سود نمیبخشد؛ چون ستم کردید. و در حقیقت شما در عذاب، مشترک خواهید بود. و این پاسخی است برای کسانی که ذکر آنها در برابر این آیه گذشت ... تا اینکه وقتی نزد ما میآید گوید: تا زمانیکه [در قیامت] نزد ما حاضر شود میگوید: «ای کاش میان من و تو فاصلهی مشرق و مغرب بود؛ چه بد همنشینی بودی! و در پی آن به آنها گویند: «و امروز هرگز برای شما سود نمیبخشد؛ یعنی همین امروز چون به آل محمّد (صلی الله علیه و آله) در حقّشان ستم کردید، در حقیقت شما در عذاب، مشترک خواهید بود هم تابع و هم متبوعتان و نیز اصول و فروع ستمکاران.(1)
"فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ "
"و هرگاه تو را [از ميان آنها] ببريم، به يقين آنان را مجازات خواهيم كرد."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۶۸ / بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۵۳.
آله) فرمود: «تردیدی ندارم که شما پس از من کافر میشوید و گردن همدیگر را خواهید زد. به خدا قسم! اگر چنین کنید مرا همراه سپاهی خواهید دید که به جنگ با شما خواهد آمد». سپس رویش را بهطرف پشت سرش برگرداند و فرمود: «یا [در حقیقت] علی (علیه السلام) را [خواهید دید]». و سه بار نام او را تکرار کرد. ما شاهد بودیم که جبرئیل بر او نازل شد و آیات زیر را بر او فرود آورد: فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِکَ فَإِنَّا مِنْهُم مُّنتَقِمُونَ به (بهوسیلهی) علی (علیه السلام)، أَو نُرِینَّکَ الذِی وعَدْنَاهُمْ فَإِنَّا عَلیهِم مُّقْتَدِرُونَ».(1)
"فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذي أُوحِيَ إِلَيْكَ إِنَّكَ عَلى صِراطٍ مُسْتَقيمٍ "
"آنچه را بر تو وحى شده محكم بگير كه تو بر صراط مستقيمى."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): خداوند آیه: فَاسْتَمْسِکْ بِالذِی أُوحِی إِلیکَ إِنَّکَ عَلی صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ را نازل کرد و خطاب به پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «تو بر ولایت علی (علیه السلام) هستی و علی (علیه السلام)، همان الصِّرَاطُ الْمسْتَقِیمُ است».(1)
امام باقر (علیه السلام): فَاسْتَمْسِکْ بِالذِی أُوحِی إِلیکَ؛ منظور آن است که به آنچه دربارهی علیّبنابیطالب (علیه السلام) بر تو وحی شده است، چنگ بزن.(2)
"وَ إِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَ لِقَوْمِكَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ"
"و اين مايهی يادآورى [و عظمت] تو و قوم تو است و بهزودى [از رفتارتان با اين نعمت] سؤال خواهيد شد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): صفوان گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «مصداق و مخاطب آیه: و إِنَّهُ لذِکْرٌ لکَ و لقَومِکَ و سَوفَ تُسْأَلونَ چه کسانی هستند»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «ما هستیم».(1)
امام باقر (علیه السلام): وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ؛ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ذکر است و اهل بیتش (علیهم السلام) پرسششوندگان و اهل ذکر میباشند.(2)
امام صادق (علیه السلام): عبدالله گوید: امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: و إِنَّهُ لذِکْرٌ لکَ و لقَومِکَ وسَوفَ تُسْأَلونَ فرمود: منظور از لقَومِکَ امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. و سَوفَ تُسْأَلونَ یعنی از شما دربارهی ولایت او سؤال خواهد شد.(3)
"وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رُسُلِنا أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَةً يُعْبَدُونَ "
"از پيامبرانى كه پيش از تو فرستاديم [و پيروان راستين آنها] بپرس: آيا غير از خداوند رحمان معبودانى براى پرستش قرار داديم؟!"
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۷۰ / مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۷۰/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۷۶، فیه: «مَن هم» محذوف/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۸۷/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۴۵/ البرهان/ بصایرالدرجات، ص۳۷.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۷۲ / وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۷۵/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۷۵/ بصایرالدرجات، ص۳۷.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۷۲ / بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۸۷/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۴۶.
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): در تفسیر آیه: و اسْأَل مَنْ أَرْسَلنَا مِن قَبْلکَ مِن رُّسُلنَا آمده است که خداوند در شب معراج پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و سایر پیامبران (علیهم السلام) را گرد هم آورد و به حضرت فرمود: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! از آنها بپرس: برای چه چیزی مبعوث شدهاید»؟ آنها پاسخ دادند: «برای بیان شهادت لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، اقرار به نبوّت تو و ولایت علیّبنابیطالب (علیه السلام)».(1)
امام صادق (علیه السلام): ولایت ما، ولایت پروردگار است که خداوند آن را به همراه همهی پیامبران فرستاده است.(2)
امام کاظم (علیه السلام): ولایت علی (علیه السلام) در همهی صحف پیامبران آمده است و خداوند نبوّت پیامبر (صلی الله علیه و آله) و وصی بودن امیرالمؤمنین (علیه السلام) را بر همهی پیامبران نازل کرده است.(3)
" وَ ما نُريهِمْ مِنْ آيَةٍ إِلاَّ هِيَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِها وَ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ "
"ما هيچ آيه [و معجزهاى] به آنان نشان نمىداديم مگر اينكه از ديگرى بزرگتر [و مهمتر] بود؛ و آنها را به [انواع] عذاب گرفتار كرديم شايد [بيدار شوند و] بازگردند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): عبداللهبنبکر ارجانی گفت: «در خدمت امام صادق (علیه السلام) بودم در سفری از مدینه به مکّه به منزلی فرود آمدیم که عسفان نامیده میشد بعد از کنار کوه وحشتانگیز و سیاهی در طرف چپ جاده رد شدیم. گفتم: ... فدایت شوم آیا امام بین مشرق و مغرب را میبیند»؟ فرمود: «پس چگونه میتواند حجّت و امام برای مشرق و مغرب باشد با اینکه آنها را نمیبیند و در میان ایشان حکم نمیکند و چگونه حجّت خواهد بود بر مردمی که از دیدهی او پنهانند نه او بر آنها قدرت دارد و نه آنها بر او؟ چگونه سفیر از جانب خدا و شاهد و گواه بر خلق است با اینکه امام آنها را نمیبیند و چگونه حجّت بر آنها است با اینکه از نظر او پنهان هستند و بین آنها و بین انجام مأموریّت پروردگار میان آنها فاصله میباشد با اینکه خداوند میفرماید: و ما تو را جز برای همهی مردم نفرستادیم. (سبأ/۲۸) منظور تمام مردم زمین هستند و حجّت پس از پیامبر (صلی الله علیه و آله) جانشین او خواهد بود با اینکه او راهنمای اختلافات بین مردم است و مدافع حقوق آنهاست و به امر خدا قیام میکند و داد یکی را از دیگری میگیرد. درصورتیکه در میان آنها کسی نمیباشد که امر خدا را میان آنها اجرا کند، با اینکه میفرماید: بهزودی نشانههای خود را در اطراف جهان و در درون جانشان به آنها نشان میدهیم. (فصلت/۵۳). پس کدام نشانهای در آفاق جز ما هست که خدا به اهل زمین نشان داده و فرموده است ما نُرِیهِمْ مِنْ آیَةٍ إِلَّا هِیَ أَکْبَرُ مِنْ أُخْتِها کدام آیه بزرگتر از ما است. به خدا قسم بنیهاشم و قریش میدانند چه چیزی خدا به ما عطا کرده ولی حسد موجب هلاک آنها شده؛ همانطور که شیطان را هلاک کرد آنها پیش ما وقتی مجبور شوند و بر خود بترسند میآیند و از ما میپرسند، برای آنها توضیح میدهیم. خودشان اقرار میکنند که ما گواهی میدهیم
شما دارای علم هستید بعد میروند و میگویند ما ندیدیم گمراهتر از کسانی که پیرو ایشان باشند و حرف آنها را بپذیرند.(1)
"وَ لَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلاً إِذا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ "(57)
"و هنگامىكه دربارهی فرزند مريم مَثَلى زده شد، ناگهان قوم تو به خاطر آن دادوفرياد راه انداختند."
" وَ قالُوا أَ آلِهتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ ما ضَرَبُوهُ لَكَ إِلاَّ جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ "(58)
"و گفتند: «آيا خدايان ما بهترند يا او (مسيح) ؟! [اگر معبودان ما در دوزخند، مسيح نيز در دوزخ است، چرا كه معبود واقع شده]!» ولى آنها اين مَثَل را جز از طريق جدال [و لجاج] براى تو نزدند؛ آنان گروهى كينهتوز و پرخاشگرند."
"إِنْ هُوَ إِلاَّ عَبْدٌ أَنْعَمْنا عَلَيْهِ وَ جَعَلْناهُ مَثَلاً لِبَني إِسْرائيلَ "(59)
"او (مسيح) فقط بندهاى بود كه ما نعمت به او بخشيديم و او را نمونه و اسوهاى براى بنىاسرائيل قرار داديم."
"وَ لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْنا مِنْكُمْ مَلائِكَةً فِي الْأَرْضِ يَخْلُفُونَ" (60)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۸۴/ بحارالأنوار، ج۲۵، ص۳۷۵/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۸۴۳، فیه: «والله انّ بنی هاشم و قریشاً ... الی آخر» محذوف/ کامل الزیارات، ص۳۲۸ .
"و اگر بخواهيم بهجاى شما در زمين فرشتگانى قرار مىدهيم كه جانشين [شما] گردند."
"وَ إِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ فَلا تَمْتَرُنَّ بِها وَ اتَّبِعُونِ هذا صِراطٌ مُسْتَقيمٌ" (61)
"و او سبب آگاهى [و نشانهاى] بر روز قيامت است. [زيرا نزول عيسى گواه نزديكى رستاخيز است]؛ هرگز در قيامت ترديد نكنيد؛ و از من پيروى كنيد كه اين راه مستقيم است."
"وَ لا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطانُ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ"(62)
"و شيطان شما را [از راه خدا] باز ندارد، كه او به يقين دشمن آشكار شماست."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۹۰ / شواهدالتنزیل، ج۲، ص۲۳۴/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۱۶ و کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۲۱ و کشف الیقین، ص۳۸۷ و نهج الحق، ص۲۰۲؛ «ولهّا ضرب ابن مریم... الی آخر» محذوف.
پیامبر (صلی الله علیه و آله): پیامبر (صلی الله علیه و آله) به امام علی (علیه السلام) فرمود: در تو شباهتی به عیسی (علیه السلام) است، یهود او را چنان دشمن داشتند که به مادرش نسبت ناروا دادند و مسیحیان آنگونه دوستش داشتند که او را در جایگاه ناشایست قرار دادند.(1)
حضـرت صادق علیه السـلام: سـبب نزول این آیات آن بود که روزي پیغمبر اکرم صـلی االله علیه و آله با اصحاب نشسته بودنـد امیرالمؤمنین علیه السـلام وارد شد. رسول اکرم صـلی االله علیه و آله توجهی به او نمود و فرمود: تو شبیه عیسـی بن مریم هستی اگر نه آن بود که جمـاعتی از امت من قائـل به الوهیت تو می شدنـد چنـانچه مسـحیان دربـاره عیسـی قائـل شدنـد همانا فضـیلت و بزرگی تـو را بیـان می کردم بـه طـوري که از مکـانی عبـور نمی کردي مگر آنکه خـاك زیر پـایت را براي تیمن و تبرك برمی داشتند. منافقین ... از این فرمایشات در غضب شـده به یکـدیگر گفتند: محمد صلی االله علیه و آله آنقدر فضیلت و برتري علی علیه السلام را بیان نمود تا آنکه او را به عیسی پیغمبر تشبیه کرد. به خدا قسم! آن بتهایی که ما در زمان جاهلیت می پرستیدیم از علی علیه السلام بهتر است ....
حضـرت صادق علیه السـلام فرمود: پس از نزول آیات "حارث بن عمرو فهري" در غضب شـد گفت: پروردگارا! اگر ولایت و خلافت علی علیه السلام و فرزندانش از جانب تو است سنگی از آسمان فرود آور یا عذابی برسان تا مرا هلاك گرداند پس از آن آیه "و ما کان الله لیعـذبهم و انت فیهم" فرود آمـد. پیغمبر اکرم صـلی االله علیه و آله به حارث فرمود: یا از گفتارت توبه نما و یا از مدینه بیرون برو. گفت: اي محمد صـلی االله علیه و آله شـما هر چه شرافت و فضیلت عرب و عجم است اختصاص به بنی هاشم داده اي و سایر قریش محروم هستند. چگونه می توان صبر و بردباري نمود؟ رسول اکرم صلی االله علیه و آله فرمود: این عطایا از جانب خداست به من ربطی ندارد. حارث گفت: اي محمد! دل من بر توبه کردن حاضـر نیست لکن از مدینه خارج
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۹۰ / بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۱۶.
می شوم. سوار اسب خود شد و از مدینه بیرون رفت، سـنگی به سـر او اصابت نمود و مغز او را متلاشـی کرد....(1)
حضرت رسول اکرم صلی االله علیه و آله: سلمان فارسـی نقل کرده که روزي حضرت رسول اکرم صلی االله علیه و آله با اصحاب خود نشسته بودند دراین وقت فرمودند: اینک بر شـما شخصی داخل خواهد شد که مانند عیسی بن مریم می باشد یعنی در زهد و عبادت و اختلاف نظرها در مورد او به سه فرقه است: اهل افراط (غلو) و اهل تفریط (دشمنانند) و اهل اعتدال و میانه روي که شیعه اثنا عشري هستند. پس شخصی از آن مجلس (که مراد از آن قاتل معروف حضـرت زهرا علیهاالسلام) بیرون رفت که تا چون داخل مسجد گردد صدق این قول باشد که در این اثنا حضرت امیرالمؤمنین و یعسوب المسلمین علیه السلام داخل آن مجلس شریف شد. پس آن شخص محروم و منکوب با بعضـی احزاب منافقین گفت: محمد صـلی االله علیه و آله راضـی نشد از برتري علی علیه السـلام بر ما تا آنکه او را مشـابه و هماننـد عیسـی بن مریم گردانیـد. به خـدا قسم! بتهـائی که مـا در جاهلیت عبادت می کردیم بهتر از علی علیه السـلام هستند. بعد از این حق تعالی آیات فوق را نازل نمود .(2)
امام صادق (علیه السلام): زراره گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: "و إِنَّهُ لعِلمٌ للسَّاعَةِ" سؤال کردم. امام فرمود: «منظور از آن، امیرالمؤمنین (علیه السلام) است». همچنین فرمود: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرموده است: «ای علی (علیه السلام)! تو نشانهی این
امّت هستی. هرکس از تو پیروی کند، رهایی مییابد و هرکس از پیروی از تو سر باز زند، هلاک و گمراه خواهد شد».(1)
"وَ لَمَّا جاءَ عيسى بِالْبَيِّناتِ قالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذي تَخْتَلِفُونَ فيهِ فَاتَّقُوا اللهَ وَ أَطيعُونِ"
"و هنگامىكه عيسى با دلايل روشن بهسراغ آنها (بنىاسرائيل) آمد گفت: «من براى شما حكمت آوردهام، و آمدهام تا برخى از آنچه را كه در آن اختلاف داريد براى شما روشن كنم؛ پس تقواى الهى پيشه كنيد و از من اطاعت نماييد."
احادیث:
تقدّم ندارد»! امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اگر من با شما بر اساس کتاب خدا استدلال کنم، چه خواهید گفت»؟ گفتم: «در کجای کتاب خدا چنین مطلبی آمده است»؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: «خدای تعالی به موسی (علیه السلام) فرمود: و برای او در الواح اندرزی از هر موضوعی نوشتیم و بیانی از هرچیز کردیم. (اعراف/۱۴۵) امّا نفرمود: علم همه چیز را نوشتیم. عیسی (علیه السلام) به مردم فرمود: وَ لِأُبَیِّنَ لَکُمْ بَعْضَ الَّذِی تَخْتَلِفُونَ فِیهِ و نفرمود: همه چیز را برایتان بیان میکنم و توضیح میدهم. امّا دربارهی امام شما فرمود: کافی است که خداوند، و کسی که علم کتاب [و آگاهی بر قرآن] نزد اوست، میان من و شما گواه باشند!. (رعد/۴۳) ».(1)
“هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ"
"آيا جز اين انتظارى دارند كه قيامت ناگهان بهسراغشان آيد درحالىكه نمىفهمند؟!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): زراره گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: "هَل ینظُرُونَ إِلا السَّاعَةَ أَن تَأْتِیهُم بَغْتَةً" سؤال کردم. امام فرمود: «منظور از آن قیام حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است که ناگهان بهسراغشان آید».(1)
"الْأَخِلاَّءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلاَّ الْمُتَّقينَ "
"دوستان در آن روز دشمن يكديگرند، مگر پرهيزگاران."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۱۰۴/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۱۶۴/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۵۲.
امام صادق (علیه السلام): سلیمان نقل کرده است: نزد امام صادق (علیه السلام) بودم که ابوبصیر وارد شد ... امام صادق (علیه السلام) به او فرمود: ... ای ابومحمّد! منظور از آیه: "الأَخِلاء یومَئِذٍ بَعْضُهُمْ لبَعْضٍ عَدُو إِلا المُتَّقِینَ" شما هستید. به خدا با این جز شما را اراده نکرده است.(1)
"الَّذينَ آمَنُوا بِآياتِنا وَ كانُوا مُسْلِمينَ "
"همان كسانى كه به آيات ما ايمان آوردند و تسليم بودند."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "الذِینَ آمَنُوا بِآیاتِنَا"؛ منظور، ائمّه (علیهم السلام) هستند.(2)
"إِنَّ الْمُجْرِمينَ في عَذابِ جَهَنَّمَ خالِدُونَ "
"[ولى] مجرمان در عذاب دوزخ جاودانه مىمانند."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): سپس خداوند عذابی را که برای دشمنان اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) آماده کرده است ذکر مینماید و میفرماید: "إِنَّ المُجْرِمِینَ فِی عَذَابِ جَهَنَّمَ خَالدُونَ".(1)
"لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ وَ هُمْ فيهِ مُبْلِسُونَ "
"هرگز عذاب آنان كاسته نمىشود، و در آنجا [از همه چيز] مأيوسند."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): قاتل حسینبنعلی (علیه السلام) در تابوتی است از آتش، و عذاب نصف اهل دنیا نصیب او خواهد بود. دست و پای او با زنجیرهای آتشین بسته میگردند و در جهنّم سراشیب میشود تا اینکه به قعر جهنّم میرسد. وی دارای یک بوی متعفنی خواهد بود که اهل جهنّم از تعفّن آن به پروردگار خود پناهنده خواهند شد. او دائما با جمیع افرادی که در قتل امام حسین (علیه السلام) دخیل بودند در جهنّم دچار عذابی دردناک خواهند بود. هرگاه پوست بدن آنان بریان شود خدای توانا پوست دیگری برای بدن ایشان میآفریند تا اینکه همیشه
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۱۱۸.
عذاب دردناک را بچشند و یک ساعتی از آن آزاد نباشند. آنان از آب جوش جهنّم سیراب میشوند. و وای! بر ایشان از عذاب آتش.(1)
"وَ ما ظَلَمْناهُمْ وَ لكِنْ كانُوا هُمُ الظَّالِمينَ "
"و ما به آنها ستم نكرديم، آنان خود ستمكار بودند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "وَ ما ظَلَمْناهُمْ وَ لکِنْ کانُوا هُمُ الظَّالِمِینَ"؛ ما به آنها ستم روا نداشتیم که ولایت اهل بیت تو را واگذاردند ولی آنها خود ستم را پیشه کردند.(2)
"لَقَدْ جِئْناكُمْ بِالْحَقِّ وَ لكِنَّ أَكْثَرَكُمْ لِلْحَقِّ كارِهُونَ "
"ما حق را براى شما آورديم؛ ولى بيشتر شما از حق ناخشنود بوديد."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): سعیدبنزید گوید: کمیلبنزیاد را ملاقات کردم از او از فضیلت و برتری امیرالمؤمنین علیّبنابیطالب (علیه السلام) را پرسیدم. کمیل گفت: «آیا تو را به وصیّتی که علی (علیه السلام) روزی مرا به آن وصیّت و سفارش کرد، خبر دهم؛ ایشان فرمود: «"لَقَدْ جِئْناکُمْ بِالحَقِّ وَ لکِنَّ أَکْثَرَکُمْ لِلْحَقِّ کارِهُونَ" ای کمیل! به خدا سوگند ما حقّی هستیم که خدای عزّوجلّ فرموده است».(1)
" أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنَّا مُبْرِمُونَ "(79)
"بلكه آنها تصميم محكم بر توطئه گرفتند؛ ما نيز ارادهی محكمى [دربارهی آنها] داريم."
"أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ بَلى وَ رُسُلُنا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ "(80)
"آيا آنان مىپندارند كه ما اسرار نهانى و سخنان درگوشى آنان را نمىشنويم؟! آرى، فرستادگان (فرشتگان) ما نزد آنها هستند و مىنويسند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۱۲۴/ بحارالأنوار، ج۷۴، ص۲۷۸.
نگذارنـد خلافت در میان اهل بیت پیغمبر علیهم السـلام بماند. سـپس فرمود: این دو روز در علم خدا گذشـته و در لوح محفوظ نوشـته شده بود. یکی روز قتل حضـرت امام حسین علیه السلام و دیگري روزي که خلافت و سلطنت و ملک از اهل بیت پیغمبر خارج شد و خداوند آنها را به رسولش تذکر داده بود.(1)
رسـول اکرم صـلی االله علیه و آله: ابن عبـاس روایت کرده گفت رسـول اکرم صـلی االله علیه و آله دو مرتبه از مردم براي امیرالمـؤمنین علیه السـلام عهـد و پیمـان گرفت. منافقین در باطن با هم عهد بسـتند که نگذارند خلافت به اهل بیت علیهم السلام بر گردد و نگذارند مردم خمس را به آنها بدهند خداوند رسولش را از توطئه آنها آگاه نموده جبرئیل نازل شد و آیه فوق را آورد.(2)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): بریده اسلمی گوید: پیامبر (صلی الله علیه و آله) به بعضی از یارانش فرمود: «رسیدن به ولایت مؤمنان را به علی (علیه السلام) تبریک بگویید». یکی از آنان گفت: «به خدا قسم! نبوّت و امامت هرگز در یک خاندان گرد هم نمیآید. دراینهنگام خداوند آیه زیر را نازل فرمود: "أَمْ أَبْرَمُوا أَمْرًا فَإِنَّا مُبْرِمُونَ* أَمْ یحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ ونَجْواهُم بَلی ورُسُلنَا لدَیهِمْ یکْتُبُونَ"».(3).
امام صادق (علیه السلام): یعنی آنان بنیامیّه را به عهد و پیمانشان دعوت کردند تا بعد از پیامبر (صلی الله علیه و آله) خلافت و ولایت را به ما برنگردانند و چیزی از خمس به ما ندهند و گفتند: «اگر ما خمس را به آنها بدهیم، آنها با این خمس بینیاز میشوند»، پس گفتند:
"سَنُطِیعُکُمْ فِی بَعْضِ الْأَمْرِ وَاللهُ یَعْلَمُ إِسْرَارَهُمْ"؛ یعنی چیزی از خمس به آنها ندهید. و خداوند این آیه را بر پیامبرش نازل کرد:" أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنَّا مُبْرِمُونَ أَمْ یَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ بَلی وَ رُسُلُنا لَدَیْهِمْ یَکْتُبُونَ".(1)
"فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ "
"پس [اكنون] از آنان روى برگردان و بگو: «سلام بر شما»، امّا بهزودى خواهند دانست!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): عبدالصمدبنبشیر گوید: نزد امام صادق (علیه السلام) در مورد شروع اذان و داستان آن در معراج پیامبر (صلی الله علیه و آله) یاد شد ... امام صادق (علیه السلام) فرمود: «... [در شب معراج] آنگاه نوشتهی اصحاب شمال را گشود که در آن اسمای جهنّمیان و اسماء آباء آنها و قبایل آنها بود، پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) گفت: پروردگارا! اینها قومی هستند که ایمان نمی آورند. [غافل میشوند]؟. (زخرف/۸۸) خداوند فرمود: «فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ». ... وقتی از مناجات پروردگار فراغت حاصل کرد به جانب بیتالمعمور
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۱۲۴/ بحارالأنوار، ج۳۰، ص۱۶۲/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۷۵/ بحارالأنوار، ج۳۰، ص۲۶۳/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۷۲/ القمی، ج۲، ص۳۰۸، فیه: «دعوا بنی امیّه الی میثاقهم أن لایصیّروا... امیرالمومنین (ع)» محذوف.
رفت بعد داستان خانه و نماز در آن را یاد کرد سپس پایین آمد و هر دو نوشته با او بود و آنها را در اختیار علیّبنابیطالب (علیه السلام) گذاشت».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۱۴۲/ بحارالأنوار، ج۱۸، ص۳۸۷/ بحارالأنوار، ج۲۶، ص۱۲۴/ العیاشی، ج۱، ص۱۵۷.
"وَ الْكِتابِ الْمُبينِ "
"سوگند به اين كتاب روشنگر."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): منظور از «کتاب مبین» [بنابر باطن قرآن] امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) است.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۱۴۸ /الکافی، ج۱، ص۴۷۹/ بحارالأنوار، ج۱۶، ص۸۷/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۵۵.
"إِنَّا أَنْزَلْناهُ في لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرينَ "
"كه ما آن را در شبى پر بركت نازل كرديم؛ ما همواره انذاركننده بودهايم."
احادیث:
"فيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكيمٍ "
"در آن شب هر امرى بر اساس حكمت، [الهى] تدبير مىگردد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): از حارثبنمُغیره بصری و ... از هشام[بن حکَم] نقلشده: به امام صادق (علیه السلام) عرضکردم: «[منظور از] این سخن خداوند متعال [که] در کتابش [فرموده:] "فِیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ"؛ [چیست]»؟ حضرت فرمود: «منظور شب قدر است که در آن، سفر حاجیان [به مکّه] و هر آنچه در سال آینده اتّفاق خواهد افتاد از اطاعت، نافرمانی، مرگ و زندگی نوشته میشود و خداوند در شب و روز قدر هرچه اراده کند را پدید آورده، سپس آن را به صاحب زمین میسپارد». حارثبنمُغیرهبصری گوید: من عرضکردم: «صاحب زمین کیست»؟ فرمود: «صاحب شما (امام معصوم (علیه السلام))».(1)
امام جواد (علیه السلام): هرکس درشب بیستوسوّم ماه رمضان که همان شبی استکه انتظار میرود شب قدر باشد و هر امری بر اساس حکمت [الهی] تدبیر و جدا میگردد. امامحسین (علیه السلام) را زیارت کند، روح بیستوچهار هزار فرشته و پیامبر (علیهم السلام) با او مصافحه میکند که همگی در آن شب از خداوند برای زیارت امام حسین (علیه السلام) اجازه میخواهند.(2)
"لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ يُحْيي وَ يُميتُ رَبُّكُمْ وَ رَبُّ آبائِكُمُ الْأَوَّلينَ "
"هيچ معبودى جز او نيست؛ زنده مىكند و مىميراند؛ او پروردگار شما و پروردگار پدران نخستين شماست."
احادیث:
امام رضا علیه السـلام: در حـدیث سلسـله الذهب امام رضا علیه السـلام فرمود: "کلمه لا اله الا الله حصـنی و من قالها دخل فی حصـنی و من دخل فی حصنی امن من عذابی" سپس حضرت رضا علیه السلام فرمود: "بشرطها و شروطها و انا من شروطها" ظاهرا شرطش اعتقاد به رسالت و شروطش اعتقاد به امامت ائمه اثنا عشر و سایر عقاید حقه می باشد.(1)
"كَذلِكَ وَ أَوْرَثْناها قَوْماً آخَرينَ "
"اينچنين بود [ماجراى آنان!] و ما اين [نعمتها] را ميراث براى اقوام ديگرى قرار داديم."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): امام حسین (علیه السلام) از قنبر (غلام امیرالمؤمنین (علیه السلام)) نقل کرده که گفت: در ساحل فرات با مولایم علی (علیه السلام) بودم که حضرت پیراهنش را در آورد و وارد آب شد؛ ناگهان موجی آمد و پیراهن را برد. در این هنگام هاتفی ندا داد: «ای ابوالحسن (علیه السلام)! به سمت راست خود نگاه کن و آنچه را میبینی بگیر»! بهناگاه بُقچهای در طرف راست حضرت آشکار شد که پیراهنی در آن پیچیده شده بود؛ آن را گرفته و پوشید و در جیب آن کاغذی یافت که در آن نوشته بود: «این هدیهای است از جانب خدای عزیز و حکیم
1) . عیون اخبار الرضا علیه السلام: ج 1ص.145 .
به علی بنابیطالب (این پیراهن هارونبنعمران (علیه السلام) (برادر موسی (علیه السلام)) است، "کَذلِکَ وَ أَوْرَثْناها قَوْماً آخَرِینَ».(1)
"فَما بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ وَ ما كانُوا مُنْظَرينَ "
"نه آسمان و زمين، بر آنان گريست، و نه به آنها مهلتى داده شد."
احادیث:
"وَ لَقَدِ اخْتَرْناهُمْ عَلى عِلْمٍ عَلَى الْعالَمينَ "
"ما آنها را با علم [خويش] بر جهانيان برگزيديم."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "و لقَدِ اخْتَرْنَاهُمْ عَلی عِلمٍ عَلی العَالمِینَ"؛ منظور امامان از مؤمنان است که آنان را بر دیگران برتری دادیم».(2)
امام علی (علیه السلام): [خطاب به مردیکه از رامنبودن شترانش شکایت داشت، فرمود:] به مکانیکه آن شتران قرار دارند برو و بگو: «خدایا! به تو رو میکنم بهواسطهی پیامبرت (صلی الله
علیه و آله) که پیامبر رحمت است، و اهلبیتش (علیهم السلام) که آنها را با علمخویش بر جهانیان برگزیدی».(1)
"إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ ميقاتُهُمْ أَجْمَعينَ "(40)
"روز جدايى [حق از باطل] وعدهگاه همهی آنهاست."
"يَوْمَ لا يُغْني مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئاً وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ "(41)
"روزى كه هيچ دوستى كمترين كمكى به دوستش نمىكند، و [از هيچ سو] يارى نمىشوند."
"إِلاَّ مَنْ رَحِمَ اللهُ إِنَّهُ هُوَ الْعَزيزُ الرَّحيمُ "(42)
"مگر كسى كه خدا او را مورد رحمت قرار داده، چرا كه او توانا و مهربان است."
احادیث:
حضـرت صـادق علیه السـلام: ذیل آیه فوق ابی بصیر روایت کرده گفت: حضرت صادق علیه السلام به من فرمود: خداوند در آیه فوق کسی از پیغمبران و پیروان آنها را استثنا نکرده مگر امیرالمؤمنین علیه السلام و شیعیان آن حضرت را .(1)
حضـرت صـادق علیه السـلام: زیـد شـحام روایـت کرده گفت: شب جمعه اي در راه مکه تلاـوت قرآن می نمـودم رسـیدم به آیه فـوق حضـرت صـادق علیه السـلام فرمود: سوگنـد به خدا ما اشخاصـی هستیم که خداوند به ما ترحم نموده و همان اسـتثنایی هستیم که پروردگار در این آیه بیان فرموده است .(2)
"إِنَّ الْمُتَّقينَ في مَقامٍ أَمينٍ "(51)
"[ولى] پرهيزگاران در جايگاه امنى قرار دارند."
" في جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ "(52)
"در ميان باغها و چشمهها"
"يَلْبَسُونَ مِنْ سُندُسٍ وَ إِسْتَبْرَقٍ مُتَقابِلينَ "(53)
"آنها لباسهايى ازحرير نازك و ضخيم میپوشند، درحالىكه در مقابل يكديگر نشستهاند "
"كَذلِكَ وَ زَوَّجْناهُمْ بِحُورٍ عينٍ "(54)
"اينچنيناند بهشتيان؛ و آنها را با «حورالعين» تزويج مىكنيم."
"يَدْعُونَ فيها بِكُلِّ فاكِهَةٍ آمِنينَ "(55)
"آنها در آن جا هر نوع ميوهاى را بخواهند طلب مىكنند درحالىكه در نهايت امنيّت به سر مىبرند."
" يَذُوقُونَ فيهَا الْمَوْتَ إِلاَّ الْمَوْتَةَ الْأُولى وَ وَقاهُمْ عَذابَ الْجَحيمِ "(56)
"هرگز مرگى جز همان مرگ اوّل [كه در دنيا چشيدهاند] نخواهند چشيد، و خداوند آنها را از عذاب دوزخ حفظ مىكند."
"فَضْلاً مِنْ رَبِّكَ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظيمُ "(57)
"اين فضل و بخششى است از سوى پروردگارت، اين همان رستگارى بزرگ است."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): چون بهشتیان به بهشت روند و دوزخیان به دوزخ، پروردگارِ شکوهمند علی (علیه السلام) را بفرستد تا او هریک از بهشتیان را در جایگاه مخصوص به خودش منزل دهد و همسریبه ازدواج آنها درآورد. به خدا سوگند! علی (علیه السلام) است که در بهشت، بهشتیان را به ازدواج [همسران بهشتی] درآورد و اینکار به دست کسی دیگر جز او نیست؛ و این کرامتی است از جانب خدای عزّ ذکرُه و فضیلتی استکه خداوند علی (علیه السلام) را به آن برتری داده و بر او منّت نهاده است.(1)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): سپس آنچه را خداوند برای شیعیان پرهیزگار امیرالمؤمنین (علیه السلام) مهیّا نموده است را توصیف کرده و فرموده: "إِنَّ المُتَّقِینَ فِی مَقَامٍ أَمِینٍ ... إِلا المَوتَةَ الأُولی".(2)
امام صادق (علیه السلام): ابوحمزه گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم ... به یکی از شیعیان میفرمود: شمایید پاکان و زنانتان [نیز] پاکان هستند "وَ الطَّیِّبَاتُ لِلطَّیِّبِینَ وَ الطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّبَات"؛ زنان پاک برای مردان پاک و مردان پاک برای زنان پاک(نور/۲۶) ؛ هر زن مؤمنی [در بهشت] حوریهای چشمدرشت و هر مرد مؤمنی، صِدّیق خواهد بود.(3)
امام باقر (علیه السلام): سعد خفّاف از امامباقر (علیه السلام) نقل کرده که فرمود: «ای سعد! قرآن را بیاموزید! زیرا قرآن در روز قیامت در زیباترین صورتیکه مردمان دیدهاند وارد [صحرای محشر] میشود ... آنگاه قرآن به صورتی دیگر سرِ خود را [بهسوی مردمان] برمیگرداند». سعد گوید: به حضرت عرض کردم: «ای اباجعفر (علیه السلام)! با چه صورتی برمیگردد»؟ حضرت فرمود: «بهصورت مردی رنگپریده و دگرگون که همهی اهل محشر او را میببینند. در آنهنگام قرآن به سوی یکی از شیعیان ما که [در دنیا] قرآن را میشناخت و بهوسیلهی آن با مخالفان
بحث و جدال میکرد، آمده و روبروی او میایستد و میگوید: «آیا مرا نمیشناسی»؟ آن مرد به او نگاهی کرده و میگوید: «ای بندهی خدا! تو را نمیشناسم». در آن هنگام قرآن به صورت اولیّهاش درآمده و [دوباره] میگوید: «آیا مرا نمیشناسی»؟ آن مرد پاسخ میدهد: «آری! میشناسم». قرآن میگوید: «من همانی هستم که شبها تو را بیدار نگه داشتم و زندگیات را با رنج و سختی همراه نمودم و بهخاطر من سختی کشیدی و مورد اتّهام قرار گرفتی؛ بدانکه هر تاجری نتیجه و حاصل تجارت خویش را بهطور کامل به دست آورَد و من امروز حامی و پشتیبان تو خواهم بود». سپس او را نزد پروردگارِ شکوهمند برده و عرض میکند: «پروردگارا! پروردگارا! این بندهی توست و خودت بیش از هرکس به نهان و آشکار او آگاهی. او خودش را در راه من خسته میکرد و همواره حقّ مرا رعایت و بهخاطر من با دیگران دشمنی میکرد و دوستی و دشمنیاش بر اساس من بود». خداوند عزّوجلّ نیز میفرماید: «بندهام را وارد بهشت نمایید و یکی از جامههای بهشتی را بر او پوشانده و تاجی بر سرش نهید». چون با او چنین کنند، به قرآن نشانش دهند و از قرآن پرسند: «آیا از رفتاریکه با دوستت انجام گرفت راضی هستی»؟ پاسخ دهد: «پروردگارا! من این پاداش را برای او اندک میدانم؛ پاداش نیک بیشتری به او عنایت فرما»! خداوند نیز فرماید: «به عزّت، شکوه، برتری و جایگاه والایم سوگند! به او و همهی آنهاییکه در رتبهی او هستند، پنج نعمت به همراه چیزهاییدیگر عنایت میکنم؛ ایشان [از این پس] جوانانی باشند که پیر نشوند، تندرستانی باشند که بیمار نگردند، توانگرانی باشند که فقیر نشوند، شادکامانی باشند که اندوهگین نشوند و زندههایی باشند که نمیرند». سپس امام (علیه السلام) این آیه را تلاوت فرمود:" لا یَذُوقُونَ فِیهَا المَوتَ إِلا المَوتَةَ الأُولی". (1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۲۰۰ / الکافی، ج۲، ص۵۹۸/ بحارالأنوار، ج۷، ص۳۱۹ .
"قُلْ لِلَّذينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذينَ لا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللهِ لِيَجْزِيَ قَوْماً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ "
"به مؤمنان بگو: «كسانى را كه اميد به ايّام اللهِ (روز رستاخيز) ندارند مورد عفو قرار دهند تا [روزى كه] خداوند هر قومى را به اعمالى كه انجام مىدادند جزا دهد»."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): داودبنکثیر گوید: امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه: "قُل للذِینَ آمَنُوا یَغْفِرُوا للذِینَ لا یَرْجُون أَیَّامَ اللهِ"، فرمود: «این آیه بدان معناست که به کسانی که بر آنها منّت گذاشتیم و شناخت خودمان را عنایت کردیم، بگو که حقیقت ما را به کسانی که ولایت ما
اهل بیت را نمیشناسند، بشناسانند. هرگاه این کار را کردند در حقیقت برای آنها طلب مغفرت و وسیلهی بخشش گناهانشان را فراهم کرده است».(1)
"أَمْ حَسِبَ الَّذينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَواءً مَحْياهُمْ وَ مَماتُهُمْ ساءَ ما يَحْكُمُونَ "
"آيا كسانى كه مرتكب بديها [و گناهان] شدند چنين پنداشتند كه ما آنها را همچون كسانى قرار مىدهيم كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند كه حيات و مرگشان [با آنها] يكسان باشد؟! چه بد داورى مىكنند!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۲۱۶ / مستدرک الوسایل، ج۱۲، ص۲۴۰/ بحارالأنوار، ج۲، ص۱۵/ بحارالأنوار، ج۹، ص۲۳۷/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۸۳/ القمی، ج۲، ص۲۹۴.
الذِینَ اجْتَرَحُوا السَّیِّئَاتِ أن نَّجْعَلهُمْ کَالذِینَ آمَنُوا و عَمِلوا الصَّالحَاتِ، منظور از مؤمنان، بنیهاشم و بنیعبدالمطلّب و مقصود از بدکاران بنیعبدشمس است».(1)
"أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللهُ عَلى عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلى سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلى بَصَرِهِ غِشاوَةً فَمَنْ يَهْديهِ مِنْ بَعْدِ اللهِ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ "
"آيا ديدى كسى را كه معبود خود را هواى نفس خويش قرار داده و خداوند او را با آگاهى [بر اينكه شايستهی هدايت نيست] گمراه ساخته و برگوش و قلبش مهر زده و بر چشمش پردهاى قرار داده است؟! بااينحال، غير از خدا چه كسى مىتواند او را هدايت كند؟! آيا متذكّر نمىشويد؟!"
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "أَفَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ، دربارهی قریش نازل شده است که پس از وفات پیامبر (صلی الله علیه و آله) این آیه به یاران آن حضرت (صلی الله علیه و آله) نیز که خلافت امیرالمؤمنین (علیه السلام) را غصب و براساس خواستهی خودشان خلیفهای انتخاب کردند تعمیم یافت. دلیل این برداشت، آیهی زیر است که خداوند میفرماید: و هرکس از آنها بگوید: «من جز خدا، معبودی دیگرم». (انبیاء/۲۹) هرکس گمان کند که امام است درحالیکه به امامت منصوب نشده باشد، یا شخصی را به امامت بپذیرد و او را بر امام علی (علیه السلام) برتری دهد، درحقیقت از هوای نفس پیروی کرده و آن را خدای خودش قرار داده است.(1)
"هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ "
"اين نامهی اعمال شماست كه ما نوشتهايم و بهحق برضدّ شما سخن مىگويد، ما آنچه را انجام مىداديد مىنوشتيم."
احادیث:
"ذلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آياتِ اللهِ هُزُواً وَ غَرَّتْكُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا فَالْيَوْمَ لا يُخْرَجُونَ مِنْها وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ "
"اين به خاطر آن است كه شما آيات خدا را به مسخره گرفتيد و زندگى دنيا شما را فريب داد». امروز نه آنان از دوزخ بيرون آورده مىشوند و نه هيچگونه عذرى از آنها پذيرفته مىشود."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۲۴۰ / بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۴۳.
فَالیَومَ لا یُخْرَجُونَ مِنْهَا "یعنی دیگر از آتش خارج نخواهید شد. ولا هُمْ یُسْتَعْتَبُونَ یعنی به آنها پاسخی داده نخواهد شد و خداوند آنها را نخواهد پذیرفت.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۲۴۲ / القمی، ج۲، ص۲۹۵.
"قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ما تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللهِ أَرُوني ما ذا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّماواتِ ائْتُوني بِكِتابٍ مِنْ قَبْلِ هذا أَوْ أَثارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صادِقينَ "
"به آنان بگو: «به من نشان دهيد آنچه را كه غير از خدا پرستش مىكنيد چه چيزى از زمين را آفريدهاند، يا شركتى در آفرينش آسمانها دارند؟! كتابى آسمانى پيش از اين، يا اثر علمى از گذشتگان براى من بياوريد [كه دليل صدق گفتار شما باشد] اگر راست مىگوييد»!"
احادیث:
از آنها دربارهی خالهها و عمّهها سؤال کنید و مصحف حضرت فاطمه (سلام الله علیها) را بیاورند که در آن وصیّت فاطمه (سلام الله علیها) است، یا سلاح پیامبر را. خداوند میفرماید: "ائْتُونی بِکِتابٍ مِنْ قَبْلِ هذا أَوْ أَثارَةٍ مِنْ عِلْمٍ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ"».(1)
"قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللهِ وَ كَفَرْتُمْ بِهِ وَ شَهِدَ شاهِدٌ مِنْ بَني إِسْرائيلَ عَلى مِثْلِهِ فَآمَنَ وَ اسْتَكْبَرْتُمْ إِنَّ اللهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمينَ "
"بگو: «به من خبر دهيد اگر اين قرآن از سوى خدا باشد و شما به آن كافر شويد، درحالىكه شاهدى از بنىاسرائيل بر آن شهادت دهد، و او ايمان آورد و شما استكبار كنيد [و ايمان نياوريد، چه كسى گمراهتر از شما خواهد بود]؟! خداوند گروه ستمكاران را هدايت نمىكند»."
احادیث:
علیّبنإبراهیم (رحمة الله علیه): آیه بدین معناست که ای پیامبر (صلی الله علیه و آله)! بگو: «به من خبر دهید اگر این قرآن از سوی خدا باشد و شما به آن کافر شوید، درحالیکه شاهدی از بنیاسرائیل بر آن شهادت دهد، و او ایمان آورد و شما استکبار کنید [و ایمان نیاورید، چه کسی گمراهتر از شما خواهد بود]؟! منظور از شاهد؛ امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.(1)
"إِنَّ الَّذينَ قالُوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ "
"كسانى كه گفتند: «پروردگار ما «خداوند يگانه» است»، سپس استقامت كردند، نه ترسى بر آنان است و نه اندوهگين مىشوند."
احادیث:
"وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ إِحْساناً حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهاً وَ وَضَعَتْهُ كُرْهاً وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً حَتَّى إِذا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعينَ سَنَةً قالَ رَبِّ أَوْزِعْني أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَ عَلى والِدَيَّ وَ أَنْ أَعْمَلَ صالِحاً تَرْضاهُ وَ أَصْلِحْ لي في ذُرِّيَّتي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَ إِنِّي مِنَ الْمُسْلِمينَ "
"ما به انسان توصيّه كرديم كه به پدر و مادرش نيكى كند، مادرش او را با ناراحتى حمل مىكند و با ناراحتى وضع حمل مىنمايد؛ و دوران حمل و از شير بازگرفتنش سى ماه است؛ تا زمانىكه به نيرومندى و كمال خود بالغ گردد و به چهل سالگى برسد مىگويد: «پروردگارا! مرا توفيق ده تا شكر نعمتى را كه به من و پدر و مادرم دادى به جا آورم و كار شايستهاى انجام دهم كه از آن خشنود باشى، و فرزندان مرا صالح گردان؛ من بهسوى تو باز گشتم [و توبه كردم]، و من از مسلمانانم»."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام)ک جابربنعبدالله گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: ای جابر! به خدا قسم! اگر امام حسین (علیه السلام) دعا میکرد و خطاب به پروردگار میفرمود: «وأَصْلحْ لی ذُرِّیَّتِی» خداوند همه افراد نسل او را به امامان معصوم تبدیل میکرد. امّا امام دعا فرمود: «وأَصْلحْ لی فِی ذُرِّیَّتِی» بنابراین فرزندانش یکی پس از دیگری به امامت رسیدهاند که خداوند به وسیلهی آنها حجّت خویش را ثابت نموده است».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۲۷۰ /القمی، ج۲، ص۲۹۸.
"وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ في حَياتِكُمُ الدُّنْيا وَ اسْتَمْتَعْتُمْ بِها فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ بِما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ "
"آن روز كه كافران را بر آتش عرضه مىكنند [به آنها گفته مىشود]: از نعمتهاى پاكيزه در زندگى دنياى خود استفاده كرديد و از آن بهره گرفتيد؛ امّا امروز عذاب ذلّتبار به خاطر استكبارى كه در زمين به ناحق داشتيد و به خاطر گناهانى كه انجام مىداديد، جزاى شما خواهد بود."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): احنفبنقیس گوید: بر معاویه وارد شدم. به حدّی از غذاهای شیرین و ترش برایم آورد که مایهی تعجّب فراوان من شد. سپس نوعی غذا برایم آورد که برایم ناآشنا بود. از او پرسیدم: «این چیست»؟ پاسخ داد: «رودهی مرغابی است که آن را با مغز حیوان پر کردهاند و با روغن پستهی سرخ شده و شکر سفید بر روی آن ریخته شده است». دراینهنگام من شروع به گریه کردم. معاویه پرسید: «چرا گریه میکنی»؟ گفتم: «به یاد علیّبنابیطالب (علیه السلام) افتادم. روزی نزد او بودم که وقت افطار فرا رسید. از من خواست تا نزد ایشان بمانم. سپس کیسهای مهر شده آورد. گفتم: «این چیست»؟ پاسخ داد: «قاووت جو»! گفتم: «آیا بیم آن داشتی از آن استفاده کنند یا بخل ورزیدی»؟ امام فرمود: «نه! بلکه ترسیدم که حسن و حسین (علیها السلام) آن را با روغن بیامیزند. پرسیدم:»آیا این کار حرام است»؟ پاسخ داد:
«خیر! بلکه باید ائمّهی حق (علیهم السلام)، مانند مردم فقیر زندگی کنند تا فقر بر نیازمندان چیره نشود». دراینهنگام معاویه گفت: «از کسی یاد کردی که فضایلش غیر قابل انکار است».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۲۷۴.
"الَّذينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبيلِ اللهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ "
"كسانى كه كافر شدند و [مردم را] از راه خدا باز داشتند، [خداوند] اعمالشان را نابود مىكند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۰۸ / شواهدالتنزیل، ج۲، ص۲۴۱.
"وَ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ أَصْلَحَ بالَهُمْ "
"و كسانى كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته انجام دادند و به آنچه بر محمّد نازل شده و آن حقّى است از سوى پروردگارشان نيز ايمان آوردند، خداوند گناهانشان را مىبخشد و كارشان را اصلاح مىكند."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): و الذِینَ آمَنُوا و عَمِلوا الصَّالحَاتِ دربارهی سلمان، ابوذر، عمّار و مقداد نازل شده است که عهد و پیمانشان را نقض نکردند. و آمَنُوا بِمَا نُزِّل عَلی مُحَمَّدٍ یعنی بر ولایتی که خداوند آن را بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) نازل کرد، ثابت قدم ماندند. و هُو الحَقُّ که منظور از آن امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. مِن رَّبِّهِمْ کَفَّرَ عَنْهُمْ سَیِّئَاتِهِمْ و أَصْلحَ بَالهُمْ یعنی وضعیّت آنها را اصلاح کرده است.(2)
"ذلِكَ بِأَنَّ الَّذينَ كَفَرُوا اتَّبَعُوا الْباطِلَ وَ أَنَّ الَّذينَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِنْ رَبِّهِمْ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللهُ لِلنَّاسِ أَمْثالَهُمْ"
"اين به خاطر آن است كه كافران از باطل پيروي كردند، و مؤمنان از حقّي كه از سوي پروردگارشان بود تبعيّت نمودند؛ اينگونه خداوند براي مردم مثلهاي [زندگي] آنان را بيان ميكند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): وَ الَّذِینَ کَفَرُوا؛ کسانی که به ولایت علی (علیه السلام) کافر شدند(1)،
از متاع زودگذر دنیا بهره میگیرند همچون چهارپایان میخورند، و سرانجام آتش دوزخ جایگاه آنهاست!(2)
"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ "
"اى كسانى كه ايمان آوردهايد! اگر [آيين] خدا را يارى كنيد، شما را يارى مىكند و گامهايتان را استوار مىدارد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): سپس خداوند امیرالمؤمنین (علیه السلام) را مخاطب قرار داده و فرمود: "یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللهَ یَنْصُرْکُمْ وَ یُثَبِّتْ أَقْدامَکُمْ".(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابوهریره از پیامبر (صلی الله علیه و آله) روایت کرده که فرمود: بر عرش خداوند نوشته شده است: «من پروردگارم. پروردگاری یگانه؛ جز من نیست و برای من شریکی نیست و محمّد (صلی الله علیه و آله) بنده و فرستادهی من است و او را به علی (علیه السلام) تأیید کردم». و خداوند متعال این آیه را نازل فرمود: او همان کسی است که تو را، با یاری خود و مؤمنان، تقویت کرد. (انفال/۶۲) در این آیه مقصود از نصر، علی (علیه السلام) است و چون در زمرهی مؤمنان هم هست، نصرت از هر دو جهت در علی (علیه السلام) جمع است.(2)
"ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ "
"اين به خاطر آن است كه از آنچه خداوند نازل كرده ناخشنود بودند؛ ازاينرو خدا اعمالشان را حبط و نابود كرد."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام):
محمّدبنفضیل گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی تفسیر آیه: "ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ و این آیه: ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذِینَ کَرِهُوا ما نَزَّلَ اللهُ سَنُطِیعُکُمْ فِی بَعْضِ الْأَمْرِ وَ اللهُ یَعْلَمُ إِسْرارَهُمْ" پرسیدم. فرمود: «پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) موقعی که برای امیرالمؤمنین (علیه السلام) پیمان گرفت، فرمود: «میدانید ولیّ و جانشین بعد از من کیست»؟ گفتند: «خدا و پیامبرش میداند». فرمود: «خداوند میفرماید: و اگر بر ضدّ او دست به دست هم دهید، [کاری از پیش نخواهید برد] زیرا خداوند یاور اوست و همچنین جبرئیل و مؤمنان صالح. (تحریم/۴) منظور علی (علیه السلام) است که او ولیّ شما بعد از من است». این مرتبهی اوّل بود. امّا مرتبهی دوّم موقعی که از غدیر خم مردم را گواه بر ولایت علی (علیه السلام) گرفت. گروهی میگفتند اگر خداوند محمّد (صلی الله علیه و آله) را قبض روح نماید هرگز نخواهیم گذاشت خلافت به بستگان او برسد و از خمس به ایشان نخواهیم داد. خداوند پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) را از این راز مطّلع نمود و این آیه را بر او نازل فرمود: آیا آنان میپندارند که ما اسرار نهانی و سخنان درگوشی آنان را نمیشنویم؟ آری، رسولان [و فرشتگان] ما نزد آنها هستند و مینویسند!. (زخرف/۸۰) و این آیه را نیز نازل کرد: فَهَلْ عَسَیْتُم».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۲۶ / بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۸۶/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۷۰.
أَ فَلَمْ يَسيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللهُ عَلَيْهِمْ وَ لِلْكافِرينَ أَمْثالُها
آيا در زمين سير نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه قبل از آنان بودند [و با حق ستيز كردند] چگونه بود؟! خداوند آنها را هلاك كرد؛ و براى كافران امثال آن خواهد بود.
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): جابر گوید: از امام باقر (علیه السلام) دربارهی آیه: أَفَلمْ یَسِیرُوا فِی الأَرْضِ سؤال کردم. ایشان تلاوت کرد تا به أَفَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ رسید. سپس فرمود: «آیا تا به حال شنیدهای که مردی بتواند در یک روز تو را با خود از مشرق به مغرب ببرد»؟ جابر پاسخ داد: «خیر! فدایت شوم! مگر چنین چیزی ممکن است»؟ امام فرمود: «آن شخص امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. مگر نشنیدهای که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) خطاب به او فرمود: «تو به اسباب، دست خواهی یافت. به خدا قسم! تو بر روی ابرها راه خواهی رفت و به تو عصای حضرت موسی (علیه السلام) و انگشتری حضرت سلیمان (علیه السلام) داده خواهد شد». امام سپس فرمود: «این فرمودهی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بود».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۲۶ / بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۲۰/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۷۴؛ «و الله» محذوف.
"ذلِكَ بِأَنَّ اللهَ مَوْلَى الَّذينَ آمَنُوا وَ أَنَّ الْكافِرينَ لا مَوْلى لَهُمْ "
"اين براى آن است كه خداوند مولا و سرپرست كسانى است كه ايمان آوردند؛ امّا كافران مولايى ندارند."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): ... مومنان آنان که به ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) پایدار ماندند ، این برای آن است که خداوند مولا و سرپرست کسانی است که ایمان آوردند؛ امّا کافران مولایی ندارند که عذاب را از آنها بگرداند.(1)
"إِنَّ اللهَ يُدْخِلُ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ الَّذينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَ يَأْكُلُونَ كَما تَأْكُلُ الْأَنْعامُ وَ النَّارُ مَثْوىً لَهُمْ "
"خداوند كسانى را كه ايمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند وارد باغهاى بهشتى مىكند كه نهرها از پاى درختانش جارى است؛ درحالىكه كافران از متاع زودگذر دنيا بهره مىگيرند و همچون چهارپايان مىخورند، و سرانجام آتش دوزخ جايگاه آنهاست."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۲۸ / بحارالأنوار، ج۳۶، ص۸۸/ القمی، ج۲، ص۳۰۲؛ «فبدفع العذاب عنهم» محذوف.
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "وَ الَّذِینَ کَفَرُوا" یعنی کسانی که به ولایت علی (علیه السلام) کافر شدند(1). "یَتَمَتَّعُونَ" از دنیای خود بهره میبرند." وَ یَأْکُلُونَ کَما تَأْکُلُ الْأَنْعامُ وَ النَّارُ مَثْویً لَهُمْ" مثل چهارپایان میخورند و جهنّم جایگاه آنها است.(2)
"أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ "
"آيا كسى كه دليل روشنى از سوى پروردگارش دارد، همانند كسى است كه زشتى اعمالش در نظرش آراسته شده و از هواى نفسشان پيروى مىكنند؟!"
احادیث:
ابنعباس (رحمة الله علیه): "أَ فَمَنْ کانَ عَلی بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ"؛ یعنی بر دین پروردگارش میباشد، این آیه دربارهی پیامبر و علی (علیها السلام) نازل شده که شهادت میدادند که معبودی جز خدا نیست، او یگانه است و شریکی ندارد." کَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ"؛ ابوجهلبنهشام و
ابوسفیانبنحرب هستند آنان چیزی را دوست داشتند و آن را عبادت میکردند و این است معنای آیه: "وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ"».(1)
"وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ حَتَّى إِذا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِكَ قالُوا لِلَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ ما ذا قالَ آنِفاً أُولئِكَ الَّذينَ طَبَعَ اللهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ "
"گروهى از آنان به سخنانت گوش فرا مىدهند، امّا هنگامىكه از نزد تو خارج مىشوند به كسانى كه دانش به آنان بخشيده شده [از روى استهزا] مىگويند: «[اين مرد] اكنون چه گفت»؟! آنها كسانى هستند كه خداوند بر دلهايشان مُهر نهاده و از هواى نفسشان پيروى كردهاند [ازاينرو چيزى نمىفهمند]."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): از امام باقر و امام صادق (علیه السلام) نقل شده که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «کدامیک از شما وصایت مرا پذیرفته و مرا در امر رسالتم حمایت میکند و قرضم را ادا و وعدههایم را محقّق میسازد»؟ و در حدیث دیگر چنین آمده است: دو نفر به سلمان (رحمة الله علیه) گفتند: «محمّد (صلی الله علیه و آله) الان چه میگفت»؟ و چون امیرالمؤمنین (علیه السلام) از جای برخاست پیامبر (صلی الله علیه و آله) آن حضرت را در آغوش گرفته و فرمود: «ای علی (علیه السلام) این وصایّت و جانشینی در شأن توست و خداوند
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۳۲ / شواهدالتنزیل، ج۲، ص۲۴۵.
آیهی شریفهی:" وَ مِنْهُمْ مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ حَتَّی إِذا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قالُوا لِلَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ ما ذا قالَ آنِفاً أُولئِکَ الَّذینَ طَبَعَ اللهُ عَلی قُلُوبِهِم" نازل نمود».(1)
"فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ"
"اگر حكومت را بدست گيريد، آيا جز اين انتظار مىرود كه در زمين فساد نماييد و پيوند خويشاوندى را قطع كنيد؟!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): محمّدبنفضیل از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: ... پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) موقعی که برای امیرالمؤمنین (علیه السلام) پیمان گرفت فرمود: «میدانید ولیّ شما بعد از من کیست»؟ گفتند: «خدا و پیامبرش داناترند». فرمود: «خداوند میفرماید: اگر بر ضدّ او دست به دست هم دهید، [کاری از پیش نخواهید برد] زیرا خداوند یاور اوست و همچنین جبرئیل و مؤمنان صالح، پشتیبان اویند. (تحریم/۴). منظور علی (علیه السلام) است که او ولیّ شما بعد از من است». این مرتبهی اوّل بود. امّا مرتبهی دوّم موقعی که در روز غدیر خم مردم را بر ولایت علی (علیه السلام) گواه گرفت، گروهی میگفتند: «اگر خداوند محمّد (صلی الله علیه و آله) را قبض روح نماید هرگز نخواهیم گذاشت خلافت به بستگان او برسد و از خمس به ایشان نخواهیم داد». خداوند پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) را از این راز مطّلع
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۴۲/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۰۹/ المناقب، ج۳، ص۲۱۴.
نمود و این آیه را بر او نازل فرمود: آیا آنان میپندارند که ما اسرار نهانی و سخنان درگوشی آنان را نمیشنویم؟ آری، رسولان [و فرشتگان] ما نزد آنها هستند و مینویسند!. (زخرف/۸۰) و این آیه را نیز نازل کرد: فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَکُم».(1)
"إِنَّ الَّذينَ ارْتَدُّوا عَلى أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلى لَهُمْ "
"به يقين كسانى كه بعد از روشنشدن راه هدايت براى آنها، پشت به آن كردند، شيطان اعمال زشتشان را در نظرشان زينت داده و آنان را با آرزوهاى طولانى فريفته است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): "إِنَّ الذِینَ ارْتَدُّوا عَلی أَدْبَارِهِم"؛ منظور کسانی هستند که با ترک ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام)، از ایمان دست کشیدند.(2)
امام صادق (علیه السلام): حلبی گوید: امام صادق (علیه السلام) دربارهی آیه:" إِنَّ الَّذِینَ ارْتَدُّوا عَلی أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُمُ الهُدَی". فرمود: «هدی راه امیرالمؤمنین (علیه السلام) است».(3)
"ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا لِلَّذينَ كَرِهُوا ما نَزَّلَ اللهُ سَنُطيعُكُمْ في بَعْضِ الْأَمْرِ وَ اللهُ يَعْلَمُ إِسْرارَهُمْ "
"اين به خاطر آن است كه آنان به كسانى كه از نزول وحى الهى ناخشنود بودند گفتند: «ما در بعضى از امور از شما پيروى مىكنيم». درحالىكه خداوند پنهانكارى آنان را مىداند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): منظور از چنین افرادی، بنیامیّه هستند که از ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) که از سوی خداوند نازل شده بود، بیزار بودند.(1)
"ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللهَ وَ كَرِهُوا رِضْوانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ "
"اين به خاطر آن است كه آنها از آنچه خداوند را به خشم مىآورد پيروى كردند، و از آنچه موجب رضاى اوست ناخشنود بودند؛ ازاينرو [خداوند] اعمالشان را نابود كرد."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۷۶ / بحارالأنوار، ج۳۰، ص۱۶۴.
امام باقر (علیه السلام): جابربنیزید گوید: از امام باقر (علیه السلام) معنی این آیه: "ذلِکَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللهَ وَ کَرِهُوا رِضْوانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ" را پرسیدم. فرمود: «علی (علیه السلام) را مجبور به تبعیّت کردند و رضای خدا و رسولش در این بود که علی (علیه السلام) خلیفه گردد؛ خداوند در روز بدر و روز حُنین و در بطن نخله و روز ترویه امر به ولایت او فرمود و در حجّی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را از رفتن به مسجدالحرام باز داشتند، در جحفه و غدیرخم، بیست و دو آیه دربارهی ولایت علی (علیه السلام) نازل گردید».(1)
امام صادق (علیه السلام): منظور از چنین افرادی، بنیامیّه هستند که از ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) که از سوی خداوند نازل شده بود، بیزار بودند.(2)
"أَمْ حَسِبَ الَّذينَ في قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللهُ أَضْغانَهُمْ "
"آيا كسانى كه در دلهايشان بيمارى است گمان كردند خدا كينههايشان را آشكار نمىكند؟!
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): امام باقر (علیه السلام) از جابربنعبداللَّه انصاری نقل میکند که گفت: «وقتی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) علی مرتضی را به ولایت در غدیر خم تعیین نمود،
بعضی گفتند: «پیوسته پسر عمویش را بالا میبرد». خداوند این آیه را نازل کرد: "أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ یُخْرِجَ الله أَضْغانَهُمْ."(1)
"وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَيْناكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسيماهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ في لَحْنِ الْقَوْلِ وَ اللهُ يَعْلَمُ أَعْمالَكُمْ "
"و اگر ما بخواهيم آنها را به تو نشان مىدهيم تا آنان را با قيافههايشان بشناسى، هرچند آنها را از طرز سخنانشان خواهى شناخت؛ و خداوند اعمال شما را مىداند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): خداوند از شیعیان ما پیمان ولایت گرفته است. ما بهوسیلهی لحن گفتارشان آنها را میشناسیم.(2)
امام باقر (علیه السلام): بکیربناعین گوید: امام باقر (علیه السلام) میفرمود: «البتّه خداوند از شیعیان ما برای ولایت ما در ذر پیمان گرفته؛ روزی که از ذر به ربوبیّت خود و نبوّت محمّد (صلی الله علیه و آله) اعتراف گرفت و خدا امّت محمّد (صلی الله علیه و آله) را در برابرش عرضه کرد در سرشت و همه سایهای بودند، و آنها را از گل آدم آفرید و ارواح شیعه ما را دو هزار سال
پیش از بدنهایشان آفرید و به او عرضه کرد و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آنان را شناخت و به علی (علیه السلام) معرّفی کرد، و ما هم از لحن گفتار آنها را میشناسیم».(1)
"إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبيلِ اللهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدى لَنْ يَضُرُّوا اللهَ شَيْئاً وَ سَيُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ "
"آنان كه كافر شدند و [مردم را] از راه خدا باز داشتند و بعد از روشنشدن هدايت براى آنان [باز] به مخالفت با پيامبر برخاستند، هرگز زيانى به خدا نمىرسانند و [خداوند] بهزودى اعمالشان را نابود مىكند."
احادیث:
"ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا في سَبيلِ اللهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَ مَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَ اللهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ "
"آرى، شما همان گروهى هستيد كه براى انفاق در راه خدا دعوت مىشويد، بعضى از شما بخل مىورزند؛ و هركس بخل ورزد، نسبت به خود بخل كرده است؛ و خداوند بىنياز است و شما همه نيازمنديد؛ و هرگاه سرپيچى كنيد، خداوند گروه ديگرى را بهجاى شما مىآورد، پس آنها مانند شما نخواهند بود [و سخاوتمندانه در راه خدا انفاق مىكنند]."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۸۲ / بحارالأنوار، ج۳۰، ص۱۶۲/ القمی، ج۲، ص۳۰۸.
دیگری را به پذیرش این ولایت درمیآورد. ثُمَّ لا یَکُونُوا أَمْثَالکُمْ یعنی آنها مانند شما به دشمنی با اهل بیت (علیهم السلام) و ظلم به آنان نخواهند پرداخت.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۳۸۸ / القمی، ج۲، ص۳۰۸/ بحارالأنوار، ج۶۴، ص۱۶۶.
"لِيَغْفِرَ لَكَ اللهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقيماً "
"تا خداوند گناهان گذشته و آيندهاى را كه به تو نسبت مىدادند ببخشد [و حقّانيت تو را ثابت نموده] و نعمتش را بر تو تمام كند و به راه راست هدايتت فرمايد."
احادیث:
امام هادی (علیه السلام): از امام هادی (علیه السلام) دربارهی آیه:" لیَغْفِرَ لکَ اللهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِکَ و مَا تَأَخَّرَ" سؤال شد. امام (علیه السلام) فرمود: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) هرگز مرتکب گناه نشده بود و آن حضرت گناهان پیشین یا پسین نداشت. بلکه خداوند گناهان
شیعیان امیرالمؤمنین (علیه السلام) را به عهدهی او گذاشته و سپس آنها را برایش آمرزیده بود».(1)
"قَدْ رَضِيَ اللهُ عَنِ الْمُؤْمِنينَ إِذْ يُبايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ ما في قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكينَةَ عَلَيْهِمْ وَ أَثابَهُمْ فَتْحاً قَريباً "
"خداوند از مؤمنان هنگامىكه در زير آن درخت با تو بيعت كردند راضى و خشنود شد خدا آنچه را در درون دلهايشان [از ايمان و صداقت] نهفته بود مىدانست از اينرو آرامش را بر دلهايشان نازل كرد و پيروزى نزديكى بهعنوان پاداش نصيب آنها فرمود."
احادیث:
"هُمُ الَّذينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ الْهَدْيَ مَعْكُوفاً أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَ لَوْ لا رِجالٌ مُؤْمِنُونَ وَ نِساءٌ مُؤْمِناتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَؤُهُمْ فَتُصيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللهُ في رَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَليماً "
"آنها كسانى هستند كه كافر شدند و شما را از [زيارت] مسجد الحرام و رسيدن قربانيهايتان به محلّ قربانگاه بازداشتند و هرگاه مردان و زنان با ايمانى در اين ميان بدون آگاهى شما، زير دست و پا، از بين نمىرفتند كه از اين راه عيب و عارى ناآگاهانه به شما مىرسيد، [خداوند هرگز مانع اين جنگ نمىشد]! هدف اين بود كه خدا هركس را مىخواهد در رحمت خود وارد كند و اگر مؤمنان و كفّار [در مكّه] از هم جدا مىشدند، كافران را عذاب دردناكى مىكرديم!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۴۶۰/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۹۳/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۷۷/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۵۵.
امام صادق (علیه السلام): ابراهیم کرخی روایت کرده است که گفت: خدمت امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «آیا امیرالمؤمنین (علیه السلام) در راه دین خداوند، نیرومند و شجاع نبود»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «بلی». عرض کردم: «پس چرا گروهی بر او پیروز شدند و او از خود در برابر آنها دفاع نکرد؟ عامل این کار چه بود»؟ امام فرمود: «یکی از آیات قرآن مانع این کار شد». عرض کردم: «چه آیهای»؟ امام فرمود: «خداوند فرموده است:" لو تَزَیَّلوا لعَذَّبْنَا الذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلیمًا " خداوند در میان فرزندان کفّار و منافقان، مؤمنانی را قرار داده است. آن حضرت بنا نداشت تا زمانیکه آن فرزندان و نوادگان به دنیا بیایند با آنها بجنگد. زمانیکه آنها به دنیا آمدند، آن حضرت با آنها که دشمنی خود را ابراز کردند جنگید. حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نیز چنین است. آن حضرت نیز زمانی ظهور خواهد کرد که مؤمنانی که از نسل کفّار به دنیا میآیند، متولّد شده باشند. آنگاه آن حضرت به کفّار حمله خواهد کرد و آنان را خواهد کشت».(1)
"إِذْ جَعَلَ الَّذينَ كَفَرُوا في قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ فَأَنْزَلَ اللهُ سَكينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنينَ وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى وَ كانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها وَ كانَ اللهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَليماً "
"[به خاطر بياوريد] هنگامى را كه كافران در دلهاى خود خشم و نخوت جاهليّت داشتند و [در مقابل]، خداوند آرامش و سكينهی خود را بر فرستادهی خويش و مؤمنان نازل فرمود و
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۴۷۴/ بحارالأنوار، ج۲۹، ص۴۳۶/ علل الشرایع، ج۱، ص۱۴۷/ کمال الدین، ج۲، ص۶۴۱.
آنها را به حقيقت تقوا ملزم ساخت، و آنان از هركس شايستهتر و اهل آن بودند و خداوند به همه چيز دانا است."
احادیث:
امام رضا (علیه السلام): مالکبنعبدالله روایت کرده است که گفت: خدمت امام رضا (علیه السلام) عرض کردم: «منظور از آیه: "و أَلزَمَهُمْ کَلمَةَ التَّقْوی و کَانُوا أَحَقَّ بِهَا و أَهْلهَا " چیست»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «این آیه دربارهی ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) نازل شده است به این معناست که افراد پایبند به تقوا شیعیان امیرالمؤمنین (علیه السلام) هستند وایشان سزاوار به این امر میباشند».(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابوبرزه گوید: شنیدم رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: «خداوند دربارهی علی (علیه السلام) از من عهدی گرفته و دستوری داده است». عرض کردم: «خدایا! آنها را برایم بیان کن». خداوند فرمود: «گوش کن»! عرض کردم: «خدایا من بهطور کامل شنیدهام (سراپا گوش هستم)». پروردگار فرمود: «به علی (علیه السلام) بگو که او امیرالمؤمنین (علیه السلام) و سرور اوصیای پیامبران و سزاوارترین مردم نسبت به آنها و کلمهای است که آن را بر بندگان پرهیزگارم واجب گردانیدهام».(2)
"هُوَ الَّذي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ كَفى بِاللهِ شَهيداً "
"او كسى است كه رسولش را با هدايت و دين حق فرستاده تا آن را بر همهي اديان پيروز كند و كافى است كه خدا گواه اين موضوع باشد!"
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): محمّدبنفضیل گوید: از امام کاظم (علیه السلام) دربارهی آیه: او کسی است که رسولش را با هدایت و آیین حق فرستاد. (توبه/۳۳) سؤال کردم. آن حضرت فرمود: «او همان کسی است که پیامبرش را به تبلیغ ولایت وصی و جانشین خود دستور داده است و ولایت همان دین حق است». از آن حضرت دربارهی عبارت: تا آن را بر همهی آیینها غالب گرداند، هرچند مشرکان کراهت داشته باشند!. (توبه/۳۳) سؤال کردم. آن حضرت فرمود: «منظور از آن غالبساختن آن بر همهی ادیان در هنگام قیام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است. خداوند میفرماید: ولی خدا نور خود را کامل میکند هرچند کافران خوش نداشته باشند!. (صف/۸) که منظور از نور همان ولایت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و منظور از مشرکان، کسانی است که دیگران را در ولایت امیرالمؤمنین (علیه السلام) شریک قرار میدهند(1).(2)
"مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وَ الَّذينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللهِ وَ رِضْواناً سيماهُمْ في وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى عَلى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللهُ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظيماً "
"محمّد فرستادهی خداست و كسانى كه با او هستند در برابر كفّار سرسخت و شديد، و در ميان خود مهربانند پيوسته آنها را درحال ركوع و سجود مىبينى درحالىكه همواره فضل خدا و رضاى او را مىطلبند نشانهی آنها در صورتشان از اثر سجده نمايان است اين توصيف آنان در تورات و توصيف آنان در انجيل است، همانند زراعتى كه جوانههاى خود را خارج ساخته، سپس به تقويت آن پرداخته تا محكم شده و بر پاى خود ايستاده است و بقدرى نموّ و رشد كرده كه زارعان را به شگفتى وامىدارد اين براى آن است كه كافران را به خشم آورد [ولى] كسانى از آنها را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام دادهاند، خداوند وعدهی آمرزش و اجر عظيمى داده است."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۴۹۲ / المناقب، ج۲، ص۸۵/ بحارالأنوار، ج۴۱، ص۶۸.
امام کاظم (علیه السلام): تَراهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً از امام کاظم (علیه السلام) به نقل از پدران بزرگوارش آمده است: «آیهی شریفه دربارهی علی (علیه السلام) نازل شده است».(1)
امام صادق (علیه السلام): خداوند میفرماید: یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفَّار دهقانان را به شگفت آورد، تا از انبوهی آنان [خدا] کافران را به خشم دراندازد از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که فرمود: «او علیّبنابیطالب (علیه السلام) است».(2)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۴۹۶ / بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۸۷/ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۲۰۳/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۲۲/ کشف الیقین، ص۱۱۹/ کشف الیقین، ص۳۹۱/ المناقب، ج۲، ص۱۵/ نهج الحق، ص۲۴۷/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۷۹.
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۵۰۲ / کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۲۵/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۸۷/ کشف الیقین، ص۴۰۸.
"إِنَّ الَّذينَ يَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللهِ أُولئِكَ الَّذينَ امْتَحَنَ اللهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظيمٌ "
"به يقين كسانىكه صداى خود را نزد پيامبر خدا پايين مىآورند همان كسانى هستند كه خداوند دلهايشان را براى تقوا خالص نموده، و براى آنان آمرزش وپاداش عظيمى است."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ابنشهر آشوب در کتاب مناقب از کتاب صحیح ترمذی نقلکرده: پیامبر (صلی الله علیه و آله) در روز صلح حدیبیّه به سهیلبنعمرو که از حضرت خواسته بود گروهی را [به مشرکانمکّه] بازگرداند فرمود: «ای قوم قریش! [از این درخواست] دست بردارید؛ در غیر اینصورت، خداوند کسی را بر ضدّ شما برانگیزد که گردنهایتان را بر اساس [دستور]
دین بزند؛ همان کسیکه خداوند دلش را با ایمان، خالص نمودهاست». اصحاب عرضکردند: «ای رسولخدا (صلی الله علیه و آله)! آن شخص کیست»؟ آنحضرت فرمود: «او همان کسی است که کفش را وصله میزند». پیامبر (صلی الله علیه و آله) در حالی این جمله را فرمود که [قبل از آن] کفشخویش را به علی (علیه السلام) داده بود تا آن را وصله بزند.(1)
"إِنَّ الَّذينَ يُنادُونَكَ مِنْ وَراءِ الْحُجُراتِ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ "
"[ولى] كسانىكه تو را از پشت حجرهها بلند صدا مىزنند، بيشترشان نمىفهمند."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): از امامصادق (علیه السلام) نقلشده که درمورد آیه: "إِنَّ الَّذِینَ یُنادُونَکَ مِنْ وَراءِ الْحُجُراتِ أَکْثَرُهُمْ لا یَعْقِلُونَ"؛ فرمود: «منظور خداوند از پشت حجرهها، کنار خانههای رسولخدا (صلی الله علیه و آله) و خانهی علیبنابیطالب (علیه السلام) است؛ و جریان از این قرار است که مردم از شهرهای مختلف میآمدند و میپرسیدند: «اینجا خانهی کیست»؟ [مسلمانان] پاسخ میدادند: «خانهی پیامبر (صلی الله علیه و آله)». میپرسیدند: «اینجا خانهی کیست»؟ پاسخ میدادند: «خانهی امیرالمؤمنین علیبنابیطالب (علیه السلام)».(2)
"وَ اعْلَمُوا أَنَّ فيكُمْ رَسُولَ اللهِ لَوْ يُطيعُكُمْ في كَثيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَ لكِنَّ اللهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإيمانَ وَ زَيَّنَهُ في قُلُوبِكُمْ وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ أُولئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ "
"و بدانيد پيامبر خدا در ميان شماست؛ هرگاه در بسيارى از كارها از شما اطاعت كند، به مشقّت خواهيد افتاد؛ ولى خداوند ايمان را محبوب شما قرار داده و آن را در دلهايتان زينت بخشيده، و كفر و فسق و گناه را منفورتان قرار داده است؛ كسانىكه داراى اين صفاتند هدايت يافتگانند."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): از امام باقر (علیه السلام) نقلشده که فرمود: «دوستی امیرالمؤمنین علیبنابیطالب (علیه السلام) ایمان و دشمنی او نفاق (دو رویی) است». آنگاه این آیه را تلاوت فرمود: وَ لکِنَّ اللهَ حَبَّبَ إِلَیْکُمُ الْإِیمانَ ...(1)
"وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى فَقاتِلُوا الَّتي تَبْغي حَتَّى تَفيءَ إِلى أَمْرِ اللهِ فَإِنْ فاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطينَ "
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۵۲۴ / بحارالأنوار، ج۳۹، ص۲۹۳.
"و اگر دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پردازند، آنها را آشتى دهيد؛ و اگر يكى از آن دو بر ديگرى تجاوز كند، با گروه متجاوز پيكار كنيد تا به فرمان خدا بازگردد؛ و هرگاه بازگشت [و زمينه صلح فراهم شد]، درميان آن دو صلح عادلانه برقرار سازيد؛ و عدالت پيشه كنيد كه خداوند عدالت پيشگان را دوست مىدارد."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): علی (علیه السلام) [پیش از شروع جنگ جمل] فرمود: «ای عایشه! به زودی پشیمان خواهی شد». سپاهیان در [شروع] جنگ شتاب میکردند ولی امیرالمؤمنین (علیه السلام) آنان را [از اینکار] نهی کرد و [خطاب به خداوند] عرضه داشت: «خداوندا! من با بیمدادن [دشمنانم] راه هرگونه عذری را بر ایشان بستم؛ تو نیز گواه من در برابر آنان باش». آنگاه قرآن را برگرفته و از کسی خواست که این آیه را برای آنان بخواند: وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما ...(1)
"إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ "
"مؤمنان برادر يكديگرند؛ پس بين دو برادر خود صلح و آشتى برقرار سازيد و تقواى الهى پيشه كنيد، تا مشمول رحمت او شويد."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۵۲۶/ بحارالأنوار، ج۳۲، ص۱۷۴.
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای فاطمه (سلام الله علیها)! علیبنابیطالب (علیه السلام) هشت فضیلت دارد که پیکر منافقین و دشمنان او را میشکند، و خداوند این فضائل را به گذشتگان نداده و به آیندگان نیز نخواهد داد. علیبنابیطالب (علیه السلام) در دنیا و آخرت با من برادر است و دیگران از این جهت سهمی ندارند.(1)
" يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثى وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللهِ أَتْقاكُمْ إِنَّ اللهَ عَليمٌ خَبيرٌ "
"اى مردم! ما شما را از يك مرد و زن آفريديم و شما را تيرهها و قبيله ها قرارداديم تا يكديگر را بشناسيد؛ [اينها ملاك برترى نيست،] گرامىترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست؛ به يقين خداوند دانا و آگاه است."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): از سلمان فارسی (رحمة الله علیه) نقل شده که گفت: در بیماری که پیامبر (صلی الله علیه و آله) بهوسیلهی آن از دنیا رفت به خدمت حضرت رفتم و روبروی ایشان نشستم و از احوال آن حضرت پرسیدم. چون برخاستم که خارج شوم به من فرمود: «بنشین ای سلمان! که گواه بر امری باشی که بهترین امور است». نشستم. دیدم که تعدادی از اهل بیت او و تعدادی از صحابه وارد شدند و حضرت فاطمه (سلام الله علیها) در میان آنان بود.
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۵۳۶ / بحارالأنوار، ج۳۸، ص۱۸۸.
وقتی فاطمه (سلام الله علیها) ضعف آن حضرت را دید بغض گریه در گلویش گره شد و آب دیدهاش بر گونه مبارکش ریخت. چون پیامبر (صلی الله علیه و آله) او را دید فرمود: ... «حق تعالی خلایق را آفرید و آنها را دو قسمت کرد. و من و علی (علیه السلام) را در قسمت نیکوتر قرار داد. همانگونه که خداوند عزّوجلّ فرموده است: و اصحاب یمین و خجستگان، چه اصحاب یمین و خجستگانی! (واقعه/۲۷) و آن دو قسمت را به قبایلی تقسیم کرد و من و علی (علیه السلام) را در بهترین قبیلهها قرار داد چنانکه خدای عزّوجلّ فرمود: "وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللهِ أَتْقاکُمْ".(1)
"قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإيمانُ في قُلُوبِكُمْ وَ إِنْ تُطيعُوا اللهَ وَ رَسُولَهُ لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمالِكُمْ شَيْئاً إِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحيمٌ "
"اعراب باديه نشين گفتند: «ايمان آوردهايم.» بگو: «شما ايمان نياوردهايد، ولى بگوييد اسلام آوردهايم، هنوز ايمان وارد قلوب شما نشده است؛ و اگر از خداو پيامبرش اطاعتكنيد، چيزى از پاداش كارهاى شما را فروگذار نمىكند، خداوند، آمرزنده و مهربان است.»"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): سفیانبنسمط گوید: مردی از حضرت (علیه السلام) از اسلام و ایمان سؤال کرد که فرق بین آن دو چیست؟ حضرت پاسخ نداد. دوباره سؤال کرد باز جواب نشنید
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۵۵۴/ بحارالأنوار، ج۲۲، ص۵۰۲/ إعلام الوری، ص۸/ الأمالی للصدوق، ص۶۳۰/ العمدهًْ، ص۴۲/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۱۳/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۴۸/ فرات الکوفی، ص۴۳۲/ القمی، ج۲، ص۳۴۶/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۸۷.
(آن مرد رفت و) سپس روزی در بین راه به حضرت برخورد درحالیکه آمادهی کوچکردن بود، حضرت به او فرمود: «گویا آماده سفری»؟ عرض کرد: «آری». فرمود: «پس در مسجد الحرام مرا ببین»! آن مرد در محلّ موعد خدمت حضرت رسیده و دوباره سؤال کرد: «چه فرقی بین اسلام و ایمان است»؟ فرمود: «اسلام برنامه ظاهری است که مردم دارند، شهادت به یگانگی خدا، و پیامبری محمّد (صلی الله علیه و آله) و برپا داشتن نماز و پرداختن زکات و حجّ خانه خدا، و روزه ماه رمضان، این اسلام است ولی ایمان شناسایی این امر (امامت) است، با این وصف اگر کسی بدان اقرار کند و این امر را نشناسد، مسلمان است ولی گمراه».(1)
"إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذينَ آمَنُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ في سَبيلِ اللهِ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ "
"مؤمنان [واقعى] تنهاكسانى هستند كه به خداو پيامبرش ايمان آوردهاند، سپس شك و ترديدى به خود راه نداده و با اموال و جانهاى خود در راه خدا جهاد كردهاند؛آنها راستگويانند."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۵۶۶ الکافی، ج۲، ص۲۴.
ابنعباس (رحمة الله علیه): " إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللهِ أُولئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ"؛ منظور از آن امیرالمؤمنین (علیه السلام) است که همهی افتخارات و فضائل خود را در راه اسلام هزینه کرد.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۴، ص۵۷۲ / بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۸۹/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۸۷/ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۲۳۵/ المناقب، ج۲، ص۱۱.
"وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ "
"ما انسان را آفريديم و وسوسههاى نفس او را مىدانيم و ما به او از رگ قلبش نزديكتريم!"
احادیث:
امام علی (علیه السلام): امیرالمؤمنین (علیه السلام) هنگام خوابیدن در رختخواب رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به منظور حفاظت ایشان از حیلهی دشمنان از ته دل و تمام وجودش خواند: ... ای کسی که او نسبت به من از رگ قلب نزدیکتر است.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۳۸/ بحارالأنوار، ج۸۳، ص۲۷۸.
"وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ "
"و هر انسانى [به محشر] مىآيد درحالىكه فرشتهاى او را [بهسوى دادگاه عدل الهى] مىراند و گواهى همراه اوست!"
احادیث:
"أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفّارٍ عَنِيدٍ "
"[خداوند فرمان مىدهد]: هر كافر حق ستيزى را در دوزخ افكنيد!"
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۵۴ / بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۵۲/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۷۱/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۸۹/ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۲۶۰.
"ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَ ما أَنَا بِظَلّامٍ لِلْعَبِيدِ "
"سخن من تغييرناپذير است و من هرگز به بندگان ستم نخواهم كرد!"
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): پس چون [رسول خدا (صلی الله علیه و آله)] به محلّ غدیر خم رسید؛.. فرمود: «ای مردم، این علی (علیه السلام) برادر و وصیّم و نگهدارندهی دانش من است و در مورد رهبری امّت و تفسیر کتاب خدا جانشین من میباشد و علی (علیه السلام) مردم را بهسوی خدا میخواند و به آنچه خدا خشنود باشد رفتار میکند و با دشمنان خدا میجنگد، فرمان خدا را پیروی میکند و از نافرمانی پروردگار افراد را باز میدارد، خلیفهی رسول خداست، امیرالمؤمنین است؛ امام و پیشوای راهنما است و قاتل ناکثین و قاسطین و مارقین است. به امر خداوند میگویم: "ما یُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَیَّ".(2)
"إِنَّ في ذالِكَ لَذِكرَى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شهِيدٌ "
"در اين تذكّرى است براى آنكس كه عقل دارد، يا گوش دل فرا دهد درحالىكه حضور [قلب] داشته باشد."
احادیث:
امام علی (علیه السلام): من صاحب قلب هستم، همان که خدا فرمود: إِنَّ فِی ذَلکَ لذِکْرَی لمَن کَانَ لهُ قَلبٌ.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): هیئتی از یمن به خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آمدند. عرض کردند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! وصیّ شما کیست»؟ فرمود: «همان کسی که خداوند به شما دستور داده است که دست از او بر ندارید... او وصیّ من است که پس از من راه بهسوی من، اوست». عرض کردند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! به خدایی که بهراستی شما را مبعوث کرده است وصیّ خود را بنما که بسی مشتاق دیدار او شدیم». فرمود: «او همان است که خداوند او را برای مؤمن قیافهشناس که عقل دارد، یا گوش دل فرا دهد درحالیکه حضور [قلب] داشته باشد. نشانه قرار داده که شما او را خواهید شناخت که وصیّ من است، همچنان که شناختهاید که من پیغمبر شما هستم، اکنون به میان صفها بروید و چهرهها بنگرید هر آنکس که دلهای شما بهسوی او گرایید همان است».(2)
"يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ذالِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ "
"روزى كه همگان صيحهی رستاخيز را بهحق مىشنوند؛ آن روز، روزِ خروج [از قبرها] است."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): یَوْمَ یَسْمَعُونَ الصَّیْحَةَ بِالحَقِّ ذلِکَ یَوْمُ الخُرُوجِ، منظور صیحهی قائم (از آسمان است. ذلِکَ یَوْمُ الخُرُوجِ؛ منظور رجعت است.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۹۴.
"إِنَّما تُوعَدُونَ لَصادِقٌ "
"[آرى، سوگند به همهی اينها]! كه آنچه به شما وعده داده شده قطعاً راست است."
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "إِنَّمَا تُوعَدُونَ لصَادِقٌ"؛ دربارهی حضرت علی (علیه السلام) میباشد.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۱۰۲ / بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۵۱/ القمی، ج۲، ص۳۲۹.
"وَ إِنَّ الدِّينَ لَواقِعٌ "
"و بىشك [رستاخيز و] جزاى اعمال واقع شدنى است!"
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): "و إِنَّ الدِّینَ لواقِعٌ"؛ یعنی حضرت علی (علیه السلام) واقعیّت دارد و حضرت علی (علیه السلام) همان دین است.(1)
"وَ السَّماءِ ذاتِ الْحُبُكِ "
"قسم به آسمان! كه داراى چين و شكنهاى زيباست."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۱۰۲ / بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۵۱/ فرات الکوفی، ص۴۴۱؛ «تفاوت لفظی»/ القمی، ج۲، ص۳۲۹/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۴۱/ المناقب، ج۳، ص۹۵.
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزهی ثمالی از امام باقر (علیه السلام) روایت میکند که فرمود: در آیه:" وَ السَّمَاء ذَاتِ الحُبُکِ"؛ منظور از آسمان، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) میباشد و منظور از بافته شده، حضرت علی (علیه السلام) میباشد.(1)
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزهی ثمالی گوید: به امام باقر (علیه السلام) گفتم: «منظور از "وَ السَّماءِ ذاتِ الحُبُکِ" چیست»؟ حضرت فرمود: «منظور از آسمان در باطن قرآن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و منظور از و الحُبُک؛ امیرالمؤمنین علیّبنابیطالب (علیه السلام) است و او و خاندانش، همان نفس پیامبر (صلی الله علیه و آله) هستند».(2)
" إِنَّكُمْ لَفِي قَوْلٍ مُخْتَلِفٍ "(8)
"كه شما [دربارهی قيامت] در گفتار مختلفى هستيد!"
"يُؤْفَكُ عَنْهُ مَنْ أُفِكَ"(9)
[تنها] كسى از [ايمان به] آن منحرف مىشود كه [از قبول حق] سرباز زده است.
احادیث:
امام باقر (علیه السلام): إِنَّکُمْ لفِی قَول مُّخْتَلفٍ؛ دربارهی ولایت میباشد.(1)
امام باقر (علیه السلام): ابوحمزهی ثمالی گوید: از امام باقر (علیه السلام) دربارهی قول خداوند تبارکوتعالی: إِنَّکُمْ لفِی قَول مُّخْتَلفٍ سؤال کردم، امام باقر (علیه السلام) فرمود: منظور از آیه: إِنَّکُمْ لفِی قَول مُّخْتَلفٍ، حضرت علی (علیه السلام) میباشد یعنی اینکه دربارهی او اختلاف میورزند و دیدیم که این امّت اختلاف ورزیدند. هرکس بر ولایت حضرت علی (علیه السلام) پایدار بماند وارد بهشت خواهد شد و هرکس با ولایت او مخالفت کند، وارد جهنّم خواهد شد.(2)
امام باقر (علیه السلام): " یُؤْفَکُ عَنْهُ مَنْ أُفِکَ" هرکه از ولایت کناره گیرد از بهشت محروم خواهد شد.(3)
"فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ "
"سوگند به پروردگار آسمان و زمين كه اين مطلب حق است! همانگونه كه شما سخن مىگوييد."
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۱۰۶ / الکافی، ج۱، ص۴۲۲/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۶۸/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۷۸/ المناقب، ج۳، ص۹۶/ تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۹۵ .
2) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۱۰۶/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۶۹/ بصایرالدرجات، ص۷۷/ القمی، ج۲، ص۳۲۹/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۶۹.
3) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۱۰۶/ الکافی، ج۱، ص۴۲۲/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۶۸/تأویل الآیات الظاهرة، ص۵۹۵/ القمی، ج۲، ص۳۲۹ .
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): "فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّکُمْ تَنْطِقُونَ"؛ سوگند به پروردگار آسمان و زمین! که این مطلب حق است همانگونه که شما سخن میگویید، مقصود قیام قائم آلمحمّد (ع) است.(1)
"فَأَخْرَجْنا مَنْ كانَ فِيها مِنَ الْمُؤْمِنِينَ "(35)
"ما مؤمنانى را كه در آن [شهرها] بودند [قبل از نزول عذاب] خارج كرديم."
"فَما وَجَدْنا فِيها غَيْرَ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ "(36)
"ولى جز يك خانوادهی با ايمان در آنجا نيافتيم."
احادیث:
حضـرت امـام محمـد باقر علیه السـلام: سـالم خیـاط روایت کرده که من از حضـرت امـام محمـد باقر علیه السـلام در مورد آیه "فاخرجنا من کان فیها..." سؤال کردم، حضرت فرمودند: آل محمد لم یبق فیها غیرهم یعنی کسی غیر از آل محمد علیهم السلام در آن (مدینه) باقی نمانده است.(2)
"فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذَنُوباً مِثْلَ ذَنُوبِ أَصْحابِهِمْ فَلايَسْتَعْجِلُونِ "(59)
"پس براى كسانىكه ستمكردند، سهم بزرگى [از عذاب] است همانند سهم يارانشان [از اقوام ستمگر پيشين]؛ بنابراين عجله نكنند!"
"فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ يَوْمِهِمُ الَّذِي يُوعَدُونَ "(60)
"پس واى بر كسانىكه كافر شدند! از روزى كه به آن وعده داده مىشوند."
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): فَإِنَّ للذِینَ ظَلمُوا؛ یعنی کسانی که به خاندان محمّد (صلی الله علیه و آله) و حقّ آنها ظلم و ستم کردند، ذَنُوبًا مِّثْل ذَنُوبِ أَصْحَابِهِمْ فَلا یَسْتَعْجِلونِ؛ یعنی در عذاب خدا عجله نکنند.(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۱۶۴/ القمی، ج۲، ص۳۳۰
"وَ الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ "
و سوگند به «بيت المعمور»."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: «وقتی مرا به معراج بردند همراه جبرئیل (علیه السلام) به آسمان چهارم رسیدم و [در آنجا] خانهای از یاقوت سرخ دیدم. جبرئیل (علیه السلام) به من گفت: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله) این "الْبَیْتِ المَعْمُور " است که خداوند آن را پنجاه هزار سال قبل از آفرینش آسمانها و زمین آفرید. اینک در آن نماز بخوان». من نیز برای نماز بپا خاستم و خداوند همهی پیامبران و رسولان را گرد آورد و جبرئیل همه را پشتسر من به صف نمود. من نماز را با آنها خواندم و چون سلامِ نماز را گفتم
شخصی از جانب پروردگارم آمد و گفت: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله) خدایت سلام میرساند و میفرماید از پیامبران بپرس: «شما قبل از من، بر چه عهد و پیمانی به رسالت مبعوث گشتید»؟ من [نیز] گفتم: «ای جماعت پیامبران و رسولان! پروردگارم پیش از من، بر چه عهد و پیمانی شما را به رسالت مبعوث فرمود»؟ آنها پاسخ دادند: «بر ولایت تو و ولایت علیّبنابیطالب (علیه السلام)»، و این آیه اشاره به آن جریان دارد: «"وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا"؛ از رسولانی که پیش از تو فرستادیم بپرس. (زخرف/۴۵)».(1)
"إِنَّ الْمُتَّقينَ في جَنَّاتٍ وَ نَعيمٍ "
"ولى پرهيزگاران در ميان باغهاى بهشتى و نعمتهاى فراوان جاى دارند."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): ابنعبّاس (رحمة الله علیه) پیرامون آیه: إِنَّ الْمتَّقِینَ گفته: این آیه در شأن و منزلتِ علی، حمزه، جعفر و فاطمه (علیهم السلام) نازل شدهاست و [خدا] میفرماید: إِنَّ المُتَّقِینَ [یعنی] کسانی که در دنیا از شرک و کارهای ناشایست و گناهان کبیره پرهیز میکنند فِی جَنَّاتٍ یعنی در باغ و بوستانها وَ نَعِیمٍ و در جامههایی در آن باغها هستند. ابنعبّاس (رحمة الله علیه) [در ادامه] گوید: برای هرکدام از آنها باغی در بهشت برین است که در وسط آن،
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۱۷۴ / تأویل الآیات الاهره، ص۵۴۷.
خیمهای از مروارید قرار دارد و در هر خیمه، تختی از طلا و مروارید و بر هر تختی، هفتاد فرش گسترده شده است.(1)
"وَ الَّذينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِما كَسَبَ رَهينٌ "
"كسانى كه ايمان آوردند و فرزندانشان به پيروى از آنان ايمان اختياركردند، فرزندانشان را [در بهشت] به آنان ملحق مىكنيم؛ و از [پاداش] عملشان چيزى نمىكاهيم؛ و هركس در گرو اعمال خويش است."
احادیث:
"أَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَهُ بَلْ لا يُؤْمِنُونَ "
"يا مىگويند: «قرآن را به خدا افترا بسته»؟! چنين نيست، بلكه آنان ايمان ندارند [و اينها بهانه است].
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): سپس خداوند روی سخن را به یاران رسول خدا (صلی الله علیه و آله) کرده و فرموده: "أَمْ یَقُولونَ تَقَولهُ "[مسلمانان میگویند]: ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! [جانشینیِ] علی (علیه السلام) را به خدا افترا بستهای" بَل لا یُؤْمِنُونَ" [بلکه آنان ایمان و یقین ندارند که] رسول خدا (صلی الله علیه و آله) جانشینی علی (علیه السلام) را به خدا افترا نبسته و او را با نظر شخصی خویش، به خلافت برنگزیده است.(2)
"فَلْيَأْتُوا بِحَديثٍ مِثْلِهِ إِنْ كانُوا صادِقينَ "
"اگر راست مىگويند سخنى همانند آن بياورند!"
احادیث:
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه): "فَلیَأْتُوا بِحَدِیثٍ مِّثْلهِ" یعنی [مسلمانانی که جانشینی علی (علیه السلام) را قبول ندارند، اگر میتوانند] کسی همانند او را از جانب خداوند بیاورند "إِن کَانُوا صَادِقِینَ".(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۲۰۶ / بحارالأنوار، ج۹، ص۲۳۹/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۸۵/ القمی، ج۲، ص۳۳۲.
"وَ النَّجْمِ إِذا هَوى"(1)
"سوگند به ستاره هنگامىكه افول مىكند."
"ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَ ما غَوى"(2)
"كه هرگز دوست شما ( رسول خدا) گمراه نشده و منحرف نگرديده است."
"وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى"(3)
و هرگز از روى هواى نفس سخن نمىگويد."
"إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحى "(4)
"آنچه مىگويد چيزى جز وحى [الهى] كه بر او القا شده نيست."
"عَلَّمَهُ شَديدُ الْقُوى"(5)
"آن كس كه قدرت عظيمى دارد (جبرئيل امين) او را تعليم داده است."
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: «من بهترین فرد مردم (ولی) فخر نمیکنم و علی (علیه السلام) بهترین فرد مؤمنین است بیآنکه فخر کند خدایا دوست بدار دوستش را و دشمن بدار دشمنش را». مردی از قریش گفت: «پیوسته پسر عموی خود را بالا میبرد و میستاید خداوند این آیه را نازل فرمود ...(1)
امام باقر (علیه السلام): از امام باقر (علیه السلام) نقل شده است که دربارهی آیه: و النَّجْمِ إِذَا هَوی فرمود: «فقط با دشمنی اهل بیت محمّد (علیهم السلام) مورد آزمایش قرار گرفتید آنگاه که آیه: مَا ضَل صَاحِبُکُمْ؛ نازل شد و اعلام کرد که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با برتریدادن اهل بیت خود به گمراهی نرفته است.(2)
امام باقر (علیه السلام): امام صادق (علیه السلام) دربارهی سخن خداوند:" مَا ضَل صَاحِبُکُمْ و مَا غَوی * و مَا یَنطِقُ عَنِ الهَوی * إِنْ هُو إِلا وحْیٌ یُوحَی" میفرماید: آن کس که قدرت
عظیمی دارد [جبرئیل امین] او را تعلیم داده است. (نجم/۵) یعنی به او اجازه داد که به آسمان بالا رود. "ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوی * و هُو بِالأُفُقِ الأَعْلی * ثُمَّ دَنَا فَتَدَلی * فَکَانَ قَابَ قَوسَیْنِ أَو أَدْنَی"؛ یعنی فاصلهی بین کلام خداوند تا گوش رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بهاندازهی فاصلهی زه کمان تا چوب کمان بود." فَأَوحَی إِلی عَبْدِهِ مَا أَوحَی"؛ از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) سؤال شد: «آن وحی چه بود»؟ گفت: «به من وحی کرد که علی (علیه السلام) سیّد و سرور جانشینان است. او امام پرهیزکاران و رهبر بزرگان و افراد شریف و اصیل است. او اوّلین خلیفهای است که خاتم پیامبران (صلی الله علیه و آله) او را جانشین خود ساخته است».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۲۳۲ / بحارالأنوار، ج۱۸، ص۴۰۴/ القمی، ج۲، ص۳۳۴؛ «و ما کان ما قال فیه ... الی آخر» محذوف.
کردهام»؟ گفتند: «آری»! گفت: «آدم، پیمان خود را شکست ولی به خدا کفر نورزید ولی اینان همپیمانشان را نقض کردند و هم به پیامبر (صلی الله علیه و آله) کفر ورزیدند».(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): پس از من آسمان بر کسی سایه نیافکنده و زمین او را بر نداشته که افضل از علیّبنابیطالب (علیه السلام) باشد. او امام امّت من و رهبر آنهاست و او وصی و جانشین من بر امّت است هرکه پس از من به او اقتدا کند هدایت یافته و هرکه دیگری رهبرش شود گمراه و بیچاره است من پیامبر برگزیدهام و از روی هوای نفس سخن از فضل علی نمیگویم؛ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحی.(2)
امام صادق (علیه السلام): هشامبنسالم و حمّادبنعثمان و ... گویند: از امام صادق (علیه السلام) شنیدیم که میفرمود: حدیث من حدیث پدرم و حدیث پدرم حدیث جدّم و حدیث جدّم حدیث حسین (علیه السلام) و حدیث حسین (علیه السلام) حدیث حسن (علیه السلام) و حدیث حسن حدیث امیرالمؤمنین (علیه السلام) و حدیث امیرالمؤمنین (علیه السلام) حدیث پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) و حدیث پیامبر خدا سخن خداوند بزرگ است.(3)
"ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى "
"سپس نزديك و نزديكتر شد."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): وقتی که در شب معراج به آسمانها رفتم و به خداوند نزدیکتر شدم، خطاب آمد: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)، چه کسی را از میان مردم دوست میداری»؟ من گفتم: «خداوندا، علی (علیه السلام) را دوست دارم». بعد خطاب آمد: «به کنارت نگاه کن». وقتی که به سمت چپم نگاه کردم، دیدم علیّبنابیطالب (علیه السلام) در کنار من ایستاده است.(1)
"فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى "
"تا آنكه فاصلهی او [با جبرئيل] بهاندازهی فاصلهی دو قوس كمان يا كمتر بود."
احادیث:
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۲۴۲/ بحارالأنوار، ج۱۸، ص۴۰۶.
عمویم علیّبنابیطالب (علیه السلام)». خداوند به من وحی کرد: «نگاه کن». نگاه کردم ناگاه علی (علیه السلام) را دیدم که با من ایستاده با اینکه من پردههای آسمانها را دریده بودم علی (علیه السلام) ایستاده بود و سر به آسمان داشت به آنچه خداوند میگفت، گوش میداد. و من در پیشگاه پروردگار به سجده افتادم.(1)
" فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما أَوْحى"
"در اينجا خداوند آنچه را وحى كردنى بود به بندهاش وحى نمود."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله) گفت: هیچ مخلوقی تاکنون از من رد نشده است. بعد آیه را خواند: "ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّی. فَکانَ قابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنی. فَأَوْحی إِلی عَبْدِهِ ما أَوْحی" فرمود: «آنگاه نامهی اصحاب یمین و اصحاب شمال را در اختیار پیامبر (صلی الله علیه و آله) گذاشت و فرمود: کتاب اصحاب یمین را به دست راست خود گرفت و گشود و در آن اسم بهشتیان و اسم پدر و قبیلهی آنها را مشاهده کرد. فرمود: خدا به او گفت: پیامبر، به آنچه از سوی پروردگارش بر او نازل شده، ایمان آورده است. (بقره/۲۸۵) امام فرمود: «پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) جواب داد: و همهی مؤمنان [نیز]، به خدا و فرشتگان او و کتابها و فرستادگانش، ایمان آوردهاند. (بقره/۲۸۵) پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: پروردگارا! اگر ما فراموش یا خطا کردیم، ما را مؤاخذه مکن!. (بقره/۲۸۶) خداوند در جواب فرمود: قبول کردم. باز پیامبر (صلی الله علیه و آله) عرض کرد: پروردگارا! آنچه طاقت تحمّل آن را نداریم، بر ما مقرّر مدار! و آثار گناه را از ما بشوی! ما را ببخش و در رحمت خود قرار ده! تو مولا و سرپرست مایی، پس ما را بر جمعیّت کافران، پیروز گردان!. (بقره/۲۸۶) خداوند میفرمود: «قبول کردم». بعد فرمود: «پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) دیوان را بست و به دست راست گرفت آنگاه نوشتهی اصحاب شمال را گشود که در آن اسمهای جهنّمیان و اسم پدران آنها و قبایل آنها بود». امام فرمود: «پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) گفت: پروردگارا! اینها قومی هستند که ایمان نمی آورند. (زخرف/۸۸) خداوند فرمود: پس [اکنون که چنین است] از آنان روی برگردان و بگو: «سلام بر شما»، امّا بهزودی خواهند دانست!. (زخرف/۸۹)». فرمود: «وقتی از مناجات پروردگار فراغت حاصل کرد بهجانب بیت المعمور رفت بعد داستان خانه و نماز در آن را یاد کرد سپس پایین آمد و هر دو نوشته با او بود و آنها را در اختیار علیّبنابیطالب (علیه السلام) گذاشت. ».(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۲۵۴/ بحارالأنوار، ج۱۸، ص۳۸۷/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۱۴۷؛ «بتفاوت»/ بحارالأنوار، ج۳۹، ص۲۰۵ وبصایرالدرجات، ص۱۹۲ والمناقب، ج۲، ص۱۶۰؛ «قال فقال رسول الله ... و الصلاهًْ فیه» محذوف
" أَ فَتُمارُونَهُ عَلى ما يَرى"
"آيا با او دربارهی آنچه [با چشم خود در معراج] ديده مجادله مىكنيد؟!"
احادیث:
رسول اکرم صلی الله علیه و آله: از طرف خدا مأمور شدم، علی علیه السلام را به خلافت نصب کنم و به مردم بگویم که بعد از من علی علیه السـلام ولی آنها است و او به منزله کشتی نوح
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۲۵۶/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۸۶/ القمی، ج۲، ص۳۳۴ .
است هر کس تمسک به او جوید نجات خواهد یافت و هر که از او دوري کند غرق و هلاك خواهد شد.(1)
"وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى "(13)
"و بار ديگر نيز او را مشاهده كرد."
"عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى "(14)
"نزد « سِدْرَةِ المنتهى»."
"عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى "(15)
"كه «بهشت جاويدان» در آنجاست."
احادیث:
1) . تفسیر قمی: ج 2ص 234 .
آن نوشته شده؛ من خداوندی هستم که غیر از او معبودی نیست، محمّد (صلی الله علیه و آله) را که حبیب من است بهوسیلهی وزیرش تأیید و نصرت کردهام. به جبرئیل گفتم: «وزیر من کیست»؟ گفت: «علیّبنابیطالب (علیه السلام)». وقتی از سدرة المنتهی گذشتم و به عرش پروردگار رسیدم دیدم که بر یکی از قائمههای عرش نوشته شده؛ من خدایی هستم که غیر از او معبودی نیست، محمّد (صلی الله علیه و آله) برگزیده و حبیب من است که او را بهوسیلهی وزیرش تأیید و یاری نمودهام. وقتی داخل بهشت شدم درخت طوبی را دیدم که ریشهاش در خانهی علی (علیه السلام) بود، و در آنجا هیچ قصر و منزلی نبود مگر اینکه در آن شاخهای از این درخت وجود داشت، بالای درخت سبدهایی پر از سندس و استبرق وجود داشت و هر سبدی را هزارهزار سبد بود و در هر سبدی صدهزار حلّه، و هیچ حلّهای در آن نبود که به دیگری شباهت داشته باشد، زیرا آنها دارای رنگهای مختلف بودند و لباسهای اهل بهشت از آنهاست، در وسط بهشت سایهای است ممتد که پهنای آن به قدر پهنای تمام آسمانها و زمین است و خداوند آن را برای ایمان آورندگان به خداوند و رسولش (صلی الله علیه و آله) آماده کرده است. حال اگر شخص سواری مدّت صدسال در آن سایه راه طیّ کند، آن سایه تمام نمیشود و همین است قول خداوند در قرآن که میفرماید: و سایه کشیده و گسترده )واقعه/۳۰( و میوههای اهل بهشت از آن درخت آویزان است، و غذای هرکسی در خانهی خود از شاخهی آن آویزان شده است و در هر شاخه آن درخت صد رنگ میوه وجود دارد که بخشی از آن رنگها را هرگز در دنیا ندیده است. هرگاه آن میوهها از درخت چیده شود میوهی دیگری بهجای آن به وجود میآید و آن میوهها هرگز قطع و ممنوع نمیشود )واقعه/۳۳( نهری در زیر این درخت از کنار ریشهاش جریان دارد که چهار نهر دیگر از آن منشعب میشود و آن چهار نهر همان است که خداوند در قرآن فرموده است: «نهرهایی از آبی که فاسد نمیشوند، نهرهایی از شیری از طعم آن تغییر نمیکند، نهرهایی از شربتهای گوارا، نهرهایی از عسل مصفّا». ای فاطمه (سلام الله علیها)! همانا خداوند به علی (علیه السلام) هفت خصلت داده است: ۱ علی (علیه السلام) اوّلین کسی است که با من از قبر خارج میشود. ۲ علی (علیه السلام) اوّلین کسی است که با من بر
لبهی صراط میایستد و به آتش میگوید: این را بسوزان و آن را رها کن. ۳ علی (علیه السلام) اوّلین کسی است که بدنش بعد از من پوشیده میشود. ۴ علی (علیه السلام) اوّلین کسی است که با من در طرف راست عرش توقّف خواهد کرد. ۵ علی (علیه السلام) اوّلین کسی است که با من در بهشت را خواهد کوبید. ۶ علی (علیه السلام) اوّلین کسی است که با من ساکن علّیّین خواهد شد. ۷ علی (علیه السلام) اوّلین کسی است که با من از آشامیدنیهای دستناخورده و ناب خواهد نوشید. سربستهای سیراب میشوند! مهری که بر آن نهاده شده از مشک است و در این نعمتهای بهشتی راغبان باید بر یکدیگر پیشی گیرند!. (مطفقین/۲۶۲۵) ای فاطمه (سلام الله علیها)! اینها نعمتهایی هستند که خداوند آنها را برای علی (علیه السلام) در آخرت و بهشت اختصاص داده، درصورتیکه در دنیا زاهد باشد. بهوسیلهی مجاهدتهای علی (علیه السلام) است که خدا دین خود را ظاهر میکند و لو اینکه مشرکان را خوش نیاید، و بهوسیلهی اوست که خداوند فتح و پیروزی به اسلام عطا میفرماید و مشرکین براساس تنزیل، و منافقین از اهل بغی و پیمانشکنان و فاسقین براساس تأویل قرآن کشته میشوند، و خداوند از صلب او دو سرور جوانان بهشت را که بهشت بهوسیلهی آنها زینت میشود، خارج مینماید. فاطمه جان (سلام الله علیها)! خدا هیچ پیامبری را مبعوث ننموده مگر اینکه ذرّیّه و نسل وی را از صلب او قرار داده ولی نسل مرا از صلب علی (علیه السلام) قرار داده است، اگر علی (علیه السلام) نبود ذرّیّه و نسلی برای من باقی نمیماند. پس از این گفتگوها حضرت فاطمه (سلام الله علیها) گفت: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! من احدی از اهل زمین را بر علی (علیه السلام) مقدّم نخواهم کرد. پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فاطمه (سلام الله علیها) را برای علی (علیه السلام) تزویج کرد». ابنعبّاس (رحمة الله علیه) دراینباره میگوید: «به خداوند سوگند غیر از علی (علیه السلام) کسی لیاقت و شایستگی همسری با فاطمه (سلام الله علیها) را نداشت. »(1)
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۲۶۲/ القمی، ج۲، ص۳۳۶ .
ائمّه (علیهم السلام): در زیارت امام علی (علیه السلام) امده است: سلام بر درخت طوبی و سِدْرَةِ المنتهی.(1)
امام صادق (علیه السلام): سلیمان گوید: از امام صادق (علیه السلام) دربارهی: سِدْرَةِ المُنْتَهی پرسیدم: اصل آن ثابت است و فرعش در آسمان است. فرمود: «پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) اصل آن درخت است و علی (علیه السلام) قسمت بالای درخت و فاطمه (سلام الله علیها) تنهی آن و ائمه (علیهم السلام) شاخههای درخت و شیعیان برگ درختند». عرض کردم: «فدایت شوم پس معنی [المنتهی] چیست»؟ فرمود: «به خدا قسم دین به آن منتهی میگردد هرکه از آن شجره نباشد نه مؤمن است و نه شیعهی ما.»(2)
"أَ فَرَأَيْتُمُ اللاَّتَ وَ الْعُزَّى "
"به من خبر دهيد آيا بتهاى «لات» و «عزّى»."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ... این همان قائمی است که حلال مرا حلال و حرام مرا حرام میکند و به دست او از دشمنانم انتقام میگیرم و او آسایش اولیاء من است. او همان کسی است که انتقام شیعیان تو را از ستمگران و منکران و کافران میگیرد و موجب تشفّی دل آنان میگردد
ولات و عُزّی را سالم و تازه بیرون آورده و آتش میزند و شیفتگی مردم در آن روزگار به این دو بت، بیشتر از شیفتگی بنیاسرائیل به گوساله و سامری خواهد بود.(1)
"إِنْ هِيَ إِلاَّ أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ ما تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى "
"اينها فقط نامهايى است كه شما و پدرانتان بر آنها گذاشتهايد [نامهايى بىمحتوا و اسمهايى بىمسمّا]، و هرگز خداوند دليل و حجّتى بر آن نازل نكرده؛ آنان فقط از گمانهاى بىاساس و هواى نفس پيروى مىكنند درحالىكه هدايت از سوى پروردگارشان براى آنها آمده است."
احادیث:
امام کاظم (علیه السلام): یعقوببنجعفر گوید: «خدمت امام کاظم (علیه السلام) بودم، مردی از راهبان نجران یمن به همراه زنی راهب خدمت آن جناب رسیدهاند. راهب گفت: «به من خبر دادهاند که تو یکی از اسماء خدا را میدانی که بهوسیلهی آن در یک شبانهروز به بیتالمقدس میروی و به منزلت برمیگردی». گفت: «بیت المقدس را میشناسی»؟. گفتم: «من غیر از بیت المقدسی که در شام است، نمیشناسم». گفت: «مقصودم آن بیت المقدس نیست بلکه آن خانهی مقدسی است که خانه آل محمّد (علیهم السلام) است». گفتم: «من تا امروز هرچه شنیدهام همان بیت المقدس بوده است». گفت: «آن جای محرابهای پیامبران است و آن را
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۲۸۶/ عیون أخبارالرضا، ج۱، ص۵۸.
حظیرهْ المحاریب میگفتند تا آنکه زمان فاصلهی میان محمّد (صلی الله علیه و آله) و عیسی (علیه السلام) رسید و بلا به مشرکین نزدیک شد و کیفر و سختی به خانههای شیاطین درآمد و آنها آن نامها را تغییر و تبدیل کرده و جابجا کردند و همین است معنی سخن خدای تبارکوتعالی که بطن آیه دربارهی آل محمّد (علیهم السلام) و ظاهرش یک مثلی است: إِنْ هِیَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّیْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُکُمْ ما أَنْزَلَ اللهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ.(1)
"وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكى "
"و اينكه اوست كه خنداند و گرياند."
احادیث:
ابنعبّاس (رحمة الله علیه): و أَنَّهُ هُو أَضْحَکَ و أَبْکَی یعنی خداوند علی (علیه السلام) و حمزه (رحمة الله علیه) و عبیده و مسلمانان را خنداند و کافران مکّه را گریاند تا اینکه کشته شدند و داخل آتش جهنّم گردیدند.(2)
"اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ "
"قيامت نزديك شد و ماه از هم شكافت!"
احادیث:
امام صادق (علیه السلام): مفضّلبنعمر گوید: از آقایم امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «آیا مأموریّت مهدی منتظر (عج) وقت معیّنی دارد که باید مردم بدانند کی خواهد بود»؟ فرمود: «حاشا که خداوند وقت ظهور او را طوری معیّن کند که شیعیان ما آن را بدانند». عرض کردم:
«آقا برای چه»؟ فرمود: «زیرا وقت ظهور او همان ساعتی است که خداوند میفرماید: "اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَر"».(1)
"فَنادَوْا صاحِبَهُمْ فَتَعاطى فَعَقَرَ "
"[ولى سرانجام] يكى از ياران خود را [براى از بين بردن ناقه] صدا زدند، او به سراغ اين كار آمد و [ناقه را] پىكرد."
احادیث:
امیرالمؤمنین علیه السـلام: ذیـل آیه "فنـادوا صاحبهم فتعاطی فعقر" اصـبغ بن نباته روایت کرده گفت: امیرالمؤمنین علیه السـلام در بالاي منبر کوفه فرمود: اي مردم! وحشت نکنید از اندك بودن اهل هدایت و راه آن، همانا من دیده هاي هدایت هسـتم مردمی که بر خوان و ماده اي جمع می شوند کسانی که سـیر می شوند از گرسـنگانشان زیادترند این مردم می خواهند میان رضا و خوشـنودي خدا و غضب او جمع کننـد. ناقه (شتر) صالـح را یک نفر بنام قـدار پی کرد (به قتل رسانـد)، جمعی به عـذاب پروردگار گرفتار شدند. براي اینکه آنها به عمل قدار و پی کردن او راضـی بودند. چنانچه می فرماید « فنادوا صاحبهم» اي بندگان خدا! آگاه باشید هر کس گمان کنـد که قاتل من مؤمن است آن شـخص هم قاتل من می باشـد یا کسـی که به ظلم و سـتمی که بر من می کنند راضـی است او نیز در حق من ظـالم و سـتمکار است یعنی هر که به کشـتن یـا سـتم نمودن به من راضـی باشـد او نیز قاتـل و ظالم من محسوب
1) . تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۵، ص۳۲۸ / بحارالأنوار، ج۵۳، ص۱.
می شود. اي مردم! هر کس خواسـته باشـد به مکانی رود بایـد از راهش داخل شود تا به مقصـد برسد و هر که از راه مستقیم منحرف شده و تجاوز نماید در هلاکت می افتد.(1)
"وَ لَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنا فَتَمارَوْا بِالنُّذُرِ "
"او آنها را از مجازات ما بيم داد، ولى آنها اصرار بر مجادله و القاى شك در برابر انذارهاى الهى داشتند."
احادیث:
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای علی (علیه السلام)!... تو همان مجازات الهی هستی که خداوند فرمود:" وَ لَقَدْ أَنْذَرَهُمْ بَطْشَتَنا فَتَمارَوْا بِالنُّذُرِ".(2)
" وَ لَقَدْ جاءَ آلَ فِرْعَوْنَ النُّذُرُ "(41)
"و [همچنين] انذارها و هشدارها [يكى پس از ديگرى] بهسراغ فرعونيان آمد."
"كَذَّبُوا بِآياتِنا كُلِّها فَأَخَذْناهُمْ أَخْذَ عَزيزٍ مُقْتَدِرٍ "(42)
"امّا آنها همهی آيات ما را تكذيب كردند و ما آنها را گرفتيم و مجازات كرديم، گرفتن قدرتمندى توانا!"
احادیث:
حضرت باقر علیه السلام: ذیل آیه فوق حضرت باقر علیه السلام فرمود: مقصود از آیات، اوصیاء و ائمه از اهل بیت پیغمبر علیهم السلام می باشند.(1)
" إِنَّ الْمُتَّقينَ في جَنَّاتٍ وَ نَهَرٍ " (54)
"به يقين پرهيزگاران در باغها و نهرهاى بهشتى جاى دارند."
" في مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَليكٍ مُقْتَدِر" (55)
"در جايگاه صدق نزد خداوند حاكم مقتدر."
احادیث:
1) . الکافی: ج 1ص207؛ مرآه العقول: ج 2ص414؛ البرهان: ج 5ص222 .
پیامبر (صلی الله علیه و آله): ای علی (علیه السلام)! هرکس تو را دوست بدارد و ولایت تو را بپذیرد، خداوند او را با ما در بهشت ساکن میگرداند. سپس رسول خدا (صلی الله علیه و آله) این آیه را تلاوت فرمود: إِنَّ المُتَّقِینَ فِی جَنَّاتٍ ونَهَرٍ * فِی مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِیکٍ مُقْتَدِرٍ.(1)
پیامبر (صلی الله علیه و آله): جابربنعبدالله انصاری گوید: روزی در مسجد مدینه بودیم که بعضی از اصحاب سخن از بهشت به میان آوردند و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «برای خدا پرچمی از نور و ستونی از زبرجد است که آنها را دوهزار سال پیش از آفریدن آسمانها آفریده است. بر دامنهی این پرچم نوشته شده: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ؛ آل محمّد (علیهم السلام) بهترین مردم هستند، صاحب پرچم امام قوم است». پس علی (علیه السلام) گفت: «ستایش خداوند را که ما را بهوسیلهی تو هدایت کرده و ما را گرامی داشته و شرافت داده است». پیامبر (صلی الله علیه و آله) گفت: «یا علی (علیه السلام) آیا میدانی که هرکس ما را دوست داشته باشد و خود را به محبّت ما نسبت دهد، خداوند او را [در بهشت] با ما ساکن میکند؟ و این آیه را خواند: فِی مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِیکٍ مُقْتَدِرٍ.(2)